Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №21 за 2008 рік

16 с. · 49 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

ŻYWA WODA KRAJU SZEWCZENKI

Redakcja gazety „Słowo Proświty” odwiedziła Narodowy Rezerwat „Ojczyzna Tarasa Szewczenki” w obwodzie czerkaskim. „Do kodeksu honorowego Ukraińca powinno należeć odwiedzenie tych miejsc” — uważa dyrektor generalna rezerwatu Ludmyła Szewczenko. Przeszliśmy tymi ścieżkami i przedstawiamy geografię ojczyzny Kobziarza poprzez własne wrażenia w artykułach i fotografiach. Walentyna DAWŁYDENKO. Podobnego testamentu nie znajdziecie w światowej historii. Nie osobiste skarby, nabyte za życia, zostały zapisane, nie ambitne dążenie, by po śmierci powstać w majestacie i czci marmurowego mauzoleum czy pomnika, a pieśniarskie pragnienie skrzydlatej duszy, by przenieść się na Ukrainę miłą, na jej łany szerokopolne, rodzinne krajobrazy, zapieczętowane w sercu od dzieciństwa. Taras Szewczenko jako poeta miał nieomylne filozoficzne wyczucie czasu i, najwyraźniej, rozumiał, że to właśnie natura, magnetyczny areał rodzinnej ziemi najdłużej przechowują ducha i obraz człowieka, gdy odchodzi on w inne światy. Bo czymże są dwa stulecia z punktu widzenia kosmicznej wieczności? Oto stoimy w szumie sadów obok chaty, gdzie kiedyś była prawdziwa posiadłość jego rodziców w Keryliwce — tak tutaj mówią do dziś. I staje się oczywiste: aby poczuć prawdziwość tej postaci, trzeba przyjechać w jego ojczyste strony i pooddychać tym powietrzem na wzgórzu, gdzie i krajobraz się nie zmienił, i stada ptasie w swoim tysiącletnim języku śpiewają, nie zdradzając go, i krzew kaliny na grobie matki Kateryny co roku odrasta młodymi pędami. A w dolinie tak samo gaj, stawy i sadzawki, nawet ich nazwy, jak i wiejskich zakątków w dzisiejszym Szewczenkowem, pozostały jeszcze z tej wyśpiewanej przez Tarasa Keryliwki. Jakże wspominał po latach na zesłaniu tę biedną, a zarazem bogatą w naturę ojcowską posiadłość, sad gęsty, ciemny, cichy, „innego takiego sadu nie ma na całym świecie”. Słynne kyryliwskie sady, gdzie drzewa owocowe mieszały się z leśnymi tak gęsto, że „we wsi widać było tylko drzewa i niebo, ani chat, ani zabudowań”. Wiosna. Sady zakwitły. Niby płótnem okryte, Rosą Bożą umyte, Bielą się. Co wynieśliśmy my, dziennikarze „Słowa Proświty”, z tych wędrówek ścieżkami, „które przeszedł Taras” w Moryńcach, Budyszczach, Kyryliwce? Poczucie nieprzemijalności czasu. Natura jest prawdziwa i nie poddaje się korupcji, nie składa fałszywych zeznań. W polu magnetycznym jej autentyczności, tego wyrafinowanego ukraińskiego piękna, gdzie trawa jedwabista od murawy i w zwierciadle wody gotowy dla pędzla pejzaż wiosennego gaju, zachwycasz się i wkrótce rozumiesz, że wszystko widzisz oczami tego chłopca z bardzo biednej chłopskiej rodziny, ale po królewsku obdarowanego przez naturę i Boga. Kto badał, czy nie pochyliły się tutaj najbliżej niebiosa, jak w tych sakralno-kreatywnych miejscach, gdzie potem wznoszą świątynie? Z jakiegoś powodu spełniają się życzenia ludzi, którzy zapalają świecę w kapliczce Tarasa w Moryńcach, choć to nowa budowla. Bo przebywać w tym środowisku — to nabyć prawdziwość odczuć, zamuloną zgiełkliwym życiem, jakby dusza wreszcie była w jednym kamertonie z kosmiczną harmonią. Jak tu mógł nie narodzić się genialny artysta i poeta! I szukaliśmy tych znamiennych cech, które wskazywały na obecność jego ducha: autentyczne rzeczy, których dotykała ręka jego siostry czy matki, nitkę ścieżki w świętej geografii tej małej ojczyzny, może nią biegał do tej piwnicy, która, jak mówią, jeszcze do połowy ubiegłego wieku przechowywała na ścianach rysunki Tarasa. Nie zapomnijmy choćby o tym, że je zniszczyli! Jak spalili już w naszych czasach ojcowską chatę, gdzie było kilka rodzinnych relikwii. Za każdej władzy takimi zbrodniami, głuszą bzu albo lakierowaną etnografią, wystawnymi ceremoniałami pragną zmienić to poczucie prawdziwości ukraińskiego geniusza, który był na równi z wybitnymi europejskimi artystami, ale jeszcze niósł krzyż oświeciciela swojego biednego narodu. W Budyszczach żyją wysokie drzewa, dla których nasze pojawienie się to chwilowy, przemijający sen, bo jeden dąb ma 600 lat, starszy — 800, a jest jeszcze tysiącletni. W czasach dzieciństwa Tarasa takich drzew były całe dąbrowy. Jakie olbrzymie korony, jakie potężne korzenie! Ale i te drzewa, które pozostały, są dla nas latarniami tego, że to niezwykła ziemia. Stąd jadą z całego świata choć na dzień — pokłonić się, pooddychać tym powietrzem. Stąd wyjeżdżają też. Połowa młodej populacji — za granicę, i to już na zawsze. Na te niewiarygodnej urody wzgórza już próbowali się zamierzać obcy, dla których Szewczenko nie jest nawet pierwszym wśród „Wielkich Ukraińców”. Ale ona wciąż „Kwitnie, upiększa się kwiatami, Sadami, ciemnymi łąkami…” Twoja ziemia, Tarasie! UKRAIŃSKI STRÓJ LUDOWY. Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106. ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 876 399 UAH 00 kop.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

символами. „Władza i społeczeństwo muszą położyć kres tym haniebnym zjawiskom” — uważa Prezydent. Poinformował, że z jego polecenia przygotowywany jest projekt ustawy, mającej zapoczątkować realny proces likwidacji symboli totalitaryzmu i reżimu komunistycznego na Ukrainie. Zostanie on wniesiony do Rady Najwyższej jako pilny. Głowa państwa będzie domagać się przyjęcia przez parlament przedłożonych przez niego samego projektów ustaw o statusie prawnym bojowników o niepodległość Ukrainy oraz o odpowiedzialności karnej za zaprzeczanie Hołodomorowi i Holokaustowi. Jak mówi Prezydent, władza totalitarna starała się wyniszczyć ukraińską tożsamość narodową i pamięć historyczną. „Przywrócić je w pełni — to nasz święty obowiązek wobec milionów ofiar terroru i wobec kolejnych pokoleń Ukraińców” — powiedział. Prezydent W. Juszczenko ocenił reżim komunistyczny, który istniał na Ukrainie ponad 70 lat: „Zbrodnicza władza komunistyczna, dla której nic nie znaczyły nie tylko prawa człowieka, lecz także sam człowiek, okrutnie i celowo niszczyła kwiat naszego narodu. Każdy, kto wyróżniał się talentem, w czyjej duszy płonął żywy ogień, jako pierwszy wpadał pod sprawnie działającą maszynę represji. Miłość do Ukrainy, do rodzinnego narodu stała się w tamtych czasach najcięższą ze zbrodni”. Wiktor Juszczenko, oceniając historię Ukrainy XX wieku, wzywał, by uczciwie nazwać, że organizatorem wyniszczenia narodu był reżim komunistyczny, który miał charakter antyludzki i dążył do absolutnej władzy, opartej na totalnym strachu. „Znamy odpowiedź — to skutki rządów reżimu komunistycznego, który z natury był antyhumanitarny i nie mógł działać inaczej. Do władzy doszła wtedy zdenacjonalizowana pseudopolityczna sekciarska siła, która w imię utopijnych dogmatów komunistycznych otwarcie wyrzekła się Boga i ludzkiej moralności” — powiedział. W XX wieku naród ukraiński poniósł straszliwe straty. W tym roku obchodzimy dwie tragiczne rocznice — 70. rocznicę Wielkiego Terroru 1937–1938 oraz 75. rocznicę Hołodomoru 1932–1933. „Nie każdy naród po tak straszliwych katastrofach zdołałby przetrwać i powstać na nogi. Ale jesteśmy silnym i dumnym narodem, w naszych żyłach „krew kozacka pulsuje i huczy”. Wytrwaliśmy, zwyciężyliśmy, odrodziliśmy niepodległe i demokratyczne Państwo Ukraińskie” — powiedział Prezydent. Informacja ze strony Prezydenta Ukrainy Zdjęcie: Oleś DMYTRENKO ...podsycać skandal i zwracać uwagę na nieuczciwe metody przeciwnika. Jeśli wyborcy, którzy głosują na daną siłę polityczną szczerze, dla idei, dowiedzą się, że ta siła kupuje głosy, to może stracić nawet więcej, niż zyskać. — Na ile rozpowszechnione i z jakiego powodu jest takie dziwne zjawisko, jak polityczna reklama w językach obcych? — Politycy i ich specjaliści od reklamy, aby zwrócić na siebie uwagę, starają się rozmawiać z wyborcami „ich językiem”. W niektórych sztabach uważa się, że językiem większości kijowian jest rosyjski — być może dlatego, że jest to język ojczysty wielu politologów-technologów. Problem niewystarczającej ukrainizacji trzeba rozwiązywać na poziomie państwowym, a to wymaga znacznych wysiłków. Cieszy, że większość polityków przynajmniej w oficjalnej reklamie posługuje się językiem ukraińskim. Rozmawiał Jurij SZELAŻENKO

Машинний переклад

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

„Przeciwstawić się totalitaryzmowi i jego recydywom może wyłącznie zjednoczone demokratyczne społeczeństwo, które przyswoiło sobie tragiczne lekcje swojej historii” — takie przekonanie wyraził głowa państwa, przemawiając na terenie Narodowego Historyczno-Memorialnego Rezerwatu „Bykiwnianskie mogiły” w Dniu Pamięci Ofiar Represji Politycznych. „Dziś oddajemy cześć pamięci wszystkich niezliczonych ofiar „czerwonego koła”, które przetoczyło się przez Ukrainę w XX wieku, mówimy o zbrodniach nie tylko Stalina, ale i całego reżimu komunistycznego” — powiedział Prezydent. Przypomniał, że w Bykiwnianskim lesie pochowano ponad 100 tysięcy naszych rodaków, rozstrzelanych i zamordowanych w katowniach NKWD w latach 30.–40. Miliony innych spoczywają w niezliczonych bezimiennych mogiłach. Wiktor Juszczenko oświadczył, że nadszedł czas, by głośno mówić o winnych represji i tortur, nadszedł czas ich publicznego potępienia. „Dlatego z rozumieniem odnoszę się do inicjatyw społecznych w tej sprawie” — powiedział Prezydent. Przypomniał, że obecnie otwiera się archiwa, drukuje dzieła represjonowanych ukraińskich pisarzy, prace badawcze i naukowe, trwa zbieranie świadectw. Jednocześnie, zauważył głowa państwa, na terenie Ukrainy wciąż sterczą tysiące pomników i innych symboli poświęconych apologetom komunizmu, w tym także organizatorom represji. Co więcej, obecnie obserwujemy próby otwartego rewanżu prokomunistycznych i proimperialnych sił: na Ukrainie nie są odosobnione przypadki bezczelnego znieważania naszych zabytków historycznych i państwowymi

Машинний переклад

AGITACJA: „JĘZYKIEM”, BILBORDAMI I KASZĄ GRYCZANĄ?..

Wybory mera Kijowa oraz deputowanych do stołecznej rady miejskiej pobiły wszelkie rekordy stosowania technologii politycznych na Ukrainie: czego wart jest sam biuletyn o długości ponad metra, przepełniony „technicznymi” kandydatami. Wygląda na to, że naród oddala się od polityki: nie widać ożywionej debaty publicznej, dyskusji wokół programów wyborczych kandydatów. Co więcej, agitatorzy w namiotach na ulicach często nie znają programu tego, za kim agitują. Władze miejskie otwarcie wykorzystują zasoby administracyjne: komunalne media przekształciły się w tubę propagandową urzędującego mera, za środki z budżetu miejskiego drukuje się agitacyjne wydania specjalne gazety „Weczirnij Kyjiw” w języku rosyjskim. Obawiając się wzrostu popularności Bloku Julii Tymoszenko po licznych spotkaniach Ołeksandra Turczynowa z kolektywami pracowniczymi, poprzez główne zarządy merostwa rozesłano rozporządzenie: nie wpuszczać do przedsiębiorstw komunalnych nikogo z konkurentów Czernoweckiego pod groźbą zwolnienia kierownictwa! O tendencjach kampanii wyborczej w Kijowie opowiedział „Słowu Proświty” przewodniczący Związku Młodych Politologów Andrij Jeremenko. — Czy można powiedzieć, że naród wyrobił sobie odporność lub ma alergię na reklamę polityczną? — Ma i odporność, i alergię. Jednak jest zmuszony „jeść” to, co dają, ponieważ innego nie ma. Główny problem polega na tym, że ludzie głosują nie na konkretnych deputowanych, a na rozreklamowane nazwy. To wada systemu wyborczego opartego na listach partyjnych — wyborcy nie znają własnych przedstawicieli nawet na szczeblu rejonowym. Dlatego też nie ma mechanizmu kontroli i reprezentacji, jest tylko pusta reklama. Znika zasadnicza różnica między reklamą, na przykład, kefiru a agitacją przedwyborczą. Najbardziej rozpowszechnione hasła w żaden sposób nie odzwierciedlają istoty programu działań. To po prostu ładne słowa o „silnych i uczciwych”, frazy w rodzaju „nasza drużyna jest profesjonalna, potężna” itd. Bardzo widoczne jest małpowanie reklamy. Wystarczyło, że ktoś zaczął stawiać bilbordy ze zdjęciami pierwszej piątki listy, a od razu zaczęli to robić wszyscy. Poza chyba BJuT — ten blok reprezentują przede wszystkim Tymoszenko i Turczynow. — Namioty, ulotki, bilbordy, wiece, mobilne grupy telewizyjne — czy można tylko za pomocą tego wygrać wybory? — Wszystko, co pan wymienił, to tylko środki komunikacji, za pomocą których politycy przekazują własne idee. Jednak, niestety, dzisiaj środek stał się celem samym w sobie. Dochodzi do absurdu, gdy na ogromnych, kosztownych monitorach, ustawionych na wysokich postumentach w miejscach publicznych, pokazuje się po prostu wiadomości telewizyjne, na dodatek takie, które wychwalają bezpośrednich konkurentów. Na ile te metody są skuteczne — pokażą wyniki głosowania. Rzucają się w oczy powtórzenia i kalkowanie poprzedniej kampanii wyborczej. Do wyborów nikt nie był przygotowany jak należy, nie zdążono zgromadzić idei. Agitacja posunęła się naprzód w wyposażeniu technicznym — monitory plazmowe, potężna aparatura akustyczna itd. — Na ile uczciwe i kulturalne są metody agitacji? — Kiedy w grę wchodzą takie pieniądze i takie uprawnienia, wartości moralne schodzą na drugi plan. Sądzę, że największa porcja „czarnego PR-u” czeka nas w ostatnich dniach przed wyborami. Jeśli chodzi o uczciwość, to kłamstwo jest często nawet nieosłonięte. Na przykład, jak można mówić, że jakaś budowa z 2012 roku została już zatwierdzona w budżecie, skoro budżet przyjmuje się tylko na rok!? A manipulacje z socjologią, kiedy według wyników jednego sondażu pewien kandydat otrzymuje 14% głosów, a drugiego — 4%. I obie służby mówią o marginesie błędu 2,2%! — Czy można wygrać wybory za pomocą przekupstwa wyborców? — Jeśli chodzi o stanowisko mera miasta, to nie. Jednak za pomocą „kupionych” wyborców można zdobyć pół procenta, których brakowało do przekroczenia progu wyborczego do Rady Kijowskiej lub „przeciągnąć” jeszcze jednego deputowanego. Myślę, że przekupstwo w tych wyborach nie zadziała. Na przykład, jeśli siła „A” obiecuje ludziom pieniądze w przypadku głosowania na nią, to od razu musi podać też mechanizm kontroli: na przykład, sfotografować krzyżyk na biuletynie telefonem komórkowym, kładąc w kadrze karteczkę z unikalnym numerem. Ten mechanizm bardzo szybko stanie się znany w sztabach konkurentów, których obserwatorzy będą mogli zneutralizować przynajmniej schemat kontroli lub zliczyć. Heorhij ŁUKIANCZUK 29 kwietnia minęło 90 lat od dnia podniesienia ukraińskich flag na okrętach Floty Czarnomorskiej. Po raz pierwszy żółto-błękitna flaga z historycznym Trójzębem Świętego Włodzimierza została podniesiona na okręcie liniowym „Heorhij Pobedonoseć” pod dowództwem admirała Sablina. Śladem „Heorhija Pobedonoscja” wszystkie okręty floty podniosły ukraińskie flagi. Dla uczczenia 90. rocznicy tej chwalebnej daty do Sewastopola przybyła delegacja organizacji narodowo-patriotycznych: UNA-UNSO, WS „Tryzub imienia Stepana Bandery” oraz Ukraińskiej Partii. Ponieważ akcja zbiegła się z przyjazdem znanego ze swoich ukrainofobicznych wypowiedzi mera Moskwy Łużkowa na obchody 300-lecia Floty Rosyjskiej, aktywiści organizacji nacjonalistycznych przeprowadzili

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

NOGAMI — PO PRAPORU

…protestacyjną akcję pod murami Centralnego Sztabu Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej. Tu na nich czekali rosyjscy szowiniści, którzy z wyzwiskami „Bej chochłow!”, „Banderowcy, precz z rosyjskiego Sewastopola!” rzucili się na pokojowych demonstrantów. W pobiciu, którego nie zdołali powstrzymać przedstawiciele organów ochrony porządku, brali udział członkowie prorosyjskich organizacji, w tym „Rosyjski wybór”, „Rosyjski blok” i tak zwane „Krymskie Zjednoczone Kozactwo”. Wdarli się oni w pokojową akcję protestacyjną i zaczęli wyrywać z rąk ukraińskich aktywistów flagi oraz inne symbole. Po tym w stronę Ukraińców poleciały połamane drzewca flag i jajka. Rozwinięty przez członków Partii Ukraińskiej Państwowy Sztandar wyrwali z rąk i podeptali aktywiści prorosyjskiej kozackiej wspólnoty. Miejscowi funkcjonariusze nie zatrzymali ich za znieważenie oficjalnego symbolu Ukrainy. Natomiast zabrali do Leninowskiego wydziału rejonowego MSW 11 aktywistów UNA-UNSO, „Trizuba” i Partii Ukraińskiej. Zwolniono ich po kilku godzinach. A jedynego z zatrzymanych prorosyjskich uczestników pobicia uwolniono zaraz po tym, jak aktywiści prorosyjskich sił zablokowali przejazd milicyjnemu samochodowi. Partia Ukraińska oświadczyła, że za antyukraińskie działania, które rozpalają wrogość międzynarodową na Ukrainie, za znieważenie Państwowego Sztandaru Ukrainy prorosyjskie siły należy ukarać. Ukraińscy patrioci zastrzegają sobie prawo do adekwatnej odpowiedzi.

Машинний переклад

SZEWCZENKO PRZECIWKO ŁESI UKRAINCZCE?

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Trudno uwierzyć, że projekt „Wielcy Ukraińcy” prawdziwi Ukraińcy traktują poważnie, a nie jako prowokacyjne show-testowanie narodu pod kątem odporności i żywotności. O tym projekcie sporo pisano, dlatego nie chce się powtarzać. Jednak niedawno, przypadkowo znajdując się przed telewizorem, zobaczyłem dziwną telewizyjną reklamę lub coś podobnego. Pokazywano portret Szewczenki i proszono o głosowanie telefoniczne „za” lub „przeciw”. Następnie pokazywano to samo, ale już z portretem Łesi Ukrainki. I tak na zmianę: Szewczenko — Łesia Ukrainka. Okazuje się, że w ten sposób miał zwyciężyć jeden z portretów według wyników głosowania. Z ciekawości obejrzałem listę dziesięciu kandydatów: Mykoła Amosow, Stepan Bandera, Wałerij Łobanowski, Hryhorij Skoworoda, Łesia Ukrainka, Iwan Franko, Bohdan Chmielnicki, Wiaczesław Czornowił, Taras Szewczenko i Jarosław Mądry. W żaden sposób nie mogę pojąć, dlaczego niby niechcący nakłaniają nas do wyboru między Tarasem Szewczenką a Łesią Ukrainką. Czyżby to przypadek? Dlaczego nie Szewczenko — Łobanowski? Ołeksandr SZEPNIWSKIJ Zdjęcie autora. 15 maja na głównej alei Cmentarza Bajkowego, na miejscu symbolicznego grobu za cerkwią Wniebowstąpienia, odsłonięto pomnik ideologa ukraińskiego nacjonalizmu Mykoły Michnowskiego. Na steli z czarnego kamienia wyryto: „Mykoła Michnowski. 1873—1924. Ideologowi ukraińskiej państwowej samodzielności. Ustanowiono staraniem i kosztem MAUP”. W ceremonii otwarcia wzięli udział prezydent MAUP Heorhij Szczokin, deputowani ludowi Pawło Mowczan, Jurij Hnatkewycz, wykładowca instytutu dekoracyjno-użytkowej sztuki Hryhorij Musijenko, deputowany ludowy, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Jewhen Łupakow, historyk, przedstawiciel kozactwa Mykoła Ocun. Albo jak wybrać między Iwanem Franką a Tarasem Czornowiłem czy między Stepanem Banderą a Hryhorijem Skoworodą? Są dwa warianty wyboru — narodowo neutralny i narodowo aktywny. Każda epoka wystawia swoje wzorce, zestaw postaci wybitnych Ukraińców. Najlepiej, gdy punkt odniesienia jest jeden, a może być wzajemnie uzupełniająca się kohorta, ale niewielka. Dotąd byliśmy zmuszeni wybierać, ściślej mówiąc jednogłośnie uznawaliśmy Tarasa Szewczenkę — on nie wywoływał niepożądanej agresywnej reakcji przeciwników ukraińskości. Swoi go ubóstwiali, a wrogowie tolerowali. W czasach kolonizacji właśnie Szewczenko był tym Wielkim Ukraińcem, który wzywał do wolności. Niepodległość uzyskano i do Szewczenki oraz innych „budzicieli ukraińskiego ducha” naturalnie osłabł ogólnonarodowy pociąg. I nieszczęście w tym, że elita nie wystawiła nowego, nowoczesnego standardu Wielkiego Ukraińca, godnego wolnej Ukrainy. To Łesia Ukrainka i nie mniej jej matka Ołena Pcziłka, którą niesłusznie zapomniano. bota” — Jewhenija Babycz (m. Irpień, obwód kijowski); w nominacji „Utwór literacki” — Jewhenija Pikulyk (m. Kijów); w nominacji „Film telewizyjny (praca wideo)” — Olha Żantlajewa (m. Kijów); w nominacji „Fotoreportaż” — Ołeh Kazykin (m. Kijów); w nominacji „Gazeta” — czasopismo „Dzyga” (m. Uzyn, rejon białocerkiewski); w nominacji „Copywriting w mediach” — Daryna Jakowenko (m. Kijów). Laureatom I nagrody od razu zaproponowano ulgi na naukę w Instytucie Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, Kijowskim Międzynarodowym Instytucie, Uniwersytecie „Krok” oraz Instytucie Reklamy, które występują jako współorganizatorzy festiwalu. Zwycięzców konkursu-festiwalu nagrodzono dyplomami i prezentami. Od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki przekazano wydawnictwa 30 uczestnikom, którzy otrzymali specjalne nagrody. Na konkurs zaproponowano bardzo wiele prac ukraińskich uczniów, a także przedstawicieli Australii, Holandii, Polski, Estonii, Rumunii, Mołdawii, Białorusi, Serbii, Niemiec, Mongolii i Rosji. Młodym dziennikarzom przeprowadzono warsztaty. W ramach festiwalu odbyło się forum młodzieżowych mediów, na którym wszystkie delegacje i młodzieżowe organizacje społeczne wymieniały się wydawnictwami drukowanymi oraz doświadczeniem. Aktywny udział w pracy forum wzięła redakcja gazety młodzieży Kijowszczyzny „Mołodiznyj Łystok”. Mogły być też inne postacie oświeceniowe ubiegłego stulecia, ale w centrum musiał stać tytan ukraińskiego postępu — Iwan Franko, a kończyć — Stepan Bandera. Z jakiegoś powodu postacie, które powinny stać się symbolami narodowo aktywnego wyboru, omija uwaga narodu. Nie opuszcza mnie uczucie, że to nie przypadek, ukraińskie błądzenie w poszukiwaniu idei narodowej — też nie przypadek. Nie wierzy się w to, że wielki naród z dawnymi historycznymi korzeniami, unikalnym językiem i kulturą może stale nie zdawać testu na narodową aktywność. Niektórzy pomyślą, że wśród Ukraińców nie ma postaci zdolnych zobaczyć udaną drogę narodu choćby na pół wieku do przodu. Oni byli jeszcze w ubiegłym stuleciu, byli i wcześniej. Najnowocześniejsi — Iwan Franko i Stepan Bandera oraz wielu innych, których nie znamy. Są i współcześni, ale ich nie słyszymy, chyba że umrą, i wtedy im od nas — chwała, ale nie zawsze czytanie ich intelektualnego dziedzictwa. Na wszystkie ukraińskie pytania i problemy, zapewne, już są odpowiedzi, które pogrzebano w archiwach lub zabierają je ze sobą póki co nieznani ludzie, którzy bardzo szybko odchodzą w wieczność. Nas nie dziwi „przypadkowa” alternatywa wyboru — Szewczenko czy Łesia Ukrainka. Jesteśmy zmęczeni naszymi politykami i oszalałą telewizją, chorobami bez nadziei na bezpłatną medycynę. Po co było urządzać Ukraińcom takie nieudolne i nie w porę testowanie w postaci show „Wielcy Ukraińcy”? Po to, żebyśmy nie dokonali wyboru wybitnych, jak to jest właściwe narodowo aktywnemu społeczeństwu? Komu potrzebna jest Ukraina jako silne państwo-konkurent? O wiele lepiej, żeby nasza prawdziwa elita przebywała w depresji z powodu rozczarowania. Po co robić test „Wielcy Ukraińcy”, kiedy i tak przez lata niepodległości udowodniliśmy niezdolność do dokonania narodowo aktywnego wyboru? Jednak jako technologia informacyjna depresjonowania ukraińskich patriotów to show jest po prostu idealne. instalują na naszych wschodnich granicach, albo my do NATO nie wchodzimy i system obrony przeciwrakietowej instalują na naszych zachodnich granicach. Rakiet jądrowych nad własną głową się nie zestrzeliwuje. Jeśli Ukraina nie wejdzie do NATO, to system obrony przeciwrakietowej będzie zestrzeliwał rakiety balistyczne z głowicami jądrowymi nad Kijowem, Charkowem i Donieckiem. Będą one spadać na te miasta. Jeśli Ukraina wejdzie do Sojuszu Północnoatlantyckiego, to system obrony przeciwrakietowej zainstalują na naszych granicach z Rosją. Wtedy rakiety jądrowe będą zestrzeliwać nad Wołgogradem, Stawropolem i Woroneżem. Który wariant jest dla nas lepszy? Nasza władza, być może, nie jest zdolna wyjaśnić narodowi, dlaczego Ukraina musi wstąpić do NATO i dlaczego tak zawzięcie przeciwko temu występuje Rosja. Oczywiście, u nas piszą, że przez NATO Ukrainę chcą oderwać od świata słowiańskiego albo że Rosja nie może dopuścić do tego, żeby NATO powstało na jej zachodnich granicach. Ale wszystkie kraje słowiańskie, oprócz Ukrainy, dawno już są w NATO i przez tę organizację nie odrywamy się, a przyłączamy do świata słowiańskiego. Ponadto, już dawno część zachodnich granic Rosji to granice z krajami NATO. I nic strasznego dla Rosji się nie stało.

Машинний переклад

FILM OD OŁEKSANDRA TURCZYNOWA

Petro ANTONENKO Kiedy w społeczeństwie lekceważy się elementarne normy moralności, duchowości, praw człowieka, życie może przeistoczyć się w fantasmagorię, w której zatarte są granice między rzeczywistością a chimerami, gdzie człowiek miota się między rozumem a obłędem. Taki jest patos nowego ukraińskiego filmu „Iluzja strachu”, stworzonego na podstawie jednoimiennej książki i scenariusza Ołeksandra Turczynowa. Miło, a zarazem intrygująco, gdy znany polityk bierze do ręki pióro. Miło, bo twórczy pierwiastek to być może właśnie to, czego brakuje naszej polityce, naszym działaczom państwowym. Intrygująco, bo czy polityk może mówić językiem obrazu artystycznego? Turczynow ma coś do powiedzenia i udało mu się to zrobić. Być może nie przypadkiem na przedpremierowym pokazie w stołecznym kinie „Ukraina” pierwszy wicepremier powiedział, że czuje się wygodniej jako pisarz niż jako polityk. Po prezentacji obraz zostanie zaprezentowany na kilku międzynarodowych festiwalach i rynkach filmowych. 19 maja odbył się pokaz filmu na Międzynarodowym Festiwalu w Cannes. Premiera „Iluzji strachu” w szerokiej dystrybucji na Ukrainie zaplanowana jest na październik tego roku. Film opowiada o odnoszącym sukcesy przedsiębiorcy Ihorze Korobie, jednym z bohaterów naszych czasów. Zostaje on bezprawnie aresztowany i umieszczony w areszcie śledczym, gdzie brutalnymi metodami zmusza się go do rezygnacji z superdochodowego projektu. Po odzyskaniu wolności Korob przysięga pomścić się na swoich krzywdzicielach. Po ciężkich próbach fizycznych i psychicznych bohaterowi zaczyna się wydawać, że żyje równoległym życiem z inną osobą — legendarnym biblijnym królem Salomonem. Czasem współczesne życie tworzy paralele z biblijnymi wątkami. Bohater pod wpływem okoliczności musi szybko odróżnić granicę między rzeczywistością a średniowiecznymi snami, między przyjaciółmi a wrogami, między prawdziwymi celami a fałszywymi. Co w życiu Koroba jest rzeczywiste, a co iluzją — odpowiedź jest zaskakująca dla wszystkich. Ołeksandr Turczynow jest autorem książek „Iluzja strachu”, „Świadectwo” i „Tajemnicza wieczerza”. Reżyser Ołeksandr Kyrijenko („Pomarańczowe niebo”, „Indi”, „Królowa stacji benzynowej-2”, „Własne dzieci”), operator Serhij Michalczuk („Mój przyrodni brat Frankenstein”, „Kontakt”, „Mamaj”, „Kochanek”; za dwa ostatnie obrazy otrzymał nagrody za najlepsze zdjęcia na międzynarodowych festiwalach), producent kreatywny i współautor scenariusza Jurij Butusow („Pomarańczowe niebo”). Produkcja filmu — twórcze zjednoczenie „Kinowidrodżennia”, studio „Kinotur”. „To ukraińskie kino, a zarazem międzynarodowy projekt”, — oświadczył podczas prezentacji Turczynow. Wzruszyła muzyka gruzińskiego kompozytora Zwiada Bołkwadze. Rolę głównego bohatera gra Andrij Panin („Walka z cieniem-1, 2”, „Zabawa w chowanego”, „Kierowca dla Wiery”). W rolach: Olena Babenko, Inha Obołdina, Ołeksandr Siemczew, Wiktor Sarajkin. W filmie wystąpili rosyjscy aktorzy filmowi — pochodzący z Ukrainy Ołeksij Pietrenko i Ołeksij Horbunow, którzy niedawno zagrali w błyskotliwym filmie Michałkowa „12”. Jedną z ról zagrał mistrz ukraińskiego teatru i kina Dawyd Babajew.

Машинний переклад

Wiosna prasowa na zboczach

Olena TUNIK W tym roku po raz szósty odbył się Międzynarodowy konkurs-festiwal dziecięco-młodzieżowego dziennikarstwa „Wiosna prasowa na Dnieprowskich zboczach”. Organizatorami wydarzenia są Główny Zarząd Oświaty i Nauki Wykonawczego Organu Rady Miejskiej Kijowa, Główny Zarząd ds. Rodziny i Młodzieży Wykonawczego Organu Rady Miejskiej Kijowa oraz Kijowski Pałac Dzieci i Młodzieży. Festiwal przeznaczony jest dla uczestników w wieku 13–21 lat — uczniów ogólnokształcących placówek oświatowych, placówek pozaszkolnej edukacji, przedstawicieli dziecięcych i młodzieżowych wydawnictw Ukrainy i krajów zagranicznych oraz wszystkich, którzy interesują się dziennikarstwem, literaturą, fotografią i telewizją. Jest to jeden z festiwali, który staje się startową platformą dla przyszłych dziennikarzy-profesjonalistów. W zeszłym roku w listopadzie ogłoszono konkurs zadań twórczych. A w marcu–kwietniu jury oceniało nadesłane prace i wyłaniało zwycięzców. Od 16 do 18 maja w Kijowskim Pałacu Dzieci i Młodzieży podsumowano konkursy i przeprowadzono prasową tolokę mediów młodzieżowych. Laureatami pierwszej nagrody zostali w nominacji „Dziennikarska ro-

Машинний переклад

PRZECIWNICY O PRO

Piotr MASLIAK, profesor, akademik, działacz Proświty Wyobraźmy sobie sytuację: w naszym parlamencie wielka frakcja, na którą głosowały miliony wyborców, blokuje trybunę z żądaniem tego rodzaju: lepiej być biednym i chorym niż bogatym i zdrowym. Co powiedzielibyście o takich posłach? Na przykład ta frakcja przygotowała projekt ustawy, w którym opracowano mechanizm choroby i biedy, organizuje demonstracje „pracujących” pod hasłami „być zdrowym i bogatym — źle”. Albo inny wariant: „precz z niesłowiańskimi i nie braterskimi niemieckimi, japońskimi, chińskimi, francuskimi, koreańskimi samochodami, wszyscy przesiądziemy się na „braterskie” rosyjskie żelazo w rodzaju „Łady”. Wyobrażacie sobie takich parlamentarzystów? Z tymi ludźmi i pod ich „mądrym” kierownictwem żyjemy na Ukrainie na co dzień. Trajektoria lotu rakiet do Europy Zachodniej przebiega nad Ukrainą, w pasie od Kijowa na północy do Odessy na południu. Ukraina w żaden sposób nie może przeszkodzić w rozmieszczeniu PRO w Europie. Dlatego istnieją dla nas tylko dwa możliwe warianty rozwoju wydarzeń. Albo wchodzimy do NATO, i wtedy system PRO

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

musi być coś takiego, co „odkryje” twórczy potencjał dziecka. A dlaczego tak zaprotestowali przeciwko testom niektórzy politycy? Bo jeśli ich dzieci nie będą zdawać egzaminów w szkole, nie „świecą” im wysokie oceny (w szkole, gdzie można zapłacić lub „dogadać się”, wysokie noty mają zapewnione). Choć, myślę, że i tutaj znajdą wyjście… W ostateczności stworzą swoją „zamkniętą” uczelnię, gdzie będą wychowywać takich samych „kierowników”, jak oni sami. — Jest Pan autorem i współtwórcą wielu podręczników. Nad czym Pan teraz pracuje? — Skończyłem zbiór ćwiczeń do podręcznika „Język ukraiński” dla studentów kierunków filologicznych wszystkich uczelni. — Na czym polega nowatorstwo tego zbioru? — Dotychczas wszystko sprowadzało się do znaczeń gramatycznych i pisowni. Akcentuję to, aby uczyć studentów pisać teksty: do każdego rozdziału podaję tekst, na podstawie którego studenci mogą ułożyć własny tekst, albo podyskutować, udoskonalić lub kontynuować podany. Niektórzy zarzucają, że teraz wykładowcy będą musieli sprawdzać ogromną liczbę wypracowań. A wcale nie trzeba ich sprawdzać! Wykładowcy będą wysłuchiwać wypracowań na seminariach, a potem recenzować, wskazywać na błędy leksykalne i gramatyczne. Najważniejsze dla nauki języka jest opanowanie ogromnego materiału leksykalnego i różnorodności składniowej. — Co mógłby Pan poradzić współczesnej młodzieży, studentom i uczniom? — Język ukraiński jest niezwykle piękny i doskonały. Dlatego chcę, aby młodzież nie wyrzekała się języka ojczystego. Będzie język — będzie państwo, nie będzie języka — nie będzie państwa ukraińskiego! Rozmawiał Maksym OPANASENKO

Машинний переклад

JĘZYK JEST JEDEN

AKTUALNY WYWIAD — Dzisiaj niektórzy politycy wzywają do nadania rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego. Jakie skutki przyniesie takie wprowadzenie? — Po pierwsze, język zawsze jest w centrum uwagi, ponieważ jest to najdoskonalszy środek komunikacji między ludźmi. Język rosyjski na nasze tereny przynieśli rosyjscy żołnierze jeszcze po radzie perejasławskiej w 1654 roku. Początkowo był to język rzekomych wyzwolicieli (Rosja obiecała udzielić B. Chmielnickiemu pomocy w walce z Polakami — Aut.), a potem stał się okupacyjnym. Rosja uznała, że to carskie ziemie, i próbując się umocnić, rozpoczęła rusyfikację Ukraińców. Władza radziecka deklarowała w manifestach i konstytucjach jedno, a w rzeczywistości broniła wielkomocarstwowych interesów swojego imperium. Ci, którzy wyznawali tę „politykę”, pozostali na Ukrainie jako okupanci, a ich potomkowie do dziś są u nas u władzy i zajmują się rusyfikacją. Ukraińcy, którzy przystosowali się do okupacyjnych warunków imperium, przeszli na taką czy inną rosyjską (lub „surżyk”), bo kiedyś język rosyjski oznaczał dla nich komfort i prestiż. Jednak przez lata niepodległości władza nie zrobiła nic, aby nauczyć rosyjskojęzycznych obywateli ukraińskiego. W szkołach z rosyjskim językiem nauczania na ukraiński przeznacza się mniej godzin niż w szkołach z ukraińskim. To znaczy, że wszystkie przedmioty wykłada się po rosyjsku, co jest sprzeczne nawet z normami międzynarodowymi, według których nauce języka państwowego należy poświęcać tyle samo czasu, co językom samych mniejszości. Zatem w takich placówkach oświatowych należy dwukrotnie zwiększyć liczbę godzin przeznaczonych na naukę języka ukraińskiego. W wyższych uczelniach, na przykład prawnikom, wykłada się ukraiński tylko przez jeden semestr. Ale

Машинний переклад

WIEDZA, TESTY I PROTESTY

Obecnie kwestia językowa nabiera wielkiej ostrości. Setki lat nieustannego narzucania nam języków obcych nie zniszczyły ojczystego języka ukraińskiego, jednak wpłynęły na kulturę i duchowość. O statusie języka ukraińskiego jako państwowego rozmawiamy ze znanym językoznawcą, profesorem Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, autorem wielu podręczników do języka ukraińskiego, Iwanem JUSZCZUKIEM. Prawnik musi znać wszystkie niuanse i subtelności języka państwowego, ponieważ w nim pisze się ustawy! Potrzeba, aby we wszystkich uczelniach wyższych przynajmniej przez rok wszyscy studiowali język ukraiński. Są ludzie, którzy nie znają i nie chcą znać języka państwowego, a z wyższością, jak na aborygenów, patrzą na ukraińskojęzycznych obywateli. Oni do dziś marzą o wysokich stanowiskach w „imperium”. Ale marzenia te są płonne, bo do wysokich stanowisk w Rosji wystarczą sami Rosjanie… Jestem absolutnie przekonany, że naród ukraiński nigdy nie zagłosuje za drugim językiem państwowym. Co więcej, język rosyjski, którego nikt nie „uciska”, rozwija się na terytorium naszego państwa. I ogłaszanie go drugim państwowym to nonsens. — Wiadomo, że we Francji stale przyjmuje się ustawy o ochronie i zachowaniu języka państwowego. Tę praktykę stosuje się także w innych rozwiniętych krajach. Czy istnieją podobne ustawy na Ukrainie? — Tak. Ustawa „O językach w Ukraińskiej SRR” (1989 r.). Gdyby była należycie wykonywana, to wszyscy wysocy urzędnicy byliby zobowiązani rozmawiać w języku państwowym. Mowa w ustawie jest także o języku rosyjskim. Ale jego status to „język komunikacji międzyetnicznej w ZSRR”. Jednak ZSRR nie istnieje i język rosyjski taki status traci. W tej ustawie pozostaje jeden język — ukraiński. Podstaw do oficjalnego używania rosyjskiego nie ma. Jest także decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z grudnia 1999 roku o tym, że język ukraiński to język oficjalnej komunikacji na całym terytorium Ukrainy, czyli państwowy. W Radzie Najwyższej zarejestrowano dziesięć projektów ustaw o języku. Do jednego z nich przyczyniła się także moja koncepcja. Ale nie mam prawa inicjatywy ustawodawczej, dlatego w tworzeniu tego projektu ustawy pomagałem deputowanym ludowym Ukrainy Pawłowi Mowczanowi i Wołodymyrowi Jaworiwskiemu, którzy złożyli go do rozpatrzenia. Mam nadzieję, że w najbliższym czasie zostanie przyjęty. — Jaki jest Pana stosunek do otwartego testowania z języka ukraińskiego wszystkich absolwentów szkół? Czy testy są w stanie sprawdzić prawdziwą wiedzę kandydata na studia? — Czytałem testy próbne i mogę powiedzieć, że rzeczywiście dają one możliwość dokładnego sprawdzenia znajomości języka. Ale istnieją obawy, że okażą się na bardzo niskim poziomie (tak świadczy zeszłoroczne doświadczenie — przyp. red.). Przecież absolutnie obiektywnie ocenić kandydata się nie da, bo w samych testach są zadania (głównie składniowe), które można interpretować dwuznacznie. I dlatego w stu procentach poprawnie odpowiedzieć na wszystkie pytania nie zdoła nikt, bo istnieją różne opinie i poglądy, a odpowiedź w teście założona jest tylko jedna. Najwięcej zaś problemów jest z tekstem, który podaje się do analizy. Każdy odczytuje tekst po swojemu: ilu czytelników, tyle „tekstów”. Ale odpowiedź, znowuż, jest jedna. I jeśli kandydat nawet poprawnie odpowie, ale nie tak, jak myślał twórca testów, to odpowiedź nie zostanie zaliczona. Istnieją obawy, że te testy doprowadzą do standardowego myślenia. A to jest najgorsze! W testach

Машинний переклад

KUKUŁCZE JAJA — DLA NASZEJ SŁOWICZEJ

SPOJRZENIE Wałerij MAŁYŃKO, m. Wasylkiw obwodu kijowskiego Czyż nie przypomina to dzisiejszej sytuacji językowej, gdy słowa zapożyczone używane są coraz częściej, nawet jeśli własne słowo jest bardziej wyraziste i precyzyjne. A patrząc na naszą historię, z goryczą przekonujesz się, że podobna sytuacja, niczym przekleństwo, jakby prześladuje nasz naród. Od dawien dawna Ukraińcy słynęli ze swojej gościnności i życzliwości, przyjaznego stosunku do każdego wędrowca, niezależnie od majątku i rang. Kaukaskie, a i w ogóle wschodnie narody, gościa w domu ceniły ponad wszystko, jego życzenia (czy zachcianki) starano się spełnić czasem nawet ze szkodą dla siebie. Gościowi podawano najlepsze jadło i napoje, kładziono jak najwygodniej spać. Taką była tradycja, wychowana wiekami, wspólnota starannie ją strzegła i wymagała przestrzegania od wszystkich swoich członków: biada temu, kto odmówił schronienia podróżnemu — potępienie wspólnoty mogło przybrać groźne rysy, aż do spalenia zarozumiałemu chaty. Nie znali Ukraińcy zamków i wysokich głuchych płotów, jedynie niskim żywopłotem odgradzali się od bydła, dlatego każdy podróżny w razie potrzeby mógł wejść na podwórze czy do chaty, odpocząć, wypić wody i, podziękowawszy Bogu oraz gospodarzom, ruszać dalej. Były pieniądze — zostawiał, a jeśli nie — to i dobre słowo wystarczyło lub pewny znak (jak zostawiali drewniany krzyżyk w czasach kozackich). Lecz z czasem czy ludzie się zepsuli, czy Bóg ukarał nasz naród, ale przybysze, pojawiwszy się na chwilkę, starali się osiąść na tej ziemi jako gospodarze. Jak kukułcze jaja, początkowo ciche i potulne (nawet podobnymi do nas starali się stać), lecz z czasem wykluwała się prawdziwa natura, i przybysz wymagał coraz więcej uwagi, szacunku. Stopniowo zachcianki i pretensje stawały się większe, rósł honor i już nie wiadomo było, kto tu przybysz, a kto prawdziwy gospodarz. Głęboko zapuściły korzenie tradycji w duszę naszą, dlatego też cierpieliśmy, dogadzaliśmy takim “gościom” długo. Lecz “każda cierpliwość ma swój kres”, i robili Ukraińcy to, na co biedny ptak, obdarzony kukułczym pisklęciem, nie odważał się — widząc, jak traci się to, co rodzime, wyniszczali najeźdźców lub przeganiali ich ze swojej ziemi. I choć gorzkie były te czasy, powstawała po nich odnowiona Ukraina, poiła sokami ziemi swojej pisklęta-patriotów, którzy z podwojoną siłą stawali do rozwoju swojego języka, narodu, państwa. Sytuacja językowa teraźniejszości znów nasuwa zaproponowany przez S. Karawanskiego obraz. Mówią, nauka rozwija się zbyt szybko, lingwiści nie nadążają tworzyć nowe terminy, oto i posługujemy się zapożyczeniami. Twierdzą: zapożyczenia — nieodzowna oznaka rozwoju języka i wchodzenia w jednolitą przestrzeń naukową. Słusznie twierdzą, ale nie zapominajmy o podstawowym wymogu: przed tym, jak zapożyczać słowo z innego języka, trzeba starannie spojrzeć, czy nie ma odpowiednika w swoim, czy nie można utworzyć go według zasad ojczystego języka. Mamy rozwinięty język z niemal bezgranicznymi możliwościami słowotwórczymi i z jakiegoś powodu nie możemy dobrać odpowiednika do tego czy innego słowa. Nie możemy? Czy nie chcemy? Myślimy: niech ono brzmi trochę niezdarnie, za to rozumieją mnie wszyscy. Nie, nie tak. Pamiętajmy o losie ptaków, które dopuszczały do gniazda kukułcze pisklę. Początkowo trochę niepodobne, potem wymaga więcej uwagi, a na końcu… Spójrzcie na teraźniejszość. Okres “trochę niepodobne” w odniesieniu do języka rosyjskiego już przeszliśmy (zaczynając od lat trzydziestych, kiedy we wszystkich słownikach rosyjsko-ukraińskich dominujące miejsce zajmowały słowa, maksymalnie zbliżone do rosyjskich, i słowotwórstwo odbywało się według rosyjskiego wzorca). Teraz — etap drugi — “więcej uwagi”. Nie będę przeładowywał czytelnika przykładami, ciągłe napięcie wokół “ucisków języka rosyjskiego”, w którym trzymają Ukrainę pewne osoby, jest bardziej wymowne niż jakiekolwiek oznaki. Nie dopuśćmy trzeciego, tragicznego etapu. Wzmacniajmy nasz język, niech krzepną jego skrzydła, i wtedy nie wypadnie, a wyleci z gniazda w świetliste przestrzenie ptactwo ukraińskie. A jeszcze — uczmy się historii języka, aby wystrzegać się i nie dopuszczać nowych “kukułczych piskląt”. Informacji mamy pod dostatkiem — i słowniki okresu “przedradzieckiego”, i współczesne prace językoznawców dotyczące tworzenia słowników zakazanych, “represjonowanych” słów. Odszukujmy w nich potrzebne słowa, a w razie potrzeby — nie bójmy się tworzyć nowe, jak robili to nasi najsławniejsi literaci. W samym tylko “Soborze” Ołesia Honczara natrafiamy na prawdziwą ulewę życiodajnych słów: bezwirko — człowiek bez wiary w duszy, falszak — człowiek, który robi nieudolnie, słowozływa — puste gadanie, metuszniak — człowiek ruchliwy, stynopys — genialny zamiennik powszechnie “wpychanego” nam graffiti. Język — dynamiczny, i każde nowe zjawisko wymaga odpowiedniego określenia. Ale aby stworzyć naprawdę “wieczne” słowo, które pozostanie w słownikach i przejdzie do żywej mowy ludowej, trzeba mieć nie lada wyczucie językowe. Komuś poszczęściło się wchłonąć je z mlekiem matki, jej kołysankami. Ktoś poczuł słowo, przeczytawszy Kotlarewskiego, Szewczenkę czy Frankę, posłuchawszy ukraińskiej pieśni czy usłyszawszy słowa miłości. Podtrzymujcie je, pielęgnujcie, obserwujcie i uczcie się. Czytajcie! Pomimo rozpowszechnienia technologii informacyjnych, na zombujący wpływ telewizora i większości stacji radiowych, czytajcie. Rozwijajcie wyczucie prawdziwego ukraińskiego słowa i delektujcie się jego “smakiem”, melodyjnością i doskonałością. Po raz kolejny czytając książkę Swiatosława Karawanskiego “Poszukiwanie ukraińskiego słowa…”, która dla mnie pod względem rzetelności i wyczucia językowego stoi na poziomie sławnego “Jak mówimy” Borysa Antonenki-Dawydowycza, natrafiłem na metaforę, której wcześniej nie nadawałem znaczenia. Autor porównuje słowa-zapożyczenia z innych języków do kukułczych jaj, które podrzucają do cudzego gniazda (języka), aby tam je wykarmiły i wypielęgnowały. Uderzyła mnie głęboka metaforyczność obrazu, którą, jestem pewien, znał, ale nie chciał (z taktowności czy pradawnej naszej tolerancji) rozwijać autor. Przecież kukułcze pisklę jest straszne nie tym, że wymaga zwiększonej uwagi i większej ilości jedzenia (nawet kosztem “rodzimych” piskląt). Nabrawszy sił, ono… wyrzuca z gniazda swoich braci i siostry, z przybysza stając się gospodarzem.

Машинний переклад

«PROŚWITA»

W 1917 roku pod kierownictwem młodego entuzjasty Hryhorija Josypowycza Zahoła w Sewastopolu zaczął działać ukraiński chór amatorski „Rada” na stronie Korabelnej. W jego skład wchodziło 60 śpiewaków, przeważnie marynarzy Floty Czarnomorskiej oraz uczennic gimnazjum żeńskiego. Wtedy we flocie służył reżyser ukraińskiej trupy dramatycznej Mykoła Konowałow, który brał aktywny udział w życiu społecznym. W kwietniu 1918 roku reżyser Kartuszyn stworzył Sewastopolską dramatyczną trupę amatorską, w której pracowali Kostiantyn Borysenko, Mykoła Hamow, Lubow Najdionowa, marynarz Laszenko-Zadunajski, dowódca oddziału marynarzy Usenko oraz Mykoła Popow. Niestety, Centralna Rada III Uniwersałem nie odważyła się włączyć Krymu w skład Ukraińskiej Republiki Ludowej. Pod koniec 1920 roku Krym podbili bolszewicy. Zlikwidowali oni ukraińską organizację „Kobzar”, a pomieszczenie z biblioteką i ukraińskim wydawnictwem „Atos” przeszło do dyspozycji rosyjskiej floty, na jego bazie została stworzona „Biblioteka Morska”. Odrodzenie ruchu oświeceniowego na Krymie rozpoczęło się 21 maja 1989 roku. 20 patriotów ogłosiło istnienie w Sewastopolu Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Na cześć 175. rocznicy urodzin Kobzarza posadzono aleję, gdzie obecnie ustawiono pomnik poety. Obecnie sewastopolskie zjednoczenie „Proświty” liczy 77 indywidualnych i 11 zbiorowych członków. Proświcianie aktywnie pomagali w tworzeniu floty narodowej. 1600 aktywnych Ukraińców wprowadza ideologię niepodległości, soborowości i integracji ze wspólnotą europejską.

Машинний переклад

NARODZINY UKRAIŃSKIEJ FALI W SEWASTOPOLU

DO 140. ROCZNICY „PROŚWITY” Wołodymyr PROCENKO, przewodniczący Sewastopolskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Rozmyślając, od kiedy zacząć badania nad założeniem organizacji oświatowej w Sewastopolu, zdecydowałem, że punktem wyjścia powinien stać się rok 1900. Wtedy większość ludności miasta była ukraińska. Dokumenty spisu powszechnego przed wojną krymską potwierdzają, że w Sewastopolu mieszkało 32 000 osób, z czego 24 000 to Ukraińcy, ale kształtowanie się ich świadomości narodowej to początek XX wieku. Ukrainiec zaczął wyróżniać się nie tylko pochodzeniem i znajomością historii własnego narodu, ale poczuł duchową potrzebę idei ukraińskiej — budowy samodzielnego państwa ukraińskiego. Zaczęto rozpowszechniać utwory T. Szewczenki, B. Hrinczenki, I. Kotlarewskiego, H. Kwitki-Osnowjanenki, O. Storożenki i do 1905 roku nie tylko ukraińska inteligencja, ale i zwykli chłopi pragnęli niepodległości państwa ukraińskiego. Zbierali się w grupy na wieczorne czytanie książek. Studenci w Kijowie, Charkowie, Odessie, Połtawie, Chersoniu, Jekaterynosławiu rozpowszechniali i czytali zakazane gazety i czasopisma. Sewastopolscy gimnazjaliści zachwycali się gazetami „Syn Otieczestwa” i „Nasza Żyźń”, interesowali się nową literaturą rosyjską — utworami Czechowa, Gorkiego, Andriejewa, Czirikowa, które drukowano w popularnym zbiorze „Znanie”. Sewastopolska młodzież starała się aktywizować życie ukraińskie, młodzieńcy pisali wiersze i opowiadania, modlili się w języku ukraińskim, tłumaczyli z innych literatur na ukraiński, propagowali sztukę teatralną, przede wszystkim przedstawienia o gorzkim losie bohaterek Kobziarza, rosło znaczenie ukraińskiej pieśni i muzyki. Chór, który stworzył nauczyciel Sewastopolskiego Państwowego Gimnazjum Żeńskiego, Ukrainiec Mykoła Kaharłycki, wykonywał niewidoczną, ale bardzo ważną pracę. W jego repertuarze były pieśni do słów Szewczenki „Po dibrowi witer wieje”, „Zore moja weczirnja”, „Taka jiji dola”, „Dumy moji, dumy moji”, „Naszo meni czorni browy”, „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”. Na początku ubiegłego wieku w tym chórze zaczynała swoją drogę twórczą sewastopolska śpiewaczka Oksana Petrusenko. Najbardziej ukraińskiemu ruchowi narodowemu w Sewastopolu sprzyjał Łewko Macijewycz, konstruktor-podwodniak, teoretyk i praktyk wojskowego lotnictwa, który od 1906 roku pracował w Sewastopolskim Urzędzie Wojskowo-Morskim. Został członkiem Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii jeszcze w 1901 roku jako student Charkowskiego Instytutu Inżynieryjnego. W marcu 1906 roku ukraińska patriotyczna inteligencja stworzyła miejską organizację oświatową „Kobzar” i wybrała na kierownika Łewka Macijewycza. Pracował aktywnie do 1908 roku, potem wyjechał do Petersburga w celu organizacji wojskowego lotnictwa. Stał się aktywnym członkiem petersburskiej społeczności ukraińskiej i materialnie wspierał sewastopolską organizację „Kobzar”, której przewodził dyrektor państwowego gimnazjum żeńskiego Wiaczesław Łyszczenko. Organizacja działała w budynku przy Wielkiej Morskiej. Do sprawy ukraińskiej zaczęli garnąć się ludzie. Najgorsze czasy dla społeczności oświatowej nastały po tragicznej śmierci w 1910 roku Łewka Macijewycza podczas prób nowego samolotu wojskowego. Ustała pomoc finansowa, a po trzech latach żandarmeria miejska zakazała działalności organizacji, gdyż wokół niej zaczęła skupiać się świadoma narodowo inteligencja miejscowa. Po manifeście rządu carskiego z 17 października 1905 roku w gazecie „Kijewskije otkliki” zamieszczono artykuł Serhija Jefremowa w języku ukraińskim. Pisał on: „Teraz, kiedy język ukraiński jest codziennym zjawiskiem w życiu narodu ukraińskiego, choć nie na wszystkich obszarach, kiedy wykłada się nim w szkołach wyższych i pisze się nim protokoły w policji, trudno zrozumieć ten entuzjazm i tę pobożność, z jakimi ówcześni Ukraińcy brali do rąk i przeglądali numer gazety, choć rosyjskiej, ale z ukraińskim artykułem!”. A jeszcze większą sensacją stała się ukraińska gazeta „Chliborob”, którą wydawał Serhij Szemet. Ołena Pcziłka (Olha Kosacz) zaczęła wydawać tygodnik „Ridnyj Kraj” i od 1906 roku zacznie wychodzić w Kijowie codzienna ukraińska gazeta „Hromadska Dumka”. Słowem, Ukraińcy wszyscy chwycili się, aby jak najpełniej wykorzystać takie zaznaczył, że dzięki temu utworowi Ukraina będzie mogła godnie konkurować z zagranicznymi producentami w dziedzinie animacji. Laureat Nagrody Narodowej im. Tarasa Szewczenki, główny artysta Eduard Kyrycz twierdzi, że nie stworzyłby tak niepowtarzalnych obrazów utworu „Lis Mykyta”, gdyby nie był oczarowany jego głęboką treścią. Podziękował kierownikowi grupy twórczej Wołodymyrowi Kmetykowi, dzięki któremu film animowany ujrzał światło dzienne. Kandydat nauk filologicznych, pracownik Narodowego Instytutu Literatury Ukrainy Hałyna Burłaka mogłaby przeczytać cały poemat z pamięci, bo zna każdą strofę od dzieciństwa. Opowiedziała, że do napisania bajek Iwana Franki skłoniły Łewko Macijewycz zdumiewające prawo, jak prawo wydawania czasopism w języku ojczystym”. Od 1914 do 1917 roku organizację „Kobzar” prześladował rząd carski, a jej nowy nurt narodowy odrodził się dopiero w styczniu—kwietniu 1918 roku, kiedy wojska ukraińskiego pułkownika URL, atamana Dywizji Zaporoskiej Petra Bołbaczana zdobyły Symferopol i Bakczysaraj. Ukraińscy patrioci Sewastopola pragnęli widzieć Krym w składzie Ukrainy, wojskowi podnieśli na flocie flagi narodowe. Ukraińska inteligencja miasta odrodziła organizację społeczną „Kobzar”, której przewodził nauczyciel języka ukraińskiego Tereszczenko. jego dzieci, których było czworo. Potomek Iwana Franki, wnuk Roland Franko pogrążył się we wspomnieniach i z bólem zaznaczył, że w dzisiejszy wyścig tak zwanych „wielkich Ukraińców” nie wstawiłby ani Iwana Franki, ani Tarasa Szewczenki, bo oni są symbolami narodowymi. Film animowany składa się z 26 piętnastominutowych odcinków. Piękna animacja, żywe kolory, wspaniałe udźwiękowienie ludowych artystów Ukrainy Anatolija i Ołeksija Pałamarenków pozostawią niezwykle przyjemne wrażenie z oglądania. Od autora tekst czyta bandurzysta Andrij Czajuk. Chciałoby się, aby bohaterowie innych ukraińskich bajek wkrótce ucieszyli dzieci w nowych filmach animowanych. III grupa wiekowa (15—17 lat) I miejsce Popowa Olha, m. Siewierodonieck; II miejsce Prokaza Anastasija, m. Siewierodonieck; III miejsce Chamuła Anastasija, m. Siewierodonieck; Zacepina Ludmyła, w. Chmilna obw. czerkaskiego. Zwycięzcy, a także ci, których wyróżniono nagrodami zachęcającymi, otrzymają nagrody od „Proświty” 22 maja w stolicy przy pomniku T. Szewczenki podczas uroczystości z okazji rocznicy przeniesienia szczątków Kobziarza na Ukrainę.

Машинний переклад

ZACZAROWANI BAJKĄ

Wasyl Folwaroczny prezentuje taśmę. Towarzystwo „Proświta” przeprowadziło Ogólnoukraiński konkurs dziecięco-młodzieżowy plakatu patriotycznego i rysunku „Paleta ukraińskiego słowa”. Z różnych regionów Ukrainy na konkurs nadesłano 57 prac. Jury, któremu przewodniczy laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, zasłużony artysta Ukrainy Wałerij Franczuk, wyłoniło zwycięzców konkursu. I grupa wiekowa (6—10 lat) Małatchanowa Mariam, m. Saki, ARK; Tyluk Olha, wś. Perwomajśke obwodu czerkaskiego; II miejsce Hołub Olesia, m. Kijów, Szkoła Ogólnokształcąca nr 224; Bohdana MOROZ. 13 maja 2008 roku w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja filmu animowanego „Lis Mykyta”, który stworzyło Towarzystwo z Ograniczoną Odpowiedzialnością „Fresky” przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, a także Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Ze słowem wstępnym wystąpił zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Folwaroczny. Opowiedział on o żonie Iwana Franki, Oldze Fedoriwnie, i zaakcentował uwagę na wielkiej i niełatwej roli żony każdego artysty. Wasyl Iwanowycz

Машинний переклад

Dobry początek

W klubie osiedla Kwasiłów, który niedawno wyremontowano, na godzinę przed rozpoczęciem święta, poświęconego Dniu Matki, miejsc nie było. Uśmiechnięte, szczęśliwe twarze matek i babć tworzyły w sali szczególną, dającą życie atmosferę. Życzenia, utwory poetyckie, piosenki i kwiaty — wszystko dla ukochanych mam od miejscowych amatorów sceny. Podarunkiem obwodowej „Proświty” był występ kobziarza-banduryst Nazara Wołoszczuka. Wystawa dzieł sztuk plastycznych kwasiłowskich artystów i haftowanych obrazów przewodniczącej oddziału Ruslany Kiczanowskiej, ikebany szkolnego kółka „Obereghy”, wydawnictwa proświtiańskie uzupełniały świąteczne wydarzenie. Dotąd w Kwasiłowie działał niewielki oddział „Proświty” przy szkole, jednak nie zyskał rezonansu społecznego. Właśnie dlatego z inicjatywy byłej politycznej więźniarki Poliny Szelest, przy wsparciu chóru parafialnego i ojca Ihora, wiejskiego sołtysa Dmytra Kreta utworzono liczny pierwotny oddział Towarzystwa „Proświta”. Przed nami wiele ciekawych zamierzeń: organizacja świąt państwowych, religijnych, ludowych, odbudowa cerkwi, ogólnie kształtowanie u mieszkańców osiedla postawy budującej państwo. Święto Dnia Matki jest pierwszą imprezą, którą zorganizowali proświtianie. Zatem początek został położony, a przed nimi czeka dalsza twórcza praca. Mykoła FEDORYSZYN, kulturolog, przewodniczący Rówieńskiej OO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki

Машинний переклад

Paleta młodych

III miejsce Karina Asnaszewa, wieś Myhajliwka, rejon sacki, ARK; Kyryło Poluchowyk, miasto Saki. II grupa wiekowa (11–14 lat). Wyróżnienie specjalne za najlepszą pracę: w gatunku grafiki – Wiktoria Korotycz, miasto Siewierodonieck; w gatunku malarstwa – Maria Franczuk, miasto Kijów; w gatunku sztuki dekoracyjno-użytkowej – Julia Kowalśka, miasto Perejasław-Chmielnicki. I miejsce – Kateryna Mykołajenko, miasto Perejasław-Chmielnicki; Olha Kalynowycz, miasto Perejasław-Chmielnicki. II miejsce – Olha Łońska, miasto Kijów, Szkoła ogólnokształcąca nr 224; Iryna Makarenko, miasto Czerkasy. III miejsce – Wiktoria Szumejko, miasto Kijów, Szkoła ogólnokształcąca nr 224; Maryna Puszkarjowa, miasto Siewierodonieck.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ня — to symbol, a Ojczyzna jest łonem — narodowym. Szewczenko to rdzeń naszej treści. I nie przypadkiem krytykują go, znieważają, chcą go zatrzeć, pomniejszyć ludzie, którymi kierują zupełnie inne cele: że Ukraina to terytorium do realizacji ziemskich projektów, spekulacji, zysku, pragmatycznych kalkulacji, a nie wysokich duchowych treści narodowych. A narodowe zaczyna swoją treść i głębię. — W świetle tego Szewczenko jest szczególnie aktualny? — Dlaczego trzeba stale go czytać, na nowo czytać? Ponieważ Szewczenko to alfabet tych naszych narodowych treści, które chce się wycofać z obiegu życiowego. Procesy globalizacyjne bowiem liczą się jedynie z kapitałem. Nie ma kategorii czasu przeszłego, jest tylko teraźniejszość i obiecana przyszłość. Dlaczego poddaje się rewizji przeszłość? Dlaczego nasze narodowe treści chcą zdewaluować ci, którzy władają środkami masowego przekazu, którzy przez nie wpływają na całą wspólnotę, którzy narzucają masową kulturę, którzy schlebiają niskim zwierzęcym potrzebom? Szewczenko — dla nas zawsze pionowa oś duchowego wzniesienia. — Co można temu przeciwstawić? — Na razie działamy spontanicznie, nie wczytując się w głębię programu, który nakreślił Szewczenko. Jest tam wszystko: i od obcych ucz się, i swego się nie wstydź. A nas okradają codziennie. Na to wszystko są propozycje Szewczenki. Czytajcie „Testament” — tam wszystko powiedziane, co trzeba robić Ukraińcom. Nie stać z boku! Nie patrzeć spokojnie, jak lekceważy się twoją narzeczoną, matkę, co robią z twoimi braćmi. To wymaga aktywnej interwencji, aktywnej postawy — politycznej, społecznej, narodowej. — Czyli „pochowajcie mnie i wstańcie”… — A dalej według tekstu. To program, który ułożyły nie koniunktura i przemijalność. Właśnie to dawało siłę tym, którzy bronili Ukrainy w różnych jej okresach. To nasz program narodowy, jeśli chcecie, nasz kosmologiczny sens — Szewczenko. TEMAT NUMERU

Машинний переклад

SZEWCZENKO — NASZA KOSMOLOGICZNA TREŚĆ Na pytania naszej gazety odpowiada przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN.

— Pawle Mychajłowiczu, na czym polega symbolika i znaczenie powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki w jego rodzinnej Ukrainie? — Dla mnie to dokonany fakt, który nie mieści się w zwykłych wyobrażeniach i stereotypach zachowań, bo tylko pasjonarnie naładowana wspólnota narodowa mogła dokonać tego, co było naglącą potrzebą. Testamenty pisze się często, ale nie zawsze się je wykonuje. A ten został wykonany. Jesteśmy wdzięczni tym, którzy brali udział w przeniesieniu prochów Szewczenki z lodowatego, nieprzyjaznego, nawet momentami wrogiego stołecznego imperialnego grodu, w którym Ukrainiec wykonywał pewne imperialne polecenia i nie był samym sobą — Ukraińcem. Przewiezienie prochów było bardzo śmiałą propozycją. I to, że ją zrealizowano, świadczy o wysokości ducha Ukraińców, którzy choć byli ujarzmieni, pozbawieni swojego prawdziwego etnonimu, własnego miejsca w historii, wciąż pamiętali, że różnią się od tych, którzy rządzili tym imperium, narzucali obce zasady. Nie należy zapominać, że Piotr I kopiował europejskie standardy, które były absolutnie dalekie nawet samym Rosjanom, nie mówiąc już o Ukraińcach. Te europejskie stereotypy i zasady odznaczały się swoją demokratycznością, kulturalnością, szlachetnością. — Kilka tygodni Taras, martwy i jednocześnie żywy, szedł przez Ukrainę do miejsca swojego spoczynku. Jak to ocenić? — Szedł duch Szewczenki, jego słowo, ideologia. Szła historia ukraińskiej ludności, którą wchłonął w siebie ten, kto, moim zdaniem, czymś przypominał apostołów, którzy służyli prawdzie. Przeżywszy nie tak długo, pozostawił ogromne miejsce, dorobek. Mam na myśli miejsce geograficzne: on faktycznie wyznaczył sobą naszą narodową mapę. Dlatego mogę tylko podziwiać, jak starczyło sił ukraińskim społecznościom, by skoncentrować się, skonsolidować wokół tej postaci, która była jeszcze nieprzeczytana, nierozwiązana, niepogłębiona, niesłyszana. Oto odbyła się panichida, oto pochowano go w petersburską zmarzlinę. Ale stamtąd przenieść — to misterium, które dziwi mnie do dziś. Zdołał przecież naród się skonsolidować? Tak, jak to było całkiem niedawno, podczas Pomarańczowej Rewolucji. Nie mówię o wynikach jednego i drugiego aktu. Ale bez pierwszego aktu nie byłoby żadnego rewolucyjnego poruszenia. Nie byłoby takiego zjawiska, które nazywa się światowe ukraiństwo, Ukraina, ukraiński naród, państwo ukraińskie. — Jeszcze jeden ważny aspekt — powrót Tarasa Szewczenki na Ukrainę i konsolidacja wokół tego całego ukraiństwa świata. — Światowe ukraiństwo można traktować różnie: rozproszone, nieskonsolidowane. A kto jest skonsolidowany? Konsolidują pieniądze, a pieniądze to krótkotrwałe zjawiska i interesy. Zjawiska duchowe są o wiele bardziej argumentowane i silniejsze. Szewczenko jest wszędzie tam, gdzie jest ukraiństwo, Ukraińcy. Żydostwo było rozproszone i nie wszyscy odpowiedzieli na wezwanie do budowania państwa, które zniknęło z mapy świata wiele wieków czy nawet tysiącleci temu. Ale odbudowali, bo były jasne testamenty, narodowe wzorce, niezniszczalne symbole. Dla nas Szewczenko jest nośnikiem takich symboli, ich koncentracją, alfabetem naszych narodowych treści. Wszystko w końcu przechodzi w wielkie symbole, których znaczenie często zapominamy. A my także jesteśmy nośnikami tych wysokich treści i wysokich symboli. Treści kryją się w symbolach. Jeśli chrześcijanie interpretują łono Matki Boskiej, macierzyńskie jako dom, jako mieszkanie, jako dom Pański. Zdjęcie Ołeny Szulhy Kaplica św. Tarasija, wieś Moryńci Hryhoryszena L. I. 10,00 Hromyk I. W. 10,00 Daszkewycz L. I. 10,00 Derewianko L. A. 10,00 Jełenczuk L. I. 10,00 Żowteńka L. H. 10,00 Krawećka K. W. 10,00 Łatkowskyj O. W. 10,00 Łysak W. H. 10,00 Mytriak N. W. 10,00 Okipniak O. O. 10,00 Paładiuk H. W. 10,00 Raczuk H. I. 10,00 Saranczuk M. S. 10,00 Filipczuk W. W. 10,00 Filipczuk O. S. 10,00 Szyszkowśka T. M. 10,00 Szyszkowśkyj S. I. 10,00 Sztempluk A. S. 10,00 Razem: 320,00 Chotyńska Szkoła Ogólnokształcąca nr 5 (pierwsza klasa) (przez Melnyćką N. W.): Andronyk Dmytro 1,00 Antoniwśka Kristina 1,00 Bojko Rostysław 1,00 Bondarenko Dmytro 1,00 Buhajowa Olha 1,00 Wyszniwśka Diana 1,00 Kernyćkyj Iwan 1,00 Klepaćkyj Andrij 1,00 Koromysliczenko Wałerija 1,00 Olszewśkyj Maksym 1,00 Pysaniuk Jana 1,00 Romaniuk Wasyl 1,00 Skrypnyk Hałyna 1,00 Taniowśkyj Iwan 1,00 Rozmawiał Petro ANTONENKO Torak Wałerija 1,00 Fusztej Diana 1,00 Czernysz Ołeksandr 1,00 Rodzice: Antoniwśka A. D. 5,00 Bojko I. M. 5,00 Bondarenko L. B. 5,00 Wyszniwśka Ju. A. 5,00 Kernyćka M. W. 5,00 Klepaćka I. W. 10,00 Koromysliczenko Ja. I. 5,00 Pysaniuk P. W. 10,00 Skrypnyk M. I. 5,00 Melnyćka N. W., nauczycielka 50,00 Razem: 122,00 Chotyński technikum Podolskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczo-Technicznego (druga wpłata) (przez Harbuza W. P.): Bojko Ja. I. 10,00 Watamaniuk I. W. 10,00 Hołuban A. O. 10,00 Hryszko N. W. 10,00 Krywa Ju. W. 10,00 Łyłyk W. W. 10,00 Melnyćkyj D. O. 10,00 Rusnak O. W. 10,00 Skakun A. P. 10,00 Ursowa N. W. 10,00 Razem: 100,00 W rejonie chotyńskim obwodu czerniowieckiego siódmy raz przelano na cerkiew Kobziarza 708,00 hrywien.

Машинний переклад

DAROWIZNY

NA CERKIEW TARASA Kontynuacja. Pocz. w latach 2003–2007, nr 10, 15 za 2008 r. Bocij (imię niepodane), m. Tarnopol 40,00 Hudyma A. M., m. Tarnopol 100,00 Kasjan M. D., lekarz-emeryt, m. Kijów (czwarta wpłata) 100,00 Kudliak J. W., przedsiębiorca, m. Borszczów 500,00 Łychopyj W. O., m. Makiejewka 200,00 Matwijenko L. M., m. Kijów 100,00 Osmolowska Je. N., m. Kijów 50,00 Umus Ż. O., m. Kijów 100,00 Nieznany 150,00 Poprawka: w numerze 15 za 2008 rok: suma 12270,00 przekazana przez Konecznego J. M., ludowego uzdrowiciela, członka „Proświty” wsi Dzwiniacz rejonu bohorodczańskiego obwodu iwanofrankiwskiego (pieniądze zebrane od odwiedzających) — 10100,00. Chocińskie zjednoczenie rejonowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód czerniowiecki (przez Borszuliaka P. A.): Atamanczuk M. M. 10,00 Borszuliak P. P. 10,00 Krasniuk W. S. 10,00 Perebykiwski O. W. 10,00 Tkacz W. P., wieś Kornesty 5,00 Razem: 45,00 Przedszkole „Soneczko”, m. Chocim (przez Traskowską L. W.): Barska L. P. 5,00 Bihar Z. W. 5,00 Burnaza N. O. 5,00 Wysocka M. S. 5,00 Wołodowska L. H. 5,00 Huculiak O. S. 5,00 Danyńczuk I. O. 5,00 Dumańska Ż. M. 5,00 Zajać N. Ju. 5,00 Korotka M. W. 5,00 Kuzniecowa N. W. 5,00 Mała A. I. 5,00 Mandriuk Ju. Je. 5,00 Melnyk N. O. 5,00 Nikołajewa N. S. 5,00 Orczakowa S. I. 5,00 Ostrowska O. S. 5,00 Pacaj S. W. 5,00 Perepeliuk L. Ju. 5,00 Rajewska O. P. 5,00 Silenko L. O. 5,00 Słuhina N. H. 10,00 Staniszewska H. R. 5,00 Towbijczuk O. W. 5,00 Traskowska L. W. 5,00 Unhurian W. A. 5,00 Unhurian Z. P. 5,00 Cwek N. W. 5,00 Czernej N. D. 5,00 Szamis R. Ju. 5,00 Janiw Z. M. 5,00 Razem: 155,00 Rada rejonowa FST „Kołos” (przez Melnyckiego S. W.): Werkstein W. W., wieś Zarozany 5,00 Hałyczanski S. S., wieś Kliszkowce 5,00 Hołowko M. D., wieś Nedobojowce 10,00 Dawni P. K., wieś Nedobojowce 2,00 Iwanicki M. W., m. Chocim 2,00 Melnycki A. S., m. Chocim 3,00 Melnycki S. W., m. Chocim 10,00 Nestor I. W., m. Chocim 5,00 Pawluk I. H., m. Chocim 3,00 Paraskyniuk O. S., wieś Malince 10,00 Radomski L. W., wieś Kruhłyk 3,00 Unhurian O. W., m. Chocim 5,00 Curkan D. W., wieś Kliszkowce 10,00 Szewczuk M. W., m. Chocim 3,00 Razem: 76,00 Rukszyńska Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. Babiuk W. W. 10,00 Bejczuk H. F. 10,00 Bodnariuk A. M. 10,00 Bodnariuk I. F. 10,00 Burmej W. B. 10,00 Warwariuk N. S. 10,00 Wasylkowa H. W. 10,00 Hajseniuk H. M. 10,00 Hajseniuk L. Ja. 10,00 Hanczuk W. W. 10,00 Hanczuk N. W. 10,00 Hołodniak W. W. 10,00 Hołodniak H. W. 10,00

Машинний переклад

SZEWCZENKIANA

I mogiła pod nadzorem żandarmów. Jak zauważa M. Czałyj: „nie tak myśli zazdrosna nieudolność i wulgarna zarozumiałość ludzi, którzy nie uznają nad sobą niczyjej przewagi moralnej i rzucają zza rogu kamienie w proroków ziemi swojej… Ludzie kariery i pieniędzy, ci bezduszni faryzeusze, ci sprzedajni obrońcy moralności ludowej zapominają o prostej prawdzie, że każdy człowiek ma wady: dlaczego więc nie miałby ich mieć nasz Szewczenko? Oni nie wiedzą o tym, że u takich wyjątkowych osób, u takich płomiennych natur wszystko jest wielkie, niezwykłe, że nie można ich mierzyć swoją miarą. Dostrzegając same wady i nie będąc w stanie wznieść się do zrozumienia wysokich zalet niezwykłego człowieka, próbują zrównać go ze sobą, oczernić jego pamięć, obrzucić błotem jego mogiłę. Lecz to im słabo wychodzi: sprawiedliwie zasłużona sława — sława Szewczenki wyrywa się czysta i jasna z ich brudnych rąk i przenika do wszystkich warstw społeczeństwa, nawet do prostego ludu…”. Lepszej odpowiedzi na oszczercze artykuły O. Buzyny i jemu podobnych trudno szukać. We wspomnieniach malarz Wiktor Kowalow pisze, że w 1859 roku odwiedził Tarasa Szewczenkę w jego mieszkaniu w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Podczas spotkania był poruszony gwałtowną zmianą w wyglądzie poety: „To już nie był ten szerokobarki, krępy jasnowłosy mężczyzna, którego znał niegdyś, a wychudzony, łysy, bez krztyny krwi na twarzy. Ręce jego prześwitywały tak, że widać było na wskroś kości i żyły”. Pamiętam i ja odwiedziny w pracowni-mieszkaniu poety w Akademii. Pokój podzielony na antresolę i pracownię. Na dole — sztalugi, pędzle, na górze antresoli — łóżko. Lecz najbardziej zapamiętało się ogromne okno, za którym widniała zaśnieżona surowa Newa. Z okna ciągnęło chłodem. I nie tylko zimy, ale obczyzny, niewoli. Właśnie tutaj męczył się od ciężkiej choroby, chłodu, samotności człowiek, który niósł w sobie tyle ciepła, światła. Taras Hryhorowycz umierać nie zamierzał — w przeddzień, w dniu urodzin, kupił sobie złoty zegarek, którym cieszył się niczym dziecko. I marzył o wiośnie, cieple, powrocie na Ukrainę. O świcie poprosił stróża Akademii o herbatę. Chciał zejść na dół. Na tych stromych schodach zatrzymało się jego serce. Ostatnie nadzieje, ostatnie kroki, ostatni stopień życia. Jak pisał Mykoła Kostomarow, Taras Szewczenko był nieskazitelnie czystą osobowością, głęboko kochającą swój naród i jego język, ale bez fanatycznej niechęci do wszystkiego, co obce. Taras Szewczenko miał prawo powiedzieć o sobie, że jego życie stanowi cząstkę życia jego ojczyzny.

Машинний переклад

TO SIĘ NIE ZAPOMINA

T. Szewczenko. 1859 r. Nina HNATIUK Urodzona w głodnym 1947 roku, jako małe dziecko zaznałam i chłodu, i braku chleba, napatrzyłam się na sieroty i kaleki, bo przeważnie wszyscy, a zwłaszcza głębokie ukraińskie wsie, żyli w powojennych latach bardzo ciężko. Jedyną luksusową rzeczą mojego dzieciństwa były wyprawy z dziadkiem do lasu po grzyby i chrust, opowieści prawie stuletniego, ale krzepkiego, o dobrej pamięci kozaka o przeszłości. Czy nie dlatego życie i twórczość Tarasa Szewczenki są mi szczególnie drogie. Jeśli nam było ciężko, to jak było jemu? A jeszcze zapamiętałam prawie nabożny stosunek w naszej rodzinie do słowa. W maminej chacie wisiał portret Iwana Franki, a jedyną książką na cały zaułek był stary, pożółkły „Kobziarz”, który mama czytała wieczorami swoim i sąsiedzkim dzieciom. Mając kilkumiesięczne wykształcenie z likwidacji analfabetyzmu, mama czytała „Katerynę”, „Testament”, „Dumy moje”, prawie nie zaglądając do tekstu. Mogłabym również podpisać się pod wersami Stusa: „Pierwsze lekcje poezji — mamine. Szewczenko nad kołyską — to się nie zapomina”. Jakimże był Taras Szewczenko, z jakiej gleby duszy wyrastały jego dumy, bunt ducha, na czym polega magia jego imienia, co najlepszego z jego życia mogą przejąć nasze dzieci, wnuki? Wiele napisano o dzieciństwie poety. Na wieki w jego duszy wyryła się biała chata z pociemniałą słomianą strzechą, jabłoń przy szczycie, kwietnik, a przy bramie — stara wierzba. Dalej sad, a za nim — łąka. Lecz ten przepych przyrody wcale nie zmniejszał pańszczyźnianego ucisku, poniewierki małego Tarasa, które czekały go po śmierci matki. Jeden z przyrodnich braci ukradł pieniądze żołnierzowi-kwaterunkowi. Macocha podejrzewała o to pasierba Tarasa. Ten przysięgał, że jest niewinny. Wtedy go związali i okrutnie pobili. Od nieludzkich tortur dziecko zmuszone było wziąć cudzy grzech na siebie i powiedzieć, że skradzione pieniądze są zakopane w sadzie. Tam ich nie znaleziono. I znowu rózgi — chłopca rzucono w kąt prawie martwego. Czy nie stąd bierze się Tarasowe nieprzyjmowanie jakiejkolwiek zniewagi wobec człowieka, jego nienawiść do kłamstwa, podłości? Niejednokrotnie chłopcu przychodziło ukrywać się i przed macochą, i przed wiejskim bakałarzem, u którego uczył się czytać i pisać, na pustkowiu, w krzakach kaliny, gdzie obserwował każdy listek, każdą mrówkę, marzył o dalekich podróżach… Często tutaj samotnie przebywał przez kilka dni, więc siostry potajemnie nosiły mu jakieś jedzenie. Kto mógł zrozumieć odludne, nieposłuszne dziecko, które żyło we własnym świecie? Czy nie dlatego ojciec, umierając, tak rozporządził co do swojego niechytrego spadku: „Synowi Tarasowi z mojego gospodarstwa nic nie potrzeba, on nie będzie byle jakim człowiekiem: z niego będzie albo coś bardzo dobrego, albo wielkie lenistwo; dla niego moje dziedzictwo albo nic nie będzie znaczyć, albo nic nie pomoże”. Słowa te okazały się prorocze — z Tarasa nie wyszedł ani rolnik, ani szewc, ani cholewkarz, ani pastuch — jemu należało być władcą w królestwie ducha. Taras Szewczenko od dzieciństwa był oczarowany ludowymi pieśniami. Krewny Warfołomij Szewczenko wspomina, że Taras miał ładny głos i śpiewał z wielkim uczuciem: trudno znaleźć artystę, który by tak mógł śpiewać. Najulubieńszą pieśnią jego była „Oj, zejdź, zejdź, gwiazdeczko wieczorna…” Był człowiekiem wrażliwym, podatnym na zranienia, podczas wykonywania pieśni łza mogła stoczyć się z oczu na wąsy. Zesłanie i służba wojskowa, wypalone półpustynie za Aralem, żandarmska opieka, która trwała do końca życia, nie uczyniły jego dobrego, kochającego serca czerstwym, nie zrobiły z niego cynika, mizantropa. Od dzieciństwa miał kult matki, wszak całkiem mały został sierotą. Taras całe życie marzył o własnej chacie, dobrej rodzinie, schludnej, miłej, kochającej żonie. Niejednokrotnie mówił: „Czy uszczęśliwi mnie Pan Bóg, bym założył swoje gniazdo, chatynę, żonkę i dzieciątka?” Taras zwracał się do krewnego Warfołomija Szewczenki z prośbą o znalezienie miejsca na budowę chaty, nakreślił jej plan, a także prosił o znalezienie dziewczyny, ale żeby ona koniecznie była Ukrainką, prostą, nie pańskiego rodu, sierotą albo najmitką. Rozpoczęło się poszukiwanie tego wymarzonego kawałka ziemi, żeby „Dniepr był pod progiem”. Wkrótce znalazło się takie miejsce, naprawdę wspaniałe, z niewielkim laskiem. Te dwie dziesięciny należały do pana Parczewskiego. Ale negocjacje nie były udane: właściciel ziemski zwlekał ze sprzedażą, widocznie bał się wpuszczać na swoje grunty poetę, nad którym był żandarmski nadzór. Myśl o chacie i ożenku nie opuszczała poety do końca życia. …Tak mało, niewiele Błagał u Boga! Tylko chatę, Jedną chatynkę w gaju I dwie topole przy niej… Lecz nie było dane temu marzeniu się spełnić. Wieczną jego siedzibą stały się dnieprowe urwiska, które przyjęły w swoje matczyne łono prochy poety. Najbardziej przejmująca, może najgorzksza strona życia Szewczenki — marzenie o ożenku, poszukiwanie narzeczonej. Jakimże był ideał kobiety dla Tarasa? Jak pisze w swoich wspomnieniach Mychajło Czałyj, przyjaciel Iwana Soszenki, całkiem młody Taras poznał, ucząc się u pewnego malarza pokojowego w Warszawie, z ładną krawcową Jadwigą (Dziunią). „Miłą Dunię, czarnobrewą Gusikowską” Szewczenko wspominał w „Dzienniku” 5 września 1857 r. Jego dusza zapłonęła nieznanym dotąd uczuciem. Czy nie po raz pierwszy poczuł swoją ludzką godność. „Ja w pierwszy raz przyшел k mysli, — opowiadał on Iwanowi Soszence, — otczego i nam, nieszczastnym kriepakam, nie byt’ takimi że ludźmi, kak i proczije swobodnyje sosłowija?” Lecz ta miłość nie tylko uszlachetniła duszę młodzieńca, ogrzała go dziewczęcą przychylnością, ale i przyniosła gorycz. Sympatia Tarasa była Polką, wymagała, by młodzieniec wyrzekł się ojczystego języka i porozumiewał się tylko po polsku. Lecz on nie mógł pójść na taką ofiarę nawet w imię wzajemnej miłości. Ideałem kobiety dla Szewczenki była Ukrainka niskiego wzrostu, czarnowłosa, o piwnych oczach. I koniecznie schludna, żwawa, pracowita. Nie wyszło… Temu ideałowi nie odpowiadały ani Polka Jadwiga, ani Niemka Masza, ani pokojówka Lykera, ani chłopka Charytyna, ani nikt inny. Im, oczywiście, imponowało, że tak znany poeta i malarz jest w nich zakochany, całuje ręce, kupuje prezenty… Ale za mąż? „Czto w niem żenichowskogo?” — napisała we wspomnieniach aktorka Kateryna Piunowa, której poeta oświadczał się w Niżnym Nowogrodzie, wracając z zesłania… Dlatego nie dziwi, że Charytyna wyszła za mąż za wiejskiego chłopaka, Lykera — za fryzjera, choć i pijaczynę, Katia Piunowa — za kolegę-aktora. Lecz czy można winić pokojówkę Lykerę, która odmówiła poecie ręki? Jak wspomina petersburska znajoma poety Warwara Kartaszewska, Lykera była młoda, świeża, ale leniwa. On poetyzował jej obraz, mając nadzieję, że stawszy się wolną, opanuje naukę, zacznie interesować się sztuką, stanie się dobrą gospodynią. Taras Hryhorowycz był bardzo troskliwy: przewiózł Lykerę do swoich przyjaciół, pomógł leczyć suchoty, wynajął nauczyciela pisania. A kiedy ten zaczął zalecać się do jego narzeczonej, serdeczny Taras bardzo się obraził, zwymyślał ją. Swaty się rozeszły, choć już zamówiono i karasie do stołu, i kupiono obrączki. „Ja po płoti i duchu syn i rodnoj brat naszego bieztałannogo narodu, to kak że taki siebie pojiednati z pańskoju krowju? Ta j szczo ta pannoczka odukowana robytymie w mojij mużyckij chati?” — to wyznanie T. Szewczenki rzuca światło na jego stosunki z księżniczką Warwarą Riepniną, która tak przychylnie odnosiła się do poety, szanowała sztukę, była duchowo bliska mu, ale „pańskiej krwi”. Czyż winą Tarasa Szewczenki jest to, że ma czułe serce, niebotyczną wyobraźnię, że w nim młoda pozostała dusza? Poeta był bardzo szczodrej natury, nie umiał oszczędzać, każdemu, o taką chatę marzył poeta kto odczuwał potrzebę w środkach, dawał pieniądze, nawet jeśli były to jego ostatnie. I pewnego razu zapisał w dzienniku, że pieniądze — najlepsza miara przyjaźni. Ta definicja nie zestarzała się. Ze wspomnień współczesnych Taras Hryhorowycz wyłania się jako natura dobra, troskliwa, marzycielska, porywcza. Doświadczywszy nędzy, drwin, prześladowań, nie stał się obłudny, chytry, nie stracił żadnej cechy szlachetnego, wysokiego człowieka. W pierwszych latach uwolnienia od poddaństwa, kiedy młody Taras z ciemnego strychu malarza-samouka trafia do luksusowej pracowni akademika Karla Briułłowa, wspaniałych sal Akademii Sztuk Pięknych, w głowie mu się zakręciło. Kusiły i artystyczne hulanki, i świeckie przyjęcia, i biesiady. Ale on nie był pijakiem — po prostu lubił towarzystwo, łyk rumu czynił go natchnionym, dodawał serdeczności i niezwykłej sympatyczności. Dusza jego zawsze znała miarę. O tym świadczy czterowiersz, który napisał węglem na ścianie karczmy: Wypijesz pierwszą — wzdrygniesz się, Wypijesz drugą — opamiętasz się, Wypijesz trzecią — w oczach błyska, Myśl myśl pogania. W tej kwestii warto posłuchać opinii Dmitrija Pisariewa z artykułu w „Russkom słowie” z listopada 1861 roku: „Dlaczego piją, dlaczego hulają nasi obdarzeni ludzie? Człowiek z rozumem i duszą nie zada tak zuchwałego pytania. Gdyby nie było tak ciężko, to nie zaczęliby pić… Są ludzie, którzy nie umieją ustępować: im podawaj albo wszystko, albo nic; kiedy rozbija się pierwsza nadzieja, oni rzucają wszystko i z jakąś złośliwą rozkoszą rozbijają o drogę i swój ideał, i dążenia, i młodość, i siły, i życie”.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Dom diaka. Zdjęcie Jewhena Buketa. Zdjęcie Jewhena Buketa. Zdjęcie Jewhena Buketa. Muzeum literacko-pamięciowe w Szewczenkowem. Krewni T. Szewczenki. Fotografia z 1910 r. Eksponat muzealny. Szewczenko, jego bracia i siostry, a później także bratankowie i siostrzeńcy zachowali unikalne przedmioty — ławę i stół z rodzinnego domu. Na terenie muzeum znajduje się grób Kateryny Jakymiwny, matki poety. Grób ojca znajdował się na cmentarzu, który w 1929 roku barbarzyńsko zniszczono. W Kyryliwce znajduje się jeszcze jeden unikalny eksponat — dom diaka, gdzie uczył się i pracował jako parobek mały Taras. „A ty wzięłaś mnie małego za rękę i oddałaś do pijanego diaka na naukę”. W 1971 roku dom ukryto pod szklanym zadaszeniem, gdyż ma on już ponad dwa stulecia. Olha Iwaniwna wskazuje napis na drewnianej belce: „Roku Bożego 1782”… „U nas rzeczywiście nie ma tak cennych przedmiotów, jak w innych muzeach. Ale jest coś innego i chyba droższego, cenniejszego… Przynajmniej dla nas. To błogosławiona ziemia, po której chodził Taras: łęgi, sady, uroczyska…” O tym kraju nie sposób opowiadać bez patosu i wzruszenia, kiedy dotyka się ośmiusetletniego dębu, w którego męskich pęknięciach jeszcze mały Taras chował swoje rysunki, kiedy dziwisz się obfitym kiściom kaliny na grobie Kateryny Jakymiwny. Przecież to zeszłoroczne jagody, a pełne, czerwone. A jeszcze jak słowik zacznie śpiewać… Cud.

Машинний переклад

KRAJ KOBZARZA

Zdjęcie Ołeny Szulhy Dyrektor generalna rezerwatu Ludmyła Szewczenko Ulana HLIBCZUK W tym kraju powietrze jest gęste i słodkie. Aż chce się ukroić je na kromki i smakować. Zapach kwiatów, brzęczenie pszczół i chrabąszczy, ptasia uczta — wszystko to rzeczywiście potwierdza stosunek Tarasa do rodzinnej przestrzeni jako do raju. Do przestrzeni, gdzie ziemia i niebo triumfują. Między Kyryliwką a Morynciami, niczym między jednakowo kochanymi dziećmi, odbywają się potajemne zawody i zazdrość: kto jest lepszy i godniejszy rodzinnego łona… Olha Dmytrenko, kierownik funduszu Narodowego Rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, opowiada, że w tym roku Wiktor Juszczenko uroczyście przyjeżdżał do Moryniec i rozsławił wieś jako ojczyznę poety. A Kyryliwkę — dziecięcy zakątek Tarasa — pominął. Mieszkańcy Kyryliwki poczuli się urażeni, zaniepokoili się. Przecież Wiktor Andrijowycz na całą Ukrainę ogłosił „niesprawdzoną” informację. „Lepiej zapytałby tutaj, w Kyryliwce, o ojczyznę Tarasa…” W 1929 roku wieś, w której Kobzar przeżył od 2 do 14 lat, przemianowano na Szewczenkowe. Chyba na próżno. Mimo wszystko ludzie nazywają wieś tak, jak wcześniej. Przy takiej popularności imienia Szewczenki to najwłaściwszy sposób na oznaczenie unikalności jego ojczyzny. W Moryncach, które są oddalone o 10 km stąd, poeta się urodził. A między tymi dwiema wsiami — Budyszcze, gdzie służył jako kozaczek u pana Engelhardta. Obok Zdjęcie Ołeny Szulhy K. I. Ursałowa, pracownik naukowy Chata w Moryncach — Wilszana, gdzie znajdował się pański majątek. Wszystko to stanowi Narodowy Rezerwat „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”. Muzeum w Kyryliwce zostało utworzone w 1939 roku. W tym celu wybudowano budynek. Podczas niedawnej reekspozycji pracował nad nią kijowski artysta Anatolij Hajdamaka, laureat Nagrody Szewczenkowskiej. Według jego zamysłu sale uczyniono jasnymi. W dziecięcym okresie poety wszystkiego wystarczało: „w chacie męczyłem się kiedyś, moje tam łzy się wylały, najpierwsze łzy…” Ale rodzinna Kyryliwka tonęła w przepychu sadów, a jeszcze dziwaczne uroczyska, kaskada stawów… Bezmiar, w którym dziecko odczuwa cud. I mimo wszystko Olha Iwaniwna wypowiedziała słowo „uboga”… Uboga Kyryliwka, bo poddańcza. Uboga rodzina Szewczenków, bo poddani. Ich zagroda usytuowała się na stromym zboczu. Ziemi dookoła niemało, hektarów ze dwa, jednak zbocze to zbocze: ani żyta, ani pszenicy tam nie zasiejesz. Dlatego też tonęła ojcowska chata w wiśniowym sadzie. I nie tylko wiśniowym. Drzewa owocowe Zdjęcie Ołeny Szulhy — nie są długowieczne i dzisiaj szewczenkowski sad jest młody. Jednak pracownicy muzeum starają się sadzić tradycyjne odmiany. Te, które bujały w zagrodzie prawie dwieście lat temu: „cygankę”, „wołową mordę”, „chruszczyka”. Rodzime nazwy. Olha Iwaniwna kontynuuje wycieczkę w przeszłość: „Rzeczy-eksponaty zebrano w naszej wsi. Każda rzecz jest typowa dla ówczesnego bytu i mogła być w chacie Tarasa. Taki oto słomianik, w którym wspaniale przechowywało się ziarno. Dzisiaj słomianików już nikt nie wytwarza. Oto „Kozak Mamaj”. Ściśle współpracujemy z Muzeum Iwana Honczara. Dyrektor podarowała nam ten obraz. Mamy rarytarzowe wydanie poematu „Hajdamacy” z 1886 roku. Tę książkę podarowali krewni Szewczenki. Właśnie w tym poemacie wspomina się Kyryliwkę, Budyszcze, Wilszanę, jezioro Hupaliwszczyzna, gdzie Zdjęcie Ołeny Szulhy Zdjęcie Jewhena Buketa W prezencie — książki od „Proświty” Grób matki poety znajdowały się hajdamackie podziemne piwnice. Boli, że jezioro dzisiaj traci swoją pierwotną wartość. Wysycha i zamula się, a tam hajdamackie ślady i ślady Szewczenki…” Nietrudno zgadnąć, jak poruszały wyobraźnię małego Tarasa opowieści uczestnika Koliszczyzny, dziadka Iwana. A później chłopak błąkał się po prawdziwych hajdamackich katakumbach. Ile wrażeń… Starsi ludzie opowiadali, że tam, przy jeziorze, były podziemne przejścia, które ciągnęły się aż do Budyszcz. I jakoby pod ziemią były hajdamackie stajnie, zapasy broni, żywności na cały tydzień. Gdyby tak rozpocząć wykopaliska i odtworzyć ten dziwaczny czas! O tym Olha Iwaniwna Dmytrenko może jedynie marzyć, tak jak i o tym, żeby w Budyszczach, dawnym majątku panów Engelhardtów, stworzyć muzeum. Kierujemy się tam obok jedynego zachowanego wiatraka. Kiedyś w Budyszczach było ich aż 26. Wszystkie stały obok siebie, bo wieś usytuowała się na największym wzniesieniu. I dla tych wiatraków wystarczało pracy. Do letniej rezydencji Engelhardtów, w której teraz jest szkoła, prowadzi cienista kasztanowa aleja. To już nowe nasadzenia. A obok jakich drzew przejeżdżało państwo w karetach — nie wiadomo. Z ciekawości dopytuję Olgę Iwaniwnę, jak wyobraża sobie przyszłe muzeum, przecież z oryginalnego wnętrza pozostał tylko niewielki fragment szlacheckiego umeblowania: kanapa, stolik, dwa krzesła. Pracownicy muzeum są realistami. Wiedzą, że przyjdzie tworzyć imitację. Ale nic nie szkodzi, byle tylko dobrzy mistrzowie. W pięciu niewielkich salach literacko-memorialnego muzeum w Kyryliwce też jest mało rarytarzowych rzeczy. Niestety, chata Szewczenków nie zachowała się. W 1900 roku uderzył w nią piorun i zamienił w popiół. Później ją odtworzono według rysunku Tarasa. Krewni Zdjęcie Ołeny Szulhy Ośmiusetletni dąb w Budyszczu

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Ołena Szułha Zdjęcia Jewhena Buketa W Szewczenkowem, dawnej Keryliwce, wydaje się, że nawet powietrze jest przesycone twórczością, nasycone natchnieniem. Te cudowne ogrody i stawiki, ptasie świergoty i brzęczenie chrabąszczy skłaniają do wzięcia do rąk pędzla czy ołówka, aby przelać na płótno lub papier własne odczucia, wrażenia i myśli. Tutaj dorastają utalentowane dzieci, dlatego w 1994 roku otwarto szkołę, aby mogły się realizować, aby na ziemi Szewczenki nie przerwała się nić, która łączy przeszłość z teraźniejszością. To szczególna placówka oświatowa — ogólnokształcąca szkoła z internatem I—III stopnia z pogłębionym nauczaniem przedmiotów o profilu humanistyczno-estetycznym. Mieszkańcy wsi z miłością nazywają ją szkołą sztuk, ponieważ młode pokolenie obcuje z pięknem, opanowując muzykę, choreografię, sztuki plastyczne. Lina Denisiwna Tereszczenko Jewhen BUKET Zdjęcia autora Kijowski metropolita Piotr Mohyła w 1632 roku polecił proboszczom prowadzić metryki urodzonych, zaślubionych i zmarłych. To wydarzenie, zdaniem Iwana Franki, dało początek utrwalaniu nazwisk jako dziedzicznych nazw rodowych wśród szerokich warstw ludności Ukrainy. Materiałem do tworzenia ukraińskich nazwisk najczęściej były imiona, nazwy miejsca zamieszkania i pochodzenia, nazwy stałego zajęcia (profesji), indywidualne cechy (fizyczne, psychiczne i inne właściwości) pierwszego nosiciela. Jeśli w większości metryk wiejskich cerkwi na zachodzie Ukrainy w XVII—XVIII wiekach popi zapisywali tylko imiona, to duchowieństwo Kijowszczyzny było wtedy prawdziwą siłą napędową nowości. Dlatego możemy z pewnością stwierdzić, że właśnie w drugiej ćwierci XVII wieku we wsi Keryliwka na Kijowszczyźnie żył Szwec (dokładniej Szeweć), którego syn lub wnuk nazywał się Szewczenkiem i stał się założycielem rodu, który dał Ukrainie Wielkiego Kobziarza. W ojcowskim domu Tarasa Szewczenki, który znajduje się na terenie Narodowego Rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki” w Szewczenkowem (do 1929 roku — Kyryliwka, na początku XIX wieku — Keryliwka) wszyscy chętni mają możliwość obejrzeć obraz „Gałęzie rodu Szewczenki”, który stworzyli, zgodnie z danymi badaczy twórczości Szewczenki, czerkascy artyści Mychajło Sobczuk i Serhij Fursenko. Prapradziad Tarasa Iwan, nazwany Szwecem, zgodnie z oficjalnymi danymi, był właśnie założycielem rodu Tarasa. Jednak w Szewczenkowem mieszka człowiek, który twierdzi, że nie jest to do końca prawda. Jego imię to Mykoła Pawłowycz Łysenko. Jest on praprawnukiem Tarasa Hryhorowycza Szewczenki po bracie Josypie. Mykoła Pawłowycz zainteresował się rodowodem jeszcze w 1980 roku. Zaczął badania od Kaniowa, stołecznej biblioteki imienia W. Wernadskiego, długich rozmów z tymi, którzy porządkowali rodzinne przekazy. Niejednokrotnie bywał w Czerkaskim Archiwum Obwodowym, Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy w Kijowie, po niektóre informacje musiał jechać nawet do archiwów w Sankt Petersburgu. Wiejski inżynier, pracujący w miejscowym koledżu rolniczym, oraz przewodniczący Szewczenkowskiego oddziału Ogólnoukraińskiej charytatywnej fundacji kulturalno-naukowej im. T. Szewczenki, której przewodzi Ludmyła Krasyćka (krewna w linii Kateryny), wyznacza zakończenie pracy nad rodowodem keryliwskich Szewczenków jako cel całego swojego życia. „Jeśli nie ja, to kto?” — zapytał kiedyś Mykoła Pawłowycz i poświęcił się tej szlachetnej sprawie. Cała ściana w domu Mykoły Łysenki jest przeznaczona na zwój papieru, na którym zmieściło się ponad pół tysiąca imion i nazwisk ludzi, którzy są genetycznie powiązani z Tarasem Hryhorowyczem Szewczenką. Ich korzenie sięgają połowy XVII wieku — czasu, kiedy na Ukrainie wprowadzano nazwiska. Szanując prawa autorskie, nie będę wymieniał imion przodków Wielkiego Kobziarza, które udało się odnaleźć Mykole Pawłowyczowi. Zaznaczę tylko, że wszyscy oni, w tym także prapradziad Tarasa Iwan, nazywani byli Szewczenkami, a imię założyciela rodu Szweca na razie pozostaje nieznane. Najtrudniej, jak się okazuje, zebrać informacje o potomkach. Na Ukrainie rodowód jako system wiedzy nie jest zbyt rozpowszechniony i szczególną popularność zyskał dopiero w ostatnich kilku latach. Przyczyny obojętności ludzi są oczywiste: ciągłe wyniszczanie i wyjazdy poza granice kraju, wojny, wielkie głody, przymusowe przesiedlenia — wszystko to, co zmusza drzewo genealogiczne do łamania się, a gałązki

Машинний переклад

Закінчення статті «KRAJ KOBZARZA», с. 8

KRAJ KOBZARZA

stawiali swój kraj i mogli dowieść, że są spadkobiercami wybitnego rodaka. Zastępczyni dyrektora Iryna Sorycz oraz pedagog społeczny Hałyna Łysenko z dumą opowiadają, że trzy zespoły artystyczne ich szkoły zostały uznane za wzorowe: zespół bandurzystów, chór „Nadia” oraz zespół choreograficzny. Pod koniec wiosny uczniowie i nauczyciele przygotowują się do święta Ostatniego Dzwonka, podsumowują dokonania roku, snują plany na przyszłość. bez śladu giną w mroku historii. W rezultacie przeciętny Ukrainiec zna swój rodowód przynajmniej do czwartego czy piątego pokolenia, co w porównaniu z tysiącletnimi tradycjami niektórych narodów wygląda niepoważnie. Jak wiadomo, dzieci Taras Hryhorowycz nie miał. Natomiast jego rodzeństwo — Kateryna, Josyp, Mykyta, Jaryna — miało dzieci. Linię swojego bezpośredniego przodka Josypa Hryhorowycza Szewczenki Mykoła Pawłowycz zbadał nieco wcześniej. To drzewo genealogiczne zostało wydrukowane w 13 numerze czasopisma „Rodowid” z 1996 roku. Postać unikalnego krewnego zaktywizowała pokrewieństwo i twórcze dążenia Szewczenków jeszcze za jego życia. Świadczą o tym liczne przekazy rodzinne. Mykoła Pawłowycz opowiada: „Moja babcia Łysenko Marija Trochymiwna wspominała o tym, jak podczas jednego z przyjazdów T. H. Szewczenki do Kyryliwki jej ojciec Trochym, a mój pradziadek, pracował w pańszczyźnie i przyszedłszy do domu, zobaczył swojego wuja i ojca chrzestnego Tarasa. Pradziadek Trochym chciał Hałyna Ostapenko Szkoła w życiu każdego z nas to szczególny etap. Dodaje pewności siebie, pomaga ugruntować osobowość, zrealizować najlepsze cechy i talenty. Symboliczne jest to, że właśnie w wiosce Szewczenkowej, gdzie robił swoje pierwsze nieśmiałe rysunki na ścianach piwnicy (papieru w chacie nie było), powstała ta szkoła. Wierzy się, że od niej rozpocznie się droga w wielki świat wielu małych szewczenkowców i jeszcze usłyszymy o absolwentach Szewczenkowskiej szkoły. pocałować go w rękę, ale Taras Hryhorowycz zaprotestował: „Nie całuj ręki nikomu, oprócz rodzonej matki i ojca”. Ród Szewczenków nieustannie, jeszcze od połowy XIX wieku, zbierał się przy jednym stole. Tradycja „zjazdów” zachowała się do dziś. Wielu przedstawicieli rodu było wybitnymi ludźmi. Wśród potomków Szewca są naukowcy, muzycy, literaci, nauczyciele, artyści, inżynierowie, agronomi, zootechnicy, ichtiolodzy, lekarze, górnicy, kierowcy, księgowi, śpiewacy, rolnicy. Tak, pierwszym fotografem wioski był H. P. Szewczenko. Unikalne krajobrazy, domy, mieszkańcy Kyryliwki początku XX wieku na zawsze pozostały na zrobionych i wydanych przez niego fotografiach. Jakiw Szewczenko — wnuk Tarasa po bracie Mykycie. Album jego rysunków i portret Tarasa Hryhorowycza to duma rezerwatu. Wielu krewnych wniosło znaczący wkład w budowę samodzielnej Ukrainy, wielu los rzucił daleko poza granice naszego kraju. Niezmordowany badacz rodu Szewczenki wytrwale kontynuuje swoją pracę i planuje wkrótce zlikwidować wszystkie „białe plamy” na drzewie genealogicznym kyryliwskich Szewczenków. A rezultatem ma być książka „Ród Szewczenków”, którą planuje wydać na 200-lecie od dnia urodzin Tarasa. Po raz pierwszy widząc tego człowieka, mimo woli poczułem wewnętrzny dreszcz i wzruszenie. Spojrzenie, czoło, nos, podbródek, wąsy, łysina oraz zdumiewający spokój jako świadectwo wewnętrznej siły, być może nawet nie do końca uświadomionej, — wszystko to przypomina w Mykole Łysence jego słynnego przodka. O dobroci i życzliwości Tarasa Hryhorowycza, całej rodziny Szewczenków, mieszkańców jego małej ojczyzny opowiadają i piszą niemało. Odczuliśmy ją na sobie: tak ciepłe i szczere przyjęcie spotyka się rzadko. Moja pierwsza podróż w Szewczenkowy kraj na zawsze pozostanie w sercu. Nie zdążyliśmy wyjechać poza granice wioski Szewczenkowej, a już chciało się wrócić… Dziękuję za wszystko!

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

SICZESŁAW JAKO IDEA PRZYSZŁOŚCI

Lesia STEPOWYCZKA, pisarka, przewodnicząca Dniepropetrowskiego Oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Każde pokolenie narodu ukraińskiego czci Tarasa Szewczenkę na swój sposób. Zakazany i poddany anatemie jako heretyk za czasów caratu, socjalista-demokrata — za socjalizmu, duchowy Ojciec narodu i jego Przywódca — w niepodległej Ukrainie. Jakkolwiek traktowałyby Kobziarza reżimy polityczne, oficjalna władza, dla prostego ludu był on zawsze obok ikony w pokuciu, dla inteligencji — Prorokiem. To przecież on o nas, o teraźniejszości napisał, bo naprzód przewidział: Biją progi; księżyc wschodzi, Jak i dawniej wschodził… Nie ma Siczy, przepadł i ten, Kto wszystkim przewodził! Nie ma Siczy; oczerety U Dniepru pytają: “Gdzież to nasze dzieci się podziały, Gdzie one hasają?” Czajka skomli latając, Jakby za dziećmi płakała; Słońce grzeje, wiatr wieje Na stepie kozackim. Na tym stepie wszędzie mogiły Stoją i smucą się; Pytają się u bujnego: “Gdzie nasi panują? Gdzie panują, biesiadują? Gdzieście się zapodziali? Wróćcie! Patrzcie — Żyta pochyliły się, Gdzie pasły się wasze konie, Gdzie turzyca szumiała, Gdzie krew lacha, tatarzyna Morzem czerwieniła… Wróćcie!”… (Taras Szewczenko. Do Osnowjanenki. 1839, Sankt Petersburg). Głos Tarasa Szewczenki, te wersy, napisane w przedostatnim stuleciu, stoją przed nami dzisiaj złotymi literami na zachmurzonym niebie niepodległej Ukrainy i mącą nasze serca, wzywają do działania. Nie ma Siczy, Ojcze, a my, prawnuki sławnych przodków (oj, jak nie chce się być “wnuczętami nagimi”, “prawnukami marnymi”!), choć się zapóźniliśmy, to powoli wracamy do niej, wracamy do siebie, aby odrodzić się w słowie, aby narodzić się powtórnie i więcej już nie umierać. Szewczenko miał 29 lat, kiedy po raz pierwszy przyjechał w nasz kozacki kraj. Zbiegło się to z najjaśniejszym okresem jego życia. Ostatnie pięć lat jest już wolny od poddaństwa, znany i sławny autor “Kobziarza” (1840), dramatu “Nazar Stodola”, dramatu historycznego “Nykyta Hajdaj”, szeregu poematów i wierszy, serii błyskotliwych rysunków i obrazów. W tamtym czasie Szewczenko został uhonorowany srebrnym medalem Akademii Sztuk Pięknych (później wyróżnią go jeszcze dwoma srebrnymi medalami). Jeszcze przed nim — jego Golgota, udział w Bractwie Cyryla i Metodego, areszt, zesłanie, próba jego Ducha na Kos-Aralu. A w maju 1843 roku, otrzymawszy urlop w Akademii Sztuk Pięknych, Szewczenko wyrusza na Ukrainę, na ojczystą ziemię, którą opuścił jako nastolatek-poddany 14 lat temu. Taras Hryhorowycz objechał niemało miast i wsi Ukrainy, przebywał w Kijowie, Perejasławiu, Kaczaniwce, rodzinnej Kyryliwce. Na początku września 1843 roku Kobziarz wyruszył z Jahotyna w wymarzone strony zaporoskiego kozactwa. Większość badaczy zgadza się co do tego, że jechał najkrótszym z traktów pocztowych, jakie wtedy istniały: przez Pyriatyn—Łubnie—Choroł—Krzemieńczuk. Obok Krzemieńczuka mostem pontonowym poeta przeprawił się na Prawy brzeg Dniepru i wstąpił na ziemię ówczesnej Jekaterynosławszczyzny we wsi Staryj Orłyk (w latach 60. XX wieku zatopiły ją wody Dnieprodzierżyńskiego zbiornika wodnego). Dalej jego droga wiodła przez Wierchniednieprowsk — wieś Romankiwkę (później weszła w skład Dnieprodzierżyńska) — Jekaterynosław (Staryj Kodaki, Manuiliwka) — Ołeksandriwsk (Chortyca) — Nikopol. Tak, wy tutaj wędrowaliście, Tarasie Hryhorowyczu, lecz nie wspomnieliście z jakiegoś powodu ani słowem naszego miasta, które powstało na ziemiach zaporoskich. Ani w dziennikach, ani w poezjach, ani w listach… Tak nikt i nie wie, jedynie domyślają się badacze-historycy, czy stąpała Wasza noga ulicami miasta. Jak chce się wierzyć, że tak wstrętnym było Wam miasto, nazwane imieniem tej, która mateczkę Sicz zburzyła. Jekaterynosław… A dlaczegoż nie Sicziesław? Kogoż tutaj wsławiali przyjezdni neofici? Małe przytulne Jahotyn, Perejasław, Berezań, Wjunyszcze, inne miasta i wsie były Wam milsze, były dla Was łaskawsze, i Wy podarowaliście im, a nawet okrutnemu Kos-Aralowi, swoją łaskę, uwieczniliście je. Jak boleśnie, że Wy nie wspomnieliście naszego miasta… Sicziesław — tak nazywało się już w 1918 roku podczas krótkich rządów hetmańskich. Sicziesław — tak proponował przemianować je na Zjeździe ukraińskich nauczycieli akademik D. I. Jawornycki. Sicziesław — proponowali imię dwaj Waleriani, młodzi literaci Poliszczuk i Pidmohylny, na łamach miejscowej prasy. SICZIESŁAW — Siczy sława! Lecz przemianowano “carycyne” miasto w 1926 roku na cześć “wszechukraińskiego starosty” H. Petrowskiego. Ale dumne imię nie umarło. “Naród podchwycił je jako świętość, — czytamy w książce Jara Sławutycza, wydanej w 1985 roku. — Po cichu powtarzają je na Ukrainie, przynajmniej na ziemiach zaporoskich. Zachowujmyż ten toponim i w naszym użyciu. Przekażmy go następnym pokoleniom, może i tym Ukraińcom, którzy pod brutalną rusyfikacją już i zapomnieli o nim. Nadejdzie czas — i Sicziesław zabrzmi znowu tak, jak zabrzmiał język ukraiński po upadku carskiego imperium”. Sicziesław — jako wspomnienie, jako marzenie, jako wirtualna rzeczywistość, jako tęsknota za przeszłością, jako idea przyszłości żyje. Proroczymi stały się słowa naszego ziomka. Dzisiaj Sicziesław zmartwychwstaje z niebytu. Dał on nazwę literacko-artystycznemu i publicystycznemu czasopismu “Sicziesław”. Tak ożywa nasza nadzieja na nieśmiertelność ukraińskości, na nieprzemijalność kozackiego niepokornego ducha, na rozwój języka, danego naszemu narodowi przez Stwórcę, na rozkwit literatury narodowej. Odradza się on w działalności patriotycznej organizacji “Mołoda Sicz”, w oddziałach kozackich, w nazwie miejskiego kina “Sicz”. W naszych wieczorach literackich, w czytaniach szewczenkowskich i konferencjach naukowych, w kwiatach, złożonych u podnóża pomnika Tarasa Szewczenki. W naszych dobrych uczynkach, kiedy nie kłócimy się, a pracujemy razem w imię Tarasa, w imię Ukrainy. Sicz, Sicziesław ożywają tam, gdzie żyją i tworzą z imieniem Tarasa Szewczenki. I mimo wszystko wierzymy, że Wielki Kobziarz bywał w naszym mieście! Droga jego wiodła przez Staryj Kodaki, o spotkaniu z którym marzył. Zapewne obejrzał on miejsca historyczne, resztki starodawnej twierdzy kodackiej, którą tyle razy odbijali od wroga kozacy-zaporoscy. Bohater sztuki Szewczenki “Nazar Stodola” mówi: “Wiesz, jak przyjedziemy my do Kodaku… To zaporoski gród. Oto jak przyjedziemy, prędzej do cerkwi, weźmiemy ślub. Wtedy i sam hetman nas nie rozłączy”. Kiedy Taras Hryhorowycz odwiedzał nasze strony w 1843 i 1845 roku, Jekaterynosław był niewielkim gubernialnym miasteczkiem z populacją mniejszą niż dziesięć tysięcy. Dzisiaj Staryj Kodaki i Nowyj Kodaki weszły w granice miasta. A dąb manuiłowski, obok którego, według legendy, odpoczywał podróżnik, do dziś stoi… na prospekcie Gazety „Prawda” (dawna Manuiłówka). Bogata jest toponimiczna szewczenkiana naszego kraju. Od 1922 roku imię Tarasa Szewczenki nosi jedna z centralnych ulic miasta. Imieniem wielkiego syna naszego narodu nazwano Centralny Miejski Park Kultury i Wypoczynku. Dwa teatry w obwodzie noszą imię Tarasa Szewczenki — Dniepropetrowski Państwowy Teatr Muzyczno-Dramatyczny oraz Krzyworoski Miejski Teatr Dramatu i Komedii Muzycznej. A jeszcze kilka osiedli nosi imię Szewczenki. W obwodzie wzniesiono około trzydziestu pomników genialnego poety, nazwano setki ulic. Na Wyspie Klasztornej wznosi się majestatyczny pomnik Kobziarza autorstwa rzeźbiarza I. Znoby, wzniesiony w 1959 roku. W 2001 roku w centrum Dniepropetrowska stanął nowy pomnik, który nazywamy „młodym Szewczenką” (rzeźbiarz W. Nebożenko). A ileż poświęcono Kobziarzowi wierszy, pieśni, obrazów, innych dzieł sztuki! O tym opracowaliśmy wielką księgę „Szewczenkiana Naddnieprza” (440 stron, kolorowe ilustracje, wydawnictwo ART-PRES, opracowanie Lesia Stepowyczka i M. Czaban). Ukazuje się ona na Międzynarodowe Święto Szewczenkowskie „W rodzinie wolnej, nowej…” przy wsparciu finansowym obwodowej administracji państwowej (zastępca przewodniczącego OAP Je. Borodin, naczelnik obwodowego zarządu kultury K. Samareć). To wydanie prezentowe ukazuje się w nakładzie 1000 egzemplarzy i zawiera opracowania naszych krajanów — historyków, krajoznawców i literaturoznawców: S. Switłenki, Nineli Zawertaliuk, ks. Jurija Mycyka, Anheliny Perkowej, M. Kostiuka, M. Czabana, szewczenkoznawcy profesora A. Fomenki, historyka P. Bohusza, M. Szatrowa, O. Aliwancewej, A. Biłokonia, W. Fursenki, W. Hrycenki, a także kronikę wydarzeń literacko-artystycznych oraz świąt pamięci Tarasa Szewczenki w Jekaterynosławiu-Siczosławiu-Dniepropetrowsku na podstawie materiałów z wydawnictw książkowych i periodycznych z lat 1880—1951, przygotowaną przez naukowców muzeum „Literackie Naddnieprze” Natalię Wasyłenko i Irynę Mazurenko. W książce zamieszczono utwory poetyckie i prozatorskie wielu pisarzy-krajanów — od Wiktora Korża po Jara Sławutycza, reprodukcje obrazów, rysunki znanych mistrzów pędzla, poświęcone życiu i twórczości Tarasa Szewczenki. Zapoznawszy się z literaturą krajoznawczą (od akademika D. Jawornyckiego po profesora NaUKMA ks. Jurija Mycyka), proponujemy uwadze czytelników także mapę pobytu Tarasa Szewczenki w sierpniu—wrześniu 1843 roku na Naddnieprzu. Zaplanowaliśmy to wydanie prezentowe jako dedykację na 165. rocznicę dnia, w którym Taras Szewczenko po raz pierwszy postawił stopę na naszej ziemi. Przygotowując tom do druku, staraliśmy się wypełnić go różnorodnymi informacjami, uwzględnialiśmy wieloletnie doświadczenie czczenia Szewczenki. Książka „Wieniec Wielkiemu Kobziarzowi” ukazała się w Dniepropetrowskim Wydawnictwie Książkowym w 1961 roku. Chcieliśmy przenieść niektóre materiały do naszej książki, lecz z czasem uświadomiliśmy sobie, że nie warto tego robić. Wyjątkiem stał się artykuł Marii Olijnyk (Szubrawskiej) o D. Jawornyckim, który nie stracił swojego historycznego znaczenia. Jakim widzimy Szewczenkę dzisiaj, w siedemnastym roku niepodległości Ukrainy, w pierwszej dekadzie XXI wieku? Maj 2008 roku — szczególny dla nas. Międzynarodowe literacko-artystyczne Święto Szewczenkowskie „W rodzinie wolnej, nowej…” zawitało na Dniepropetrowszczyznę-Siczosławszczyznę. Jakim ukaże się nam Kobziarz? Marzy się, że takim samym, jakim był tutaj 165 lat temu, kiedy po raz pierwszy postawił stopę na ziemi Ojca — Wielkiego Ługu i Matki-Siczy — duchowo młodym, z marzeniami o szczęśliwej przyszłości Ukrainy. Obraz Szewczenki jako doradcy, mentora, przyjaciela, przewodnika, krytyka, wybawcy nie ustępuje, a z latami staje się jeszcze bliższy i droższy dla nas. Na święto uczczenia pamięci Wielkiego Kobziarza zebrali się u nas goście ze wszystkich obwodów Ukrainy, Krymu oraz z zagranicy, znani artyści, twórcy, działacze społeczni. Siczosławszczyzna w te dni napełniła się natchnionym Słowem Szewczenki oraz głosami jego duchowych spadkobierców. Święto Szewczenkowskie na Siczosławszczyźnie to wielki zaszczyt dla obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Jesteśmy dumni z tego, że jednymi z pierwszych laureatów Nagrody Szewczenkowskiej byli nasi wybitni krajanie Ołeś Honczar i Pawło Zahrebelny. Jesteśmy dumni z tego, że tą najwyższą nagrodą została uhonorowana w tym roku oryginalna mistrzyni słowa artystycznego, córka naszych stepów Lubow Hołota. Jej pełne pasji słowo o rodzinnej ziemi, historii i współczesności, jej pełną poświęcenia pracę w imię odrodzenia duchowości i zachowania bezcennych skarbów języka ukraińskiego szanuje się u nas. Jesteśmy radzi witać Lubow Wasyliwnę w dni święta. Hryhorij Husejnow i Natalia Dewiatko, Ołeksandr Ratner i Wałerij Nikołenko, Maria Zobenko i Jurij Kibec, Witalij Starczenko i Nadija Tubalcewa, Wołodymyr Sirenko i Maria Drożko — ci i inni pisarze naszego kraju mają z czego zdawać sprawę przed czytelnikami. Wśród szeregu wydarzeń Międzynarodowego Święta Szewczenkowskiego — Ogólnoukraińska wystawa „Malownicza Ukraina” w sali wystawowej NZU, wystawa „Szewczenkiana w znakach książkowych i grafice” Dniepropetrowskiego Klubu Ekslibrisu „Kobziarz” w Dniepropetrowskim Muzeum Sztuki. Odbyły się spotkanie uczestników święta z kierownikami miasta i obwodu, konferencja prasowa dla mediów, uroczyste złożenie kwiatów pod pomnikiem młodego Tarasa Szewczenki, wycieczki do Muzeum Historycznego im. D. Jawornyckiego oraz do domu-muzeum pamięci D. Jawornyckiego. Wręczono nagrody zwycięzcom obwodowego radioteleturnieju „Szukajmy w sobie Szewczenki”, który przez trzy miesiące prowadziły obwodowa organizacja pisarska i radio obwodowe. Uroczyste otwarcie Międzynarodowego Święta Literacko-Artystycznego im. Tarasa Szewczenki „W rodzinie wolnej, nowej” odbyło się na scenie Ukraińskiego Państwowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. T. Szewczenki. Goście obejrzeli wystawy książek, ręczników ludowego mistrza W. Kandelii oraz dzieł mistrzów malarstwa petrykowskiego, poświęcone Tarasowi Szewczence. Uczestnicy święta szewczenkowskiego odwiedzili wszystkie 22 rejony i 13 miast obwodu, gdzie obejrzeli miejsca związane z Szewczenką, spotkali się z mieszkańcami naszego regionu, odwiedzili szkoły i biblioteki. Aktorzy Dnieprzańskiego Państwowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. T. H. Szewczenki zaprezentowali miłośnikom sztuki spektakl „Nazar Stodola”. 22 maja na gości czekają spotkania autorskie ze studentami, występy pisarzy w aulach Narodowego Uniwersytetu Górniczego, Dnieprzańskiego Uniwersytetu Narodowego oraz innych uczelni wyższych. W planach jest uroczysty pochód pod pomnik Tarasa Szewczenki na Wyspie Monastyrskiej ze złożeniem kwiatów, a także liczne występy zagranicznych gości, pisarzy ze wszystkich zakątków Ukrainy, dnieprzańskich i kijowskich artystów w wielu salach koncertowych, klubach oraz na licznych placach — wszystko to poruszało, dodawało sił i wlewało wiarę w triumf naszych ideałów. Wieczorem 22 maja odbędzie się uroczyste zamknięcie Święta Literacko-Artystycznego im. Tarasa Szewczenki „W rodzinie wolnej, nowej” w obwodowym państwowym teatrze muzyczno-dramatycznym im. T. H. Szewczenki oraz przekazanie twórczej sztafety z obwodu dnieprzańskiego do obwodu czerniowieckiego. Podążamy ścieżkami Tarasa po naszej sławnej kozackiej ziemi. Z jasną, niezachwianą wiarą, że słowo Tarasa Szewczenki, młodego i wolnego, pełnego radości i nadziei, wzejdzie i rozkwitnie w milionach serc rodaków szczerym dążeniem do budowania własnymi rękami państwa ukraińskiego, do tworzenia szczęśliwego i zamożnego losu swojego kraju oraz rodziny. Reportaż naszej specjalnej korespondentki Niny Hnatiuk o najjaśniejszych stronach tegorocznego święta szewczenkowskiego przeczytają Państwo w następnym numerze.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Przestrzeń duchowa

Cerkiew Narodzenia Matki Bożej Jakby o ojcu Jozafacie mówiło ukraińskie przysłowie, że na tej ziemi pierwsze sto lat jest trudne. Bóg jest Miłością. Pan zapyta nie o akt chrztu, nie o dyplom naukowy, nie o inne wartości, lecz wyłącznie o miłość — co uczyniliśmy z miłości i dla miłości. Miłość jest potrzebna tutaj, wśród ludzi: w poście i na Wielkanoc, na Spasa i w Nowy Rok. Powiedział mi na drogę z miłością: „Bądźcie wesołym, o nic nie dbajcie, nie złoszczcie się, nie martwcie się — nie będziecie chorować i długo będziecie żyć!” „Moim wielkim pragnieniem jest być człowiekiem!” — powiedział w przededniu jubileuszu Blażenniejszy Ljubomyr Huzar. Po spotkaniu z ojcem Jozafatem czujemy się oczyszczeni. Tacy ludzie, jak ojciec Jozafat, są większą wartością i potrzebą niż ropa, gaz i pozostałe kopaliny użyteczne. Dzięki ich modlitwom Ukraina trwa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

UKRAINA TRZYMA SIĘ NA MODLITWACH

Nadia KNIAZEW Ukraińska Cerkiew Greckokatolicka należy do grupy Cerkwi obrządku bizantyjskiego, które pozostają w pełnej komunii z Biskupem Rzymu i uznają jego władzę duchową oraz jurysdykcyjną. UCGK nazywa się również Cerkwią Unicką, Ukraińską Cerkwią Katolicką, Ukraińską Cerkwią Katolicką obrządku bizantyjskiego, Kijowską Cerkwią Katolicką. Nazwę Cerkiew Greckokatolicka wprowadziła jeszcze w 1774 roku cesarzowa Maria Teresa, aby odróżnić ją od Cerkwi Rzymskokatolickiej i Ormiańskokatolickiej. Od 1960 roku w oficjalnych dokumentach figuruje nazwa Ukraińska Cerkiew Katolicka w odniesieniu do ukraińskich katolików diaspory oraz podziemnej w tamtym czasie Cerkwi w radzieckiej Ukrainie. Ukraińska Cerkiew Greckokatolicka liczy ponad 5,5 miliona wiernych. Zachowała swoje struktury hierarchiczne w podziemiu i diasporze, a w grudniu 1989 roku doprowadziła do legalizacji. Według danych Państwowego Komitetu Statystyki Ukrainy na dzień 1 stycznia 2006 roku, UCGK liczy 3 438 wspólnot, 94 klasztory, 13 placówek edukacyjnych, 2 136 duchownych, 1 198 szkół niedzielnych, 26 czasopism, 3 581 budowli sakralnych. Wiosną 1991 roku błogosławionej pamięci kardynał Myrosław-Iwan Lubacziwski, ówczesny Głowa Cerkwi, powrócił z emigracji do Lwowa. Dzisiaj Głową Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej jest Wielki Arcybiskup. Materiały przygotowała Oksana MITRASZEWSKA. Na początku IX wieku zachodni mnisi, którzy przebywali w Jerozolimie, napotkawszy tam sprzeciw wobec symbolu Filioque (sprzeciw wobec obecności w Symbolu Wiary zapisu, że Duch Święty pochodzi tylko od Ojca, a nie od Syna), po powrocie zwrócili się ze skargą do papieża Leona III. Poradził im on zwrócić się do koronowanego przez papieża Leona III cesarza rzymskiego Karola Wielkiego, który słynął ze swoich uczniów-teologów. Przeprowadziwszy wstępne badania, Karol wraz z biskupami na synodzie w Akwizgranie w 809 r. przyjęli Symbol Wiary z Filioque: Duch Święty pochodzi od Ojca i od Syna. Postanowienie to odesłano z tymi samymi mnichami do papieża. Papież Leon III uznał to za trafne wyrażenie z teologicznego punktu widzenia, ale odmówił wniesienia go do symbolu nicejsko-konstantynopolitańskiego. Doktor A. Pichler dowodzi, że główną przyczyną wielkiej schizmy Cerkwi było stworzenie Cesarstwa Frankijskiego jako spadkobiercy Rzymskiego, a następnie nieformalny stosunek Cerkwi do państwa na Wschodzie — serwilizm (płaszczenie się, służalczość) rządzącego kleru (duchowieństwa). Profesor A. Garmak nie zaprzeczał znaczeniu sporów teologicznych, hierarchicznej żądzy władzy i ostrych różnic narodowych w podziale Cerkwi. Jako główną przyczynę tego zjawiska wskazuje różne odpowiedzi na pytanie o ideał życia. Uznajemy ogromne znaczenie koronacji Karola Wielkiego przez papieża Leona III. Skłaniamy się ku temu, kto widzi przyczynę wielkiej schizmy w dziedzinie kanoniczno-administracyjnej organizacji Cerkwi, a mianowicie w walce o władzę między papieżem rzymskim a patriarchą konstantynopolitańskim. Oczywiście, dla szerokich mas wiernych, podzielonych etnograficznie, geograficznie czy politycznie, przykrywano to motywami religijnymi — walką o czystość wiary, obyczajów itp. Te masy (do których należało duchowieństwo) w swoim rozejściu się z Cerkwią Rzymską kierowały się i psychologicznie odpychały od niej właśnie motywami religijnymi, z głębi duszy uważając ją w swojej santa simplicitas (świętej prostocie) za „heretycką”. Ale tym większy grzech ciąży na tych „kusicielach”, którzy swoje żądne władzy i ambitne zamiary umiejętnie owinęli w religijny, święty całun. W tym przypadku bez wątpienia większa wina leży po stronie konstantynopolitańskiego. Ojciec Josafat Łesiw. Błogosławiony kardynał Lubomyr Huzar. Jaki więc powinien być ksiądz, apostoł nowych czasów, pośrednik między Bogiem a nami? Zapewne to wyjątkowy człowiek, który cieszy się bezwarunkowym autorytetem, którego słuchamy i słyszymy, a nasze „czucie” przekształca się w „jedną rodzinę”. To człowiek, do którego chętnie przychodzimy w radości, w smutku, powierzamy siebie w sakramencie chrztu, razem z nim bierzemy ślub i jego ustami odchodzimy na tamten świat. …Pod koniec zimy poznałam ojca Josafata, duchownego wsi Carkiwnia w rejonie dolińskim obwodu iwanofrankiwskiego. Ma już ponad dziewięćdziesiąt lat. Widział niejedno, ale codzienna modlitwa dodawała natchnienia i sił. Siadamy, a ja słucham. Opowiada, jak szedł do Boga. Wspomina wszystkich, których spotkał na swojej życiowej drodze. Prezentuje odznaczenia, w większości kościelne, za wybitne prace i starania. Wspomina, jak reagowano w komisariacie wojskowym na jego zaświadczenie, „że ten chłopak, wychowany w klasztorze, jest duchowo wykształcony i nie będzie mógł wypełniać czerwonoarmiejskich obowiązków”. Prześladowano go za modlitwę, otrzymał najpierw trzy, a później siedem lat katorgi. Nabożeństwa odprawiał nawet w ogrodzie, pod jabłonią. Do świątyni przenieśli się dopiero za Gorbaczowa. Ojciec marzył o zbudowaniu nowej, murowanej. Ktoś ofiarował na cegłę, ktoś na drewno — tak zaczęli budować. I powstała wielka świątynia ku czci Narodzenia Matki Bożej. „W 1996 roku Pańskim położono kamień węgielny Narodzenia Matki Bożej za księdza proboszcza Josafata I. Łesiwa. Zakończono budowę świątyni w 2001 roku” — czytamy na tablicy pamiątkowej.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

METROPOLITA ŚWIĘCI, A WŁADZA IGNORUJE

Metropolita rówieński i ostrogski Euzebiusz 14 maja zwrócił się do deputowanych Rady Miejskiej w Równem oraz mediów Rówieńszczyzny w związku z rozpowszechnianiem informacji o przeniesieniu znaków pamięci ukraińskich bohaterów w Równem, które poświęciła Cerkiew, a także o wyznaczeniu nowego miejsca dla ustawienia pomnika Tarasa Bulby-Borowcia, choć wyznaczone wcześniej miejsce zostało już poświęcone i wmurowano w nim kamień węgielny pod przyszły pomnik. Władyka Euzebiusz jest zaniepokojony nierozwagą poszczególnych kierowników Równego, którzy manipulują opinią publiczną, lekceważą błogosławieństwo Cerkwi i naruszają własne decyzje na rzecz interesów politycznych. Tak lekceważąco potraktowano niedawno ustawiony pomnik Niła Chasewycza, a jego los do dziś nie jest znany, ponieważ pomnik został zdemontowany i nie został należycie ponownie ustawiony. Początkowo dla budowy pomnika Tarasa Bulby-Borowcia wyznaczono widoczne i honorowe miejsce w Równem, a teraz proponują ukryć go w cieniu, w pobliżu budynku obwodowej administracji państwowej. Służba prasowa Rówieńskiej Eparchii Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego, rozpowszechniając pełny tekst odezwy zwierzchnika — metropolity Euzebiusza, popiera stanowisko dotyczące ustawiania pomników ukraińskich patriotów-bohaterów w godnych miejscach, podkreślając wagę uwzględnienia opinii społeczeństwa oraz pełne szacunku podejście do błogosławieństw Cerkwi. Służba prasowa Rówieńskiej Eparchii UCP PK w dużej mierze dzięki temu, że głosili kazania w języku ludowym, tak zwanym starosłowiańskim. Jednakże napotykali oni wiele trudności, przede wszystkim z powodu niemieckojęzycznych księży, którzy w ewangelizacji posługiwali się językiem łacińskim. Wielu w tamtych czasach uważało, że istnieją tylko trzy języki święte: hebrajski, grecki i łaciński, dlatego tylko w tych językach odprawiano Boską Liturgię. W takiej sytuacji bracia Cyryl i Metody zmuszeni byli pojechać do Rzymu i uzyskać zatwierdzenie swojej metody ewangelizacji od papieża Adriana II (867—872). Przyjęto ich radośnie w Rzymie także dlatego, że przywieźli relikwie trzeciego następcy Świętego Apostoła Piotra, Świętego Papieża Klemensa (92—99 r.), który doznał tortur w Chersonezie w pobliżu dzisiejszego Sewastopola w I wieku ery chrześcijańskiej. Rzymski Arcykapłan zmarł na wygnaniu śmiercią męczeńską, święcąc swoją krwią krymskie ziemie Chersonezu. W tym samym mieście książę Rusi Kijowskiej Włodzimierz Wielki przyjął chrzest w 988 roku. Św. Klemensa — Biskupa Rzymu — czci Kościół Katolicki i Prawosławny. Św. Cyryl, młodszy brat, przyjmując stan zakonny, wkrótce zachorował i zmarł w Rzymie, gdzie pochowano go w bazylice Świętego Klemensa. Tam do dziś przechowuje się szczątki Świętego Klemensa, który zmarł na Krymie. Święty Metody, zostawszy Biskupem, powrócił na Morawy, otrzymawszy od papieża Adriana II zatwierdzenie ksiąg świętych, które przetłumaczył na język starosłowiański. Wydarzenie to miało wielkie znaczenie religijne, kulturowe i polityczne, co zresztą szczególnie podkreślił Świątobliwy Ojciec Jan Paweł II w Encyklice Slavorum Apostoli. Wszystkie narody słowiańskie, każdy na swój sposób, są sprawiedliwie wdzięczne Świętym Cyrylowi i Metodemu oraz papieżowi Adrianowi II, który zatwierdził księgi liturgiczne w języku starosłowiańskim, co miało wielkie znaczenie dla duchowego i kulturowego formowania narodów słowiańskich. Dlatego nie dziwi, że Listem Apostolskim Egregiae virtutis z dnia 31 grudnia 1980 roku Świątobliwy Ojciec Jan Paweł II ogłosił Świętych Cyryla i Metodego współpatronami Europy. Tym samym Jego Świątobliwość podkreślił, że Europa powinna stać się wspólnym domem dla wszystkich swoich narodów, pokonując mur berliński, symbol bariery, która sztucznie dzieliła narody europejskie na dwa bloki w politycznej i ideologicznej konfrontacji. Arcybiskup Nikola ETEROVIĆ, Stolica Apostolska (Watykan) — Kijów, 2004

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

PODZIAŁ KOŚCIOŁÓW W CZASACH ŚWIĘTYCH METODEGO I CYRYLA

Patriarsze niż Papieżowi Rzymskiemu. Bezsprzecznie Papieżowi przysługiwał autorytet kanoniczny na Wschodzie; świadczą o tym liczne sobory, kanony oraz cesarskie edykty i ukazy. Ale jak postępował patriarcha konstantynopolitański? Uświadomiwszy sobie, że papieże od czasów koronacji Karola Wielkiego na cesarzy rzymskich na zawsze stali się w oczach bizantyjskich władców jednoznacznymi przestępcami politycznymi, uznawano już oddzielenie apostolskiej stolicy od Kościoła Wschodniego za dokonany fakt. Patriarcha konstantynopolitański zbudował na tym cały swój program fanatycznego wywyższenia. Pierwszym punktem tego programu było uwolnienie się od wszelkiej zależności kanonicznej od papieża rzymskiego. To dążenie bardzo trafnie określa przydomek Konstantynopola-Stambułu: „Wschodni papież”. Drugim zadaniem było nie tylko zrównanie władzy patriarszej z cesarską, ale także wywyższenie jej nad nią, z odczytywaniem Pisma Świętego bez przysłuchiwania się interpretacji Pisma Świętego przez teologów. Nad wykonaniem obu zadań, zwłaszcza pierwszego, z wyjątkową energią pracował patriarcha Fotiusz (ok. 800–897). Otwiera się przed nami możliwość pełnej jedności w Apostolskim i Powszechnym Kościele dzięki jednemu dla Wschodu i Zachodu soborowi, który powinien rozpatrzyć wszystko, co dozwolone przez Kościół rzymski, już bez jego komunii z Kościołem wschodnim. Oczywiście organizację takiego soboru i prowadzenie obrad na nim trudno sobie wyobrazić, jednak życie bywa bardziej pomysłowe niż ludzka wyobraźnia i myśl. Wszyscy powinni podporządkować się decyzji tego soboru. Zachodni teologowie w nastrojach polemicznych nazywają czasem Kościół wschodni „fotiańskim” w tym znaczeniu, że to Fotiusz kształtował różnice między Kościołem wschodnim a zachodnim, i to pozostało decydujące na przyszłość. My, narody Europy Środkowej i Wschodniej, powinniśmy byli wzorować się nie na Fotiuszu, lecz na świętych Metodym i Cyrylu. Oni, choć wyszli z Kościoła konstantynopolitańskiego w tym samym czasie, gdy Fotiusz walczył z papieżem Mikołajem I, nie wzięli udziału w tym sporze. A kiedy ta walka osiągnęła najwyższe napięcie (866–867), gdy Fotiusz zwołuje „Powszechny” sobór, rzuca anatemę na papieża, święci Metody i Cyryl, znajdując się pod naciskiem duchowieństwa niemieckiego, szukają ochrony u papieża, jadą do Rzymu, przynoszą papieżowi w darze relikwie świętego Klemensa Rzymskiego, a potem długo pozostają w Rzymie. Czy święci Metody i Cyryl nic nie słyszeli o walce Fotiusza z papieżem Mikołajem I? Czy to możliwe? Nie pochwalali jej, nie przywiązywali do niej znaczenia, tak jak nie uważali za stosowne patrzeć na Kościół rzymski i na papieża oczami Fotiusza. Mychajło Posnow, doktor historii Kościoła Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie, 28 czerwca 1931 r. Sofia Święci bracia sołuńscy, Cyryl (828(?) – 869) i Metody (825(?) – 885), są związani z ziemią ukraińską. Konstantynopolitański cesarz Michał III (842–867) i patriarcha Fotiusz wysłali obu braci, obdarzonych znakomitymi zdolnościami duchowymi i intelektualnymi, aby głosili Ewangelię na Morawach, gdzie osiągnęli wielkie sukcesy, znacznym * * *

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

matki świętują w całej Ukrainie. Niewiarygodna historia poznania się małżeństwa Lidii i Witalija Drobotów, w której ich narodziny w tym samym szpitalu położniczym z różnicą kilku godzin świadczą o zdumiewającej Bożej opatrzności. Dorastali obok siebie, z czasem pokochali się i podarowali światu pięcioro dzieci, wśród nich bliźnięta Witalika i Lideczkę. Lidia Iwaniwna opowiedziała, że macierzyństwo to niełatwa, odpowiedzialna praca, ale najważniejsze to kochać dzieci, oddawać się im całkowicie. A to jest największe szczęście. Wielodzietna mama Tamara Dereńko, oprócz własnych czterech córek, przyjęła na wychowanie jeszcze pięcioro dzieci, bo są kobiety, które z łatwością urodziwszy, pozostawiają dziecko na pastwę losu. A ten głęboki dramat pozostawia ślad i zmienia dalsze życie nie tylko dziecka i matki, ale także społeczeństwa. Dzięki takim odważnym, dobrym i kochającym sercom, jak u pani Tamary, dzieci ulicy i domów dziecka znajdują tak potrzebne ciepło, przytulność, matczyną miłość. W programie artystycznym wzięli udział artyści ludowi Ukrainy Ołeksandr Wasyłenko, Ołeh Marcynkiwski, młoda utalentowana piosenkarka Antonina Matwijenko, „Kyjiwśka kamerata”, Zasłużony zespół pieśni i tańca Sił Zbrojnych Ukrainy, trio „Barwy”, studio sztuki wokalnej „Wiwat”, dziecięcy zespół tańca estradowo-sportowego „Wernisaż”. Koncert prowadziła zasłużona artystka Ukrainy Oksana Antoniuk, reżyserem-inscenizatorem był artysta ludowy Ukrainy Wałentyn Kozaczenko.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

KONTEKST

Słowo mama rośnie razem z nami cicho, jak cicho rosną drzewa, wschodzi słońce, rozkwita kwiatek. I tak samo cicho przychodzi ono na usta — promieniem maminego uśmiechu i łaskawością jej oczu, listkiem wiśni i światełkiem słońca, płatkiem kwiatka i radością tęczy, ciepłą łagodnością ręki i wieczorną modlitwą. Z litery-kropelki i dźwięku-łezki narodzi się pewnego dnia na świat święte słowo „mamo”, wymówione ustami aniołka, i rozjaśni chatę, jak dar Boży, tylko nie dane nam zapamiętać tę chwilę, jak nie wspomnieć tego dnia, kiedy nad naszą kołyską po raz pierwszy pochyliła się matka. To — chwila i to — wieczność, bo mama zawsze z nami, ona żyje w nas i w naszych dzieciach oraz wnukach, w całym naszym rodzie, ona strzeże nas i błogosławi na dobro. A w najcięższą godzinę jękiem wyrwie się z piersi tylko jedno słowo — jako ostatnia nadzieja na ratunek: „Mamo!” To daje głos nasza dusza, to matka broni swoje dziecko, i wykołysane pierwsze słowo niemowlęcia pojawia się zza zasłony między aniołem-stróżem w obrazie matki. Bohdana MOROZ Zdjęcie Ołesia DMYTRENKI Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z okazji Dnia Matki przeprowadziło wieczór literacko-artystyczny „Mamine święte imię”. Uroczystości odbyły się w Pałacu Sztuki „Ukraiński Dom”. Z mową powitalną wystąpił Pawło Mowczan, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Przeczytał on szczere poetyckie wersy o matce, wspomniał o swoim dzieciństwie. Żyjemy dziewięć miesięcy w maminym łonie, a potem całe życie ona ochrania nas. I nawet wtedy, gdy mama odchodzi w wieczność, jej dusza z niebios nie przestaje być ochronną ścianą za naszymi plecami. Pawło Mowczan wezwał wszystkich do szanowania matki, do cenienia miłości rodziców, wszak oni — najdroższy dar od Boga. Petro Hasiuk, deputowany ludowy Ukrainy z Bloku Julii Tymoszenko, podkreślił, że kobieta-matka — wielka siła, należy ją otaczać uwagą i troską. Na wieczorze wyróżniono prezentami wielodzietne matki: Ludmyłę Mazurenko, m. Kijów (sześcioro dzieci), Lidię Drobot, nauczycielkę języka ukraińskiego i literatury z Czerkas (pięcioro dzieci), Tamarę Dereńko ze wsi Rewne w rejonie boryspolskim (dziewięcioro dzieci), Natalię Kochanczuk (troje dzieci), Lubow Tretiak, kijowiankę, matkę trojga dzieci, która kieruje organizacją społeczną „Dzwoneczek”, pracującą z wielodzietnymi mamami i ich dziećmi. W rozmowie Lidia Drobot powiedziała, że Dnia Matki w jej dzieciństwie nie było, tylko 8 marca oraz mamine urodziny. Cieszy się, że Dzień rejonu, gdzie znajduje się „Siajwo”. Ponieważ pomieszczenie, które wynajmuje księgarnia i o które toczą się batalie, — to własność komunalna rejonu szewczenkowskiego stolicy, frakcja BJuT w radzie rejonowej wspólnie ze swoimi sojusznikami będzie inicjować decyzję rady o moratorium na prywatyzację tego pomieszczenia. Aby nawet w razie zawłaszczenia przez kogoś „grubego” i bogatego samego sklepu, nie miał on prawa wykupić pomieszczenia. Planują zabronić zmiany profilu placówki. Precedens takiej decyzji w radzie rejonu szewczenkowskiego już jest. Rada ustanowiła moratorium na prywatyzację pomieszczeń klubów dziecięcych, na które wywierany jest nacisk. Wołodymyr Jaworiwski poparł tę ideę, ale dodał, że BJuT będzie inicjować na szczeblu państwowym ochronę placówek kultury, duchowości, będzie dobijać się przywrócenia już zlikwidowanych księgarni. Na koniec zwróciłem się do zastępcy dyrektora „Siajwa”: — Panie Wadymie, a czy nie mogłoby Wasze spółka akcyjna wykupić pomieszczenia księgarni? — Jeszcze niedawno kosztowało ono kilkaset tysięcy dolarów, a dzisiaj — 4 miliony. U nas takich pieniędzy nie ma, więc nam to nie pod siłę. — A jak Was chcą „sprywatyzować”? — Wykupem akcji. Choć w naszym statucie zapisano, że ich właścicielami mogą być tylko członkowie kolektywu. Ale u nas umieją obchodzić prawa. — Co Pan proponuje, oprócz już ogłoszonego dzisiaj? — Zabezpieczyć pomieszczenie dla księgarni, ustanawiając minimalną opłatę za wynajem. Udane propozycje. Oczywiście, dla władzy, która dba o duchowość narodu, a nie o to, jak mieć zysk, „wypierając” księgarnie, biblioteki, sale sportowe i kluby dziecięce. To coż będzie świecić w tych ośrodkach duchowości?

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Czy nie zgaśnie «Sjajwo»?

„Jeśli zniszczą księgarnię „Sjajwo”, to duchowość zostanie ostatecznie wypędzona z centrum ukraińskiej stolicy”. Te emocjonalne słowa padły na konferencji prasowej w UNIAN, poświęconej chmurom, które zawisły nad najsłynniejszą stołeczną księgarnią. Wypowiedział je przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. duchowości i kultury, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Wołodymyr Jaworiwski. Razem z nim na spotkanie z dziennikarzami przyszli koledzy z frakcji BJuT w parlamencie, posłowie ludowi Jurij Odarczenko i Stepan Kurpil, a także zastępca dyrektora „Sjajwa” Wadym Wereszczak. Piotr ANTONENKO Zdjęcia autora Rozpoczęli goście od opowieści o chlubnej historii księgarni, założonej decyzją rządu już w 1944 roku, „kiedy dymiły ruiny Chreszczatyku”. Przez dziesięciolecia księgarnia pisarzy (prawnie — Fundusz Literacki Związku Pisarzy Ukrainy) była nie tylko księgarnią, lecz jednym z centrów duchowości stolicy. Stara historia zakończyła się w nowszych czasach rynku i prywatyzacji, kiedy Związek Pisarzy stracił ten sklep. Jak i co — to osobna historia. Na razie Jaworiwski zasugerował, że Związek mógłby ponownie wziąć „Sjajwo” pod swoją opiekę. Ale wszystko nie jest takie proste. Sklep nie jest państwowy ani związkowy, lecz ma charakter własności zbiorowej. Właścicielem sklepu jest spółka akcyjna. A najważniejsze nie jest sam sklep, lecz lokal. Smakowity kąsek w centrum stolicy, tam, gdzie Chreszczatyk przechodzi w Wielką Wasylkowską. Właśnie o to toczą się boje. Prawnie chodzi o to, by przejąć kontrolny pakiet akcji księgarni, a potem wyrzucić ją na peryferie. Nawet zachowując prawnie status sklepu. A w miejscu „Sjajwa” zabłyśnie kolejne kasyno, kabaret albo filia banku. Kto zaś „najeżdża” na księgarnię? Uczestnicy konferencji prasowej podali także nazwiska: to krewni obecnego mera Czernowieckiego i ludzie z jego bloku w radzie miejskiej. Na konferencji mówiono również o zjawisku naporu na księgarnie, warsztaty artystów, placówki dziecięce i tym podobne. Co robić? Po pierwsze, bronić się w sądach. „Sjajwo” nieustannie chodzi do instancji sądowych, obecnie sprawa jest w kolejnym sądzie. Bardziej konkretne działanie zapowiedział deputowany Odarczenko, który stoi na czele bloku wyborczego BJuT dzielnicy Szewczenkowskiej

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

«PRZEDE WSZYSTKIM BĘDZIEMY BADAĆ PROBLEMY SOCJOKULTUROWE»

Uliana HLIBCZUK 15 maja odbyła się uroczysta prezentacja nowej placówki naukowej — Instytutu Kulturologii Akademii Sztuk Ukrainy. Decyzją Gabinetu Ministrów został on utworzony w zeszłym roku. Zajmowanie pomieszczeń na bulwarze Szewczenki 50–52 Instytut rozpoczął w 2008 roku. Dyrektorem Instytutu Kulturologii mianowano akademika i wiceprezydenta AMU Jurija Bohuckiego. Były minister kultury w kilku rządach Ukrainy, który obecnie zajmuje ponadto stanowisko zastępcy szefa Sekretariatu Prezydenta, tak skomentował utworzenie placówki: „Instytut został utworzony decyzją rządu z inicjatywy Akademii Sztuk. Będzie zajmował się nauką syncretyczną, która bada osiągnięcia wielu innych nauk, ponieważ chodzi o zachowanie cywilizowanego świata, a właśnie kulturolodzy mogą dać wszechstronne odpowiedzi na globalne problemy. Tym bardziej Ukraina jako młode państwo będzie kształtować nowy system kulturowy. Tym właśnie będzie zajmował się nasz Instytut. Obecnie opracowano sześć tematów, które zatwierdziła Narodowa Akademia Nauk. Pierwszy rok przeznaczono na organizację, formowanie. Jeśli chodzi o tematy wiodące, to są to samorealizacja kultury i czynniki, które na nią wpływają. Nawet w życiu politycznym przywódcom państwa brakuje silnej samoorganizacji. Dzisiejsza polityka przypomina kryzys UNR na początku XX wieku. Będziemy badać, co wpływa na kształtowanie kultury politycznej, bo im dalej w demokrację, tym doskonalej siły polityczne opanowują, łagodnie mówiąc, brzydkie formy walki politycznej. Czy na początku lat 90. istniało takie zjawisko, jak przekupstwo wyborców? Nie. A technologie PR? Też nie… Oczywiście, te pytania nie będą dla nas najważniejsze. XXI wiek to epoka wysokiej kultury. Stawia ona przed nami wyzwanie i musimy na nie odpowiedzieć. Tylko ten naród, który potrafi zorganizować swoją kulturę, odniesie sukces. — Wiadomo, że kieruje Pan tą placówką na zasadach społecznych. Jak połączy Pan dwa stanowiska i jaki będzie etat Instytutu? — Etat został zatwierdzony, będą tam znane osobistości. Prowadzę rozmowy m.in. z Myrosławem Popowyczem. Nie chcę tworzyć konkurencji ani rozpoczynać walki z innymi placówkami. Nasz Instytut może być akumulatorem nowych idei. Co do połączenia dwóch stanowisk, to Konstytucja tego nie zakazuje. A czas znajdę. Administrowanie znam i potrafię. Liczę też na wsparcie kolegów. — Co konkretnie w Pana bazie naukowej będzie oryginalne i nie będzie dublować innych instytutów? — Nie będziemy zajmować się zagadnieniami historii sztuki. Przede wszystkim będziemy badać problemy socjokulturowe: w zakresie historii, filozofii, pedagogiki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Epistolarny romans Kociubyńskiego

Natalia KOCIUBYŃSKA, zastępczyni dyrektora Czernihowskiego Literacko-Memorialnego Muzeum-Rezerwatu M. M. Kociubyńskiego Pod koniec 2007 r. w kijowskim wydawnictwie „Jarosławiw Wał” ukazała się książka „Tak bardzo się z tobą zżyłem” (Listy M. Kociubyńskiego do żony). Opracowali ją naukowcy Czernihowskiego Literacko-Memorialnego Muzeum-Rezerwatu M. Kociubyńskiego: O. Jermolenko, N. Kociubyńska i H. Stepanec, a wydanie zrealizowano dzięki finansowemu wsparciu Ligi Ukraińskich Mecenasów. Czytelnikowi przedstawiono 309 listów, które M. Kociubyński napisał do swojej narzeczonej, a później żony, w latach 1895–1913. Zdecydowana większość listów była publikowana, lecz po pierwsze – z wycięciami, po drugie – rozrzucona i przemieszana z listami do innych adresatów. Tę epistolografię po raz pierwszy podano bez skrótów i w całości, dlatego odbiera się ją jako artystyczno-epistolarny romans, w którego fabularnym tle, oprócz głównych bohaterów, Michała i Wiery, splecione są liczne interesujące postaci i wydarzenia. Michał i Wiera poznali się pod koniec 1894 r. w Kijowie, na zjeździe „Hromady”, skąd Kociubyński, wówczas jeszcze początkujący pisarz, przyjechał do Czernihowa na zaproszenie przyjaciela W. Andrijewskiego. Przypadkowa znajomość przerodziła się w sympatię, a z czasem w miłość. Kociubyńscy pobrali się w styczniu 1896 roku. Małżeństwo wiele się rozstawało (dlatego listów jest tak dużo): najpierw Michał Michajłowicz pracował daleko od rodziny – na Krymie, w Żytomierzu, a później często wyjeżdżał za granicę na leczenie, bo cierpiał na chore serce. Jedyna nić – listy – łącząca go z bliskimi nigdy nie zerwała się. Pisarz bardzo kochał swój dom i rodzinę, dlatego, przebywając setki kilometrów od najbliższych, bardzo tęsknił i pisał listy niemal codziennie. „Pomyśl, całą zimę zostaję sam, daleko od was wszystkich, to bardzo ciężkie, czuję się jak na zesłaniu”, Aleksandr SEREDA, uczeń 11. klasy Drużkiwskiej ZOSz nr 17 W styczniu 2008 roku, w 81. rocznicę urodzin Oleksy Tychego, w Oleksijewo-Drużkiwce odbyły się pierwsze czytania utworów Oleksy, poświęconych jego pamięci. Mnie jako zwycięzcę nagrodzono w dość nietypowy sposób: podróżą do Kijowa, spotkaniem z synem i wnukiem Ołeksija Iwanowicza oraz odwiedzinami jego grobu na cmentarzu Bajkowym. Obok Oleksy spoczywają jego współmyślący i towarzysze broni Wasyl Stus i Jurij Łytwyn. — pisze on do żony 6 grudnia 1911 roku z Capri. Ciekawie jest prześledzić, a być może i nauczyć się, jak Kociubynski zwracał się do żony, ile używał pieszczotliwych słów, nazywając ją serduszkiem, gwiazdeczką, gołąbeczkiem, jedyną pociechuszką, dolą moją, radością moją, rybeczką, gołąbką siwą, jasoczką. Oprócz osobistych momentów, którym w listach poświęcono więcej miejsca, prześledzić można także społeczne zainteresowania małżonków, ponieważ oboje zawsze znajdowali się w centrum kulturalno-artystycznego życia Czernihowa, wchodzili do różnych organizacji społecznych, kółek, komisji, które istniały w tym czasie w mieście. Także Michaił Michajłowicz, pisząc do narzeczonej w grudniu 1895 r., zaznaczał: „…Życzę nam losu cichego, pogodnego i pracowitego, wzajemnego zrozumienia, szacunku i poważania, jednej ścieżki i celu”. Duchowa bliskość, wspólnota zainteresowań prowadziła małżonków przez trudne drogi życia, pomagając znosić choroby, prześladowania, problemy finansowe i inne przeciwności: „Przyglądając się innym, tym bardziej cenię nasze przyjacielskie stosunki, naszą duchową jedność, która staje się dla mnie źródłem siły, wytrzymałości i nadziei na lepsze”, — pisał Kociubynski 1 marca 1898 r. W listach wspomniano wielu imion współczesnych, z którymi Kociubynskiego łączyła praca na niwie społecznej lub literackiej: B. Hrinczenko, M. Hruszewski, B. Lepkyj, W. Leontowycz, J. Czykalenko, W. Stefanyk, I. Franko, Panas Myrnyj, M. Michnowski, M. Mohylanski, Lesia Ukrainka, O. Makowej i inni. Jak widać z listów, ci ludzie znali i byli bliscy Wierze Ustymiwnie, i często Michaił Michajłowicz po prostu przekazywał jej od nich pozdrowienia i ukłony. Niemało listów Kociubynskiego podobnych jest do ciekawych opowieści przewodnika. Pisarz o duszy artysty ani na chwilę go nie opuszcza: i kiedy opowiada żonie o swojej wędrówce do monasteru Kuzmo-Dem'janiwskiego pod Ałuszty (1896 r.), i w podróżach Jew- W Kijowie zebrała się delegacja: oprócz mnie, krewnych Oleksy Tychyja, jego pamięć czcili dyrektor Ekocentrum „Bachmat” Wołodymyr Berezin, uczennica szkoły w Mikołajowie, gdzie w latach 1948–49 pracował Oleksa Tychyj, Jana Nebuwajło, kijowskie dziennikarki Switłana Kuzmenko i Natalia Żukowa, wychowanki studia ekodziennikarstwa przy gazetach „Prowincja” i „Bachmat”. Na grobie Oleksy złożono kwiaty i zapalono poświęconą lampkę z jego małej ojczyzny – rejonu kostiantynowskiego. Następnie w soborze Włodzimierskim i cerkwi św. Archanioła Michała odprawiono panichidę za spokój duszy Oleksy. po Europie (Drezno, Wenecja, Rzym, Neapol, Mediolan, Genewa 1905 r.), i w czarownej Huculszczyźnie, która odsłoniła przed nim nieznany dotąd świat magii, wierzeń i pięknych obrzędów, oraz z włoskiej wyspy Capri. Listy z Capri to swoisty przewodnik po wyspie. „Wyspa cudów”, jak nazywał ją sam pisarz, staje przed oczami czytelnika po szczegółowych opisach kamienistych pagórków i stromych skał nad morzem, błękitnych i srebrzystych grot, księżycowych nocy i zarośli agaw. A jakich tylko nazw roślin nie spotka się w listach: pomarańcze, cytryny, oliwki, migdały, eukaliptusy, cyprysy, sumaki, kaktusy, granaty… Niektóre opisy z listów pojawiają się później w nowelach „Sen”, „Na wyspie”, „Chwała życiu”. M. Kociubyński chętnie dzieli się z żoną tym, co dotyczy jego twórczości. Od pierwszych do ostatnich dni wspólnego życia Wiera była dla niego doradczynią i pomocnicą: „Szkoda, że nie mogę ci czytać tego, co napisałem; jesteś moim jedynym krytykiem, któremu wierzę i którego smakowi ufam”, – pisał w styczniu 1912 r. z Capri. Po raz pierwszy w pełnym zakresie opublikowano ostatnie listy M. Kociubyńskiego z kliniki uniwersyteckiej. Jest w nich wiele smutku, ale jest też nadzieja na wyzdrowienie i dalszą pracę twórczą. Pogoda ducha nie opuszczała pisarza do ostatnich dni. Nie bez powodu jego ostatnimi słowami były: „Ja chcę żyć!” Książka zainteresuje nie tylko filologów, ale też czytelników, którzy kochają i szanują ojczyste słowo. * * * Niedawno w sali muzeum odbyła się prezentacja książki „Tak bardzo się z tobą zżyłem”, w której udział wzięli autor przedmowy do wydania, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej W. Panczenko oraz pisarz, literaturoznawca, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów M. Słaboszpycki. Na prezentacji wystąpili redaktorzy i czytelnicy książki, którzy podkreślili wagę upublicznienia spuścizny epistolarnej dla głębszego zrozumienia pisarza i jego twórczości. Czernihowskie Literacko-Memorialne Muzeum-Rezerwat M. Kociubynskiego składa serdeczne podziękowania Michajłowi Słaboszpyckiemu za pomoc w wydaniu książki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

WEHY HISTORII

Anatolij ZBOROWSKIJ, m. Irpień, obw. kijowski Niedawno w Mikołajowie ukazało się drukiem monograficzne historyczno-krajoznawcze opracowanie „Powojenna i współczesna Mikołajowszczyzna”. Jego autorami są mikołajowscy historycy W. Szkwareć, J. Horburow i K. Horburow. W książce przedstawiono historię regionu od 1944 roku do stycznia 2008 roku. W szczególności podkreśla się, że Mikołajowszczyzna, podobnie jak inne ziemie Ukrainy, w latach 1946–1947 doświadczyła sztucznego głodu. Autorzy piszą: „Faktycznie głód stał się środkiem karnym zamiast nieudanej, znanej próby wysiedlenia Ukraińców na Syberię jako nielojalnego, niepewnego narodu, podobnie jak szeregu narodów kaukaskich, Tatarów krymskich… Ofiarami Hołodomoru stało się ponad 400 tysięcy mieszkańców Mikołajowa, czyli niemal każdy trzeci krajowiec”. Historycy zwracają uwagę na represje wobec ukraińskich działaczy kultury w czasach sowieckich, ukazują demokratyzację społeczeństwa w okresie pierestrojki. 22 marca 1989 roku odbyły się zebrania założycielskie Mikołajowskiej Miejskiej Organizacji Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki (później — Mikołajowska Obwodowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki). 27 października 1992 roku w Mikołajowie odsłonięto pierwszy pamiątkowy znak w miejscu, gdzie kiedyś stał dom (ul. Admiralska, 31), w którym mieszkał i tworzył Mykoła Mykołajowycz Arkas — wybitny ukraiński historyk, autor opery „Katarzyna”, założyciel mikołajowskiej „Proświty”, autor „Historii Ukrainy-Rusi”. Przeprowadzono także inne działania upamiętniające pamięć wybitnego prosvitianina. Warto wiedzieć, że we wsi Starobohdaniwka w rejonie ochakowskim do lata 1996 roku mieszkał Iwan Hryhorowycz Żelo, urodzony w 1894 roku, który uczył się w ukraińskiej szkole otwartej przez M. M. Arkasa. Historyk sam wręczył mu swoją książkę „Historia Ukrainy-Rusi”. 2 maja 1989 roku w Mikołajowie odbyło się pierwsze Święto Ojczystego Języka. Przewodniczący mikołajowskiej „Proświty” W. Slipiec na początku lat 90. zauważał: „Kwestia narodowego odrodzenia narodu ukraińskiego — poprzez odrodzenie naszego języka, kultury, duchowości — najczęściej wiąże się z innymi kardynalnymi sprawami naszego bytu: budową Państwa Ukraińskiego i przebudową gospodarki na zasadach rynkowych. Można śmiało powiedzieć, że charakter państwa, które budujemy, i charakter gospodarki rynkowej, do której tworzenia przystępujemy, zależeć będą od tego, czy naród ukraiński stanie się rzeczywiście narodem, prawdziwą nowoczesną nacją, świadomą swojej odpowiedzialności za wszystko, co dzieje się na Ukrainie”. 7 grudnia 2000 roku podpisano do druku pierwszy numer mikołajowskiej gazety towarzystwa „Proświta” „Arkasiwska wulica”. Jednak z przyczyn finansowych ukazuje się ona z przerwami. Historyków oburza językowa spekulacja polityków: „Niektórym deputowanym wydało się zapewne, że wszystko im wolno, bo przecież, jak mówią, „wzięli Boga za brodę”, mogą w naszym imieniu, lecz bez nas decydować, jakim językiem mamy się posługiwać. Jakby przytłaczająca większość mieszkańców Ukrainy nie powiedziała o tym 1 grudnia 1991 roku?! Znowu od wyborów do wyborów rozbrzmiewają kłamliwe wyznania miłości do narodu ukraińskiego, nierzadko w języku dla niego obcym. I znów nonsens: czy można jednocześnie kochać naród i gardzić jego językiem? Oczywiście, że nie. Tak nie bywa”. Autor dostrzega pozytywne zmiany na Mikołajowszczyźnie w czasach niepodległej Ukrainy: „Kraj mikołajowski… w składzie niepodległego Państwa Ukraińskiego zdołał nie tylko przetrwać okres przełomowy kształtowania się, lecz także zachować swój potężny potencjał przeszłości, a ponadto zauważalnie rozwinąć współczesną gospodarkę, sferę społeczno-kulturalną i inne dziedziny życia społecznego”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

DO KIJOWA, DO OLEKSY

Niektórzy ludzie przechodzą przez życie, nie zostawiając po sobie żadnego śladu. Są podobni do cieni, szarzy i niezauważalni. Ale są też tacy, którzy oddają duszę i ciało za naszą wolność. Jednym z nich był Oleksa Tychyj, działacz praw człowieka i społecznik. Żył w czasach represji, wojny, zniszczenia i strachu każdego o swoje życie i życie bliskich. Oleksa jednak nie bał się totalitarnej machiny, która w końcu zmiażdżyła jego ciało, ale nie ducha. Zmarł na początku maja 1984 roku w szpitalu dla więźniów politycznych. Działacz społeczny, dawny więzień polityczny Wasyl Owsijenko dał nam kilka wskazówek, jakie miejsca, jego zdaniem, Oleksa Tychyj chciałby widzieć wśród swoich następców. Jednym z takich miejsc, bez wątpienia, jest Muzeum Ludowej Architektury i Życia Ukrainy w Pyrohowie. To właśnie w takich skarbnicach historii wychowują się prawdziwi patrioci. Wołodymyr Oleksijowycz Tychyj łączy aktywną działalność społeczną z pracą naukową w dziedzinie fizyki jądrowej i ekologii. Jest znakomitym przewodnikiem, bardzo kocha Kijów i potrafi godzinami opowiadać o znamienitych miejscach historycznych stolicy. Chcę serdecznie podziękować sponsorom wyjazdu: stowarzyszeniu im. Oleksy Tychyjego, obwodowemu zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Mam nadzieję, że w przyszłym roku zwycięzcy czytań twórczości Oleksy Tychyjego również pojadą do Kijowa, by pokłonić się jego grobowi. Od redakcji. Aleksander ma rację. Stowarzyszenie im. Oleksy Tychyjego, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, „Bachmat” wraz z Kostiantyniwskim rejonowym i Drużkiwskim miejskim wydziałami oświaty planują uczynić z czytań Oleksy i majowych wyjazdów do Kijowa tradycję. Kolejne czytania odbędą się pod koniec stycznia 2009 roku w Liceum w Nowodmytriwce w rejonie kostiantyniwskim. W nich może wziąć udział każdy, kogo interesuje życie i twórczość Oleksy Tychyjego. Zwracajcie się do „Proświty”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

sztuki Witalij Kirejko dosłownie połykał tomy partytur, wyciągów fortepianowych i książek, godzinami siedział przy fortepianie. Interesowało go wszystko: nauki społeczne i literatura, teatr i kino, sztuki plastyczne. Właśnie wtedy pojawiła się opera „Pieśń lasu” na podstawie dramatu Łesi Ukrainki. Ta oryginalna perła ukraińskiej klasyki zniewoliła duszę młodego kompozytora, gdyż miał on zaledwie 31 lat. Operę włączył do swojego repertuaru Lwowski Teatr Opery i Baletu im. Iwana Franki, premiera odbyła się w maju 1958 roku, choć w radzie artystycznej byli tacy, którzy sceptycznie odnieśli się do twórczości młodego ukraińskiego kompozytora. Ale był to bez wątpienia wielki sukces. Natchniony nim, Witalij Kirejko po dwóch latach napisał balet „Cienie zapomnianych przodków” na podstawie powieści Mychajła Kociubynskiego, potem jednoaktowy balet „Wiedźma” na podstawie poematu Tarasa Szewczenki oraz „Orgię” — dramatyczny balet na podstawie dramatu Łesi Ukrainki, który, nawiasem mówiąc, już ponad 30 lat czeka na realizację. W 1966 roku na jednym oddechu pojawiły się opera „W niedzielę rano” lub „Turczynka” na podstawie powieści Olhy Kobylańskiej oraz opera-satyra „Marko w piekle” na podstawie dramatu Iwana Koczerhy. W dorobku kompozytora znajdują się symfoniczne i ka-

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

POSTACIE

Lidia ŁUCENKO Na Górze Czerniecza Wybitny ukraiński kompozytor, muzykolog, profesor Konserwatorium Kijowskiego — “ostatni romantyk ukraińskiego melosu”. Jego utwory muzyczne są przesiąknięte motywami ukraińskiej pieśni ludowej, wypełnione obrazami folklorystycznymi i romantycznymi. Artysta Ludowy, laureat nagrody im. Mykoły Łysenki, a zasłużonej od dawna Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, niestety, tak i nie otrzymał. Skromny i inteligentny człowiek, a jego czyste i jasne sumienie nie pozwala biegać i wypraszać nagród czy tytułów. Twórca z bożej łaski, człowiek o unikalnym duchowym pięknie, patriota, który doskonale poznał historię i kulturę swojego narodu. Wszechstronnie utalentowany, czyta Biblię po francusku z ilustracjami francuskiego artysty Doré, a nauczywszy się hiszpańskiego, przeczytał “Don Kichota” w oryginale. W. Kirejko rozmawia po angielsku, niemiecku, polsku, wzbogacając się o dorobek kulturowy tych narodów. Lecz przede wszystkim jest Ukraińcem z kozackiego rodu z Dniepropietrowszczyzny. Ród Kirejków jest wielki, dumny i niezależny. Ojciec przyszłego kompozytora, Dmytro Kostiantynowycz, pracował jako nauczyciel, przez pewien czas uczył się w technikum muzycznym. Witalij od dziecięcych lat zanurzył się w świat muzyki i pieśni. Ojciec zorganizował z chłopów chór ludowy, który wykonywał utwory M. Łeontowycza, M. Werykiwskiego, M. Łysenki. Za to Dmytrowi Kostiantynowyczowi “dostawało się” od tak zwanego zwierzchnictwa, które podejrzewało go o nacjonalizm, dlatego często musiał się przeprowadzać. Właśnie z tego powodu rodzina znalazła się w Kobelakach na Połtawszczyźnie, gdzie minęło niełatwe dzieciństwo Witalija Kirejki. Tutaj uczył się w szkole, przeżył straszny głód w 1933 roku, ciężkie lata wojenne. Ale Ukraińców w smutku i w radości pociąga piękno, muzyka, pieśń. Matka Witalija znała wiele pieśni ludowych i w domu często rozbrzmiewała muzyka. Jako siedmiolatek Witalij uczył się grać na skrzypcach i fisharmonii, które ojciec kupił za pieniądze zarobione na własnoręcznie robionych kopertach. Ojciec grał na skrzypcach i fortepianie, to właśnie on dał synowi podstawy teorii muzyki. Jako czternastolatek Witalij Kirejko zaczął pisać utwory muzyczne. Wśród pierwszych prób — utwór na skrzypce, pieśni do wierszy współczesnych poetów. Były to piosenki dziecięce, które wykonywała jego pięcioletnia siostra Władysława, która później została utalentowaną pianistką. Podczas wojny rodzina Kirejków przez dwa lata przebywała w okupacji w Kobelakach i aby przeżyć, ojciec i syn pracowali w

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

ROMANTYK RODZIMEJ MUZYKI

miejscowym teatrze amatorskim. W 1943 roku ojciec zmarł z niedożywienia i choroby żołądka. Wtedy Witalij zorganizował chór amatorski, który jeździł z koncertami po jednostkach wojskowych. I „znajomi, widząc, że zajmuję się próbami kompozytorskimi, poradzili mi, abym moje ćwiczenia muzyczne wysłał do Kijowskiego Komitetu do spraw Sztuki. Po pewnym czasie z Kijowa przyszedł list, w którym zaznaczono, że moje utwory muzyczne przejrzano i poradzono mi wstąpić do szkoły muzycznej” — wspomina Witalij Kirejko. Tak przyszły kompozytor pojechał do Kijowa, gdzie poznał znanego kompozytora P. O. Kozyckiego, który był w tym czasie zastępcą przewodniczącego Komitetu do spraw Sztuki. Kozycki wysoko ocenił dar muzyczny chłopca i powiedział, że powinien uczyć się w konserwatorium. Ale konserwatorium było jeszcze w ewakuacji, dlatego, żeby nie tracić czasu, Kozycki umieścił Witalija w Zespole Pieśni i Tańca przy Zarządzie 1. Frontu Ukraińskiego. W zespole Witalij Kirejko, kontaktując się ze śpiewakami i muzykami, doskonalił swoją wiedzę muzyczną i umiejętności muzykowania. Wreszcie długo wyczekiwane Konserwatorium Kijowskie. Pedagogiem w zakresie kompozycji był wybitny ukraiński kompozytor Łewko Rewucki, a harmonię wykładał Mychajło Werykiwski. Pod czujnym okiem tych gigantów ukraińskiej muzyki Witalij Kirejko jeszcze w latach studenckich próbował pisać muzykę symfoniczną, stworzył dwa kwartety smyczkowe, które sam skrytykował. Pierwszym wielkim utworem podczas nauki była kantata „Matka” do wiersza Maksyma Rylskiego. Po ukończeniu konserwatorium w 1949 roku kompozytor rozpoczął aspiranturę i pracował jako wykładowca dyscyplin muzyczno-teoretycznych. Pomimo ciężkich powojennych lat, w Kijowie tętniło życie muzyczne i teatralne. Jak wspomina Witalij Dmytrowycz, wraz ze studentami bardzo często odwiedzał koncerty w filharmonii i Operze. Słuchał niezrównanych śpiewaków: Mychajła Hryszki, Iwana Patorżynskiego, Marii Łytwynenko-Wolgemut, Borysa Hmyri oraz innych metrów ukraińskiej muzyki. W tym wirze ukraińskich utworów kameralno-instrumentalnych, pieśni na głos i fortepian do słów T. Szewczenki, Łesi Ukrainki, I. Franki, M. Rylskiego, P. Tyczyny, A. Malyszki oraz innych ukraińskich i światowych klasyków. Znaczący jest dorobek W. Kirejki w gatunku muzyki chóralnej: utwory autorskie „Nad Dnieprową sagą” do wierszy T. Szewczenki, „Graj, moja banduro” do wierszy D. Łucenki, „Jednoczmy się, bracia”, „Do słońca prawdy”, „Bracia-kozacy”, „Szczerze kochamy Ukrainę” do wierszy Zoi Rużyn oraz inne utwory o brzmieniu lirycznym i patriotycznym. Wszystko w dorobku kompozytorskim W. Kirejki jest przesiąknięte ukraińskim duchem, ukraińskim melosem. Jest on prawdziwym twórcą ukraińskiej kultury. To inteligent, intelektualista tej starej szlachetnej formacji, który kocha sztukę w sobie, a nie siebie w sztuce. Bardzo niepokoi się o duchowość swojego narodu. W jednym z artykułów pisał: „Trwa wypaczanie duchowości narodu poprzez środki narzucania kultury masowej, która stanowi brak smaku, antyartystyczną istotę, aż do potwornych cech. I wszystko to jest podawane przede wszystkim przez radio i przekaz telewizyjny jako „rozkwit narodowej muzyki i pieśni”, ale o jakim poziomie artystycznym muzyki i poezji może być mowa w takich „arcydziełach”, które nie śpiewa, a wrzeszczy niemal codziennie ta czy inna gwiazda estrady. Od całej tej niezliczonej piosenkowej popkultury i szlagierów, show, festiwali, list przebojów u ludzi tworzy się wrażenie, że sztuka muzyczna to tylko piosenka jako taka i żadne inne gatunki muzyki nie istnieją. Następuje profanacja zawodu kompozytora — zawodu dalekiego od masowego, który wymaga nie tylko naturalnego talentu, ale i długotrwałej nauki. Muzyczna „popkultura”, nawiasem mówiąc, tylko w naszym kraju została podniesiona do rangi sztuki, czego nie ma w żadnym kraju świata. Czyż nie jest dziwne, że takie wydawnictwa w sprawach kultury, jak czasopismo „Kultura i życie”, magazyn „Sztuka” kończą od czasu do czasu swoje istnienie, w odróżnieniu od prosperujących bulwarowych i „seksologicznych” gazet i magazynów. Zniknął luksusowy sklep nutowy na Chreszczatyku, dawno zakończyły działalność wydawnictwo „Muzyczna Ukraina”, księgarnia „Poezja”. A przecież udowodniono, że bez odrodzenia kultury i sztuki nie może być rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. I tylko naród, pozbywszy się kompleksu niższości, swoimi czynami i osiągnięciami wyleczy nasze państwo z wielowiekowych materialnych i duchowych ran i nie pozwoli powrócić do jakiejkolwiek nowej czy wczorajszej imperii”. Pomimo swojego wieku i już nie tak dobrego zdrowia, Witalij Dmytrowycz niestrudzenie pracuje, tworzy jak najwięcej, realizując swój niepowtarzalny talent kompozytora. I w tym utwierdziłam się, odwiedziwszy premierę opery „Bojarynia” według dramatu Łesi Ukrainki, która pięć lat czekała na swoje sceniczne wcielenie. Utwór brzmiał w wykonaniu koncertowym, które zrealizowali śpiewacy Narodowej Opery Ukrainy: Mykoła Kowal, Ołeksandr Wostriakow, Hennadij Waszczenko, Jurij Awramczuk, Stepan Ficycz, Iryna Dać, Switłana Kysła, Dmytro Hryszyn oraz inni. Dyrygent-inscenizator — artysta ludowy Ukrainy Iwan Hamkało, reżyser wykonania koncertowego Mykoła Hamkało, chórmistrz-inscenizator Bohdan Plisz. Opera przeszła z wielkim sukcesem, widzowie długo nie wypuszczali artystów. Oczywiście w sali byli tylko świadomi Ukraińcy, którym nie jest obojętny los ukraińskiej kultury, ale słyszałam też ludzi o nastawieniu szowinistycznym, którzy, nie znając utworu Łesi Ukrainki i historii swojego narodu, sceptycznie odnieśli się do inscenizacji. Ten utwór w czasach radzieckich przez ponad sześć dekad nie był włączany do żadnego wydania Łesi Ukrainki (ostatni raz „Bojarynię” wydrukowano w 1927 roku w Charkowie). Nie było go ani w programach szkolnych, ani uniwersyteckich. Jednak nie zapominali o nim prawdziwi patrioci, ukraińska inteligencja, która znała i kochała dramat. Przecież „Bojarynia” odsłania istotę polityki rosyjskiego samodzierżawia, które niszczyło duchową i kulturową przestrzeń narodu ukraińskiego — jednych wywabiano do Moskwy obietnicami kariery, innych zabierano siłą, a niektórych niszczono lub zsyłano na Syberię. To były czasy Ruiny. Łesi Ukrainka pisała utwór daleko od Ojczyzny — w egipskim miasteczku Helwan, gdzie przechodziła kurację. Być może tam, daleko od rodzinnej ziemi, ogarniała ją nostalgia i ból za ojczystym krajem, przecież z takim bólem główna bohaterka Oksana, którą los rzucił do Moskwy, uświadomiła sobie, jak zawiniła wobec własnego narodu, i wszystko robiła po to, aby wrócić na ojczystą ziemię. Autorowi libretta Wasylowi Turkewyczowi udało się zbudować dramaturgię tak, aby bohaterowie wyrażali nie tylko wewnętrzny świat uczuć, ale i stosunek do wydarzeń, które działy się na Ukrainie. Wysokim napięciem filozoficzno-etycznym, poczuciem autentyczności kompozytor uchwycił wszystkie subtelności utworu Łesi Ukrainki na tle czasu, tworząc piękną muzykę. Widzowie, którzy przyszli na premierę, byli nieco zdziwieni: gdzież dekoracje, oprawa artystyczna? Ale obojętnych w sali nie było — i to jest najważniejsze. Utwór Łesi Ukrainki i muzyka Witalija Kirejki poruszyły do żywego. Szkoda, że u nas brakuje środków na prawdziwą sztukę i bardzo mało jest prawdziwych patriotów, którzy tak kochaliby swoją ziemię, swój naród, jak Łesia Ukrainka i kompozytor Witalij Kirejko. Wiele lat mu życia!

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

TRADYCYJNA KULTURA

złota lub srebrna moneta, którą noszono na wstążce na szyi) oraz dukacze (drobne monety, które nawlekano na sznurek i noszono jako naszyjnik). — Często mówi się o zewnętrznych wpływach na kształtowanie się ukraińskiego stroju. — Nie mogło ich nie być! Na przykład szarawary Ukraińcy „pożyczyli” od Scytów i Turków. Zauważalne są polskie, tatarskie, węgierskie wpływy na ukraiński ubiór. Strój książęco-bojarskiej elity uległ wpływom bizantyjskim, na kształtowaniu się kozackiego ubioru odbiła się tradycja wschodnia. Ale wszystkie te wpływy przyszły i odeszły, a Ukraińcy pozostali prawie tacy sami, jak byli — koszula, płachta, zapaska, szarawary. Ukraiński strój ludowy zawsze był samowystarczalny dzięki zamkniętości i trwałości tradycji rolniczej. Wieloletnie badania nad strojem ludowym przekonały mnie o tym, że nasi przodkowie mieli wyrafinowany gust artystyczny, który ukształtowała bujna ukraińska przyroda i piękno ojczystej ziemi. Ukraiński kostium do dziś budzi zachwyt na świecie. Odczułam to, gdy przyszło mi wykładać historię ukraińskiego stroju na uniwersytetach w Niemczech i Kanadzie. Cieszę się, że ukraińscy i zagraniczni projektanci mody lubią wykorzystywać nasze elementy etnograficzne w swoich kolekcjach. W ostatnim czasie ożywiło się zainteresowanie ukraińskiej młodzieży strojem narodowym — ubieranie się po ukraińsku staje się modne. Lubię znajdować modne elementy w ubiorze współczesnych kijowianek, odgadując w nich wizerunki trypolskich piękności czy „pięknych żon kijowskich” z epoki książęcej. Może to być kokieteryjnie zawiązana na biodrach chusta, ozdobiona muszelkami, koralikami, zawieszkami, sznury terakotowych lub perłowych korali na szyi. — Proszę podzielić się z czytelnikami swoimi marzeniami. — Marzę o ukończeniu trzeciego tomu „Kroniki ukraińskiego stroju”, który obejmie historię ukraińskiego kostiumu od początku XX wieku do naszych dni, i o znalezieniu mecenasów, którzy zgodziliby się sfinansować jego wydanie. A jeszcze chcę stworzyć w Kijowie muzeum historii ukraińskiego stroju — w „Artystycznym Arsenale” lub w Domu Nauczyciela. Wszystkie kostiumy powinny być na woskowych figurach. Ubiory i ozdoby weźmiemy z prywatnych kolekcji. Nie można godnie żyć, nie znając własnej historii. Rozmawiał Serhij PONOMARIOW Zdjęcie z archiwum Zinaidy Wasinej

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Nasi przodkowie mieli wyrobiony smak artystyczny

Zinaida Wasina – artystka, etnograf, członkini Związku Artystów Ukrainy, badaczka ludowego stroju – uważa, że odlegli przodkowie Ukraińców mieli dobry smak artystyczny. Jej dwutomowa „Ukraińska kronika odzieży”, zawierająca historię odzieży Ukraińców z ostatnich 10 tysięcy lat, nie ma odpowiedników ani w naszym kraju, ani u sąsiednich narodów. Do książki weszło 250 kolorowych rysunków autorki oraz ponad 1500 rysunków graficznych. Pierwszy tom „Kroniki” uznano Książką Roku na Ukrainie w 2004 roku, a drugi – w roku ubiegłym. — Zinaido Ołeksandriwno, czy zdarzyło się Pani występować jako modelarka strojów ludowych? — Projektowałam szkice kostiumów dla artystów Ukraińskiego Ludowego Chóru im. Wierowki, Zespołu Tańca im. Wirskiego i Czerkaskiego Chóru Ludowego. Obecnie zajmuję się projektowaniem kostiumów dla nowego zespołu ludowego, który tworzy się na Ukrainie przy pomocy ukraińskiej diaspory w Kanadzie. — Skąd czerpie Pani informacje do badań nad strojem ludowym? Przecież odzież piękności minionych stuleci dawno obróciła się w proch… — Po pierwsze, w badaniach opieram się na danych z wykopalisk archeologicznych. W pozostałościach dawnych siedzib czy w pochówkach tkaniny rzeczywiście się nie zachowały, jednak wiele można odtworzyć na podstawie metalowych, kościanych, a nawet drewnianych ozdób. Przydaje się także studiowanie kronik, dawnych ikon i obrazów, eksponatów muzealnych. Wiele dają etnograficzne wyprawy do ukraińskich wsi. W tej dziedzinie badania trwają, pojawiają się nowe materiały, które zmuszają do korygowania wyobrażeń o historycznej drodze ukraińskiego ubioru. — Który okres w historii ukraińskiego stroju jest dla Pani najciekawszy? — Najbardziej pociąga mnie epoka trypilska, bo to właśnie tam leżą początki całej ukraińskiej kultury, a także stroju. Nasze badania dowodzą, że podstawy ludowego ubioru od tamtych czasów prawie się nie zmieniły. Krój odzieży pozostaje geometryczny — prosty i wygodny, a objętości wyrobu do dziś osiąga się przez przez zbieranie tkaniny w fałdy. Ukraińcy byli rolnikami już od epoki trypilskiej. Ich wyobrażenia o budowie otaczającego świata odbiły się w ubiorze, przede wszystkim kobiecym, bo wtedy żyli w matriarchacie i każda kobieta uosabiała Wielką Boginię. Proszę spojrzeć na rysunek tradycyjnego stroju Ukrainki. Dziewczęcy wianek — symbol Słońca, a wstążki na nim — symbol deszczu. Korale na szyi to echo wizerunku świętego węża, który miał chronić kobiece piersi — pojemnik życiodajnej wilgoci. Pas oznacza horyzont, a plachta w romby na kobiecych biodrach — żyzną ziemię. Zdolność kobiety do tworzenia nowego życia współbrzmi w stroju z żyznością ziemi. — W czym widzi Pani wyjątkowość ukraińskiego stroju ludowego? — Wyjątkowym uważam właśnie motyw żyzności ziemi, który brzmi w kobiecym stroju. Podczas badań odsłoniło mi się wyraźne erotyzm ubioru Ukrainek, zwłaszcza dziewcząt — wycięcia na koszuli, podkreślanie piersi, plachta ściśle opinająca biodra. U naszych sąsiadów tego nie ma. Te cechy odzieży wyznaczają pogańskie korzenie ukraińskiej kultury, obrzędy płodności, kult ciała u naszych dalekich praojców. Porównując nasz strój dziewczęcy, na przykład z rosyjskim, zobaczymy, że tam panuje zupełnie inna kultura. — Jak, Pani zdaniem, można wyjaśnić regionalne różnice ukraińskiego stroju? I co łączy lokalne warianty w jeden narodowy typ odzieży? — Chciałabym zacząć od wspólnych cech. Jedność ukraińskiego stroju narodowego opiera się na jedności narodowej kultury. Całe terytorium Ukrainy przez długi czas zamieszkiwały spokrewnione plemiona, które żyły według wspólnych praw, podyktowanych jednym dla wszystkich rolniczym sposobem życia. Całą wspólnotę plemion łączyły jednakowe zwyczaje i obrzędy, dlatego jednolite były zasady kroju odzieży — konstrukcyjny minimalizm krojenia z prostokątnego materiału. Jednolita była także zasada kształtowania odzieży na ramiona i biodra ze względów praktycznych, zasada tworzenia zestawów ubioru i jego zdobienia, a także symbolika kompozycji ornamentalnych. Regionalne różnice odzieży narzucały naturalne warunki przyrodniczo-klimatyczne danej okolicy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

NIE WIERZYSZ — IDŹ DO MUZEUM «PYSANKA»

Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk Haft jest jednym z najbardziej archaicznych i najtypowszych przejawów ukraińskiego obrazu narodowego i mentalności. Świadoma, znakowa symbolika, zakorzeniona w tradycyjnym ornamencie, przenika nasze tradycje i niesie ze sobą znaczeniowe oraz filozoficzne obciążenie. …W pociągu Iwano-Frankiwsk – Kołomyja nie ma gdzie szpilki upuścić, a każdy piąty pasażer wiezie tu towar. Myślę, że zdrzemnę się do stacji końcowej, bo nic mnie nie przyciąga. Ale dwie dziewczynki z haftem nie pozwoliły mi zapaść w drzemkę. — Chcemy — mówią do mnie uczennice — haftować tak ładnie, jak pan Mykoła Symczyn z Nyżnього Berezowa, co na Kosowszczyźnie. Nie spodziewałem się, że obrazy, które haftowały dziewczęta, są dziełem mężczyzny. Zostawiam sprawy i idę do muzeum „Pysanka” w Kosowie. Słucham przewodnika Ihora Iwachniuka. Siedem portretów-obrazów przyciągało gości nie mniej niż pisanki z całego świata. Intryguje sama historia hafciarza. W lutym 1962 r. Mykoła Symczyn uległ wypadkowi samochodowemu. Lekarze patrzyli na niego jak na beznadziejnego. Cudów nie ma — mówili. Ale Boża Opatrzność skłoniła beznadziejnego do chwycenia za igłę, nici i płótno. Rodzice przynieśli rodzinne ręczniki, chorągwie, feloni, pokrowce ołtarzowe, koszule, poduszki — on szybko wszystko przejął. I poszedł dalej — do haftu monumentalnego (Mykoła jest z wykształcenia architektem). Tak powstały w haftach katedry: „św. Piotra w Rzymie”, „św. Jura we Lwowie”, „Pobyt Jezusa Chrystusa w Jerozolimie”; „portret papieża Rzymskiego przed przyjazdem na Ukrainę”, portrety wybitnych Ukraińców, filozoficzne obrazy i symbole religijnych świąt i obrzędów Ukrainy („Pokrowa”, „Rozpacz”, „Objawienie Pańskie”). Dominującą w jego pracach jest tematyka duchowa. Mykoła Symczyn utrwala na płótnie siłę ludzkiego ducha. Dzięki Bożej łasce, ku zdumieniu lekarzy i ateistów-niedowiarków, praca tak go natchnęła, że prawie nie odczuwa choroby. Utalentowany artysta włada różnorodną techniką haftu — bułgarskim ściegiem, zwykłym krzyżykiem, aksamitnym jedwabiem, półkrzyżykiem. Czuje gamę barw. Cieszy obecność jego dzieł w cerkwiach, muzeach i prywatnych kolekcjach w diasporze. Mykoła marzy o stworzeniu własnych albumów i ofiarowaniu ich ludziom.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

“Obecnie trwa aktywne odrodzenie ukraińskiej awangardy”.

22 maja, Kijów. Wydarzenia „Proświty” oraz innych sił narodowo-demokratycznych z okazji rocznicy powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na Ukrainie. 17.00 — panichida w cerkwi Narodzenia Pańskiego na Placu Pocztowym, uroczysty pochód Włodzimierskim Zjazdem, Chreszczatykiem, bulwarem Szewczenki do pomnika Wielkiego Kobziarza. 18.00—21.00 — wiec, składanie kwiatów pod pomnikiem T. Szewczenki, koncert zespołów artystycznych. Redaktor dyżurny Swiatosław MIZERNiUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10'B, m. Kijów, 01001 E'mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301221 Nakład — 24000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny. na 3 miesiące — 11,32 hrywny. na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 2 1 4 820095 780016 Głęboki wpływ na twórczość przyszłej “królowej awangardy” wywarła znajomość z filozofami M. Bierdiajewem i L. Szestowem, z paryską elitą twórczą — Picassem, Braque’iem, Légerem, Apollinaire’em. Potem sama tworzyła w Paryżu, wykładała w Akademii Sztuki Współczesnej, a badacze jej twórczości odnotowywali jeden z głównych nowatorskich elementów, które wniosła kijowska artystka do światowej awangardy — napięcie kolorów, uogólnionych harmonią płaszczyzny obrazowej. Ołeksandra Ekster zawsze podkreślała, że jej odkrycia w kolorystyce miały prekursora — ukraiński haft. Udało jej się uniknąć losu wielu twórców ukraińskiej awangardy, którzy zginęli w wyniku stalinowskiego terroru, jak bojczukiści; tych, których nie rozstrzelano, prześladowano lub zakazywano. Ona zaś wyrwała się na międzynarodową wystawę w Paryżu w 1924 roku i już nie wróciła. W swojej pracowni pod Paryżem, będąc już w podeszłym wieku, Ołeksandra Ekster tworzyła naczynia ceramiczne z barwnymi ukraińskimi motywami. Z tego żyła rodzina. Z ostatnich listów artystki wynika, że niemal głodowała, ale skarżyła się jedynie na głęboką nostalgię za Kijowem. Istnieje jej wspomnienie o wyspie Truchanów, “kiedy słońce o tej wczesnej porze, wykąpawszy się w Dnieprze, dziarsko, świeżo wchodzi w głąb całej Ukrainy”. Artystka, którą inspirowały ukraińskie ornamenty, ludowy haft i która sama rysowała szkice haftów dla wiejskich hafciarek z Werbiwki na Kijowszczyźnie, tworzyła kostiumy do przedstawień baletowych, scenografię do spektaklu “Romeo i Julia” i… brała udział w tworzeniu munduru dla Armii Czerwonej — to wszystko ona, Ołeksandra Ekster. W 1914 roku zorganizowała w Kijowie znaczącą w historii rodzimej awangardy plastycznej wystawę “Pierścień” oraz grupę twórczą o tej samej nazwie. Lubiła także święta miejskie. Udekorowane przez artystkę kijowskie fiesty placowe z kosmosem ukraińskich ornamentów odbiją się echem później w twórczości jej naśladowców — scenografów różnych pokoleń. Według szkiców artystki wykonano kostiumy do pierwszego filmu science-fiction “Aelita”, który wszedł na ekrany w 1924 roku. Przez swoje długie życie twórcze Ołeksandra Ekster zajmowała się malarstwem, projektowaniem odzieży, działalnością wystawienniczą i dydaktyczną, inscenizacjami teatralnymi, projektowała książki. Ale najpierw wytrwale uczyła się sama — w Kijowskiej Szkole Rysunkowej M. Muraszki, w pracowni twórczej słynnego S. Switosławskiego — intelektualisty, którego tak kochała postępowa młodzież studencka. SZTUKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Ołeksandra Ekster. “Trzy kobiece postacie” Walentyna DAWŁYDENKO Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Kijowska majowa noc trafiła do kolekcji europejskiego święta. Już od dziesięciu lat muzea Europy zapraszają wszystkich jednej nocy w maju do zanurzenia się w świat historii i sztuki. To prawdziwe świąteczne widowiska, do których zajrzeć można było wraz z nastaniem zmierzchu przez sieć Internet. W bieżącym roku Ukraina stała się pełnoprawnym uczestnikiem tego projektu. Noc 17 maja w tej kolekcji pachniała bzem ze zboczy Ogrodu Botanicznego i wieczornym zmęczeniem Chreszczatyku od różnorodnej publiczności, której właściwe są, jak zawsze, cechy naszego pięknego narodu, a ostatnimi czasy — odkorowane piwo jako atrybut święta, które nijak nie może przerodzić się w święto duszy. Ale przecież ktoś dla tego się stara… Żeby nie zmalały promenady z butelkami w rękach. Lecz są i inne, bardziej wzniosłe dążenia. Więc o “Nocy muzeów”. To feeryczne widowisko, gdzie połączyły się malarstwo, teatr, kino i moda, odbywało się w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy. Wystawę ukraińskiej artystki pierwszej połowy XX wieku Ołeksandry Ekster z kolekcji muzealnych i prywatnych oraz pokaz art couture ukraińskiej projektantki Lilii Pustowit zaprezentowano najpierw dla prasy, i premierowa

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

ZAPOWIEDŹ

stylistyka była bez zarzutu. Historia twórczości „Amazonki awangardy” wyłoniła się w teatralnie udekorowanym wnętrzu pierwszej sali, w której umieszczono opinie wybitnych artystów o słynnej kijowiance, która w 1919 roku malowała etiudy na wyspie Truchanów. Sama zaś ekspozycja pięćdziesięciu dzieł malarstwa i grafiki Aleksandry Ekster z kolekcji Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy, Państwowego Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy, Dnieprzańskiego Muzeum Sztuki oraz zbiorów prywatnych zajęła jedną salę, ale zaprezentowała jej twórczość w różnych gatunkach. Ta postać w sztuce to jeszcze jedno świadectwo wznoszącego się ruchu historii po spirali, lecz mimo wszystko górny krąg żyje echami poprzedniego. Obecnie, dokładnie po stuleciu, następuje aktywne odrodzenie ukraińskiej awangardy. Jej autorów kiedyś nie akceptowała publiczność, później niszczyła dyktatorska władza, teraz ich dzieła są z zachwytem przyjmowane na całym świecie. Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Aleksandra Ekster. „Most. Sèvres” Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 P.o. redaktora naczelnego Wałentyna DAWIDENKO

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин