Petro ANTONENKO
Polityczne wyciszenie państwa gotowe jest wybuchnąć prawdziwą burzą. Pełnym głosem mówi się już nie tylko o utworzeniu nowej koalicji parlamentarnej frakcji BJuT i Partii Regionów, ale także o tym, że jest to preludium, fundament ogromnej reformy konstytucyjnej na Ukrainie, w istocie próba stworzenia nowego modelu władzy. Nasza gazeta ukazuje się w czwartek, ale przygotowywana jest z wyprzedzeniem. Wydarzenia zaś mogą rozwijać się gwałtownie. Dlatego z góry nie sposób przewidzieć tego niełatwego tygodnia parlamentarnego — więc jak mówić o tym, co jeszcze się nie wydarzyło? Ale można spróbować skomentować to, co „wisi w powietrzu”, co wydaje się najbardziej prawdopodobne, a także spróbować przewidzieć konsekwencje. To praktyka krajów demokratycznych — omówić, przemyśleć, zważyć, zanim „odetnie się” na żywym organizmie. Spróbujmy. Formalnie stworzenie nowej koalicji, tym bardziej zamiast niemal nieistniejącej, wygląda dość prosto. Frakcje BJuT i Partii Regionów mają razem aż 331 mandatów, co stanowi nie tylko zwykłą, ale i konstytucyjną większość. Prawdopodobnie do koalicji przyłączy się także Blok Łytwyna z trzema dziesiątkami mandatów. A co dalej? Nowa koalicja formuje nowy-stary rząd, premierem którego pozostaje Julia Tymoszenko. Partia Regionów deleguje do rządu kilku ministrów, przede wszystkim do bloku gospodarczego. Ale najważniejsza jest szeroka reforma konstytucyjna. Przede wszystkim dotyczy to wyboru Prezydenta. Planuje się wybierać go w parlamencie i na to stanowisko kandydować będzie Janukowycz. Najwyraźniej w przypadku wyboru Prezydenta przez parlament zaktualizowana (lub nowa) Konstytucja znacząco ograniczy jego obecne uprawnienia. Czyli mowa już nawet nie o republice parlamentarno-prezydenckiej, a raczej o parlamentarnej. Tym ważniejsze w takim przypadku jest pytanie o dalsze losy parlamentu. O przedterminowych wyborach, czy to na mocy Dekretu Prezydenta, czy z inicjatywy samego parlamentu, nie ma już mowy. Rada Najwyższa przepracuje pełną pięcioletnią kadencję, czyli do 2012 roku. Co więcej, istnieje pomysł, by nawet przedłużyć uprawnienia obecnego parlamentu do 2014 roku, czyli „pięciolatkę” liczyć, zaczynając od tego roku. Wprowadzone zostaną istotne zmiany w ustawodawstwie wyborczym. Możliwe, że główne siły polityczne pójdą na tak zwane otwarte listy kandydatów. Nie niepokoją deputowanych także proponowane wybory parlamentu w dwóch turach. Istotniejsza jest proponowana sztywna zasada wprowadzenia wreszcie mandatu imperatywnego dla deputowanych ludowych, czyli pozbawienia „przebiegów” z frakcji statusu deputowanego. Obecnie te zapisy są niejasne. Cel jest oczywisty: ostatecznie „poddać w poddaństwo” deputowanych ich frakcjom, siłom politycznym, aby uniemożliwić „odmienne myślenie” już na etapie tworzenia list kandydatów. Tym bardziej, że przeciwników planowanego sojuszu i wszystkiego, co nastąpi później, w obu megafrakcjach jest już teraz niemało.
Więc pojawia się kluczowe pytanie: czy nie chodzi o poddaństwo w naszym „praworządnym, demokratycznym” (artykuł 1 Konstytucji Ukrainy) państwie samego narodu, który zgodnie z Konstytucją jest głównym podmiotem, nosicielem władzy? Szanowny Czytelniku, Wyborco, możesz sam ocenić, na ile demokratyczne, odpowiadające interesom narodowym i państwowym są dopiero co wypowiedziane idee. Można z pewnością prognozować, że ukraińskie społeczeństwo przynajmniej z rezerwą odniesie się do takich pomysłów, pomimo wszystkich starań inicjatorów, którym trzeba coś mówić narodowi, motywować tak znaczące zmiany. Oczywiście, w obecnej sytuacji w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, zważywszy na to, jaka i czyja jest większość naszych mediów, można próbować przekonywać ludzi do wszystkiego, w tym do zalet imperiów, poddaństwa, feudalizmu, ustroju niewolniczego czy pierwotno-wspólnotowego. Bez wątpienia pojawią się odwołania do „kryzysu finansowo-gospodarczego”, który trzeba jakoś „przezwyciężać”. Bez wątpienia bierze się już pod uwagę rozczarowanie społeczeństwa politykami i polityką, jego zmęczenie niekończącymi się starciami sił politycznych i ich ambitnych graczy. Słychać już półpaniczne zastraszanie, że rzekomo bez podobnych sojuszy i proponowanego „przetrząsania” systemu władzy następne wybory prezydenckie będą niemal wojną. Brzmieć będą także argumenty dotyczące porozumienia wschodu i zachodu, jedności narodu. Wszystko to prawda. Ale jeśli w narodzie istnieje dążenie do spokoju, stabilności i jednocześnie do zmian, to tak samo istnieje zdrowy konserwatyzm — zmiany trzeba wprowadzać rozważnie. A co najważniejsze — w imię czego? Prezydent Wiktor Juszczenko, który na pierwszy rzut oka znajduje się jakby z boku wszystkich tych perypetii, na początku tego tygodnia jasno skomentował sytuację. Zaznaczył, że jeśli proponowane zmiany rzeczywiście mają na celu ustabilizowanie życia społeczno-politycznego i gospodarczego, to jest to jedno. A jeśli za kulisami tego kryje się zwyczajny podział władzy, uprawnień, dostępu do zasobów kraju, to nie są to zmiany, których potrzebuje państwo. Niestety, po raz kolejny trzeba stwierdzić polityczną pustkę wokół głowy państwa, spowodowaną nie tylko słabością, ale tragicznym rozłamem i rozdrobnieniem narodowo-demokratycznych sił państwowotwórczych. Czyżby Ukraińcom pozostawało dalej obserwować wystawianie tych czy innych scenariuszy i zgadywać, kto jest scenarzystą i reżyserem?
Ta praca fotograficzna „Między niebem a ziemią” należy do Csaby Balázsa (Rumunia). Wraz z dziełami fotografów z wielu krajów będzie ona eksponowana we Lwowie, gdzie 6 czerwca galeria fotograficzna Wasyla Pyłypjuka wspólnie z Lwowską Obwodową Organizacją Społeczną „Centrum Inicjatyw Lwowszczyzny” przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy oraz obwodowej administracji państwowej przeprowadza Pierwszy Międzynarodowy Salon Fotografii Artystycznej „Światło i Cień — 2009”. Wydarzenie odbywa się pod patronatem Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej przy UNESCO FIAP — największej i najbardziej autorytatywnej organizacji w dziedzinie sztuki fotograficznej. Salon fotograficzny poświęcony jest tematyce odzwierciedlenia w fotografii nieprzeciętnych chwil sportów ekstremalnych i sytuacji ekstremalnych w sporcie, sytuacji nadzwyczajnych, a także humoru. Do udziału w konkursie zaproszono profesjonalnych fotografów, fotoamatorów, kluby fotograficzne i stowarzyszenia fotograficzne z Ukrainy i świata. Szczegóły w następnym numerze gazety.
BOGACTWO OLHY SENIUK
LEKCJE BITWY POD KONOTOPEM
10–11
POZNAJCIE: POETKA KATERYNA MISZCZUK
WIECZORY ARTYSTYCZNE W UKRAIŃSKIEJ GŁĘBI
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nomika, to chłopi przekształcili się w słabą siłę ekonomiczną. Czwarty, ostatni paradoks polskiej historii w interpretacji pana Michnika to paradoks wolności słowa. Zresztą, właśnie ten paradoks można z powodzeniem nałożyć także na sytuację w Ukrainie. Do czasu uzyskania niepodległości w Polsce nie było wolnych źródeł informacji, wszystko poddawano surowej cenzurze. Natomiast po upadku reżimu komunistycznego rozpoczął się okres informacyjnej kakofonii, okres tabloidyzacji i „żółknięcia” prasy, kiedy informacja utraciła etyczne źródła. „Żółte” wydania zaczęły dominować, przekształcając wolność słowa w przejaw cynizmu. Takimi jawią się w historycznej projekcji cztery paradoksy Adama Michnika, które odegrały decydującą rolę w pokonaniu władzy radzieckiej, ale w czasie niepodległości doznały znacznych transformacji lub z niezrozumiałych przyczyn utraciły siłę. Mówiąc o współczesnej Polsce, pan Adam przyznał, że w kraju istnieje wiara w narodowe mesjanizm. Polacy wierzą, że przez długi czas ich ojczyzna była jedynie gnębiona, czyli podlegała negatywnym wpływom imperiów, natomiast nigdy nikomu nie wyrządziła żadnego zła. Proces rozgrzeszenia Polski do dziś jest bardzo problematyczny. Polska wierzy rzekomo w swoją bezbronność i kształtuje obraz skrzywdzonego kraju, za co wszyscy mają przepraszać, natomiast znaczna część Polski nie uświadamia sobie siebie historycznie także jako siły imperialnej, która mogła wyrządzić wiele szkód, a dlatego musi prosić o wybaczenie inne narody. „Kompleks ofiary istotnie przeszkadza dostrzec polską winę” — podsumował Adam Michnik. Wszystko to stanowi zagrożenie dla obecnej Polski, która pragnie zbudować demokratyczne relacje z Ukrainą. Na jedną z uwag o tym, że Adam Michnik robi wiele dla dialogu między Polską a Ukrainą, pan Adam dowcipnie odpowiedział: „Staramy się, jak możemy”. I rzeczywiście, siła indywidualności w historii obecnie wydaje się nie tak znacząca, jak kiedyś. W szczególności w czasie panowania wielkiej siły instytucji demokratycznych. Ale naprawdę to właśnie od poszczególnych ludzi zależy los krajów i kontynentów. Jednostka, uświadamiając sobie własną kulturowo-historyczną przynależność do narodu, może zrobić znacznie więcej niż instytucja, która składa się z rozproszonych ludzi, pragnących własnej korzyści. Pan Michnik nigdy, zdaje się, nie próbował utwierdzić siebie w historii, ale sama historia odwdzięcza się tym, którzy rozumieją jej mechanizmy. Nawet Lech Wałęsa swego czasu odradzał panu Adamowi wyjazd do Ukrainy na zjazd założycielski Ruchu. I właśnie wtedy pan Adam powiedział sakramentalną frazę, jednak jadąc do Ukrainy: „Niech żyje wolna, demokratyczna i sprawiedliwa Ukraina!”. Niestety, daleko nie wszystko sprawdziło się z tego życzenia. Ukraina uzyskała niepodległość, ale czy stała się demokratyczna i, co ważniejsze, sprawiedliwa? To czasem wywołuje ironię… Obok demokracji stworzyły się potężne instytucje ochlokracji, które jednak żywią się z budżetu państwowego. Jedną z największych takich instytucji jest Rada Najwyższa. Zresztą, wszystko to prowadzi do niebezpiecznego zagrożenia, które, jak zauważył pan Michnik, istnieje także w polskim społeczeństwie: niemożność zbudowania demokratycznego państwa jako takiego, gdzie wolność istnieje na zasadach prawa. I ten problem jest jeszcze straszniejszy niż putinizm i berlusconizm. W Polsce w 1988 roku do stołu rozmów zasiedli i przedstawiciele „Solidarności”, i polscy komuniści, i Wałęsa, i generał Jaruzelski. Przeszłość i teraźniejszość zeszły się w dialogu, aby zbudować wspólną historię dla dobra Polski. Osobiste ambicje pozostały w tyle, aby z przodu dominowała demokracja. Czy możliwy jest taki „okrągły stół” w Ukrainie w 2009 roku? Oczywiście, nie warto idealizować potrzeb Polski w Ukrainie, gdzie do dziś jest bardzo wiele antyukraińskich sił. Jednak dopóki w Polsce będą tacy jak Adam Michnik, są szanse na porozumienie i etyczny dialog historii i kultur.
Машинний переклад
Dmytro DROZDOWSKI, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Na wykładzie pana Michnika w NaUKMA wystąpili: Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Rzeczypospolitej Polskiej na Ukrainie Jacek Kluczkowski, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. integracji europejskiej Borys Tarasiuk, honorowy prezydent NaUKMA Wiaczesław Briuchowecki. Wśród gości byli znani działacze polityczni, kulturoznawcy, naukowcy i dziennikarze. Adam Michnik sprawił wrażenie absolutnie europejskiego człowieka, który nie należy do żadnego systemu dogmatycznego. Można to było wyczuć w sposobie komunikacji, chodzie, stylu ubioru, w stosunku do obecnych. Michnik pozostał sobą, niebrązowiejący, wolny w duchu, zdolny patrzeć ironicznie na siebie, ale poważny w kwestiach historii, która, co prawda, czasem również dochodzi do absurdu. Wiaczesław Briuchowecki powiedział, że aby dokonać wielkich rzeczy, człowiek musi być „wariatem”. Rzeczywiście, tylko z takiego „świadomego” szaleństwa w historii rodzą się wybitne osobistości, które mogą zmienić świat, które nie boją się iść pod prąd, przeciwko ustalonym normom. Pragną one zmienić historyczny model rozwoju. Niejednokrotnie podczas wieczoru padała myśl, że to właśnie Michnik złamał system sowiecki w Polsce. Podkreślał to również Borys Tarasiuk, nazywając Adama Michnika „legendą dla Europy i całego świata”. Adam Michnik skoncentrował się na kwestiach historii, wspominając wydarzenia 1989 roku. Właśnie z tego można było skonstruować projekcję na teraźniejszość. Pozbywszy się wymiaru sowieckiego historycznie, pozostaliśmy w kręgu innych problemów, już nawet nie tyle historycznych, co moralno-etycznych, prawnych, cywilizacyjnie zorientowanych. Michnik powiedział, że każda rewolucja to zawsze przemoc, ponieważ dąży do przezwyciężenia ambiwalencji każdego zjawiska historycznego, jego wewnętrznej paradoksalności. Michnik był świadomy tego, że przemocy w wyniku rewolucji nie udało się uniknąć także w Polsce, co prawda, ta przemoc miała miejsce w znacznie mniejszym stopniu, niż można było oczekiwać. Dla pana redaktora, wydaje się, akceptowalna jest tylko liberalna i prawna forma interakcji między podmiotami politycznymi, choć w praktyce właśnie uregulowanie prawne pozostaje bardziej pożądanym niż rzeczywistym. Michnik jest bezlitosny także wobec obecnej polityki Polski, wobec historycznych błędów i pomyłek. Tak, pan Adam powiedział, że dla niego istnieją dwa wielkie zagrożenia, które w jego wykładzie otrzymały nazwę „putinizmu” i „berlusconizmu”. Obie systemy są parodystyczne, ale to właśnie one wyznaczają granice ludzkiej egzystencji historycznej, uzurpując sobie wolność ducha. Putinizm, zdaniem Adama Michnika, to plagiat na podstawie polityki Alaksandra Łukaszenki, który z powodzeniem wcielił w życie Władimir Putin. Jego dyktatura i terror to w rzeczywistości nie własny wynalazek, a ukryte pragnienie wcielenia w Rosji polityki białoruskiego ojcowskiego dyktatu, ustanowienia kontroli nad opinią publiczną, wszak wszystkie rosyjskie media wykonują „zamówienie państwowe”, wydając tylko potrzebne i „sprawdzone” informacje, przekodowując w ten sposób rosyjską rzeczywistość, bombardując milionową populację tonami antyinformacji, antywolności. Berlusconizm, jak ironicznie powiedział pan Michnik, to po prostu karykaturalna forma demokracji, splugawiona demokracja, nieprawdziwa, iluzoryczna; ona już nawet nie jest tyle śmieszna, co tragiczna, jeśli brać pod uwagę wektor zewnętrzny. Berlusconi uformował politykę karykatury i absurdu we Włoszech. Mimo wszystko pan Michnik w wywiadzie dla jednego z rosyjskich wydań nazywa siebie „prawdziwym antyradzieckim rusofilem”. Dla niego przeszłość sowiecka to czas niemożliwości alternatyw, czas braku osobowości w historii, kiedy trzeba było gdzieś w fabryce po prostu stemplować popiersia Lenina i nie uświadamiać sobie, że świat może być inny. Komunizm pozbawił człowieka zdolności myślenia w sposób wolny, rozumienia sprzeczności historii. Człowiek nie może być jednowymiarowy i kierować się tylko oficjalną ideologią. System sowiecki — i to jest jego najstraszniejsze wewnętrzne zło, które chciało przerobić człowieka — dążył do uczynienia wszystkich jednakowymi. Była to taka sobie fabryka łóżek imienia Prokrusta. Wiaczesław Briuchowecki podkreślił właśnie niejednowymiarowość Adama Michnika jako człowieka, gracza politycznego, zdolnego zawsze przyjąć punkt widzenia innego. W szczególności już teraz pan Adam czasem nawet staje w obronie komunistów w obecnej Polsce, choć swego czasu to właśnie on był sprawcą upadku reżimu komunistycznego. Pan Adam z szacunkiem wspomniał imię akademika Andrieja Sacharowa; zdaje sobie sprawę z wielkości kultury rosyjskiej. Jednym z ulubionych autorów nazwał Antona Czechowa, choć nieco sceptycznie zareagował na nazwisko Dostojewskiego. Pan Michnik potrafi bardzo dobrze rozróżniać czerń i biel, nie mając żadnej jednolitości w myśleniu historycznym: kultura Rosji to jedno, a reżim ideologiczny i totalitaryzm, putinizm — zupełnie co innego. Polska obecnie, zdaniem pana Adama, ma być ważnym partnerem strategicznym. Właśnie po stronie Polski pozostaje prawo zrobienia wszystkiego, aby Ukraina wstąpiła do UE. Tak, znajdujemy się w Europie, ale do tej pory nie ma instytucjonalnego zakotwiczenia tej sytuacji, nie ma określonej stałości w polu prawnym relacji między Ukrainą a UE. W wycieczce w historię kształtowania się niepodległej Polski i obalenia reżimu komunistycznego Adam Michnik określił cztery główne paradoksy, które jednak miały decydujące znaczenie w walce z reżimem komunistycznym, powodując emancypację polskiej historii. Pierwszy paradoks to paradoks partii „Solidarność”, do której należało 10 milionów osób. Ostatecznie takie pojęcie być może warto rozumieć nie tylko w kontekście utworzonej siły obywatelskiej, ale i jako wzmocnienie sił narodowych, poczucie oparcia dla ogólnego oporu przeciwko czerwonej zarazie. A do „Solidarności” należeli zwykli robotnicy, którzy stali przy maszynach w fabryce i wytwarzali popiersia Lenina. Oni przede wszystkim znaleźli się bez pracy po „aksamitnej rewolucji”. Jednak ta solidarność ludowa okazała się kluczowa w historycznym zwycięstwie. Drugi paradoks to paradoks Polskiego Kościoła Katolickiego. Jak wiadomo, podkreślił pan Michnik, katolicyzm był historycznym markerem polskiej tożsamości. Tak, jeszcze w XIX wieku, kiedy Polska znajdowała się w składzie Imperium Rosyjskiego, można było wyczuć, że aby zrobić karierę, trzeba przyjąć wiarę prawosławną. Z drugiej strony Polska znajdowała się pod wpływem Niemiec (Prus), które dążyły do zgermanizowania Polaków. Ale Niemcy z religii to protestanci. Więc Polski Kościół Katolicki był tym źródłem energii walki o niepodległość, które dawało możliwość poczucia się innym niż imperialni kolonizatorzy, aktualizacji polskości jako kategorii etyczno-historycznej. Idea katolicyzmu, zdaniem Adama Michnika, stała się twierdzą dla utwierdzenia polskiego ducha. To samo działo się wtedy,
“W poszukiwaniu wolności. Eseje o historii i polityce” to pierwsze w Ukrainie wydanie esejów Adama Michnika — polskiego działacza społecznego, dysydenta, aktywnego uczestnika opozycji politycznej w Polsce w latach 1968—1989, jednego z liderów “Solidarności”, redaktora naczelnego “Gazety Wyborczej” od 1989 roku. Adam Michnik jako przedstawiciel powojennego pokolenia aktywnie włączył się w tworzenie nowej Polski. Przeszedł przez aresztowania i więzienia, pokonując oszczerstwa, straty, rozczarowania… Jego marzeniem była demokratyczna Polska i dokładał wszelkich starań, aby osiągnąć ten cel. Wydarzenia i refleksje na ich temat zostały odzwierciedlone na stronach książki. Okresowi walki z komunizmem poświęcono trzy pierwsze eseje zbioru, okresowi zmagań o wolną i demokratyczną Polskę — wszystkie pozostałe. Do książki weszły szkice o ideowych mentorach Michnika — Antonim Słonimskim i Jacku Kuroniu, o dylematach polskiego romantyzmu, o dramatycznym splocie relacji polsko-ukraińskich i polsko-żydowskich, które Michnik subtelnie rozumie i odczuwa. kiedy Polak Karol Wojtyła (Jan Paweł II) stał na czele Kościoła Rzymskokatolickiego w Watykanie. Trzeci paradoks Polski to polskie chłopstwo, które nie poddało się kolektywizacji, jak, powiedzmy, chłopstwo w Ukrainie, kiedy wszystkich niepokornych fizycznie wyniszczono, kiedy indywidualną własność prywatną zastąpiono kołchozami z nieograniczoną władzą “komuny”, czyli z niczyją władzą. Od chłopów zależał rozwój gospodarczy miasta, gdyż to właśnie oni dostarczali produkty żywnościowe. Ale kiedy skończyła się planowa kierowana eko- Adam Michnik to człowiek-legenda. O takich jak on można pisać tomy dla historii, a można napisać: “Adam Michnik”. Albo po prostu: pan redaktor “Gazety Wyborczej”. Wtedy w świadomości wyłaniają się różne fragmenty historii, które odkrywają tę osobowość w uniwersalnej projekcji. 21 maja odbył się otwarty wykład pana A. Michnika w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Powodem do rozmowy jest jego nowa książka “W poszukiwaniu wolności. Eseje o historii i polityce”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie “Duch i Litera”. Prawie trzy lata temu Adam Michnik był już w murach akademii jako honorowy mówca na wykładzie inauguracyjnym dla studentów pierwszego roku. Teraz powrócił już jako autor książki, która ma postawić kropki nad “i” w kwestiach integracji europejskiej Ukrainy, w wyborze partnerstwa strategicznego i relacjach z Polską. Ciekawe, że tylko w ciągu pół roku w Ukrainie ukazały się trzy fundamentalne książki, których głównym tematem jest określenie perspektywy historycznej Ukrainy, aby poprzez analizę przeszłości dojść do modelu przyszłości, aby uformować model demokratycznej Ukrainy, która od wieków była w Europie, a zatem musi wejść w tę przestrzeń instytucjonalnie. Albo nie wejść… Mam na myśli “Ave, Europa!” Oksany Pachlowskiej, “Do efektywnych społeczeństw. Drogowskazy w przyszłość” Bohdana Hawryłyszyna. I oto teraz — “W poszukiwaniu wolności…” Adama Michnika.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Zdjęcie Olesia Dmytrenki przejście od ukraińskiego – rodzinnego – do rosyjskiego – dominującego języka środowiska urbanistycznego. Według słusznej opinii R. Kisia, „zachowanie językowe człowieka jest określane przez dominującą matrycę dynamiki socjogrupowej, jest ono produktem zbiorowego programowania świadomości. Dlatego to nie migrant-marginalista wybiera sobie język, lecz on podporządkowuje go sobie”. Faktycznie w dobie bezpaństwowości, z punktu widzenia socjalizacji językowej i etnicznej, Ukraińcy, przede wszystkim w miastach, znaleźli się w sytuacji diaspory, która doświadczała asymilacji. Urbanizacja w dobie bezpaństwowości przyspieszyła procesy asymilacji językowej i etnicznej Ukraińców. „W warunkach, gdy głównych nosicieli świadomości narodowej – ukraińskojęzycznych intelektualistów – poddawano represjom lub wręcz fizycznemu wyniszczeniu, a ich idee na wszelkie sposoby szkalowano i dyskredytowano, wczorajsi wieśniacy, urbanizując się, czyli stając się w miastach studentami, robotnikami lub urzędnikami, wybierali bardziej otwartą i bezpieczniejszą drogę »akulturacji« w dominujący, czyli rosyjski język i kulturę”, jak słusznie zauważył M. Riabczuk. ZACHWIAŁEŚ SIĘ W SŁOWIE – ZDRADZIŁEŚ SIEBIE Rozmywanie tożsamości etnicznej Ukraińców doprowadziło do obniżenia ich odporności językowej jako ważnego elementu etnicznego samozachowania. Rezultatem obniżenia odporności językowej stało się naruszenie stabilności środowiska językowego (stabilności językowej), czyli rozwinięcie procesów asymilacji językowej. Po raz pierwszy w ukraińskiej nauce pojęcia odporności językowej i stabilności językowej wprowadził językoznawca O. Tkaczenko. Według jego definicji, „tracąc stabilność językową, naród dzięki odporności językowej może stopniowo przywrócić i swoją stabilność językową, a nawet ją wzmocnić. Tracąc stabilność językową i nie posiadając lub nie wypracowawszy odporności językowej, naród może stracić najbardziej stabilny i najbardziej wpływowy, najbardziej rozpowszechniony na świecie język”. Asymilacja językowa Ukraińców w miastach Ukrainy kończyła się za życia trzech pokoleń. Pierwsze pokolenie migrantów do miast było przybyszami ze wsi. Językiem ojczystym pozostawał dla nich ukraiński, ponieważ pierwotna socjalizacja językowa odbyła się w granicach środowiska ukraińskojęzycznego. Drugim językiem stawał się rosyjski, który dominował w dużych miastach nie tylko na południu i wschodzie, ale także w obwodach centralnych. Języka ukraińskiego używano głównie w rodzinie, w kontaktach z rodzicami na wsi, ale w pracy, w życiu publicznym dominował rosyjski. Stopniowo rosyjski wypierał ukraiński z komunikacji nawet w rodzinie. Przybysze ze wsi mieli niski poziom edukacyjno-kwalifikacyjny i dlatego zajmowali w miastach głównie niższe szczeble drabiny społecznej. Marginalizacja społeczna sprzyjała także językowej, w wyniku której rozpowszechniał się surżyk. Czyli już pierwsze pokolenie Ukraińców w miastach stawało się dwujęzyczne, ale dla nich ojczystym mógł pozostawać także ukraiński. Część Ukraińców była jednojęzyczna, przede wszystkim ci, którzy znajdowali się na dole drabiny społecznej i dla których znajomość języka rosyjskiego nie stawała się niezbędnie potrzebna. Poziom zrusyfikowania pierwszego pokolenia zależał w znacznej mierze od poziomu wykształcenia. Im wyższy był poziom wykształcenia, tym wyższy był poziom asymilacji językowej, z wyjątkiem inteligencji humanistycznej, przede wszystkim twórczej. Pierwsze pokolenie miejskich Ukraińców jeszcze mogło swobodnie porozumiewać się. Dokończenie na str. 4
Машинний переклад
Wołodymyr SKLIAR, etnolog, kandydat nauk historycznych, Charków
OBCY, ALE „PRESTIŻOWY” Według definicji amerykańskiego badacza R. Skemergona, dominującą pozycję w społeczeństwie może zajmować zarówno większość, jak i mniejszość. W warunkach braku państwowości dominującą może być „grupa mniejszościowa”, większość zajmuje pozycję podporządkowaną, czyli jest „etnosem masowym”. Do czasu uzyskania przez Ukrainę niepodległości Ukraińcy pozostawali „etnosem masowym” lub „podporządkowaną większością”, a Rosjanie mieli status dominującej mniejszości. Bezpośrednim skutkiem takiej sytuacji było to, że Rosjanie na Ukrainie w czasach radzieckich nie podlegali asymilacji językowej, a wręcz przeciwnie, Ukraińcy asymilowali się językowo, choć stanowili absolutną większość wśród ludności wszystkich obwodów, poza Krymem. W środowisku językowym innych etnosów przeważały procesy rusyfikacji, a nie ukrainizacji. Rozpad ZSRR i uzyskanie przez Ukrainę niepodległości postrzegano różnie. Z jednej strony Ukraińcy i przedstawiciele mniejszości etnicznych, którzy wiązali swoją przyszłość z Ukrainą, zmiany te oceniali jako przywrócenie sprawiedliwości dziejowej. Dla znacznej części Rosjan, a także zrusyfikowanych w świadomości Ukraińców i przedstawicieli innych etnosów, którzy nie identyfikowali się z Ukrainą, zmiany te nie były tak jednoznaczne. Po rozpadzie ZSRR w nowych państwach Rosjanie zetknęli się z nieznanym im wcześniej problemem — potrzebą adaptacji do obcej przestrzeni językowo-kulturowej. W czasach radzieckich, według oceny rosyjskich etnosocjologów J. Arutiuniana i L. Drobiżevej, „Rosjanie, gdziekolwiek by nie mieszkali, bardziej czuli, że żyją »w swoim Związku«, a nie w republice”. Dlatego też „adaptacja większości Rosjan do innych środowisk etnicznych republik narodowych była dość »płytka«, a przez to nietrwała”. Rozpad ZSRR obiektywnie sprzyjał przekształceniu Rosjan w mniejszość etniczną i utracie przez nich dominującego statusu. W rezultacie Rosjanie w nowych państwach przeżywają kryzys tożsamości etnicznej. Według słusznej opinii ukraińskiej etnosocjolog W. Arbieninej, „najpowszechniejszym traumatycznym problemem dla większości przedstawicieli rosyjskiej diaspory w krajach nowego zagranicy stała się utrata zwykłej dla nich »pierwszej roli« w wielonarodowym państwie. Charakterystyczne jest to również dla znacznej części Rosjan — obywateli Ukrainy”. Absolutna większość Rosjan na Ukrainie to migranci epoki radzieckiej i ich potomkowie w pierwszym pokoleniu. Tak więc, według spisu z 2001 roku, 40,45% liczebności Rosjan (3 371,1 tys. osób), którzy mieszkali na Ukrainie, urodziło się poza jej granicami. W 19 z 24 obwodów Ukrainy wśród Rosjan przeważali migranci. Do 1991 roku Rosjanie nie czuli się mniejszością etniczną, w rzeczywistości stali się nią dopiero po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę. Z tych względów Rosjanie na Ukrainie są faktycznie mniejszością w pierwszym pokoleniu, przede wszystkim z punktu widzenia samoświadomości własnego realnego statusu. Dla Ukraińców uzyskanie niepodległości Ukrainy oznaczało początek przezwyciężania kryzysu tożsamości etnicznej, w warunkach którego znajdowali się w dobie braku państwowości. W czasach radzieckich na swojej historycznej Ojczyźnie Ukraińcy mieli status masowego etnosu (podporządkowanej większości), który podlegał asymilacji językowej i etnicznej. Niepodległość Ukrainy otworzyła przed Ukraińcami możliwość przekształcenia się z podporządkowanej w dominującą większość. W nowych warunkach kryzys tożsamości etnicznej objął przede wszystkim zmarginalizowane grupy Ukraińców, które mają mieszaną, podwójną tożsamość. Z jednej strony uznają własne ukraińskie pochodzenie etniczne, z drugiej — pod względem języka i samoświadomości należą do Rosjan. „Rozdwojenie tożsamości zmarginalizowanych grup »harmonizuje się« w hierarchii: ukraińska samoidentyfikacja etniczna jest uświadamiana jako składnik dominującej rosyjskiej, na dodatek składnik mniej wartościowy, podporządkowany »wyższej« pod względem statusu rosyjskiej”. Przezwyciężyć stereotypy epoki radzieckiej, które w ciągu życia kilku pokoleń przekształciły się w trwałą „tradycję”, jest trudno. „Dorosłemu człowiekowi dość trudno zmienić nawyki i stereotypy, w tym językowe. A rosyjskie stereotypy językowe są dość silne w każdej sferze zawodowej”. Rozdwojenie tożsamości etnicznej tworzy sprzeczność w sytuacji tej grupy Ukraińców: nie mogą oni w pełni samoidentyfikować się ani z Ukraińcami, ani z Rosjanami. W czasach radzieckich, w warunkach dominacji Rosjan, zrusyfikowani Ukraińcy nie odczuwali kryzysu tożsamości. Próba przynależności nie do podporządkowanej większości, a do dominującej mniejszości prowadziła do tego, że „potrzebę tożsamości poświęcano świadomie. Możliwe odczucie niższości etnicznej i językowej kompensowano odczuciem prestiżu języka rosyjskiego. Opanowanie »obcego« prestiżowego języka podnosiło status społeczny człowieka i nie wydawało się nieszczęściem ani dla niego osobiście, ani dla jego otoczenia”. Wśród zmarginalizowanych Ukraińców znaczne rozpowszechnienie zyskał surżyk jako niestandardowe mieszanie języka ukraińskiego i rosyjskiego, co oznaczało częściową utratę ojczystego języka ukraińskiego, niepełne władanie nim i jednoczesne niepełne przyswojenie języka rosyjskiego. W odróżnieniu od krajów bałtyckich, gdzie zmiany składu etnicznego i struktury językowej ludności zachodziły w wyniku masowego osiedlania się w tych krajach Rosjan oraz przedstawicieli zrusyfikowanych pod względem językowym przedstawicieli innych etnosów, na Ukrainie w czasach radzieckich najskuteczniejszym środkiem stało się połączenie migracji z procesami asymilacyjnymi w środowisku Ukraińców, co szczególnie aktywnie zachodziło w miastach. Rosyjskojęzyczny charakter środowiska urbanistycznego na Ukrainie, który uformował się w czasach Imperium Rosyjskiego, nie mógł zmienić się w krótkim czasie doby „ukrainizacji” lat 20. XX wieku.
Urbanizacja czasów radzieckich sprzyjała utrzymaniu dominacji języka rosyjskiego w środowisku językowym, mimo że pod względem liczebności Ukraińcy przeważali nad Rosjanami wśród ludności miejskiej. Masowa urbanizacja (hiperurbanizacja) na Ukrainie, która rozwinęła się pod koniec lat 50. XX wieku, wiązała się z wypieraniem języka ukraińskiego nie tylko ze szkolnictwa wyższego, ale nawet ze szkolnictwa powszechnego. Dominacja rosyjskojęzycznego środowiska stała się bezdyskusyjna w miastach, przede wszystkim dużych i średnich, początkowo na wschodzie i południu Ukrainy, a od lat 70. także w centralnych, a nawet w największych miastach obwodów zachodnich. W odróżnieniu od innych krajów Europy Wschodniej, gdzie decydująca faza urbanizacji odbywała się w warunkach istnienia własnych państw narodowych, na Ukrainie miała ona miejsce w czasach radzieckich, w warunkach dominacji rosyjskojęzycznego środowiska. Masowe przesiedlenia chłopów do miast, którzy zajmowali niższe szczeble drabiny społecznej, nie mogły doprowadzić do zastąpienia rosyjskojęzycznego środowiska urbanistycznego ukraińskojęzycznym, mimo przewagi liczebnej Ukraińców, a wręcz przeciwnie – sprzyjały przyspieszeniu procesów ich asymilacji językowej, a następnie etnicznej. Jak zauważa Ł. Masenko, „głęboka deformacja sytuacji, która nie mogła nie odbić się na psychice Ukraińców, polegała na tym, że zmuszała do przejścia na inny język komunikacji nie przyjezdnych Rosjan (co byłoby całkiem naturalne na terytorium Ukrainy), lecz wymagała od miejscowych mieszkańców zmiany zachowań językowych, dostosowanych do nowo przybyłych”. Środowisko urbanistyczne było i pozostaje centrum rozwoju gospodarczego, komunikacji, edukacji, nauki, kultury oraz zapewnia wyższy standard życia. Według definicji M. Riabczuka: „Urbanizacja zapewniła nie tylko demograficzną, »ilościową« przewagę nad ukraińskojęzycznymi, ale także przewagę »jakościową«. Miejski świat z reguły ma wyższy status społeczny niż świat wiejski czy małomiasteczkowy. Dramatyczny rozdźwięk między jakością życia miejskiego i wiejskiego był fatalnie pogłębiany w ZSRR przez system kołchoźniczego poddaństwa, czyli faktycznie »gettoryzacją« ludności ukraińskojęzycznej w granicach swoistej »wewnętrznej kolonii«, swego rodzaju »trzeciego świata«, którego jedną z funkcji jest zapewnianie zurbanizowanemu »pierwszemu światu« (w przypadku Ukrainy – światu rosyjskojęzycznemu) taniej siły roboczej do wszelkich nieprestiżowych, z punktu widzenia ludności miejskiej, prac”. Szczególnie uderzające różnice w statusie społecznym osób ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych w środowisku urbanistycznym w czasach radzieckich obserwowano w centrach obwodowych, z wyjątkiem miast wschodnich i południowych, gdzie te rozbieżności były mniej oczywiste, ponieważ znaczną część niższych szczebli społecznych, obok Ukraińców, w wyniku masowej migracji zajmowali Rosjanie oraz przedstawiciele innych etnosów – przybyszów z republik związkowych i autonomicznych. W środowisku etnicznie jednorodnym socjalizacja etniczna, a w konsekwencji językowa, zachodzi automatycznie. Agenci socjalizacji nie mają różnic etnicznych i językowych. Sprzeczności w socjalizacji etnicznej i językowej nie występują w środowisku etnicznie mieszanym dla większości etnicznej, a także dla dominującej mniejszości. Sprzeczności te są charakterystyczne przede wszystkim dla mniejszości etnicznych, rozproszonych terytorialnie, a także dla podporządkowanej większości. Agenci socjalizacji mają istotne różnice etniczne i językowe, różni się także ich waga społeczna. Rodzina jako pierwotne ogniwo socjalizacji językowej i etnicznej traci decydującą rolę, jeśli inni agenci socjalizacji należą do innego środowiska etnicznego i językowego. W tych warunkach obserwuje się marginalizację językową i etniczną, kryzys tożsamości etnicznej. Pierwszeństwo nadaje się czynnikom bardziej znaczącym społecznie, w szczególności możliwości uzyskania wyższego poziomu kwalifikacyjno-edukacyjnego dla rozwoju kariery, co jest możliwe tylko pod warunkiem zmiany samoidentyfikacji językowej, a w perspektywie także etnicznej. W rezultacie Ukraińcy w czasach radzieckich, podobnie jak wcześniej w Imperium Rosyjskim, według definicji A. Kappelera, „w przypadku awansu po drabinie społecznej podlegali asymilacji”. Dlatego charakterystyczną cechą epoki radzieckiej stał się masowy prze- Zdobycie przez Ukrainę niepodległości formalnie doprowadziło do zmiany pozycji statusowych Ukraińców i języka ukraińskiego, choć inercyjny wpływ epoki bezpaństwowości nadal odbija się na środowisku językowym Ukraińców. Świadczy o tym analiza materiałów statystycznych spisu ludności z 2001 roku, w szczególności utrzymanie wysokiego poziomu asymilacji językowej (rusyfikacji) Ukraińców, zwłaszcza w obwodach wschodnich i południowych.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...ać się po ukraińsku z rodzicami na wsi, jednak w rozmowach z dziećmi posługiwało się już rosyjskim. Drugie pokolenie ukraińskich mieszkańców miast stawało się już w pełni dwujęzyczne. Językiem ojczystym był rosyjski. Ukraiński przekształcał się w drugi język, którego używano przede wszystkim w rozmowach z dziadkami na wsi. Poziom wykształcenia drugiego pokolenia ukraińskich mieszkańców miast był wyższy niż pierwszego, dlatego rosyjski język drugiego pokolenia wykazywał mniejszy wpływ surżyku ukraińsko-rosyjskiego. Przyspieszeniu procesów asymilacji językowej i etnicznej sprzyjało rozpowszechnienie małżeństw międzyetnicznych (egzogamicznych). Trzecie pokolenie ukraińskich mieszkańców miast stawało się wyłącznie jednojęzyczne (rosyjskojęzyczne). Praktycznie nie było u nich praktyki porozumiewania się po ukraińsku. Biorąc pod uwagę dominację środowiska rosyjskojęzycznego, nie istniała dla nich żadna potrzeba znajomości języka ukraińskiego. Dla trzeciego pokolenia ukraińskich mieszkańców miast ukraińska tożsamość miała charakter szczątkowy lub symboliczny, uznawano jedynie pochodzenie etniczne. Na początku XXI wieku większość Ukraińców w miastach należała do drugiego i trzeciego pokolenia. Język ukraiński był za czasów radzieckich i pozostał także w czasach niepodległości językiem o niepełnym zasięgu we wszystkich wymiarach: osadniczym, terytorialnym, społecznym, wiekowym, a w konsekwencji etnicznym (w obrębie Ukraińców) i pozaetnicznym (język stosunków międzyetnicznych). W wymiarze osadniczym niepełność jego używania przejawia się w zrusyfikowaniu miejskiego językowego środowiska Ukraińców (21,85%), przede wszystkim w dużych miastach, przy zachowaniu pełni funkcji na wsi, gdzie poziom asymilacji językowej wynosił zaledwie 2,7%. Jak świadczy analiza wyników spisu ludności z 2001 roku, najbardziej zrusyfikowani pod względem języka byli Ukraińcy mieszkający w stolicach obwodów (25,93%). Regionalna specyfika rozpowszechnienia języka ukraińskiego wskazuje na niepełne jego terytorialne użycie na południu i wschodzie, a także w dużych miastach obwodów centralnych, przy zachowaniu ukraińskojęzycznego środowiska w obwodach zachodnich i na wsi w pozostałych obwodach, z wyjątkiem Krymu i częściowo Donbasu. Ograniczenie funkcjonowania języka ukraińskiego w wymiarze społecznym polega przede wszystkim na nierównomiernym rozkładzie osób ukraińskojęzycznych według poziomu wykształcenia: im wyższy był poziom wykształcenia, tym większy był poziom asymilacji językowej (zrusyfikowania) Ukraińców. W rezultacie najbardziej zasymilowani językowo byli Ukraińcy z pełnym wyższym wykształceniem (22,3%), a najmniej zasymilowani — osoby z wykształceniem podstawowym (6,45%), starsze niż 18 lat. Obserwowano także różnice w poziomie jego używania w zależności od wymiaru wiekowego: za czasów radzieckich im młodszy był wiek Ukraińców, tym wyższy był poziom asymilacji językowej (zrusyfikowania). Oznaczało to zagrożenie przekształceniem Ukraińców w Rosjan pod względem języka i tożsamości etnicznej. Starsze pokolenie odchodzi w niebyt, a zastępują je faktycznie ludzie obcy językowo i świadomościowo ukraińskiemu pochodzeniu etnicznemu. Umiera język, to umiera i etnos. We współczesnej Ukrainie poziom asymilacji językowej dzieci i młodzieży jest niższy niż średniego pokolenia, ale wyższy niż starszego. Na Krymie i w Donbasie utrzymały się tendencje z epoki radzieckiej.
Машинний переклад
Закінчення статті «WPŁYW PROCESÓW ETNICZNYCH EPOKI RADZIECKIEJ NA ETNOJĘZYKOWĄ SAMOIDENTYFIKACJĘ UKRAIŃCÓW WE WSPÓŁCZESNEJ UKRAINIE», с. 3
TERYTORIA JĘZYKOWE: KTO STRZEŻE GRANIC? W czasach radzieckich obserwowano stopniowe, lecz nieustanne zawężanie osadniczego, terytorialnego, społecznego i wiekowego użycia języka ukraińskiego na Ukrainie w wymiarach etnicznych i pozaetnicznych. Z reguły status języka relacji międzyetnicznych zajmuje język dominującej większości. Jednak w warunkach braku państwowości dominującą pozycję zajmuje mniejszość, a jej język staje się językiem pełnego rozpowszechnienia w wymiarze pozaetnicznym, to znaczy przekształca się nie tylko w język komunikacji międzyetnicznej, ale także wypiera język podporządkowanej większości nawet w jej własnym środowisku etnicznym. Przy tym dominująca mniejszość nie doświadcza asymilacji językowej. W czasach radzieckich wszyscy przedstawiciele mniejszości etnicznych, jak i znaczna część Ukraińców, przede wszystkim mieszkańców miast, byli zintegrowani nie z ukraińską, a z rosyjską przestrzenią językową. Tak więc, jako recydywa epoki radzieckiej, funkcję języka relacji międzyetnicznych na Ukrainie faktycznie pełni nie ukraiński, a rosyjski język. W odróżnieniu od ukraińskiego, język rosyjski na Ukrainie, z nieznacznymi wyjątkami, tak jak w czasach radzieckich, pozostaje językiem pełnego rozpowszechnienia nie tylko w wymiarze etnicznym, ale i pozaetnicznym. Brak skutecznych mechanizmów dla uzyskania przez język ukraiński realnego statusu państwowego, a także kontroli nad przestrzeganiem ustawodawstwa językowego, doprowadził do zachowania środowiska językowego epoki radzieckiej, przede wszystkim w miastach. Wyznaczającą cechą tej epoki stał się upadek języka ukraińskiego jako funkcjonalnego nie tylko w środowisku urbanistycznym w ogóle, ale i wśród samych Ukraińców. Rosyjskojęzyczna atmosfera miast, która kształtowała się w ciągu ostatnich dziesięcioleci, zachowuje znaczny wpływ inercyjny, dlatego i w czasach niepodległości kontynuuje stawianie niezwykle silnego oporu wprowadzeniu ukraińskiego nie tylko jako języka komunikacji międzyetnicznej, ale przede wszystkim jako jedynego funkcjonalnego języka w środowisku samych Ukraińców. Dlatego skala realnego użycia języka ukraińskiego w środowisku urbanistycznym współczesnej Ukrainy pozostaje znacznie mniejsza niż udział procentowy osób ukraińskojęzycznych wśród całej populacji według danych spisu z 2001 roku. Faktycznie nadal istnieją istotne różnice między chęcią posługiwania się językiem ukraińskim a realnymi możliwościami realizacji. Nadal działają stereotypy językowe epoki radzieckiej, kiedy w miastach język ukraiński ma większe rozpowszechnienie w użyciu domowym niż w życiu publicznym i w pracy, gdzie zastępuje go rosyjski. Bez przezwyciężenia skutków asymilacji środowiska językowego Ukraińców niemożliwe jest realne uzyskanie przez język ukraiński statusu państwowego. Nihilistyczny stosunek Ukraińców do własnego języka, kultury, tradycji nie był naturalny, a stał się rezultatem długotrwałej polityki rusyfikacji Ukrainy, którą świadomie i celowo prowadził radziecki reżim totalitarny. Powstał trwały stereotyp postrzegania języka i kultury rosyjskiej jako swoich, ojczystych nie tylko dla Rosjan, co byłoby całkowicie naturalne, ale i dla Ukraińców. Ukształtowany za życia kilku pokoleń Ukraińców w warunkach braku państwowości, ten stereotyp postrzegania narzuconego obcego jako ojczystego okazał się żywotny także w czasach niepodległości Ukrainy. Dlatego całkowicie słuszna jest myśl Ł. Masenko o tym, że „aby rozstać się z Rosją, mało jest oddzielić się od niej granicą państwową. Nie mniej ważne jest oddzielenie kultury ukraińskiej od rosyjskiej w świadomości zrusyfikowanej ludności”. Narzucanie Ukraińcom uznania za ojczysty nie własnego języka narodowego, a obcego rosyjskiego, doprowadziło do ukształtowania rozdwojonej tożsamości etnicznej. Według definicji Ł. Masenko, „rozmycie pojęcia »język ojczysty« poprzez propagandę dwóch języków ojczystych ukształtowało specyficzną mentalność sowietyzowanego Ukraińca, w której rosyjskie nie było uświadamiane jako inne, oddzielone od swojego ukraińskiego”. W rezultacie następowało niszczenie granic między tożsamością ukraińską a rosyjską, ale dotyczyło to tylko Ukraińców. Rosjanie pozostawali Rosjanami, a Ukraińcy stopniowo przekształcali się w Rosjan i to nie tylko pod względem języka, ale i samoświadomości. W czasach radzieckich utrwaliło się nienaturalne, wypaczone postrzeganie języka rosyjskiego jako ojczystego, jako „normy” tożsamości etnicznej dla Ukraińców, przede wszystkim w środowisku urbanistycznym. Odwrotnie, odchyleniem od tej „normy” było zachowanie języka ukraińskiego jako ojczystego. I przyczyna tutaj nie tkwi w tym, że rosyjski ma przewagi jakościowe nad ukraińskim w środowisku językowym Ukraińców. Dla każdego etnosu, który uświadamia sobie swoją samowystarczalność, obcy język nie może zastąpić ojczystego w komunikacji wewnątrz etnicznej, pomimo różnic w liczbie użytkowników tego czy innego języka. „Pewne narody uświadamiają sobie swoją kulturę jako »mniejszą«: żaden Estończyk czy Słowak, najwyraźniej, nie uważa swojej kultury za »większą« od francuskiej czy rosyjskiej; jednak takie uznanie własnej mniejszości ma raczej charakter ilościowy niż jakościowy; nie jest ono (z reguły) ani dla Estończyka, ani dla Słoweńca podstawą do rezygnacji ze swojej »mniejszej« kultury na rzecz obcej »większej«. Każda kultura (jak i język) jest na swój sposób doskonała i ma coś takiego, czego nie ma inna, choćby największa i najpotężniejsza”. Uznanie samowystarczalnej wartości języka ojczystego jest właściwe każdemu etnosowi pod warunkiem zachowania własnej samoświadomości narodowej. „Niewolnictwo kulturowe zaczyna się wtedy, gdy pewien naród uświadamia sobie swoją »mniejszą« kulturę jako »mniej wartościową«, »drugorzędną«, »bezperspektywiczną«. Tylko w tych warunkach dochodzi do zastąpienia języka ojczystego obcym. Dlatego, jako recydywa epoki radzieckiej, znaczna część zrusyfikowanych pod względem językowym Ukraińców pozostaje obojętna na język ojczysty, co obiektywnie hamuje procesy konsolidacji narodu ukraińskiego. Według definicji Jamesa Mace’a, »dopóki język ukraiński będzie pozostawał drugorzędnym w oczach samych Ukraińców, ten naród nigdy nie będzie jednością«. Ponadto, jeśli wśród samych Ukraińców będzie utrzymywał się nihilistyczny stosunek do języka ukraińskiego, nie warto oczekiwać szacunku do niego ze strony mniejszości etnicznych. Inercja wpływu epoki radzieckiej jest szczególnie odczuwalna nie tylko w środowisku językowym Ukraińców, ale i w strukturze językowej całej populacji. Różnice w strukturze ludności Ukrainy (ukraińskojęzyczna i rosyjskojęzyczna) ujawniają się w trzech wymiarach: terytorialnym (regionalnym), osadniczym, społecznym. CZYJ JĘZYK? CZYJA WŁADZA? Tak, głębokie deformacje w strukturze etnojęzykowej ludności Ukrainy mają zabarwienie społeczno-etniczne. Istota tych sprzeczności polega przede wszystkim na tym, że Rosjanie wraz ze zrusyfikowanymi pod względem językowym i samoświadomości Ukraińcami oraz przedstawicielami innych etnosów, pozostając w mniejszości wśród ogólnej liczby ludności, stanowią większość na górnych szczeblach piramidy społecznej, w tym wśród osób z wyższym wykształceniem, z wyjątkiem obwodów zachodnich. Ukraińcy pod względem języka i samoświadomości... Zdjęcie Ksenii Hładyszewej
Wołodymyr Sklar, etnolog, kandydat nauk historycznych, zauważa, że stanowią oni jedynie część twórczej, oświatowej i naukowej inteligencji, ale mniejszość wśród ukraińskiego politycznego establishmentu oraz w aparacie administracyjnym, i prawie w ogóle nie są reprezentowani wśród grup finansowo-przemysłowych. Status społeczny i potencjał zasobowy osób ukraińskojęzycznych oraz rosyjskojęzycznych w niepodległej Ukrainie istotnie się różni i, niestety, nie na korzyść tych pierwszych. Jeszcze starożytni Rzymianie mówili: czyja władza, tego i język. Ale można określić to również odwrotnie: czyj język dominuje, do tego należy i władza. I powstaje wcale nie retoryczne pytanie: do kogo należy realna władza na Ukrainie, kiedy dominuje, tak jak w dobie bezpaństwowości, nie ukraiński, a obcy język, przede wszystkim w środowisku urbanistycznym i na najwyższych szczeblach drabiny społecznej?! Zachowanie dominacji osób rosyjskojęzycznych nie tylko pod względem języka, ale i samoświadomości, na najwyższych szczeblach drabiny społecznej w miastach warunkuje kontynuację, tak jak w czasach radzieckich, rusyfikacji środowiska urbanistycznego obwodów południowych i wschodnich. Przewaga liczebna ludności rosyjskojęzycznej w dużych miastach, przede wszystkim w centrach obwodowych zurbanizowanych regionów, zapewnia im dominację ogółem w Południowo-Wschodniej Ukrainie, co jest bezpośrednim skutkiem doby bezpaństwowości. Mimo że absolutną większość kierownictwa Ukrainy stanowią Ukraińcy (według różnych szacunków od 60 do 80%), brakuje im ukraińskiej świadomości narodowej. A to wpływa na zachowanie radzieckiej mentalności, w tym stereotypów zachowań językowych. Pochodzenie etniczne odgrywa drugorzędną rolę. Dlatego decydującą cechą postsowieckiej elity stała się imitacja przez nią swojej ukraińskości. Według trafnej definicji angielskiego badacza A. Wilsona, takie konformizm nazwano „malowanym nacjonalizmem”. Regionalność kierownictwa przejawia się w tym, że 80% stanowią przybysze z obwodów wschodnich i południowych. Przedstawicielom tych regionów właściwy jest radziecki typ mentalności. H. Perepelycia zwrócił uwagę na to, że „przy braku trwałych tradycji ukraińskiej państwowości elicie politycznej, uformowanej z przedstawicieli wschodnich regionów, niezwykle trudno przejść z poziomu regionalnego na ogólnopaństwowy, uświadomić sobie interesy ogólnopaństwowe”. Niebezpieczne jest również to, że w hierarchii tożsamości poziom regionalny przeciwstawia się narodowemu, i to „widzenie”, dzięki środkom masowego przekazu, całkiem świadomie narzuca się ogółowi. Nowej biznesowej „elity” Ukrainy, która jest reprezentowana w organach administracji państwowej nie tylko na szczeblu regionalnym, ale i centralnym, trudno uznać za „nowych Ukraińców”. Jak słusznie zauważył H. Kasjanow, „o wiele bardziej rozpowszechnionym i powszechnie uznanym jest termin „nowyj russkij”, adekwatniejszy kulturowo-językowym osobliwościom środowiska. Biznes na Ukrainie, z wyjątkiem regionów zachodnich, był i pozostaje przeważnie rosyjskojęzyczny lub „surżykojęzyczny”, jeśli mowa o sektorze agrarnym”. Nie tylko pod względem języka, ale i mentalności, metod pierwotnej akumulacji kapitału i prowadzenia biznesu, orientacji życiowych, gustów kulturowych, „nowi ruscy” na Ukrainie niczym nie różnią się od „nowych ruskich” w Rosji. Z łatwością zmieniają nawet obywatelstwo, o czym świadczy doświadczenie I. Bakaja i innych „nowo upieczonych” obywateli Federacji Rosyjskiej spośród byłych „ukraińskich” wysokich urzędników. Zrusyfikowane pod względem języka i świadomości kierownictwo regionalne obwodów południowych i wschodnich nie jest zainteresowane, a dlatego też nie chce sprzyjać zmianom radziecko-rosyjskiej tożsamości ogółu tych regionów na ukraińską. Dlatego recydywy epoki radzieckiej nadal dominują na wschodzie i południu Ukrainy. „Więc nie ma nic dziwnego w tym, że wschodnio- i południowoukraińskie regiony wybierają do struktur władzy osoby wychowane na zdegradowanych wzorcach rosyjskiej kultury z odpowiednim językiem, mentalnością i stereotypami behawioralnymi”, podkreśla L. Masenko. Powstało „błędne koło”: z jednej strony władza regionalna jest zainteresowana zachowaniem radziecko-rosyjskiej tożsamości ogółu i aktywnie wykorzystuje radzieckie stereotypy etnojęzykowe we wszystkich kampaniach wyborczych (status języka rosyjskiego, relacje z Rosją, negatywny stosunek do integracji euroatlantyckiej) dla zdobycia, poparcia i zachowania władzy, a z drugiej — zdemoralizowana problemami społeczno-ekonomicznymi ludność tych regionów, pozostając w niewoli radzieckich stereotypów, nie uświadamia sobie potrzeby zmian tożsamości i wspiera regionalnych liderów, powiązanych z grupami finansowo-przemysłowymi. Przerwać to błędne koło będzie mogła tylko narodowa w swojej istocie elita, której działalność jest skierowana na utwierdzenie ukraińskiej idei narodowej we wszystkich sferach bytu społecznego. To zadanie raczej nie jest w zasięgu tej „elity”, która jedynie udanie imituje swoją „ukraińskość” i faktycznie troszczy się nie o ukraińskie interesy narodowe, a o zaspokojenie jedynie własnych potrzeb. Ukraińska elita narodowa powinna pozbyć się rudymentów „radzieckości”. Dla niej Ukraina to historyczna Ojczyzna, a nie kraj tymczasowego zamieszkania. Tylko ta elita, która odczuwa swoją odpowiedzialność przed minionymi, obecnymi i przyszłymi pokoleniami ukraińskości, jest zdolna prowadzić za sobą ogół, a nie wykorzystywać stereotypy doby bezpaństwowości jako narzędzie mobilizacji wyborczej dla poparcia w kolejnych i/lub przedterminowych wyborach, aby zdobyć władzę i wykorzystać ją we własnych interesach. Jak przekonująco świadczy doświadczenie historyczne większości krajów Europy Środkowej i Wschodniej (byłych bezpaństwowych etnosów), prestiż własnego państwa, jak i prestiż języka państwowego wśród ogółu, określa tylko elita narodowa. Mamy nadzieję, że tą drogą idzie, czy dokładniej, wreszcie będzie szła Ukraina.
Машинний переклад
Stepan Bandera (skrajnie z lewej) wraz z braćmi: Wasylem (stoi) i Ołeksandrem, a także członkami OUN, których zamordowano w 1942 r. w Oświęcimiu. Iryna FARION, m. Lwów. Kontynuacja. Początek w nr 21 z 2009 r. KONCEPCJA BOGA Stepan urodził się w rodzinie greckokatolickiego księdza Andrija Bandery i Myrosławy Hłodzynskiej — córki księdza. Ojciec nie oddzielał przekonań religijnych od narodowych, dlatego w czasie I wojny światowej poszedł na ochotnika do Ukraińskiej Armii Halickiej jako kapelan polowy. Po klęsce powrócił do posługi kapłańskiej. 10 lipca 1941 roku ojca Andrija po długich przesłuchaniach rozstrzelali enkawudziści. Niedługo przed śmiercią ojciec mówił: „Gwałtowna śmierć od bolszewickiej kuli lub od tortur w więzieniach NKWD przyspieszy moje spotkanie z odwiecznym Bogiem!”. Tak też się stało. Stepanowe traktowanie Boga wynikało z organicznego środowiska rodzinnego, a wypuszczona nić życia tylko dodawała szczególnych barw w Jego pojmowaniu. Jednak najważniejsze polegało na samej świadomości Bożej obecności: „Świadomość, że z nami Bóg — to najpewniejsza i największa pomoc dla nas wszystkich, zwłaszcza dla wszystkich bojowników i cierpiących w ukraińskich zmaganiach wyzwoleńczych”. Właśnie Pana S. Bandera nazywa „niewyczerpanym źródłem” ludzkiej siły. Narodowe i ludzkie dążenia do wolności i prawdy myśliciel motywuje ich Bożym nadaniem, wolą i przeznaczeniem: „Chcemy żyć w zgodzie i wzajemnym szacunku ze wszystkimi narodami dobrej woli. Takie same prawa uznajemy dla innych narodów, o jakie walczymy dla siebie. Nie chcemy być ani obiektem, ani przyczyną zniewolenia, wyzysku i krzywdy. Walczymy aktywnie o wolność i prawdę nie tylko dlatego, że ich potrzebujemy dla siebie, ale przede wszystkim dlatego, że Bóg dał ludziom te skarby i takie prawa, a podstawą naszej woli jest podążanie za wolą Bożą. Takie ideowo-moralne zasady nigdy nie dopuszczą do tego, aby Ukraina była wspólniczką Moskwy w jej antyludzkim, zaborczym imperializmie”. Pojęcia prawdy i miłości są nieodłączne od Boga — one są samym Panem: „Komunistyczna system zapędził prawdę do więzień, obozów koncentracyjnych, zagnał ją do podziemia, a na jej miejsce postawił fałsz i kłamstwo. Ale nie zdołała wyrwać z ludzkiej duszy zrozumienia, czym jest prawda. Tęsknoty za nią, pragnienia jej zwycięstwa. Bo prawda — to droga, którą ludzka dusza podąża do Boga. A od tego podążania nikt i nic nie odwróci ludzkości. Tak samo nie zgasić bolszewikom miłości bliźniego, poczucia sprawiedliwości oraz pragnienia jej triumfu. Bo to podstawowe Boże prawa dla ludzkiej wspólnoty, fundamenty relacji między ludźmi, które głosem sumienia zawsze odzywają się w duszy”. Według S. Bandery, niszczenie chrześcijańskiego światopoglądu — to niszczenie decydujących duchowych zasad Ukraińca. Największe nieszczęście — w materialistycznych pseudowartościach bolszewizmu, podczas gdy „Ukraiński światopogląd jest chrześcijański”. Na procesie zabójcy S. Bandery córka przywódcy Natalia zakończyła przemówienie słowami: „Mój niezapomniany ojciec wychował nas w miłości do Boga i Ukrainy. Był głęboko wierzącym chrześcijaninem i zginął za Boga oraz niepodległą wolną Ukrainę — za wolność całego świata”. Fenomen chrześcijaństwa w jego jednoczesnej uniwersalności i indywidualności — ludzkiej i narodowej. „szukania Bóstwa” zniszczyć nie można. Człowiek będzie żył pełnowartościowo tylko w kontakcie z Najwyższym. Błyskotliwa metafora od Bandery „tęsknota za Bogiem” ujawnia żywotność duszy: ona istnieje, ponieważ tęskni za politycznie zabitym Bogiem. Wmontowując pojęcie DUSZY w polityczny wir, S. Bandera odnajduje „istotną przyczynę niepowodzenia bolszewickiej inżynierii w dziedzinie duchowej”: „natrafiła ona na takie pierwiastki w duszy człowieka, których nie można ani zmienić, ani zniszczyć, a których pochodzenie, siła i wpływ sięgają dalej, niż granica życia i śmierci”. Tam, za tą granicą, jest Prawda, tożsama z Bogiem. Słusznie mówił w 1939 roku minister spraw zagranicznych Polski Beck: „Kiedy na naszą ziemię przyjdą Niemcy, zabiorą wolność, kiedy Moskale, to zabiorą duszę”. Nieustannie analizując pojedynek nacjonalizmu z komunizmem, myśliciel konstatuje: ta walka jest zmaganiem o duszę człowieka: „Podstawowa część walki rewolucyjnej organizacji z wrogiem — to właśnie jest walka o duszę człowieka, o ideowy wpływ na cały naród, o szerzenie idei i koncepcji wyzwoleńczej rewolucji wśród najszerszych mas narodu, porwanie ich tą ideą i przez to przyłączenie ich po stronie walki wyzwoleńczej”; „Między moskiewskim bolszewizmem-komunizmem KONCEPCJA DUSZY Gdyby otworzył się przed nami Pański leksykon, to zapewne wśród kluczowych słów i najpewniejszej Jego rzeczywistości byłoby słowo DUSZA: ta niewidzialna, ale wskroś decydująca sakralna substancja życia człowieka i jego relacji z Bogiem. „Dusza — to to, co czyni trawę trawą, las — lasem, człowieka — człowiekiem. Bez duszy trawa — to siano, las — to drewno, człowiek — to trup”, „Bo nie ciało, a dusza jest człowiekiem”, — mówi H. Skoworoda. To słowo-koncepcja przenika prace S. Bandery, ponieważ on sam
Stepan Bandera przemawia na grobie Jewhena Konowalca i ukraińskim nacjonalizmem toczy się najważniejszy bój o duszę narodu ukraińskiego”. Ludzie przyzwyczaili się dbać o swój stan fizyczny. W końcu instynkt samozachowawczy jest zawsze na straży. Jednak jeszcze większej pracy i troski wymaga dusza. S. Bandera rozmyśla o tym przede wszystkim w kontekście wyczerpanej duszy całego narodu: „Siły duszy każdego człowieka i całego narodu również potrzebują pielęgnowania i wzmacniania, zwłaszcza wtedy, gdy są przeciążone ciągłym nadmiernym napięciem. Musi mieć to na uwadze każdy, kto troszczy się o los swojego narodu”. Najpewniejszym lekarstwem dla wyczerpanej duszy jest wiara. To właśnie ona „najbardziej wzmacnia siły duszy. Poprzez prawdziwą i głęboką wiarę w Boga, Zbawiciela, każdy człowiek i cały naród mają możliwość nieustannie czerpać z wiecznie żywego źródła tyle siły, ile ich dusza jest w stanie przyjąć”. Zmiana świata i społeczeństwa leży bynajmniej nie w sferze stosunków produkcyjnych, choć jako składnik zasadniczej zmiany zajmują one ważne miejsce. Zagadka zmiany świata i społeczeństwa tkwi w tej samej niewidzialnej substancji, która daje oddech życiu: „W masowości leży siła i zabezpieczenie rewolucyjnego przygotowania. Bo jej właściwa istota to świadomość, wewnętrzne przekonanie i nastawienie każdego człowieka, ukryte w jego duszy”. Stałe zwracanie się myśliciela do wewnętrznego świata człowieka umożliwia zajrzenie w jego głębiny. Właśnie ta bezdenna introwertyczność dawała tak wszechogarniający ekstrawertyczny wynik — OUN jako wiodąca siła polityczna Zachodniej Ukrainy, UPA jako fenomen zmagania się z dwoma totalitarnymi reżimami, obecne odrodzenie nacjonalizmu. Stepan Bandera był przede wszystkim DUSZĄ, która materializowała się zarówno w życiu, jak i po jego śmierci w milionach zabitych, żyjących i jeszcze nienarodzonych jego następcach. Lwów do dziś nazywają Bandersztatem… Banderowska wizja DUSZY jako sakralnego i determinującego pierwiastka człowieka ma trzy płaszczyzny: Boską, ludzką i narodową, które są wpisane w polityczny wir życia. Boską dlatego, że „ludzka dusza pochodzi od Tego, Który od wieków był przed życiem i będzie po życiu, wiecznie, a obrona wielkich prawd bardziej przybliża ludzką duszę do Boga niż życie”. Charakterystyczne, że na sądzie Bandera, którego oskarżano o zabójstwo polskich popleczników Babija i Baczynskiego, podkreślił: „Jeśli ktoś dobrowolnie i świadomie współdziała z wrogami w zwalczaniu, i to metodami fizycznymi, ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, stoimy na stanowisku, że za taką zbrodnię zdrady narodowej należy się tylko kara śmierci”. Nieuniknione jest u Bandery wplatanie wysokich prawd w życie społeczne, bo człowiek jest obowiązkowo istotą społeczną, czyli powołaną do życia we wspólnocie rodzinnej, narodowej, państwowej. Katastrofą dla tych trzech typów wspólnot stała się bolszewicka wojna z religią, z Chrystusowym Kościołem, jednak, zauważa myśliciel, „zasadzonej w ludzkiej duszy podstawy wiary: tęsknoty za Bogiem i dobra nie da się zniszczyć”.
Żaden współczesny słownik języka polskiego, przekładowy czy specjalistyczny, wydany w poradzieckiej Ukrainie, a także w postradzieckiej, nie zawiera tego leksemu, jednak przenika on utwory S. Bandery i jego współczesnych. Pod rosyjskim wpływem faktycznie zrujnowano ukraińską parę paronimów: duchownyj — duchowyj. Słowo duchownyj odnosi się tylko do życia kościelno-religijnego, a duchowyj — do świeckiego: najwyższych wartości ducha — filozofii, kultury, sztuki, wewnętrznego świata moralnego człowieka. Świadczy o tym cała warstwa literatury ukraińskiej XIX i pierwszych dziesięcioleci XX wieku, dlatego też zrozumiałe jest, że dotyczy to również prac Przywódcy, które były i są jeszcze poza opracowaniem lingwistycznym. Natomiast treść pojęć duchowyj i duchownyj odpowiada takim samym znaczeniom w językach polskim, angielskim, francuskim i włoskim, w szczególności w niemieckim: geistlich — „duchowny, kościelny”, geistig — „duchowy, niematerialny, mentalny”, czyli „duchowe” nazywa przeciwieństwo materialnego, według M. Heideggera jest to określenie „przepaści między nadzmysłowym a zmysłowym”. Językowi ukraińskiemu było pisane faktycznie utracić to rozróżnienie między „nadzmysłowym a zmysłowym” z tego powodu, że język rosyjski ma tylko jedno słowo na oznaczenie tych antonimicznych pojęć — duchownyj mir czełowieka, duchownyj pastor. Życie S. Bandery to codzienne społeczno-polityczne duchowznoszenie i jednocześnie religijne duchowcielenie. Dlatego też konsekwentne używanie słowa duchowyj jest świadectwem właśnie jego praktyki życia. Człowiek to przede wszystkim nosiciel wartości moralnych i kultury. Naród to politycznie obramowana krwisto-duchowa etnowspólnota. Poza tymi pierwiastkami człowieka i narodu będziemy mieć do czynienia z istotą i populacją, albo po prostu politycznie niezidentyfikowanym zgromadzeniem. Przywódca traktował ukraińską duchowość jako genetyczno-historyczny kod życia narodowego w oporze wobec bolszewickiego destruktywizmu: „Podstawowe prawdy naszych idei korzenią się w ukraińskiej duchowości, sformułowanej i utwierdzonej w ciągu całego historycznego rozwoju, w duchowości, która harmonizuje z najlepszymi osiągnięciami rozwoju ogólnoludzkiej duchowej i społeczno-politycznej kultury oraz postępu. Nasze prawdy są diametralnie przeciwne duchowi i istocie moskiewskiego bolszewizmu, w którym zebrane, powtórzone i doprowadzone do wyrafinowanego systemu są przejawy najczarniejszej reakcji i upadku z całej historii ludzkości, z negatywnym zastosowaniem przywłaszczonych przez bolszewizm cudzych zdobyczy materialnego i technicznego postępu”. Ruch nacjonalistyczny jest powołany do kultywowania tej historycznie uwarunkowanej etnoduchowości jako nieodłącznej przesłanki tworzenia i rozwoju narodu: „Najpierw chodzi o zachowanie od zagłady (upodobnienia — I. F.), o utrzymanie przy życiu tego, co jest najistotniejsze w życiu i rozwoju narodu, co stanowi właściwą treść jego samoistności, sens jego rozwoju jako zbiorowej jednostki”. Charakterystyczne, że w następnej przesłance rozległego sylogizmu Bandery obowiązkowo mowa jest o uniwersalnym składniku ludzkiej duchowości, w szczególności „o ochronie najwyższych ogólnoludzkich wartości — wiary w Boga, wolności, godności, prawa i wolnego rozwoju narodu i człowieka…”. Na podstawie tych dwóch różnych, ale nieprzeciwstawnych tez myśliciel wprowadza pojęcie wewnętrznego „własnego życiowego napędu”, który na różnych odcinkach losu narodu ma uruchamiać awangarda „wybrańców”: „Zarówno ludzki, jak i narodowy organizm dotąd żyją, dopóki w nich nie zgasną własne życiowe napędy. O fizyczne zachowanie narodu zmaga się każda jednostka i narodowa wspólnota nieustannie i, można powiedzieć, automatycznie; instynkt fizycznego samozachowania działa w narodzie wszędzie, z wielkim napięciem. A duchowe zachowanie leży na odpowiedzialności, wysiłkach i walce wybrańców”, których właśnie powołana jest przygotowywać OUN. „Aktywna warstwa, która zjednoczy naród, wyjdzie nie z wyboru, a z doboru”, — zauważał D. Doncow. Sądzę, że S. Bandera ma na myśli właśnie tych dobranych z tygla ducha i duchowości. Utrata duchowości jako genetycznego i historycznego kodu jest największą i pierwotną tragedią narodu — cała reszta to następstwo: „Gdyby bolszewicy rzeczywiście mogli zaszczepić ukraińskiemu narodowi stosunek do narodu rosyjskiego jak do „starszego brata”, teorię o wspólnym historycznym korzeniu, o pokrewnej duchowości, wiarę w życzliwość, szczerość narodu rosyjskiego wobec Ukrainy, zachwyt rosyjską kulturą, przekonanie o jej wyższości, doskonałości, pragnienie przejmowania wszystkiego od Rosji, upodabniania się, oraz inne tego rodzaju słabości — to przykułoby to Ukrainę do Rosji pewniej i trwalej niż najsilniejszy polityczny związek, silniej od wszelkiego terroru”. Już jako wtórną przyczynę traktuje S. Bandera ekonomiczny, ale nieodłączny czynnik: „Do tego dołącza się konsekwentne, coraz silniejsze, totalne wiązanie gospodarki narodowej Ukrainy z moskiewską, postawienie takiej zasady u podstaw całego sowieckiego systemu gospodarczego. Kieruje się on nie ekonomicznymi, a bardziej politycznymi racjami, żeby czasem oddzielenie Ukrainy od Rosji było od strony ekonomicznej niemożliwe, czy bardzo trudne, żeby gospodarka Ukrainy zamierała automatycznie, gdy Moskwa wstrzyma krwiobieg w odpowiednich arteriach, czy gdyby zostały one przerwane oddzieleniem Ukrainy od Rosji”. Czyż nie jest to przewidywaniem współczesnych relacji między Ukrainą a Rosją w tak zwanym konflikcie gazowym, gdzie pozornie głównym kamieniem obrazy jest jeszcze nieukradziony przez Moskali ukraiński system przesyłu gazu? Przez utratę przez Ukrainę swojego znacznego duchowego potencjału ten problem rok w rok wybucha już nie lokalnym, a światowym konfliktem jako zapłata Europie i Ameryce za mutację ich duchowości: agresora należy niszczyć, a nie uspokajać przez sytuacyjne przystosowawstwo. Duchowości przystosować nie można — można ją zniekształcić. Zatem „rewolucyjne zmaganie — to narodowa walka w płaszczyźnie duchowości i kultury…”. Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
Pod takim hasłem w Domu Ludowym Chmielnickiej „Proświty” odbyło się posiedzenie „okrągłego stołu”, zorganizowane przez Zarząd Oświaty Rady Miejskiej oraz Zarząd Miejskiej „Proświty”. Uczestnikami spotkania byli zastępcy dyrektorów ds. wychowawczych ogólnokształcących szkół miasta, a jej honorową gościem była pani Jewhenija Sochacka, profesorka Kamieniecko-Podolskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Ohijenki, przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa im. Iwana Ohijenki.
Przewodnicząca miejskiej „Proświty” Zoja Didenko zapoznała obecnych ze zbiorem artykułów o dorobku literaturoznawczym i kulturoznawczym Jewhenii Sochackiej pt. „Na straży ukraińskości”, zaznaczając, że tę straż wiecznie i godnie pełni słowo Szewczenki, Ohijenki i wielu innych ukraińskich dostojników.
Szanowna gościni skupiła uwagę zebranych na własnych badaniach szewczenkoznawczych. Jej pierwszym dzieckiem była konferencja „Taras Szewczenko i Podole”, przeprowadzona w 1989 roku. Szczególne zainteresowanie uczestników zgromadzenia wzbudziła najnowsza praca „Iwan Ohijenko o religijności Tarasa Szewczenki”, opublikowana w zbiorze.
Centrum prasowe Chmielnickiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Машинний переклад
Walentyna PRYŁUCKA, sekretarz odpowiedzialny Czerkaskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Na konferencję sprawozdawczo-wyborczą zjednoczenia obwodowego 400 jej uczestników zebrało się w Korsuniu Szewczenkowskim. Gościnnie witali kolegów wykładowcy i studenci znanego w całej Ukrainie technikum pedagogicznego na czele z dyrektorem O. Żeżerunem. Goście z zachwytem oglądali wystawy prac, które wykonali studenci technikum pedagogicznego oraz uczniowie miejskiej specjalistycznej szkoły z internatem (dyrektor O. Bondarenko). Przewodnicząca Czerkaskiego Zjednoczenia Obwodowego Ołena Feszczenko miała z czego składać sprawozdanie członkom Proświty, wszak Czerkaszczyzna to kozacki kraj z bogatymi tradycjami narodowymi. Dlatego też krajoznawcy z Proświty wraz z uczniami opracowali trasy służące poznawaniu historycznych miejsc Czerkaszczyzny, wdrażają Program Państwowy „Złota podkowa Czerkaszczyzny”. Pod taką nazwą od 2005 roku w placówkach oświatowych obwodu przeprowadzana jest wycieczkowo-krajoznawcza akcja korespondencyjna dla dzieci i młodzieży szkolnej. Odbywają się zloty oddziałów poszukiwawczych. Ciekawy był dziecięcy konkurs obwodowy „Siedem duchowych świętości małej ojczyzny”, w którym brali udział także członkowie Proświty. Zjednoczenie obwodowe starannie realizuje dekrety Prezydenta Ukrainy „O środkach w związku z 75. rocznicą Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie”, „O odtajnieniu, upublicznieniu i badaniu dokumentów archiwalnych związanych z ukraińskim ruchem wyzwoleńczym, represjami politycznymi i hołodomorami na Ukrainie”, „O przeprowadzeniu Ogólnoukraińskiej akcji młodzieżowej: Pamiętać. Odrodzić. Zachować”. Członkowie Proświty w obwodzie wzięli udział w pisaniu i wydaniu „Narodowej księgi pamięci ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat w obwodzie czerkaskim”. Nawiązano ścisłą współpracę członków Proświty z obwodową radą weteranów i organizacjami kozackimi w zakresie dalszej aktywizacji pracy wojskowo-patriotycznej z młodzieżą szkolną i studencką. Znacząco wzrosła liczba uczniów biorących udział w ogólnoukraińskich ekspedycjach, różnorodnych akcjach i konkursach. Przy ogólnokształcących placówkach oświatowych członkowie Proświty stworzyli kluby i kółka, ukierunkowane na wychowanie młodzieży w tradycjach ukraińskiego kozactwa. Tak oto na bazie Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia w Wiknie w rejonie katerynopolskim działa kółko wdrażania pedagogiki kozackiej „Kozackimi ścieżkami”. W listopadzie 2008 roku przeprowadzono obwodowy zlot małych kozaków w rejonie katerynopolskim, gdzie dzieci pokazały znajomość historii kozactwa oraz umiejętności z zakresu elementów kozackiego kunsztu wojskowego. Uczniowie dziesięciu szkół: rejonu czyhyryńskiego (Czyhyryńska nr 2, Werszańska, Medwediwska, Subotiwska), zwinogródzkiego (Moryńska, Kozacka, Speciwska, Szewczenkiwski Zespół Edukacyjno-Wychowawczy), korsuńsko-szewczenkowskiego (K.-Szewczenkiwska nr 1, Szenderiwska, Komariwska), gdzie pracują pedagodzy — członkowie Proświty, biorą udział w programie państwowym „Osobistościowo zorientowany system patriotycznego wychowania dorastających obywateli Ukrainy”. Zjednoczenie obwodowe pracuje zgodnie z planem rocznym, którego podstawą jest plan pracy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wspólnie z organami władzy państwowej tradycyjnie przeprowadzamy przedsięwzięcia o charakterze ogólnonarodowym: noworoczne i bożonarodzeniowe winszowania, Dzień Jedności, Dzień Konstytucji, Dzień Niepodległości, Dzień Piśmiennictwa i Języka. Prowadzimy pracę badawczą i popularyzujemy naszych ziomków, którzy walczyli o niepodległość Ukrainy. W styczniu tego roku przeprowadziliśmy I obwodowy festiwal „Gwiazda Wasyla Symonenki”, w ramach którego uczniowie pisali wypracowania o swoim ziomku (zwyciężczyni — Olha Aksionowa, uczennica Szkoły Ogólnokształcącej nr 9 w Czerkasach), obwodowy konkurs recytatorów poezji Wasyla Symonenki, spotkania z kolegami-dziennikarzami, przyjaciółmi poety. Uczniowie czerkaskich szkół nr 28 i 33 opiekują się grobami Wasyla Symonenki oraz jego matki. Jesteśmy dumni, że jesteśmy ziomkami Szewczenki. Tysiące wycieczkowiczów z wielu krajów świata odwiedza co roku Kaniów, Szewczenkowe, Moryńce, Budyszcze i wszystkich gościnnie witają nie tylko pracownicy muzeów, ale także nauczyciele-członkowie Proświty oraz uczniowie szkół, którzy oprowadzają wycieczki, pomagają urządzać tereny rezerwatu i muzeów. Główny Zarząd Oświaty i Nauki Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej wspólnie ze zjednoczeniem obwodowym Proświty przeprowadził festiwale-konkursy z okazji 195. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki „Szewczenko w moim sercu” w Czerkasach, Kaniowie i Szewczenkowem. W maju przeprowadzamy wieczory literacko-artystyczne „Święte imię mamy” — z okazji Dnia Matki. Tradycyjnym staje się obwodowy festiwal-konkurs „Nasz język słowiczy, nasza pieśń — śpiew duszy”. Młodzież z Proświty zgłasza na konkurs prace pisemne „Legendy, zwyczaje i obrzędy mojego rodzinnego kraju”, „Dialekty i gwary mojej wsi”. Dla dorosłych członków Proświty przeprowadzamy konkurs amatorskiej twórczości artystycznej. W 148. rocznicę powtórnego pochówku Szewczenki w Kaniowie wzięliśmy udział w ogólnoukraińskiej akcji uczczenia pamięci poety: wejściu na Tarasową Górę, czytaniu wierszy przy pomniku poety.
Młodzi proświcianie to zwycięzcy ogólnoukraińskich konkursów: plakatu patriotycznego i rysunku „Paleta ukraińskiego słowa”; recytatorów poezji klasycznej i współczesnej; konkursu literacko-artystycznego im. Dmytra Biłousa; amatorskiej twórczości artystycznej zespołów proświciańskich. Z inicjatywy czerkaskich prośwician od 2005 roku w obwodzie prowadzone są akcje „Podaruj kwiat przyjacielowi” oraz „Udekorujmy Ziemię kwiatami”. Rezultat to tysiące krzewów wieloletnich kwiatów, które pracownicy przedszkoli w Czerkasach podarowali, aby udekorować podwórka wiejskich szkół, placówek kultury i świątyń. A zatem, udekorowali Ziemię. O ogromnej pracy i odpowiedzialności, która spoczywa na proświcianach z Kaniowa, opowiedziała przewodnicząca Kaniowskiej „Proświty” Wira Nosenko. Z zainteresowaniem uczestnicy konferencji słuchali dyrektor szkoły w Steciwce, gdzie utworzono jeden z pierwszych ośrodków proświciańskich na Zwinogródczyźnie, Lubow Biłozerskiej, która podzieliła się doświadczeniem w nauczaniu uczniów rzemiosł ludowych: garncarstwa, snycerstwa, wyplatania z wikliny, haftu. O wychowaniu młodzieży w tradycjach kultury ukraińskiej opowiedziały Lina Tereszczenko (dyrektor szkoły z internatem im. Szewczenki) oraz Lidia Iwachnenko (dyrektor Zespołu Szkół w Matwijiwce w rejonie czyhyryńskim). Przewodniczący Korsuń-Szewczenkowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Iwan Pustowit poinformował o wspólnej pracy organów władzy z rejonową „Proświtą”. Wszyscy mówcy uznali pracę zjednoczenia obwodowego za zadowalającą i złożyli propozycję wyboru Ołeny Feszczenko na przewodniczącą zjednoczenia obwodowego „Proświty” na kolejną kadencję. Wszyscy zgodzili się, że produkcja książkowa Centrum Wydawniczego „Proświta”, przekazana podstawowym komórkom oraz uczestnikom konkursów, które prowadzi zjednoczenie obwodowe wspólnie z Głównym Zarządem Oświaty i Nauki Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej, jest wysokiej jakości. Spośród najbardziej aktywnych, szanowanych prośwician wybrano zarząd, komisję rewizyjną zjednoczenia obwodowego oraz delegatów na VIII Zjazd „Proświty”. Na zakończenie odbył się koncert. Uroczyście brzmiała „Wielkanoc” w wykonaniu studentki Korsuń-Szewczenkowskiej szkoły pedagogicznej Tamary Łocman. Oczarowała salę lirycznym sopranem kaniowianka Olha Butenko. Uczeń 4 klasy szkoły w Kumejkiwce Witalij Panczenko przeczytał „Mijał mi trzynasty rok” Tarasa Szewczenki, Inna Kałaba (m. Żaszków) oraz Anna Doroszenko (m. Horodyszcze) — własne wiersze o Kobziarzu. Wielogłosowością i profesjonalizmem wykonania ucieszył chór prośwician szkoły z internatem im. Szewczenki. Strażniczki zwyczajów ludowych — proświcianki ze wsi Matwijiwka (rejon czyhyryński) pokazały fragment wesela — obrzęd swatów. Po konferencji proświcianie odwiedzili muzeum bitwy pod Korsuniem Szewczenkowskim.
Машинний переклад
Piotr ANTONENKO
130. rocznicę urodzin Symona Petlury Czernihowska „Młoda Proświta” postanowiła uczcić w sposób niecodzienny, nieszablonowy. Zamiast wygłaszać oficjalne referaty, młodzi proświtianie zorganizowali na skraju lasu nad brzegiem uroczej Desny zawody wojskowo-sportowe. Nasz wybitny mąż stanu był bowiem także wojskowym, Naczelnym Atamanem Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Młodzież postanowiła więc pokazać, że jest również gotowa do walki o nasze niepodległe państwo. Za podstawę przyjęto paintball. Ta ciekawa gra zyskała znaczną popularność. Chętnych do rywalizacji w zręczności, celności, umiejętności maskowania się lub przeciwnie — wyszukiwania przeciwnika — było sporo. Byli to w większości studenci dwóch czernihowskich uczelni — pedagogicznej i technologicznej. „Bitwy” nad Desną rozgorzały na poważnie. Drużyny zaprezentowały znakomite przygotowanie. A najlepszych wojowników nagrodzono także swoistymi nagrodami — zestawami ukraińskich napojów bezalkoholowych. Młodzi czernihowscy proświtianie szukają ciekawych form pracy, idą do młodzieży. Tak np. niedawno zorganizowali młodych do szlachetnej akcji — krwiodawstwa. Krew oddali zarówno przewodniczący Czernihowskiej „Młodej Proświty” Ołeksandr Szewczenko, jak i wielu jego przyjaciół z organizacji.
Машинний переклад
Nadija KYR'JAN Zdjęcia: Jewhen BUKET
28 maja odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja Kijowskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. W konferencji wzięło udział 48 delegatów. Przewodniczący «Proświty», posł Pawło Mowczan, powitał uczestników zebrania i wręczył rektorowi Narodowego Pedagogicznego Uniwersytetu im. M. Dragomanowa Wiktorowi Andruszczence medal „Budowniczy Ukrainy”, a przewodniczącemu oddziału «Proświty» Uniwersytetu Lingwistycznego, profesorowi Ołeksandrowi Styszowowi — prezent od Rady Najwyższej Ukrainy. Przewodnicząca zarządu KMZ «Proświty» Olha Puhacz w sprawozdawczym referacie zaznaczyła, że to zrzeszenie utworzono cztery lata temu. Były trudności z rejestracją, na którą z powodu biurokratycznej przewlekłości zmarnowano około trzech lat. Przez to nie zdołano na czas otworzyć rachunków i nie zdążyły wiele zrobić. Zaczęto od przyłączenia się do obchodów 1020-lecia chrztu Rusi Kijowskiej. Następnie sięgnięto do źródeł. Pierwszym przewodniczącym Kijowskiej «Proświty» był Borys Hrinczenko, zarejestrowana ona została w 1906 roku. Uczczono jego pamięć, uporządkowując grób na Cmentarzu Bajkowym; przyłączono się także do porządkowania grobu Łesi Ukrainki. Zwrócono się do KMPA z prośbą o przydzielenie organizacji pomieszczenia. Rozpoczęto pracę nad umieszczaniem tablic pamiątkowych na budynkach, które budowali prosvitianie. Obchodzono 140-lecie «Proświty», przeprowadzono akcje w uczelniach wyższych, szkołach i oddziałach «Proświty». Współpracują z NSPU, KUN, tworzą biblioteki proświtiańskie przy WC «Proświta», wydawnictwie „Wesełka” i innych. Wręczając nagrody proświtianom, obowiązkowo podarowują książki. Pomagają szkołom, zwłaszcza w rejonie menskim w obwodzie czernihowskim, ojczyźnie wybitnego ukraińskiego tłumacza Hrihorija Kocz uru, 100-lecie urodzin którego obchodzono niedawno. Stworzyli w Internecie stronę, aby przyciągnąć młodzież do pracy proświtiańskiej. Stronę odwiedzają czytelnicy z 118 krajów świata, 200–250 osób dziennie. Szczególny sukces strony wiąże się z umieszczeniem na niej kodeksu Ukraińca, który zawiera 100 punktów. Nowe oddziały utworzono w dziewięciu rejonach Kijowa. Najliczniejsze zrzeszenie «Proświty» działa w rejonie Sołomjanskim, kieruje nim Zoja Hołota. Jest tam osiem pierwotnych oddziałów, około 500 proświtian. Aktywnie działają proświtianie uczelni — Narodowego Technicznego Uniwersytetu „KPI”, uniwersytetów budowlanego i transportowego, kolegium lotniczego. Żadna ogólnopatriotyczna impreza nie odbywa się bez proświtian. Kijów jest stolicą i wszyscy się na niego wzorują. W zrzeszeniu jest dużo młodzieży, planują zorganizować szeroki ruch na rzecz języka ukraińskiego pod hasłem „Mówić po ukraińsku — to modne”.
Pawło Mowczan, Wasyl Herasymenko i Jurij Hnatkewycz
Prosvitianie należycie ocenili pracę Olgi Puhacz, jej zdolności organizacyjne, aktywność, wymagania, szczerość w stosunku do każdego. Biorąc pod uwagę jej zajętość, na przewodniczącego kijowskiej Proświty zdecydowaną większością głosów wybrano Wasyla Herasymenka, zastępcę naczelnika Głównego Zarządu Edukacji i Nauki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
W Tallinnie odbył się wieczór, zorganizowany przez Kongres Ukraińców Estonii z okazji 200-lecia Mikołaja Gogola. W wieczorze „Gogol po ukraińsku” wziął udział solista Narodowej Filharmonii Ukrainy Andrij Burłuckyj, a także artyści ukraińskiej społeczności. Wydarzenie odbyło się w ramach cyklu „Wybitne postacie Ukrainy”, który od wielu lat prowadzi Kongres Ukraińców Estonii. Na początku kwietnia w Tallinnie odbywał się już wieczór z okazji 200-lecia Mikołaja Gogola, organizowało go Centrum Kultury Rosyjskiej z udziałem profesjonalnych aktorów Rosyjskiego Teatru Dramatycznego, więc poziom wydarzenia był wysoki. Właśnie dlatego aktywiści Kongresu Ukraińców Estonii, którzy organizowali gogolowski „wieczór po ukraińsku”, trochę się obawiali: czy przyjdą widzowie? Na dodatek pogoda tego dnia była po letniemu ciepła, co nieczęsto zdarza się w Estonii. Wbrew obawom, wykwintna sala średniowiecznego budynku na Placu Ratuszowym w Tallinnie, gdzie odbywał się wieczór, była wypełniona po brzegi. Wśród obecnych był także przedstawiciel Ministerstwa Kultury Estonii. Widzowie ciepło witali uczestników wieczoru, szczególna zaś uwaga i burzliwe oklaski przypadły soliście Narodowej Filharmonii Ukrainy Andrijowi Burłuckiemu, który czytał fragmenty utworów Gogola. Poruszającym i mistrzowskim było wykonanie monologu Tarasa Bulby. Estońscy Ukraińcy są bardzo wdzięczni Andrijowi Burłuckiemu, ponieważ wieczór odbył się właśnie dzięki jego pomocy, jako że wśród ukraińskiej społeczności nie ma profesjonalnych aktorów. Z kolei ukraiński artysta, według jego wyznania, był mile zaskoczony wysokim poziomem artystycznym miejscowych ukraińskich wykonawców, którzy wzięli udział w wieczorze. Wśród nich były zespoły „Widłunnia”, „Żurba”, „Nadweczirja”, solista Wołodymyr Howorucha. Mimo niechęci niektórych widzów, którzy stwierdzili: „Gogol w grobie by się przewrócił, gdyby usłyszał swoje utwory po ukraińsku!”, wieczór na długo pozostanie w pamięci estońskich Ukraińców. Przecież kochają swoją daleką Ojczyznę i szanują jej wybitnych działaczy. PIERWSZY MIĘDZYNARODOWY DZIECIĘCY WELOMARATON W sierpniu tego roku odbędzie się unikalna charytatywna akcja kulturalno-zdrowotna dla dzieci — welomaraton „Europejskimi ścieżkami Stepana Bandery”, przyуроczona do 100-lecia od dnia jego urodzin. Organizator welomaratonu — Fundacja Charytatywna „Eko-miłosierdzie” (m. Sosniwka), partner generalny i główny współorganizator — Lwowska Rada Obwodowa, obwodowe stowarzyszenie rad lokalnych „Rady Lwowszczyzny”. Partnerami welomaratonu staną się miasta i rejony Lwowszczyzny, przez które przebiega trasa. Projekt ma charakter społeczny i realizowany jest jako charytatywna akcja kulturalno-zdrowotna, skierowana na poprawę zdrowia młodzieży i popularyzację zdrowego stylu życia. Społecznym celem akcji jest rehabilitacja imienia i uczczenie pamięci jednego z największych bohaterów narodowych Ukrainy Stepana Bandery. 14—16-letni chłopcy i dziewczęta, którzy od kilku lat zajmują się weloturystyką w Lwowskim Obwodowym Centrum Krajoznawstwa, Wycieczek i Turystyki Młodzieży Szkolnej, w towarzystwie dwóch doświadczonych dorosłych weloturystów pokonają trasę o długości 1832 km, związaną z życiem Stepana Bandery: Sosniwka—Sokal—Czerwonogród—Żółkiew—Dublany—Lwów—Mikołajów—Żydaczów—Kałusz—Rożniatów—Dolina—Bolechów—Morszyn— przez Internet popularyzuje ukraińskie pieśni we własnym wykonaniu. UKRAIŃSKIE ŻYCIE W PORTUGALII Los rzucił mnie do Portugalii, kraju, który różni się wszystkim — i klimatem, i kulturą — od mojej Ojczyzny Ukrainy. Ale, ku mojemu zdziwieniu, nie poczułam się wyrzucona z życia, zobaczyłam, że w Portugalii, tysiące kilometrów od rodzinnej ziemi, jest organizacja, która zachowuje ukraińskie zwyczaje i tradycje, są ludzie, którzy z oddaniem pracują dla ukraińskiej społeczności, jednocząc ją, pokazują Portugalczykom, czym jest ukraińska pieśń, taniec, ukraińska kultura. 3 maja byłam na ukraińskim koncercie w mieście Porto, który zorganizował Związek Ukraińców w Portugalii przy udziale Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego i wsparciu Konsulatu Ukrainy w mieście Porto oraz merostwa miasta. Było to święto narodowe, w którym wzięły udział najlepsze ukraińskie zespoły w Portugalii. Organizatorzy pragnęli zjednoczyć utalentowanych rodaków z różnych miast, ośrodków Związku, aby pokazać, że w jedności nasza siła, że zjednoczywszy się, Ukraińcy mogą godnie reprezentować nasze państwo. I to im się udało: Ukraińcy poczuli, że nie są samotni w obcym kraju. „RODNE SŁOWO” ZA GRANICĄ Ogólnoukraińskie zjednoczenie „Swoboda” rozpoczyna akcję „Rodne słowo”, powołaną, by pomóc ukraińskim placówkom oświatowym i ukraińskim organizacjom za granicą podręcznikami oraz literaturą piękną. Ten projekt powstał z inicjatywy wykładowców ukraińskiej szkoły w Czechach, gdzie uczą się dzieci Ukraińców pracujących za granicą. „Swoboda” zwraca się do kolektywów placówek oświatowych Ukrainy, rodziców i uczniów z propozycją wsparcia projektu „Rodne słowo” i pomocy podręcznikami szkolnymi ukraińskim społecznościom, które tymczasowo przebywają poza Ukrainą. „Współczesna władza na Ukrainie stworzyła nieznośne warunki do życia dla Ukraińców, przez które część naszych rodaków zmuszona jest wyjeżdżać do pracy za granicę. Władze nie przejmują się problemami przeciętnych Ukraińców, warunkami ich życia, możliwością leczenia się, pracy, kształcenia własnych dzieci. Współczesny ukraiński polityk, bezwstydnie zdradzając obietnice wyborcze, skierował wszystkie wysiłki na osiągnięcie jednego celu — zachowanie za wszelką cenę władzy oraz ratowanie swoich majątków i biznesu, lekceważąc interesy narodu. Programowe założenia Ogólnoukraińskiego zjednoczenia „Swoboda” skierowane są na stworzenie godnych warunków życia i pracy Ukraińców w Ojczyźnie, rozwój kultury narodowej i oświaty, samostanowienie narodu ukraińskiego na rodzinnej ziemi oraz poza jej granicami. Wasze wsparcie przyczyni się do zachowania tożsamości narodowej dzieci Ukraińców za granicą, nauki i rozwoju języka ukraińskiego przez tysiące Ukraińców, którzy obecnie zmuszeni są pracować poza granicami Ojczyzny” — czytamy w apelu. Podręczniki prosimy przesyłać do obwodowych organizacji OZ „Swoboda”, skąd będą przekazywane do ukraińskich szkół za granicą, lub do Kijowskiego biura „Swobody” pod adresem: biuro 28, ul. Wielka Żytomierska 17, Kijów, 01025, tel.: 8-[kontakt ukryty], 8-097-275-10-32. Materiały dostarczyła Ukraińska Światowa Sieć Informacyjna (USIM) przy MTOU „Czwarta Fala”
Машинний переклад
Stryj—Drohobycz—Sambor—Sądowa Wisznia—Mościska—Sanok (Polska)—Kraków—Oświęcim—Pieszczany (Słowacja)—Wiedeń (Austria)—Monachium (Niemcy). Wybór trasy tłumaczy się tym, że Stepan Bandera — symbol ukraińskiego narodu — prowadził zdrowy tryb życia, nigdy nie spożywał alkoholu i nie palił. Co więcej, zajęcia sportowe — bieganie, pływanie, biegi narciarskie, a zwłaszcza długie wędrówki — od dzieciństwa kształtowały jego mężny charakter i wolę osiągania celu. Realizacja projektu przewiduje uroczyste ceremonie i wydarzenia publiczne (odprawy maratończyków, wiece, przekazanie rowerzystom kapsuł z ziemią w celu dostarczenia na grób S. Bandery, wystąpienia działaczy społecznych, konferencje prasowe itp.) przy pomnikach S. Bandery we wszystkich miastach na trasie na Ukrainie, a także spotkania z rówieśnikami za granicą oraz rozmowy z nimi na tematy zdrowego trybu życia, nawiązywanie przyjacielskich kontaktów, omawianie przyszłych wspólnych akcji. ŻYCIE PRZED I PO TRZĘSIENIU ZIEMI W ABRUZZI Ukraińcy w L'Aquili żyli tak, jak większość imigrantów we Włoszech: praca w rodzinach, niedzielne spotkania, telefony, paczki i listy do bliskich. W noc trzęsienia ziemi wszystko to się zmieniło, niestabilna codzienność straciła nawet te nieliczne punkty oparcia. O życiu Ukraińców „przed” i „po” opowiada 49-letnia Halina, nasza rodaczka z L'Aquili. Urodziła się na Lwowszczyźnie, mieszkała w okolicach Zborowa. We Włoszech wyszła za mąż za mieszkańca L'Aquili. „W L'Aquili jest piękny zamek, który odwiedza wielu turystów. Wcześniej zbieraliśmy się w jego parku. Lecz komuś, widocznie, nie spodobała się obecność tam Ukraińców. Na wezwanie niezadowolonych przyjechała policja, pokazała nam miejsce, gdzie można się zbierać, dała nieoficjalne pozwolenie. Od tego czasu spotykamy się 'na Rotondzie' oraz na placu Rynkowym. Kontakt z krewnymi na Ukrainie zapewniały nam cotygodniowe trzy busy. Ukraińcy modlili się w kościele Santa Maria Sottoportici. Z Rzymu, aby odprawić Mszę Świętą, raz w miesiącu przyjeżdżał ks. Porfir. Księdzu towarzyszył diak. Do kościoła zawsze chodziło wielu ludzi. Jednak miarowy rytm życia zburzyło trzęsienie ziemi. Ziemia zaczęła drżeć jeszcze na długo przed 6 kwietnia. Tej nocy spaliśmy w aucie — baliśmy się zostawać w domu, dwukrotnie odczuwszy znaczne wstrząsy. Trzeci nastąpił o 3.32 w nocy. Samochód podskakiwał jak szalony, a przecież była to kilkutonowa 'toyota'! Ścianami naszego pięciopiętrowego budynku rozpełzały się pęknięcia. Klęska żywiołowa, której nie sposób przewidzieć ani jej zapobiec, tragicznie odbiła się nie tylko na ludzkich losach, ale i na psychice mieszkańców L'Aquili. Wielu z tych, którzy pozostali przy życiu tej strasznej nocy, wróciło na Ukrainę, aby dojść do siebie. Niektórzy zostali. Są jednak tacy, którzy trafili do szpitali. Znam kilka naszych kobiet, które teraz mieszkają w namiotach. Ewakuowano je razem z osobami starszymi, którymi się opiekują. Wielu wywieziono na wybrzeże Adriatyku, do Pescary. Tym, którzy pracują jako opiekunowie, zmniejszono pensje, tłumacząc, że teraz jest mniej pracy. Państwo włoskie nie rozróżniało Włochów i obywateli innych krajów, zapewniając wszystkim schronienie, karmiąc i opiekując się jak swoimi. Ludzie rozumieją naszą biedę. Ukraińcy też są gotowi pomagać innym. Nasi w L'Aquili trzymają się razem, dlatego pierwszą rzeczą, o której myślała większość, było: czy nie ucierpieli przyjaciele? Wiem, jak ratowano jedną naszą kobietę, zdaje się, że ma na imię Lesia. Kiedy budynek się zawalił, sąsiedzi zaczęli rozgarniać ruiny. Lesię wyciągnięto spod gruzów”. Choć trzęsienia ziemi (nie tak silne jak wcześniej, ale wciąż odczuwalne) trwają, życie wraca na zwykłe tory. Obecnie budynki są sprawdzane pod kątem stabilności i być może niektórzy będą mogli wrócić w znajome ściany. Życzymy wszystkim — Ukraińcom, Włochom, obywatelom innych krajów — szczęścia i zdrowia, aby to, co przeżyli, odeszło od nich jak ciężki sen i nigdy więcej nie powróciło. VIII ŚWIATOWY ZLOT SUM ODBĘDZIE SIĘ W VANCOUVER Na posiedzeniu Światowego Zarządu SUM w Kijowie zatwierdzono projekt VIII Światowego Zlotu Drużynników, który odbędzie się w lutym 2010 roku w mieście Vancouver (Kanada). Zarząd Główny SUM stworzył komitet organizacyjny, w skład którego wchodzą członkowie Światowego Zarządu, Światowej Referentury Drużynników oraz Krajowego Zarządu SUM w Kanadzie. Wkrótce ukażą się okólniki ze szczegółowymi informacjami o VIII Światowym Zlocie. HAFIZ: KABUL—CHARKÓW—“MARICZKA” Hafiz Siddik urodził się w Afganistanie, w Kabulu. Od dzieciństwa pasjonował się muzyką i śpiewem. Jako uczeń pracował w Telewizji Kabulskiej jako prowadzący młodzieżowo-rozrywkowy program telewizyjny, był solistą grupy muzycznej. Po ukończeniu szkoły zdobywał wyższe wykształcenie na Ukrainie: studiował jednocześnie na dwóch uczelniach — Charkowskim Instytucie Inżynieryjno-Budowlanym oraz Państwowym Instytucie Kultury. Uzyskał specjalności inżyniera i reżysera-inscenizatora. Jako student brał aktywny udział w życiu kulturalnym uczelni, był wielokrotnym laureatem międzynarodowych konkursów studenckich i festiwali. Teraz Ukraińcy na Półwyspie Apenińskim przygotowują się do I Konkursu Ukraińskiej Książki we Włoszech Maria KOZACZOK
Konkurs książki ukraińskiej we Włoszech założyło największe ukraińskojęzyczne wydawnictwo na Półwyspie Apenińskim — „Ukraińska gazeta” w celu godnego uhonorowania autorów, którzy wnieśli wkład w rozwój ukraińskiego słowa we Włoszech oraz rodzimego wydawnictwa. Dąży on do zwrócenia uwagi opinii publicznej na Ukrainie na wydawanie książek w diasporze, wspierania promocji najlepszych wzorców ukraińskich publikacji pod względem treści, oprawy artystycznej i wykonania poligraficznego, a także podnoszenia roli ukraińskiej książki w społeczeństwie. Przedsięwzięcie to wsparła Ambasada Ukrainy we Włoszech. — Do naszej redakcji stale napływają książki ukraińskich autorów, które prezentujemy na łamach „Ukraińskiej gazety” — opowiada inicjatorka wydarzenia Marianna Soronevych, redaktor naczelna wydawnictwa. — Przez lata uformowała się cała biblioteka. Publikacje te świadczą o potencjale intelektualnym Ukraińców, którzy byli zmuszeni opuścić Ojczyznę. Na konkurs przyjmowane są książki prozatorskie i poetyckie w języku ukraińskim autorów mieszkających we Włoszech lub książki napisane podczas pobytu we Włoszech, przesłane do redakcji „Ukraińskiej gazety” do 30 czerwca 2009 roku. Do książek konkursowych należy dołączyć list-apel do jury, wykaz najważniejszych publikacji o książce w drukowanych mediach, audycjach radiowych i telewizyjnych, opinie czytelników na temat publikacji. — Po ogłoszeniu konkursu zgłosiło się do nas wielu nowych autorów. Wśród nadesłanych wydawnictw są opowiadania, powieści, książki dla dzieci, karykatury, humoreski. Lecz najwięcej jest zbiorów poezji, w których ukraińskie pracownice migrujące wylewają nostalgię, uczucia bliskie każdemu — dodaje Marianna Soronevych. Podczas podsumowania wyników pod uwagę brane będą w szczególności: aktualność publikacji książki lub zbioru, poziom profesjonalny autora w zakresie poruszania tematu, oryginalność prezentacji materiału, nakład wydania, odzew i zainteresowanie szerokiego grona czytelników, jakość poligrafii oraz objętość książki lub zbioru. Przewodniczącą jury, które będzie oceniać wydawnictwa, jest Ołena Ponomarowa, profesor Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza”. Jego członkami są Ihor Brusyło, drugi sekretarz Ambasady Ukrainy we Włoszech, odpowiedzialny za kwestie współpracy kulturalno-humanitarnej, oraz Marianna Soronevych. — Ten konkurs pokazuje, jak wielu twórczych ludzi straciła Ukraina z powodu emigracji. Choć w tym można znaleźć również pozytywny aspekt — szerzenie ukraińskiego słowa i kultury za granicą — kończy pani Soronevych. Osoby chętne do wzięcia udziału w konkursie prosimy o przesyłanie dwóch egzemplarzy książki z dopiskiem „Na konkurs „Ukraińska książka roku we Włoszech” na adres redakcji „Ukraińskiej gazety”: Gazeta Ukrainska, via Virgilio Maroso 50, 00142 Roma. Szczegóły na stronie www.gazetaukrainska.com. Uczestnicy wieczoru z okazji 200-lecia urodzin Mykoły Hohola w Tallinnie
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
o włóczędze, o prawdziwym detektywie Kalle Blomkwiście, o wspaniałym dziecięcym towarzystwie z Bullerbyn i… Mamy nadzieję, że wkrótce pojawią się nowe, nieznane jeszcze na Ukrainie utwory z przebogatej spuścizny niepowtarzalnej Lindgren. Warto byłoby wspomnieć także artykuł Olhi Seniuk na 90-lecie Astrid Lindgren „Ona cały czas pamięta, jak być dzieckiem”, gdzie autorka opowiedziała, „jak niemożliwe staje się możliwym”, czyli o swoim niezapomnianym spotkaniu ze słynną Szwedką w przeddzień naszej Wielkanocy 1993 roku w Sztokholmie. „Nietrudno wyobrazić sobie, z jakimi uczuciami wchodziłam do mieszkania człowieka, który dawno stał się dla mnie żywą legendą, a oto ona sama: nie całkiem taka, jak ją sobie wyobrażałam, drobna, już nieco zgarbiona, starsza kobieta z dziecięcymi niebieskimi oczami, które, niestety, już nie widziały tak jak dawniej. Niezwykle przyjemny, łagodny uśmiech, cichy głos. Pokazała mi swój duży gabinet, ze wszystkich stron zastawiony aż po sufit szafami z jej książkami w wielu językach świata. Były tam i moje przekłady. Zaprowadziła mnie do innego pokoju, do łóżka, na którym lubiła pisać swoje utwory — raczej stenografować, bo jej ręka nie nadążała za myślami. Posiedziałam z nią na tym łóżku. Nawet kawa w mieszkaniu samej Astrid Lindgren wydawała się nie zwykłą kawą, a napojem z raju. A na koniec moja sławna gospodyni obiecała, że do następnego naszego spotkania koniecznie nauczy się języka ukraińskiego. I bardzo żałowałam, że prawa ludzkiego bytu są nieodparte, upływ czasu nieuchronny. Tak bardzo chciałoby się, żeby ten człowiek żył jeszcze długo, długo, żeby spod jej lekkiej ręki wciąż wychodziły takie arcydzieła”. Zamiast umówionych 20 minut szwedzka i ukraińska pisarka rozmawiały dwie godziny. Gdzieś tam, w archiwum Lindgren, zostały pisanki, które podarowała gościni z Ukrainy, oraz fotografie z tego niepowtarzalnego spotkania — może kiedyś nam też uda się je zobaczyć. A czy można pominąć uwagę „Cudowną podróż Nilsa Holgerssona z dzikimi gęsiami” Selmy Lagerlöf? Wyobrażam sobie, jaką radość miała tłumaczka, przekładając szwedzki tekst na ukraiński. Nie na darmo ta powieść oczarowywała wielu. Powiedzmy, noblista z 1980 roku, polski pisarz Czesław Miłosz, wyznawał, że na jego rozumienie poezji wpłynęła właśnie ta książka dla dzieci. Tak ją uwielbiał, że w postaci chłopca, który latał nad ziemią, dostrzegł „metaforę powołania poety”. A „W Dolinie Muminków” Tove Jansson! A „Baśnie” Zachariusa Topeliusa! A „Norweskie baśnie ludowe” (ze szwedzkiego i norweskiego). I jako wzorzec prawdziwej literatury dziecięcej w Islandii — powieść Stefána Jónssona „Saga o małym Hjalti”. Przykro, że wiele naszych nowo powstałych wydawnictw nie uważa za punkt honoru godnego utrzymania marki jakości i bez wstydu klepie przekłady z rosyjskich tłumaczeń, często nawet nie wskazując tłumacza. I tak wychodzi, że księgarnie są zawalone fałszywymi przekładami, podczas gdy mamy prawdziwe bogactwo przekładowe Olhi Seniuk. Zwróćcie uwagę na skandynawską literaturę dla dzieci w niby-przekładach — sami się przerazicie!.. Pani Olha „zamawiała” u mnie artykuły o Sarze Lidman, Auguście Strindbergu, Astrid Lindgren. I nigdy nie „zamawiała” pisania o niej samej. Choć tylko dzięki przekładom Olhi Dmytriwny wpadłam w niewolę literatury skandynawskiej, a zaprowadziło mnie tam ukraińskie wydanie „Sagi o Göście Berlingu” jeszcze w 1971 roku. A dalej Olha Dmytriwna zachęcała mnie, dosłownie włożyła mi w ręce książki Knuta Hamsuna, powierzając tłumaczenie bodaj najlepszych jego powieści „Pan”, „Misteria” i „Wiktoria”. Potem razem z Jewhenem Popowyczem zachęcała do podjęcia się nowego przekładu „Peer Gynta” Ibsena, choć dobrze wiem, że przetłumaczenie tych utworów było marzeniem jej życia. Czy znajdzie się wielu takich, którzy potrafiliby „podarować” swoje marzenie komuś innemu?! Na koniec wspomnę ciekawe powiedzenie Goethego: „Człowiek zawsze uczy się tylko od tych, których kocha”. Zawsze, kiedy myślę o nich, drogich mojej duszy ludziach — Oldze Seniuk i Jewhenie Popowyczu, dziękuję losowi, że podarował mi taką miłość. A ponieważ do 14 listopada jeszcze daleko, a 1 czerwca Olhę Dmytriwnę witali z okazji urodzin wszyscy, którzy ją kochają, chciałoby się, aby życzenia złożone w te dni naszej jubilatce dodawały jej sił do nowych przekładów, które uzupełnią nieśmiertelną półkę skandynawistyki, „żeby spod jej lekkiej ręki wciąż wychodziły takie arcydzieła”.
Машинний переклад
Jewhen Popowycz i Olha Seniuk. Kijów, maj 2001 r. W. HRYHORENKO, m. Moskwa W Bibliotece Literatury Ukraińskiej w Moskwie odbyła się prezentacja kolekcji wydań ukraińskich pisarzy: Maksyma Rylskiego, Olesia Honczara, Jurija Muszketyka, Romana Iwanyczuka, Iwana Czendeja, Wasyla Bablaka, Dmytra Pawłyczki oraz innych mistrzów słowa z ich autografami. Te oraz inne relikwie literackie przekazali w darze bibliotece moskwianie Serhij i Iryna Nowoselcewowie — dzieci znanej tłumaczki i popularyzatorki ukraińskiego piśmiennictwa w Rosji Izydy Zynowijiwny Nowoselcewej (1922—2000). A liczne autografy to wzruszające świadectwa szacunku i uznania dla twórczych zasług tłumaczki, dzięki której w Moskwie ujrzały świat dziesiątki rosyjskojęzycznych wydań najlepszych dzieł literatury ukraińskiej drugiej połowy XX wieku. Wśród nich — słynna powieść o dramatycznych losach — “Sobór” Olesia Honczara. Przyjmując bezcenny podarunek, który został zaprezentowany w ekspozycji kolejnej wystawy z cyklu “Rosyjska ukrainika w zbiorach BLU. Dary”, zastępca dyrektora biblioteki W. Krykunenko wspomniał o swoich twórczych spotkaniach z czołową tłumaczką ukraińskiej prozy, o jej udziale w pracach rady ds. literatury ukraińskiej, działającej przy Związku Pisarzy ZSRR. Zwrócił uwagę na unikatowy eksponat — odbitkę korektorską pierwszego wydania “Soboru”, której strony są gęsto zapisane licznymi poprawkami autora, a strona tytułowa wymownie oznaczona pełnym zaufania wpisem Honczara: “Izidzie”. Wspomnieniami o Izydzie Zynowijiwnie podzielili się brat pisarki Wadym Tymczenko, jej syn Serhij i córka Iryna, którzy z szacunkiem przechowują świadectwa maminych twórczych osiągnięć, w szczególności jedyny, cudem ocalały egzemplarz już przetłumaczonego “Soboru”, którego skład został rozsypany w drukarni, a potem, już za czasów gorbaczowowskiej pierestrojki, powieść, niczym bajkowy feniks, powstała w wspaniałym wydaniu serii książkowej czasopisma “Drużba narodow” w przekładzie I. Nowoselcewej. Po tym rozpoczęło się jej drugie życie także na Ukrainie… Jak zaświadczyły eksponaty wystawy, z Olesiem Honczarem tłumaczka była zaznajomiona jeszcze z czasów studenckich w Charkowie, a potem, w pierwszych powojennych latach, kiedy już studiowała na Uniwersytecie Moskiewskim, wybrała na temat pracy dyplomowej powieść “Sztandaronoścy”. Czytelnicy biblioteki, którzy brali udział w prezentacji, z przejęciem przewracali strony tego dokumentu epoki, stworzonego przez ówczesną prymuskę. Twórczy los na zawsze połączył ją z jednym z czołowych ukraińskich prozaików XX wieku. A ilu jeszcze autorów zawdzięcza tłumaczce to, że pomagała ich dziełom docierać do najszerszej — wszechzwiązkowej, a potem i światowej publiczności czytelniczej! Około 17 milionów egzemplarzy książek ukraińskich pisarzy ujrzało światło dzienne w przekładach I. Nowoselcewej. Jakże brakuje dzisiaj jej zapału i rozmachu działań na podupadłym polu ukraińsko-rosyjskiej współpracy literackiej! Wspaniałym artystycznym zwieńczeniem ciepłego spotkania bibliotecznego, które przerodziło się w kolejne posiedzenie historyczno-kulturoznawczego klubu “Krewni — Wielka rodzina”, stał się koncert jeszcze jednej utalentowanej przedstawicielki rodziny Nowoselcewów — Łarysy, która podarowała wspaniały wybór ukraińskich pieśni ludowych we własnym wykonaniu, w których tak bardzo rozmiłowana była Izyda Zynowijiwna.
Машинний переклад
Halyna KYRPA Zdjęcia Dmytra CZEREDNYCZENKI Kiedy nadchodzi 14 listopada, zawsze mam ochotę podnieść słuchawkę, zadzwonić do Olgi Dmytriwny Seniuk i powiedzieć: „Gratuluję Pani z okazji urodzin Astrid Lindgren!”. A sześć dni później tak samo pogratulować jej z okazji urodzin Selmy Lagerlöf. I nie byłoby w tym nic dziwnego, wszak za swoje „narodziny” w Ukrainie sławne szwedzkie pisarki zawdzięczają właśnie Oldze Seniuk. Ale zawsze powstrzymuje mnie myśl, że mój telefon wybije ją z twórczego nurtu, choć nikomu innemu w Ukrainie nie mogłabym zadzwonić z takiej okazji. Dobrze byłoby kiedyś przeczytać wspomnienia samej Olgi Dmytriwny o dzieciństwie, o jej rodzinnych Pidhajczykach w rejonie kołomyjskim na Iwanofrankiwszczyźnie. O polskim gimnazjum i pierwszych próbach poetyckich, które drukowano w ukraińskim czasopiśmie dziecięcym, wychodzącym w tamtym czasie w Galicji. Wiem, że była bardzo zdolna i ciągnęło ją do wiedzy, z pragnieniem czytała mnóstwo książek po ukraińsku, polsku i rosyjsku; a już kiedy studiowała na Uniwersytecie Czerniowieckim na filologii angielskiej oraz w aspiranturze przy katedrze języka angielskiego na Uniwersytecie Kijowskim, to oczywiście doskonale opanowała język angielski i literaturę. Wtedy szanowny Andrij Ołeksandrowycz Biłecki nakierował zdolną aspirantkę na naukę języka szwedzkiego. Najpierw zadał przeczytać w oryginale jedną pracę językoznawczą, potrzebną do dysertacji. Ta praca stała się decydującą. Właśnie od niej zaczęło się gruntowne studiowanie i badanie szwedzkiego, a z czasem i wszystkich innych języków i literatur skandynawskich. I zakończyło się to wszystko fascynacją na całe życie, bo od tamtej pory aspirantka Olga Seniuk weszła na drogę pioniera w przekładzie z języków szwedzkiego, norweskiego, duńskiego i islandzkiego i pozostała wierna swojemu credo — tłumaczyć tylko z oryginału. Tutaj nie była osamotniona — takie zasady wyznawali także ci, którzy pracowali w literaturze ramię w ramię. A przede wszystkim — jej mąż, świętej pamięci Jewhen Popowycz, genialny znawca niemieckiego. I bez wątpienia Mykoła Łukasz, którego Olga Dmytriwna nazywa „geniuszem przekładu”. Swego czasu rekomendował on tłumaczkę Olgę Seniuk do Związku Pisarzy Ukrainy. Jest w jej dorobku twórczym także przekład z angielskiego, dzięki czemu od dawna już mamy „swojego” Thackeraya („Targowisko próżności”) i swojego Szekspira („Wesołe kumoszki z Windsoru”), a także poszczególne opowiadania M. Twaina, W. Faulknera, J. Londona, J. D. Salingera, J. Updike’a i innych, zamieszczone w różnych zbiorach. Z tego wszystkiego wychodzi naprawdę pokaźna półka. Nie na darmo twórczość Olgi Seniuk uhonorowano nagrodą im. Maksyma Rylskiego za przekład artystyczny. Jednak wszystkich utworów obcojęzycznych autorów, których Olga Seniuk „przeszczepiła” na ukraiński grunt, nie sposób wyliczyć w krótkim słowie. Bo te duchowe kontynenty, które odkrywa przed nami tłumaczka przez wiele lat, zasługują na o wiele poważniejszą rozmowę. Tylko spójrzcie, co to za kontynenty! Każde imię — to cała epoka, która głęboko zapuszcza korzenie w nasze życie duchowe. Wspomnijmy „Czerwony pokój” — tom z ogromnego dziedzictwa wybitnego szwedzkiego pisarza-realisty Augusta Strindberga, który niedawno ujrzał światło dzienne w trzecim wydaniu. Wspomnijmy Selmę Lagerlöf, noblistkę z 1909 roku, jej „Sagę o Goście Berlingu” — tę wspaniałą poemat o niezwykłych ludzkich losach, o szlachetnych uczuciach i czynach, złu i dobru, miłości i śmierci, moralności i poświęceniu. Ja, na przykład, żadnej książki nie czytałam tyle razy, co „Sagę…”. I jakże szkoda, że 150-lecia wybitnej Szwedki (w ubiegłym roku szeroko obchodzonego w świecie kulturalnym) obecnym ukraińskim wydawcom niestety nie ma czym uczcić. Trudno powstrzymać się, by nie zacytować choć jednego fragmentu: „Wszyscy radośnie powitali Góstę, zaczęli żartować i jeden przez drugiego pytali: — Co tam słychać w Ekeby, jak wam się żyje w tej rajskiej siedzibie? — Tam płynie mleko i miód — odpowiedział Gósta. — Opróżniamy góry z żelaza i napełniamy piwnice winem, łany darują nam złoto, by pozłacać nędzę życia, a jeszcze ścinamy lasy i robimy altanki. Gospodyni westchnęła, uśmiechnęła się i powiedziała tylko jedno słowo: — Poeta. — Mam wiele grzechów na sumieniu — bronił się Gósta Berling, — ale nie napisałem nigdy ani jednego wiersza. — Mimo to jesteś poetą, Gósta, tutaj już nic nie poradzisz. Przeżyłeś więcej poematów, niż inni poeci napisali…”. Mam ochotę sparafrazować te słowa i powiedzieć: „Mimo to jesteś poetką, Olgo Dmytriwno, przeżyłaś więcej poematów, niż inni poeci napisali!”. I będzie to szczera prawda, bo w tym przypadku słowa pisarz i tłumacz są synonimami. Pamiętacie, jak nazywał Iwan Franko taką wysoką sztukę interpretacji? „Szczęśliwe wyrażenie”, „szczęśliwy przekład”. I to była najwyższa pochwała, największy zachwyt. Olga Seniuk ma wiele „szczęśliwych przekładów”: to i unikatowe wydania seryjne „Współczesna nowela norweska”, „Współczesna nowela duńska”, opowiadania wybranych nowel Duńczyka M. Andersena-Nexø i Norwega Bjørnstjerne Bjørnsona, „Pani Maria Grubbe. Niels Lyhne” Jensa Petera Jacobsena (tego samego, którym zaczytywały się Kobylańska i Stefanyk — ale jeszcze nie w „swoich” przekładach), i „Wyspa. Ja i mój syn” Sary Lidman, i „Mariamna” Pära Lagerkvista, i „Miód trzmieli” oraz „Ślad węża na skale” Torgny’ego Lindgrena — kto chce przypomnieć sobie, czym jest prawdziwa literatura — proszę, czytajcie, nie pożałujecie… Wszystkich wydań nie sposób wyliczyć. A jak filigranowo wszystko zostało odtworzone! Jaka bogata i luksusowa paleta językowa każdego utworu! Wszystko to — świadectwo wielkiego talentu translatorskiego i odpowiedzialności za Słowo. W 1992 roku w Norwegii ujrzała światło dzienne książka działacza politycznego i dziennikarza Kristiana Kristensena „Wolność Ukrainie”. To niezwykła opowieść o ukraińskim powstańcu, byłym więźniu polskich i sowieckich reżimów Mykole Radejce, którego w 1948 roku los rzucił do Norwegii. Według słów autora, Ukrainiec Radejko (nawiasem mówiąc, był członkiem norweskiego PEN-Clubu) stał się „nieoficjalnym ambasadorem Ukrainy w Norwegii”, który pomagał światu patrzeć na Ukrainę „nie przez moskiewskie okulary” i dbał o to, by wiedziano tam prawdę o jego Ojczyźnie i jej historii. Siedem lat później tę książkę w przekładzie Olgi Seniuk wydał „Smołoskyp”. W 2000 roku fragmenty z niej zamieściło czasopismo aktualnej literatury światowej „Stohłosnyk” (w całości poświęcone Norwegii, gdzie Olga Seniuk pełniła nieoficjalną rolę ambasadorki kultury norweskiej w Ukrainie). Osobno musimy podkreślić także to, jak dzięki przekładom Olgi Seniuk ze szwedzkiego wzbogaciła się również nasza literatura dla dzieci. Obecnie mamy 13 powieści Astrid Lindgren — 13 najlepszych utworów najlepszej (według niezłomnego przekonania tłumaczki) pisarki dziecięcej XX wieku. Są tu i książki o najbardziej niesamowitej na ziemi dziewczynce Pippi Pończoszance, o najzabawniejszym na całym świecie urwisie Karlssonie, wzruszająca powieść o dwóch braciach Lwie Serce i jeszcze nie mniej wzruszająca opowieść o odważnej dziewczynce Ronji, przejmująca opowieść o Mio, o Rasmusie-w-...
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Оригінал українською · переклад оновлюється
26 травня в Історико)меморіальному музеї Михайла Гру) шевського відкрилася виставка “По цей і по той бік ґрат” із ко) лекції музею шістдесятництва. Обидва музеї поєднує те, що вони висвітлюють боротьбу радянської влади проти україн) ського “буржуазного націоналізму” в різні часи. Репресивна машина, яка нищила цвіт української інтелігенції в 1930)ті, не оминула фамільного дому Грушевських: безневинними жер) твами репресій стали й родичі Михайла Сергійовича, серед них — єдина донька Катерина і рідний брат Олександр. “Хру) щовська відлига” 1960)х принесла чергову хвилю арештів.
Надія КИР’ЯН Фото Ксенії ГЛАДИШЕВОЇ
Шістдесятництво: Українська інтелігенція почала активно відроджувати національну історію, культуру, мову. Суспільство переживало період піднесення. Поети користувалися такою популярністю, якої, напевно, не мали ні до того, ні після. Ліна Костенко, Микола Вінграновський, Іван Драч, Віталій Коротич збирали багатосотенні ауди-
Алла Горська. “Василь Симоненко”
торії, а збірки Василя Симоненка миттю розкуповували навіть у найвіддаленіших селах. У Миколи Воробйова є вірш, присвячений Іванові Драчу: “Зовсім розламати будинок йому не вдалося. Але й те добре, що діти можуть пробігати діркою, котра лишилась відтоді, коли він був молодим”. Імперія опиралася, зламавши тисячі доль, але подвижники, яких потім назвали шістдесятниками, сприяли наближенню її кінця. Найактивніші діячі, які відроджували та пропагували національні культури СРСР (не лише українці), опинилися за колючим дротом. Нелегко велося й тим, хто був по цей бік ґрат, але сповідував національні цінності, особливо родичам засуджених. Про це свідчать експонати виставки, розташованої в двох залах музею. Микола Плахотнюк, директор музею шістдесятництва, розповів, що виставлені експонати — лише десята частина того, що має музей. Адже приміщення бракує. Зверталися до Омельченка, до Черновецького, до Президента, до Катерини Ющенко — жодного результату. Поклала початок цьому музеєві Надія Світлична, яка віддала свою Шевченківську премію на його створення, проте багато років ніяк не можна його утвердити. Директор музею Михайла Грушевського Світлана Панькова зазначила, що коли побачила експонати музею-побратима, була вражена і запропонувала зробити цю експозицію. В Україні музею, рівного цьому, немає, він живий, бо живі ще люди, які можуть прийти й розповісти про пережиті події. Так само 15 років добивалися, щоб відвоювати приміщення меморіального музею Михайла Грушевського, отже, потрібно діяти. “Чому сьогодні музей шістдесятництва не має приміщення? Вочевидь, тому, що люди, які творили по той і по цей бік ґрат, кращі, ніж ті, що мали б вирішити долю музею. Ця виставка — перший крок до того, щоб музей шістдесятництва мав власну експозицію”, — підсумувала Світлана Михайлівна. До привітань долучилася колега — директор Музею історії Києва Катерина Романова. Цей музей, який виселили свого часу, також ніяк не дочекається нового приміщення. Говорять, обіцяють, а віз і нині там. Сумно від такого ставлення керівників держави до національної пам’яті. Виставку презентували учасники тих подій “по цей і по той бік ґрат”. Богдан Горинь був і політв’язнем, і народним депутатом України. І нині активно працює на українську ідею. Прийшов із подарунком — повістю Гоголя “Тарас Бульба” в українському й англійському перекладах, яка щойно вийшла друком. У післямові до видання Богдан Горинь пише: “Українці в концтаборах ГУЛАГу не перетворилися на покірних безмовних рабів, на слухняну тяглову худобу. У замордованих голодом, холодом, тяжкою працею тілах жив свободолюбний нескорений дух. Історія потверджує, що більшість українських політичних в’язнів упродовж довгих років каторги були й залишилися людьми, для яких не шмат гнилої ковбаси, а духовна праця, духовний продукт були мірилом і найвищим благом їхнього існування. Гордий, нескорений український дух у розгалуженій мережі радянських концтаборів дав приклад високого злету хоробрості, мужності, сміливості, людської гідності. За десятки років неволі було організовано відчайдушні втечі, кілька повстань проти поневолювачів. Створено велику кількість пісень, поетичних, прозових, публіцистичних і наукових творів, намальовано портрети, пейзажі, тематичні композиції — доказ активного духовного життя у концтаборах. У нелюдських умовах радянського концтабору при постійному нагляді чекістів виконати серію ілюстрацій до українського героїчного епосу, яким стала для української культури, історії, безсмертна повість Миколи Гоголя “Тарас Бульба”, — це справжнє диво, справжнісінький подвиг”. Це диво, цей подвиг Віктора Невінчаного, політв’язня, який у неволі виконав 45 прекрасних ілюстрацій до Тараса Бульби, що увійшли до презентованої книжки. Богдан Горинь розповів, як 1967 року в неволі українська молодь таємно організувала свято Кобзаря. Цей факт описав політв’язень Ярема Ткачук у книжці “Буревії”. Після доповіді всі стоячи виконали “Заповіт” та інші Кобзареві пісні. Гостями на святі були литовці, латиші, естонці, грузини, азербайджанці, вірмени, білоруси й татари. Не знайшлося жодного донощика, бо якби табірне начальство довідалося, то перешкодило б провести свято, як це було під час відзначення Різдва Христового. Частинами вдалося вивезти з Мордовського концтабору №11 портрет Шевченка, який до цього свята намалював Опанас Заливаха. Цей портрет — один з експонатів на виставці. У концтаборі Опанас намалював десятки листівок, підготував композиції на різні теми, які завершив, коли звільнився. Письменник, драматург Лесь Танюк розповів, як у ті часи шістдесятники об’єднувалися навколо театру, готували вистави “Ніж у сонці” Івана Драча, “Патетичну сонату”, “Отак загинув Гуска” Миколи Куліша спочатку в Києві, потім у Львові. “Наша громада була не тільки літературоцентрична, а й дуже музична, пов’язана з композиторами”, — розповів Лесь Степанович. Згадав композитора Леоніда Грабовського, який тоді оформляв вистави. Шостакович говорив, що це найліпший симфоніст в Україні рівня Прокоф’єва. Але в Україні творче життя його не склалося, він поїхав до Москви, де працював сторожем ЦБЛ, бо там був великий рояль і він на ньому міг творити українську музику. Митці були причетні до поширення самвидаву. “Наш самвидав був не вузько київський і не вузько львівський, — зазначив Лесь Танюк. — Він був транзитним шляхом від Москви до Києва і далі. Скажімо, треба було передати за кордон лист Караванського. Автор ходив по посольствах із тим листом, і його не приймали, хоч це були звернення до керівників соціалістичних і комуністичних партій інших країн. Довелося лист вмонтувати в статтю про Миколу Куліша, передати її в Польщу, потім далі. Передав її Едвард Бурий, який не був пов’язаний із дисидентством, але виконував цю роботу. Самвидав поширював і Микола Бажан, який привозив із Києва деякі речі до Москви. А потім виступав і дуже активно критикував дисидентство. Люди старшого покоління були складніші, ніж нам здавалося. Вони також намагалися щось зробити”. Василь Овсієнко сказав, що не зараховує себе до шістдесятників, але наздоганяв їх у концтаборах. “Поява цього покоління після десятиліть тотального терору, після сатанинської селекції, коли винищували найкращих, найрозумніших, найздібніших, була дивом”, — вважає пан Василь. Він навів цитату з Івана Лисяка-Рудницького, який жив в Америці, як доказ важливості дисидентського руху в світовому контексті: “Підтверджена фактами значущість українських дисидентів
Подарунок Миколи Плахотнюка Надії Світличній. 1978 р.
не викликає сумнівів. Їхня жертовність свідчить про незламний дух української нації. Їхня боротьба за людські й національні права узгоджується з тенденцією світового загальнолюдського поступу в дусі свободи”. Коли чую зараз багато песимістичних ноток, навіть у людей поважного віку, не поділяю такого песимізму. Щоб відновити всю сукупність духовних цінностей, які несли шістдесятники, потрібно чимало часу. Іван Драч зазначив, що шістдесятництво — глибинне явище. Це
Валентина Чорновіл і Людмила Семикіна поняття йде від УНР через УПА, воно досі існує і продовжує боротьбу-то занепадаючи, то піднімаючись. На вечорі у виконанні артистів Кирила Булкіна та Галини Стефанової прозвучали вірші Василя Стуса. Студентка Юлія Морозюк прочитала поезії Ірини Калинець, написані в таборі, а онук Володимира Комашкова — дідів вірш, у якому той саркастично звертається до тюремного наглядача. На завершення Микола Плахотнюк ознайомив з експонатами: листами, документами, речами учасників дисидентського руху В’ячеслава Чорновола, Атени Пашко, Стефанії Шабатури, Ірини Сеник, Галини Гордасевич, Івана Світличного, Алли Горської, Євгена Сверстюка, Галини Севрук, Людмили Семикіної, Ліни Костенко та багатьох інших. Чи не найбільше мене вразив гербарій, який зібрала Надія Світлична з квітів, вирощених українськими жінками-політв’язнями таємно від табірної адміністрації. Це ж який мав бути режим, щоб таємно від нього вирощувати квіти!
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ponad stutysięczna armia pod dowództwem kniaziów O. Trubeckiego, G. Romodanowskiego, S. Pożarskiego, S. Lwowa. Ale agresora spotkała pod Konotopem pięciotysięczna załoga kozaków pułków niżyńskiego i czernihowskiego pod dowództwem siewierskiego hetmana nakaznego, pułkownika Hryhorija Hulanyckiego. Od kwietnia przez 70 dni kozacy powstrzymywali moskiewską nawałę, broniąc twierdzy konotopskiej pod nieustannymi ostrzałami i szturmami. A tymczasem Moskale wybijali ich rodziny w Niżynie i Borznie. Tylko S. Pożarski wybił na Siewierszczyźnie 15 tys. Ukraińców, w szczególności porąbał i wziął do niewoli wszystkich mieszkańców miasta Sribne pułku pryłuckiego. Sami okupanci stracili podczas szturmów ponad 10 tysięcy żołnierzy. Jednocześnie z oblężeniem Konotopu wytrzymywał moskiewskie oblężenie także 4-tysięczny kozacki garnizon Starego Bychowa — centrum kozackiej władzy na południu Białorusi, którego obroną odważnie dowodził białoruski hetman nakazny, pułkownik Iwan Neczaj, który dzięki polityce dyplomatycznej utrzymywał część białoruskich ziem pod ukraińskim protektoratem, wprowadzając tam kozacki ład. W tej wojnie wykazali się wielką odwagą przede wszystkim Siewierzanie — surowi i sprawiedliwi ludzie, którzy wytrwale bronili rodzinnej prastarej ziemi, na którą zwalił się cały ciężar agresji. Heroiczna obrona Konotopu, który był strategicznie ważnym, kluczowym miastem dla całego ukraińskiego pogranicza, powstrzymała dalsze posuwanie się moskiewskiej armii w głąb Ukrainy i dała możliwość hetmanowi Iwanowi Wyhowskiemu zebrać wojska i przygotować się do decydującej bitwy. I oto 28—29 czerwca (8—9 lipca według nowego stylu) 1659 r. pod wsią Sosniwka, przy przeprawie przez rzekę o tej samej nazwie, 12 km na południowy zachód od Konotopu, odbyła się decydująca bitwa ukraińskiego wojska pod wodzą hetmana Iwana Wyhowskiego z okupacyjną moskiewską armią. Jako wybitny strateg, który planował zwycięskie bitwy B. Chmielnickiego, hetman dobrze zaplanował i tę operację wojskową, dowodząc połączonymi siłami kozackiej piechoty i tatarskiej konnicy, które były jednymi z najlepszych w Europie. W bitwie pod Konotopem wybitną rolę odegrał także talent wojskowy Jurija Nemyrycza (później dowodził on hetmańskimi wojskami na Siewierszczyźnie i zginął w sierpniu 1659 między Bykowem a Kobyszczą w boju z promoskiewskimi kozakami; w jego śmierci byli zainteresowani zarówno Moskale, jak i Polacy). Dzięki zgranym działaniom taktycznym i błyskawicznej operatywności ukraińskie wojsko sparaliżowało i rozgromiło moskiewskie siły: zginęła cała konnica i główna masa piechoty, a resztki panicznie ratowały się ucieczką. Moskale stracili, według różnych źródeł, od 60 do 130 tys. zabitymi i od 5 do 15 tys. wziętymi do niewoli. Różne źródła podają bardzo rozbieżne dane o liczebności moskiewskich wojsk: polski kronikarz J. Jerlicz — 60 tys., kozacki kronikarz Samowydeć i turecki M. Na'ima — 100 tys., tatarski poseł w Warszawie — 200 tys. Najbardziej prawdopodobna liczebność moskiewskich wojsk pod Konotopem — około 100 tys., a w wojsku Trubeckiego było jeszcze do 10 tys. kozaków marionetkowego hetmana Bezpałego, a najbardziej prawdopodobne straty Moskali wynoszą około 70 tys. Liczebność ukraińskiego połączonego wojska wynosiła około 40 tys., a straty wyniosły: według doniesień polskich naocznych świadków, kozaków — 4 tys., Tatarów — 6 tys., a według świadectwa poczepskiego pisarza S. Meżeckiego, ogólne straty hetmańskiego wojska — do 12 tys. osób.
Машинний переклад
Ołeksander SZOKAŁO Zwycięska bitwa pod Konotopem stała się wyrazem ogromnej woli ukraińskiego ducha narodowego w wojnie ukraińsko-rosyjskiej lat 1658—1659. Wojna ta wykracza poza ramy dwustronnych relacji ukraińsko-rosyjskich i jest zakorzeniona w cywilizacyjnym starciu „świat europejski”—„Moskowia”. Tak jak wówczas ofiarny ciężar spadł na Ukraińców, w szczególności na Siewierców, tak do dziś wegetujemy na rozdrożu tego starcia, zniewoleni i nieprzytomni. Antyukraińscy politycy i zaprzysiężeni im historycy nie popularyzują zwycięskich przejawów ukraińskiego ducha narodowego, lecz rozdmuchują nekrofilną histerię wokół bezsensownych ofiar, porażek lub wywyższają wszelkiej maści awanturników do rangi bohaterów narodowych, wydając ich hańbę za honor, a manię wielkości — za bohaterstwo. Formując świadomość społeczną nie na prawdzie, a na fałszu, nie na sukcesach, a na niepowodzeniach, tym samym mącą ludziom w głowach i odwracają ludzkie głowy wstecz, a z głową odwróconą wstecz naprzód nie pójdziesz. Lecz w ukraińskim świecie jaśnieje z głębi historii poprzez mrok fałszu i upadku zwycięski duch wolności — życiodajny duch naszej tradycji, który kieruje pokolenia ku godnemu życiu. Przenikliwie ukazał nestor literatury pięknej J. Muszhetyk w powieści „Na brata brat” wyzwoleńcze dążenia wybitnego ukraińskiego męża stanu, hetmana Iwana Ostapowycza Wyhowskiego (rok ur. nieznany — 16(26).03.1664), który prowadził politykę na rzecz osiągnięcia pełnej niepodległości państwowej Ukrainy i odniósł błyskotliwe zwycięstwo pod Konotopem, lecz sami Ukraińcy nie pozwolili doprowadzić do zwycięskiego zakończenia tej wojny, która stałaby się punktem zwrotnym naszej historii. Geopolityczne przesłanki, przyczyny i następstwa wojny ukraińsko-rosyjskiej bodaj po raz pierwszy szczegółowo i wszechstronnie przeanalizował młody historyk A. Bulwiński w monografii „Relacje ukraińsko-rosyjskie 1657—1659 lat w warunkach cywilizacyjnego rozgraniczenia na Wschodzie Europy” (Kijów, 2008). Te dwie prace historyczne — artystyczna i dokumentalna — głęboko odkrywają zakazany w radzieckiej historiografii temat wojny ukraińsko-rosyjskiej końca lat 50. XVII wieku, w szczególności bitwy pod Konotopem, oraz rozjaśniają wewnętrzne spojrzenie Ukraińców na samych siebie i określają priorytety w kształtowaniu narodowej świadomości historycznej i światopoglądu. Przypomnijmy więc wzorcową bitwę Ukraińców o swoją wolność pod Konotopem w przededniu jej 350-lecia, nie zważając na polityczną histerię wokół 300-lecia bitwy pod Połtawą, gdzie Ukraina ostatecznie utraciła niepodległość. O bitwie połtawskiej pisano i przepisywano w podręcznikach szkolnych, a o konotopskiej do ostatniego czasu nie wspominano nawet w wydawnictwach encyklopedycznych. A historycy świata porównują zwycięską bitwę pod Konotopem z bitwami pod Grunwaldem (1410) i Waterloo (1815). Nawet rosyjscy historycy szczegółowo opisują tę największą porażkę moskiewskiej soldateski, która oszołomiła nie tylko carsko-bojarską wierchuszkę, ale i całe moskiewskie społeczeństwo. Pamiętali oni bowiem wyprawy na państwo moskiewskie hetmanów Wojska Zaporoskiego Piotra Sahajdacznego i Mychajła Doroszenki… Po wybraniu „hetmana czyhryńskiego” Iwana Wyhowskiego pełnoprawnym hetmanem Ukrainy (październik 1657) prowadzi on aktywną politykę zagraniczną, skierowaną na wzmocnienie państwa ukraińskiego oraz podniesienie jego autorytetu: zawarł układ ze Szwecją, która uznała ukraińską państwowość; odnowił sojusz z Chanatem Krymskim, który został zerwany podczas formowania Be-
artykułów marcowych z 1654 r.; rozpoczął negocjacje z Polską. Wywołało to zaniepokojenie moskiewskiego rządu, a wewnątrz kraju przeciwko państwowotwórczej polityce Iwana Wyhowskiego wystąpiła promoskiewska opozycja starszyzny, która kierowała się wąskostanowymi interesami merkantylnymi, a której ośrodkami stały się pułk połtawski (pułkownik Martyn Puszkar, pretendent do buławy hetmańskiej) oraz Sicz Zaporoska (koszowy Jakow Barabasz, samozwańczy hetman). Bunt Puszkara i Barabasza dał początek wojnie domowej, która otworzyła dostęp do Ukrainy agresorom, przede wszystkim Moskwitom. Wojna domowa, wspierana przez obcą agresję, rozdzierała Ukrainę przez prawie dwadzieścia lat i stała się smutnym, haniebnym okresem ukraińskiej historii pod nazwą Ruina. Moskwa umiejętnie manipulowała ambicjami władzy i interesami majątkowymi kozackiej starszyzny, wewnętrznym rozkładem i antagonizmem społecznym w ukraińskim społeczeństwie, realizując kolonizatorskie plany polityczne. Twarda państwowa postawa hetmana Iwana Wyhowskiego oraz patriotycznej starszyzny zapewniła likwidację buntu Puszkara i Barabasza, potwierdzając zwycięstwo ukraińskiej siły państwowotwórczej nad pasożytniczo-destrukcyjnymi siłami. Moskwa oceniła to jako otwarte przeciwdziałanie rządu hetmańskiego polityce carskiej. Latem 1658 r., jeszcze przed zawarciem ugody hadziackiej, z Moskwy przybyły wojska pod dowództwem wojewodów W. Szeremietiewa (do Kijowa) oraz G. Romodanowskiego (do Pryłuk) w celu ustanowienia bezpośredniej kontroli wojskowo-politycznej nad Ukrainą. Okrutni Moskwici rozpoczęli od ekspedycji karnych — bezlitośnie wyniszczali ludność na wiernych hetmanowi Wyhowskiemu terytoriach pułków i sotni, palili całe miasta i wsie wraz z mieszkańcami. Agresja moskiewska doprowadziła do przekształcenia się konfliktu między ukraińskim dążeniem do niepodległości a rosyjską polityką kolonizatorską w wojnę ukraińsko-rosyjską. Aby przeciwdziałać próbom Carstwa Moskiewskiego przywrócenia swoich wpływów na Ukrainie, rząd hetmański zaczął wzmacniać swoją zdolność obronną i uporczywie domagać się od cara wycofania wojsk z Ukrainy. Wreszcie na początku sierpnia 1658 r. G. Romodanowski, na mocy ukazu cara, opuścił Pryłuki i zaczął wycofywać główne siły z Ukrainy, grabiąc i niszcząc jeszcze niezniszczone miasta i wsie. Tymczasem rząd carski skrycie, ale aktywnie przygotowywał się do wojny z hetmanem I. Wyhowskim, którego uważał za niepożądaną dla siebie figurę polityczną. Dowiedziawszy się o tych zamiarach, do G. Romodanowskiego zaczęły przyłączać się wierne Moskwie pułki połtawski i mirhorodzki, dońcy i zaporożcy (łącznie około 30 tys.). W październiku G. Romodanowski ze swoimi Moskwitami oraz zaporożcami J. Barabasza, który ogłosił się hetmanem, ograbił i zrujnował wierne I. Wyhowskiemu Łubnie, Piratyn oraz wiele innych miast lewobrzeżnych. Pod koniec października na rozkaz G. Romodanowskiego I. Doniec na czele pułku piechoty moskiewskiej wraz z ordą kałmucką przeprowadził operację karną w Czornuchach — mieście sotennym pułku łubieńskiego. Ludność cywilną zamordowano i spalono, a czornuskich kozaków pędzono wraz z wojskiem G. Romodanowskiego na szturm Warwy — miasta sotennego pułku pryłuckiego, które, podobnie jak Czornuchy, trzymało się państwowej postawy hetmana Iwana Wyhowskiego. W Warwie skoncentrowało się wówczas najbardziej zdolne do walki na Lewobrzeżu zgrupowanie wojsk hetmańskich (pułki niżyński, czernihowski i pryłucki) pod dowództwem pułkownika niżyńskiego Hryhorija Hulanyckiego — wybitnego działacza wojskowego i państwowego, konsekwentnego bojownika o niepodległość Ukrainy. Dowiedziawszy się o natarciu wojsk G. Romodanowskiego na Warwę, H. Hulanycki wysłał na początku listopada rozporządzenie do niżyńskiego pułkownika nakaznego H. Kobyleckiego, aby natychmiast zbierał w Niżynie ludzi ze wszystkich okolicznych wsi oraz z Borzny dla obrony wschodniego pogranicza ukraińskiego. Po klęsce wojsk hetmańskich pod Kijowem pod koniec października obrona Warwy miała niezwykle ważne znaczenie strategiczne, ponieważ rząd hetmański mógł stracić zarówno najbardziej zdolne do walki siły wojskowe, jak i kontrolę nad większością terytorium Lewobrzeża. Dlatego rząd moskiewski od początku listopada zaczął kierować pod Warwę specjalne oddziały wojskowe i wzmacniać wojska okupacyjne na całej Ukrainie. Oblężenie Warwy trwało trzy tygodnie, ale mimo zgromadzenia Moskwitów i promoskiewskich kozaków, Romodanowski nie zdołał zdobyć miasta i rozbić wojsk hetmańskich. Wtedy zaczął działać według wypróbowanego moskiewskiego sposobu „dziel i rządź”: wspierając korzystną dla polityki kolonizatorskiej atamańszczyznę, zaproponował wiernopoddanemu Moskwie wojsku kozackiemu pilne zwołanie rady i wybranie hetmana lewobrzeżnego w opozycji do hetmana Ukrainy Iwana Wyhowskiego. Tak pod koniec listopada 1658 r. pod Warwą odbyła się rada kozacka (choć w ograniczonym składzie), na której wybrano na hetmana nakaznego (z powodu niewystarczającej liczby głosów) jednego ze starszych pułku umańskiego Iwana Bezpałego. G. Romodanowski postawił sobie za cel, poprzez decyzję rady warwińskiej, którą zatwierdził w imieniu cara, podważyć legalną, ale nieakceptowalną dla Carstwa Moskiewskiego władzę hetmańską Iwana Wyhowskiego i, tworząc dwa ośrodki władzy, rozbić ukraińskie społeczeństwo oraz wziąć pod swoją ścisłą kontrolę Lewobrzeże. Podopieczny Moskwy I. Bezpały stał się sługą moskiewskich wojewodów i „trzymał się strony Romodanowskiego oraz innych rosyjskich książąt, jak wesz kożucha, bojąc się choć trochę oddalić na bok, aby nie wpaść w ręce Wyhowskiego” — zaświadczył w kronice Samijło Wełyczko. Ponieważ w tamtym czasie obie strony nie miały wystarczających sił do decydującej bitwy, Romodanowski z Moskwitami ruszył na Łochwicę, gdzie bazowały wojska okupacyjne, a kwaterę dla Bezpałego urządzono w Romnach. H. Hulanycki wyszedł ze swoimi pułkami z Warwy, głęboko przekonany, że jedyną możliwością uniknięcia wojny jest wycofanie wszystkich wojsk moskiewskich z Ukrainy. Ale na przeszkodzie stał marionetkowy hetman opozycjonistów I. Bezpały, przez którego trzeba było przelewać także bratnią krew, ponieważ on, wykonując wolę Moskwitów, stale prowokował starcia z pułkami H. Hulanyckiego. Z inspiracji rosyjskich wojewodów, spadkobierców ruskich książąt-uzurpatorów, którzy dzielili ziemie słowiańskie między swoich prawowitych synów i bękartów, pod Warwą doszło do wyboru rękami kozaków-zdrajców hetmana lewobrzeżnego, co zapoczątkowało niszczycielską tendencję podziału ziem ukraińskich na Ukrainę Lewobrzeżną i Prawobrzeżną. „Właśnie pod Warwą — konkluduje A. Bulwiński — została uformowana tradycja wielohetmaństwa, która przy aktywnym wspieraniu przez Rosję rozłamu ukraińskiego społeczeństwa na część promoskiewską i niegodzącą się z nią, stała się jedną z przyczyn Ruiny i utraty przez Ukrainę państwowości”. Rząd carski jeszcze bardziej zintensyfikował swoją politykę wywrotową wśród antypolsko nastawionego ukraińskiego społeczeństwa po zawarciu przez hetmana Iwana Wyhowskiego z rządem Rzeczypospolitej ugody hadziackiej (wrzesień 1658). Autorem pierwotnej (szerszej) redakcji ugody hadziackiej i koncepcji samodzielności Ukrainy był wybitny ukraiński polityk, dyplomata, działacz wojskowy Jurij Nemyrycz. Zgodnie z tą ugodą, Ukraina miała wchodzić na równych prawach do federacji z Polską i Litwą jako niezależne Wielkie Księstwo Ruskie, które obejmowało województwa kijowskie, bracławskie i czernihowskie, a w perspektywie miały do niego wejść także podolskie, wołyńskie i bełskie. Ugoda hadziacka legalizowała ukraińską państwowość i zapewniała możliwość zjednoczenia wszystkich ziem ukraińskich. Była ona skierowana przede wszystkim na zachowanie suwerenności Ukrainy w warunkach ekspansji państwa moskiewskiego oraz na dalsze państwowe uniezależnienie Ukrainy zarówno od Moskwy, jak i od Polski. Dlatego Polacy również sprzeciwiali się ustanowieniu równoprawnych relacji z Ukrainą, a sejm ratyfikował ugodę hadziacką (maj 1659) ze znacznymi skrótami i zmianami na korzyść strony polskiej. Wszystko to nie spełniło oczekiwań i zrodziło niezadowolenie większości kozackiej starszyzny, która od czasów Chmielnickiego dążyła do zrównania się w prawach majątkowych z polską szlachtą, dlatego zdecydowała, że lepiej pozostawać w poddaństwie cara moskiewskiego na warunkach ugody perejasławskiej z 1654 r. Zatem pasożytnicza starszyzna kierowała się osobistymi potrzebami w merkantylnych „wolnościach”, a nie dążeniem do wolności ducha narodowego, który pielęgnował w swoim sercu zniewolony naród ukraiński. Wiosną 1659 r. rozpoczęła się nowa agresja moskiewska na Ukrainę. Wypowiadając rządowi hetmańskiemu wojnę, rząd carski w pełni ujawnił zamiar utrzymania ziem ukraińskich pod swoją władzą siłą zbrojną. W Siewierszczyznę wtargnęła
Машинний переклад
Ostatecznie podliczanie wyników wojny nie ma sensu, bo z żadnej wojny nikt nie wychodzi jako absolutny zwycięzca, a wszyscy pozostają ofiarami bezlitosności, nieludzkości. Jednakże, gdy przegrane bitwy paraliżują ludzką wolę, to w zwycięskich hartuje się duch wolności i jedności narodu. Co zatem stało się po zwycięskiej dla Ukraińców bitwie pod Konotopem? Agresor został rozgromiony, niedobitki okupantów uciekły z Ukrainy, a rosyjski rząd, oczekując natarcia kozaków, zaczął ściągać do Moskwy swoją ludność w celu obrony stolicy. Zaprawdę, zwycięska bitwa otwierała przed Ukraińcami perspektywę pomyślnego zakończenia wojny z Moskwitami, zakończenia wojny domowej i utwierdzenia państwowej niepodległości Ukrainy. Ale pro-moskiewska opozycja starszyzny (Tymisz Ceciura, Wasyl Zołotarenko, Jakym Somko) pod wodzą namiestnika Moskwy Iwana Bezpałego znów wznieciła powstanie przeciwko prawowitemu hetmanowi. A za plecami Iwana Wyhowskiego wojnę z jego sojusznikiem, Chanatem Krymskim, sprowokował koszowy ataman Siczy Zaporoskiej Iwan Sirko, przekupiony przez Moskwitów. Tymczasem Moskwici zebrali siły i znów ruszyli na Ukrainę (jak tu nie wspomnieć o ostrzeżeniu Jurija Nemyrycza z jego słynnego dzieła „Rozważania o wojnie z Moskwitami, 1634 roku”: „Mosch już nie po raz pierwszy pobrzękuje bronią”). Przekupna opozycja starszyzny pomogła wojskom moskiewskim zająć Ukrainę Lewobrzeżną jesienią 1659 r. W takich warunkach Iwan Wyhowski, po dwuletnim hetmanowaniu, zmuszony był w październiku 1659 r. zrzec się buławy hetmańskiej i przekazać ją Jurijowi Chmielnickiemu, który w ślad za ojcem podpisał kabalne warunki z Carstwem Moskiewskim. W 1664 r. prawobrzeżny hetman Pawło Teteria, widząc w Iwanie Wyhowskim, ówczesnym wojewodzie kijowskim, konkurenta, doprowadził do jego uwięzienia i rozstrzelania, a sam z klejnotami i kasą wojskową uciekł do Polski, a później do Turcji. Z czasem samozwańczy hetmani jeden przed drugim wyprzedawali Ukrainę Moskwitom, Lachom, Turkom i nawzajem się niszczyli. Ostatecznie „uderzenie czołem Briuchowieckiego i zrodzone przez nie władanie jednego stanu wraz z władaniem wojewodów osłabiły rozwój na Ukrainie ciała politycznego w samym jego zaraniu, a potem, im dalej, tym bardziej naród stawał się bezsilny, bezgłośny i wreszcie bezmyślny! Próżno nasi ukraińscy historycy uciekają się do szczegółowego wykładu dalszych wydarzeń: to już historia nie narodu, a hetmanów, których naród nie wybierał, którym nie współczuł i o których teraz nawet nie pamięta” (Pantełejmon Kulisz). Tak oto haniebnym skutkiem zwycięskiej bitwy pod Konotopem stała się Ruina. Okres Ruiny przyniósł Ukrainie niespotykane dotąd ofiary: zniszczenia dotknęły niemal wszystkie ukraińskie miasta, a straty ukraińskiej ludności wyniosły ponad 70%, czyli ponad 3,5 mln z pięciomilionowej populacji ziem ukraińskich. Politycznym rezultatem Ruiny stał się „Pokój wieczny”, który zawarły w 1686 r. Moskwa i Polska wbrew woli narodu ukraińskiego. Nie wyciągnęliśmy jeszcze wielu lekcji z własnej historii, a zwłaszcza tej: dlaczego zwycięska bitwa, która rozbudziła ducha ukraińskiej wolności, ducha jedności narodu, nie zakończyła się pełnym utwierdzeniem woli ducha narodowego w ukraińskim ładzie społecznym — państwie narodowym? Aby dobrze przyswoić lekcje historii, trzeba znać prawdę i nie bać się jej goryczy, „bo chociaż Prawda od razu wszystkim jest gorzka, to jednak z czasem wszędzie bierze górę i staje się słodką wybawicielką ludzkości” (Iwan Franko). Mykoła SOŁANYK, dyrektor Czornuskiego Muzeum Literacko-Memorialnego H. Skoworody. Historia Ukrainy sięga głębi wieków. Mijają epoki, czas występuje jako najbardziej obiektywny sędzia. Tragiczne wydarzenia nie ominęły też stron związanych ze Skoworodą. Niektóre z nich szeroko badano i omawiano, o innych mówimy obecnie (okres Hołodomoru), lecz do dziś istnieją wydarzenia, na których leży zapomnienie. Białą plamą pozostają rosyjsko-ukraińskie stosunki końca lat 50. XVII w. Wojna między Ukrainą a Rosją w latach 1658–1659 w radzieckiej historiografii była zakazana, dlatego mało zbadana. Po śmierci B. Chmielnickiego we wrześniu 1657 roku hetmanem wybrano Iwana Wyhowskiego. Do połowy jesieni 1657 r. Ukraińcom udało się utrzymać relacje z państwem Moskiewskim na poziomie, który istniał za życia Chmielnickiego, obronić samodzielność i nie pójść na ustępstwa w kluczowych kwestiach życia państwowego. Jednak sytuacja zmieniła się pod koniec grudnia 1657 r. Zdaniem Ba- Wałerij JANKEWYCZ, m. Ananiw, obwód odeski. „Nie ma co spodziewać się nam dobra od Moskwy”. Te słowa należą do Bohdana Chmielnickiego, który w 1654 roku podpisał umowę o sojuszu wojskowym, której pod żadnym względem nie wypełniła Moskwa. Dlatego w 1657 r. hetman upoważnia posłów do podpisania dokumentu o podziale Polski między Szwecję, Siedmiogród i Ukrainę, choć Ukraina z podziału nic nie otrzymywała poza niepodległością. Ale Bohdana otruto… „Powoli zabijająca trucizna, sprowadzająca Bohdana do grobu, przyniesiona została mu nie z Polski, a z Moskwy. To była moskiewska polityka, łamiąca wszystkie jego szerokie plany zniszczenia Rzeczypospolitej, jednoczenia i wzrostu Rusi, łamiąca je w takim czasie, kiedy mogły się urzeczywistnić szybciej niż kiedykolwiek. Chmielnicki przejrzał dal czasów, widział, że Moskwa bardziej niż wszyscy inni sąsiedzi zepsuje rozpoczęte przez niego dzieło…” — Hnat Chotkewycz, „Kostomarow”. Sprawę Bohdana kontynuował Iwan Wyhowski, rozbijając moskiewskie wojsko pod Konotopem, Petro Doroszenko oraz inni hetmani. Nie zapominajmy: wszystkie działania wojenne, zarówno z Polakami, jak i z Moskwitami, odbywały się na ziemiach Ukrainy-Rusi. Zastanówmy się, czego szukała Warszawa i Moskwa w naszym domu… Zatem to nie Iwan Mazepa — hetman już podzielonej Ukrainy na Prawobrzeżną i Lewobrzeżną między Polskę, Moskwę i Turcję — stał się zdrajcą. Zdrajcą umowy z 1654 roku była Moskwa ze wszystkimi carami i carycami. Iwan Mazepa jedynie poszedł ścieżką wielkiego Bohdana. Hetman Mazepa wiedział, do czego prowadzi Moskwa Ukrainę z jej zwycięskimi kozakami, i myśli Bohdana pragnął wcielić w życie. Nam przez prawie 350 lat wmawiano coś przeciwnego, a kto nie przyjmował kłamstwa, kończył pod knutami, na Syberii albo puszczano mu kulę w łeb. Kiedy oburzeni chłopi z miasta Kyszeńky poskarżyli się moskiewskiemu podpułkownikowi Lewaszowowi, że Moskwici zabrali ludziom wszystko, spalili chaty — zachowywali się tak, jakby trafili do wrogiego obozu, to Lewaszow rzucił się na nich z włócznią z krzykiem: „Dość wam, chochoły, podnosić głowę! Już wy u nas w worku”, — Hnat Chotkewycz, „Dwaj hetmani”. Takie przypadki można mnożyć w tysiącach. Wszystko wydarzyło się na naszej ziemi. Czego oni, Moskwici, u nas szukali, a na dodatek znęcali się? Więc kto jest zdrajcą? Nasza odeska delegacja wjechała do Baturyna,
wielu historyków, właśnie wtedy rozpoczął się tragiczny okres w historii Ukrainy, znany jako Ruina. Przeciwko Wyhowskiemu wystąpiła kozacka opozycja na czele z pułkownikiem połtawskim Martynem Puszkarem oraz koszowym Jakowem Barabaszem. Faktycznie rozpoczęła się wojna domowa, która pochłonęła nie mniej istnień ludzkich niż wojny z Polską. Z takiej sytuacji pospieszył skorzystać rosyjski tron: w czerwcu 1658 r. na Ukrainę wprowadzono wojska moskiewskie, kilka przygranicznych pułków kozackich, wiernych jego carskiej mości. Przybycie wojsk rosyjskich stało się swoistym katalizatorem przekształcenia konfliktu interesów w zbrojną konfrontację. Przemoc i grabieże wojsk carskich administracja hetmańska oceniła jako wyzwanie i początek otwartej zbrojnej agresji państwa rosyjskiego przeciwko Ukrainie. Nie pozostała na uboczu konfliktu także Czarnuszczyzna. Położenie geograficzne terytorium oraz poparcie dla ukraińskiego rządu ze strony ludności Rosjanie oceniali jako zdradę tronu. Wojska Romodanowskiego bezlitośnie rozprawiły się z mieszkańcami Czarnuch za wierność hetmanowi. Okrucieństwo Rosjan nie miało granic. Los naszego miasteczka nie jest wyjątkiem: palono całe miasta, których mieszkańcy nie podporządkowali się „carskiej mości”. O wydarzeniach w naszym kraju w 1658 roku wspomina pułkownik hadziacki Hryhorij Hrabianka w kronice XVIII wieku: „Całe to wojsko (dwudziestotysięczny oddział na czele z bojarem Hryhorijem Romodanowskim — M. S.), rozgniewane bezprawiem Iwana Wyhowskiego, bezlitośnie obeszło się z ludźmi, którzy trzymali jego stronę i szereg miast spaliło, a mianowicie: Łubnie, Pyriatyn, Czarnuchy i wiele innych”. Szczególnie uderza ten fakt również tym, że nie był on odosobniony w historycznej przeszłości Czarnuch. Od razu na myśl przychodzą wydarzenia z grudnia 1708 roku, kiedy Czarnuchy zajęli Szwedzi, a część mieszkańców za nieposłuszeństwo spalili razem z cerkwią. Wydarzenia z 1658 roku na Czarnuszczyźnie naświetlano w przedrewolucyjnych badaniach historycznych, pomimo ucisku samodzierżawia. Warto wspomnieć Łochwicki zbiór historyczny, wydany w 1906 roku nakładem łochwickiego ziemstwa, gdzie zaznaczono: „...za okres od 1649 do 1666 roku Czarnuchy poddawane były niejednemu zniszczeniu: tak, w 1658 roku spalili je za wierność Wyhowskiemu wojska księcia Romodanowskiego...”. Lecz po rewolucji do takich kart w historii naszego kraju nie wracano. Przyczyny, oczywiście, były polityczne. W czasie budowy niepodległego państwa ukraińskiego musimy badać każde wydarzenie przeszłości — tylko tak napiszemy prawdziwą, obiektywną, naukową historię wolnej Ukrainy. Tragiczne wydarzenia 1658 roku w naszym kraju to jeden z akcentów do niej.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
sławną kiedyś stolicę hetmana Mazepy. Przy wjeździe ujrzeli przepiękne krajobrazy, sosnowe bory, dąbrowy, jary, stawy. A sam Baturyn to wystrojona wieś. Moskwa zrobiła wszystko, by nawet śladu nie pozostało po tej sławnej stolicy. A Baturyn Iwana Mazepy to do 20 000 mieszkańców, dziesięć cerkwi, wiele wiatraków, druga pod względem liczby i jakości biblioteka w ówczesnej Europie. Niezwyciężona twierdza z dziesiątkiem dział, zamożne, wykształcone rodziny mieszczan i kozaków. Twierdza z trzech stron otoczona naturalnymi urwiskami, które stromo opadają ku rzece Sejm. Z czwartej strony – szeroki rów, napełniony wodą, z ostrymi palami dookoła i zwodzonym mostem. Gdy car Piotr dowiedział się, że hetman Mazepa połączył się z Karolem XII, wysłał Mienszykowa, by zniszczył Baturyn. Ale ten dostał po nosie. Szturmem Moskalom nie udało się zdobyć miasta – rowy jedynie napełniały się trupami. Ale… Często Ukraińcom Moskale zarzucali zdradę. Niech przypomną sobie, ilu zdrajców i złodziei mieli sami, uznawanych przez samych carów, choć sami byli zdrajcami i złodziejami, tylko na większą skalę. „Kto nie kłamie i nie kradnie, ten nie jest Moskalem”, – Aleksander I. „Moskiewszczyzna”, Pawło Sztepa. Piotr Krwawy rozumiał zagrożenie dla Moskiewszczyzny ze strony ukraińskiej wyższości kulturalnej: „Naród małorosyjski bardzo mądry, przez co możemy znaleźć się w niekorzystnym położeniu”. Obrócenie tego „umiejętnego” w głupotę i ślepotę stało się treścią i celem całej ukraińskiej polityki Moskiewszczyzny od Piotra Krwawego po dziś dzień. Tak więc i w Baturynie znalazł się zdrajca – setnik pułku pryluckiego Nis, który wysłał swojego pomocnika Sołomachę, by pokazał Mienszykowowi tajne przejście. Dzięki niemu Moskale wdarli się o świcie do Baturyna. Jasne, że kozacy walczyli jak lwy, lecz siły były nierówne. Oto co pisze Mienszykow w donieseniu do Piotra: „Rąbałem ich, kłułem bez wszelkiej litości, najznamienitszych z nich wiązałem na haki”. Wojsko moskiewskie paliło i grabiło, gwałciło kobiety i dziewczęta, i zabijało je, małe dzieci brano za nóżki i bito o kamienie. „Wybiłem wszystkich co do jednego, nie szczędząc ani płci, ani wieku, ani najmniejszych ssących niemowląt. Najzwyklejszą karą było żywcem ćwiartować (to jest odcinać prawą rękę, potem lewą nogę, lewą rękę, prawą nogę) i sadzać na pal, a dalej wymyślano nowe męki, takie, że sama wyobraźnia przeraża…” O, Moskale zawsze byli wielkimi mistrzami w torturach. Szanowny czytelnik nie wie, czym była moskiewska karuzela w Baturynie. W każde skrzydło wiatraka wkładano po dziesięć dziecięcych główek. Cztery skrzydła – czterdzieści ukraińskich dzieciątek wiło się w tych szczelinach. Wiatrak się kręcił, a oni, „nasi bracia”, „chrześcijanie-jednowierni”, stali pijani i rechotali. „Tej baturyńskiej rzezi nie zapomnimy Moskwie aż do Sądu Ostatecznego. I na tym Sądzie odnajdziemy Mienszykowa z Piotrem i postawimy przed nimi wszystkich zamęczonych baturyńczyków”, – pisze Hnat Chotkewycz. Zniszczono okoliczne wsie, ludność – wszystko spalono.
Ówcześni kronikarze piszą: „Ludzie wszyscy wydani na pastwę miecza, zarówno w twierdzy, jak i na przedmieściach, bez reszty, nie oszczędzając ani niemowląt, ani starców” — Regelman. „Wszyscy mieszkańcy zostali wycięci w pień — to zwyczaj nieludzkich Moskali. Mienszykow kazał przywiązać do desek zwłoki znaczniejszych kozackich ludzi i puścić je rzeką Seim, aby dały znać innym o zagładzie Baturyna”, — Fryksell. Całą Lewobrzeżną Ukrainę zniszczono w ten sposób. Pozostali tylko zdrajcy. Z Baturyna ocalało troje: Batiuszka (nieznana jego rola w tej zdradzie), Motria — ukochana chrześniaczka Mazepy, córka zdrajcy Kocubeja, oraz jej matka. Oto jak Moskwa rozprawia się ze „swoimi braćmi”. Znamy to z hołodomorów,Chołodomorów i innych moskiewskich „pryników”. Ale Ukraina zawsze walczyła przeciwko moskiewskim najeźdźcom. Przypomnijmy bohaterów Kut i inne setki, tysiące przykładów bohaterskiej dawnej i niedawnej przeszłości. Moskwa chciała nas zniszczyć jako naród. Szwedzi zaś szli przez Ukrainę inaczej niż Moskwa. „Wkroczenie Szwedów na Małorosję nic a nic nie przypominało najazdu wroga i nie miało w sobie nic wrogiego. Niczego nie wymuszali, lecz kupowali dobrowolnym targiem za gotówkę. Każdy Szwed nauczył się od swoich zwierzchników słów: «Nie bójcie się: my jesteśmy wasi, a wy nasi»”. Zrozumiałe, że było to preludium do Połtawy. W naszych czasach aktualne jest pytanie: czy Ukraina ma być państwem, czy czeka ją los Baturyna? A Moskwa już nie pożałuje swoich „russkojazyczmych sootieczestwiennikow”. Jeśli Moskwa chce dobra nam i swoim ludziom, powinna zrekompensować to, co nam skradła, pokajać się za swoje zbrodnie wobec Ukrainy i zacząć żyć nie „po bratersku”, lecz tak, jak żyją dobrzy sąsiedzi. Na miejscu zniszczonej twierdzy odbudowano Cytadelę z obronnymi murami, cerkiew, kancelarię hetmańską, skarbiec. Poległym baturynianom ustawiono pięciometrowy krzyż. Za Cytadelą wzniesiono pomnik pięciu hetmanów: Iwana Mazepy, Pylipa Orlyka, Demjana Mnohohrisznego, Iwana Samojłowycza i ostatniego sztucznego hetmana Kyryła Rozumowskiego. Wszystkich ich wymordowali Moskale. Nieopodal stoi pomnik, na którym matka-Ukrainka błogosławi synów-kozaków do walki z moskiewskimi najeźdźcami. Odbudowano pałac Rozumowskiego z dwoma oficynami, stoi cerkiew, w której go pochowano. Odsłaniając pomnik hetmanów, Wiktor Juszczenko przypomniał, że sojusz hetmana Iwana Mazepy z szwedzkim królem Karolem XII był próbą wyrwania Ukrainy spod dyktatury i terroru Moskwy, a zniszczenie miasta i jego mieszkańców przez wojska rosyjskie hrabiego Mienszykowa w 1709 roku z góry na setki lat określiło uciśniony status Ukraińców. „To był wyrok dla Ukrainy — powiedział Prezydent. — Wielkość polega na tym, że po 300 latach dotarliśmy do historycznej prawdy. Ta wielkość zostanie uosobiona w tym pomniku, w postaci pięciu hetmanów”. Piszmy, mówmy prawdę o bolesnych kartach naszej historii, niech dzieci wiedzą i wyciągają wnioski.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Oleksander SOKALO
Oto jak sam artysta wyraził swoją zasadę twórczą: „Istotę tego, co narodowe, widzę nie w zewnętrznych atrybutach, a w wewnętrznym odczuciu duszy narodu… W swojej twórczości zwracam się i ku sztuce awangardowej, i ku ludowej, i ku klasyce. Były prace o charakterze symbolicznym, i rodzajowe, a ostatnio o charakterze mitologicznym. Nasza mitologia interesuje mnie coraz bardziej… Dawne mity, przemyślane przez własne życie, stają się autobiografią duszy”. „Dawne mity, przemyślane przez własne życie, stają się autobiografią duszy” — to wiodąca zasada światopoglądowa całościowego życia-twórczości Witalija Mowczana i klucz do zrozumienia jego obrazu świata. Człowiek pojmuje Wszechjedyną Prawdę nie w ślepym wierzeniu w cudze dogmaty, a jedynie w osobistym doświadczeniu duchowym, co zapewnia mu życie w Prawdzie. Takie jest prawo moralne Wszechjedynego Ładu. Sztuka jako filozofia kordocentryczna w obrazach — to bezpośrednie pojmowanie przez serce artysty Prawdy i tworzenie idealnych duchowych modułów-orientacji prawdziwego życia według prawa moralnego Ładu. Ale imitacyjna pseudosztuka — to filozofia spekulatywna, która produkuje zwodnicze modele-dezorientacje — odbicia myśli ślepego rozumu, nieoświeconego twórczym duchem serca. Najjaśniej idealizm duchowy przejawia się w sztuce ludowej (wspomnijmy naszych sławnych artystów ludowych: Hannę Sobaczko, Katerynę Biłokur, Mariję Prymaczenko). A pseudoartystyczna imitacja przejawia się w jej zewnętrznym naśladownictwie. Dlaczego sztuka ludowa (plastyczna, muzyczna, słowna) ma wieczną wartość? I dlaczego od razu widać jej imitację? Bo sztukę ludową tworzą ludzie, których twórczy duch żywotworzy w ładzie z duchem całego narodu jako osoby zbiorowej. Czyste serce artysty jest otwarte na światło wiecznej Prawdy, i duch jego świeci ludziom. A opętany merkantylizmem rozum sam mętnieje w ignorancji i mąci ludziom. Z tego względu uważam za nieakceptowalne mierzenie naszych wartości duchowych cudzymi miarami „na wagę złota” i proponuję najodpowiedniejszą miarę dla dzieł duchowych o „wiecznej wartości” według ich czystości. Czystość w sztuce — to surowa odpowiedzialność moralna artysty. Bo dzieło sztuki — to pokarm informacyjny dla człowieka, który odbiera on najdelikatniejszymi receptorami swojego jestestwa i który działa natychmiastowo. Nie wyjaśniwszy, gdzie jest produkt prawdziwy, a gdzie imitacyjny, człowiek może
Lubow CHAMAZA, kierownik wystawy działu Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy
Świat cudu, marzeń i nadziei — właśnie taką jawi się przed zwiedzającymi wystawa dwóch utalentowanych winnickich dziewczynek — Ołeksandry Awdiejewej i Maryny Karmałity, która była eksponowana w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Wystawa zwraca widza do niezgłębionego, już zapomnianego przez dorosłych świata dzieciństwa — niezwykły sposób przekazu informacji, zdumiewające wyczucie kolorystyki. Ich dzieła dają możliwość spojrzenia na zwykłe rzeczy w nowym ujęciu — dziecięcymi oczami. Jedenastoletnia Ołeksandra Awdiejewa, uczennica szkoły-liceum w Winnicy, ma już wiele znaczących zwycięstw w konkursach miejskich, obwodowych, a nawet międzynarodowych. Pracuje z natury. Niedawno spotkałem jednego artystę — bardzo szanowanego, ludowego, pyta mnie: „Jak ty przeżywasz? Bo ja nie dziś, to jutro umrę”. I tak u nas artyści umierają — z zimna, z głodu… — Jak doszliśmy do takiej degradacji? — Tak skłanialiśmy się przed merkantylnym Zachodem, że zaniedbaliśmy własne. Mieliśmy wspaniale zorganizowany Fundusz Artystyczny. Wszystkie zamówienia szły przez niego, artyści mieli zajęcie. — I to były społecznie znaczące zamówienia — sztuka pracowała na społeczeństwo, a potrzeby społeczne wspierały twórczą pracę artystów. — Powiedzmy, budowano budynek mieszkalny i do pięciu procent od ogólnego kosztorysu przeznaczano na oprawę artystyczną. A to były niemałe środki. Artystom zamawiano mozaikowe panele i budynki nabierały estetycznego wyglądu. Sztuka pełniła funkcję estetyczną, pomimo ówczesnej oficjalnej komunistycznej ideologii. — A obecnie brak narodowej ideologii państwowej zastąpiła ideologia pieniądza, merkantylizmu. I prywatne, merkantylne interesy przeważają nad wyższymi dążeniami ludzkiej duszy, nad interesami społecznymi i niszczą ludzką duszę, rozdzierają społeczeństwo. A nasza ideologia państwowa jako system duchowo-socjalno-prawnych orientacji musi opierać się na tradycji kultury ludowej, która żywi się duchowością. — A w ideologii utylitaryzmu nie ma miejsca na duchowość. Dlatego też sztuka u nas jest zupełnie niechroniona. A oto, powiedzmy, w Kanadzie jest inaczej — tam państwo wspiera młodych artystów, pielęgnuje swoją kulturę. — Nam wszystkimi siłami potrzeba rozwijać ogólny poziom kultury. Mam na myśli kulturę jako system samorozwoju, samorealizacji, samoodtwarzania ludzkiej osobowości i narodu jako osoby zbiorowej. W środowisku kulturowym piękno sztuki przeważy szpetotę snobizmu, merkantylizmu. Siła sztuki — w duchowej orientacji moralnej woli artysty. Moralną wolą artysta realizuje swoje przeznaczenie, swoje duchowe powołanie w Białym świecie, w końcu, jak i każdy człowiek…
wy Ukrainy”. Pracuje w różnych technikach: malarstwa, grafiki, batiku. Własne wrażenia z podróży Maryna przenosi na płótna: z przyjemnością maluje tajemnice Podola — twierdze w Międzybożu i Kamieńcu Podolskim, pejzaże rezerwatu w Buszy w rejonie jampolskim. Niewiarygodnie harmonijny jest jej batik „Tulipanowy kot”. Wywołują ciepły uśmiech płótna olejne „Bajkowa rodzina” i „Paleta”, gdzie na jednym przedstawiono rodzinkę koników pasących się na polanie, a na drugim — dobrą, naiwną krówkę, przyozdobioną kwiatuszkami. Prace młodych artystek wywołują falę pozytywnych emocji, optymizmu, wzywają do wspomnień dzieciństwa. Te dwie małe czarodziejki pragną ogrzać promieniami swojej miłości cały świat i codziennie darować ludziom święto.
Машинний переклад
Obecnie w Ukraińskim Funduszu Kultury eksponowana jest wystawa indywidualna znanego artysty Witalija Mowczana. Witalij Fedorowycz Mowczan urodził się 26 czerwca 1947 roku we wsi Dmytriwka w rejonie bachmackim. Ukończył Kijowski Instytut Artystyczny (1976; pracownia grafiki sztalugowej), członek Związku Artystów Ukrainy (od 1982). Pracuje w dziedzinie malarstwa sztalugowego i grafiki. Twórczość prezentowana na wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach, na aukcjach w Norwegii, Finlandii, Kanadzie. Dzieła przechowywane są w muzeach Ukrainy, w prywatnych zbiorach Niemiec, Francji, Japonii, Australii, USA, Izraela. ucierpieć. A czyste obrazy artystyczne niosą energię duchowo-intelektualnego pożywienia, tak jak czysta żywność niesie energię biologicznego pożywienia dla całościowej ludzkiej istoty. Bo obrazy artystyczne rodzą się w czystym sercu z miłości i napełniają człowieka czystością miłości do samego człowieka, do przyrody, do Wszechjedni, i w nich żyje świętość duchowych przeżyć i jasność obrazów, światło Słońca, świeżość wiatru, wody, zapach ziół, czystość uczuć i melodii — pełny oddech ziemskiego życia. Witalij Mowczan to urodzony artysta i filozof, gospodarz, zdolny do każdej sprawiedliwej pracy na ziemi. Jako artysta odtwarza pierwotną czystość, nieskazitelność przyrody i ludzkiej istoty. Miłość do rodzimego środowiska przyrodniczego i etnicznego, jak i do świata ludzkiej kultury w ogóle, to wyznaczająca cecha życia i twórczości Witalija Mowczana. Ubolewa on nad pierwotnym środowiskiem przyrodniczo-kulturowym, ład w którym narusza cywilizacja. Poprzez własną miłość do pierwotnego artysta znajduje drogę do wiecznego i przyłącza do niego nas, i tam znika przestrzeń i czas, i przeżywamy bezpośrednią przynależność do Prawdy i uczymy się tworzyć naszą wspólną przestrzeń kulturową. Obraz świata Witalija Mowczana jest wielopostaciowy w różnorodności form i tematów, lecz jednocześnie zagłębiony we własny duchowy rdzeń — kochające serce mistrza. Dlatego ludzie znajdują w jego obrazowej różnorodności i głębokiej niezmienności to, co bliskie ich odczuwaniu świata — skupienie na czystym, jasnym, wiecznym. Dlatego dzieła tego artysty-filozofa radują i wywołują uczucie miłości do Białego świata. Lecz nie raduje nas w Białym świecie nasze obecne niegodne istnienie. I nawet nie wykazujemy obywatelskiej woli przeciwko tym, którzy cynicznie wykorzystują władzę we własnych, a nie społecznych interesach. Władcy pysznie lekceważą ludzi pracy, niezależnie od jej charakteru — duchowo-intelektualnego czy fizycznego, bo społeczeństwo dla pasożytniczej wierchuszki to tylko materiał konsumpcyjny. Ołeksandra Awdiejewa. „Barwy jesieni” przez profesjonalną artystkę Switłanę Teleć. Na płótnach Ołeksandry zachwycają ciche uliczki rodzinnego miasta („Zamek cudów”, „Moje miasto”) i zdumiewające chwile życia („Podróżnik”, „W oczekiwaniu na sztorm”, „Blask”). Oczu nie można oderwać od „Maków”, „Piwonii”, „Irysów”: w tych słonecznych kwiatach jest wiele gorących, soczystych barw, światła. Prace utalentowanej artystki znajdują się już w prywatnych kolekcjach Ukrainy, Niemiec, Rosji, USA. Maryna Karmalita również urodziła się w mieście nad Bugiem. Ma zaledwie osiem lat. Od piątego roku życia zajmuje się w dziecięco-młodzieżowym Centrum Twórczości „Bar- Maryna Karmalita. „Tulipanowy kot”
Машинний переклад
— Pani Kateryno, pytanie nieco wyświechtane: czym jest dla Pani Poezja? Jaka jest jej rola we współczesnym społeczeństwie? — Moje zdanie jest takie: poezja ma znaczenie zarówno społeczne, jak i osobiste. Oczywiście, powstaje ona z negatywu, z jakiegoś niezadowolenia, nieakceptacji, dlatego zawiera w sobie życzenie człowieka skierowane do świata, by go naprawić. Ciężar wszystkich nieszczęść historii jest bardzo wielki, on nigdzie nie znika i pisarz musi o tym pamiętać. Ale ja nigdy nie myślę, nie wiem, o czym piszę, wszystko dzieje się raczej na poziomie medytacyjnym. To taki stan niebytu w wszechobecności. — Czy nie dlatego w Pani wierszach silny jest motyw niebytu, który jednak nie brzmi tragicznie? „Pożegnanie przelotnych (…) tak podobne do chmurki drobnych rumianków”… — Śmierć dla mnie nie jest tragedią, to przenika do lirycznego bohatera pośrednio… — Chodzi nie o śmierć, a o rozpuszczenie się w energii świata, czyż nie? — Tak, w śmierci nie ma całkowitego zniszczenia, to rozpuszczenie się w naturze. — A w Bogu? — Nie postrzegam Boga tak, jak większość prawosławnych. Dla mnie On jest wszędzie i nigdzie. On wypełnia wszystko dookoła, On żyje. — Takie mitologiczne postrzeganie świata wydaje się jedną z wiodących cech młodej poezji. Ciekawi mnie, kogo Pani polubiła ze współczesnych? „Dwutysięczników”, na przykład? — Uderza bliskość z poezją Mykoły Worobjowa, Wasyla Slapczuka, Stanisława Wyszenskiego, a z rówieśników — z Anną Bahrianą, Tetianą Wynnyk, Olianą Rutą, Tetianą Narczynską, Maksymem Merkułowem. Z „dwutysięczników” nie wszystkich pamiętam. Rzeczy Horobczuka nie podobają mi się, nie akceptuję Ireny Karpy, nie wszystko jest mi bliskie u Oksany Zabużko. — A z klasyków? — Przypadły mi do gustu w ostatnim czasie Toni Morrison, Salman Rushdie, Maurice Maeterlinck, Thomas Mann, Yasunari Kawabata, Jakub Kołas, ponieważ projektowałam ich książki. Niewiarygodny impuls dały „Liście trawy” Walta Whitmana. Bliska jest mi proza Marii Matios, Sofii Majdanskiej, Tetiany Łemeszko i, oczywiście, męża Iwana Donycza. — Zaprojektowała Pani ponad 80 książek, w tym eleganckie wydanie „Litewskich baśni ludowych” i „Sztuk” M. Maeterlincka, więc możliwości obrazowania Pani poezji są rzeczą znaną. A skąd bierze się synestezyjne przelewanie się z dźwiękowego w słowny obraz? Tak, jakby Pani pisała jeszcze muzykę… — Rzeczywiście, piszę utwory muzyczne. Są proste kompozycje estradowe, są i większe utwory, ale trzeba je jeszcze dokończyć. Dlatego wiele wierszy w „Zymopysach” (i późniejszych utworach) napisano do muzyki, łączą je nie tylko nici znaczeniowe, ale i muzyczne. — A jeszcze tłumaczy Pani z litewskiego. — Niestety, dopiero zaczynam opanowywać język. Bardzo mało czasu. Coś zostało odtworzone z Martinasa Marcinkevičiusa i Vytautasa Račickasa. A jeszcze czuję głęboką więź z pięknymi litewskimi artystami Mikalojusem Konstantinasem Čiurlionisem i Kazysem Šimonisem. — Ma Pani utwory prozatorskie: szkice, coś „nowelistycznego” i opowiadania dla dzieci i dorosłych. Nie zostały opublikowane. Czy nie cierpi Pani z powodu braku uwagi wydawców i czytelników? — Wolę pozostawać mało znaną, zamiast brać udział we wszelkich konkursach, rajdach samochodowych i performansach… Poezja, choć pragnie naprawić świat, przede wszystkim pisana jest dla siebie. Wtedy przenika przez nią dusza. — Dusza… „Motyl na sianie, wyhaftowany latem, // Tak kocha promieniem lotu płonąć”. Promiennego i natchnionego Pani lotu, Pani Kateryno! A nam, czytelnikom — razem z Panią. Rozmawiał Dmytro CZYSTIAK Z TOMIKU „DESZCZ W DZBANKU” * * * Przeleciał żuraw. Jego cień upadł na listek, I ten, zakręciwszy wyschniętym ogonem, Zerwał się w wyraj. * * * Wylazł wiatr z butelki po piwie I gwiżdże, drażni się, Niby dżin, którego z jednej, małej butelki, Wypuszczono w jeszcze większą, taką samą szmaragdową, Butelkę Ziemi. Z TOMIKU „ZAĆMIENIE SŁONECZNIKA” * * * Za oknem piszczy kociak. To jabłko ogoniaste zerwało się z gałęzi, wystawiając czarnemu pisanemu niebu swój żółty brzuszek. Szprychy pierwszych kropel deszczu… A oto i miękki kłębuszek księżyca toczy się. * * * Porusza się orzechowa skorupka — zapewne pod nią dżdżownica, czy motyl zwiędły, późny… A to wietrzyk w chowanego z niebem gra — myśli, że się schował. Z TOMIKU „ZIMOPISY” * * * Chrabąszcze ostrzeliwują Kwiat jabłoni. Kruchy Lodowy kwiat Zaraz pęknie i Zmartwychwstanie Jabłkami. Zjesz Jedno. Wyjdziesz Z Raju Sam. ELEGIA Zygzakowato migoczą poświaty, Na zachodzie na niebie arbuzy Dojrzałe i scukrzone, i cień ja Swojego kota wezmę: „Zaśnij, zaśnij…” Włożę go na marzycielską maciejkę, Niech mruczy zgasłym świetlikom, I już jestem tam, gdzie wkrótce wyjdzie koło, I już naprzeciw wyciąga się ręka. * * * Przerzuty słońca po całym niebie i u ciebie w sercu cel strzałkowaty. I znowu z tyłu, jak wspomnienia, okna… Ty będziesz żyć wiecznie w kodach fiołków i jeszcze w anemicznych różach ubogich. Już i słońca kleszcze ściskają drogę… Krzyki kwiatów, które wyrosły z ciebie wgryzają się biało płatkami w ciszę. Już sercu i niebu swojemu swobodniej… Już sercu… już niebu… W wazonie więdną kwiaty, które wyrosły z ciebie. * * * W cytrynie — cmentarz. Idą. Odwracają się. Oczy piecze. Bo on, ów cmentarz, nieustannie pryska nam w oczy, a miejsce, gdzie nie spadła łza, obchodzą mrówki. * * * W uroku kocich ulic, Gdzie przez zegar Szczerzy się drapieżne stworzonko czasu, Ty przechodzisz obok niedobudowy, Tej, co buduje spojrzenia w górę. Grasz ty na zasrebrzonej gwiazdami rurze — I brzmienie to dziobami podchwytuje ptactwo: Sze ptactwo zawinięte, jak cukierki, Błyszczącą folią klawesynowego poranka. Prędko biegniesz swoją melodią. Wbiegasz w Rurę. Widzisz w końcu Jasne kokony melodii, I wychodzisz z tamtej strony śniegiem. * * * Kiedy patrzę w okna, to często widzę tam deszcz. Łzy przepływają po twarzy i wpadają w niebo. * * * Reprodukcję jesieni wydycha zardzewiały płot, Chryzantemowo-kudłaty, nerwowo-bezczelny do szału. Szło ze szkoły małe śliwczątko przez mgłę: Jeszcze wtedy uczyło się jesiennie w pierwszej klasie. A teraz zatrzymało się w furtce lodowato-starej, Wyciągnęło się w górę za motylem-srebrzykiem szarym. I odbiło się bezliście hen-hen w górze, w górze… Tam teraz żurawie zapominają drogę w wyraj. MACIEJKA szklana maciejka na ręce zamiast zegarka CZTEROWSKAZÓWKOWA która godzina twojej nocy? okna rozwarte spada zabita przyszłość w chustce z siana oto fajerwerki KTÓRA GODZINA? * * * Boże, słyszysz dzwony purpurowej maliny? To ja. Słyszysz, ziemia porusza się? To ja. Zapukaj w moje robaczywe serce, żebym otworzyła je i, wpuściwszy Ciebie, wyszła sama… * * * ich lepkie modlitwy kleją się do poświaty lampek — i od tego lampki ciemnieją, jakby pokrywało je brudne błotniste szkło… cieniom przywiduje się deszcz, a ja go po prostu widzę. on wchodzi do cerkwi, zdejmuje słomiany kapelusz, żegna się na ołtarz — i zaczynają okna spływać bursztynem, a lepkie modlitwy nocnymi popielatymi motylami palą się o światło i spadają. deszcz przerywa swoją wędrówkę, świątynne powietrze staje się witrażowe — i w każdym szkiełku szczere uśmiechy czasu. * * * Dojrzałe niebo spada za horyzont I jabłko w odpowiedzi dojrzewa. Strumienie, niczym gałęzie akacji, W rękach szybkiego czasu tak zaszkliły się! Biało? Wskazówki zegara krążą w dzikim tańcu. Serce zatrzyma się pierwsze. * * * Motyl na sianie — Niby na strunach… I chmur pustokwiaty w gałęziach suną, suną. Motyl na sianie, wyhaftowany latem, Tak kocha promieniem lotu płonąć.
Kateryna Miszczuk czerpie natchnienie z wysokiego światła Słowa, Dźwięku, Barw. Stąd panteistyczne postrzeganie rzeczywistości, kiedy granica między „ja” a „nie-ja” jest zatarta, kiedy wszystko przyłącza się do Duszy Świata, kiedy śmierć i życie są ważone na szalach Wieczności w Chwili. „Niebo prorokuje nam wieczność, // Lecz tylko nie wskazuje drogi do raju”. Toteż szczery czytelnik wędruje nieskończonymi światami symbolicznego języka wierszy, gdzie pogańsko-mitologiczne, biblijne, romantyczne, realistyczno-sarkastyczne splatają się w postmodernistyczną poezję, w której jest „niebieska synchroniczność // sny złodziei słońca”, a całkiem obok — „na niebie chaber zachmurzenie mruga // ten któryś idąc zgubił”. I na próżno „warczą w pogoni ciemne zaułki”. Kateryna Miszczuk, gwiazda pierwszej wielkości na firmamencie młodej ukraińskiej poezji, odnalazłszy sakralną naturę pierwszego, życiodajnego Słowa, wierzy: „I nic nie zostanie, // Tylko Słowo, tylko Słowo”… Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” ciekawą rozmowę, a jeszcze ciekawszą Poezję tej, która potrafi, „przyczaiwszy się cicho-przecicho”, sięgnąć „ślepą dłonią nieba”. Kateryna Miszczuk urodziła się późnego października 1982 roku w Kijowie. Ukończyła Kijowski Instytut Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania im. M. Bojczuka (2002). Autorka tomików poetyckich „Deszcz w dzbanie” (K.: „Zadruha”, 2004), „Zaćmienie słonecznika” (K.: „Zadruha”, 2005; Nagroda im. W. Symonenki, 2006) oraz „Zimopisy” (Lwów: „Kalwaria”, 2008; Grant Prezydenta dla twórczej młodzieży). Członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Redaktor artystyczna w wydawnictwie literatury zagranicznej „Universe” oraz czasopiśmie „Kryłati”. Opracowała graficznie ponad 80 wydań artystycznych. Mieszka we wsi Trebuchów w obwodzie kijowskim.
Машинний переклад
Okazuje się, że w Ukrainie, na błogosławionej ziemi sadownictwa i ogrodnictwa, ze spożyciem soków owocowych, jagodowych i warzywnych sprawy mają się nie najlepiej. Naukowcy od dawna biją na alarm: zdrowie populacji pogarsza się nie w ostatniej kolejności przez znaczny niedobór witamin. Ten problem omawiano podczas przeprowadzonego niedawno w Kijowie „okrągłego stołu”, poświęconego wsparciu krajowego producenta żywności. A jest to szczególnie aktualne obecnie, gdy nasze lady są zawalone zagranicznym towarem wątpliwej jakości. „Okrągły stół” odbywał się w ramach właśnie rozpoczętej Ogólnoukraińskiej informacji programu dla mediów i ludności „Profesjonalnie o korzyściach soku”. Program, który wsparł Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy, realizuje Ogólnoukraińskie centrum klubów prasowych „Ukraina Forum” z inicjatywy firmy „Tetra Pak”, światowego lidera w produkcji ekologicznych opakowań dla płynnych produktów spożywczych. Do profesjonalnej rozmowy o korzyściach soków dołączyli czołowi dietetycy, specjaliści ds. higieny żywienia oraz technologii przetwarzania produktów spożywczych. „Problem rzeczywiście istnieje. Nasi obywatele odczuwają stały deficyt wielu witamin” — podkreśliła doktor nauk medycznych, profesor Natalia Charczenko, kierownik katedry gastroenterologii, dietetyki i endoskopii Narodowej medycznej akademii kształcenia podyplomowego im. P. L. Szupyka. „Oczywiście najzdrowsze są świeżo wyciskane soki, ale pod warunkiem, że są przygotowane w warunkach domowych, z własnoręcznie wyhodowanych owoców i warzyw oraz natychmiast spożyte — powiedział wiceprezes stowarzyszenia „Związek producentów produktów sokowych Ukrainy” Wołodymyr Onoprijenko. — Przecież warzywa i owoce ze sklepu podlegały chemicznej obróbce w celu długotrwałego przechowywania, do tego pod wpływem światła i powietrza witaminy w nich szybko się niszczą. Jednak w naszych dynamicznych czasach czy mamy możliwość regularnie spożywać świeżo wyciskane soki?”. „W warunkach deficytu czasu i braku wysokiej jakości owoców soki od czołowych ukraińskich producentów to optymalna alternatywa dla świeżo wyciskanych” — zaznaczył Ołeh Samczyszyn, prezes Ukraińskiego stowarzyszenia konsumentów. Dzisiejszemu przeciętnemu obywatelowi, którego dieta zawęziła się do cheeseburgerów i hamburgerów, trudno zrozumieć wyrażenie „pić miód”. Chodzi o zapomniany napój miodowy — nasz prastary słowiański, ten, który pito jeszcze za czasów Rusi Kijowskiej na książęcych ucztach. Obecnie trzeba odradzać także tę cząstkę naszej tradycji kulturowej. Niestety, wyparła ją agresywna alkoholizacja ludności, niebezpieczne dla zdrowia podróbki, wątpliwe zamorskie trunki. Odradzania zapomnianego podjęli się pszczelarze, którzy zjednoczyli się w zeszłym roku w Gildię miodosytników Ukrainy. Członkostwo w Gildii jest spersonalizowane, póki co w 15 jej oddziałach obwodowych jest tylko około stu miodosytników. Przecież sprawa ta jest poważna, trochę nawet tajemnicza, jeśli mówić o sekretach miodosytnictwa. Sprawa tak zapomniana, że niezwykłe są już same nazwy: miody „stawiane” i „warzone”, z dodatkiem soków, aromatycznych ziół lub bez nich, a jeszcze — napoje miodowe gazowane, kwasy miodowe, herbaty, miodowe zbitnie, miodofitobalsamy. Miodosytnictwo to składowa kultury narodowej. Dlatego odradzają tę branżę prawdziwi specjaliści: przewodniczący Gildii miodosytników Ukrainy Wasyl Barabasz, jego zastępca pszczelarz i miodosytnik z Czernihowszczyzny Ołeksandr Kobcew, redaktor czasopisma „Pszczelarski krąg”, jeden z pionierów najnowszego miodosytnictwa Wasyl Sołomko, pszczelarz i miodosytnik ze słynnej z historii wsi Sokyrynci na Czernihowszczyźnie Mykoła Wownianko. Pan Mykoła jako jeden z pierwszych postawił sprawę na podstawy produkcyjne, co było dość trudne z naszą biurokracją. Zarejestrował własne prywatne przedsiębiorstwo, jego wizytówką stała się miodowucha „Sokyrynśka”, na którą nawet otrzymał patent. Miody pitne to napoje niskoalkoholowe. W odróżnieniu od alkoholowych, wytwarza się je z najcenniejszego naturalnego produktu, jaki wynalazła ludzkość — z miodu. Z trzystu (!) składników, które znajdują się w miodzie, nawet po miodosytnictwie pozostaje około półtorej setki. Jeśli już biesiada jest cząstką tysiącletniej kultury narodów, to powinna być tradycyjnie narodowa. Nie będę wdawał się w „Jak wiadomo, główną rzeczą, która niszczy witaminy podczas wytwarzania produktów spożywczych, jest długotrwała obróbka cieplna — powiedziała Natalia Jakymenko, menedżer firmy „Tetra Pak Ukraina”. — Pakowane soki błyskawicznie podgrzewa się do ultrawysokiej temperatury i natychmiast schładza. Tak osiąga się maksymalne zachowanie witamin. Podczas dalszego przechowywania wielowarstwowe opakowanie barierowe niezawodnie chroni sok przed wpływem światła i promieniowania ultrafioletowego”. Z szczególnym zainteresowaniem my, dziennikarze, czekaliśmy na wystąpienie naszej mistrzyni olimpijskiej. Przecież Kateryna Serebrianska prowadzi wielką pracę społeczną na rzecz propagowania i utrwalania zdrowego stylu życia. Jest kierownikiem Centrum rozwoju fizycznego i estetycznego dzieci i młodzieży. „Pracując nad książką „Kobiece sekrety Kateryny Serebrianskiej, albo Bądź w formie!”, dokładnie przestudiowałam korzystne właściwości soków z różnych owoców i warzyw — opowiedziała pani Kateryna. — Dlatego, dołączając do programu „ProSik”, przede wszystkim szczegółowo zapoznałam się z technologią produkcji i pakowania soków. Teraz dokładnie wiem, że pakowanie soków w wielowarstwowe kartonowe opakowania rzeczywiście pozwala zachować sok świeżym”. Nasza mistrzyni poradziła zarówno dorosłym, jak i dzieciom brać przykład z niej i jej syna: codziennie wypijać chociaż po szklance soku. Podczas „okrągłego stołu” ujawniono wiele ciekawych informacji, które będzie przekazywał ludziom program „ProSik”, poruszono ważne problemy. Jeśli chodzi o krajowego producenta, to w odróżnieniu, powiedzmy, od branży mięsnej, w produkcji soków ukraińska produkcja dominuje. Gotowych soków z zagranicy przywozi się 2—3 procent od ogólnej sprzedaży w Ukrainie. A przeważająca większość surowca — też na- „Ani dnia bez soków!” — radzą Ukraińcom eksperci ogólnoukraińskiego programu informacyjnego „ProSik”
Машинний переклад
Mistrzyni olimpijska Kateryna Serebrianska dzień zaczyna od szklanki soku. Oczywiście owoce tropikalne — pomarańcze, banany, mango, ananasy itp. do produkcji soków trzeba importować. Podobnie częściowo winogrona i jabłka. Ale to już pytanie do branży rolniczej. U nas wciąż niewystarczająco uprawia się słodkich odmian jabłek, odpornych na mrozy odmian winogron, moreli, brzoskwiń. Więc tutaj nauka rolnicza nie dopracowała. W perspektywie ukraińskie soki powinny być niemal w całości produkowane z naszych surowców. A rezerwy są ogromne. Spożywamy trzy razy (!) mniej niż wynosi średni poziom europejski. Przykro, bo to przecież sok, a nie zamorskie „napoje gazowane”, którymi niestety przepełnione są nasze lady. A czy ty dzisiaj piłeś sok?
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...dla historycznych ekskursów, o tym możecie przeczytać na przykład u Wasyla Skuratiwskiego. Pozwolę sobie zacytować tylko krótki fragment z jego książki: „Według tradycyjnej ludowej moralności miód uchodził za jeden z najszlachetniejszych napojów. Symbolizował wspólnotowe przebywanie razem, gościnność, ludzką hojność, którą naznaczony jest zwłaszcza dawny ukraiński zwyczaj „bratczyny” lub „nastawiania miodu” — kilka rodzin, zebranych na jego przygotowanie, oficjalnie nabywało rodzinnego „statusu kumostwa”, to znaczy każdy zobowiązywał się przychodzić o każdej porze z pomocą swojemu pobratymcowi — stawał się krewnym, spowinowacał się”. Zatem wprowadza się nowe przedsięwzięcie, związane z odrodzeniem narodowych tradycji. Czy wszystkim przypadnie do gustu pojawienie się wysokiej jakości produkcji w czasach totalnego surogatu? Paradoksalnie to właśnie uniwersalność tego produktu rodzi wielką liczbę przeciwników. „Miody pitne to jednocześnie lekarstwo, produkt spożywczy i napoje słaboalkoholowe. Dlatego sprzeciwiają nam się od razu trzy mafie — farmaceutyczna, spożywcza i alkoholowa, a u nas są one najsilniejsze”, — mówią miodosytnicy. Prawdziwe ukraińskie miody pitne kupić nie jest łatwo: miodosytnicy sporadycznie sprzedają je jedynie na jarmarkach, „jeśli tam się wcisnąć”. O masowej produkcji i sprzedaży na razie nie ma mowy. Natomiast na półkach pojawiły się butelki, na które bezczelnie (inaczej się nie powie) naklejono etykiety „Miodówka”. To po prostu przywłaszczenie starożytnej nazwy. A w tych butelkach nic innego jak podbarwiona wódka. Wystarczy spojrzeć na etykietę — miodówka nie może mieć mocy 40 %. Trwa intensywne forsowanie do handlu i „nakręcanie” tak zwanych napojów słaboalkoholowych, które powodują uzależnienie alkoholowe i są niebezpieczne dla młodego organizmu. W przeciwieństwie do miodów pitnych ich skład to woda, spirytus, barwnik i wypełniacz. Dlatego trzeba odradzać dawne rzemiosła i tradycje. Mamy nadzieję, że będzie mniej przeszkód ze strony tych, którzy woleliby zniwelować nas także w tej dziedzinie kultury narodowej.
Stronę przygotował Petro ANTONENKO
Машинний переклад
Wygląda na to, że nasze społeczeństwo stoi przed wyborem: albo pogodzić się z dalszym rozprzestrzenianiem się narkomanii, albo sama medycyna zaproponuje pacjentom-narkomanom… narkotyki. Właśnie taką paradoksalną drogę proponuje tak zwana terapia zastępcza, której poświęcona była konferencja prasowa w UNIAN. Udział w niej profesjonalnego lekarza — głównego pozaetatowego narkologa Ministerstwa Zdrowia Anatolija Wijewskiego — świadczył jednak o tym, że sprawa jest poważna. Chodzi o to, że pacjentom, którzy są zarejestrowani i leczą się, podaje się lekkie narkotyki pod uważną kontrolą lekarzy. Celem tego jest stopniowe wyprowadzanie człowieka z uzależnienia od narkotyków, bez gwałtownych „odstawień”, które nie wszyscy narkomani wytrzymują, wracając wtedy do trującego zielska.
Program terapii podtrzymującej istnieje w Ukrainie już od kilku lat na bazie preparatu buprenorfina, a od niedawna zaczęto stosować chlorowodorek metadonu. Program jest częściowo finansowany z Państwowego programu celowego zapobiegania zakażeniom wirusem HIV. Na ten i kolejne cztery lata zaplanowano, że taka terapia zastępcza zostanie udzielona 20 tysiącom pacjentów. Obecnie zaś w regionach Ukrainy pod kontrolą lekarzy pierwszy z preparatów otrzymuje 892 pacjentów, drugi — 2426. Oczywiście to jest za mało, podobnie jak finansowanie państwowe. Dlatego do sprawy włączają się organizacje społeczne. Jedną z nich jest Kijowska Obwodowa Fundacja Charytatywna „Nadzieja i Zaufanie”, która była jednym z organizatorów konferencji prasowej. Fundacja uruchomiła stale działający bezpłatny telefon zaufania: 8-800-507-702-70. Pod tym numerem można uzyskać konsultację na temat terapii zastępczej. Oczywiście najlepiej, aby takich pacjentów było jak najmniej i abyśmy pokonali tak społeczne zło, jakim jest narkomania. Ale jak dotąd nie udaje się to osiągnąć. Ponadto tempo rozprzestrzeniania się narkomanii w naszym kraju niepokoi. A profilaktyka i walka z nią są niewystarczające.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nie udał się, bo… nie zmieścił się. Nazwisk uzbierało się aż 160. Tak przyszedł na świat mój słownik biograficzny “Literacka Ziemia Brzeżańska” (2000). Jednak krąg nazwisk się rozszerza. Co roku na brzeżańskim horyzoncie literackim pojawiają się nowe postacie literatów (czasami nawet europejskiego formatu), którzy żyli, urodzili się lub pracowali w naszym mieście i ponieśli w świat sławę o Brzeżanach jako mieście szlachetnym, z wysoką kulturą i poziomem wykształcenia. Takich nazwisk jest już 230. Książka wymaga wznowienia. — Ma Pani znaczny staż w popularyzowaniu wybitnych nazwisk, postaci Ziemi Brzeżańskiej. Które są najbliższe, najdroższe Pani sercu? — Ludzie to nie piosenki. Wybierać między nimi nie sposób. Ale każde nowe odkrycie uskrzydla, dodaje sił do poszukiwań. — Skąd czerpie Pani inspirację? — Z obcowania z naturą. Mój dom położony jest na zacisznej, schludnej ulicy, wśród kwiatów, które sadziła mama. Wspinam się na zbocze za domem. W czasach mojej wczesnej młodości tutaj, na górze, nie było jeszcze domów. Ogrodzeń nikt nie stawiał, można było swobodnie chodzić. Aż po horyzont płynęło żyto. Tam nocowało słońce. Pewnego razu spotkałam artystę Mykołę Bezdilnego. Malował. I dzisiaj, z wysokości lat, widzę, jak ojciec sadzał mnie na konia i uczył jeździć wierzchem. I wypływają w pamięci wersy wiersza Marii Czumarnoj: Góry moje z kamiennymi ustami, Dalekich wieków nierozgadane dzieci, Tutaj, pośród was, dusza moja stanie Wolna, jak wiatr. — Jak przygotowuje się Pani do jubileuszu muzeum książki? — Pracuję nad stworzeniem ekspozycji z jego historii, którą planujemy otworzyć na jubileuszową datę. Zastanawiamy się nad scenariuszem, żeby było ciekawie. Zespół mamy zgrany, pracownicy naukowi Olha Bodnar i Lesia Krasilnikowa — pracowite i utalentowane, dyrektor Lilija Zinczuk — bystra, rozważna. Więc myślę, że sobie poradzimy. Rozmawiała Tetiana BUDAR, m. Brzeżany, obwód tarnopolski.
Машинний переклад
— Pani Jarosławo, ma Pani wykształcenie teatralne, przez ponad 10 lat pracowała Pani na profesjonalnej scenie w filharmoniach w Tarnopolu i Iwano-Frankiwsku jako artystka estradowa, wokalistka, lektorka-recytatorka. Co jest Pani bliższe: scena czy działalność naukowa? — Na wszystko przychodzi swój czas. W odróżnieniu od sceny teatralnej, na której można pracować do późnej starości, estrada wymaga jednak młodszych wykonawców. Oba rodzaje działalności były mi bliskie i nie mogłam dać pierwszeństwa jednemu z nich. Prawda, od niedawna jako śpiewaczka już nie wychodzę na scenę, jedynie czasami przy szczególnej okazji, ale wydarzenia literackie w muzeum prowadzę z przyjemnością. Praca naukowa porywa, pochłania. To jak lawina: zaczynasz czegoś szukać, zahaczysz się, a tu patrz — pojawia się inna informacja, i druga, i trzecia — tylko nadążaj notować i układać w szufladkach pamięci. — Które wieczory, wydarzenia są dla Pani najbardziej pamiętne? — Jubileuszowy koncert orkiestry „Surmy” i wyjazdy koncertowe na Białoruś, do Kijowa, na Rówieńszczyznę, jubileusze szkoły muzycznej, chóru kameralnego, chóru cerkwi Świętej Trójcy, doktora R. Smyka, święto sztuki chóralnej z udziałem chóru „Dzwon”, mój wieczór jubileuszowy 10 lat temu. Ale najdroższe są moje przedstawienia literackie, bo włożono w nie najwięcej pracy — w teksty, reżyserię, kostiumy, rekwizyty, muzykę, oprawę. Szczególnie pamiętny jest rok 1985, kiedy ówczesna dyrektor muzeum książki N. Wołyneć zaproponowała mi pracę. Wtedy po raz pierwszy przygotowywaliśmy wieczory literackie: piątą rocznicę pamięci W. Wysockiego, 90. rocznicę S. Jesienina, 50. rocznicę B. Olijnyka. To niezapomniane: twórcze uniesienie, zryw jak jeden oddech. Do dziś patrzę na uczestników tamtych wydarzeń przez pryzmat moich pierwszych wrażeń i zawsze będę wdzięczna losowi za to, że mi ich podarował, a najbardziej — za spotkanie z N. Wołyneć. To mądra, utalentowana osobowość, która potrafiła dostrzec we mnie różnorodność możliwości twórczych, zdumiewającą energią i światłem duszy nawet kamień może pobudzić do twórczości. — Kiedy zainteresowała się Pani krajoznawstwem? Zastępczyni mera Równego Hałyna Kulczynśka polubiła lalkę-motankę. Członkini Ogólnoukraińskiego Związku Krajoznawców, członkini Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, laureatka nagrody im. Braci Łepkych, honorowa obywatelka Brzeżan Jarosława Mazurak znana jest w naszym mieście jako prowadząca programy koncertowe, śpiewaczka, autorka piosenek do wierszy ukraińskich poetów. Ale mało kto wie, że od 24 lat jest pracownikiem naukowym muzeum książki. Za plecami ma znaczący dorobek: tworzenie ekspozycji w muzeum książki, muzeum Bohdana Łepkoho, muzeum rodziny Łepkych i Smyków oraz bojowników o wyzwolenie Ukrainy, ponad setkę wydarzeń literackich, wieczorów jubileuszowych, programów koncertowych, solowych programów koncertowych w Brzeżanach, Tarnopolu, Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Kijowie, Krakowie, wydanie informatora biograficznego „Literacka Brzeżańszczyzna”, artykułów naukowych w czasopismach i książkach. — Uściślę: krajoznawstwem literackim. Mój profil to biografie wybitnych literatów związanych z Brzeżanami. Jeszcze od lat szkolnych interesowały mnie stare budynki w Brzeżanach. W myślach wędrowałam w przeszłość — tak bardzo chciałam dowiedzieć się, kto tam mieszkał, jakie namiętności wrzały za starymi, popękanymi ścianami. Ale taka możliwość pojawiła się dopiero wraz z nadejściem niepodległości Ukrainy, kiedy stopniowo zaczęto drukować zakazane niegdyś materiały, a za nimi wyłaniały się postacie historyczne. Tak było, gdy przygotowywano do druku jubileuszowe wydanie „Żajwora” — „Brzeżańskie gimnazjum” — w 1993 roku. Szukaliśmy materiałów. Odkrycie przypominało złoże złota: zahaczyłeś — i zabłysły drobinki złota. Ale żeby kopać głębiej, potrzebny był czas. Wtedy czasu było mało, więc ograniczano się do krótkich informacji biograficznych. Wtedy po raz pierwszy Jarosława Mazurak zapoznałam się z postaciami A. Kruszelnyćkiego, F. Kokowśkiego, D. Mocha, O. Barwinśkiego, M. Kapija, W. Maslaka, S. Kaczali, A. Łotockiego. W 1999 roku trwała praca nad książką „Witraże” na 15-lecie muzeum. Te i inne imiona miały wejść tam jako osobny rozdział. Wtedy zaczęłam aktywniej szukać literatów związanych z Brzeżanami. Rozdział w „Witrażach”
Машинний переклад
Roman SAGAN, m. Kołomyja, obwód iwanofrankiwski. Zdjęcie autora. Niedawno w Kołomyjskim Kolegium Pedagogicznym odbyła się prezentacja monografii historyka sztuki Leonida Melnyka „Emilia Bereżnycka”. Emilię Bereżnycką szczerze powitali z okazji uroczystego wydarzenia dyrektor kolegium Wałerij Kowtun, przewodniczący Związku Literatów Kołomyi „Sucwittia” Mychajło Kuczirka oraz sekretarz Związku Wasyl Dybliuk. M. Kuczirka zaznaczył, że wydanie kolorowego albumu w czterech językach to znaczące wydarzenie dla ziemi kołomyjskiej. Na spotkanie przybyli studenci kształcący się na wydziale sztuk pięknych oraz miłośnicy malarstwa, poezji i pieśni ludowej. Tutaj Emilia Bereżnycka jest częstym gościem i doradcą. Twórczość artystyczna utalentowanej malarki jest szeroko znana w Kołomyi i daleko poza jej granicami. Kontynuowała ona tradycje oryginalnych mistrzów pędzla, którzy przez minione stulecie rozsławiali Galicję: K. Ustijanowycza, T. Kopystynśkiego, S. Daczynśkiego, W. Krycinśkiego. Emilia Bereżnycka urodziła się 5 kwietnia 1942 roku we wsi Hołyń w rejonie kałuskim w rodzinie zamożnego rolnika Pawła Lesiuka, który wychowywał ośmioro dzieci w dawnych ukraińskich tradycjach, na zasadach religii. Niezapomniane wrażenie na kunszcie Emilii wywarły malownicze krajobrazy rodzinnej wsi. Od dzieciństwa lubiła malować kwiaty i bożonarodzeniowe ozdoby choinkowe. Często malowała przy lampie, kiedy wszyscy w domu już spali. W szkole Emilia przygotowywała gazetki ścienne. W 1967 roku, pracując w Kałuszu w zarządzie budowlanym, poznała artystów – Mariję Kozaczenko i Wasyla Hołubijewa, którzy nauczyli ją tajników malarstwa. Przekonali malarkę, że malarstwo to „poezja w kolorze”. Pod ich wpływem postanowiła pracować jako artysta-dekorator. Większość jej wczesnych obrazów namalowana jest lekko, szerokim pociągnięciem pędzla. Przez pierwsze dziesięciolecia artystka pracowała na terenach Karpat Ukraińskich w dziedzinie pejzażu, subtelnie odczuwając powiew wolnych dzikich wiatrów na niedostępnych skałach, Emilia Bereżnycka kiedy zakwitają szarotki, kiedy w słonecznym oparze na kosmackich połoninach kąpią się w rosistych trawach żółtopomarańczowe kwiaty arniki. To odczucie natury zostało odtworzone w malarstwie pejzażowym. Emilia Bereżnycka nikogo nie naśladuje, a wyznaje głęboko narodowy charakter twórczości. Nieustannie doskonali swój kunszt, poszukuje nowych kompozycji ideowych o filozoficznym wydźwięku.
Машинний переклад
Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński
„Muzealne gościny” to jedno z najulubieńszych świąt w Równem, bo można na nim i dobrze wypocząć, i kupić oryginalne dzieło sztuki, a także samemu nauczyć się je wytwarzać. Organizatorem tych gościn jest Równieński Muzeum Krajoznawcze, a w tym roku, już osiemnaste z kolei, zjechało się na nie blisko dwustu mistrzów sztuki dekoracyjno-użytkowej z obwodów: rówieńskiego, wołyńskiego, iwano-frankiwskiego, lwowskiego, tarnopolskiego, dniepropetrowskiego i chmielnickiego. Zaprezentowali oni różnorodność wyrobów z drewna, słomy, wikliny, gliny, skóry i koralików.
Własne prace pokazały także najzręczniejsze hafciarki, tkaczki, twórcy ludowych zabawek i malarze. Kilka klubów rekonstrukcji historycznej i modelarstwa fabularnego zaprezentowało treningowe walki na miecze, zaprosiło gości święta do sprawdzenia swojej wprawy w strzelaniu z kuszy i łuku. Jasny okazał się również program koncertowy. Jak zaznaczył dyrektor obwodowego Muzeum Krajoznawczego Ołeksandr Bułyha, „Muzealne gościny” dla mieszkańców Równego stały się już jak odpust patronalny. Czekają na nie, masowo je odwiedzają. A ponadto zawsze zaprasza się na nie gości. Nie jest wyjątkiem także tegoroczne święto, na które przybyli goście zza granicy.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
czystego świętowania 15. rocznicy orkiestry, które odbywało się w Sali Kolumnowej Narodowej Filharmonii Ukrainy im. M. Łysenki”. Ołeh Marcyniw — reżyser-inscenizator większości koncertów — wypowiada się o ulubionej orkiestrze tak: “Nie znam bardziej profesjonalnego i odpowiedzialnego zespołu. Współpracuję z nim od dnia jego założenia. Najtrudniejsze zadania twórcze, które zawsze pojawiają się przed grupą realizatorską imprezy rządowej — czy to miejskiej, czy politycznej, czy artystycznej — wykonuję, opierając się tylko na tym zespole. Z Anatolijem Mołotajem współpracuję od pierwszego dnia powstania zespołu. W tym czasie odbyło się ponad tysiąc koncertów. Niedawno braliśmy udział w wiecu-koncercie, poświęconym Dniu Zwycięstwa, który transmitowano na żywo. Teraz razem przygotowujemy się do jubileuszowego wieczoru artysty ludowego Ukrainy Iwana Popowycza, który odbędzie się 30 czerwca w Operze Narodowej”. Zatem przed zespołem — nowe osiągnięcia twórcze i oklaski wdzięcznych słuchaczy.
Машинний переклад
W czerwcu 1994 roku po raz pierwszy zaproszono nas na Międzynarodowy festiwal w Polsce, gdzie zespół spośród najlepszych orkiestr Europy zdobył główną nagrodę — „Złotą lirę”. W październiku tego samego roku braliśmy udział w Międzynarodowym festiwalu muzycznym „Kyiv Music Fest-94”, gdzie z orkiestrą występowali dyrygenci Francuskiej Gwardii Pokoju z Paryża. W 1995 roku graliśmy na prezentacji Centrum Informacji Rady Europy na Ukrainie, odbyliśmy tournée po Niemczech na międzynarodową „Paradę narodów” oraz 17. Festiwal muzyczny, gdzie zdobyliśmy tytuł laureata. W 1996 roku we Francji na Międzynarodowej folkloriadzie, decyzją jury, uznano nas jednogłośnie za najlepszy zespół artystyczny festiwalu. 14 kwietnia 2003 roku dekretem Prezydenta Ukrainy, za znaczący wkład w rozwój ukraińskiej kultury muzycznej, orkiestrze nadano status narodowej. Nasza orkiestra to unikalny, wielogatunkowy zespół artystyczny, w skład którego wchodzi 65 wykonawców na instrumentach dętych i 38 na smyczkowych, co pozwala na wykonywanie utworów dętych, kameralnych, symfonicznych oraz estradowo-symfonicznych. Dlatego w repertuarze znajduje się muzyka klasyczna świata (Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeusz Mozart, Giuseppe Verdi, Ludwig van Beethoven, Johann Strauss, George Gershwin), utwory znanych ukraińskich kompozytorów: Mykoły Łysenki, Semena Hułaka-Artemowskiego, Łewka Kołoduba, Jewhena Stankowycza, Anatolija Kos-Anatolskiego i innych, a także wielogatunkowe utwory orkiestrowe i współczesne ukraińskie piosenki. Zespół wydał płytę muzyczną „Muzyka strategii” z wyborem kompozycji instrumentalnych i instrumentalno-wokalnych oraz płytę wideo z nagraniem uroczystości. Ludmiła ILJENKO Narodowa Orkiestra Sił Zbrojnych Ukrainy to jeden z atrybutów głowy państwa. Orkiestra towarzyszy wydarzeniom kulturalno-artystycznym z udziałem Prezydenta. Ten zespół to muzyczna wizytówka Ukrainy. Opowiada założyciel, kierownik artystyczny i główny dyrygent orkiestry, artysta ludowy Ukrainy, profesor Anatolij Mołotaj: „Twórczość Narodowej Orkiestry Prezydenckiej sprzyja rozwojowi ukraińskiej kultury narodowej, odtwarzaniu dziedzictwa klasycznego. W repertuarze znajdują się najlepsze utwory świata. Współpracowaliśmy i współpracujemy z najlepszymi głosami i najwybitniejszymi wykonawcami Ukrainy: od nieżyjącego już Anatolija Sołowjanenki po Walentynę Stepową. Historia orkiestry to historia niepodległości Ukrainy. Stworzono ją w czerwcu 1992 roku jako wojskowy zespół artystyczny w celu odrodzenia tradycji Ukraińskiego wojska. Nasza działalność rozpoczęła się od przygotowania redakcji Hymnu Państwowego Ukrainy, udziału w uroczystościach na cześć pierwszej rocznicy Niepodległości oraz w Ogólnoukraińskim wiecu. Zespół współpracuje z działaczami kultury i przedstawicielami resortów wojskowych Polski, Niemiec, Francji, Japonii, USA. Występ orkiestry w Pałacu Maryjskim. Dyrygent orkiestry Anatolij Mołotaj. TRWA KAMPANIA PRENUMERATY NA II PÓŁROCZE 2009 ROKU Nie zwiększamy ceny naszego wydania na kolejne 6 miesięcy, mając nadzieję,
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Машинний переклад
Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZOULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nina HNATIUK 09022 Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny. na 3 miesiące — 12,36 hrywny. na 6 miesięcy — 23,42 hrywny.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwszy zastępca redaktora naczelnego
Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10GБ, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301222 Nakład w czerwcu — 24000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. 4 820095 780016
Машинний переклад