Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №17 за 2005 рік

16 с. · 34 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 34 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nr 17 (290) 28 kwietnia – 4 maja 2005 r.

Машинний переклад

22 KWIETNIA W KIJOWIE ODBYŁ SIĘ VII ZJAZD OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» IM. TARASA SZEWCZENKI

22 kwietnia 2005 roku w Kijowie odbył się kolejny, VII zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Na zjazd przybyły delegacje ze wszystkich obwodów Ukrainy. Równo o godzinie 11:00 na świątecznie udekorowaną scenę Ukraińskiego Domu wychodzi komisja robocza, przewodniczący «Proświty» Pawło Mowczan otwiera zjazd. Mykoła Nesterczuk proponuje wybrać prezydium robocze forum proświtańskiego, sekretariat, komisje mandatową, skrutacyjną i redakcyjną zjazdu. Zjazd otrzymał błogosławieństwo od Jego Świątobliwości Filareta, proświtańcy odmówili modlitwę «Ojcze nasz» oraz wykonali Państwowy Hymn Ukrainy. Pozdrowienia od Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki oraz Przewodniczącego Rady Najwyższej Wołodymyra Łytwyna odczytali zastępca Sekretarza Stanu Markijan Łubkiwski oraz deputowany ludowy Iwan Dracz. Proświtańców Ukrainy powitał i wystąpił przed nimi ze swoją wizją pracy oświatowej wicepremier Mykoła Tomenko. Na zjeździe wystąpiła pierwsza zastępczyni ministra kultury Olha Bencz, odczytała ona również pozdrowienia od minister Oksany Biłozir. Ze sprawozdaniem z pracy proświtańskiej w latach 2001—2005 wystąpili przewodniczący «Proświty» Pawło Mowczan oraz sekretarz odpowiedzialny Zarządu Centralnego Mykoła Nesterczuk. W dyskusji nad sprawozdaniem wzięli udział Jarosław Pitko (przewodniczący Lwowskiego Zjednoczenia Krajowego), Wasyl Czepurnyj (Czernihowska «Proświta»), Mykoła Huk (m. Sewastopol), Stepan Wołkowecki (m. Iwano-Frankiwsk), Wołodymyr Semystiaha (m. Ługańsk), Marija Olijnyk (m. Donieck), Mykoła Kulczynski (m. Połtawa), Ołena Feszczenko (m. Czerkasy), członkowie Zarządu Centralnego, profesorowie Ołeksandr Ponomariw i Anatolij Pohribnyj, Mychajło Horyń (przewodniczący Ukraińskiego Światowego Kongresu Ukraińców), Heorhij Filipczuk (sekretarz odpowiedzialny Kongresu Inteligencji Ukraińskiej), Mykoła Pławjuk (prezydent Ukrainy na uchodźstwie), dyrektor Centrum Wydawniczego «Proświta» Wasyl Kliczaki inni. Łącznie na zjeździe wygłoszono 32 wystąpienia. Trochę statystyki. Wśród 290 delegatów wykształcenie wyższe posiada 267; 20 — to kandydaci nauk i docenci; 11 — doktorzy nauk i profesorowie; 2 — akademicy. Prawie 20 — to członkowie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Wśród gości zjazdu — akademicy ANU, NANWS, APU, przedstawiciele inteligencji technicznej, deputowani ludowi, przedstawiciele partii i organizacji społecznych. Zjazd wysłuchał sprawozdania Komisji Kontrolno-Rewizyjnej (I. Hołobuckyj), mandatowej (T. Fedijenko), redakcyjnej (Ł. Hołota), przyjął szereg uchwał, oświadczeń i apeli do Prezydenta Ukrainy, Przewodniczącego Rady Najwyższej, Premiera Ukrainy w sprawie stanu języka ukraińskiego, duchowości, oświaty, kultury (projekty drukowano w poprzednim numerze «SP»), ukraińskich paszportów, członków OUN-UPA. Zjazd wybrał przewodniczącego Towarzystwa — został nim ponownie Pawło Mowczan (285 — «za», 5 — «wstrzymało się»), Radę Główną, Komisję Kontrolno-Rewizyjną. Wniesiono poprawki do Statutu Towarzystwa. Zjazd zakończył swoje prace o godzinie 17:00. Tego samego dnia odbyło się posiedzenie Rady Głównej. Dla delegatów zjazdu zorganizowano wystawy książek i sztuk plastycznych, wernisaż ukraińskich twórczyń pisanek, działał kiosk gazety «Deń», rozprowadzano świeże wydanie «Słowa Proświty». Kor. «SP» Czytaj str. 4, 5, 6 str. 7 Z okazji Wielkanocy bądźcie zdrowi! Str. 14—15 Dobrowolne datki «Na Cerkiew Kobziarza»: MBF «Ukraińska Rodzina» R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB «Kijów», MFO 320401 ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 655 234 UAH 43 kop.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

rozkradanie środków budżetowych i grabież całych gałęzi gospodarki. I chociaż zrobiono wiele — podniesiono płacę minimalną, emeryturę minimalną, inne świadczenia socjalne, wstrzymano procesy korupcyjne — to doprowadzenie do normy rozchwianej gospodarki nie jest takie proste. Trzeba podejmować tak niepopularne decyzje, jak na przykład podwyżka cen przewozów kolejowych, co z kolei podnosi koszt własny produkcji. Trzeba również przezwyciężać sabotaż w terenie i walczyć ze wzrostem cen produktów żywnościowych, w szczególności mięsa, za pomocą jego interwencji z zasobów państwowych. A tutaj jeszcze boleśnie uderzył znaczny wzrost cen produktów naftowych tuż przed progiem masowych prac polowych w sektorze rolniczym, co mogło postawić branżę w niezwykle trudnej sytuacji. Premier dostrzegła przyczynę w monopolizmie rafinerii i zmowie nafciarzy, gdzie wiodącą rolę odgrywa kapitał rosyjski, i obiecała podjąć wobec nich zdecydowane kroki, jeśli ceny detaliczne paliwa nie zostaną obniżone. Jednak naftowych magnatów niełatwo zastraszyć: argumentowali oni podwyżkę cen ogólnym stanem na rynku światowym oraz zwiększeniem obciążeń podatkowych przez Rosję. Wreszcie po osobistych negocjacjach Julii Tymoszenko z naftowymi magnatami udało się przywrócić ceny niemal do poprzedniego poziomu, co prawda tymczasowo, tylko do czerwca. Stało się to niemal jednocześnie z rewaluacją hrywny, co dało podstawy opozycji do wyrażenia przypuszczenia, że rzekomo doszło do targu: nafciarze obniżają ceny paliwa, w zamian rząd rekompensuje ich straty kosztem rewaluacji hrywny. Niestety, takie przypuszczenia nie są bezpodstawne. W jednym z wywiadów w telewizji szef Tiumeńskiej Kompanii Naftowej (TNK) przyznał, że ceny produktów naftowych kierowanej przez niego struktury są zorientowane na dolara. Przed rewaluacją hrywny przy jej kursie 5,30 za 1 dol. cena 1 litra benzyny AI-95 wzrosła do 3,20 hrywien, a po niej przy kursie 5,0 hrywien za 1 dol. zmniejszyła się do 2,99. Nietrudno obliczyć, że przed rewaluacją litr benzyny w ekwiwalencie dolarowym kosztował 60 centów, a po niej — 59,8 centa. Oto jaki paradoks: wychodzi na to, że przy potanieniu benzyny w hrywnach nafciarze praktycznie nic nie stracili, ich urojone straty zostały faktycznie w pełni zrekompensowane. Zatem zwycięskie relacje o poskromieniu kompanii naftowych są przynajmniej nie na miejscu. Dlatego, pomimo tytanicznych wysiłków rządu, skutecznie i szybko rozwiązać obecne niełatwe problemy ekonomiczne i socjalne się nie udaje. Póki co, niestety, częściej widzimy efektowne oświadczenia na szczytach i mało efektywne skutki na dole. Gospodarka jest jak ta słynna opończa Ochryma — choćbyś nie wiem ile obcinał ją z jednego końca i doszywał z drugiego, porządnego ubrania nie będziesz miał. Tak samo w przypadku wzmocnienia hrywny: chcieli jak najlepiej, a wyszło jak zawsze. Przesłuchania parlamentarne, jak to często bywa, również nie dały nic poza wypuszczeniem pary: zebrali się, pogadali, pokrytykowali, posprzeczali się i rozeszli. Kursu hrywny do dolara nie da się cofnąć. Uznać pośpiechu i gwałtowności przeprowadzonej akcji ani Narodowy Bank, ani rząd się nie spieszą. Przeciwnie, są przekonani o swojej racji i obiecują dalsze wzmocnienie hrywny. Konkretne zyski czy straty z tego powodu dziś trudno przewidzieć. A oto niepokój i trwoga w kraju w związku z tym pozostają. W dniach, kiedy rozgrywała się sprawa walutowo-kursowa, Prezydent przebywał w podróżach zagranicznych. A po powrocie „ojciec chrzestny” narodowej jednostki pieniężnej powiedział: „Negatywnie oceniam każdą szokową zmianę ceny pieniądza, bo to podważa autorytet w kwestii ich stabilności”. Ważkie słowo i wyjaśnienia wysokiej klasy specjalisty bankowości oraz uznanego narodowego przywódcy powinny wnieść jasność i uspokoić ogół, a także — wlać w ludzi wiarę w przyszłość. Witalij KARPENKO

Машинний переклад

DOLAR SPADŁ, ZASIAŁ

FINANSE W zeszłym tygodniu w Ukrainie pogoda skrajnie się popsuła — w sensie dosłownym i przenośnym. W dosłownym — natura „podsunęła” ochłodzenie: w środku wiosny nagle spadł śnieg na głowę. W przenośnym — niespodziankę „podrzucił” Narodowy Bank: jak śnieg na głowę, spadła nagła rewaluacja hrywny. W czwartek, 21 kwietnia, Bank Narodowy podniósł kurs hrywny względem dolara o 6 %: jeśli wcześniej 1 dolar równał się 5,3 hrywny, to po rewaluacji — już 5,0 hrywny. Taki krok dla wielu okazał się niespodzianką. Chociaż tak jak latem przez parną atmosferę czuje się zbliżającą burzę, tak w życiu społecznym przez stan rynku konsumenckiego, gdzie ceny uparcie pełzły w górę, a kurs hrywny sztucznie utrzymywano jako stabilny, wyczuwało się nieprawidłowość, która koniecznie — czy teraz, czy w czwartek — musiała wybuchnąć. Jak widzimy, nie kazało to na siebie długo czekać. Na tyle — że nawet minister gospodarki Terechin nie mógł ukryć rozgoryczenia przed kamerą telewizyjną. A deputowani nalegali już następnego dnia, w trybie pilnym, jak to mówią, na gorącym uczynku, wysłuchać wyjaśnień prezesa Banku Narodowego Stelmacha oraz ministra finansów Pynzenyka. Obydwaj dowodzili — i dość przekonująco — że taki krok nie jest czyimś kaprysem, a obiektywnym wymogiem praw ekonomicznych. Argumenty: w zatwierdzonej przez Radę Najwyższą ustawie budżetowej wszystkie obliczenia robiono, wychodząc właśnie z kursu 5,1 hrywny za 1 dolara; wzmocnienie narodowej jednostki pieniężnej pomoże obniżyć ceny towarów konsumpcyjnych i w ten sposób pokonać inflację; w końcu Bank Narodowy nie może stale wykupować nadmiaru masy dolarowej, aby nie destabilizować sytuacji, i tym samym wzmacniać walutę innego państwa oraz podważać własną. W tym wszystkim jest swoja logika, jednak to, że i prezes banku, i minister na sesji, a Julia Tymoszenko w telewizji jednogłośnie zapewniali, jakim to wielkim dobrem jest wzmocnienie hrywny, wywołało przypuszczenie, że akcja została albo przeprowadzona przez Bank Narodowy wspólnie z kilkoma wtajemniczonymi urzędnikami, albo przez Bank Narodowy pod naciskiem urzędników. Przy czym — w pośpiechu: nawet Rada Banku Narodowego tej kwestii nie omawiała. A na sesji deputowani otwarcie zarzucili Pynzenykowi, że to jego inicjatywa. Jednak sedno nie w tym, czyj to był pomysł, a w tym, jakie przyczyny wywołały go do życia oraz kto na tym zyskał. Do samej idei wzmocnienia waluty narodowej zastrzeżeń być nie może — to w interesie Ukrainy i narodu ukraińskiego. Ale przy tym ważne są trzy momenty: PRZEZNACZENIE Taki jest wynik pracy siódmej sesji RN ARK. Deputowani przyjęli dymisję S. Kunicyna po jego wystąpieniu, w którym podkreślił, że w tej swojej decyzji „kieruje się tym, że w kraju uformowała się nowa władza”. Wzięła ona na siebie ogromne zobowiązania za przeprowadzenie dalszych demokratycznych przemian. W porządku obrad — przeprowadzenie szeroko zakrojonej reformy systemu politycznego, reformy administracyjnej i terytorialnej. Realizacja tych zadań jest niemożliwa w warunkach konfrontacji, wzajemnych gróźb i oskarżeń między centrum a regionem. Ich gwarancją jest tylko dialog i współpraca — zaznaczył S. Kunicyn. Zapewnił, że jest gotów wnieść swój wkład w stworzenie warunków dla takiej współpracy między nową władzą a elitami regionalnymi. Swoją deklarację o zwolnieniu 1) osiągać cel należy, kierując się prawami ekonomicznymi, a nie doraźną celowością; 2) robić to trzeba stopniowo, ponieważ nagłe skoki kursów walutowych w dowolną stronę, z reguły, powodują negatywne rezultaty; 3) tylko przejrzystość w tak ważnej sprawie uczyni ją zrozumiałą, a zmiany przewidywalnymi, co pomoże uniknąć możliwej paniki. Niestety, wszystkie te trzy czynniki w większym lub mniejszym stopniu zostały naruszone. Zmiana polityki kursowej nastąpiła bez należytego uwzględnienia prawidłowości gospodarki rynkowej, niespodziewanie i nieprzejrzyście. Pierwsze skutki — zamęt w społeczeństwie, a odległe mogą obrócić się zupełnie przeciwnie do tego, co zamierzano osiągnąć. Wewnętrzne wzmocnienie hrywny, jeśli nie brać pod uwagę garstki milionerów-nuworyszy, uderzyło przede wszystkim w eksporterów produkcji (a to przeważnie gałęzie przemysłu ciężkiego i metalurgicznego), ponieważ ta produkcja stanie się droższa i mniej konkurencyjna na rynku zewnętrznym. W rezultacie będziemy mieli straty dochodów u producentów i zmniejszenie wpływów do budżetu. Drugim, kto poniesie straty, będzie klasa średnia, która dopiero zaczęła się formować. To w większości przedstawiciele małego i średniego biznesu oraz ci obywatele, którzy dzięki rygorystycznym oszczędnościom zdołali odłożyć jakąś drobnostkę i dla pewności skonwertowali ją na „zielone”, na które zorientowana jest i nasza gospodarka, i wyrobiony w czasach niepodległości ogólny nawyk ludzi. Czy ktoś trzymał pieniądze na rachunkach depozytowych, kto uwierzył w niezawodność rodzimego systemu bankowego, czy w szklanych słoikach, będąc Tomaszem niedowiarkiem — wszystkich, jednym pociągnięciem pióra, już dzisiaj uczyniono o 6 procent biedniejszymi. Trzecia grupa poszkodowanych — ci Ukraińcy, którzy tułają się na zagranicznych zarobkach i przelany potem walutę przesyłają do ojczyzny, aby utrzymywać swoje rodziny (według niektórych obliczeń stanowi to 10 % produktu krajowego brutto), a także ci obywatele, którzy mają dolarowe pensje na terenie Ukrainy. Można tylko wyobrazić sobie, jaka będzie ogólna utracona przez nich suma! Nie ulega wątpliwości, że w rewaluacji zainteresowana jest przede wszystkim nowa władza w osobie rządu, która pragnie jak najszybciej, z uwagi na nadchodzące wybory parlamentarne, odczuwalnie poprawić, jak obiecano, dobrobyt ludzi. Do tego właśnie wykorzystano rewaluację hrywny jako realny i całkowicie osiągalny środek do uzupełnienia budżetu i zatrzymania inflacji. Rachunek jest prosty — mieć znaczny zysk na imporcie, który będzie odczuwalnie tańszy. Zatem, w założeniu, zyskać powinna najbiedniejsza ludność — przeważnie emeryci i mało- Zdjęcie Hanny Oborskiej zamożni. Ale w rzeczywistości potanienie importu przede wszystkim uderzy w ukraińskiego producenta, któremu trudno będzie konkurować z tańszą produkcją importowaną. Jednocześnie wątpliwe, aby pośrednicy, po pierwsze, chcieli obniżyć ceny detaliczne, do których właściwie już przyzwyczaił się ogół jako do przykrej konieczności; po drugie, raczej emeryci i ubodzy nie pobiegną zaraz kupować importowanych towarów przemysłowych, kiedy ich codzienną troską i głównym bólem jest problem wyżywienia oraz opłacenie usług komunalno-transportowych. Kredyt zaufania ludności do nowej władzy jest dość wysoki. Rząd jest zainteresowany, jeśli nie zwiększeniem go, to przynajmniej utrzymaniem obecnego poziomu. Niestety, nie jest to takie proste przez złe dziedzictwo, które pozostało po poprzednim reżimie — 33 miliardy hrywien deficytu, totalne

Машинний переклад

PREMIER KRYMU — ANATOLIJ MATWIJENKO

S. Kunicyn uzasadniał swoją decyzję potrzebą „zachowania stabilności i zgody w ARK, z uwzględnieniem interesów autonomii, wszystkich Krymian oraz w celu rozwiązania trudnej sytuacji politycznej, która się wytworzyła, a także kierując się przede wszystkim względami etycznymi”. Deputowani przyjęli ją 65 głosami, a stojąc żegnali byłego premiera gorącymi oklaskami współczucia. Odczytano dekret Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki o mianowaniu Serhija Kunicyna jego doradcą. Kandydaturę nowego premiera Krymu Anatolija Matwijenki zgłosił przewodniczący parlamentu autonomii Borys Dejcz. Wywołało to przedłużającą się dyskusję deputowanych i w pierwszym głosowaniu, które przewodniczący później nazwał nielegalnym, decyzji nie podjęto. „Tak” kandydatowi powiedziało zaledwie 47 deputowanych. Niektórzy nawet blokowali trybunę, nazywając to nie ich wyborem, lecz mianowaniem z góry. A. Matwijenko przedstawił swoją wizję krymskich problemów i perspektyw oraz odpowiedział na pytania. Zauważył m.in., że „nigdy nie stał po stronie tych, którzy próbowali w imię osobistego lub korporacyjnego interesu uprawiać spekulacje polityczne i szantaż na Krymie”. Kandydat podkreślił: stanowisko zaproponował mu Prezydent, sam o nie nie zabiegał, nie mógł odmówić. Fałszerstwa mu nie są potrzebne, nie chce bezprawnie zajmować fotela, legitymność jest mu potrzebna, aby pracować zgodnie z prawem. Po tym deputowani postanowili zrobić czterogodzinną przerwę na konsultacje kandydata ze wszystkimi grupami i frakcjami krymskiego parlamentu. Następnie 61 deputowanych przeciwko czterem wybrało Anatolija Matwijenkę nowym Przewodniczącym Rady Ministrów ARK. Niezadowoleni uważają głosowanie za nielegalne i obiecują zaskarżyć je w sądzie. Deputowany Rady Najwyższej Ukrainy trzech kadencji, przewodniczący Komitetu Parlamentarnego ds. samorządu terytorialnego, członek BJuT i lider partii „Sobór” za czasów Leonida Kuczmy kierował rodzimą mu winnicką administracją obwodową, był także jednym z liderów Narodowo-Demokratycznej Partii. Ma wystarczające doświadczenie w pracy politycznej i gospodarczej. Nowy premier zamierza przede wszystkim głęboko wniknąć w sprawy krymskie. W spadku Anatolijowi Matwijenko przypadł półwysep, który niemal jednomyślnie popierał Wiktora Janukowycza i na którym ktoś znów aktualizuje temat separatyzmu, gdzie zaostrzyły się problemy ziemi i stosunków międzynarodowych. z Wiktor CHOMENKO, Krym

Машинний переклад

SZCZYT GUUAM A SEPARATYZM

GEOPOLITYKA Szczyt GUUAM, który odbył się w Kiszyniowie w ubiegły piątek, pozostawił u wielu mieszane uczucia. Z jednej strony, zdaje się, że położono solidne fundamenty pod dalszą efektywną współpracę państw uczestniczących (przynajmniej tych czterech, których prezydenci wzięli bezpośredni udział w tym wydarzeniu) w tak ważnych sferach, jak współpraca gospodarcza, włącznie z utworzeniem strefy wolnego handlu między państwami GUUAM; wykorzystanie potencjału tranzytowego, czyli zapewnienie niezawodnego transportu nośników energii z regionu kaspijskiego na europejskie rynki energetyczne; wspólne wysiłki w kierunku eurointegracji; współpraca w dziedzinach humanitarnych, w szczególności edukacji, kultury, turystyki, sportu itp. Oczekiwano przełomu w przezwyciężaniu konfliktów separatystycznych, które do dziś stwarzają poważne zagrożenia dla stabilności i bezpieczeństwa regionalnego oraz utrudniają demokratyczny rozwój krajów członkowskich GUUAM. Chodzi o konflikty: karabaski (ormiańsko-azerski), południowoosetyjski i abchaski (na terytorium Gruzji) oraz, przede wszystkim, naddniestrzański (między Republiką Mołdawii (RM) a samozwańczą Naddniestrzańską Republiką Mołdawską (NRM)). Ze wszystkich czterech tak zwanych „zamrożonych” konfliktów ten ostatni ma największe szanse na pozytywne rozwiązanie dzięki czynnikom, które odróżniają go od innych. Po pierwsze, konflikt ten nie ma podłoża etnicznego, ponieważ na terytorium Naddniestrza mieszkają te same grupy etniczne, co w reszcie Mołdawii (największa z nich — Mołdawianie stanowią około 40% populacji, Ukraińcy — 32%, Rosjanie — 24%). Po drugie, NRM graniczy tylko z Ukrainą i nie posiada, w odróżnieniu od Abchazji i Osetii Południowej, wspólnej granicy z Rosją, co istotnie zmniejsza aktualność zagrożenia przyłączenia terytoriów separatystycznych do Federacji Rosyjskiej. Ukraina ogłosiła zamiar przedstawienia na szczycie GUUAM własnego planu uregulowania konfliktu naddniestrzańskiego. Jednak od samego początku zamiary te wywołały więcej pytań niż pozytywnych opinii, przede wszystkim dlatego, że opracowywano je w trybie całkowitej poufności, nie wiadomo przez kogo. Dlatego nie dziwi, że ogłoszony wreszcie „tajny” ukraiński plan wywołał falę niezadowolenia opinii publicznej Mołdawii i pewne rozczarowanie głów państw — uczestników i obserwatorów szczytu GUUAM. Chociaż w trakcie szczytu zaznaczono, że nie jest to jeszcze sam plan, a jedynie główne zasady, na których ma się opierać — teraz już otwarte do dyskusji i uzgodnienia przez wszystkie zainteresowane strony — obok tego wybrzmiała również deklaracja, że ostateczny plan Ukraina przedstawi za trzy tygodnie. Pierwsze „dwa kroki” polegają na tym, że Ukraina proponuje administracji Naddniestrza stworzenie niezbędnych warunków dla rozwoju w regionie demokracji, społeczeństwa obywatelskiego oraz wielopartyjnego systemu szczebla regionalnego i ogólnokrajowego. Dalej proponuje się w najbliższym czasie przeprowadzenie wolnych i demokratycznych wyborów do Rady Najwyższej Naddniestrza jako organu przedstawicielskiego tego regionu Republiki Mołdawii. Trzecim krokiem jest apel do UE, OBWE, Rosji, USA i innych krajów demokratycznych o zapewnienie, wraz z Ukrainą, kontroli nad przeprowadzeniem wolnych i demokratycznych wyborów do Rady Najwyższej Naddniestrza. Pytanie — co to oznacza w obliczu realiów wzmocnionego reżimu separatystycznego NRM, który opiera się zarówno na własnej armii i innych strukturach siłowych, jak i na wciąż niewycofanych z terytorium Naddniestrza siłach zbrojnych Federacji Rosyjskiej? Do tego trzeba dodać, że tekst zaproponowanych przez Ukrainę „siedmiu kroków” nieco różni się od ustnej prezentacji tego dokumentu przez prezydenta Wiktora Juszczenkę (według doniesień mediów, plan ten był wstępnie omówiony i uzgodniony z prezydentem Rumunii Traianem Băsescu). Tak, w swoim wystąpieniu prezydent Ukrainy podkreślił, że „plan ten zostanie sformułowany na bazie standardów europejskich i Konstytucji Mołdawii”. Jeśli uznać to zdanie (nieobecne w opublikowanym tekście) za kluczowe, to nielegalny rząd i administracja Naddniestrza nie mogą być uważane za pełnowartościowy podmiot procesu negocjacyjnego. Przyjęta na szczycie wspólna Deklaracja obiecuje znacznie bardziej zdecydowaną i konsekwentną walkę z separatystycznymi enklawami krajów GUUAM, niż wynika to z ukraińskich propozycji. Na przykład, jedno z zasadniczych postanowień Deklaracji podkreśla wagę decyzji szczytu OBWE w Stambule dotyczących wycofania rosyjskich wojsk i wywiezienia rosyjskiej broni z terytorium Mołdawii i Gruzji oraz wzywa wszystkie kraje członkowskie OBWE do maksymalnego wspierania wypełniania zobowiązań Rosji zgodnie z tymi decyzjami. Nic podobnego w ukraińskich propozycjach nie znajdujemy. Te i szereg innych sprzeczności pozwalają przypuszczać, że kierownictwo Ukrainy nie wypracowało jeszcze jednolitych wyobrażeń co do dróg i mechanizmów rozwiązania konfliktu naddniestrzańskiego. W takich okolicznościach brak obiecanej „przejrzystej i otwartej” polityki publicznej w kwestii, która ma wielkie znaczenie nie tylko z punktu widzenia wizerunku i prestiżu naszego państwa, ale i bezpośrednio dla wielu naszych obywateli oraz instytucji społecznych, zagraża samej możliwości pełnienia przez Ukrainę roli prawdziwego lidera regionalnego, cieszącego się autorytetem i szacunkiem innych, w czymś słabszych partnerów. A podważenie zaufania do nowej ukraińskiej władzy tworzy przeszkodę na drodze do wspólnego celu — przyspieszonego procesu integracji ze strukturami europejskimi i euroatlantyckimi. KONFLIKT Od 14 kwietnia 2005 roku przedstawiciele „Forum Ratowania Kijowa”, a także innych organizacji społecznych pikietują stołeczną miejską administrację państwową, a w niektórych przypadkach nawet blokują jej pracę. Społeczeństwo domaga się dymisji mera Ołeksandra Omelczenki, a także innych przedstawicieli władz lokalnych, którzy, zdaniem pikietujących, prowadzą nieefektywną politykę gruntową w mieście. W szczególności chodzi o korupcję i naruszenia prawa przy przydzielaniu ziemi pod różne projekty budowlane. Już od dłuższego czasu mieszkańcy Kijowa blokują budowę około 70 obiektów w mieście, a także pikietują stołeczny ratusz, żądając anulowania decyzji władz lokalnych o przydzieleniu ziemi pod zabudowę. Skutkiem tego stała się decyzja rady miejskiej o utworzeniu komisji, która będzie rozpatrywać wszystkie sytuacje konfliktowe. Jednak nie zadowoliło to protestujących, którzy twierdzą, że władze miejskie swoją polityką gruntową stworzyły „przepaść mieszkaniową”. KTO JEST KIM Nic, poza zdziwieniem i oburzeniem, działania gubernatora donieckiego Wadyma Czupryna nie wywołują. Szczególnie dotyczy to polityki kadrowej. Mianowanie Borysa Adamowa zastępcą przewodniczącego obwodowej administracji państwowej świadczy tylko o jednym: na Ukrainie pojawiła się niezależna „Republika Donbasu”. Gubernator Wadym Czupryn z dnia na dzień może złożyć wniosek o wstąpienie do Partii Regionów. Ale nawet bez tego przyjaciel Turkmenbaszy wyświadczył separatystom niemałą przysługę, gdy na swojego zastępcę mianował jednego z liderów obwodowych „regionalistów” Borysa Adamowa, który przez długi czas kierował rejonem woroszyłowskim Doniecka, gdzie znajduje się również centrum miasta ze wszystkimi urzędami administracyjnymi obwodu. Podczas jego „rządów” (zdjęcie Hanny Oborskiej). Natalia BELICER, Instytut Demokracji im. Pyłypa Orłyka organizacji. Skutkiem tego jest chaotyczne uchylanie lub zawieszanie przez Radę Miasta Kijowa własnych decyzji z naruszeniem wielu norm obowiązującego ustawodawstwa, wyrządzanie wielomilionowych szkód firmom inwestorskim, a także obywatelom, którzy zainwestowali oszczędności w zakup jeszcze niewybudowanych mieszkań. W takiej sytuacji cierpi nie tylko budżet państwa i miasta, ale także przeciętni obywatele z powodu sztucznego wzrostu cen mieszkań na rynku pierwotnym i wtórnym. Klimat inwestycyjny pogarsza się przez nieefektywne, niespójne działania władz miejskich. Zaostrza się problem braku powierzchni mieszkalnej dla przesiedlenia ludzi z budynków awaryjnych i starych, których czas eksploatacji minął. Nie możemy zatrzymać procesów inwestowania i urbanizacji, ustanawiać moratorium. To droga donikąd. Musimy nauczyć się żyć na nowo, kiedy kwestie rozstrzygane są nie przez łapówki, a przez uzgadnianie interesów, w pierwszej kolejności ze wspólnotą”. Ołeksandr SOŁONEC

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

KONSERWATYSTA W DOBRYM ZNACZENIU

WYDARZENIE ks. Konstantyn Morozow, Katolickie Centrum Medialne Wiktor GHEWARIN W minioną niedzielę 24 kwietnia odbyła się inauguracja nowego papieża Benedykta XVI. Po śmierci Jana Pawła II, w drugim dniu od rozpoczęcia obrad konklawe, Joseph Ratzinger został wybrany papieżem i przybrał imię Benedykta XVI. Jak powiedział nowy papież, imię to wiąże się z postacią Benedykta XV, wielkiego rozjemcy w czasach I wojny światowej. Sakrament kapłaństwa Joseph Ratzinger przyjął z rąk monachijskiego kardynała Faulhabera 29 czerwca 1951 roku. A już w 1953 roku 26-letni Joseph błyskotliwie obronił pracę doktorską na temat spuścizny twórczej świętego Augustyna. Łącząc pracę duszpasterską z naukową, w 1959 roku Ratzinger zostaje wykładowcą katedry teologii Uniwersytetu w Bonn, a w 1966 roku — głównym ekspertem w kwestiach teologii dogmatycznej na uniwersytecie w Tybindze. W marcu 1977 roku został mianowany arcybiskupem Monachium, a w czerwcu tego samego roku papież Paweł VI wyniósł go do godności kardynała. Joseph Ratzinger stał na czele Kolegium Kardynałów oraz Kongregacji Nauki Wiary. Zna 10 języków i posiada 8 doktoratów z teologii i filozofii. Jest autorem licznych publikacji. Był głównym doradcą ds. teologicznych papieża Jana Pawła II. Autor analityczno-teologicznego dzieła „Raport o stanie wiary”, które opisuje stan wiary we współczesnym świecie. 16 kwietnia br. przyszły papież skończył 78 lat. Działalność kardynała Josepha Ratzingera jako prefekta Kongregacji Nauki Wiary oraz jego pierwsze słowa jako papieża Benedykta XVI świadczą o tym, że będzie on utrzymywał konserwatywną linię rozwoju Kościoła. Wszak, zgodnie z nauczaniem nowego papieża, Kościołowi powierzono zachowanie (łac. conservare — zachowywać) odwiecznych wartości. Kościół służy światu, podając obiektywne normy rozróżniania dobra i zła. I właśnie tego zadania zamierza zdecydowanie bronić nowy papież rzymski Benedykt XVI. Obserwatorzy odnotowali niemało naruszeń podczas kampanii wyborczej w rejonie szachtarskim, a najczęściej figurowali w nich pan Koba oraz jego współpracowniczka, przewodnicząca Szachtarskiej Rady Rejonowej pani Tkaczenko… A żeby zachować potrzebną osobę, wymyślono roszadę. Na stanowisko przewodniczącego rejonowej administracji państwowej „nowa” władza obwodowa lada chwila mianuje prezesa przedsiębiorstwa rolniczego OOO „Łucz”, które znajduje się we wsi Rownoje, pana Nachotowa. Koba zaś zostanie jego pierwszym zastępcą. Nawiasem mówiąc, Nachotow słynie z tego, że doprowadził swoje gospodarstwo do ruiny. Zatem zamiast śledztwa w sprawie przestępstw skompromitowanych przedstawicieli starego reżimu, w Donbasie utrwala się bezprawie i autorytarny reżim przedstawicieli lokalnego separatyzmu.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

KIJÓW W BLOKADZIE

na 4 pokolenia naprzód”. Z ponad miliona metrów kwadratowych mieszkań budowanych w Kijowie inwestorzy przekazują miastu zaledwie 5–10 % mieszkań, jednocześnie ukrywając od 50 do 400 i więcej procent zysku. Budżet miasta traci, według niektórych wyliczeń, od 2 mld hrywien, a to dodatkowo blisko milion metrów kwadratowych dla osób oczekujących w kolejce, czyli dla 140 tysięcy rodzin kijowian, które stoją w kolejce po przydział mieszkania. W ten sposób, przy obecnej polityce gruntowej, aby zaspokoić nawet dzisiejsze potrzeby mieszkaniowe przeciętnych kijowian, potrzeba około 120 lat. Właśnie to nie zadowala mieszkańców miasta. Z drugiej strony o zagrożeniu dla klimatu inwestycyjnego stolicy mówili przedstawiciele Stowarzyszenia Inwestorów Budownictwa. Zwłaszcza Ołeh Połochajło na konferencji prasowej stwierdził: „Brak przejrzystych i skutecznych mechanizmów zatwierdzania projektów budowlanych wywołuje stałe konfrontacje organów władzy lokalnej z poszczególnymi grupami mieszkańców stolicy. Sytuacja jest na tyle napięta, że dziś niemal każdy projekt budowlany w Kijowie napotyka negatywną reakcję ze strony miejscowych mieszkańców i nowo powstałych organizacji społecznych

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

NIEZALEŻNA DONBASIWSKA REPUBLIKA?

Wielokrotnie wybuchały skandale związane z korupcyjnymi działaniami rejonowego komitetu wykonawczego, na czele którego on stał. Na przykład w latach 2002–2003 dwóch jego zastępców zostało oskarżonych o korupcję. Krążyły uporczywe plotki o udziale w tej sprawie także samego Borysa Isajewycza, jednak mimo to w 2003 roku, po tym, jak stanowisko przewodniczącego obwodowej rady (zamiast Janukowycza) objął Anatolij Bliznjuk, Adamow został jego zastępcą i kierownikiem aparatu obwodowej administracji państwowej. To właśnie on rozstawiał kadry kierowników w obwodzie, którzy następnie skutecznie fałszowali wybory. Nawiasem mówiąc, Borys Adamow, nie zważając (a raczej właśnie zważając) na status wysokiego urzędnika państwowego, jest opiekunem rodzinnego biznesu, który rozrasta się w obwodzie donieckim z obejściem prawa i wolnej konkurencji. Według informacji lokalnych mediów jest to firma „Majdan” na prospekcie Gorkiego oraz inne przedsiębiorstwa. Budowę centrum biznesowego na ulicy Krasnoarmiejskiej także patronuje pan Adamow. Syn Adamowa jest jednym z głównych uczestników skandali związanych z nielegalnym przydzielaniem ziemi pod zabudowę różnym strukturom komercyjnym i innym. Wykryto siedem takich obiektów. Dwa z nich kieruje wspomniany syn nowo mianowanego zastępcy gubernatora Aleksander Adamow, który jest zarazem jednym z liderów młodzieżowego skrzydła Partii Regionów. Ziemię przydzielano głównie w czasie, gdy Borys Adamow pełnił funkcję przewodniczącego Woroszyłowskiego rejonowego komitetu wykonawczego. Nawiasem mówiąc, jedna z tych budów przy ulicy Szczorsa 13 doprowadziła już do tego, że pięciopiętrowy blok mieszkalny trafił na listę budynków awaryjnych. Co zaś do polityki kadrowej Adamowa, to jest ona nastawiona na zachowanie urzędników, którzy reprezentowali starą władzę. W rejonie szachtarskim nowy gubernator obwodu Czuprun przy pomocy nowo mianowanego zastępcy stara się utrzymać przy władzy tych kierowników, którzy najbardziej wyróżnili się w łamaniu prawa nie tylko podczas wyborów, ale też na długo przedtem. Tak więc Władimir Koba, odsunięty przez Prezydenta Juszczenkę ze stanowiska przewodniczącego rejonowej administracji państwowej, nadal kieruje rejonem. Przypominam, że międzynarodowi obserwatorzy...

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

utwierdzenie jej we wszystkich sferach życia społecznego to za mało — konieczne są mechanizmy realizacji wyżej wymienionych dokumentów prawnych dotyczących funkcjonowania języka ukraińskiego, uregulowania kwestii związanych z udoskonaleniem odpowiedzialności prawnej za naruszanie ustaw językowych. Członkowie Proświty uważają, że państwowa polityka językowa w Ukrainie powinna odpowiadać normom konstytucyjnym i strategii budowania państwa, uwzględniać potrzebę wypracowania spójnego i wyważonego podejścia w rozwiązywaniu problemów językowych, przy jednoczesnym niedopuszczeniu do spekulacji politycznych i konfliktów międzyetnicznych, mając świadomość, że stosowanie języków w państwie musi stać się Fot. H. Oborśkiej Ponomariw, Iwan Juszczak, Anatolij Pohribny, Wołodymyr Łyzanczuk, Łarysa Masenko, Ołeksandr Konoweć, Marija Wołoszczak i inni. Słowniki stworzone przez zespoły naukowe, poradniki, nad którymi pracowały katedry uniwersyteckie, stały się naszą podporą w pracy propagandowej i edukacyjnej. Przez te lata do obwodowych oddziałów Proświty z reguły dołączali naukowcy z katedr językowych i literackich ukraińskich uniwersytetów. Jeśli nie chcemy stać się marginalni, jeśli chcemy zmienić obronę w ofensywną i skuteczną pracę, musimy nadal budować nasz program językowy w ścisłej współpracy z językoznawcami, literaturoznawcami, historykami. Nasze największe atuty — „Festyny” i programy zdrowotne Darii Czubatej, we Lwowie — kino proświtańskie, w Czernihowie — doświadczenie w rozpowszechnianiu ukraińskiej książki, w Winnicy — informacyjny przełom Leonida Fiłatowa w telewizji, w Ługańsku — wydawanie almanachu „Bachmutśkyj szlach” i aktywny ośrodek prasowy, w Charkowie — czasopismo dla dzieci „Żurawłyk”, w Równem — aktywne wspieranie zachowania i tworzenia pomników itd. — Co jest obecnie najpilniejsze dla członków Proświty? — Mamy unikalną ogólnoukraińską akcję „Zbudujmy cerkiew Tarasa!”, którą najaktywniej podchwycili kijowianie oraz obwód kijowski, obwody czerniowiecki, rówieński, tarnopolski, iwanofrankiwski. Znamienne, że wobec idei budowy cerkwi Tarasa u podnóża Góry Mnisiów w Kaniowie nie pozostali obojętni ani Wschód, ani Południe, objęła ona szkoły, średnie placówki oświatowe, uczelnie wyższe, zjednoczyła młodych i starszych ludzi. Obecnie na koncie budowy narodowej jest około 700 tysięcy hrywien. Zwracam się do was, szanowni członkowie Proświty, z prośbą o ożywienie zbiórki funduszy, propagowanie naszej inicjatywy — tak, jak robi to Wasyl Hłaholuk, szef Proświty z Kołomyi. Tam wszystkie komórki szkolne, wszyscy członkowie Proświty złożyli swoje datki. Obecnie akcja została zatwierdzona przez Prezydenta Ukrainy, jesteśmy na etapie tworzenia projektu cerkwi nadbramnej, kolejnego rozpatrzenia go przez Narodowy Rezerwat i radę metodologiczną. Będzie to cerkiew jedności, cerkiew wzajemnego zrozumienia. Właściwie, bez przesady, tego pragnęliśmy również w naszej pracy wewnątrzorganizacyjnej, chroniąc Towarzystwo przed zakusami rozbicia go, czego niestety nie uniknęło wiele innych organizacji, oraz w tej idei, z którą idziemy do ludzi, prowadząc wieczory, „okrągłe stoły”, liczne akcje. Zbliżać regiony, pomagać sobie nawzajem, stworzyć specjalne programy „Krym”, „Ługańsk—Donieck”, „Charków” i realizować je wspólnie, z całą mocą — taka jest nasza reakcja na stworzenie szczególnego, pozakonstytucyjnego reżimu językowego na tych terenach, na działania takich kierowników jak Ju. Artemenko, W. Czupryn, A. Awakow, od których nie można oczekiwać utwierdzenia ukraińskości na tych terenach. Nasze zadania i nasza praca zależą od tych priorytetowych działań, które musi podjąć rząd. Trudno być „propagandystą i agitatorem”, gdy istnieją wątpliwości co do ich realizacji: nie raz domagaliśmy się kwotowania obcojęzycznej produkcji książkowej na rynkach Ukrainy. Czy będzie ono? Czy zostaną wprowadzone w celu stymulowania rodzimej kinematografii te mechanizmy, które wyniosły tę gałąź kultury w Rosji? Czy kanał telewizyjny „Ukraina” stanie się ukraiński, czy ukraińska piosenka wypełni, jak to było jeszcze niedawno, przestrzeń narodową, czy nadal moskiewscy goście różnego poziomu i gatunku będą prowadzić antyukraińską w istocie pracę kulturalną na terenach Ukrainy? Nie raz i nie dwa mówiliśmy o tym w swoich apelach do władz. Mówimy i teraz, pytając: czyż musimy znowu wychodzić na place, aby przypomnieć nowej władzy o naszych prawach narodowych i potrzebach otrzymywania informacji w języku ojczystym?! Wola polityczna narodu, nasza wola została wyrażona na placach, zatem mamy podstawy wymagać od nowej władzy realizacji naszych nadziei i naszych żądań. Mamy i nie wyrzekamy się prawa do ojczystego słowa, do swojej kultury! Będziemy pracować tak, aby narodowy Prezydent Wiktor Juszczenko, prawdziwie ukraińska władza czuli potrzebę naszej pracy i mogli na nas polegać, ale gdy upewnimy się, że ukraińskie interesy narodowe dla nowej władzy nie stały się pierwszorzędne, wyrazimy nasze stanowisko otwarcie i bezkompromisowo. Kor. „SP”

Машинний переклад

«UKRAIŃSKA WŁADZA BĘDZIE ODCZUWAĆ POTRZEBĘ AKTYWNYCH DZIAŁAŃ PROŚWIECIAN» Delegaci VII zjazdu wybrali na przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki deputowanego ludowego, pisarza, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Pawła Mowczana. Pierwszy wywiad — dla «Słowa Proświty».

— Pawle Mychajłowiczu, jakie zmiany czekają naszą organizację? P. M.: Po raz pierwszy w swojej najnowszej historii «Proświta» może powiedzieć, że ideologia Prezydenta niepodległej Ukrainy jest bliska zasadniczej ideologii naszej organizacji. «Proświta» zawsze dążyła do tego, aby władza szanowała wolę polityczną ukraińskiego społeczeństwa, które wybrało państwową samodzielność, priorytety interesów narodowych, za którymi stoi wysoki poziom duchowości i wysoki poziom życia w ich nierozerwalności, stabilny rozwój Ukrainy — unitarnej, niepodzielnej — ani pod względem regionalnym, ani wyznaniowym, ani językowym, ani pod żadnym innym względem. Jedyna Ukraina, jeden naród, jeden język — tylko w takich warunkach będziemy czuć się równymi we wspólnocie narodów europejskich i stworzonych przez nie rozwiniętych państw, skonsolidujemy się w pokonywaniu tego ciężkiego spadku społecznego, gospodarczego i politycznego, który postawił bezpieczeństwo narodowe na groźnej granicy. Proszę sobie przypomnieć, nasz Majdan mówił po ukraińsku, w dniach Pomarańczowej Rewolucji nie było ani jednego napisu «rosyjskiemu językowi — status państwowego!». Były to hasła z billboardów i rozbrzmiewały one ze strony partii władzy, teraz — szybko przefarbowanej na opozycję. Wydaje mi się, że obecny czas wymaga od każdego równowagi i rozwagi, określenia własnego miejsca i roli w nowym czasie. Samoidentyfikacja, o której potrzebie narodowa elita mówiła niemal dziesięć lat temu, czuwając i ostrzegając przed rozmywaniem się w tym smutnym krajobrazie politycznym i moralno-społecznym, gdzie Ukraińcom zagrażała etniczna wegetacja i duchowy upadek, gdzie nasze tradycje, potrzeby kulturowe spychano na peryferie interesów społecznych. Rozumieliśmy, że idea narodowa musi być życiową potrzebą każdego obywatela — od Prezydenta do pierwszoklasisty. Właściwie w imię tego pracowaliśmy od dnia odrodzenia «Proświty» i chociaż nasza praca budowana była na oponowaniu, na przeciwstawianiu się, zmusiliśmy władzę do liczenia się z naszym stanowiskiem, do przyjęcia szeregu decyzji, które uwzględniały wolę proświecian. Obecnie jesteśmy wsparciem dla władzy, która w osobie Wiktora Juszczenki wybrała europejskie i, wierzę w to, narodowe wartości, polegające na podnoszeniu na należny poziom kultury politycznej, duchowej, językowej, rodzinnej, osobistej, gdzie nie ma miejsca na sowiecką kulturę masową, pseudosztuczny szmelc, gdzie «Proświta» i proświecianie są godnymi sojusznikami rządowych, obwodowych, rejonowych, pierwotnych struktur władzy w zgodnej i bardzo odpowiedzialnej pracy, skierowanej na pokonywanie chorób społecznych, politycznych i moralnych naszego społeczeństwa. — Czy uważa Pan, że «Proświta» ma prawo wpływać na ideologię państwową? — Prawo, przede wszystkim moralne, by wychowywać innych, będziemy mieli tylko wtedy, gdy sami zapragniemy odnowy, zmienimy styl pracy, wypracujemy programy godne państwowych zatwierdzeń, wsparcia rządowego i prezydenckiego. Musimy wyjść na taki poziom, kiedy nasze plany pracy staną się strategicznym kierunkiem państwowym jednoczenia inteligencji wokół narodowych wartości duchowych i kulturowych, kiedy będziemy mogli powiedzieć, że «Proświta» wypracowuje kryteria ich zachowania i rozwoju. Oczywiście, na pierwszym miejscu dla nas, proświecian, była i będzie kwestia językowa. Oto dlaczego zjazd zwrócił się do nowej władzy z żądaniem położenia kresu rażącemu lekceważeniu art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz Uchwały Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku, ponieważ sytuacja językowa w państwie świadczy o tym, że samo zadeklarowanie państwowego statusu języka ukraińskiego dla pełnowartościowego i nieodwracalnego czynnika jednoczenia, a nie niezgody, nie wystarczy. Delegaci VII zjazdu OT «Proświta» zwrócili się do Prezydenta Ukrainy z prośbą o utworzenie konsultacyjno-doradczej rady ds. polityki językowej, odpowiedzialnej przed Prezydentem Ukrainy, włączając w jej skład czołowych specjalistów — przedstawicieli instytutów branżowych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, do Przewodniczącego Rady Najwyższej Wołodymyra Łytwyna — o wspieranie przyjęcia przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawy Ukrainy o rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie, która przewidywałaby realny mechanizm ochrony i utrwalenia języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego. Prosimy Premier Julię Tymoszenko oraz Gabinet Ministrów Ukrainy o opracowanie i wniesienie pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy projektu Koncepcji państwowej polityki językowej Ukrainy oraz projektu ogólnopaństwowego Programu rozwoju, funkcjonowania i badania języka ukraińskiego na lata 2006—2012, opracowanie i wniesienie pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy projektów ustaw Ukrainy o wprowadzeniu zmian do odpowiednich ustaw Ukrainy w celu rozwiązania aktualnych problemów współczesnego stanu funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie oraz podniesienia jego autorytetu i prestiżu. — Czy «Proświta» zgromadziła należne doświadczenie dla wspierania języka ojczystego? — To doświadczenie, które posiada «Proświta» dla popularyzacji i utrwalenia języka ojczystego, jest unikalne. Przede wszystkim są to wydane przez nas dziesiątki książek, których autorami są wysocy profesjonaliści, proświecianie Aleksander argumentami zawsze były i są naukowość, przekonującość, dokładność, one też mają stać się podstawą dla szerokiego przyciągania w szeregi «Proświty» ukraińskich edukatorów. — «Proświta» i wieś. Co może Pan powiedzieć na poparcie tego tematu? — Niestety, prawie nie pracujemy z rolniczymi uczelniami wyższymi, chociaż aktywnie zabraliśmy się za odrodzenie wiejskiej «Proświty», zwłaszcza w obwodach iwanofrankiwskim, połtawskim, rówieńskim. Praca oświatowa na wsi w naszym następnym okresie musi stać się jednym z naszych priorytetów, od edukacji ekonomicznej po poszukiwanie dróg pokonywania regresu demograficznego: nasze dalekie wsie stają się na wpół zrujnowanymi pustkowiami z podupadłymi bibliotekami i klubami, ze stuletnimi problemami pijaństwa i niezdrowego trybu życia. Doświadczenie miejskiej «Proświty» w Tarnopolu, a w szczególności jej przewodniczącej, lekarki Darii Czubatej, świadczy, że możemy zapobiegać niektórym stronom moralnego spustoszenia wyczerpanej problemami ekonomicznymi ludności wiejskiej. Jednakże, dbając o trzeźwy tryb życia rodziców, nie zapominajmy, że wiejskie dzieci potrzebują książek dla dzieci, komputerów, elektronicznych nośników najnowocześniejszej informacji. W najbliższym czasie jesteśmy gotowi przekazać do wiejskich bibliotek szkolnych zestawy książek, dyskietek, kaset radiowych z nagraniami programu «Logos», filmami dokumentalnymi, autentyczną muzyką, elektronicznym wariantem «Kobziarza» — cała produkcja wydana przez «Proświtę». Od 1996 roku „Proświta” zajmuje się programem „Małe miasta Ukrainy” — wydano herbarze, niektóre miejskie i rejonowe organizacje proświtańskie wydały drukiem historie naszych wsi i miasteczek. Szczególnie chcę wyróżnić proświtańców z Trembowli, którzy stworzyli całą bibliotekę. Warto ożywić tę pracę we wszystkich obwodach, na podstawie naszej pracy poszukiwawczej stworzyć trasy proświtańskie, wziąć pod swoją opiekę wszystkie nasze narodowe świętości — od zabytków historycznych po perły przyrody, propagować piękno i niepowtarzalność naszej ojczyzny. — Swoją drogą, proświtańcy mogą pochwalić się kilkudziesięcioma książkami poświęconymi historii „Proświty”… — Nadszedł czas, aby wykorzystać doświadczenie wydawnictw poświęconych historii „Proświty”, pomyśleć o wydaniu encyklopedii „Proświty”, która w pełni odzwierciedliłaby drogę naszej najstarszej organizacji społecznej, której równymi są jedynie „Matica chorwacka”, „Matica słoweńska” czy „Matica serbska”. Badaliśmy ich doświadczenia i są one warte tego, aby w czymś je powtórzyć. Chorwacka jest faktycznie największym wydawcą literatury klasycznej i współczesnej, strażnikiem pamięci historycznej. Na Słowacji ta organizacja narodowo-oświatowa jest skutecznym popularyzatorem słowackiej kultury i posiada wspaniały kompleks muzealno-wydawniczy, a serbska „Matica” przekształciła się w centrum naukowo-badawcze i wydawnicze. Zrozumiałe, że finansuje je głównie państwo, utrzymuje własna działalność komercyjna. Naszej „Prośvicie” również sprzyja państwo — bez pomocy budżetowej realizacja takich programów jak wydawanie książek, tworzenie filmów telewizyjnych, wydawanie szeregu gazet byłaby niemożliwa, ponieważ pozyskanie środków sponsorskich w potrzebnej ilości jest nierealne, tak samo jak składki członkowskie, które póki co nie stały się i w najbliższym czasie nie staną się naszą bazą finansową. Chociaż nadszedł już czas, aby zintensyfikować w terenie zbieranie składek członkowskich i, zgodnie z decyzją Rady Towarzystwa, wykorzystywać je na potrzeby organizacji lokalnych. Ta akcja jest możliwa tylko przy aktywnej wymianie legitymacji członkowskich, wzmocnieniu pracy organizacyjnej, przeprowadzeniu seminariów obwodowych w każdym zjednoczeniu krajowym w tej kwestii. Wszystko to musimy rozwiązać równolegle z rozwiązywaniem problemów właściwego rozmieszczenia i możliwości funkcjonowania krajowych „Proświt”. To znaczy tworzenia, odtwarzania i wspierania zespołów chóralnych, zespołów pieśni — ludowej i współczesnej, prowadzenia kursów języka ukraińskiego (tutaj mamy wspaniałe doświadczenie), odtwarzania programów „Tołoka” i „Czyste studnie”, tworzenia kółek dramatycznych i studiów dziecięcych, lektoriów, wieczorów folklorystycznych i po prostu organizowania ludowych zabaw. To poszerzy nasze kręgi, przyczyni się do napływu nowych członków, których potrzebujemy. Kiedy spojrzeć na proświtańską mapę Ukrainy, to w każdym kraju, w każdej organizacji zobaczymy pewne osiągnięcia, nowinki i odkrycia w naszej codziennej pracy. W Kijowie jest to cykl radiowy „Dzwony Proświty”, program telewizyjny „Logos”, wydawanie gazet „Słowo Proświty” i „Chrześcijańska Ukraina”, w Tarnopolu

Машинний переклад

NASZ DZIEŃ POWSZEDNI

KOMÓRKI I STOWARZYSZENIA W organizacji i prowadzeniu działalności oświatowej jednym z ważnych czynników jest praca organizacyjna, czyli systemowa współpraca wszystkich ogniw „Proświty”, przede wszystkim komórek podstawowych, rejonowych i miejskich, obwodowych stowarzyszeń oraz organów centralnych „Proświty”. Jego Świątobliwość Filaret pobłogosławił zjazd i wygłosił przemówienie. Szczególna rola przypada stałej, rzeczowej, konstruktywnej więzi wszystkich ogniw „Proświty” od dołu aż po samą górę. Kiedy taki system działa zgodnie, to skutecznie rozwiązywane są zadania określone Statutem „Proświty”. W procesie przygotowań do VII zjazdu odbyły się zebrania sprawozdawczo-wyborcze oraz konferencje we wszystkich komórkach i stowarzyszeniach „Proświty”. To w pewnej mierze zmobilizowało i skonsolidowało działaczy oświatowych, wyznaczyło orientacyjne punkty dalszej pracy, wyraźnie nakreśliło strukturę organizacji. Struktura wygląda następująco: stowarzyszeń miejskich — 16; rejonowych — 237; miejsko-rejonowych — 122; komórek podstawowych — 5182; członków zbiorowych — 125. W ten sposób siecią komórek oświatowych objęta jest cała Ukraina. Od 2001 roku do chwili obecnej struktura Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki przeszła następujące zmiany: utworzono nowych komórek podstawowych — 297; stowarzyszeń rejonowych — 12; miejskich — 2; Mykoła Tomenko, jak zawsze, występował za aktywnymi zmianami. Rozpadły się 52 komórki, z nich rejonowych 6 (w tym 5 w Kijowie), miejskich — 1, 45 — podstawowych. W podziale na obwody obraz wygląda następująco: Iwano-Frankiwsk — utworzono 78 komórek podstawowych (przeważnie wiejskie); Równe — utworzono 62 k/p; Mikołajów — utworzono 32 k/p; Ługańsk — utworzono 31 k/p, rozpadły się 3 k/p, 4 s/r; Sumy — utworzono 17 k/p, rozpadło się 8 k/p, 3 s/r; Chersoń — utworzono 23 k/p, rozpadło się 1 s/m, 6 k/p; Czerniowce — utworzono 32 k/p, rozpadło się 35 k/p, 1 s/r; Najliczniejsze stowarzyszenia obwodowe: Lwowskie — około 15 tys. czł.; Iwano-Frankiwskie — około 15 tys. czł.; Tarnopolskie — 11,3 tys. czł.; Mikołajowskie — 5,7 tys. czł.; Ługańskie — 3,5 tys. czł.; Rówieńskie — 9 tys. czł. Nawiasem mówiąc, w tych stowarzyszeniach przeszło przerejestrowanie od 30 do 40% członków „Proświty”. Bliskie tym danym są stowarzyszenia obwodowe dniepropetrowskie i donieckie, ogółem zaś na Ukrainie przeszło przerejestrowanie ponad 21% członków „Proświty” i obecnie wszystkim obwodowym, rejonowym, miejskim stowarzyszeniom oświatowym niezbędne jest zintensyfikowanie tej pracy, podobnie jak w kwestii opłacania składek członkowskich, zgodnie ze Statutem działalności Towarzystwa — wszak jest to nie tylko wsparcie finansowe organizacji, ale także czynnik dyscyplinujący i jednoczący ludzi. PROGRAMY I DZIAŁANIA W „Prośvicie” uformowały się całe kierunki działalności, które stały się stałymi programami: Mykoła Nesterczuk. Słusznie nazywają go szefem sztabu. — „Język ukraiński — język państwowy”; — „Małe miasta Ukrainy”; — „Szlakami heroicznej sławy narodu ukraińskiego”; — „Do naszych źródeł”. Nad programami skierowanymi na utwierdzenie języka ukraińskiego wytrwale pracowały wszystkie obwodowe, rejonowe, miejskie stowarzyszenia oraz komórki podstawowe „Proświty”. Zgodnie z miejscowymi warunkami i okolicznościami spektrum działalności było i jest niezwykle różnorodne: pikiety i konferencje, wystąpienia w prasie i apele do miejscowego kierownictwa, patronat nad szkołami i bibliotekami, indywidualne wystąpienia oraz masowe imprezy organizacyjne dla uczczenia pamięci naszych luminarzy — Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki, Hryhorija Skoworody, Iwana Mazepy, Iwana Ohijenki, Maksyma Rylskiego, innych wybitnych postaci naszej historii i kultury. W okresie sprawozdawczym wygłoszono tysiące wykładów, przeprowadzono setki „okrągłych stołów”, dziesiątki konferencji naukowo-praktycznych. Na podstawie wyników pracy stworzono kilka zbiorów, działalność „Proświty” była relacjonowana przez Radio Narodowe oraz stołeczną stację radiową „Głos Kijowa”, miejscowe, obwodowe, miejskie, rejonowe gazety. „Proświta” tradycyjnie przeprowadza obchody świąt ogólnonarodowych: Dzień Jedności, Pamięci Bohaterów Krut, Dzień Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego, Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego i inne. Właśnie dzięki naszej pracy i wytrwałości stały się one świętami państwowymi. Znaczną uwagę „Proświta” poświęcała organizacji i prowadzeniu kursów nauki języka ukraińskiego. W szczególności w Kijowie Sekretariat „Proświty” zainicjował takie kursy dla Sekretariatu Rady Najwyższej Ukrainy, Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, Państwowego Komitetu Wojsk Pogranicznych itp. Aktywnym organizatorem tej sprawy jest działaczka oświatowa Iryna Olijnyk. Analogiczne kursy zostały założone przez obwodowe stowarzyszenia „Proświty”. Praca z dziećmi i młodzieżą — jeden z priorytetów działalności „Proświty”. W tym celu przeprowadzana jest seria konkursów literacko-artystycznych, w szczególności: — „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem od urodzenia”, a od bieżącego roku — „Cud kalinowy” im. Dmytra Biłousa; — Konkursy recytatorów poezji Tarasa Szewczenki i Łesi Ukrainki, ogólnoukraiński konkurs „Z Szewczenką w sercu”; — Konkurs książki stworzonej przez dzieci „Szlakami Tarasa”; — Konkurs recytatorów poezji klasycznej i współczesnej; — Konkurs plastyczny „Artystyczna paleta ukraińskiego słowa”; — Ogólnoukraiński przegląd studencki na najlepszą pracę reżyserską i inne. Tradycyjnym stało się święto Mikołaja, które działacze oświatowi przywrócili ukraińskim dzieciom. Najaktywniejszy udział w tych działaniach brały dzieci i młodzież lwowskiej, czerniowieckiej, tarnopolskiej, zaporoskiej, dniepropetrowskiej, donieckiej, kijowskiej, iwano-frankiwskiej, żytomierskiej organizacji „Proświty”. Znaczną pracę wychowawczą „Proświta” prowadzi z młodzieżą na historycznych przykładach heroicznej sławy narodu ukraińskiego, zwłaszcza heroiki epoki kozackiej. Przeprowadzanie takich działań stało się już tradycją w dniepropetrowskiej, zaporoskiej, winnickiej, czerkaskiej, lwowskiej, rówieńskiej, sumskiej, czerniowieckiej „Prośvicie”. Z wielkim sukcesem i na wysokim poziomie przeprowadzono trzy tury Ogólnoukraińskiego festiwalu zespołów artystycznych „Proświty”. Barwne numery przygotowały tarnopolska, sumska, lwowska, doniecka, charkowska, dniepropetrowska, kirowohradzka, połtawska, wołyńska „Proświta”. Delegacje obwodowe fotografowały się przy fladze „Proświty”. A doniecka „Proświta” dodatkowo corocznie przeprowadza Ogólnoukraiński festiwal sztuki ukraińskiej „Źródło talentów”, lwowska i rówieńska — festiwale pieśni powstańczych „Surmy zwycięstwa”, „Noce powstańcze”, tarnopolska „Proświta” corocznie przeprowadza „Festyny”. Większość zespołów artystycznych komórek rejonowych bierze udział w święcie ludowej sztuki wokalno-choreograficznej „Kobziarz”. Światło dzienne ujrzały kasety audio „Ukraińskie bajki ludowe” oraz „Ukraińskie kolędy i szczedriwki”, „Święto Mikołaja”, nagrania autentycznego folkloru, „Źródła”, cykl filmów „Logos”, elektroniczna wersja „Kobziarza” T. Szewczenki. Generatorem i inspiratorem pracy oświatowej jest Zarząd Centralny. Posiedzenia odbywają się co miesiąc. W okresie sprawozdawczym rozpatrzono 350 kwestii. Wiodące tematy — język, kultura, oświata, religia, historia oraz praca organizacyjna. „Proświta” natychmiast reagowała na wszelkie wrogie działania sił antyukraińskich oraz obojętność władz wobec DRUKOWANE SŁOWO Dzisiaj „Proświta” posiada 21 wydawnictw: w Kijowie — gazety „Słowo Proświty”, „Chrystyjanska Ukrajina”, czasopismo „Ukrajinśkyj swit”. W obwodach — gazety „Narodnyj likar Ukrajiny” (Żytomierz), „Sichesławśkyj kraj” (Dniepr), „Arkasiwśka wułycia” (Mikołajów), „Dzwin Sewastopolia” (Sewastopol), „Żurawłyk” (Charków), gazety „Siwerszczyna”, „Proświta”, „Biła chata”, czasopismo „Siwerjanśkyj litopys” (Czernihów), „Proświta” (Lwów), „Hałyćka Proświta” (Iwano-Frankiwsk), „Rusalka Dnistrowa” (Tarnopol), czasopisma „Bachmutśkyj szlach” (Ługańsk), „Ukrajinśka łastiwka” (Czerniowce), gazeta „Krymśka swiłłycia” oraz „Dzwin Sewastopolia” (Krym). Z referatu Mykoły NESTERCZUKA, sekretarza odpowiedzialnego Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zdjęcie Hanny OBORŚKOJ. PROTOKÓŁ NR 2 POSIEDZENIA KOMISJI MANDATOWEJ VII ZJAZDU „PROŚWITY”. Zgodnie z uchwałą sesji Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki z dnia 12 lutego 2005 roku na konferencjach obwodowych wybrano 308 delegatów. Na zjazd przybyło i zarejestrowało się 290 delegatów. Uznano za ważne 290 mandatów. Zaproszono przedstawicieli instytucji państwowych, organizacji społecznych, partii politycznych, związków twórczych. Zaproszono przedstawicieli mediów. Delegaci według wykształcenia: 267 (92,1%) — wykształcenie wyższe; 12 (4,13%) — średnie specjalne; 7 (2,41%) — niepełne wyższe; 4 (1,38%) — średnie. Wśród nich: doktorów nauk i profesorów — 11; akademików — 2; kandydatów nauk i docentów — 20; pisarzy i dziennikarzy — 11; przedstawicieli innych związków twórczych — 12. Według wieku: do 20 lat — 9 (3,1%); od 20 do 30 — 12 (4,1%); od 30 do 40 — 12 (4,1%); od 40 do 50 — 47 (16,2%); od 50 do 60 — 74 (25,5%); od 60 do 70 — 37 (12,8%); od 70 do 80 — 13 (4,5%). Średni wiek delegatów — 50—60 lat. Członkostwo w partiach: UNP — 16 (5,5%); NRU — 7 (2,4%); „Nasza Ukraina” — 8 (2,8%); „Sobor” — 9 (3,1%); KUN — 14 (4,5%); PRP — 1; „Reformy i poriadok” — 1; „Swoboda” — 1; „Solidarnist” — 1; ChDS — 1; USDP — 1. Najbardziej błyskotliwe wystąpienie zjazdu — profesor Anatolij Pohribnyj talentu ojczystego słowa, ukraińskiej kultury, ukraińskiej państwowości, ochrony honoru i godności naszych światłych postaci, obecnych działaczy ukraińskiej kultury i literatury. Opublikowano dziesiątki oświadczeń, apeli, przeprowadzono wiece, pikietowania, manifestacje. W tych sprawach „Proświta” ściśle współpracowała ze wszystkimi organizacjami narodowo-demokratycznymi, przede wszystkim z NSPU, NRU, URP „Sobor”, KUN, OUN, „Ukrajinśkym kozactwom”, Związkiem Oficerów itp. Ton w walce o sprawę ukraińską nadaje przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, który wiele robi jako polityk, pisarz, działacz społeczny. Aktywnie pracują członkowie Zarządu: profesorowie — Iwan Juszczuk, Ołeksandr Ponomariw, Anatolij Pohribnyj, redaktor gazety „Słowo Proświty” — Lubow Hołota, dyrektor Centrum Wydawniczego „Proświta” — Wasyl Kliczaka, dyrektor wydawnictwa „Weselka” — Jarema Hojan, jeden z kierowników stołecznego Zarządu Oświaty — Wasyl Herasymenko, sekretarz odpowiedzialny — Mykoła Nesterczuk. T. FEDIJENKO, przewodnicząca Komisji Mandatowej, B. SPISARENKO, M. KORCZADYM, M. OCUN, N. SKRYNNYK, T. CZAJKA, członkowie Komisji Mandatowej

Машинний переклад

Оригінал українською · переклад оновлюється

СКЛАД ЧЛЕНІВ ГОЛОВНОЇ РАДИ, ОБРАНОЇ ДЕЛЕГАТАМИ VII З’ЇЗДУ «ПРОСВІТИ»

ПРЕЗИДЕНТОВІ УКРАЇНИ п. Віктору ЮЩЕНКУ ЗВЕРНЕННЯ VII з’їзду Всеукраїнського товариства “Просвіта” імені Тараса Шевченка 26 червня 1992 року Всеукраїнський Православний Собору Києві, керуючись Апостольськими правилами та законодавством України, проголосив утворення Помісної Української Православної Церкви Київського Патріархату як правонаступниці давньої православної Митрополії Руси-України та припинив дію неканонічного акта 1686 року про підпорядкування Київської Митрополії Московській патріархії. Українська Православна Церква Київського Патріархату утворювалася на згаданому вище Соборі, крім того, з благословення московського Патріарха Алексія II, даного Митрополиту Київському і всієї України Філарету патріаршою Грамотою від 27 жовтня 1990 року, яка проголошувала: “…быть отныне Православной Украинской Церкви независимой и самостоятельной в своём управлении, а Вам (митрополиту Філарету — авт.), единогласно избранному 9 июля 1990 года Епископатом Украинской Православной Церкви Её Предстоятелем”. Однак Патріарх Алексій II виявився не лише відступником від своєї Грамоти, а й організатором розколу Православної Церкви в Україні. Освячений Патріархом Архієрейський Собор УПЦ, що відбувся в Харкові 27 травня 1990 року, усунув Митрополита Філарета від виконання обов’язків Предстоятеля Церкви із “…забороною в священнослужінні”. Новим Предстоятелем УПЦ було обрано керуючого справами Московської Патріархії митрополита Ростовського і Новочеркаського Володимира (Сабодана), який не входив до складу українського єпископату. У зв’язку з цим Рада у справах релігій при Кабінеті Міністрів України Заявою від 29 травня 1992 року та Президія Верховної Ради України Заявою від 15 червня 1992 року не визнали правочинними рішення Харківського Собору УПЦ як такого, що був “…проведений із порушенням Статуту Української Православної Церкви”. У цей доленосний для України час ми, делегати VII з’їзду ВУТ “Просвіта” імені Тараса Шевченка, звертаємося до Вас, вельмишановний Вікторе Андрійовичу, з проханням: — ініціювати на рівні Вселенської Патріархії визнання Української Православної Церкви Київського Патріархату як такої, що утворилася та діє на канонічних правових засадах; — сприяти об’єднанню УПЦ КП, УПЦ МП, УАПЦ в єдиній Помісній Українській Православній Церкві, чим раз і назавжди припинити роз’єднаність українського суспільства за релігійною ознакою. Від VII з’їзду “Просвіти” Павло МОВЧАН, голова Всеукраїнського товариства “Просвіта” ім. Тараса Шевченка ОБРАНІ 1. Буравський Микола — директор і художній керівник академічного театру фольклору “Берегиня”; 2. Василашко Василь — поет, член НСПУ; 3. Гайдамака Анатолій — народний художник України; 4. Герасименко Василь — заступник начальника Головного управління освіти і науки КМДА; 5. Глаголюк Василь — кандидат історичних наук, голова Коломийської “Просвіти”; 6. Головатий Микола — професор МАУП; 7. Голота Любов — письменниця, головний редактор газети “Слово Просвіти”; Фото Ганни Оборської Павло Мовчан веде засідання Головної ради ни Закону, згідно з яким Організація Українських Націоналістів та Українська Повстанська Армія, що вели нерівну боротьбу на два фронти — проти німецько-нацистських та московсько-більшовицьких окупантів України, — мали б бути визнані як воююча сторона на боці Українського народу у Другій світовій війні, а воїни ОУН і УПА мусять мати рівні права з бійцями Червоної Армії, користуючись усіма належними ветеранам війни пільгами. Прагнучи утвердження справедливості, ми виступаємо також за визнання воїнів “Поліської Січі”, Дивізії Січових Стрільців “Галичина”, Першої Української Дивізії Української Народної Армії та інших патріотичних військових угруповань як борців за волю України і так само переконані в необхідності надання їм рівних прав із червоноармійцями-визволителями України. Одночасно вважаємо за необхідне переглянути статус учасників Великої Вітчизняної війни щодо осіб, які, діючи в загонах НКВД, МҐБ, СМЕРШу та інших більшовицьких формувань, вчинили злочини проти українського народу: позбавити їх статусу осіб, що ма- Перемога Помаранчевої революції в Україні уможливила повернення нашої держави до національного шляху розвитку. Одним із важливих кроків, що суттєво посприяв би розбудові України як національної демократичної держави Українського народу, утвердженню громадянського миру та злагоди в суспільстві, стало б прийняття Верховною Радою Украї- Фото Ганни Оборської Марія Олійник Фото Ганни Оборської “Нас багато, нас не подолати” 8. Горбачук Іван — професор Київського педагогічного університету ім. М. Драгоманова; 9. Горинь Михайло — голова УВКР; 10. Гоян Ярема — письменник, директор видавництва “Веселка”; 11. Гнаткевич Юрій — народний депутат України першого скликання; 12. Гук Микола — головний редактор газети “Нація і держава”; 13. Драч Іван — поет, народний депутат України; 14. Жигун Олександр — художній керівник хору “Почайна”; 15. Качан Анатолій — поет, член НСПУ; 16. Клічак Василь — поет, директор Видавничого центру “Просвіта”; 17. Ліховий Ігор — директор Національного Канівського заповідника ім. Т. Шевченка; 18. Ломачук Дмитро — директор ТV “Просвіта”; 19. Лупій Олесь — письменник, секретар НСПУ; 20. Мандзюк Василь — головний редактор інформаційного відділу радіостанції “Голос Києва”; 21. Масенко Лариса — професор Києво-Могилянської Академії; 22. Нестерчук Микола — відповідальний секретар ВУТ “Просвіта”; 23. Погрібний Анатолій — професор Київського національного університету ім. Т. Шевченка, голова Київської організації НСПУ; 24. Пономарів Олександр — професор Київського національного університету ім. Т. Шевченка; 25. Філіпчук Георгій — голова Секретаріату КУІНУ; 26. Скуратівський Василь — письменник, редактор журналу “Берегиня”; 27. Ющук Іван — професор Київського міжнародного університету. До складу Головної Ради входять усі голови крайових об’єднань “Просвіти”. Контрольно-ревізійна інспекція 1. Голобуцький Ігор — кандидат економічних наук; 2. Оцун Микола — член Національної спілки майстрів народного мистецтва; 3. Черняхівський Олексій — головний інженер “Київфундаментспецбуд”. Фото Ганни Оборської Леонід Філонов і Володимир Семистяга — голови Вінницького та Луганського об’єднань ють особливі заслуги перед Батьківщиною, та відповідних пільг. Просвітяни України вимагають від депутатів Верховної Ради України прийняти Закон, який би відновив справедливість щодо всіх учасників визвольної боротьби за волю українського народу. Переконані, що таке рішення посприяло б швидшому примиренню всіх, хто у важкі буремні воєнні роки захищав від усіх окупантів рідну українську землю, та їхніх нащадків. ПРЕЗИДЕНТОВІ УКРАЇНИ п. ВІКТОРУ ЮЩЕНКУ ПРЕМ’ЄР-МІНІСТРОВІ УКРАЇНИ п. ЮЛІЇ ТИМОШЕНКО ГОЛОВІ ВЕРХОВНОЇ РАДИ п. ВОЛОДИМИРУ ЛИТВИНУ ЗВЕРНЕННЯ Верховна Рада України всупереч усталеній традиції та волі більшості українців 2 вересня 1993 року прийняла Постанову №3423-12 “Про паспорт громадянина України і свідоцтво про народження”, якою вилучила графу “національність” у згаданих документах. Як наслідок — у свідоцтві про народження не вказується національність батьків і, отже, новонародженої дитини. Українці, предки яких віками боролися за збереження своєї національної ідентичності й мови в багатонаціональному оточенні, за свою державність, отримавши незалежність, втратили національну ознаку. Ми, делегати VII з’їзду Всеукраїнського товариства “Просвіта” імені Тараса Шевченка, виявляючи волю більшості громадян України, пропонуємо Вам, пане Президенте, ініціювати скасування Верховною Радою України Постанови №3423-12 від 02.09.1993 року як такої, що принижує національну гідність українців та представників інших національностей. Від VII з’їзду “Просвіти” Павло МОВЧАН, голова Всеукраїнського товариства “Просвіта” ім. Тараса Шевченка Фото Ганни Оборської Павло МОВЧАН, голова Всеукраїнського товариства “Просвіта” ім. Тараса Шевченка Світлана Орел, голова Кіровоградської “Просвіти” УХВАЛА VII з’їзду Всеукраїнського товариства “Просвіта” ім. Т. Шевченка щодо проблеми визнання ОУН і УПА воюючою стороною на боці українського народу під час і після Другої світової війни

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wodzów. „Nie jesteśmy niewolnikami” – czytali oni z elementarzy, ale elementarze oszukały, odbierając ludzki i pozostawiając rojowy, mrówczy rozum! Pozytywy i negatywy geopolitycznej jednobiegunowości świata wywołują wiele dyskusji – w tym w samej Ameryce. P. Buchanan, były pretendent do stanowiska pre- Wejście do Unii Europejskiej jest trudniejsze niż do NATO, ponieważ członkostwo w UE musi zmienić niemal każdy aspekt ustawodawstwa Ukrainy. W sensie politycznym pakt atlantycki jest organizacją bardziej „wąską” niż UE, a zatem – bardziej przejrzystą. Surrealistyczne sformułowanie Komisji Europejskiej o tym, że drzwi Europy „ani nie są otwarte, ani zamknięte” dla nas, odzwierciedla nie problemy Ukrainy, a problemy UE. Jednocześnie dzięki Bushowi i Juszczence kwestia naszego wstąpienia do NATO mocno utwierdziła się w porządku dziennym (i w pewnym sensie pojawiła się kwestia osobistego prestiżu prezydenta USA). Waszyngton położył karty na stół – czym odpowie Europa? ROZUM I WOLA Czy uważacie państwo, wyższe małpy za rozumne zwierzęta? Tak, odpowie większość, dlatego są one „wyższe”, że mają intelekt. A czy zgodzicie się z tym, że rozumna jest mrówka? W jednym z bliskich równikowi krajów miałem okazję obserwować szeroką, długą i rozgałęzioną ścieżkę w trawie, którą mrówki biegały na polowanie i wracały do domu z czymś jadalnym. Otóż: na tej trasie mrówki przestrzegają subtelności. W naszej lekturze słowem „wyimaginowany” oznacza się zarówno „ten, który nie istnieje w rzeczywistości” (virtual), jak i „ten, który realnie istnieje w wyobraźni” (imagined). Powracając do tezy B. Andersona o tym, że narody różnią się sposobem wyobrażenia o sobie, musimy uznać, że ukraiński (polityczny) naród dzisiaj gorączkowo wibruje w koordynatach virtual i imagined. To nie jest wyjątkowa cecha Ukraińców. O czym w szczególności świadczy dawna (i ogólnie dyskusyjna) klasyfikacja Hegla, który dzielił narody na „historyczne” (imagined) i „niehistoryczne” (virtual). Przesunięcia ideologiczne, związane z rozpadem ZSRR, i wywołane tym wydarzeniem trudności ekonomiczne sprowokowały u znacznej części naszej ludności apatię i poczucie atomizacji (niejasność w rozumieniu wspólnych zadań, słabość pozycji państwowotwórczych). Rosja – czy Zachód? Język państwowy – czy dwujęzyczność? „Realna gospodarka” – czy „cień”? Jedyna lokalna cerkiew prawosławna czy zgubna wielowyznaniowość? W takich warunkach trudno polegać na intelekcie, aby przyspieszyć wyjście Ukrainy z kryzysów społecznych i ekonomicznych. Nędzny człowiek z rozdartą świadomością, z sumieniem ludzkości, która otwarcie nie raz i nie dwa demonstrowała raczej skłonność do idiotyzmu… ale, jak wiadomo, contra spem spero. Chce się, aby ostatni hołd, który ludzkość złożyła przy trumnie Jana Pawła II, znamionował nie koniec wysiłków jednoczeniowych pontyfika, a ich nowy etap. Świat staje się lepszy – jeśli nie bardziej dobry, to przynajmniej bardziej rozumny. Wbrew Dostojewskiemu mam wątpliwości, że uratuje nas właśnie Piękno, i stawiam przede wszystkim na Rozum. W takim kontekście interesujące są oceny, które dają nasi obywatele prezydentom Ukrainy i USA („Ukraińskie społeczeństwo 1994—2004: monitoring społeczny”, Kijów, 2004). Respondenci odpowiadali na pytanie: 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 „Jaką ocenę wystawiliby Państwo działalności L. Kuczmy (J. Busha, B. Clintona), jeśli 1 – to najniższa, a 10 – najwyższa ocena?” Średnia punktacja daje wiele powodów do smutku. Chociaż wojna przeciwko Irakowi istotnie zepsuła reputację zamorskiego przywódcy („zasłużona kara”), nasz nieudolny „gwarant” ustąpił mu na tyle, że ze swoimi „trójkami” do historii nie tyle wejdzie, co „wklei się”. Zauważę, że chodzi o sondaż we wszystkich regionach – w tym i tych, które trudno podejrzewać o nadmierne sympatie do Zachodu w ogóle i do USA w szczególności. Czy bywa w ogóle rozumne zachowanie prezydentów podczas nie sprowokowanych przez nich kryzysów? Na szczęście – bywa: wspomnijmy Roosevelta w okresie „wielkiego kryzysu”, który dosłownie deptał gospodarkę USA. Jednak przesłanką tego były ustalone tradycje zarządzania politycznego w tym środowisku, z którego wyszedł najwyższy urzędnik. W. Juszczenko ma ogromną przewagę nad L. Krawczukiem i L. Kuczmą, bo w odróżnieniu od tych ostatnich, nigdy nie był kompartyjnym bonzą. Musimy uświadamiać sobie, że podróże Prezydenta do USA i Polski stały się końcowymi aktami „pomarańczowej parady”. Święta się skończyły. Mamy problemy z cenami benzyny, oleju napędowego i mięsa, mamy namioty „niebiesko-białych” w Parku Maryjskim. To „normalne” w tym sensie, że inaczej nie bywa. Eam vir sanctus et sapiens sciet veram esse victoriam, que salva fide et integra dignitate parabitur, mawiano w starożytnym Rzymie: mąż sprawiedliwy i mądry uważa za prawdziwe tylko to zwycięstwo, do którego przyczyniły się prawdziwa uczciwość i nieskalana godność. Jednocześnie niektóre wydarzenia wokół i wewnątrz tego konglomeratu osób, który nazywamy „nową władzą”, świadczą, że Prezydent ma nadmierną skłonność do tolerancji i zaufania w tych przypadkach, w których potrzebne są skrupulatność, bezkompromisowość i stanowczość. Energiczniej, Wiktorze Andrijowyczu! Nie bójcie się nadepnąć na socjalistyczne odciski. W końcu nie anarchizm Machny i nie pewność siebie Petlury, a słodkawy socjalizm Hruszewskiego i Wynnyczenki przyczyniły się do upadku Ukraińskiej Republiki Ludowej. Jeśli ta teza jest zbyt ogólna, zwróćmy się do konkretów. Minister-socjalista tow. Nikołajenko ogłosił swoje zamiary wprowadzenia OBOWIĄZKOWEGO obowiązku dziecięcego uczęszczania do przedszkoli. To typowe „mrówcze” podejście do problemu wychowania. Jeśli wy, panie i panowie, zapomnieliście o pierwotnym źródle takiej pedagogiki, to przeczytajcie „Manifest partii komunistycznej” – jedną z najbardziej podłych książek, jaką kiedykolwiek przyszło mi trzymać w rękach. Wołodymyr WOJTENKO, profesor Prezydent Ukrainy 3,0 3,3 4,0 3,4 3,0 3,1 3,2 Prezydenci USA 7,6 6,8 7,6 7,7 6,1 4,9 4,6

Машинний переклад

NOTATKI UMIARKOWANEGO OPTYMISTY

SPOJRZENIE Niedawno w jednym z artykułów o USA napisałem, że uważam się za przyjaciela tego kraju, czym sprowokowałem ataki ironii u różnych ludzi. „Witaj, przyjacielu Ameryki — mówi każdego ranka jeden z moich krytyków. — Co cię w niej zainteresowało? Prymitywny i głupi kraj. W samym Paryżu jest dziesięć razy więcej tego, co warte uwagi, nie mówiąc już o całej Europie”. To, że tak powiem, spojrzenie turysty. Szanowna pani wzdycha: „Tak, oczywiście… potężne państwo. Ależ — czy pan nie rozumie? — cała Ameryka to szalone żydowskie pieniądze”. Próbuję mówić, że szalone pieniądze są jedynie beznarodowym ekwiwalentem szalonej ilości technologii i towarów, które ktoś produkuje i konsumuje. Jeśli samych Amerykanów nie martwi „żydowski kapitał”, to czemu mielibyśmy przejmować się ich problemami? Kolega z instytutu jest kategoryczny: „Oni tam z tłuszczu wariują. I w ogóle — bin Laden to ja!”. Z niego taki bin Laden, jak ze mnie Fania Kaplan, ale nastroje części ukraińskiej ludności on (podobnie jak inni moi oponenci) odzwierciedla dokładnie. W istocie chodzi o tak fundamentalne materie, jak kultura, kapitał i polityka, a one zawsze są warte dyskusji. Na początek powiem, że podczas wystąpienia Prezydenta Ukrainy w Kongresie USA ja (po raz pierwszy od ostatnich 10 lat!) nie czułem wstydu ani za naszego najwyższego urzędnika, ani za państwo, ani za siebie… Rzecz nie w tym, że — siedząc czy też stojąc — klaskali kongresmeni, rzecz w tym, że klaskałem ja. To wydarzenie szybko zeszło z łamów gazet, ale chce się wierzyć, że nie w zapomnienie, a w historię. To, co się wydarzyło, odbieram osobiście również dlatego, że na prawach zwiedzającego wędrowałem tu i tam po pomieszczeniach amerykańskiego Kongresu, nie omijając też sali obrad. Wyobrażacie sobie, panie i panowie, taką wycieczkę w naszej Radzie Najwyższej? MIEJSCE NA GLOBUSIE Warunki ekonomiczne i społeczno-polityczne Ukrainy znajdują się w astronomicznej odległości od zachodnich standardów. Za nami uważnie śledzą eksperci (ekonomiści, prawnicy i socjologowie), a ich wnioski interesują nie tylko polityków, ale przede wszystkim tych, którzy mogliby nas kredytować lub zaryzykować inwestycje. Śledzą, rzecz jasna, nie tylko nas. Na wykresie widzimy pozycje 175 krajów (każda kropka to kraj) w koordynatach „rządy prawa — kontrola korupcji” (źródło informacji: http://www.worldbank.org/wbi/governance/datasets.htm). Chodzi o punkty eksperckie od –2,5 („bardzo źle”) do +2,5 („bardzo dobrze”). Zerowy wynik jest granicą między krajami „dobrymi” i „złymi”. Ukraina zajmuje nie najlepsze miejsce nawet wśród tych ostatnich. Dystans od nas do USA jest katastrofalny (nie mówiąc już o 12 krajach, które wyprzedzają samą Amerykę). A do Iraku i Somalii (dwie kropki w żałosnym kącie na przecięciu koordynatów) mamy dwa razy bliżej niż do krajów NATO. A jeśli chodzi nie o obie koordynaty, a o wskaźnik „kontrola korupcji” (poziom), to ja i wy, panowie, jesteśmy tym Somalijczykom rodziną. W każdym razie nie bójcie się, bo korupcyjne braterstwo jednoczy tylko naszych i ich urzędników. Antykorupcyjne hasła nowej władzy będą miały (i już mają) mnóstwo zwolenników, powiedzmy, wśród czytelników „Słowa Proświty” — i kupę cichych sabotażystów czy krzykliwych nowobogackich, którzy „takich” gazet nie czytają. Na wiecach poprze ich „biomasa” (przepraszam za dziki termin, ale nie ja go wymyśliłem), która gotowa jest dzisiaj ścielić się pod nogi Achmetkisa czy Szufrykowicza z tym orgiastycznym zachwytem, z jakim wczoraj ścieliła się pod komunistycznych dygnitarzy. Znany amerykański politolog, zdeklarowany dysydent, nazwał swoją książkę bardzo wymownie: „Ameryka — republika czy imperium?”. Natomiast wielu polityków i politologów właśnie w istnieniu jedynej światowej potęgi upatruje gwarancji stabilności. Jeśli chodzi o teorię, to żaden złożony system nie będzie stabilny, nie mając — co najmniej — dwóch regulatorów. Takich, powiedzmy, jak dwa nerwy, z których jeden przyspiesza, a drugi spowalnia pracę serca. Waszyngton będzie nadużywać swojej globalnej „jedyności”, jak nadużywałaby jej i Moskwa. Ale w pierwszym przypadku chodzi o państwo, które przynajmniej dla swoich obywateli zbudowało efektywną gospodarkę i skuteczną demokrację, a w drugim — o prawosławno-biurokratyczną imperialną czkawkę. Ukraińska „dwuwektorowość” to nic innego, jak próba z lewej strony objechania drzewa lewą nartą, a z prawej strony — prawą. Musimy brać pod uwagę obiektywne przyczyny takiej akrobatyki, ale nie wygramy niczego, nawet zamykając oczy przed tym „drzewem”. I tutaj musimy wrócić do rozmowy o NATO. Czy można uważać, że stosunki Rosji z sojuszem są ściślejsze niż to, co osiągnęliśmy my? Bez wątpienia tak. Czy przejmują się USA i ich sojusznicy łamaniem praw człowieka, brakiem wolności słowa i korupcją w Rosji? Bez wątpienia nie. Czy kupiła Rosja tę odpustową kartę swoim udziałem w „Antyterrorystycznym internacjonale”, który zlikwidował talibów i zadał poważny cios „Al-Kaidzie”? Bez wątpienia tak. Czy sprzedały zachodnie demokracje małą Czeczenię za swoje globalne intencje? Bez wątpienia tak. Ameryka i NATO weszły w okres kryzysu organizacyjnego, politycznego i moralnego. Szczególne pozycje RFN i Francji wobec akcji wojskowej w Iraku są jedynie jednym z odzwierciedleń tego — będą też inne. Ale… Za jakieś 5 lat (a może za 3) Ukraina (kiedy — cwałem, kiedy — na czworakach) wydostanie się poza granice szarej strefy i stanie się pełnoprawnym uczestnikiem systemu bezpieczeństwa zbiorowego. formowały się do ruchu prawostronnego niemal tak wyraźnie, jak auta na Chreszczatyku. Intelektu jako zdolności do poznania, uogólnień i abstrakcji Bóg i Darwin tym sympatycznym pracoholikom nie dali, ale ich zbiorowy rozum jako społecznie celowa forma indywidualnego zachowania nie budzi wątpliwości. Zrozumiałe, w tych (i tylko w tych) granicach, które są potrzebne do przetrwania i budowy mrowiska. Niewiele — ale i nie za dużo. Uważa się, że wszystkie poprawnie sformułowane naukowe, inżynieryjne lub technologiczne idee prędzej czy później zostaną zrealizowane. To prawda (wspomnijmy Leonarda da Vinci czy Juliusza Verne’a). Ale — realizują się one ani wcześnie, ani późno, a dokładnie wtedy, gdy przetną się przesłanki ich realizacji oraz społeczne „zamówienie” na jej skutki. Stabilność kryzysowego społeczeństwa — to zguba. Powolne (ewolucyjne) wypełzanie ze stanu kryzysowego — to droga do Trzeciego Świata. Efektywne wyjście z kryzysu — to zryw. Przyszłość narodu tworzą Wola, Intelekt, Odwaga, Etyka. Intelektem Bóg Ukrainy nie obdarzył skąpo, ale jak nabrać odwagi i odrodzić wolę? Właśnie potencjał woli (a nie państwo, które jest jedynie jego organizacyjnym wcieleniem), właśnie wspólna idea i wspólne wartości mogą zapewnić obiektywne i subiektywne przesłanki formowania, istnienia i rozwoju narodu, jego zbiorowego rozumu. Według definicji B. Andersona, naród — to wyobrażona wspólnota polityczna, w której mniejszość nie zna większości, jednak zbiorowy obraz wspólnoty żyje w wyobraźni każdego. Musimy wziąć pod uwagę pewne lingwistycznie nieokreślonym systemem wartości, z w połowie zagubioną pamięcią historyczną i kulturową, z rozmytymi pojęciami o prawości, poprawności i prawdziwości — czy może taki człowiek mieć znaczący potencjał intelektualny, skuteczny zbiorowy rozum? „Tak!” — odpowiedział Majdan. Wspólny wektor naszych wysiłków musi produkować nowe pojęcia i wartości, nową świadomość obywatelską, nowych aktorów na arenie politycznej, społeczno-ekonomicznej i socjokulturowej. Rodzime „eurazjatyctwo” stawia szalony opór każdemu z trzech kierunków współczesnego rozwoju światowej wspólnoty, które — mimo wszystkich ich wad — na długo będą wyznaczać oblicze cywilizacji. Jest to, po pierwsze, przejście od konfrontacji do dialogu, partnerstwa i konsensusu. Jest to, po drugie, globalizacja, międzypaństwowa i międzynarodowa kooperacja wysiłków i zasobów. Jest to, po trzecie, tworzenie jednolitego pola informacyjnego, którego najlepsze (i najgorsze) potencje uosabia Internet. W przyszłości ludzkość będzie miała nie mniej problemów, niż miała ich w przeszłości, ale muszą to być INNE problemy, niezwiązane z wojnami, głodem czy chorobami. Nasza nadzieja — to zbiorowy ro-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Petro Bojarchuk czy nieustannie wygarnia się wszystko, co ma oznaki narodowe? Idea nieodzownego zlania się narodów i narodowości w jeden lud, która dominowała w polityce narodowej sowieckiego komunobolszewizmu, nagle przekształciła się w ideę społeczeństwa obywatelskiego, co w praktyce może oznaczać to samo zacieranie różnic narodowych i zlanie się narodów. Były główny ideolog komunistyczny Ukrainy ostatnich lat sowieckich Leonid Krawczuk, który, kopiując Rosję, położył na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku tę ideę u podstaw dalszego naszego budowania państwa, zapewne sam nie myślał, na ile jest ona korzystna dla północnego sąsiada Ukrainy. I jak prosto Ukraińców, dzięki tej idei, ostatecznie rozpuścić w aż tak znacznie większej pod względem liczebności substancji narodowej „starszego brata”. Już nawet bez sztucznych głodomorów, bez przymusowych wysiedleń i osiedli specjalnych, bez obozów, bez Północy, Syberii, Kołymy. A kiedy wybitny ukraiński poeta i polityk wysokiego europejskiego poziomu Borys Olijnyk, pomimo swoich komunistycznych poglądów, wyraził zaniepokojenie z powodu tego, że z nowych ukraińskich paszportów bez żadnych referendów usunięto rubrykę o narodowości, na to, oprócz byłego dysydenta Wiaczesława Czornowoła, wydaje się, nawet najsłynniejsi wtedy ukraińscy nacjonaliści zauważalnej uwagi z jakiegoś powodu nie zwrócili. Zapewne, bardzo ucieszeni zalegalizowaną wreszcie ukraińską symboliką narodową, nie zauważyli, że w zamian zabrano nam coś nie mniej, jeśli nie bardziej ważnego. Ponieważ główną oznaką narodu jest jego język, to w ślad za „startą” w paszportach rubryką, zaczęło się pełzające zacieranie tej oznaki. Ale… Gdzieś zagoniono Ukraińców w rosyjskie obywatelstwo zależnością od emerytury, gdzieś narzucono im surżykową i rosyjskojęzyczną popkulturę oraz czytadła. W konsekwencji wprowadzono niezauważalnie także w rosyjskojęzyczne lub prorosyjskie myślenie. A jeszcze sami sobie, jakby klaszcząc Wierce Serdiuczce, w tym związku w dłonie poklaskali. Oto, mówią, jacy my jesteśmy! W odpowiedzi zaś mamy niedawne rozważania Prezydenta Rosji Władimira Putina o tym, że Ukraina od Wschodu do Zachodu mówi po rosyjsku. A jeśli tak, to jakaż to wtedy Ukraina? I mamy niedawne separatystyczne wysiłki w odpowiedzi na rozbudzoną przez Pomarańczową Rewolucję naszą narodową, demokratyczną samoświadomość i determinację do walki o swoje. Tymczasem niektórzy politycy, wśród których na czołowe miejsce nagle wyszedł skrawkiem „pomarańczowy” Ołeksandr Moroz, nie przestają gwałcić ukraińskości „bratolubnymi” ideami, za którymi kryje się rusyfikacja już ostateczna. Ciąg dalszy nastąpi. Petro BOJARCHUK, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Były kureńny UPA Ołeksij Bryś (Ostap) (z lewej) oraz były przewodniczący Wołyńskiego Krajowego Bractwa Weteranów OUN-UPA Mełetij Semeniuk. Lwów, 1991

Машинний переклад

DOM POD FLAGĄ

Temat represji politycznych epoki radzieckiej nie jest nowy dla „Słowa Proświty”. Zgadzamy się jednak z autorem poniższego artykułu, że warto raz po raz zwracać uwagę szerokiego ogółu na pełne ludzkich tragedii karty walki o ukraińską ideę. A w szczególności na temat „dzieci represji”, który dla naszego politycznego środowiska wciąż pozostaje „białą plamą”. Autor dobrze zna ten problem, gdyż sam w wieku czterech lat z „haczykiem” całkiem oficjalnie stał się „wrogiem ludu” i trafił na specjalne osiedle na Syberii — po tym, jak w 1951 roku rodzice, a wraz z nimi dzieci, zostali represjonowani w związku ze standardowym dla zachodnich Ukraińców w tamtych latach oskarżeniem. Obecnie Petro BOJARCZUK pracuje w redakcji gazety „Wołyń” (Łuck) na stanowisku korespondenta własnego, mieszka w mieście Horochów. Jest członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. W 2003 roku wydał książkę „Drogami bólu”, w całości poświęconą tematowi, który porusza również ten artykuł. PIOŁUNOWE SZCZĘŚCIE SOŁOMII Z jakiegoś powodu do niedawna myślałem, że murowany dom rady wiejskiej w Chołoniowie w rejonie horochowskim na Wołyniu należy do dawnych czeskich domów, które gospodarze opuścili po II wojnie światowej, wyjeżdżając do swojej historycznej ojczyzny. Okazało się, że się myliłem: dom, o którym mowa, był kiedyś prywatną własnością mieszkańca Chołoniowa, Fedora Kirejewa. Szczegóły ustalałem z pomocą rodzonej bratanicy Fedora, Niny Mateusz. Za czasów polskich służył Fedor u miejscowego pana Krasickiego. Był już starym kawalerem, kiedy postanowił się ożenić. Pan pozwolił za własne pieniądze i siłami wyprodukować w pańskiej cegielni tyle tysięcy sztuk cegły, ile potrzebował Kirejew. A dom z niej Fedor postanowił zbudować w swojej wsi jako największy i najpiękniejszy. Bardzo chciał dogodzić młodziutkiej żonie Sołomii. Pragnął, aby czuła się przy nim szczęśliwa. Pewnie myślał też o przyszłości swoich dzieci. Ale stało się tak, że pod koniec hitlerowskiej okupacji jego starszego syna Petra, który był w Ukraińskiej Powstańczej Armii, schwytali w Uhrynowie w rejonie horochowskim czerwoni partyzanci, którzy przesuwali się na zachód przed linią frontu. Aby odebrać dziewiętnastoletniemu młodzieńcowi życie, wystarczyłaby jedna kula, a wpakowali mu w ciało siedemnaście. Młodszy od Petra o pięć lat brat jego, Josyp, zginął po wojnie, próbując z chłopięcej ciekawości rozebrać jakąś minę. Od tego czasu okna domu Fedora Kirejewa zasłoniły się żałobą i smutkiem. A w 1946 roku, zdaje się, za ten dom, który kłuł w oczy zazdrosnych „proletariuszy”, wywiozła sowiecka władza Fedora i Sołomię na Syberię, oskarżając ich, jak to było w zwyczaju, o nacjonalizm. Minęły lata, zanim Kirejewowie wrócili do rodzinnej wsi. Ale przytulić się choćby w komórce ich niegdyś własnej kamienicy władza nie pozwoliła. Jako nieprzystępna twierdza niesprawiedliwości górowała nad domem czerwono-niebieska flaga USRR. Na znak tego, że w budynku mieści się rada wiejska. Pod ciężarem tej niesprawiedliwości Fedor odszedł z tego świata zaledwie kilka miesięcy po przyjeździe na Ukrainę. Sołomia, choć była od męża młodsza o 24 lata, przeżyła go tylko o kilka lat. Nie mając własnego kąta, zamierzała już samodzielnie stawiać jakąś chatynę, jednak budować się również nie pozwolili. Poszła do swojego dawnego sadu, żeby narwać wiśni („Wiśnie — powiedziała Nina Mateusz — wtedy obrodziły tak obficie, jak raz na dziesięć lat się zdarza”), ale i stamtąd ją wygonili. Straciła od tego wszystkiego rozum — i wkrótce zgasła, znajdując krótkie schronienie u kogoś z litościwych krewnych. Pod wieloma względami nasze niedawne państwo przypominało chołoniowski dom pod flagą. Właśnie takie porównanie przyszło mi do głowy zeszłego lata po rozmowie telefonicznej z mieszkańcem Woli Kowelskiej, byłym więźniem politycznym komuno-bolszewizmu Pawłem Kułykiem. Paweł Jakowycz poinformował mnie o śmierci swojego obozowego towarzysza Danyła Szumuka, nazwanego przez któregoś z zagranicznych publicystów wiecznym więźniem. Życie Danyła Ławrentijowycza urwało się 30 maja 2004 roku, równo siedem miesięcy przed jego 90. urodzinami. Urodzony we wsi Boremszczyzna ówczesnego powiatu włodzimiersko-wołyńskiego na Wołyniu, Danyło Szumuk po raz pierwszy został skazany na karę więzienia w 1935 roku w podpolskiej wówczas Zachodniej Ukrainie jako aktywny działacz komunistycznego podziemia. Na wolność wyszedł wiosną 1939 roku i od „złotego” września tego roku do końca 1941, kiedy z Armią Czerwoną znalazł się we Wschodniej Ukrainie, całkowicie zwątpił w ideały, o które dotąd walczył. Zobaczywszy na własne oczy tamtejszy sowiecki raj, w niemieckiej niewoli zrozumiał, że od hitlerowców rajskiego życia również nie warto oczekiwać. Po powrocie do rodzinnej wsi wkrótce poszedł do UPA. W kręgach powstańczych znany jako politpracownik o pseudonimie Boremski. Przez służby specjalne stalinizmu został schwytany w lutym 1945 roku. Skazano go na śmierć, ale trzy miesiące po wyroku karę śmierci zamieniono na 20 lat ciężkich robót. Wypuściła go zza drutu kolczastego w 1956 roku chruszczowowska „odwilż”. Ale po roku — kolejne aresztowanie, sąd i 10 lat więzienia. Potem — znowu aresztowanie, znowu sąd, obozy. Łącznie Danyło Szumuk spędził za drutami kolczastymi obozów i stalowymi kratami więzień reżimów polskiego, hitlerowskiego i komuno-bolszewickiego 42 lata życia. W 1987 roku pod naciskiem międzynarodowych organizacji praw człowieka władza sowiecka pozwoliła mu wyjechać do Kanady. Na Ukrainę dotarł po piętnastu latach. Po to, by już umrzeć na rodzinnej ziemi, ogrzawszy się jej ciepłem i uwagą. Mieszkał u córki w Krasnoarmijsku w obwodzie donieckim. Tam też wysłałem do Danyła Ławrentijowycza list z prośbą o odpowiedź na kilka pytań. Ale odpowiedzi nie otrzymałem. Paweł Kułyk, który odwiedzał Szumuka w Krasnoarmijsku, podobnie jak swego czasu w Toronto, wyjaśnił to jego trudnym stanem psychicznym. Wszak po powrocie zza oceanu na Ukrainę ten wielki cierpiętnik za jej niepodległą państwowość, która, jak sądzono, urzeczywistniła się, nagle stanął przed „domem pod flagą”, gdzie odmówiono mu zameldowania. Mówiono, że musi przywieźć z Kanady jeszcze jakieś zaświadczenia. Jechać po nie nie chciał, a i nie miał już sił. Z punktu widzenia władzy formalnie był na swojej ziemi bezdomnym. Czuł się przez to skrzywdzony i przygnębiony. W PODDAŃSTWIE DWUGŁOWEGO ORŁA Już nie na Doniecczyźnie, a we „lwowskim” Lwowie liczy ósmą dekadę życia urodzony we wsi Raczyn w rejonie horochowskim były kureńny Ukraińskiej Powstańczej Armii Ołeksij Bryś. Choć otrzymał tu ładne mieszkanie, był w liczbie tych, których z okazji 60-lecia UPA władze lokalne postanowiły obdarować samochodami „Tawria”, ale formalnie — również „obcy wśród swoich”. Z Inty, która znajduje się w Republice Komi Federacji Rosyjskiej, gdzie mieszkał po odbyciu kary łagrowej za udział w ukraińskim ruchu narodowowyzwoleńczym, powrócił na Ukrainę na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. I mieszkał tu przez szereg lat z paszportem obywatela nieistniejącego już ZSRR. Nie śpieszył się z nim rozstawać z tego prostego powodu, że w odróżnieniu od nowego ukraińskiego paszportu, tutaj było wskazane, iż z narodowości jest Ukraińcem. W danej sytuacji zachował się tak, jak miliony innych Ukraińców na Ukrainie, którzy długotrwałym zwlekaniem z wymianą paszportów z czasów ZSRR na nowe faktycznie demonstrowali swój protest przeciwko temu, że władza, nie pytając o niczyją zgodę, pozbawiła ich prawa do bycia w oficjalnym, jak to mówią, porządku Ukraińcami, a nie bezimiennymi obywatelami Ukrainy, skazanymi na utratę swojego etnicznego narodowego korzenia. Ale Ołeksij Semenowycz nie wziął pod uwagę, że swój paszport z czasów ZSRR otrzymał, mieszkając w Rosji. Dlatego nie podejrzewał, jakie komplikacje czekają go w związku z tym, że po rozpadzie ZSRR władze rosyjskie automatycznie uczyniły go, zważywszy na tę okoliczność, obywatelem swojego państwa. Lecz w 2000 roku usłyszał: „Albo wymieni Pan paszport na dokument nowego wzoru, albo przestaniemy wypłacać Panu emeryturę”. Rzucił się załatwiać ukraińskie obywatelstwo, ale nie jest to takie proste. I Rosja ze swojego poddaństwa nie wypuszcza, i ukraińscy urzędnicy z jakiegoś powodu znajdują tysiące przyczyn, by „wypruć z człowieka duszę”. Obijał ich progi, coraz wyraźniej uświadamiając sobie, że bez emerytury, którą otrzymuje z Rosji, nie będzie w stanie obejść się dłużej niż kilka miesięcy. I że ukraińskim urzędnikom, którzy obiecują rozwiązać jego problem nie wcześniej niż za rok, jest absolutnie obojętne wszystko, czym on się przejmuje. I pękła cierpliwość. Pojechał do Inty i w ciągu kilku dni otrzymał nowy dokument. — Chciałem mieć paszport z tryzubem — poskarżył mi się podczas spotkania we Lwowie — a muszę dożywać wieku z dwugłowym orłem. Moje państwo pchnęło mnie w jego stronę. W głosie słychać było gorycz. W 1992 roku, kiedy szedł Chreszczatykiem na czele manifestacji z okazji 50-lecia UPA, a potem, mając osobiste spotkanie z pierwszym Prezydentem Ukrainy Leonidem Krawczukiem, słuchał go i wyrażał własne myśli o przyszłości już niepodległej Ukrainy, nawet nie mógł przypuszczać, że w tej Ukrainie stanie się zbędny. Jednak od kiedy i od kogo się to zaczęło? I jak się stało, że pocieszone wreszcie zrealizowanym, jak się wydawało, marzeniem o państwowej ukraińskiej niepodległości, siły narodowo-demokratyczne Ukrainy nie zauważyły, jak z ich domu powoli, bez zbędnego hałasu, ale z buldożerową stanowczością... Dziesiątkami lat w dawnym domu Fedora i Sołomiji Kyrejów, który znajduje się w Chołoniowie w rejonie horochowskim na Wołyniu, mieści się i poczta, i rada wiejska. Tylko gospodarzom miejsca w nim „nie wystarczyło”

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wchodzić w relacje z innymi państwami. Zresztą samego hetmana Ukraińcy już nie wybierali, był on wyznaczany w Rosji. Dzisiaj w polityce takie rzeczy nazywa się „polityką podwójnych standardów”, kiedy jakieś państwo deklaruje jedno, nawet potwierdza to, składając podpis pod dokumentami, a w rzeczywistości działa zupełnie inaczej. Właśnie tak postępowała z Ukrainą Rosja. W 1654 roku, podpisując artykuły marcowe, Ukraina jedynie weszła pod protektorat Rosji, a nie w jej skład! Lecz rząd carski stopniowo, krok po kroku, chytrze i podstępnie pozbawiał Ukrainę nawet tych nieznacznych wolności, które posiadała po wojnie wyzwoleńczej. Do początku wojny północnej między Rosją a Szwecją od czasu rady perejasławskiej minęło kilkadziesiąt lat, ale czym jest pięćdziesiąt lat dla historii? Duch niepodległości, myśli o kozackich wolnościach nie chciały milczeć. Na przykład baturynski krajoznawca Mykoła Szklar. Nie przestraszył się, założył Muzeum Tragedii Baturynskiej. Zwolniono go z pracy „za nacjonalizm”. W Konstytucji USRR w rzeczywistości takiego artykułu nie było. Jednak w książeczce pracy słowa „za nacjonalizm” zapisano… Nie wtrącono go do więzienia tylko dlatego, że Mykoła Iwanowycz był człowiekiem, którego wszyscy szanowali, weteranem wojennym, inwalidą I grupy. Szklar pierwszy otworzył ludziom oczy. Potem za granicą ukazały się powieści Bohdana Łepkiego, które różnymi, najczęściej półlegalnymi drogami trafiały na Ukrainę. Nawet w czasach niepodległej Ukrainy prawie nikt z polityków nie wspominał o tragedii baturynskiej. Jeden tylko Wiktor Juszczenko otwarcie przyznał, że dokonano tu ludobójstwa. Że trzeba obudzić pamięć narodową. Dzięki Wiktorowi Andrijowyczowi w mieście postawiono znak pamięci poległych baturynian. Za premierostwa Juszczenki stworzono Program Rozwoju Baturyna, obliczony na sześć lat — od 2003 do 2009 roku. W 2003 roku wydzielono 2 miliony hrywien. Środki te wykorzystano na prace restauracyjne zabytków architektury — Domu Koczubeja, Pałacu Rozumowskiego, a także na zagospodarowanie infrastruktury inżynieryjnej, na przykład doprowadzenie gazu. Wyobrażacie sobie, do 2003 roku miasto nie było zgazyfikowane. A jakie problemy mamy z wodą! Teraz są dwie studnie głębinowe, a była jedna na całe osiedle. 52 kilometry wodociągu w miasteczku z populacją 3095 osób. Zrozumiałe, dlaczego niektóre budowle są restaurowane od 1911 roku! Kiedyś Baturyn był centrum rejonowym, ale komuniści nazywali baturynian nie inaczej jak „mazepińcami” — czyż władza radziecka mogła dopuścić, aby centrum rejonowe miało taką „reputację”? Teraz archeolodzy prowadzą wykopaliska. Po wiekach Baturyn wyłania się jako jedna wielka mogiła zbiorowa. Ogromna liczba zabitych! Bardzo dużo dzieci. Czyż nie czas, choćby teraz, uznać, że dokonano tu prawdziwego ludobójstwa! Uznajmy to na szczeblu oficjalnym. Niech zapisze to historia. Jeśli jesteśmy rzeczywiście bratnimi narodami słowiańskimi, to Rosja powinna uznać prawdę historyczną, prosić zabitych o wybaczenie, zapalić wieczny ogień. Pokutować… Anatolij NEDAWNIJ, m. Baturyn, obwód czernihowski. Zdjęcie autora

Машинний переклад

Baturyn dzisiaj to niewielka osada w obwodzie czernihowskim, dwadzieścia kilometrów od centrum rejonowego Bachmacza. Faktycznie cały Baturyn to jeden ogromny park. Park to wszystko, co pozostało po hetmańskiej stolicy Ukrainy Lewobrzeżnej.

W wywiadzie dla rosyjskiej „Niezawisimej Gaziety” reżyser Jurij Illenko powiedział: „Europa zna noc św. Bartłomieja, kiedy w Paryżu wycięto 400 hugenotów, a o rzezi w Baturynie, stolicy Ukrainy Lewobrzeżnej, nie wie nikt. Tymczasem na rozkaz księcia Mienszykowa, kochanka Piotra Pierwszego, w Baturynie zniszczono 15 tysięcy mieszkańców. Wszystkich mieszczan, nie oszczędzając nawet niemowląt, wszystkich, powtarzam, wycięto. Obrońców rozpięto na krzyżach, które przytwierdzono do tratw i puszczono w dół Sejmu”. LADANKA TAK I NIE PRZYNIOSŁA SZCZĘŚCIA Podczas wykopalisk w Baturynie znaleziono szkielet młodej kobiety. Jedną ręką przyciskała dziecko, które zarżnięto razem z nią, a w drugiej ręce trzymała ikonkę z wizerunkiem Matki Bożej. Ta ikonka jest dzisiaj w renowacji w Baturzyńskim Państwowym Rezerwacie Historyczno-Kulturowym „Hetmańska Stolica”. Architekt Anatolij Hajdamaka, tworząc „Pomnik poległych od carskiego ludobójstwa baturynian”, wykorzystał wizerunek tej ladanki jako detal pomnika. OSTATNI DZIEŃ UKRAIŃSKICH POMPEJÓW Pozwólcie przypomnieć historię baturzyńskiej tragedii. Narodowowyzwoleńcza wojna Ukrainy o niepodległość… zakończyła się zwycięstwem Rosji i Polski. Podzieliły one Ukrainę między siebie. Ukraina Prawobrzeżna, poza Kijowem, pozostała pod władzą Polski, Lewobrzeże — w składzie Rosji. Los Ukrainy rozstrzygnięto, właściwie, bez Ukrainy. Pewną autonomię w składzie państwa rosyjskiego miała Hetmanszczyzna. Wchodziła tu część współczesnej Czernihowszczyzny, Sumszczyzny, Połtawszczyzny, Czerkaszczyzna, Kijów. Początkowo Hetmanszczyzna rzeczywiście była w pewnym stopniu autonomiczna. Na przykład hetmana, pułkowników, generalną i pułkową starszyznę, samorząd lokalny wybierano tu demokratycznie. Hetmanszczyzna miała nawet prawo (choć nigdy go nie zrealizowała) samodzielnie wchodzić w stosunki międzynarodowe. W pewnym stopniu zachowano elementy państwowości i niezależności, wywalczone w czasie wojny wyzwoleńczej. Ale Rosja od samego początku nie zamierzała dawać Ukraińcom choćby najmniejszego powodu do mówienia o niepodległości. Ba, nawet nazwa „Hetmanszczyzna” oficjalnie nie była używana. Tylko Małorosja! Innymi słowy — część Rosji. Od 1669 roku, po podpisaniu artykułów głuchowskich, hetman w ogóle pozbawiany był prawa samodzielności i własne państwo przejmowali nie tylko siwego hetmana Ukrainy. I taka myśl mogła kosztować głowę! Kiedy car Piotr dowiedział się o tym, że hetman Mazepa przeszedł na stronę Karola XII, uświadomił sobie i zrozumiał, że to prawda — wpadł w furię! Ale dopaść Mazepy, który był już w gościach u Karola XII, car nie mógł. I wtedy swój gniew skierował na mieszkańców Baturyna, którzy zachowali wierność hetmanowi i odmówili wpuszczenia do miasta księcia Mienszykowa. A ten dobrze wiedział, że baturzyńska cytadela jest nie do zdobycia. Tutaj był wielki arsenał, wystarczająco broni, by wytrzymać kilka miesięcy. Wystarczało prowiantu, nie było problemów z wodą. Twierdza miała potężną hetmańską artylerię, która, nawiasem mówiąc, później pomogła Rosjanom wygrać bitwę pod Połtawą: „sto dobrych armat”, wtedy, gdy Szwedzi „w gotowości” mieli tylko cztery armaty — inne nie były zaopatrzone w proch. Nie licząc na zdobycie twierdzy, Mienszykow kilka dni prowadził negocjacje, skłaniając obrońców na swoją stronę. Po tym, jak liczne próby zdobycia twierdzy podstępem i przekupstwem okazały się daremne, książę Mienszykow zaczął wycofywać pułki. Baturyn próbowano wziąć szturmem 20 pułkami! Najprawdopodobniej na tym wszystko by się skończyło. Zbliżali się Szwedzi. Kiedy Mienszykow odszedł już dość daleko od Baturyna, dogonił go kozak: zająć miasto z zaskoczenia, od wewnątrz, czego, oczywiście, w Baturynie się nie spodziewano. „Baturyn musi powtórzyć los Troi, Niniwy i Kartaginy — powiedział książę Mienszykow. — Na każdej wierzbie nad Sejmem wisieć będą trupy mieszkańców Baturyna!” — Trzy dni i trzy noce Sejmem płynęły tratwy z powieszonymi i rozpiętymi na krzyżach obrońcami Baturyna — opowiada główny specjalista Baturzyńskiego Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego „Hetmańska Stolica” Kateryna Parfenenko. — Kozacką starszyznę nie tylko rozpięto, torturując, zdjęto im skalpy. „Wisieli, jakby w czerwonych czapkach” — pisał w powieści „Baturyn” ukraiński pisarz Bohdan Łepkyj. Garmazów przywiązywano do Pomnik ofiar tragedii dzieci, przerażone płomieniem i śmiercią rodziców, żywcem wrzucano w ogień… HISTORIA POSZŁA INNĄ DROGĄ… — Dzisiaj badacze mówią o tym, że w Baturynie zginęło nie mniej niż 21 tysięcy ludzi — opowiada Kateryna Parfenenko. — Jednej nocy zniszczono miasto europejskiego wzorca! Zginęły liczne wartości kulturowe. Mazepa miał ogromną bibliotekę. Wspominał o niej Jean de Baluze, który gościł u Mazepy. Francuz opowiadał, że w pałacu Mazepy były rzadkie książki po łacinie i francusku, wszak hetman był niezwykle wykształconym człowiekiem, znał osiem języków europejskich. Mazepa miał wielką kolekcję starodawnej broni, którą też zniszczono. W mieście ocalał JEDEN budynek. Bo należał do księcia Koczubeja. Koczubej, jak wiadomo, próbował ostrzec Piotra o planach Mazepy przejścia na stronę Karola XII. Ale car nie uwierzył, a sam Koczubej stracił głowę. Jak mógłby potoczyć się los kwitnącego miasta, gdyby fortuna była dla Baturyna łaskawsza? Dla ratunku Baturyna zabrakło liczonych godzin! Szwedzkie wojska razem z oddziałem hetmana Mazepy stały już przy Desnie. W noc na 2 listopada, wiedząc o niezdobywalności Baturyna i nie licząc na to, że Mienszykow zdoła zdobyć miasto, Piotr- Czyli rano wojska Mienszykowa powinny były znieść oblężenie Baturyna! Gdyby twierdza znalazła się w rękach Mazepy i Karola, wojna północna zakończyłaby się zupełnie inaczej. Możliwe, że i bitwy pod Połtawą nie byłoby. Możliwe, że właśnie w tamtych czasach Ukraina otrzymałaby prawdziwą niepodległość, jak chciał tego Mazepa. Ale, niestety, to się nie stało. Los odwrócił się od Ukrainy. Historia poszła inną drogą… HETMAŃSKA STOLICA WCZORAJ I DZIŚ Opowiada przewodniczący osady Mychajło Iwaszczenko: — Powiedzieć o tym, że wzmianka o baturzyńskiej tragedii przez setki lat była przemilczana — to nie powiedzieć nic. Słowem nie można było się odezwać! Wzmianka o imieniu Mazepy mogła człowieka drogo kosztować. Ale prawdy nie da się przemilczeć! Byli ludzie, którzy „Ruiny Baturyna”. Rysunek T. Szewczenki z

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

znaczenie słowa parubok — para z boku, czyli młodzieniec, który ma prawo do pary). Po tym chłopcy i dziewczęta otrzymywali prawo do spotykania się na ulicy, na wieczornicach, gdzie dobierali się w pary — wybierali siebie nawzajem na życie małżeńskie. Jednak w swoich zalotach parubkowie i dziewczęta „nie tracili honoru” — zachowywali dziewictwo do ślubu. Cnota kawalerska u Ukraińców ceniona była na równi z dziewiczą. TRADYCJA W Ukrainie od dawien dawna praktykuje się zaręczyny młodych jeszcze jako dzieci, czego dokonywali rodzice według zasady świadomego doboru genetycznego. Obok tego archaicznego zwyczaju młodzi sami wybierali siebie na życie małżeńskie i rodzice nie mieli prawa przymusowo żenić. Rodzicielskie prawo moralne sprowadzało się do mądrej rady: „Żeń się z woli, ale szukaj dobrej doli”. Wysokie wymagania, wybiórczość dziewczyny i parubka — to przejaw rozwinięcia ich serdecznych uczuć. Świadczy to o osobistej dojrzałości moralnej młodych ludzi i etnicznej istoty. Kultura ukraińska posiada bogaty dorobek w dziedzinie wiedzy o indywidualnej naturze ludzkiej duszy. Ta wiedza (genetyczna, psychologiczna, astrologiczna) od wieków pomaga człowiekowi wybrać godną parę — znaleźć swojego kosmicznego bliźniaka, co zapewnia harmonię świata rodzinnego. Wiedza ta jest pojmowana na różne sposoby, a jednym z nich są dziewczęce wróżby przed wielkimi świętami, kiedy dziewczyna wywołuje obraz przyszłego męża. Wszystko ostatecznie rozstrzygają osobiste upodobania młodych, a ich dojrzałość jest sprawdzana podczas długich spotkań i obrzędowych młodzieżowych gier-sacrum. Oto rytualna dziewczęca zachęta: Oj chodźcie, chłopcy, do mnie — Kędzierzawa u mnie wisienka. Oj chodźcie, chłopcy, do mnie — Głęboka u mnie studzienka. Oj chodźcie, chłopcy, do mnie — Słodka u mnie woda. Wisienka — to zarówno symbol dziewczęcej urody i dojrzałości, jak i znak-archetyp Światowego Drzewa Życia Ukraińców. Studzienka i woda symbolizują życiodajne łono przyszłej matki i życiodajną moc Ziemi. Te archetypy przemawiają do najskrytszych głębi zmysłowości i mityczno-religijnej świadomości dojrzałego młodzieńca. A jeszcze dziewczyna sprawdzała parubka, kiedy przychodził do niej swatować. Jeśli nie była pewna jego świadomego wyboru, to zamiast ręcznika zaręczynowego podawała [tekst urwany] na zagwarantowanie dobrobytu przyszłej rodziny w kręgu krewnych. I oto, wreszcie, ostatnia próba młodych — komora, gdzie spełnia się ich pierwsza tajemnicza noc poślubna. Rano krewni młodego wynoszą z ciemnej komory na dwór koszulę ślubną młodej. Jeśli zdobi ją znak dziewiczej cnoty, to jest to świadectwo cnoty młodej i męskiej mocy młodego. A jeśli dziewczyna okazuje się nieuczciwa, to hańbi to cały jej ród. Goście weselni tak sławili cnotę nowego małżeństwa: Oj nasz Iwanko — Dobry młodzieniec, Nasza Halina — Jak gwiazda, Wykupiła rodzinkę Z wstydu. Osobno wielbiono młodego: Młodzieniec, Iwanko, młodzieniec, Zrąbał wisienkę pod korzeń, Zebrał jagódki pod rękawice. Macie wam, swatowie, podarki Od mojej dziewczyny-kochanki. przodków w swoim życiu. Żywe nici rodowych więzi genetycznych i duchowego dziedzictwa narodu przędą się w każdej rodzinie wysiłkami serca i świadomości. I nasz etniczny świat rozjaśni światło zgody i radości życia, gdy w naszej ukraińskiej rodzinie zmartwychwstanie życiotwórczy ogień miłości. Kiedy w dawnej oryjskiej świątyni na cześć Ducha Wszechjedynego Światła — Ora gasł święty ogień, to aby odrodzić jego płomień, trzeba było przynieść ogień z pieca szczęśliwej rodziny. Dlatego, aby odrodzić światło etnicznego ładu, każdej rodzinie należy pielęgnować światło własnego kochania. W serdecznym płomieniu życia rodzinnego jaśnieje Święta światotwórcza pulsacja. Rodzą i pielęgnują ten płomień dwoje kochających serc, skierowanych w jedynym duchowym dążeniu do Wszechjedynego Ładu. Z duchowo-biologicznym modelem monogamicznej oryjskiej rodziny współgra struktura dawnooryjskiego przyrządu rytualnego — arani (dosłownie: światło Nieba) — do codziennego rozniecania ognia. Składa się arani z podstawy-krzyżaka, wykonanej z miękkiego gatunku drewna, i kija z bardzo twardego drewna. Podstawa-krzyżak jest częścią żeńską i symbolizuje ziemską miękkość, podatność, a kij — część męska, mająca właściwość Niebiańskiej twardości. Ogniotwórcze arani upodabnia się do krzyża — dawnooryjskiego symbolu tworzenia życia. Rozniecanie ognia za pomocą kija i podstawy przypomina fizjologiczny przejaw kochania mężczyzny i kobiety, co również jest kosmicznym aktem jednoczenia ziemskiej i niebiańskiej natury. Światotwórcza funkcja oryjskiej rodziny przejawiała się i na poziomie codziennym: mężczyzna rozniecał ogień, a żona ochraniała ten ogień przez cały dzień, ogrzewając nim mieszkanie i przygotowując posiłek dla rodziny. Tak małżonkowie tworzą ład świata rodzinnego. Obecnie żywy ogień nie ogrzewa ludzkich domostw, a często płomień kochania nie zasila świata rodzinnego. Nasza przyćmiona egzystencja podtrzymywana jest głównie przez martwe materialne rzeczy. Życiotwórcze światło Wszechjedynego Ładu płonie tylko w małżeńskiej zgodzie. Jak Najwyższa Miłość tworzy Wszechświat, tak małżeńskie kochanie tworzy świat rodzinny. „Więc najpierw — wzajemne kochanie, bo kochanie w małżeństwie nie tylko wszystko układa w domu, ale i dzień po dniu tworzy dobro”, — tak rzekł jeszcze w 1645 r. wielki duchowy mąż, metropolita kijowski Piotr Mohyła na weselu panny Marii, córki hospodara mołdawskiego Wasyla Lupu, oraz litewskiego księcia Janusza Radziwiłła. Takie wtedy były duchowe wskazówki dla młodych. W kochaniu, jak i w religijności, człowiek samorealizuje duchowo-biologiczną jedność swojej istoty i przyłącza się do Wszechjedynego Ładu. „Nasza sprawa: czy kochamy? czy umiemy kochać? A czy płaci nam ktoś za kochanie kochaniem, to nie nasza sprawa, o to zapyta Bóg, nasza sprawa kochać. Tylko wydaje mi się,.. kochanie zawsze jest wzajemne”, — tak wypowiedział swoje duchowe doświadczenie Mikołaj Gogol. Dwoje kochających się ludzi osiąga wzajemność w harmonijnej pulsacji serc, w zrozumieniu, w cielesnej bliskości. Wydaje się — proste. Ale jak w rzeczywistości niełatwo osiągnąć to, kiedy przytłumione są naturalne instynkty i pierwotne zmysły, przyćmiony rozum, przygnieciony duch. Tylko w czystości instynktów, w oświeceniu serc i dojrzałości świadomości ludzie osiągają nadziemską radość kochania — wolę ducha. Życiowa potrzeba tej woli jest wyższa od wszystkich przemijających, niezaspokojonych ziemskich potrzeb. Pragnienie duszy, by żyć, jest silniejsze od pragnienia organizmu, by być. Radość kochania oświeca Człowieka i odradza w nim genetyczno-duchowe pokrewieństwo z Ziemską Naturą i Wszechjedynym Duchem. z Ołeksandr SZOKAŁO

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Ukraińska rodzina — komórka bytu etnicznego

Zakończenie. Początek w nr 6, 14, 15 za 2005 r. MORALNOŚĆ Nasi przodkowie wyhodowali najwyższy dorobek ziemskiej kultury — chlebne pole i stworzyli monogamiczną rodzinę — parną życiodajną jedność męskiego i żeńskiego pierwiastka według wszechjednej zasady parnego oddziaływania wszystkiego, co istnieje na Świecie. Parny, monogamiczny ślub u orian-rolników, w odróżnieniu od przeżytkowych form ślubu grupowego u zbieraczy, myśliwych i pasterzy-koczowników (poliandria — wielomęstwo i poliginia — wielożeństwo), wytworzył się w procesie wolnego i stałego produktywnego oddziaływania gospodarza-rolnika z ziemią. To oddziaływanie realizuje się według zasady parnego ślubu: rolnik orze-osłonecznia, zasiewa-zapładnia i pielęgnuje w miłości swoją ziemię, jak swoją żonę, a ziemia żywi całą jego rodzinę. Oriańska parna rodzina — przejaw duchowo-biologicznej harmonijnej jedności męskiego i żeńskiego pierwiastka. Według odwiecznej wiedzy naszych przodków człowiek ma duchowo-biologiczną naturę, to znaczy ciałem związany jest z Ziemią, a duchem z Kosmosem. Ponieważ ludzka rodzina jest całościowym przejawem Wszechjednego Życiodajnego Bytu, to kobieta uosabia w niej ziemską biologiczną podstawę, a mężczyzna — kosmiczny duchowy pierwiastek. „W dusznych miotaniach nie ocenić piękna. Prawdziwe piękno kochania może poznać tylko wierna żona, ale nie cudzołożnica. Wierność w kochaniu wymaga powściągliwości, tylko za jej pomocą można pojąć tajemniczy powab kochania” — wyznawał Rabindranath Tagore. Tę prawdę pojął i wielki ukraiński myśliciel-znawca życia Wołodymyr Wernadski: „Cała rzecz tylko w tym, na ile w ogóle wysoka jest osobowość każdego z zakochanych i na ile są równi między sobą… Wydaje mi się, czas nie patrzeć na „ciało” jak na coś odrażającego i czas pozbyć się wąskiego chrześcijańskiego (lub zakonnego) podziału na ducha i ciało. Prawdziwe życie duszy, prawdziwa ideowa strona życia polega właśnie na wykorzystaniu lepszych stron i ciała, i ducha”. W przedchrześcijańską, słoneczno-chwalną porę nasi przodkowie wyznawali harmonię w człowieku ciała i ducha, ziemskiego i niebieskiego pierwiastka. W tej niepodzielnej życiotwórczej jedności korzeni się potężna wola życia. Nasi przodkowie kochali życie we wszystkich przejawach, wierzyli w jego wieczność i, realizując w kochaniu swój ziemski byt, dokonywali duchowego przejścia w pozaziemską sferę wysokoenergetycznego życia, pozostawiając na Ziemi cielesną powłokę. Czyste doskonałe ludzkie ciało nie było uważane za wstydliwe, ale też nie jest wystawiane na pokaz przed cudze oczy. I ciałem, i duszą mężczyzna oraz kobieta otwierają się jedno przed drugim tylko w intymności. Intymność — to tajemnica dwojga zakochanych, którą chronią przed cudzym okiem i uchem. Czystość intymności uświęca się ślubem. Pozamałżeńskie stosunki płciowe orianie uważali za wielki grzech, a naruszenie małżeńskiej wierności karali śmiercią. Ukraińskie kolano orian od wieków odznaczało się czystością ducha, ciała i dojrzałością małżeńskiego życia. „Mężczyzna i kobieta — jedno ciało, jedno dzieło, jeden duch” — taki jest moralny kodeks Ukraińców. Od wieków w ukraińskiej kulturze ludowej duchowo-cielesna dojrzałość człowieka uświęcana była tradycyjnym obrzędem inicjacji: w procesie szczególnego wyzwania dziewczynka przechodziła w stan dziewczęcy, a chłopiec dopuszczany był do społeczności kawalerskiej. (Dosłowne znaczenie dyni. I to wcale nie jest zniewaga dla młodzieńca. Dynia ma unikalne właściwości: pieczona czy gotowana oczyszcza przewody narządów płciowych, i sfera zmysłowa mężczyzny harmonizuje się. Tak dziewczyna dawała młodzieńcowi znać, żeby ten poskromił swoją cielesną namiętność i zawierzył duchowej sile uczucia. Lecz na tym wyzwania nie kończyły się. Młodzi jeszcze musieli stanąć na ślubnym ręczniku, który symbolizował ich wspólną życiową drogę. W dawnej Ukrainie kapłan-gospodarz obrzędu weselnego owijał ich ręce i głowy girlandą z barwinka — symbolu wiecznego życia, wieńczył ślub złotym kołem — Słonecznym wieńcem (ten pradawny oriański rytuał w chrześcijaństwie przybrał formę ślubowania kościelną koroną). Ślubny wieniec-koło, jak i dziewczęcy wieniec weselny, jest znakiem duchowo-fizycznej dojrzałości i symbolizuje życiodajną siłę Słońca — uosobienie Wszechjednego Światła. Ślubowanie — to kosmiczne zalegalizowanie małżeństwa, magiczne uświęcenie biologicznej dojrzałości dwojga wybranków, narodziny duchowej sfery rodziny we wzajemności dziewczęcego serca i młodzieńczego rozumu. Po ślubowaniu rozpoczynał się tygodniowy obrzęd weselny. Ukraińskie wesele odtwarza pradawne zmagania-bitwę między rodami. Przecież w dawnych czasach żenili się tylko przedstawiciele różnych rodów, aby nie dopuścić do kazirodztwa i uzdrowić rodowy genofond. Ważną rytualną częścią obrzędu weselnego jest uczta. Wypiwszy po dwie rytualne kieliszki wódki (jeden z rąk ojca, drugi z rąk młodych) i wzmocniwszy tym psychiczną krzepę, goście włączają się w święty emocjonalny magiczny akt narodzin nowej rodziny, który łączy rytualne działania ze śpiewami-tańcami. Rytualny taniec młodych — to magiczne działanie, skierowane na rytmizację intymnego świata nowonarodzonej rodziny. W obrzędzie weselnym wielu miejscowości Ukrainy do dziś przestrzega się archaicznego zakazu tańca młodej z innymi. A rytualne częstowanie gości oraz obdarowywanie młodych skierowane... Kiedy wiśniowy biały kwiat symbolizuje dziewczęcą urodę i czystość, to czerwone jagody wiśni stają się znakiem dziewczęcej dojrzałości, honoru i dziewictwa. Jest na Ukrainie jeszcze jeden pradawny totemiczny znak żeńskiego pierwiastka — kalina, która symbolizuje samą Ukrainę. Ten odwieczny w naszej kulturze symbol dziewczęcego honoru i matczynej godności stał się sednem duchowego hymnu-modlitwy narodu ukraińskiego: „Oj w ługu czerwona kalina pochyliła się, Czegoś nasza sławna Ukraina zatroskała się…”. Białe kwitnienie kaliny — dziewczęca cnota, czerwone jagody dziewiczej, kalinowej krzewiny — dojrzałość i zachowany do ślubu honor dziewczyny. Dlatego też ślubna krew na białej koszuli młodej nazywa się kaliną. Rodzice młodego okazują szacunek swatom za honor panny młodej: Oj chodziła kaczuszka po punkcie, Oj dziękuję, swacie, za córkę, Za czerwoną kalinę, Za wierną żonę. Wzajemna radość poślubienia dokonała się, ten honor obu rodów sławią rytualnym śpiewem: Ciemnego ługu kalina, Uczciwego ojca dziecko, Z uczciwego dworu wyszła I w uczciwy weszła; Nic dziwić się, Taka u niej była matka. Zaprawdę honor córki — to honor jej matki. DUCHOWA ISTOTA Tak z pokolenia na pokolenie przekazuje się po żeńskiej linii dziedziczności biologiczny genotyp rodu i etnosu. Żeński pierwiastek — podstawa ziemskiego życia. I od tego, jakimi rodzą się i wyrastają dziewczynki, zależy nasza przyszłość. Kiedy w połowie ubiegłego wieku duchowi działacze Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego przemyśliwali drogi odrodzenia narodu ukraińskiego, uświadomili sobie, że programu społeczno-kulturowego wzniesienia nie da się zrealizować z duchowo upadłym pokoleniem; dlatego koniecznie trzeba, przede wszystkim, wychować z obecnych dziewczynek przyszłe matki, a te matki urodzą nowe pokolenie, które będzie mogło stworzyć ludzki byt narodu ukraińskiego, zrealizować bogatą duchową tradycję. U kobiety przeważa zmysłowość cielesna, a u mężczyzny — zdolność rozumowo-duchowa. „Mężczyzna — głowa, kobieta — dusza” — głosi prastara ukraińska mądrość. Od wieków w ukraińskiej rodzinie na mężczyznę-ojca nałożone są obowiązki twórcy ducha rodowego, głównego zarządcy codziennego świętowania w gospodarstwie, który porządkuje życie rodzinne. A na kobietę-matkę nałożone są obowiązki troskliwej gospodyni domu, strażniczki-pielęgniarki świętego domowego ogniska i ducha rodowego. W duchowo-fizjologicznej harmonii życia małżeńskiego objawia się nieprzerwana harmonijna pulsacja życiotwórczego Wszechjednego Ładu.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Mykoła Serhijowycz urodził się we wsi Weremiwka na Połtawszczyźnie w rodzinie mechanizatora, był najmłodszym — piątym — dzieckiem. Pierwsze lekcje śpiewu odebrał w wiejskiej amatorskiej grupie artystycznej. Jego kariera zaczynała się jakby dwukrotnie. Po raz pierwszy, jako drugoklasista, wyszedł na scenę z akordeonem, nauczywszy się popularnej piosenki „Orlenok”. Spojrzał na salę: ile oczu było skierowanych na niego! Tak się zmieszał, że zapomniał wszystkie słowa. Długo stał w milczeniu, a potem czmychnął ze sceny. Ale po kilku latach otrzymał nagrodę za piosenkę — wywalczył pierwsze miejsce w Połtawie na przeglądzie amatorskim obwodu: akompaniował sobie na akordeonie i śpiewał ulubioną piosenkę „Patrzę ja w niebo”. Z czasem, po ukończeniu Konserwatorium Kijowskiego, zdobył niemało głośnych zwycięstw: w 1978 roku na wszechukraińskim przeglądzie „Młode głosy”, w 1979 — na konkursie im. M. Łysenki, w 1980 — na Międzynarodowym konkursie wokalistów w Barcelonie. Dlaczego śpiewak staje się wybitnym? Pewnie dlatego, że ma coś do powiedzenia. Szopsza jest interesujący także poza sceną, ma wesołe usposobienie: otaczających go ludzi rozpromienia humorem i życzliwością. W garderobie, gdzie odbywała się nasza rozmowa przed spektaklem „Kniaź Igor”, obok do występu przygotowywał się artysta ludowy Ukrainy Stepan Ficycz. Wykonuje on „akrobatyczne etiudy”, czyli próbuje włożyć buty (wąskie w podbiciu). W końcu radzi sobie z jednym i żałośnie mówi: „Z kim by się tu zamienić…” — „Tenorem na bas”, — błyskawicznie reaguje Szopsza. — „Nie, butami”, — poprawia Ficycz. Pewnie taka „preambuła” skłoniła mnie do rozpoczęcia rozmowy w następujący sposób. — Mykoło Serhijowyczu, istnieje opinia, że basy są dobrotliwe i wesołe, a tenory kapryśne i smutne. A Pan jak uważa? — Możliwe, że jest w tym sens. Oczywiście, tutaj liczy się to, gdzie człowiek się urodził, kim są jego rodzice, w jakim środowisku się wychowywał. Z drugiej strony, sama natura głosu, warunki fizyczne (wzrost, budowa ciała) niepostrzeżenie wpływają na charakter. A czy widzieliście basy malutkie i chudziutkie? Zazwyczaj basy są postawne, gabarytowe, płynne, a dlatego spokojne, dobrotliwe. Tenory — wrażliwe, delikatne, mają w sobie coś z kobiecego charakteru. Jeśli chodzi o mnie, to podobają mi się kobiece soprany, zwłaszcza gdy śpiewaczka jest sympatyczna. — Czy opiekował się Panem ktoś z kolegów-koryfeuszy, kiedy przyszedł Pan do Kijowskiego Teatru Operowego? — Zacznijmy od tego, że ukończyłem Konserwatorium Kijowskie w klasie Mykoły Kondratiuka. To nie tylko wybitny śpiewak, ale i wspaniały pedagog, który włożył we mnie wiele sił i zdrowia. Jestem mu wdzięczny za wszystkie moje osiągnięcia. W teatrze trafiłem do złotej plejady artystów! Lata 70.—80. XX w. minęły w blasku talentu głównego dyrygenta teatru Stefana Turczaka. Obok niego pracowali błyskotliwi artyści — reżyser Dmytro Smołycz i scenograf Fedir Nirod, z nazwiskami których wiążą się monumentalne inscenizacje. Chodziłem na wszystkie spektakle: operowe i baletowe, z zachwytem słuchałem, od wszystkich się uczyłem. Nie omijał mnie radami Dmytro Hnatiuk. Wiele pomagał nieżyjący już Ołeksandr Zahrebelny, z nim pracowałem nad partiami Borysa Godunowa z opery Musorgskiego i Borysa Tymofijowicza w „Katarzynie Izmajłowej” Szostakowicza. Obok koryfeuszy my, młodzi, stopniowo dorastaliśmy, początkowo śpiewaliśmy małe partie — trzeciego mnicha lub czwartego strzelca, dojrzewając do wielkich partii. — A kto miał największy wpływ? — Borys Romanowycz Hmyria. To — genialny śpiewak, takich obecnie nie-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

MYKOŁA SZOPSZA: „WYRASTAŁEM W PLEJADZIE ZŁOTYCH GŁOSÓW”

Solista Narodowej Opery Ukrainy — artysta ludowy Mykoła SZOPSZA należy do najbardziej znanych dzisiaj ukraińskich śpiewaków. Jego piękny i potężny bas znają nie tylko kijowianie, ale i koneserzy sztuki operowej Francji, Niemiec, Holandii, Szwajcarii, Danii, Hiszpanii, USA, Kanady, Brazylii, Peru, Polski, Serbii, Chorwacji. Błyskotliwe interpretacje repertuaru operowego i kameralnego przyniosły śpiewakowi najwyższe oceny krytyki muzycznej, postawiły go obok wiodących basów świata, a kunszt sceniczny stawia go jeszcze na równi z najlepszymi aktorami dramatycznymi. ma na całym świecie. Szkoła wokalna — nienaganna, maniera i kultura śpiewu — doskonałe. Dla mnie on jest wzorcem. Jego płyty to uniwersytet dla każdego śpiewaka. W ogóle Ukraina to kuźnia unikalnych basów. Wspomnijmy mojego ziomka z Połtawszczyzny, z Dykańki — Andrija Kikocia. Kiedy zaczynał śpiewać, wszyscy z wrażeniem milkli: jakież tam struny głosowe?.. Wspominam Kikocia w „Chowańszczyźnie” Musorgskiego: groźnie stuknąwszy laską, tak wypuścił z siebie „Zbaw, Boże!”, że powietrze zadrżało, a sala w zachwycie zamarła. Niestety, wcześnie odszedł z życia — w 46. roku. I niezbyt uhonorowany. U nas „system” jest przykry: uznają dopiero wtedy, gdy ktoś odszedł za horyzont. — A czy opiekuje się Pan młodymi? — Nie będę się chwalił, do wszystkich odnoszę się dobrze. Pomagam, czym mogę. Są bardzo perspektywiczni chłopcy. Wśród nich Bohdan Taras, który wiele się nauczył od mojego Iwana Karasia („Zaporożec za Dunajem”), laureat międzynarodowych konkursów Serhij Mahera też uważnie wsłuchuje się w rady. A w placówkach edukacyjnych nie wykładam. Pewnie dlatego, że się na tym potknąłem. U zarania młodości, po powrocie z tournée z kapelą „Dumka”, w środku roku akademickiego poszedłem na przesłuchanie do konserwatorium. Jelyzaweta Czawdar, ówczesna kierowniczka katedry, powiedziała: „Ma Pan wspaniały głos. Proszę iść na pierwszy rok. Proszę nadrabiać”. — „A egzaminy? — zapytałem. — „Jakie jeszcze egzaminy z Pana głosem?” — odpowiedziała Czawdar. Wszystkie klasy były przepełnione, trafiłem do profesor Niny Kuklinej. Ona chyba stosowała metodykę jakiejś azjatyckiej szkoły: przychodziły do niej dobre głosy, a potem nikt nie mógł śpiewać. Przez pół roku tak mnie „nauczyła”, że zaciśniętą krtanią nie mogłem brać wysokich nut. Stałem się praktycznie niezdolny do zawodu. Zostawiłem dokumenty, rzuciłem konserwatorium. Dzięki Mykole Kondratiukowi, który przypadkiem przechwycił mnie na jakimś koncercie w filharmonii i zabrał do siebie na naukę. Zatem do dziś obawiam się procesu nauczania. Niestety, u nas profesorami czasem zostają ludzie, którzy psują talenty, łamią im karierę. Uważam, że za to trzeba pociągać do odpowiedzialności karnej. — A czymże jest śpiew operowy? — W nasz zawód wpisane są co najmniej trzy komponenty: kunszt sceniczny, kunszt wokalny, kunszt muzyczny (umiejętność komunikowania się z orkiestrą). Jeśli ta triada nie rozwija się, wybitnym śpiewakiem się nie zostanie. Śpiew operowy to harmonia duszy, rozumu, głosu. Publiczność potrzebuje rozmówcy, który ma coś do powiedzenia. Śpiewak przekonuje nie tylko pięknem głosu, ale i dramatyzmem uczucia, intonacją, charakterem. Nie pokonywanie trudności wokalnych przyciąga, a obrazy Borysa Godunowa, Dosyteusza, Tarasa Bulby… — Bywa, że i piękno barwy jest, i wszystkie nutki poprawne, a nie zachwyca... — Takich przykładów jest niemało. Do każdej partii śpiewak musi dorosnąć, jeśli potrafi rosnąć. Ja, na przykład, bardzo późno — gdzieś w wieku 45 lat — zacząłem śpiewać Tarasa Bulbę. Łatwiej przychodzi mi Borys Godunow, chociaż ten obraz jest psychologicznie bardzo nasycony. Ale wokalnie partia Tarasa Bulby jest trudniejsza, Łysenko „naszpikował” tesiturę dużymi skokami — i trzeba dokładnie doskakiwać, nie tracąc charakteru. — W teatrach często skarżą się, mówiąc, że nie doczekali się najlepszej roli. — Oczywiście, są ciekawe niezaśpiewane partie, ale ogólnie jestem zadowolony. Repertuar mam niemały: partii operowych prawie 40, a utworów kameralnych ponad 500. Chciałbym jeszcze pośpiewać w „Chowańszczyźnie” Musorgskiego, w „Don Carlosie” Verdiego. Przygotowuję partię Mefistofelesa („Faust” Gounoda) w języku oryginału — po francusku. Prawda, odmawiałem, chciałem śpiewać po ukraińsku — jest wspaniały przekład. Kiedyś Borys Olijnyk, wysłuchawszy opery „Rycerskość wieśniacza”, ironicznie zapytał mnie: „Kolu, w jakim języku śpiewaliście?” Odpowiadam: „W języku oryginału”. On śmieje się: „Nic nie zrozumiałem”. Uważam, że trzeba śpiewać w ojczystym języku, żeby ludzie rozumieli. Poza tym, nazwali „Narodowa Opera”, więc w teatrze powinien być język ukraiński. Bardzo cieszy mnie, że śpiewam dla swojego narodu. Często zapraszano mnie do pracy za granicę, ale tylko na ojczystej ziemi stoję mocno. Nawet głos brzmi lepiej. Poza tym za granicą nie ma dla basu takiego repertuaru, jaki stworzyli Słowianie: Łysenko, Musorgski, Rimski-Korsakow, Latoszynski, Hułak-Artemowski, Majboroda. — Czyżby w Wiedniu czy w Paryżu głos Szopszy brzmiał inaczej? — Mnie i do Ameryki zapraszano, mieszkałem tam pół roku i śpiewałem. Ale nie ma takiej inspiracji, jak w domu. Nie wiem, czy mam taki charakter, czy wychowanie, ale maksymalnie miesiąc pobędę za granicą i już ciągnie do domu, niczego już nie trzeba — ani pieniędzy, ani komfortu, ani cudownych krajobrazów. Ogarnia mnie nostalgia. Niektórzy artyści gonią za piernikami i sławą. Krzyczą potem: „My robimy reklamę Ukrainie!” Reklamę Ukrainie trzeba robić na ukraińskiej ziemi i śpiewać ukraińskiemu narodowi. Ja porzuciłem tę reklamę. — Kiedyś na Hmyrię, potem na Mirosznyczenko, Sołowjanenkę, na innych ulubieńców waliły chmarą wierni zwolennicy. A teraz, mówią, zmienił się czas i publiczność… Czy jest tak, że chodzą na Szopszę? — Potwierdzam: chodzą. Dzwonią do teatru i do domu, interesują się, czy gram w spektaklu. Są stali słuchacze-wielbiciele także u innych śpiewaków. Kiedy osiągasz pewien poziom, wtedy pojawia się własna publiczność, która szanuje sztukę śpiewaka. — Czym przyciąga Pana działalność koncertowa? — Szlifuje śpiew operowy. To twórcze laboratorium. Na koncercie jesteś bardziej precyzyjny, a w operze to szerokie pociągnięcia pędzla na wielkim płótnie: wielu wykonawców, orkiestra, balet, gdzieś się pomylisz — to nie przyciąga tak uwagi publiczności. Utwór koncertowy trwa półtorej do trzech minut i trzeba wirtuozowsko przekazać obraz, wszystkie niuanse. Dużo koncertuję i wszystkim wokalistom operowym to polecam. — Jakie sekrety pomagają Panu być krzepkim przystojniakiem? — Żadnych sekretów, tryb życia zwyczajny. Nie jem ostrego. Do niedawna zimą kąpałem się w przeręblu. Pewnego razu zimą byłem w Peru na występach. Upał plus czterdzieści, słońce w zenicie, nos schodzi, oczywiście kąpałem się — w Oceanie Spokojnym. Potem pojechaliśmy na Kamczatkę, tam ten sam Ocean Spokojny, tylko zimno jak diabli, woda gdzieś 11 stopni. Więc i tam się kąpałem. Im bardziej chronisz głos, tym częściej łapiesz przeziębienie. Mieliśmy takich śpiewaków: gardło owijali, nie pili zimnego, gorącego. I często chorowali. — Życie twórcze darzy Pana spotkaniami z wybitnymi ludźmi. Kto zapadł Panu w duszę? — Los podarował mi przyjaźń z moim ziomkiem — połtawianinem, kompozytorem Ołeksandrem Biłaszem. Pisał dla mnie dużo muzyki, niemało jego utworów wykonywałem jako pierwszy. Kiedyś zaśpiewałem na koncercie jego cudowną elegię do słów Ligostowa „Żurawie”. On potem pyta: „A czy to moja?”. Śmieję się: „A kto mi nuty dawał?”. Utwór genialny. Biłasz miał dobrą duszę, wszystko robił dla ludzi. Porządny, szczery, prawdziwa ukraińska krew, chłopska dusza. Ostatni z mohikanów twórczości pieśniarskiej, takich teraz nie ma. Nie na darmo przyznano mu tytuł Bohatera Ukrainy. Niestety, bardzo wiele jego utworów do tej pory nie zostało wykonanych, u mnie też leżą, na przykład ballady do wierszy Dracza. Nie wyśpiewane, nie nagrane. — A co przeszkadza? — Przede wszystkim potrzeba, żeby ktoś zrobił orkiestrację, potem praca studyjna, za wszystko teraz trzeba płacić dobre pieniądze. Wcześniej zamówiłem w strukturze państwowej i problemów nie ma. Przez dziesięć ostatnich lat wydałem tylko jedną płytę — dzięki mojemu przyjacielowi Wołodymyrowi Łazorence, kierownikowi firmy budowlanej. Na tej płycie jest złoty repertuar — ukraińskie pieśni ludowe i romanse, nagrane przy akompaniamencie Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy pod dyrekcją Wiktora Hucała. — Wiem, że Pana i poetę, deputowanego ludowego Borysa Olijnyka łączą przyjacielskie stosunki. — Dla mnie to nauczyciel na całe życie. On mi wszystkie swoje książki daruje, u niego co wiersz, to filozoficzne arcydzieło. To wielki poeta, obok niego mogę postawić chyba tylko Linę Kostenko. Dość często się kontaktujemy, on kieruje Ukraińskim Funduszem Kultury, gdzie jestem członkiem prezydium zarządu. — Wyobrażam sobie taki projekt: Mykoła Szopsza śpiewa pieśni do wierszy Borysa Olijnyka. — Byłoby bardzo dobrze znaleźć mecenasów, żeby zrobić taki prezent Borysowi Illiczowi i wszystkim koneserom jego talentu. Ten sam Biłasz ma cudowną „Melodię” do wiersza Olijnyka, którą często śpiewam. W ogóle do jego wierszy mnóstwo pieśni napisali różni kompozytorzy, Borys Illicz nawet sam nie wyobraża sobie, kto i ile napisał. — Z biegiem lat zmienia się odczucie sławy? — Sława to taka kapryśna dziewka, że trzeba ją stale trzymać w żelaznych rękawicach. Im więcej sławy, tym trudniej ją potwierdzać. W młodych latach gra ambicja, pragnienie bycia na widoku. Dla mnie ona teraz, czy jest, czy jej nie ma. Sława to wtedy, kiedy ludzie cię szanują, a ty ludzi. To dobra sława. Wołodymyr KOSKIN. Śpiew operowy to harmonia duszy, rozumu, głosu. Publiczność potrzebuje rozmówcy, który ma coś do powiedzenia. Śpiewak przekonuje nie tylko pięknem głosu, ale i dramatyzmem uczucia, intonacją, charakterem.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

EKSKLUZYW

— Panie redaktorze, stali słuchacze radia „NART” już zdają sobie sprawę, że Kyryło Bułkin to nie tylko osobowość, ale i pewne odzwierciedlenie nowego zjawiska w naszej przestrzeni radiowej. Ale skąd Pan się w nim wziął i z jakiego zawodu? — Trudno mi wymienić jedną charakterystykę moich zawodowych i niezawodowych zainteresowań, która skłoniłaby mnie do twórczości radiowej. Różnorodność zawodów i prac, którymi się zajmowałem, jakoś logicznie doprowadziła mnie do mikrofonu i do całej tej ogromnej sfery twórczości, która jest z mikrofonem związana. Po ukończeniu wydziału fizyki Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki przez pewien czas zajmowałem się nauką, uczyłem się na studiach doktoranckich w Instytucie Fizyki Teoretycznej, ale na szczęście szybko porzuciłem to zajęcie dla sztuki… — Jednak fizyka ma bezpośredni związek z rozprzestrzenianiem fal radiowych. I być może stąd — „Uczciwa fala — Radio „NART”? — Chyba tak. Chociaż miałem wtedy inną specjalizację — fizykę molekularną. W każdym razie cieszę się, że teraz nie zajmuję cudzego miejsca w nauce. — Zatem jest Pan redaktorem naczelnym. A przed naczelnym trzeba skłonić głowę i zapytać: co oznacza „NART”? — W tej nazwie nie ma nic romantycznego, bo to Niezależne Stowarzyszenie Radia i Telewizji. Pół roku temu „NART” zmienił właściciela i przekształcił się w „Uczciwą falę”, ale warunkiem licencji było zachowanie nazwy. — Panie Kyryle, jaki jest zasięg „Uczciwej fali”, jakie terytorium ona obejmuje? — Obecnie obejmujemy swoim sygnałem pięć miast wraz z okolicami i przedmieściami: Kijów — na częstotliwości 70,4 MHz, Charków — 73,8 MHz, Odessa — 68,4 MHz, Kramatorsk — 68,1 MHz, Winnica — 70,4 MHz. Jeśli na przykład weźmiemy Kramatorsk, to promień zasięgu naszego nadawania obejmuje także miasta Słowiańsk, Drużkiwka, Kostiantyniwka, Krasnyj Łyman — znaczną część obwodu donieckiego. — To doskonała okazja, aby prawidłowo informować mieszkańców tego specyficznego regionu. A kto słucha Radia „NART”? Jakie tematy wywołują największy oddźwięk wśród słuchaczy radiowych? — Ponieważ Radio „NART” to radio słowne, czyli takie, gdzie pierwszeństwo mają audycje na aktualne tematy i w których biorą udział słuchacze, a muzyka służy jedynie jako tło… — …najbardziej wymowny jest tutaj Państwa tradycyjny firmowy cykl audycji „Rozmowy o ważnym”… — …i dlatego nasi słuchacze to przede wszystkim ludzie wykształceni, nieobojętni na to, co dzieje się na Ukrainie, społecznie aktywni, w średnim i starszym wieku. — Czyli można nakreślić portret słuchacza Radia „NART”: patriotycznie nastawiona osobowość z rozwiniętym intelektem, w wieku produkcyjnym i zdolna do brania na siebie odpowiedzialności? — Tak, ale słucha nas także wielu emerytów, którzy nie są w stanie czytać prasy i dla których, jak twierdzą, „NART” to szerokie okno na współczesny świat. — Jak reagują słuchacze na Państwa audycje, jakie uwagi i propozycje najczęściej przychodzi Panu słyszeć? — Oczywiście są różne opinie. Zdecydowana większość — to gdzieś do 90 procent naszych słuchaczy — bardzo pochlebnie wypowiada się o naszych transmisjach. Jak napisał nam pewien profesor z Charkowa: „Państwa audycje pomagają nam czuć się Ukraińcami”. Zdarzają się opinie oburzające, krytyczne, sarkastyczne. Niektórzy zaznaczają, że nasze audycje to jakieś „pomarańczowe” horrory, że po takich programach chce się zamknąć oczy i nie otwierać na te horrory, które, zdaniem takich słuchaczy, dzieją się na Ukrainie, i że Radio „NART” jest częścią tego strasznego. Uważam, że to całkowicie normalne. Obywatele otrzymali prawo do wyrażania własnej opinii, co jest potwierdzeniem faktu demokracji, wolności, pluralizmu. Jeśli chodzi o uwagi, to często dzwonią do nas w sprawie muzyki, w szczególności proszą o poszerzenie palety muzycznej poprzez wypełnienie jej utworami klasycznymi. Wielu chce słuchać więcej utworów ukraińskich, niezależnie od gatunku. — „NART” objął swoimi audycjami główne punkty na Ukrainie: w centrum, na południu, na wschodzie i na południowym wschodzie. Czy Pan, panie redaktorze, dostrzega jakieś regionalne różnice w reakcjach słuchaczy? — Być może Państwa zaskoczę, ale nie zauważyłem żadnej istotnej regionalnej różnicy w opiniach słuchaczy radiowych. Oczywiste jest, że przyciągamy pewną kategorię słuchaczy, która ze względu na swój intelekt, świadomość i intencje jest obecna we wszystkich regionach Ukrainy. Jedyna różnica: kiedy dzwonią ze wschodu, czuć, że człowiek nie ma gdzie wyrazić swoich myśli, dlatego ważne jest dla nich, aby dodzwonić się do Radia „NART” i wejść na antenę, by porozmawiać z naszym prowadzącym lub gośćmi audycji. Zrozumiałe, że kijowianie mają znacznie szersze możliwości komunikacyjne, ale ogólnie, niezależnie od regionu, zwracają się do nas obywatele nastawieni na tematy odrodzenia narodowego, rozwoju demokracji i wzmocnienia niepodległości Ukrainy. To nas odpowiednio zobowiązuje. — Przyglądam się Państwa ramówce, gdzie od 7.00 do 23.00 widzę 66 audycji radiowych, które zachwycają swoim gatunkowym i tematycznym zróżnicowaniem. Jak dla mnie, jako słuchacza, ramówka „NART-u” pozytywnie wyróżnia się na tle innych stacji FM tym, że posiada znaczną część produktu intelektualnego. Na przykład, od 11.00 do 13.00 wśród wiadomości i muzyki przeważa to, co nazywają Państwo „Czytelnią Radia NART”. Moim zdaniem to wspaniały wynalazek: dawać słuchaczowi bardzo dużo dobrej literatury i dobrej leksyki. Kto przygotowuje ramówkę i odpowiada za jej wypełnienie? Na podstawie jakich kryteriów? — Za ramówkę i jej wypełnienie (oprócz muzyki) odpowiadam ja. Głównym kryterium jest nasycenie audycji aktualnym materiałem, do którego najbardziej ciąży dzisiejsza potrzeba, popyt, pragnienie świadomego słuchacza. Jeśli, oczywiście, materiał ten ma charakter narodowo-demokratyczny, konstruktywny, moralny. W każdym razie czysto rozrywkowych audycji i tematów nie uważamy za główne. Dlatego raczej zapraszamy do mikrofonu wykwalifikowanych specjalistów, poważnych badaczy i znawców problematyki społecznej. Oczywiście lekka muzyka i dobre piosenki są przyjemne, ale naród teraz bardziej interesuje się nie tym, co przyjemne, a tym, jak uporządkować nasze życie. Dlatego politolodzy, ekonomiści, ludzie zawodów społecznych i twórczych — lekarze, nauczyciele, pisarze, artyści i inni — codziennie wchodzą na antenę i uczciwie odpowiadają na nieraz ostre pytania słuchaczy. — Tak, nie tylko mnie i moim kolegom z naszej gazety „Słowo Proświty”, ale i wielu słuchaczom podoba się właśnie ta oświatowa linia Radia „NART”. Wielu imponuje, że nie boją się Państwo ostrych i nieraz bolesnych tematów, w szczególności o ukraińskim Rozstrzelanym Odrodzeniu, imperialnej ekspansji i rusyfikacji, wielkich głodach, o ruchu dysydenckim, ukraińskich zmaganiach wyzwoleńczych, OUN-UPA, obłudzie nowszych czasów itp., przy czym wszystko to dokumentalnie, z bardzo solidnymi komentarzami. Widzę oczywiste pokrewieństwo między tym, czym zajmujemy się w „Słowie Proświty”, a Państwa pracą w Radiu „NART”. Zwłaszcza słuchając, jak Pan osobiście, panie Kyryle, bardzo artystycznie i w swoistym stylu prezentuje materiały w Pańskiej autorskiej audycji „Czytelnia w Radiu NART”. — W tej audycji znajduję zastosowanie dla jeszcze jednego zawodu, który jest mi bardzo bliski; jest to zawód teatralny. To znaczy, staram się aktorskimi środkami przekazać słuchaczowi teksty artystyczne i publicystyczne, które wybieram z materiałów archiwalnych, dzieł literackich, współczesnych publikacji. — Jakie tematy z ostatniego czasu w Pańskiej firmowej audycji „Rozmowy o ważnym” wywołały największy rezonans wśród słuchaczy? — Wielkie zainteresowanie obserwujemy praktycznie codziennie. Mogę wspomnieć niedawną audycję o reformie emerytalnej. Telefony stały się gorące od dzwonków słuchaczy, dwugodzinna audycja przeleciała jak ptak, a dyrektor niepaństwowego funduszu emerytalnego, którego zaprosiliśmy do mikrofonu, siedział zmęczony od wytężonej pracy. Wielkie zainteresowanie wywołały u słuchaczy audycje z udziałem aktywistów czarnej „Pory”. Falę telefonów wywołują audycje o integracji europejskiej, stosunkach Ukrainy z Rosją itp. — Radio „Nart” jest bodaj jedyną stacją na Ukrainie, która regularnie wynosi na swoją antenę znane zagraniczne głosy: Radio „Swoboda”, BBC, „Deutsche Welle”, a obecnie słyszymy już „Radio Polonia” Polskiego Radia. A do tego transmisje z sali posiedzeń Rady Najwyższej… Czy to nie zmienia „NART-u” z samowystarczalnego radiogłosu w jakiś wtórny lub pomocniczy? — Myślę, że nie zmienia. Co więcej, widzę tu pewną wzajemną konwergencję — wzbogacenie i oryginalne połączenie profesjonalnych wysiłków oraz patriotycznych interesów „NART-u” i naszych zagranicznych kolegów. Tym bardziej, że od nich mamy niejako spojrzenie z boku na wydarzenia na Ukrainie, co uzupełnia nasze widzenie. Przy czym to organiczne połączenie jest tak ścisłe, że niektórzy słuchacze dzwonią do nas i zadają pytania, odbierając na przykład audycje Radia „Swoboda” jako audycje naszej redakcji. Ponadto nasi koledzy z zagranicznych redakcji postrzegają nas nie tylko jako retransmiterów, ale jako partnerów w realizacji twórczej idei. — Na łamach „Słowa Proświty” nasi czytelnicy niemal stale omawiają temat zaśmiecania naszej przestrzeni informacyjnej obcą produkcją, nieraz otwarcie antyukraińskiego, wrogiego nastawienia. Dzisiaj udzielamy głosu człowiekowi, który robi wszystko, co możliwe, aby ukraiński patriotyczny radiogłos podnosił świadomość naszych obywateli na wysoki „pomarańczowy” poziom. Nasz rozmówca — redaktor naczelny „Radia NART” Kyryło Bułkin, który codziennie nie tylko głosi na antenie, ale i realizuje tezę wyniesioną w nagłówek tej publikacji. — W audycjach Radia „NART” słyszymy czysty, wykwintny, literacki język ukraiński, przy czym nawet w wiadomościach. Dzięki czemu jest to osiągane? — W wiadomościach pracuje u nas przeważnie zdolna twórcza młodzież — studenci Instytutu Dziennikarstwa. Oni sami przygotowują materiały i sami czytają je przed mikrofonem. — Czy mógłby Pan przypomnieć ich nazwiska, aby nasi czytelnicy zwrócili na nich uwagę i, być może, podzielili się swoimi wrażeniami? — Oczywiście. Są to: Iryna Stanisławska, Julija Moskałenko, Natalija Prokopanycz i Ołeksandr Romaniuk. Również wspaniale pracują nasi reporterzy — Tetiana Jarmoszczuk i Taras Chutornyj. — Natomiast audycje interaktywne prowadzą u Państwa dziennikarze, powiedzmy, w średnim wieku? — Staramy się na żywo angażować nie po prostu dziennikarzy, a doświadczonych specjalistów, którzy przed mikrofonem są zdolni na równych prawach prowadzić tematyczne rozmowy z ekspertami. Prowadzić erudycyjnie i profesjonalnie. Jeśli naszym gościem jest ekonomista, to i dziennikarz siedzący naprzeciwko powinien posiadać wiedzę o problemie na tyle, by rozmowa nie zamieniała się w wywiad, a była rozmową dwóch partnerów. — Panie redaktorze, jaki cel stawia przed sobą Radio „NART”? — Jeśli spróbować określić, powiedzmy, profil „NART-u”, to będzie to kompleksowy system nadawania o charakterze głównie kulturoznawczym, oświatowym i informacyjnym. A stąd i cel „Uczciwej fali Radia NART”: sprzyjać rozwojowi świadomości radiosłuchaczy poprzez ich informowanie i szczery dialog z nimi na podstawie źródeł dokumentalnych oraz na zasadach orientacji narodowo-patriotycznej. Oczywiście, wszystko to robimy umiarkowanie, rozsądnie, nienachalnie, etycznie. Uważam, że radio nie powinno być dydaktyczno-pouczające dla słuchacza, ale z drugiej strony — nie powinno ślepo i bezkrytycznie podążać wyłącznie za komercyjnym popytem mas słuchaczy. Jak Pan rozumie, obecnie w eterze i bez nas wystarcza moskiewskiej popsy i wątpliwych żartów na granicy niecenzuralności. Teraz stworzyły się niezbędne warunki, aby podnosić świadomość ludzi, przywracając ją do normalnego stanu, orientując ją na wieczne wartości: moralność, uczciwość, patriotyzm. — Czy odczuwa Pan konkurencję i czy należy oczekiwać rozszerzenia oraz udoskonalenia działalności Radia „NART” w najbliższej perspektywie? — Tak, oczywiście. Wkrótce poszerzymy grono prowadzących i tematykę naszego cyklu „Rozmowy o ważnym” o ciekawe osoby z dobrze znanymi nazwiskami, a także rozszerzymy geografię nadawania na terytorium Ukrainy. Konkurencja? Pracujemy w branży radia mówionego, którym obecnie (w takim formacie jak my) niewielu się zajmuje. Sądzę, że w najbliższej perspektywie konkurencja nam nie zagraża. — Pozostaje mi podziękować Panu, panie Kyryle, za ciekawą opowieść i życzyć sukcesów Radiu „NART” w pracy skierowanej na podniesienie świadomości radiosłuchaczy Ukrainy. Rozmowę zapisał Jewhen HOLYBARD Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ukazała się drukiem, gdy autorka — studentka wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego — miała 21 lat. Wtedy też młodą poetkę przyjęto do Związku Pisarzy. Z większymi lub mniejszymi przerwami od tamtego czasu wyszło 10 książek liryki, w tym „Jesienna bruzda” (1981), „Ognisko na miedzy” (1984) oraz najnowsza na dziś — „Droga w listopad” (1990). Dominantą w niej jest dojrzałość, pełnia służenia ojczystej ziemi i smutek — „w tej drodze, która nie zna powrotu”… A potem — 15 lat — nie milczenia poetki, a niewydawania jej książek. Były wybory w periodykach — gazetach „Wieczorny Kijów”,

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Będę płacić daninę dobroci, Dopóki serca nie opuszczą siły. Ziemi, co strzeże święte mogiły, Będę płacić daninę dobroci. Niegasnącemu słońcu z wysokości, Które dla mnie ludzie rozpalili, Będę płacić daninę dobroci, Dopóki serca nie opuszczą siły. „Dopóki żyć”, Tamara KOŁOMIEĆ

„TAK PISZĘ, JAK PIERWSZY I OSTATNI RAZ” Nazwać się uczennicą? Przecież nauczyciel to nie ten, kto uczy, a ten, od kogo się uczymy. I znowu, zgodnie z dawną mądrością: nauczyciel przychodzi wtedy, gdy uczeń jest gotowy. Byle tylko bez zdrady, bez tego gorzkiego podsumowania Herasymjuka: „Kiedy nauczyciele zmieniali maski…” Zatem nie wszystkim z nas się poszczęściło?.. Może najbardziej uderzający — i decydujący dla mnie — jest początek lat 80.: ja, jeszcze zielona początkująca, za błogosławieństwem Dmytra Czerednyczenki przyszłam do Tamary Opanasiwny w dzień wolny — czy to po radę (przygotowywałam gdzieś wybór wierszy), czy to po recenzję (Tamara Opanasiwna była wtedy sekretarzem odpowiedzialnym komisji ZPU ds. pracy z młodymi autorami). Z nieśmiałym lękiem i pełnym czci drżeniem naciskam przycisk dzwonka, otwierają mi drzwi… — i nie mogę powstrzymać się od błogiego, rozluźniającego śmiechu: szanowna poetka, znana autorka książek dla dzieci, tłumaczka, stoi jak z automatem, ze sporą wiertarką w rękach: „Zmieniam — mówi — zamek…” Niewysoka, zgrabna, zadziwiająco demokratyczna w kontaktach, bez tej samouwielbiającej koturnowej świetności „klasyka”, i cała — czysta energia, przepełnienie. Na moje nieme, zdziwione pytanie dodaje ironicznie-wesoło: „Tak właśnie żyjemy”, — jako formułę pokonywania i ostrzeżenie. …Przed dwoma laty w grudniu, na nadzwyczajnym zjeździe pisarzy, który odbywał się pod gołym niebem, bo władze odmówiły udostępnienia lokalu, — na zimnym, gryzącym wietrzyku spotkaliśmy się w gwarnej tłuszczy kolegów po piórze, a Tamara Opanasiwna, spiskowo mrużąc oczy, ściszonym głosem „w sekrecie” powiedziała: „To już mi niedługo 70. Może, da Bóg, dożyję. Trzeba książkę zrobić…” …Tak samo stoi na progu otwartych drzwi: „A ja poczułam, że już jesteś blisko, — i czekam…” Siwa, drobniutka, — ale taka sama wewnętrznie niespokojna i młoda duchem. „Aj, — sceptycznie macha ręką na moje pytanie „Jak się żyje?”, — ja dawno przestałam patrzeć w lustro, nie lubię go… Wieczór w Związku? O, nie, to już dla mnie za ciężko…” Na stole — stara maszyna do pisania — jako ucieleśnienie tej minimalnej emerytury, na którą skazana jest teraz większość artystów, którzy nie potrafią (lub nie chcą) błagalnie zginać się i dobijać do gabinetów władzy; a jeszcze — teczki z rękopisami, przy których medytuje-mruczy ulubienica-mądrala-kotka, — i garść wydanych w ostatnich latach książek. Zaczyna się rozmowa o tym, „co było, co jest i co będzie”, i widzę przed sobą tę samą Tamarę Opanasiwnę — z jej gorzkim pytaniem: „…Kto wie, jaką ceną // długi spłacam ja…” i wyzywająco-prowokacyjnym: „Chciałeś mój portret namalować?..” „ZIELONA WESZŁA POD ŚNIEG TRAWA…” Pierwszy zbiór liryki Tamary Kołomieć — „Przebiśniegi” (1956) —

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

WITAMY TAMARĘ KOŁOMIIECZ Z OKAZJI NOWEGO ROKU!

„Chreszczatyk”, „Ja, ty, my”, „Wisti”, duży wybór wierszy T. Kołomiecz przygotowała w czasopiśmie „Witchyzna” Switłana Jowenko… Książka — potężna poprzez przeniknięcie w czas, jego paradoksy i kataklizmy — jest już gotowa; centralną częścią, rdzeniem jej będzie wieniec sonetów, motto do którego pochodzi od Konfucjusza: „O Panie, nie daj nam żyć w epoce przemian…” Tamara Panasiwna czytała mi trochę wierszy z tej nowej książki, — tam wysoka poezja połączyła się z wysoką polityką. — No, dlaczego trzymacie, nie dajecie gdzieś? — pytam zdziwiony z wyrzutem. — O, — będę się z nimi nosić?! „Wszystko, co odkładano na później, // porosło trawą zapomnienia…” — Widzicie, — wzdycha smutno, — nie ma już Mykoły Winhranowskiego, nie ma Toli Kosteckiego, Wiktora Kawy… „Wkrótce stanie się trawą // pokolenie moje…” Subtelna liryczka, która precyzyjnym, szczerym słowem wypowie najgłębsze niuanse uczuć, — owa niezależna postawa („cały wiek przeżyję kłującą, // tam, gdzie siostry moje smukłe…” — „Ballada ucieczki”); milcząca wyższość dumy („Czyż to nie znudziło się — drugim sortem…// Był start. Dróg siwych mgła…// Kiedy do taśmy pierwsi przyjdą dumnie, // a co, jeśli dostrzegą: ja już tam byłam” — „Był start”); oraz owo przenikliwie parzące — odkąd pamiętam, — jak smutna diagnoza: „zieloną poszła pod śnieg trawa…” I jeszcze przejmujące wiersze o kobiecym uczuciu — z jakiegoś powodu bardziej o bólu niż o radości. Rozkoszuję się umiejętnością Tamary Kołomiecz do władania formą — różną: sonet, półsonet, triolet, oktawa itd.; prawie w każdym zbiorze — wieńce sonetów; a jaka bogata paleta rytmiki i rytmu, jaka ciekawa melodyka wierszy… Niestety, krytyka dzisiaj jest w głębokim zapaści; dokąd zmierza literatura, a w szczególności poezja, co w niej wieczne, a co przemijające, — kto powie? W końcu wyspy Słowa czekają na wielką wodę. Sądzę, że nie był to hołd dla czasu — kontakty literatur byłych republik. W zbiorach Tamary Kołomiecz szczególnie przejmująco, po swojsku brzmi temat białoruski — bliskość naszych języków i kultur, wspólnota losów, — chociaż dzisiaj, oczywiście, o tym pisałoby się inaczej. „TAKIE ONO NIESTATECZNE ROŚNIE…” Ponieważ nasza liryka przeżywa galopującą inflację, poetka skierowała swoje wysiłki na inne tory — w literaturę dziecięcą. Kwestie języka ojczystego, świętości i ideałów, tak aktualne dzisiaj, starszym ludziom przyswajać trudno, a jeszcze trudniej — zmieniać je. Dlatego pracować trzeba z najmłodszymi, uważa Tamara Opanasiwna. Potrzebne są książki! Więc ona aktywnie — i wcześniej, i w tych latach — pisała i współpracowała z różnymi wydawnictwami. Przygotowała całą serię rękopisów — o zasadach ruchu, o czasie, o strażakach, nowy elementarz, co nieco przetłumaczyła z rosyjskiego… „Wydawniczy dom „Ekonomist” zapoczątkował ciekawą serię „Nauczaczki-poczynaczki”, ładnie rozwinął pracę — i… zbankrutował. „Hrajłyk” wziął kilka rękopisów, nawet zaliczkę zdołał zapłacić — i też zbankrutował. Tamara Opanasiwna dość aktywnie przez pewien czas współpracowała z popularnym czasopismem „Piznajko” — właściwie brała się i bierze za każdą pracę, która czeka na ręce. Aktywne są teraz prywatne wydawnictwa, w szczególności „PP Sotnikow O. S.”: wydało nowy elementarz poetki w wierszach „Kto nam litery przyniósł” (2002) i „Co urodziło się w ogrodzie” (2002) — bajeczka z zagadkami i krzyżówkami. „Weselka” wznowiła „Wesołe miasto alfabet”. Tamara Kołomiecz, na książkach której wyrosło niejedno pokolenie, — ma już swoją alfabetową biblioteczkę: posiada 6 elementarzy dla 6 wnuków. Choć z tymi elementarzami — jakiś fatum: każdy tylko dotrze do wydawnictwa — koniecznie coś się dzieje… Książki są wykupywane, nie leżą, wydawałoby się, takim autorom i wydawnictwom — wszędzie zielona ulica, — jednak dochodowy na całym świecie biznes u nas z jakiegoś powodu nie idzie, — i to wielka zagadka. A nakłady książek — śmieszne jak na 47-milionową Ukrainę. „WRZEŚNIU MÓJ, ŚWIECIE MÓJ PIOŁUNOWY! JA JESZCZE POWALCZĘ Z TOBĄ!” Z ROSY I WODY! ciekawego; i niech bierze swoje procenty — ale porusza proces literacki. Bo większość autorów — nierynkowa, nieprzebojowa, im bardzo potrzebna jest pomoc. I niech pojawiają się książki profesjonalne, solidne, a nie amatorskie, niepiśmienne, które tylko kompromitują literaturę. — Pierwsze, co zrobiłam w czasie przebudowy, — mówi Tamara Opanasiwna, — a jestem osobą książkową, — zwróciłam się do dzieł literatury światowej. Zaczytywałam się. Mnie, przyznam, dosłownie wstrząsnęła książka noblisty Petera Abrahamsa „Wyspa”. Genialna powieść. Choć napisana przed 1990 rokiem, ma wiele analogii z dzisiejszymi światowymi wydarzeniami. Możemy tylko westchnąć: „Wszystko to już było…” — Jestem osobą wiejską — do tej pory boję się maszyn. I mieszkam na daczy — tam mi komfortowo, tam przychodzą wiersze. Dacza uratowała też mamę, — dzięki niej mama pożyła jeszcze 9 lat. …Często śnią się konie, białe konie, — ja je bardzo kocham — przyznaje. — Może geny mówią? Co najważniejsze w życiu? Ja początkowo tego nie rozumiałam. Na świecie jest Bóg, on dał mi to, co uważał za stosowne… Nie mam go gniewać, narzekać i czynić zło. Jest 10 przykazań — trzeba przestrzegać, — czy chodzisz do cerkwi, czy nie. Człowiek, który nie raz sam był bogiem i trzymał ludzkie serce na dłoni, — Mykoła Amosow powiedział: „Lepszego kodeksu moralnego ludzkość jeszcze nie wymyśliła”. Zatem, nie czynić zła, a jedynie dobro. Co najważniejsze w twórczości? Tworzyć harmonijność. Rozchwianie, nieustawienie naszego życia — to niszczycielskie. Może dlatego pociągnęło mnie do klasycznej formy. Małyszko łajał sonet, a Rylski odpowiedział mu: „Nie zabawka pusta // ta forma, którą wieki otworzyły jej objęcia”. Zrozumiałam: w rewolucję absolutnymi wrogami byli neoklasycy, dlatego zostali zniszczeni. Zatem — trzeba przeciwstawiać się rujnacji. Kiedy gdzieś coś się rujnuje, bardzo boli mnie dusza… — A plotki? Życie poetki nie obywa się bez nich? — O, pełno! — wesoło rozkłada ręce Tamara Opanasiwna. — I przypisywali, i wymyśliali, i dopytywali: o kim to ty tak piszesz? Kto to taki, ten twój Switowyd? (rozdział w zbiorze „Jesienna bruzda”. — N. P.). Ale prawdziwego tak i nie odgadli! A ja im mówię: aż czterech jest!.. Z Wasylem Symonenką byliśmy bardzo podobni, dlatego się rozeszliśmy. Ja z książką wyrwałam się pierwsza… No, wy przecież znacie anegdotę o „zamiast”?.. U każdej poetki wiersze — to owo „zamiast”. Czajnik był już bez gwizdka i, póki rozmawialiśmy miło, on wziął sobie i ostatecznie spłonął — powiadomił o tym dymkiem. Tamara Opanasiwna machnęła uspokajająco ręką: — To ostatni akord. Trzeba wyrzucać — i wszystko. Będę zaopatrywać się w nowy. Na pożegnanie pokazała mi to, co zrobiła-zmajstrowała sama, — no i mistrzyni! — oto półeczka po nowemu, oto lampa stołowa, oto w korytarzu wieszak… Plany, plany, pragnienie działania, ruchu, twórczości, — niepokorne, niegasnące ognisko na granicy lata, które zmaga się z wiatrem, z mrozem, z samotnością. I woła słowo, aby łączyło go ze światem i z czasem… Więc na długie lata Pani, Tamaro Opanasiwno! Czekamy na Pani książkę, i wybory, i spotkania, i Pani niegasnący ironiczny dobry uśmiech, który — ponad wszystkim. A rzeczywiście, jak mówi Tamara Opanasiwna, dlaczego by wszystkim związkom twórczym naszego Związku Pisarzy nie gromadzić się wokół wydawnictw, gazet, czasopism? W końcu, czy mamy dzisiaj choćby wykaz tych wydawnictw i tych publikacji, które mnożą się i giną? Czy wiemy, gdzie ich szukać? Literatura może — i powinna — jeśli nie przynosić wielkich zysków, to przynajmniej utrzymywać się na powierzchni. Związek musi stać się menedżerem, agentem literackim dla swoich członków, a więc — znając swoje gospodarstwo, przystosowywać, wydawać, może i sprzedawać książki, organizować występy i jeszcze wiele innych rzeczy. Natalka POKŁAD. „I przypisywali, i wymyślali, i dopytywali się: o kim to ty tak piszesz? Kto to taki, ten twój Switowyd? Ale prawdziwego tak i nie odgadli! A ja im mówię: aż czterech jest!.. Z Wasylem Symonenką byliśmy bardzo podobni, dlatego też rozeszliśmy się. Ja z książką wyrwałam się pierwsza…”

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Wśród ukraińskich świąt ludowych jednym z największych i najbardziej uroczystych jest Wielkanoc — Jasne Święto Zmartwychwstania Chrystusowego. Święto to jest bogate w obrzędy cerkiewne i zwyczaje ludowe. Związanych jest z nim niemało tradycji, rytuałów i symboli. Głównymi symbolami Wielkanocy są pascha i pisanka. Kobiety i dziewczęta malowały na święto pisanki, w których wysławiały życiodajną siłę słońca i nieskończoność życia. Kraszanki i gałunki farbowano przeważnie na czerwono — to kolor ognia i życia: właśnie w jajku ono się rodzi. Pisankami i kraszankami ludzie wymieniali się przez wszystkie trzy dni, darowali je krewnym i bliskim, mówiąc: „Chrystus Zmartwychwstał”, a w odpowiedzi: „Zaprawdę Zmartwychwstał”. Wypiekano paschy, „baby”, które również były symbolem życia. Przyozdabiano je wyłożonymi z ciasta krzyżem, gołębiami (na łaskę, na pokój). Wielkanocna pascha — wysoka, jak wszystko, co rośnie na ziemi i wiosną wyciąga się do słońca… Na Wielkanoc w cerkwi jest całonocne czuwanie, „a kto całą noc na całonocnym czuwaniu, ten sobie wiek przedłuża” — wierzono na Bukowinie. W wielkanocną noc przy cerkwi płonęły ogniska, jako potwierdzenie tego, że światło i świat są niegasnące. A jak tylko zaczynano dzwonić na jutrznię, to ze wszystkich końców wsi ludzie szli do cerkwi. Po zakończeniu liturgii przy cerkwi lub w przedsionku święcono paschy, ser, jajka, prosięta, masło, słoninę, kiełbasy, chrzan i inne rzeczy, które człowiek spożywa. Święcono także skręconą świecę, która będzie w domu od bólu, smutku i wszelkiego nieszczęścia. Przykrywano wszystko poświęcone wyszywanym ręcznikiem, gdzie pod krzyżem widniał napis, że Chrystus — zmartwychwstał. Na Wielkanoc słońce gra o świcie. Właśnie w tym czasie święci się życiodajną wodą paschy, pisanki i kraszanki. W domu, zanim usiedli do stołu, cała rodzina myła się. Matka nalewała do wielkiej glinianej miski wody, na dno jej kładła 3 czerwone kraszanki. Pierwsza myła się dziewczyna, potem chłopcy i matka, a na końcu ojciec. Po każdym członku rodziny wodę zmieniano, ale kraszanki pozostawały te same. Dostawały się one dziewczynie — „żeby była ładna”. Obrzęd rozgowień w każdej miejscowości Ukrainy jest inny. Na Huculszczyźnie gospodarze, wróciwszy do domu z cerkwi, od razu do chaty nie wchodzą. Obchodzą całe obejście i posypują wokół niego święconą sól — „żeby odpędzić nieczystą siłę”. Po tym gospodyni idzie do chaty, „szykować” — nakrywać do stołu, a gospodarz — do stajni. W stajni zdejmuje czapkę, bierze „dorinnik”, podchodząc po kolei do każdego zwierzęcia, kładzie święcone mu na grzbiet i mówi: „Jaki ten dar piękny, żeby i moje drobne zwierzęta były piękne”. Potem odcina kawałeczek święconej paschy, soli ją i daje każdemu zwierzęciu. Dalej gospodarz wchodzi do chaty i z koszykiem obchodzi trzykrotnie wokół stołu. Wtedy cała rodzina stawała przed obrazami i modliła się. Gospodarz odwracał się do świętych obrazów i rozkrawał na talerzu kilka święconych jajek, po czym podawał każdemu kawałeczek jajka, mówiąc: „Daj Boże, jeszcze i za rok doczekać się jasnego święta Zmartwychwstania Chrystusowego w szczęściu i zdrowiu!”. Najpierw jedzono paschę, jajka, szynkę, potem prosię i wszystko inne. Oczywiście, przy tym wypijano kieliszek czy dwa wódki lub innych napojów, ale upijać się podczas rozgowień nie można było, „bo Bóg ukarze, — będziesz chodził cały rok, jak w półśnie”. W centralnej i wschodniej Ukrainie rozgowią się bez specjalnego rytuału. Rozgowiąc się, wypowiada- Zdjęcie Romany Kobalczynskiej: „Chrystus Zmartwychwstał”, starano się, aby ani jedna okruszyna święconego nie upadła na ziemię, a jeśli upadła, to zmiatano ją i wrzucano w ogień, żeby myszy nie zjadły, bo istniało wierzenie, że mysz, która zje święcone, zamieni się w nietoperza i będzie latać nad głową tego, kto upuścił święcone na ziemię. Jedzenie poświęcone w cerkwi nabierało magicznego znaczenia. Tak, sól używano przeciwko urokom i bólom brzucha, proso zachowywano dla kurcząt, które się wyklują, a razem z makiem obsypywano nim chatę od domownika. Na Odesszczyźnie i Chersońszczyźnie dla tych, którzy przebywali w drodze i nie siedzieli przy wielkanocnym stole razem z rodziną, gospodyni odkrawała kawałek paschy, zawijała go w ręcznik razem z trzema kraszankami, kładła na pokuciu. Na Kijowszczyźnie po śniadaniu wielkanocnym obmywają się, kładąc do miski dwie kraszanki i monetę, a potem wodę wylewają w ogień. A na Bukowinie babcia nalewa do miski wody, stawia trzy gałunki (kraszanki), trzy monety (magiczna siła trójcy), i wtedy wszyscy się obmywają, aby rumiani byli, krwią Chrystusową przyczęści, aby przy pieniądzach, przy dostatku byli… Pieniądze i gałunki dostawały się najmłodszemu, a on przekazywał je babci w darze, aby mieć długie życie, jak ona, aby ona swoje szczęście przekazała jemu. Zgodnie z wróżbami i wierzeniami, które funkcjonują na Kijowszczyźnie, „kiedy w Wielkanoc zjesz święcone i wyjdziesz z chaty na ulicę, to co pierwsze zobaczysz, tym i zajmuj się — będzie szczęście”. Jeśli w tym dniu niebo jest zachmurzone lub pada deszcz — będą zbiory. W dzień święta Zmartwychwstania Pańskiego wrota do królestwa niebieskiego są otwarte, a ten, kto w tym dniu umrze, trafi od razu do raju. Dziecko, które urodziło się w tym dniu, będzie szczęśliwe. Uważano za wielki grzech na całej Ukrainie nie witać się w tym dniu nawet z wrogiem, i wszędzie funkcjonował zwyczaj wielkanocnego całowania czy chrystusowania. Chrystusując się, ludzie starali się w ten sposób wymienić duchem, tajemniczą siłą, która weszła w nich podczas Wielkanocnego Nabożeństwa, całowania ikon i krzyży. Na Wielkanoc wypiekano wiele pasch, które dawano za spokój duszy zmarłego, darowano biednym, sierotom pod cerkwią, bo uważano, jak nie zatroszczysz się o nich — Pan zapomni o tobie. Na Słobożańszczyźnie, Połtawszczyźnie i prawie na całej Ukrainie ludzie idą na cmentarz chrystusować się z zmarłymi i kładą na mogiły kraszanki. Na Wielkanoc każdy wieśniak starał się przynajmniej kilka razy szarpnąć za sznur i uderzyć w dzwon, bo, zgodnie z wierzeniami, to przynosiło szczęście. Od dawien dawna istnieje na Ukrainie wierzenie, że na Wielkanoc podczas wschodu słońce „gra”. Na Huculszczyźnie każdy, kto zobaczył słońce, które wschodzi, zdejmował kapelusz, zwracał się twarzą na wschód, oddawał mu głęboki pokłon, żegnał się i mówił: „Chwała Tobie, Panie, za lico Twoje Pańskie, co się pokazało, chwała Tobie, oświecone!”. Na Podolu także sądzą, że słońce — to odblask z oblicza Bożego, a na Wołyniu uważają, że słońce — to „car nieba”. W dawnych czasach dziewczęta modliły się do słońca. W szczególności na Czerkaszczyźnie dziewczęta na Wielkanoc wstawały wcześnie, szły do sadu, stawały pod jabłonią i modliły się: „Dzień dobry Tobie, słoneczko jasne! Ty święte, ty jasne, przepiękne… Jakie ty jasne, wielmożne, przepiękne, żeby i ja taka była jasna, wielmożna, przepiękna przed całym światem chrześcijańskim na wieki wieków. Amen”. Po modlitwie na drzewie, pod którym stały, robiły znak krzyżykiem na korze, a kiedy jabłoń zakwitała — z jej kwiatów plotły wianek, który pomagał oczarować ukochanego. Funkcjonował dawniej na Ukrainie zwyczaj na Wielkanoc huśtać się na huśtawce, dlatego dorośli i mali wychodzili na ulicę na Wielkanocne zabawy. W przeddzień, w sobotę, ustawiano huśtawki, które stawały się centrum zabaw całej wsi. Tutaj też grano kraszankami w „nabytki”, „kotka”, „kidka” oraz w odgadywanki. Dzieci przygotowywały sobie „mocaki” — jajka, zalane woskiem, które wykorzystywano do gry w „nabytki”. Kobiety i dziewczęta w grach udziału nie brały. Na Wielkanoc, jak i na Zwiastowanie, dziewczęta i chłopcy, a śladem za nimi i małe dzieci chodzili wokół wsi, na wygonach czy przy cerkwi śpiewali wiosenne pieśni „hajiwki”, prowadzili „Krzywy taniec”, „Kostrubę”, „Żuczka”, inne tańce-gry. A na Bukowinie huśtawkę-„kołyskę” budowali parobkowie na trzy dni przed Wielkanocą. Niedaleko od niej rozpalali ognisko. Ogień płonął — aby nie przystawało do tych, którzy kołysać się będą, Judaszowe zło. I kołyskę budowali na znak tego, że powiesił się Judasz. Dziewczęta ubierały się w najpiękniejsze stroje, a zatrzymawszy się pod oknami, śpiewały dziewczętom pieśni pochwalne „ryndziwki”, za co dziewczęta obdarowywały ich pisankami. W wielkanocny poniedziałek chrześniacy chodzili w gości do rodziców chrzestnych, wnuki do babć, niosąc im podarki — paschy, strucle, pierogi oraz kraszanki. Taki sam podarek („wołoczilne”) dawano im ze sobą, dlatego w wielu regionach Ukrainy ten poniedziałek jeszcze nazywał się „wołoczebnym”. Trzeciego dnia Wielkanocnych świąt wieśniacy zazwyczaj chodzili w gościnę jeden do drugiego i zbierali się w karczmie na muzykę — „odprowadzać święta”, albo robili składkę — gościnę pod cerkwią, a młodzież zbierała się na rozrywki na tak zwaną „ulicę” — swoiste wieczornice dziewcząt i chłopców pod gołym niebem. Na Zachodniej Ukrainie młodzież kontynuowała zbieranie się pod cerkwią, gdzie śpiewali hajiwki i prowadzili różne zabawy. Trzeci dzień Wielkanocnych świąt kończył się, ale jeszcze stały na stołach paschy, kraszanki i rozbrzmiewało wszędzie: „Chrystus Zmartwychwstał” — „Prawdziwie zmartwychwstał”. Tak witają się przez 40 dni — aż do dnia Wniebowstąpienia Pańskiego. Pascha i kraszanka zostawały w chacie na stole aż do „prowodów” — tygodnia wspominkowego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Chrystus Zmartwychwstał — Zbawiciel świata, Rozradujcie się — starzy i dzieci, Rozweselcie się, każda duszo, Teraz smucić się nie wolno…

...najlepszy strój, a głowy zdobili wiankami lub przystrajali kwiatami. Chłopcy zbierali się przy cerkwi i rozpoczynali chłopięce zabawy: „Dzwonnicę”, „Wieżę”. Następnego dnia oblewali dziewczęta wodą, „aby uroda nie więdła”, a dziewczęta oblewały chłopców, żeby im gospodarstwo się udawało, i obdarowywały ich pisankami. Ten zwyczaj był znany na całej Ukrainie, dlatego ten poniedziałek zyskał nazwę „polewany” lub „oblewany”. Ta tradycja wiąże się z dawnym wiosennym obrzędem oczyszczenia wodą. Na Lwowszczyźnie kawalerowie w nocy z niedzieli na poniedziałek obchodzili domy Fot. Romana Kobalczyńska

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ły wielkie jaja czarnego strusia afrykańskiego, jaja południowoamerykańskiego strusia nandu, ciemnozielone, niemal czarne jaja australijskiego strusia emu, jaja łabędzia, kazuarów i innych egzotycznych ptaków. — I wzleciała fantazja w górę, i zapragnęło się tworzyć coś niezwykłego, być może i nietradycyjnego w przeszłości, — ale czas płynie i wszystko się rozwija. Ani dnia bez nowego pomysłu, ani chwili bez świeżej myśli — taką powinna być codzienna twórczość mistrza w każdej dziedzinie. Właśnie to popycha go naprzód, rozwija, odróżnia od zwykłego rzemieślnika, — opowiada i rozmyśla pani Oksana Biłous. I zaczęła tworzyć, wypisywać i rzeźbić na strusich jajach. I zmienia się zwykła skorupka wielkiego jaja w ażurowe cudo. Talizmany+skorupki

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Toczyła się pisanka Z góry na dolinę, Przytoczyła się prosto Do nas na gościnę.

Piękna gościna w kościelnej sali wystawowej — ściany kwitną pisankami. I toczą się pisanki z łagodnych rąk oraz czystej duszy dwóch słynnych kijowskich pisankarek, zasłużonych mistrzyń twórczości ludowej, członkiń Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy. Prawie 15 lat zajmują się pisankarstwem. Mistrzynie doskonale poznały pisankę, opracowały źródła literackie, zapoznały się ze zbiorami pisanek w muzeach, przeprowadziły niejedną ekspedycję w poszukiwaniu ludowych pisankarek. Rezultatem żmudnej pracy stał się podręcznik metodyczny „Szkoła pisankarstwa” oraz kolekcje pisanek, które znajdują się w Państwowym Muzeum Literatury, Państwowym Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy, w muzeach sztuki miast — Charkowa, Sum, Winnicy, Doniecka, a także w kolekcjach prywatnych na Ukrainie i za granicą. Oprócz tego mistrzynie prowadzą wielką pracę oświatową, występują w radiu, telewizji, prowadzą warsztaty tworzenia pisanek, biorą aktywny udział w wystawach na Ukrainie i poza jej granicami. Tegoroczna wystawa „Wszechświat w moich dłoniach” jest interesująca tym, że zaprezentowano tu tradycyjne ludowe pisanki z całej Ukrainy. Mistrzynie uzupełniły swoje kolekcje połtawskich pisanek na podstawie materiałów almanachu Serhija Kłymentijowycza Kulżyńskiego „Opisanie kollekcyi narodnych pisanok”, w szczególności pani Zoja zaprezentowała na wystawie około 200 pisanek z Połtawszczyzny. Każda z odtworzonych pisanek zachwyca filigranową precyzją, czaruje swoją oryginalnością. Osobliwością połtawskiej kolekcji są różnorodne warianty przedstawienia słońca w postaci gwiazdy „róży”. Ornament „róża” na pisankach pani Zoi wypisany jest na różne sposoby — „róża torczowa”, „klinowata”, „pełna róża”, „boczna”. Ciekawy jest też podział pisanki. Najprostszy podział na dwa wąskie podłużne i jeden poprzeczny pasek, które przecinają się i tworzą 8 płaszczyzn. Najczęściej były one koloru białego. Pisanki na białym tle — to osobliwość połtawskiego kraju. Zazwyczaj malowano je ornamentem roślinnym: „wazonik”, „winogrono”, „piwonia”, „barwinek”, „liście dębu”, „klonowy”, „ogórkowy”. Te wykwintne białe pisanki przyciągają uwagę i wywołują szczery podziw zwiedzających wystawę. — Pisanie pisanek Połtawszczyzny jest radosne, inspiruje życiodajność kolorów (żółto-zielono-czerwony). Piszesz — i otrzymujesz dobroczynną siłę, która pomaga w kłopotach i zapewnia spokój — opowiada pani Zoja. W ekspozycji wystawy zaprezentowano około 80 połtawskich pisanek w żółto-zielonej, czerwonej gamie kolorów z ornamentem roślinnym, co daje możliwość wyrobienia sobie wyobrażenia o duchowej jedności człowieka z otaczającym światem. Dawniej ludzie uważali, że pisanka, dekorowana symbolami roślinnymi, miała moc pomagania roślinom rosnąć, terminowo dojrzewać i dawać obfity plon. Wśród pisanek odtworzonych przez Oksanę Biłous są pisanki z symbolem słońca, symbolami chrześcijańskimi, geometryczne, z tradycyjnym bezkońcem. Najwięcej pisanek, które napisała pani Oksana, jest z symbolem słońca w postaci gwiazdy, róży. Pisanka udekorowana symbolami słońca miała cudowną moc. Według opowieści ludowych pisankarek mogła ona chronić przed złym okiem, urokami, przed chorobą, nieszczęściem. Oprócz połtawskiej pisanki pani Oksana i pani Zoja odtworzyły kolekcję pisanek ze wschodniego Podola według rysunków-kopii ze starego albumu artysty Wołodymyra Onyszczenki, które zachwycają tradycyjną gamą kolorystyczną, dominuje w nich kolor czarny, fioletowy i czerwony. Ornament na tych pisankach jest roślinny: „wazoniki”, „sosna”, „liście”, „winogrono”, a także „Boże rączki”, „berehynia”, „baranie rogi”, „cygańskie drogi”, „rybka”, „pajączki”, „łapki” i „wężyki”. Na wystawie wśród odtworzonych przez panią Oksanę pisanek są kolekcje ze Słobożanszczyzny (gubernia kurska, na podstawie materiałów K. Skarżyńskiej). Na pisankach znajdują się tradycyjne ornamenty: „wiatraki”, „dąb”, „grzebyki”, „liście dębu”, „czterdzieści klinów”. Pani Oksana odtworzyła niewielką kolekcję tradycyjnych bukowińskich pisanek. Podstawowe tło bukowińskiej pisanki jest ciemne, koloru czarnego lub ciemnowiśniowego. Bukowińska pisanka ozdobiona jest wzorami geometrycznymi: „romby”, „trójkąty”, „rozetki”, „czterdzieści klinów”, „baranie rożki”. Szczególne zauroczenie pisankarek budzi huculska pisanka. Na wystawie demonstrowane są słynne kosmackie pisanki w pomarańczowej gamie kolorów oraz kołomyjskie, w których dominuje wiśniowo-

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

W sali katechetycznej kościoła św. Bazylego (UKGK) w Kijowie otwarto wystawę indywidualną Oksany Biłous i Zoi Staszuk „Wszechświat w moich dłoniach”.

wy kolor. Mistrzynie wirtuozersko opanowały huculskie drobnowzorzyste ornamenty: „woskresna”, „cerkiewka”, „kantówka”, „baranek”, „wronia łapka”, „jelenie”, „ricke” i inne. Ludowi mistrzowie po wsiach tworzyli pisanki nie tylko na jajach kurzych, ale także na kaczych, gęsich, indyczych, gołębich. Przypominam sobie, jak na Pokuciu we wsi Kniaże u znanej pisankarki Kateryny Ferbej na stole w miseczce zobaczyłam trzy małe czerwone pisaneczki, pomalowane w „warkoczyki”, „słoneczko”, „szutkę”. — Dla wnuczki do koszyczka, żeby miała swoje malutkie pisaneczki, żeby miała swój Wielkanoc. Pani Oksana i pani Zoia 7 lat temu zaczęły wytwarzać pisanki na jajach strusich — po wyjazdach do Niemiec i Francji na przedwielkanocne jarmarki „Sztuka wokół jaja”. Tam po raz pierwszy zobaczyły. Zdjęcie Romany Kobalczynskiej. Zoia Staszuk przy swojej kolekcji tak, że i ludzie dziwią się, z czego to jest zrobione? Kto choć raz zobaczy pisanki i rzeźbione jaja pani Oksany na strusich jajach, ten zapamięta je na zawsze, bo są bardzo oryginalne, z żar-ptakami, kukułkami, kaliną, kłosami pszenicy. Pewnego razu mistrzynie trafiły na strusią farmę w pobliżu Kijowa. Poczęstowano je potrawami ze strusiego mięsa, dietetycznym omletem, opowiedziano, że struś to „bezodpadowy” ptak. Wykorzystywać z niego można wszystko — mięso, skórę, pióra, jaja, skorupę, a nawet jej odłamki. Całe pudełko odłamków ze strusiego jaja pani Oksana otrzymała dzięki ulubionej kotce, która przewróciła pudełko z pięcioma strusimi jajami. I oto w rękach u pani Oksany kupa odłamków! Pozostało zrobić otwory-„dziurki”, skorygować formę i nanieść rysunek. — Forma każdego odłamka podpowiada, co można z niego zrobić. Wykorzystuję przeważnie fragmenty ludowych pisanek z różnych zakątków Ukrainy, szczególnie piękne są fragmenty ornamentów huculskich i bukowińskich pisanek — opowiedziała pani Oksana. Szczególny temat — motywy trypolskie. I znowu lot fantazji — boginie „rożanyci”, dziwaczne zwierzęta, ptaki, bezkończyk, prosta zakręcona spirala, wężyki, tajemnica w miniaturze. Pisanki to amulet, skorupki również. W ludzie skorupki wynoszono na grządki — „żeby dobrze rosło i rodziło”, rzucano na strzechę chaty — „żeby nieszczęście mijało próg chaty”, okadzano bydło na św. Jerzego kadzidłem i skorupką ze święconego jaja — „od czarownic”, rzucano do kurnika, „żeby kury niosły się”, rzucano do strumyka z paską i solą, „żeby z wodą bieda spłynęła”, zakopywano w ziemię na urodzaj, puszczano po wodzie: Na Bóg-rzekę skorupki wyrzucajcie, Pieśń wiosenną — zaśpiewajcie, Kiedy skorupka do braci rachmanów dopłynie, Wtedy i Rachmańska Wielkanoc przypłynie. Pisanka na Ukrainie nigdy nie była suwenirem. To amulet, który ma chronić człowieka i jego domostwo od wszelkiego zła, dodawać siły, zdrowia, radości. Kolorowe obrazy na cienkiej skorupce jaja to nie tylko rysunek, a suma magicznych znaków. Tę funkcję amuletu przejmują na siebie małe amulety, skorupki, które stworzyła utalentowana pisankarka Oksana Biłous. Na wystawie przy amuletach-skorupkach jest dużo młodzieży. Każdy wybiera sobie ozdobę-amulet do duszy. Pani Oksana cieszy się ze swojego małego cudu, bo odradza się pisanka w duszach dzieci, dorosłych, a z nią odradza się i Ukraina. Zadowolona, bo w tę Wielkanoc stworzyła coś swojego, nowego. Aby przyspieszyć odrodzenie pisankarstwa na Ukrainie i poza jej granicami, mistrzynie organizują warsztaty, konkursy. Pani Zoia Staszuk zorganizowała konkurs „Pisankowa tęcza” w Kijowskim Pałacu Dzieci i Młodzieży. Oprócz tego, już wiele lat jest kierownikiem metodycznego zrzeszenia wykładowców placówek pozaszkolnych Kijowa z zakresu pisankarstwa, a także autorką programu z pisankarstwa „Zmartwychwstań, pisanko”, który wszedł do zbioru programów rekomendowanych przez Ministerstwo Oświaty dla placówek pozaszkolnych Ukrainy. W tym roku pani Zoia Staszuk wzięła udział w prowadzeniu warsztatów w międzynarodowym salonie jajka wielkanocnego w mieście Tours we Francji, przy wsparciu profesor Sorbony Jarosławy Josypyszyn. Pani Zoia razem z Tetianą Melnyczuk przeprowadziła 5 warsztatów dla wszystkich chętnych nauczyć się pisać pisanki. Podczas gdy na Ukrainie, w Muzeum I. Honczara, pani Oksana Biłous uczyła pisać pisanki małą Sofijkę Juszczenko. I nasz Prezydent sprawnie włada pisaczkiem, bo przecież pracował na Huculszczyźnie. Razem z małą Sofijką wypisał pisankę, która stała się dla Tarasyka i Sołomijki symbolem wiosny, Wielkanocy, Ukrainy. Toczy się słońce po kole, krąży wzór po jaju, i wracają pisankarki do naszych odwiecznych wzorców tradycyjnych pisanek. Znowu i znowu wypisują proste i jednocześnie tajemnicze znaki-symbole Kijowszczyzny, Połtawszczyzny, Podola, Huculszczyzny — starożytne i wieczne symbole naszej Ukrainy. Pozdrawiam wszystkich z okazji Wielkanocy. Niech pisanki naszych słynnych pisankarek Oksany Biłous i Zoi Staszuk przyniosą w wasze domy dobrobyt, radość i szczęście. CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ! Strony wielkanocne przygotowała Romana KOBALCZYŃSKA, zasłużony pracownik kultury, czołowy etnograf Państwowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

«KOCHAĆ — TO ZAWSZE SPŁONĄĆ»

ROZKOSZ Z KSIĄŻKĄ Willy BREINGHOLST. Jak przyszedłem na świat cały i zdrowy. — Lwów: Swiczado, 2004, 116 s. (o). Dowcipny monolog niemowlęcia w wykonaniu duńskiego popularyzatora wiedzy o zdrowym stylu życia Willy'ego Breingholsta, który sprawi wiele radości przyszłym rodzicom. Ponadto uspokoi kobiety w ciąży i pomoże im nie reagować na „rady”, które tak hojnie rozdają chętni. Jeśli już zdążyliście zaproponować „ładne, wygodne, małe, przytulne, jednopokojowe, ze wszystkimi wygodami mieszkanie, z osobnym wejściem i wyjściem (…) do wynajęcia na okres 9 miesięcy spokojnemu lokatorowi”, to będziecie musieli go posłuchać. Mariana SAWKA. Marianna KIJANOWSKA. Miłość i wojna. — Lwów: Wydawnictwo Starego Lwa, 2002, 60 s. (o). „Ich książka jest wypełniona mnóstwem fantastycznych rzeczy i przedmiotów, których z niczym nie można pomylić i które po prostu musiały się tutaj pojawić” — napisał w przedmowie do tej książki Serhij Żadan. Ich poezja jest wypełniona wojną i miłością, zapachem i smakiem ust, ciepłem rąk, chłodem spojrzeń. „Jesteśmy zbyt źli i zbyt niecierpliwi / Rybacy słów (jaka przejrzysta żakieta!). / Milczę do ciebie, jak dziecko płacze, / Za każdym razem oglądając się na matkę” (M. Kijanowska). „Po prostu tak się stało, po prostu między snem a wojną / Po prostu poczułam ją, po prostu zobaczyłam plecami: / Dziewczynka-nastolatka, ostrzyżone czarne pasma…” (M. Sawka). Poezja — odkrycie. Otwarte drzwi dla czytelnika. Wchodźcie. Frédéric BEIGBEDER. 14,99 € (1,499 €). — Charków: Folio, 2004, 255 s. (oprawa twarda). Najlepsze dzieła literatury światowej, wydane przez charkowian w serii „Literatura”, każdy koneser dobrej lektury chce mieć w swojej bibliotece. Houellebecq, Süskind, a teraz i Beigbeder ze swoimi „99 frankami” — przeliczonymi na euro. Dynamika i wciągająca fabuła. Dla tych, którzy pragną znaleźć swoje miejsce w świecie. Dla tych, którzy już przekonali się, że pieniądze to jeszcze nie wszystko. Ukradzione zwycięstwo: Kronika epopei mukaczewskiej. — Mukaczewo: Karpacka wieża, 2004, 200 s. (o). Bez komentarza. Chyba że jesteś obcokrajowcem. To, co działo się w tym mieście, wiedzą wszyscy. Czy wiedzą? Mukaczewo oczami tych, którzy tam mieszkają i pracują. Spojrzenie od wewnątrz. A może krzyk? Petro SOROKA, członek międzynarodowego PEN-klubu, m. Tarnopol Maria KRYSTOPA Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Redakcja: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział tematyki społecznej: Jewhen HOLYBARD 229-49-47 (tel/faks) Zastępca redaktora naczelnego, dział polityki: Ołeksandr SOŁONEC 229-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija SKRYNNYK 228-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny: Iryna SZEWCZUK 228-63-69 Redaktor literacki: Ołeksandra TKACZ 462-05-57 Dział kultury: Kateryna TARCZEWSKA 462-05-57 Dział literatury: Marija KRYSTOPA 462-05-57 Dział korekty: Tetiana MYCHAJŁENKO, Iryna STELMACH 228-63-69 Skład komputerowy: Iryna SZEWCZUK, Oksana PETRYCZENKO 228-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301217 Nakład ogólny — 34800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, wliczając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na pół roku — 19,18 hrywny. w twórczości przeważają zazwyczaj gra, epatowanie, chęć szokowania i łaskotania nerwów czytelników oraz innych literatów. Słusznie zauważył znany francuski pisarz A. Maurois, że największe arcydzieła literatury światowej stworzyli ludzie w starszym wieku, gdzieś po sześćdziesiątce. Oczywiście, jedni rozkwitają wcześniej, inni później, tutaj szukać jakiejś prawidłowości jest trudno, bo wszystko ostatecznie rozstrzyga talent. Talent to skrzydła. Są skrzydła — i wzlatujesz. Nie ma ich, to tylko na próżno machasz rękami... Mówią: talent to 99% pracy. To tak i nie tak! Jeśli nie ma skrzydeł, to choćbyś nie wiem jak machał rękami, jak byś się nie oblewał potem, nic nie wyjdzie — nie wzlejesz. W zbiorze „Dotyk nieśmiertelnika” rozlane jest szczodre światło kochającej, współczującej i subtelnej duszy. W najlepszych wierszach pejzażowych poetka jakby nie opisuje, a maluje słowami, tworzy wiersze-dotknięcia, wiersze-aluzje, jak starzy japońscy mistrzowie, którzy pracowali wyprzedzając myśl. Wiatr bawi się brzozowymi liśćmi — Szelest na szybie okiennej. Jesień zagląda do pokoju — Żółknie dusza... Nieprzypadkowo ten zbiór jest zilustrowany pracami artystki Tetiany Chomenko. Jej szkice i obrazy mistrzowsko i harmonijnie dopełniają poetycki świat Tamary Sewerniuk, nastawiają nas na głębszą lekturę i bardziej przejmujące odczuwanie, chociaż mogą być również odbierane jako całkowicie samowystarczalne dzieła, w których brzmi własna muzyka. „Dotyk nieśmiertelnika” ma niezwykłą strukturę, bo oprócz poezji, zamieszczono tu eseje pisarki i zapiski z dziennika. Przed nami stają „losy, którymi tak nas poraził świat, życiowe dramaty, w których przeplotły się daremność nadziei oraz niedaremność wiary. Właśnie w nich — ten dotyk nieśmiertelnika, bez którego wszystkie nasze dążenia — to iluzja, wszystkie nasze pragnienia — to popiół na ognisku bytu” (za Ołeną Łohwynenko). W imionach odbija się to tak: Taras Szewczenko, Karl Briułow, Ferenc Liszt, E. Grieg, S. Jesienin, Iryna Wilde, Wołodymyr Iwasiuk... Estetycznie przygotowany czytelnik będzie miał wiele rozkoszy, przewracając strony tej prozy, i bez wątpienia będzie do nich wracał raz za razem. Neoklasyczny nurt w poezji jest godnie reprezentowany przez takie nazwiska jak Lina Kostenko, Luda Łytwynczuk, Tamara Żurba, Luba Proć, Olha Kusznir (świadomie wymieniam tylko kobiece imiona)... Najbardziej wyrazistymi przedstawicielkami przeciwnej drogi stały się Emma Andijewska, Patrycja Kałyna, Anna Biła, Marianna Kijanowśka, Marjana Sawka, Natalka Biłocerkiweć, Ludmyła Taran... Oczywiście, ten szereg można ciągnąć jeszcze długo. Co prawda, dziś coraz trudniej określić, że tak powiem, „czystych” tradycjonalistów i modernistów, utalentowani poeci to zawsze gęsty amalgamat różnych nurtów stylowych i upodobań. Ale to, co dominuje w poetyce tego czy innego poety, widać od razu i, jak to się mówi, gołym okiem. U Tamary Sewerniuk dominuje pisarstwo jasne i przejrzyście klarowne, jest ona osobą z bogatym doświadczeniem życiowym i ma co powiedzieć czytelnikowi. Formalne poszukiwania i karkołomne sztuczki pozostawia młodym. Bo czymże jest forma? Forma jest formą: można nalać do niej dobrego wina, a można – kwaśnego kwasu (według W. Szukszyna). Wie ona również, że największym nowatorem można stać się właśnie w tradycyjnych formach, a jej poezje pachną cierpkim i dobrym, wystałym na gęstym miodzie kozackim winem. A jeszcze jest w nich poruszające napięcie uczuć, piękno ludzkich relacji, od którego na duszy robi się jaśniej i radośniej. W tradycyjnej sztuce nie schowasz się, jak, powiedzmy, w nowoczesnej. Tutaj wszystko jest na widoku, każde słowo, a nawet tytuł wyświecają twój kunszt, umiejętności, poziom wykształcenia, wreszcie – twoją duszę. Tak długo ciągnął się-trzymał zmierzch mglisty, Tak pieścił drogę promienny zew celu... Jak dobrze, że dożyliśmy do zielonego liścia, Bez drżenia przechodząc płonące pułapki-mosty. ...Rusałki w wodach zbierają melodii naszyjnik, I fala czyta piasku rzecznego listy... Jak dobrze, że dożyliśmy do zielonego liścia, I nasze drzewa jeszcze nie poszły na krzyże... T. Sewerniuk niezachwianie wierzy w siłę dobra i jest to jej świadomy, dobrze przemyślany wybór, postawa, która staje się losem. ...Nie zgub siebie w ciemności nocy, Posłuchaj łopotania żagli. Topnieją w nim lepkie straszydła Przeżywamy czas, kiedy szczególnie wyraźnie zarysowały się dwa kierunki rozwoju współczesnej poezji – neoklasyczny i neomoderny. Jeśli dla pierwszego charakterystyczne są przejrzystość i zrozumiałość wypowiedzi, graniczna prostota i konfesyjność, to dla drugiego – nielogiczność, skomplikowana asocjacyjność, gęsta metaforyczność. Oba kierunki w literaturze ukraińskiej mają swoich wyrazistych przedstawicieli i szczerych wielbicieli. I poruszają się zalążki skrzydeł. O, jak świecą pędy klina W niebieskiej miodowej mgle, Gdzie gwiazda poi kalinę, W Ukrainę lecą żurawie. Poetycki świat poetki jest tragiczny w swojej wewnętrznej istocie, jest w nim wiele bólu, niepokojów, cierpień. Ale ten świat nie jest ciemny, nie jest ponury, nie jest pesymistyczny. Wbrew losowi liryczna bohaterka wywalcza swoje szczęście na ziemi, umie cieszyć się każdym nowym dniem, zachwycać się pięknem świata, niezmiennie odkrywać coś nowego i nieoczekiwanego. I chociaż „na każde światło jest swoja ciemność, na każdy głos znajduje się pustynia”, także „na każdą ciemność znajdzie się promyk, na skrobną wieczność – uśmiech chwili”. Liryczna bohaterka „Dotyku nieśmiertelnika” wyobraża mi się jako wewnętrznie silna i piękna kobieta, która kruchą ręką mocno trzyma się promienia słońca i jest przywiązana do tego świata pajęczyną babiego lata. Wytrzymałość tej pajęczyny zależy od woli człowieka i może być silniejsza niż wszystkie łańcuchy i sznury. Słyszysz czyjś celownik w plecach, Choć tylko uśmiechy w twarz... Nie ma życia, jak i zgonu, I nie przerwać tego kręgu. Pisarstwo Tamary Sewerniuk przyciąga prostotą, szczerością, pełną zaufania intonacją. Wszystko u niej jest na poziomie serca, wszystko przepuszczone przez duszę, wszystko sprawdza się zdolnością do współodczuwania i kochania. Wierzę, że taka poezja zawsze znajdzie czytelnika, który będzie przytulał ją do serca i przejmował się tymi bólami i radościami, którymi żyje autorka. I chociaż dziś takiej poezji niełatwo przebijać sobie drogę, bo próbują ją zagłuszyć szalone głosy nowoczesnych pisarczyków, ona jest wieczna, jak wieczne niebo nad nami, śpiew skowronka nad pszenicznymi rozlewiskami, szept wiatru w wierzbowych zaroślach... Kiedy człowiek jest szczery, u niego zawsze pojawiają się własne intonacje, swój głos, swój styl, bo styl, jak powiedział klasyk, – to człowiek. Być człowiekiem, pozostawać człowiekiem – to główne i decydujące dla Tamary Sewerniuk. Człowiek nie powinien Zaczynać swojego życia Na kolanach... Aby później Przelewać krew Za to, Żeby wstać z kolan... Coraz częściej łapię się na myśli, że interesuje mnie pisarstwo tylko doświadczonych, wzbogaconych życiową mądrością pisarzy. W młodo-

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин