11736 fotografii 1104 obiektów przyrodniczego zasobu zapowiednikowego Ukrainy — tyle właśnie zdjęć pobrało 365 uczestników konkursu fotograficznego „Wiki kocha Ziemię”, który od 15 kwietnia do 15 maja przeprowadziła organizacja społeczna „Wikimedia Ukraina”. Celem było zwrócenie uwagi społeczeństwa na problemy istnienia i ochrony jeszcze zachowanych obiektów przyrodniczych, stworzenie uporządkowanego katalogu internetowego ich fotografii. Na zdjęciu — Ukraiński Stepowy Rezerwat Przyrody „Kamienne Mogiły”. O konkursie fotograficznym „Wiki kocha Ziemię” — czytaj na str. 3.
Wołodymyr HETMAN, kandydat nauk geograficznych, Kijowski Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki
Obecnie narody Ziemi katastrofalnie tracą swój przodkowski związek z tymi miejscami, gdzie żyli ich przodkowie, gdzie przebiegało dzieciństwo, kształtował się charakter i samoświadomość. Jak wiadomo, w człowieku od urodzenia zakorzenione jest jego genetyczne przeszłość. Tak samo, jak mleko matki i kołysanka przekazują małemu dziecku genetyczne uwarunkowanie, tak i rodzinny kraj kształtuje przez długi czas mentalne cechy pokoleń i ogólnie narodu (etnosu). Bogata przyroda Ukrainy kształtowała oryginalny charakter Ukraińca, wpływała na jego kulturę materialną i duchową. Malownicze krajobrazy inspirowały ludzi do twórczości pieśniarskiej, do eposu ludowego, wplatały się w barwne hafty, odtwarzając lokalne osobliwości: ornament roślinny charakterystyczny jest dla terytoriów nizinnych, geometryczny — dla górskich. Obecna, niemal wszędzie zmieniona przyroda krajobrazowa i ekologiczna stała się codziennie jednolita, co odbiło się na charakterze ludzi, na zachowaniu, stylu ubierania się. Już i same natury ludzi się niwelują, tracą indywidualność i kolorytu, stają się standardowe.
...ecki naukowiec T. Szulc twierdzi, że na neutralizację oporu przyrody kapitał ludzki (wiedza, doświadczenie itp.) wyczerpuje się tak długo, dopóki nie ustali się nowa równowaga z otaczającym środowiskiem. Utrata kapitału ludzkiego zachodzi w dwóch przypadkach: gdy zmieniona ręką człowieka przyroda stawia opór i trzeba się do niej przystosować; gdy powstaje konflikt (dysharmonia) z przyrodą przy przymusowym lub dobrowolnym osiedleniu się człowieka w nowym dla niego środowisku. Natrafiwszy na opór zewnętrznego środowiska, przedstawiciele etnosu stają się bierni, tracą swoje twórcze siły, czyli ulegają degeneracji. Przywiązanie narodu do swojego naturalnego środowiska od prapoczątku było podstawą jego samozachowania, fundamentem, na którym budowały się obyczaje, tradycje, różnorodność języka. Dziś z powodu swojej nadmiernej mobilności oraz innych niezależnych od nas przyczyn — obiektywnych i subiektywnych — osierociliśmy ukraińskie wsie. Wczorajsi chłopi rozpłynęli się w „masowej” kulturze Zachodu.
Zakończenie na str. 3
CO ZA ZARZUTAMI O FASZYZM?
Машинний переклад
Miejski tryb życia tworzy pewien materialny komfort. Ale… Zurbanizowany krajobraz miasta nie ma tego ogromnego potencjału energetycznego (bo przeważa rozproszenie energii — entropia), jaki miał w przeszłości. Samobytny, naturalny krajobraz inspirował człowieka. Dziś zaś, oddalając się od rodzinnego kraju, domu, języka, staje się on mniejszowartościowy, kosmopolityzuje się. Pod wpływem globalizacji słabnie siła pokrewieństwa z rodzinnymi stronami, słabnie tak zwany Duch Ziemi (wg Teilharda de Chardin), który żywi nas tak samo, jak siła ducha, zdrowie, otrzymane od rodu. Bojąc się utraty urzędniczego stołka, stanowiska, społecznej reputacji, rodzinnego dobrobytu, przez społeczną, polityczną krótkowzroczność nie boimy się zniknięcia — dokładniej i okrutniej — samozniszczenia własnej etnicznej istoty, ogólnej utraty kontroli nad otaczającym środowiskiem. A to, według świadectwa znanego angielskiego badacza historii Arnolda J. Toynbee, jest jednym z czynników zniknięcia nie tylko etnosów (narodów), ale i cywilizacji. Autor teorii kapitału ludzkiego, ni
Машинний переклад
Tą decyzją RUCH zademonstrował przykład zjednoczenia i wezwał inne siły narodowo-demokratyczne do przyłączenia się do procesu jednoczeniowego, aby stworzyć potężną partię centroprawicową, która aktywnie wpływałaby na życie polityczne w państwie, walczyła o utrwalenie niepodległości i demokracji na Ukrainie. Mowa o tym była na konferencji prasowej w UNIAN kierownictwa zjednoczonej partii. Wzięli w niej udział przewodniczący NRY Wasyl Kujbida, wybrani przez zjazd pierwszy zastępca przewodniczącego partii Iwan Zajeć, zastępcy przewodniczącego — Wiktor Łabazow i Wiaczesław Kowal (wybrani z ramienia NRY) oraz Switłana Nikołina (z ramienia UNP), która jest również przewodniczącą Rówieńskiej obwodowej „Proświty”. Przewodniczący RUCHU Wasyl KUJBIDA odpowiedział na pytania „SP”. — Jaki jest główny wniosek ze zjazdu zjednoczeniowego RUCHU? — Postawiliśmy sobie za cel, uświadamiając sobie odpowiedzialność za los narodu ukraińskiego, państwa, zjednoczenie sił narodowo-demokratycznych. Zrozumiałe, że kiedy mówimy o takim zjednoczeniu, to najpierw trzeba przywrócić jedność samego Ludowego Ruchu Ukrainy — zjednoczyć się z Ukraińską Partią Ludową. Myśmy to już zrobili. Prowadziliśmy i prowadzimy konsultacje z innymi partiami, które uważają się za demokratyczne. Każda partia ma swoje osobliwości, które należy uwzględniać. Na przykład, obecnie gotowa jest już umowa o współpracy z Ukraińską Partią Republikańską, której przewodził Łewko Łukjanenko. Wypowiedział się on pozytywnie o zjednoczeniu NRY i UNP i oświadczył, że URP także powinna być w Ludowym Ruchu Ukrainy. Mam nadzieję, że te procesy zjednoczeniowe przyniosą pozytywne skutki. I jeśli ktoś wątpił w to, co robiliśmy, to po 19 maja, mając taki wzorzec zachowania politycznego, odwagi obywatelskiej, przyłączy się do nas. — A czy nie będzie to traktowane jako wchłonięcie przez teraz już potężny Ludowy Ruch mniejszych partii? — Uważamy, że najlepszym wariantem jest zjednoczenie partii, które mają jedną ideę, ideologię. Przecież, niestety, małe partie nie wpływają na procesy polityczne. Próby przekształcenia życia politycznego na Ukrainie w konfrontację dwóch partii nie popieramy. Na przykład, kiedy w 2011 roku zarówno władza, jak i opozycja głosowały za nową ustawą o wyborach do parlamentu, podnosząc próg wyborczy do 5% w celu faktycznego wyborczego zniszczenia niewielkich partii. Dziś naszym głównym zadaniem jest usunięcie antyukraińskiej władzy, a do tego demokraci muszą nie niszczyć się nawzajem, a jednoczyć dla przeciwstawienia się jej, w imię normalnego funkcjonowania państwa ukraińskiego. — Czy koniecznie potężna zjednoczona partia będzie dalej nazywać się Ludowym Ruchem, kiedy przyłączą się do niej jeszcze niektóre partie? — Kiedy mówimy o odnowieniu partii, ma to wiele składowych: modernizacja ideologii, struktur organizacyjnych, metod pracy. W Ludowym Ruchu jeszcze kilka lat temu stawiano pytanie o możliwą modernizację sztandaru, zmianę nazwy. Ale zwyciężył pogląd, że siła, która doprowadziła do przywrócenia ukraińskiej niepodległości, powinna pozostać taką przynajmniej dopóty, dopóki nie zostanie wykonane główne zadanie — utrwalenie tego państwa narodowego. A potem już można dokonywać i modernizacji symboli. WYBORY I WYBORY UZUPEŁNIAJĄCE Opozycja chce zlikwidować TK i rozwiązać Radę Kijowską przez CKW Lider „Batkiwszczyny” Arsenij Jaceniuk oświadczył, że jedną z programowych zasad opozycji jest likwidacja Sądu Konstytucyjnego oraz przekazanie uprawnień jurysdykcji konstytucyjnej Sądowi Najwyższemu. Mowa o tym w oświadczeniu Jaceniuka w sprawie decyzji Sądu Konstytucyjnego dotyczącej przeprowadzenia wyborów mera Kijowa i rady lokalnej w 2015 roku. Jaceniuk zaznaczył, że opozycja będzie domagać się pociągnięcia do odpowiedzialności sędziów TK, „w szczególności także za zmianę Konstytucji bez woli narodu Ukrainy, antykonstytucyjne zniesienie ulg dla Ukraińców i pozbawienie obywateli prawa do wybierania sobie władzy”. „Opozycyjne frakcje zwrócą się do CKW z żądaniem wyzerowania list kandydatów na deputowanych Kijowskiej Rady Miejskiej i złożenia mandatów”. „Kieszonkowy sąd prezydenta Janukowycza wydał decyzję, która jest motywowana strachem władzy przed przegraną wyborów w Kijowie” — oświadczył Jaceniuk, a także podkreślił, że prezydent próbuje w każdy sposób utrzymać władzę w Kijowie do wyborów 2015 roku, „przecież doskonale wie, że te wybory przegra, a pokojową drogą władzy oddawać nie zamierza”. Według niego, decyzja Sądu Konstytucyjnego o przeprowadzeniu kijowskich wyborów w 2015 roku to kontynuacja delegitymizacji władzy w Kijowie i w całości na Ukrainie: „Ten Sąd Konstytucyjny nawet przewyższył poprzedników, którzy wydali decyzję, że dwie kadencje prezydenta równają się jednej”. Deputowanym Rady Kijowskiej przekazano „czarne znaki” Aktywiści społeczni przekazali symboliczne „czarne znaki” deputowanym Kijowskiej Rady Miejskiej. Uczestnicy akcji wezwali deputowanych do złożenia mandatów. Organizatorzy przekonują, że praca Rady Kijowskiej po 2 czerwca będzie nielegalna, ponieważ ustawa przewiduje wybór rady miejskiej na 5 lat. KWU: naruszenia mogły przeszkodzić uczciwemu wyborowi mera Wasylkowa Komitet Wyborców Ukrainy uważa, że naruszenia proceduralne podczas głosowania i liczenia głosów mogły wpłynąć na wyniki wyborów mera Wasylkowa (obwód kijowski). Oświadczył to szef zarządu KWU Ołeksandr Czernenko. Ekspert poinformował, że według danych Wasylkowskiej miejskiej terytorialnej komisji wyborczej, na przedstawiciela Partii Regionów Wołodymyra Sabadasza zagłosowało 3 tysiące 403 wyborców, na kandydata z partii politycznej UDAR Serhija Sabowa — 3 tysiące 158. Frekwencja wyborcza wyniosła około 35%. „Wybory były niełatwe — i podczas głosowania, i podczas liczenia głosów widzieliśmy pewne naruszenia proceduralne. Zatrzymano próby wrzucania kart do głosowania, w niektórych lokalach dziennikarzy i obserwatorów wyrzucono z pomieszczenia komisji obwodowej. Organy ścigania muszą zbadać te fakty, ponieważ różnica między kandydatami jest niewielka. Komitet Wyborców ogłasza masowe fałszerstwo wyborów mera Jałty Według wstępnych danych merem Jałty wybrano przedstawiciela Partii Regionów Serhija Iłasza. Jednocześnie Krymski oddział Komitetu Wyborców Ukrainy ogłosił rażące fałszerstwo wyborów mera Jałty w ciągu ostatnich czterech godzin głosowania. Jak podaje służba prasowa krymskiego oddziału KWU, powołując się na swojego przewodniczącego Andrija Kryśkę, do godziny 18.00 niska frekwencja wyborcza nieoczekiwanie wzrosła, chociaż obserwatorzy organizacji społecznej nie odnotowali masowego dowożenia ludzi. Przy czym ten skok aktywności wyborczej towarzyszył szeregowi pokazowych zjawisk, w szczególności próbowano wyprowadzić dziennikarzy i obserwatorów z lokali, wydawano karty do głosowania nieustalonym osobom, a także członkowie komisji dokonywali jakichś wpisów na listach wyborców. „Wszystko to zakwalifikowano jako oznaki jednej systemowej fałszerstwa — wrzucania kart wyborczych. I potwierdzenia nie kazały na siebie długo czekać. W dwóch lokalach wyborczych (w Jałcie i w Gasprze) obserwatorzy KO KWU odnotowali w urnach do głosowania grube paczki kart. Przy czym zaraz po tym w jednym z lokali komisja przegłosowała usunięcie obserwatora z lokalu” — poinformował Kryśko. pravda.com.ua
zmianę nazwy. Jaka opinia będzie dziś dominować, nie wiem. Ale wszystko musi być podporządkowane głównemu celowi — usunięciu antyukraińskiej władzy. — Naszą gazetę wydaje potężna organizacja społeczna — Towarzystwo „Proświta”, które było niezawodnym sojusznikiem Ludowego Ruchu od samych jego początków. Dlatego proszę uszczegółowić postawioną przez Pana na zjeździe tezę — o odnowieniu w jakiejś formie NRU jako rzeczywiście potężnego ruchu społecznego. I jaka jest tutaj rola oraz miejsce organizacji społecznych? — Uważamy, że zmienić tę antyukraińską władzę można tylko konsolidując zarówno siły polityczne, jak i organizacje społeczne, tworząc wielki ruch obywatelski. Będą to zarówno siły polityczne reprezentowane w parlamencie, jak i te, które obecnie są poza parlamentem, oraz wszystkie organizacje społeczne, które stoją na platformie narodowej. W związku z tym Ludowy Ruch Ukrainy podjął decyzję o wzmocnieniu współpracy z organizacjami społecznymi, na rzecz budowy społeczeństwa obywatelskiego. Nawiasem mówiąc, tak jak robiliśmy to jeszcze w 1989 roku. Jestem w Ludowym Ruchu Ukrainy od 1989 roku, tworzyłem jego pierwsze komórki. Wtedy do kierownictwa RUCHU we Lwowie wchodzili przewodniczący różnych organizacji społecznych. I kiedy podejmowano jakąś decyzję polityczną, to realizowano ją także poprzez organizacje społeczne. Na pewnym etapie, stawiając przed sobą tylko zadania partyjne, tracąc łączność z organizacjami społecznymi, uważam, że przegraliśmy. Zatem zadaniem na dziś jest odnowienie tej łączności, stworzenie nowych organizacji społecznych. Nasze społeczeństwo można umownie podzielić na kilka segmentów: ukraińskie społeczeństwo obywatelskie; postsowieckie społeczeństwo z jego wartościami; niewielka część, która nie identyfikuje się z Ukrainą — potomkowie różnych najeźdźców, którzy tutaj pozostali, jawni ukrainofobi. Naszym zadaniem jest rozszerzanie ukraińskiego społeczeństwa obywatelskiego. Ono właśnie doprowadzi do zmiany elit w państwie, zmiany władzy. Zadaniem obecnej władzy jest powstrzymywanie rozwoju ukraińskiego społeczeństwa obywatelskiego oraz konserwowanie i wspieranie sowieckich wzorców. Ponieważ ta władza opiera się właśnie na owym segmencie sowieckiego społeczeństwa i na tym ukrainofobstwie jako swojej bazie. A my musimy wzmacniać swoją bazę — ukraińskie społeczeństwo obywatelskie. A to oznacza budowę organizacji społecznych, przede wszystkim takich jak „Proświta”. Rozmawiał Petro ANTONENKO. 19 maja ogłoszono połączenie w jedną partię — Ludowy Ruch Ukrainy dwóch części niegdyś jednolitego, ale 14 lat temu rozbitego NRU. Ukraińska Partia Ludowa tego dnia podjęła decyzję o włączeniu swoich członków do NRU, a zjazd NRU ogłosił odnowienie jedności RUCHU.
Машинний переклад
Georgij ŁUKIANCZUK Zdjęcia autora
W przeddzień Międzynarodowego Dnia Ochrony Dzieci, z inicjatywy Partii Ukraińskiej, organizacje społeczne i patriotyczne wchodzące w skład Ruchu Społecznego „Ukraińska Patriotyczna Alternatywa”, wśród których jest zarówno Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, jak i Społeczna Koalicja „Anty-Tabacznyk”, a także nieobojętni obywatele, zorganizowali przed Administracją Prezydenta Ukrainy akcję protestacyjną „Chrońmy prawa ukraińskich dzieci przed ukrainofobem Tabacznykiem!”. Akcja odbyła się pod hasłami: „Ukraińskim dzieciom — ukraińskie szkoły!”, „Czego uczy ukraińskie dzieci »tani klown i złodziej kazny« według określenia Kołesnikowa?”, „Precz z ukrainofobem Tabacznykiem od ukraińskich dzieci!”, „Precz z budowniczym »russkogo mira« z Ukrainy!”.
W wystąpieniach podczas akcji oraz w Apelu do Prezydenta Ukrainy, przekazanym do Administracji, mowa o tym, że Dmitrij Tabacznyk, będąc na stanowisku ministra, stale prowadzi antyukraińską, antypaństwową politykę. Pod jego kierownictwem trwa proces masowego zamykania ukraińskich szkół na wsi, szkół z ukraińskim językiem nauczania we wschodnich i południowych obwodach. W szkolnictwie wyższym narzucane są decyzje sprzyjające odrodzeniu korupcji podczas kampanii rekrutacyjnych, antynaukowa reforma ze zwiększeniem liczby studentów przypadających na jednego wykładowcę do 18 osób, co doprowadzi do zmniejszenia składu nauczycielskiego o jedną trzecią! W apelu do Prezydenta i opinii publicznej mowa także o publicznych wypowiedziach ministra, które podsycają napięcia międzynarodowe w społeczeństwie i poniżają honor oraz godność Ukraińców. Uczestnicy akcji zaproponowali Prezydentowi zwolnienie ministra-antypaństwowca.
Машинний переклад
Jewhen BUKET
Jeszcze przed rozpoczęciem konkursu fotograficznego komitet organizacyjny zakończył pracę nad wykazem obiektów konkursowych, który składa się z prawie 7400 pozycji. W tym wykazie znajdują się rezerwaty, parki krajobrazowe, obszary chronione, pomniki przyrody, uroczyska chronione, ogrody botaniczne, dendrologiczne, zoologiczne i parki, a także zabytki sztuki ogrodowo-parkowej. Zaznaczmy, że na Ukrainie był to pierwszy pełny wykaz obiektów chronionych, który trafił do wolnego dostępu wszystkich użytkowników Internetu. Wziąć udział w konkursie „Wiki kocha Ziemię” mógł każdy chętny. W tym celu należało zarejestrować się w Wikimedia Commons — jednym z siostrzanych projektów Wikipedii i załadować tam własnoręcznie wykonane zdjęcia obiektów funduszu przyrodniczo-chronionego, wskazując przy tym identyfikator ID pomnika z listy. Wszystkie zdjęcia przesłane na konkurs trafiały do ogólnej kategorii ukraińskich pomników przyrody, ilustrowały stworzony przez wikimedystów wykaz i były sortowane w kategorii służbowej konkursu. W ten sposób fotografie stały się dobrem ludzkości — teraz może je wykorzystywać każdy w dowolnym celu, nie zapominając o wskazaniu autora i źródła, z którego wzięto zdjęcie. Członkowie jury w kilku etapach wybierali spośród nadesłanych fotografii najlepsze, a także wyróżnili w osobnej nominacji uczestników, którzy załadowali do Wikimedia Commons największą liczbę zdjęć pomników przyrody. Tak wyłoniono 12 zwycięzców, których najlepsze prace mogą Państwo zobaczyć na zdjęciach. Autorzy najlepszych fotoprac otrzymają nagrody od organizatorów i partnerów konkursu fotograficznego „Wiki kocha Ziemię” na ceremonii wręczenia nagród, która odbędzie się 9 czerwca w Kijowie. Nawiasem mówiąc, stałym partnerem konkursów fotograficznych, które organizuje „Wikimedia Ukraina”, jest Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które nagradza laureatów własną produkcją wydawniczą. Spośród różnorodnych konkursów w formacie Wiki Loves…, które prowadzą różne oddziały Fundacji Wikimedia (Wiki Loves Monuments, Wiki Loves Pride, Wiki loves Sound, Wiki loves Libraries itd.), dziś tylko konkurs fotograficzny pomników stał się międzynarodowym. Wynik Ukrainy w konkursie „Wiki kocha Ziemię” jest prawie taki, jakim był w 2010 roku podsumowaniem pierwszego niderlandzkiego konkursu „Wiki kocha pomniki”. Co prawda, liczba pomników historii i kultury o rząd wielkości przewyższa liczbę przyrodniczych, co ułatwia zadanie uczestnikom. Dlatego, zważywszy na złożoność zadania dla fotografów, początkową dynamikę i wynik końcowy, konkurs „Wiki kocha Ziemię” przerósł wszelkie oczekiwania. Organizatorzy są pewni, że już w przyszłym roku konkurs „Wiki kocha Ziemię” stanie się międzynarodowym, o czym już prowadzone są rozmowy z oddziałami Fundacji Wikimedia w innych krajach. Swoimi wrażeniami o konkursie fotograficznym podzielili się członkowie jury: Ołeksij Wasyluk, zastępca przewodniczącego Narodowego Centrum Ekologicznego Ukrainy:
„Cicha zatoka”, Krym
„Wiki kocha Ziemię” — to nie tylko konkurs, ale pierwsza w historii Ukrainy baza fotografii terenów przyrodniczo-chronionych. W Internecie nie ma żadnej innej strony, oprócz „Wiki kocha Ziemię”, która zawierałaby nazwy i nawet krótkie opisy wszystkich terenów funduszu przyrodniczo-chronionego Ukrainy (PZF). I to jest wielka odpowiedzialność. Dziesiątki stron, które zawierają informacje o poszczególnych terenach chronionych, nie wspominają nawet o ćwiartce istniejących obiektów PZF. Dlatego każdy, kto dodał swoje zdjęcie do Wikimedia Commons, zaznaczając jego przynależność do konkretnego terenu chronionego — być może dokonał unikalnej rzeczy”. Wadym Perehuda, krajoznawca, prezes klubu historyczno-krajoznawczego „Clio”:
„Zachowanie pomników przyrody Ojczyzny — to chwila, w zwykłym wydawałoby się spojrzeniu na otaczające rzeczy. Dzięki fotografii możemy zatrzymać tę chwilę Harmonii i podzielić się swoim odkryciem z bliskimi ludźmi. Zdjęcia przesłane na konkurs — to nie tylko piękno naszej rodzinnej Ojczyzny, to także poezja duszy wszystkich jej wielbicieli!” Alina Sewastiuk, kierownik działu rozwoju biznesu KPMG na Ukrainie, wiceprezes Ogólnoukraińskiej ligi ds. public relations: „Fotoprojekt „Wiki kocha Ziemię” jest unikalny pod względem idei, procesu zbierania i przejrzystości oceny prac konkursowych. „Wiki kocha Ziemię” — to konkurs o znaczeniu państwowym, który ma długofalowy efekt i jest cenny w wielu aspektach. „Wiki kocha Ziemię”, moim zdaniem, wychowuje patriotyzm i dumę z tego, że żyjemy w tak pięknym kraju, oraz daje wielowymiarowe wyobrażenie o wiecznym pięknie całej planety Ziemia”.
Zakończenie. Początek na str. 1
Naukowo udowodniono, że identyfikacja etnosu ze swoją ziemią odbywa się przede wszystkim w sferze subiektywnej, głęboko podświadomej. Uczony-etnolog Lew Gumilow rozumiał rozwój etnosu i biosfery jako proces wzajemnie uwarunkowany. Naród (etnos) i otoczenie przyrodnicze, w którym odbywał się etnogeneza, są dla niego pojęciami jednolitymi i nierozłącznymi. Etnos u człowieka — to samo, co stado u lwów — zaznaczał uczony. Jest to forma istnienia gatunku Homo sapiens. Dlatego można rozpatrywać tożsamość etnosu jako funkcję zachowania ludzi, którzy wchodzą w jego skład. W podsumowaniu wszystko to daje ładunek energetyczny, pasjonarność, siłę charakteru narodowego ludu. Od czasów kultury trypolskiej (Aratty), państwa Ruskiego (kijowskiego), Hetmanatu ukraińska ziemia otrzymywała i do dziś zachowuje pozytywną informację (materiały wykopalisk archeologicznych, świadectwa kronikarskie itp.) o ludziach, którzy przejmowali się organizacją społeczną swojego państwa, dbali o jego jedność, wielkość i potęgę wśród narodów i krajów ówczesnej ekumeny. Duch Ziemi inspirował ideę tworzenia państwa, ideę walki o niepodległość, o szczęście własnego narodu.
Wołodymyr HETMAN
Машинний переклад
Закінчення статті «Duch Ziemi», с. 1
Rezerwat „Chapchalski” Wyspa Zielona w Korsuniu Szewczenkowskim. Człowiek nie może odizolować się od warunków przyrodniczych, w których się urodził i ukształtował jako osobowość, ponieważ od ojczystej ziemi otrzymuje życiodajne soki, natchnienie do twórczości, intuicyjne impulsy do duchowych poszukiwań. Z przyrodniczego punktu widzenia powyższe jest wystarczająco uargumentowanym potwierdzeniem znanych prawidłowości ekologicznych: zasady jedności organizmu i warunków jego istnienia oraz reguły zgodności warunków środowiska z genetycznym przeznaczeniem organizmu. Dzisiaj narodowy (etniczny) krajobraz przyrodniczy nieustannie się zmienia, a dla czystej, szczerej ukraińskiej duszy zmiany te są nie do przyjęcia. Przecież mądrość i zdrowie moralne narodu, jego rozwój określają ten intelektualny i energetyczny potencjał, który otrzymuje on genetycznie od natury. Dlatego najważniejszym warunkiem i stabilnym czynnikiem formowania elitarnego, ukraińskiego narodu będzie zachowanie krajobrazu narodowego. Na Ukrainie Duch Ziemi (przejaw wysokiej jedności, nieskazitelności przyrody i zachowania historycznego krajobrazu — kurhany, grodziska itp.) jest obecnie zniekształcony, doprowadzony do stanu agonii. Robiono to wszystko bez myśli o tym, co narodowe (bo, powiedzmy, scytyjskie kurhany grabili nie tylko złodzieje ukraińskiego pochodzenia), a jedynie w celu wzbogacenia się. Bezcenne dla nauki przedmioty kultury scytyjskiej wywożono z targu „Gorka” w Sewastopolu do USA. Według świadectwa ówczesnego dyrektora Krymskiego Oddziału Instytutu Archeologii NAN Ukrainy Wiktora Mycy, Ukraina straciła wartości na setki milionów dolarów. Różnorodność i trwałość ekosystemów przyrodniczych (malowniczość zachowanej przyrody) określają ich produktywność (urodzajność), a żywotność społecznych systemowych tworów zapewnia efektywność pracy i duchowy potencjał ludzi. W
Машинний переклад
Ołeh K. ROMANCZUK, publicysta, redaktor naczelny czasopisma „Uniwersum” „Ci, którzy zwyciężyli, albo polegli na polu bitwy, albo zapiły się, przygnieceni powojennymi trudami. U władzy pozostali i zachowali siły inni. Ci, którzy zaginali ludzi do łagrów, ci, którzy pędzili do bezsensownych krwawych ataków”. Nikołaj Nikulin „Wspomnienia o wojnie” Pod koniec lat 80. ubiegłego wieku rosyjski poeta Jewgienij Jewtuszenko podzielił się z czytelnikami „Izwiestii” swoimi wrażeniami z tego, co zobaczył w Niemieckiej Republice Demokratycznej. Zszokował go epizod z turystką z ZSRR. W półprzytomnym stanie dziewczyna bezustannie szeptała: „Za co?!”. Jak się okazało, była to traktorzystka-kombajnistka z dalekiego ałtajskiego sowchozu (najwyraźniej nie Rosjanka — zamiast słowa „Dlaczego?!” używała sformułowania „Za co?!”), nagrodzona za przodującą pracę wycieczką do socjalistycznych Niemiec. Zszokowana tym, co zobaczyła, komsomołka w żaden sposób nie mogła zrozumieć, dlaczego w ZSRR, kraju-zwycięzcy, ludzie żyją tak źle nawet w porównaniu z NRD… Rzeczywiście. Niemcy przegrały wojnę? Przegrały. ZSRR wygrał wojnę? Wygrał. Ale różnica między zwycięzcami a zwyciężonymi pod względem poziomu życia była bardziej niż uderzająca. „Rosjanie na przykład dużo mówią o zwycięstwie w II wojnie światowej, ale w rzeczywistości nie zwyciężyli. Tak, zadali klęskę Niemcom, ale nie stali się zwycięzcami” (Oliver Bullough, brytyjski rusofil). Niemcy istnieją do dziś, a Związek Sowiecki zniknął z politycznej mapy świata. Niemcy prosperują, przekształciwszy się w jedną z potęg przemysłowych świata, a Federacja Rosyjska, która ogłosiła się spadkobierczynią ZSRR, aby przetrwać, wyprzedaje natural- ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ R. POTOKA, m. Zmijiw obw. charkowskiego.
Chcę odnieść się do artykułu „Czerwona pleśń”, zamieszczonego w numerze 14 z 2013 r. „Słowa Proświty”. Tak, my, mieszkańcy Wschodu i Południa, stoimy na przeszkodzie pomyślnego rozwoju Ukrainy, a przyczyną tego jest 70-letnie panowanie władzy sowieckiej na naszych terenach. Na zachodzie Ukrainy ta zbrodnicza władza została w pełni ustanowiona dopiero w 1956 roku, a na naszych ziemiach deptała ona już od 35 lat. Lata kolektywizacji, Hołodomoru 1933 roku, planowych represji 1937 roku nie minęły bez konsekwencji dla tutejszego ludu. Zwierzęcy strach przed władzą przekazał nam bogactwa i za zarobione dolary oraz euro kupuje niezawodne niemieckie „Mercedesy” i „BMW”… Mimo to, obecni kremlowscy ideolodzy i ich rezonerzy na Ukrainie co roku w przeddzień 9 maja zwyczajowo zaczynają eksploatować sowieckie propagandowe klisze. Mówią, że współczesne pokolenie obywateli byłego ZSRR zawdzięcza swoje życie bohaterskiemu wyczynowi sowieckich ludzi nad hitleryzmem. I to prawda. Ale nie cała. Zastanówmy się. Kto przede wszystkim jest odpowiedzialny za rozpętanie światowej rzezi? Prawidłowo: Hitler i Stalin. Ale źródła tragedii 1941—1945 lat, w którą wciągnięto miliony Ukraińców, biorą początek w październiku 1917 roku, kiedy zgraja międzynarodowych terrorystów i awanturników dokonała zamachu w Piotrogrodzie (przygotowanego przez niemiecki Sztab Generalny i finansowanego przez niemiecki Bank Cesarski) i przejęła władzę, kryjąc się za demagogicznymi hasłami. Gdyby „internacjonalistyczne” szumowiny nie rozstrzelały na Prospekcie Litejnym 5 stycznia 1918 roku pokojowej demonstracji na poparcie Wszechrosyjskiego Zgromadzenia Ustawodawczego, a marynarz Żelezniakow nie wygłosił swojego wyroku („straż jest zmęczona”) młodej rosyjskiej demokracji, to nie byłoby krwawej wojny domowej i bolszewickiej agresji przeciwko Ukraińskiej Republice Ludowej, Hołodomoru, Sandarmochu, mogił w Bykowni… Nie byłoby czerwonego wodza i brunatnego führera. Nie byłoby wojny w Afganistanie i katastrofy czarnobylskiej. Lecz historia, jak wiadomo, nie uznaje trybu przypuszczającego… W zalewie informacji, która obecnie nieustannie wypełnia mózg homo sapiens, niezwykle ważne jest śledzenie zaprzeczeń czy sprostowań tych czy innych wydarzeń i zjawisk. Przy tym chodzi nie tylko o konstatację zaprzeczeń i sprostowań, ale także o ich uważne studiowanie i wyjaśnianie — kto dokładnie je wypowiedział i w jakim celu. To alfabet wywiadu, to podstawy analityki. Dlaczego 24 czerwca 1945 roku Naczelny Dowódca ZSRR Józef Stalin nie przyjmował parady Zwycięstwa? Dlaczego, nakazawszy obchodzić 9 maja jako dzień „zwycięstwa narodu sowieckiego”, już w 1948 roku generalissimus przekształcił ten dzień z wolnego w pracujący? Dlaczego w 1949 roku rozwiązano specjalną Komisję ds. badania wojny, a wystawę-muzeum „Partyzanci Ukrainy w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej”, która zajmowała się zbieraniem wspomnień i dokumentów, zamknięto? Wyjaśnienie jest banalne. I Stalin, a później Chruszczow, dobrze zdawali sobie sprawę, że pompatyczne świętowanie dnia „zwycięstwa narodu sowieckiego” może rozdrapać w pamięci ludowej bolesne wspomnienia o skrajnie nieatrakcyjnych stronach wojny, które dyskredytują Armię Czerwoną, jej często nieudolnych dowódców i sam system sowiecki. Jeszcze wielu było prawdziwych weteranów, prawdziwych frontowców, prawdziwych bohaterów, którzy zbyt dobrze znali prawdziwą cenę Zwycięstwa, socjalizmu internacjonalnego i socjalizmu narodowego. Dopiero gdy zamajaczyły pierwsze oznaki zagrożenia dla sowiecko-imperialnej ideologii, „drogi Leonid Iljicz” w maju 1965 roku odrodził świętowanie „Wielkiego Zwycięstwa”. Kremlowi koniecznie potrzebny był symbol, który pomógłby zlutować tak zwany „naród sowiecki”, który zaczął buntować się przeciwko systemowi, obiecującemu zmanipulowanym przez obłudną propagandę ludziom do 1980 roku zbudować komunistyczny raj na 1/6 powierzchni kuli ziemskiej. Obok mitu „Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej” rozpoczęło się intensywne tworzenie mitu o „Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej” — na ideologiczny przenośnik została postawiona produkcja filmowa, pisanie utworów literackich. Gorliwie pracowali dramaturdzy, kompozytorzy, artyści i poeci. Obywatele ZSRR ze łzami w oczach wsłuchiwali się w przejmujące wykonanie Lwa Leszczenki brawurowo-nostalgicznego „Dnia Pobiedy”, pod względem emocjonalnego brzmienia bardzo podobnego do klasycznego „Pożegnania słowianki” Wasilija Agapkina… W putinowskiej Rosji idea „Wielkiego Zwycięstwa” przekształciła się w swoisty „ostatni bastion” imperialnej ideologii, w tabu, które nie toleruje przewartościowania. Najmniejsza próba stworzenia obiektywnego naukowego obrazu minionej wojny jest traktowana jako zamach na coś świętego i nienaruszalnego. Do uzbrojenia wzięto najskuteczniejsze prawa semiotyki dla usprawiedliwienia zbrodni systemu komunistycznego, dla stworzenia najnowszej mitologii XXI wieku. Niebezpiecznej i podstępnej, która brutalnie zaprzecza naturalnemu prawu narodu do całkowitej rehabilitacji pamięci historycznej. Moskwa zdołała okupować przestrzeń informacyjną państwa ukraińskiego — ekrany telewizyjne zalał sowiecki chłam filmowy, prymitywne fałszywki filmowe, od których wieje sowiecką propagandą, rosyjsko-imperialnym szowinizmem i militaryzmem. Ale niedawno na TRK „Ukraina” odbyła się premiera dokumentalnego filmu telewizyjnego „1941. Zakazana prawda”. Film Igora Kobryna stał się swoistym ostrzeżeniem dla tych ukraińskich polityków, którzy nie dostrzegają restauracji stalinizmu w Rosji, nie uświadamiają sobie istnienia zagrożenia autorytaryzmem na Ukrainie. W filmie jest niemało ciekawych kadrów, przekonujących komentarzy i faktów. Lecz najbardziej poraziły świadectwa frontowca, profesora Nikołaja Nikulina: „Na wojnie szczególnie wyraźnie przejawiła się podłość bolszewickiego ustroju. Tak jak w czasie pokoju karano śmiercią najbardziej uczciwych, inteligentnych i rozsądnych ludzi, tak i na froncie działo się to samo, ale w jeszcze bardziej otwartej i odrażającej formie. Ginęli najbardziej uczciwi, czujący swoją odpowiedzialność przed społeczeństwem ludzie. Trzeba myśleć, to selekcja narodu rosyjskiego — bomba z opóźnionym zapłonem. Wybuchnie za kilka pokoleń w XXI lub w XXII wieku, kiedy wyselekcjonowana i wyhodowana przez bolszewików masa szumowin zrodzi nowe pokolenie sobie podobnych”. Trzeba tylko mieć nadzieję, że nie spełni się to ponure proroctwo frontowca, który po wojnie stał się słynnym historykiem sztuki. Dlatego apologetom stalinizmu, kwaśnym sowieckim patriotom, komunistom i rosyjskim szowinistom, którzy co roku 9 maja tradycyjnie wojowniczo bronią swojego „ostatniego bastionu”, polecam uważnie przeczytać „Wspomnienia o wojnie” Nikołaja Nikulina, które ujrzały światło dzienne w 2008 roku w wydawnictwie Państwowego Ermitażu, w Sankt Petersburgu: „Niemcy stracili 7 milionów w ogóle, z nich tylko część, prawda, największą, na froncie wschodnim. Zatem, stosunek zabitych: 1 do 10, lub nawet więcej — na korzyść pokonanych. Znakomite zwycięstwo! Ten stosunek całe życie prześladuje mnie jak koszmar. <…> Ludzie, którzy na wojnie rzeczywiście walczyli, koniecznie musieli albo zginąć, albo znaleźć się w szpitalu. <…> Mnie od śmierci ratowało nie tylko szczęście, ale, głównie, rany. <…> Żywi pozostali, w zasadzie, tyłowcy i oficerowie, nie ci, których posyłano do ataku, a ci, którzy posyłali. I politrobotnicy. Ci ostatni — stalińcy z istoty i z wychowania. Oni odebrać wojnę obiektywnie po prostu nie są w stanie. Tępotę, wzmocnioną sklerozą, stała się nieprzebijalna. <…> Walczyli głupio, rozrzutnie, nieudolnie, nieprofesjonalnie. Pozwalali Niemcom zabijać i zabijać siebie bez końca”… P. S. Kiedy do telewizji ICTV na program „Wolność słowa” 22 kwietnia zawitał deputowany ludowy Wadym Kołesniczenko ze wstążką gieorgijewską, przypiętą odznaką deputowanego do klapy marynarki, to ja, szczerze mówiąc, wysokich emocji nie poczułem. Wstążkę gieorgijewską z pełnym prawem mógłby nosić, na przykład, mój dziadek, Iona Andrijowycz Romanczuk, starszy fajerwerker 2. baterii 75. brygady artylerii 31. korpusu armijnego, odznaczony w czasie I wojny światowej Krzyżami Gieorgijewskimi i Medalami Gieorgijewskimi (pierwszy medal otrzymał jeszcze w październiku 1914 roku „za odznaczenie się w działaniach przeciwko nieprzyjacielowi od 2 do 6 października 1914 r.”) czy rodzony brat mojej babci — zawodowy oficer Rosyjskiej Armii Cesarskiej. Ale to już temat innej rozmowy… Frontowcami byli też moi rodzice: Kostiantyn Ionowycz Romanczuk — szeregowy Armii Czerwonej (po wojnie — inżynier-mechanik) oraz Kateryna Mykytiwna Samczenko — felczer wojskowy oddziału operacyjnego 134. batalionu medyczno-sanitarnego 28. dywizji górsko-strzeleckiej (po wojnie — lekarz-kardiolog, major w stanie spoczynku). Oni, prawdziwi weterani wojny niemiecko-sowieckiej, opowiadali o widzianym i przeżytym niechętnie, a kiedy już dzielili się wspomnieniami, to one (wspomnienia) bardzo często nie zgadzały się z powszechnie przyjętą w ZSRR oceną „Dnia Zwycięstwa”. Swoją drogą, rodzice nigdy nie nosili sowieckich odznaczeń…
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
się z mlekiem matki, a teraz — na poziomie genetycznym. Gdyby bolszewicy utrzymali się przy władzy jeszcze z dziesięć lat, żyliby tu nie ludzie, a zwyrodnialcy. Spójrzmy prawdzie w oczy: od kogo pochodzimy, kim są nasi rodzice? Najlepsi ludzie, elita, zostali rozstrzelani, wytępieni, zamordowani, rozproszeni, a my urodziliśmy się z tych, którzy pozostali — zniechęconych i zastraszonych. Pamiętam referendum z 1991 roku w sprawie niepodległości Ukrainy. Przyjechały do nas grupy marszowe Ukraińców z Zachodu, tak jak w 1941 roku jechały grupy marszowe OUN, by utwierdzać ukraińską władzę w terenie. A co my, mieszkańcy Wschodu? Akcję naszych braci Ukraińców zrozumiały jednostki, wszyscy inni stali z boku, wyczekiwali, dobrze chociaż, że zagłosowali za niepodległością Ukrainy. Jest nas tutaj w porównaniu z Zachodem ilościowo bardzo dużo, miasta-milionowce, co miasteczko to 100 tysięcy mieszkańców, ale nasza jakość polityczna jest bardzo niska. I to na Charkowszczyźnie — przedgórzu Donbasu, a o sam Donbas nawet nie pytajcie. I ta siła o niskiej jakości politycznej wpływa na życie polityczne całej Ukrainy, wybierając „dwukrotnie niekaranego” człowieka na swojego prezydenta. Potem żałujemy, ale nie kajamy się, bo jesteśmy bezbożnikami. W kolejnych wyborach znów mogą nas nastraszyć banderowcami, faszystami, kim tylko chcecie, i znów zagłosujemy przeciwko sobie, przeciwko Ukrainie. Staliśmy się bardzo leniwi. Już dawno nie sądzą za czytanie niegdyś zakazanej literatury, a my jej mimo wszystko nie czytamy. Do naszej biblioteki rejonowej kanadyjscy przyjaciele Ukrainy przywieźli 450 unikalnych tomów w języku ukraińskim, wydanych w latach 1945—1990 — czytajcie, uczcie się! Aha, nie na tych trafili. Ale lody ruszają. Wyrosło nowe pokolenie Ukraińców, które zdołało się rozeznać i głosowało na „Batkiwszczynę”, „Swobodę”, UDAR. Takich jest tu już tysiące, a chciałoby się, żeby były setki tysięcy. Oto i teraz, jeśli ten artykuł zostanie wydrukowany, to w moim rejonie przeczyta go mało ludzi — „Słowo Proświty” prenumerują jednostki, my przecież wolimy wypić trzy butelki wódki, niż zachęcić do prenumeraty gazety. Tacy właśnie tutaj jesteśmy. Nie przerażają nas reforma emerytalna, sądowa, medyczna i inne głupstwa rządu, wielu z nas nie wierzy w nic, nie przeczytamy broszury „Kim są banderowcy i o co walczą”. Ale jeśli nagle będą rozdawać szczęście, to zbijemy z nóg wszystkich i pierwsi staniemy do okienka, żeby je otrzymać. Tacy właśnie tutaj jesteśmy, póki co. Wybaczcie, że tak bezpośrednio i cynicznie, ale chce mi się od tego płakać.
Машинний переклад
Władza nie potrafi już wymyślić, co powiedzieć narodowi w kwestii licznych porażek w gospodarce, problemów w sferze humanitarnej i pogorszenia poziomu życia ludności. W takich przypadkach wymyślają jakieś „straszaki”, byle tylko odwrócić uwagę obywateli. Tym razem sięgnięto po „zagrożenie faszyzmem”, przeprowadzają jakieś „antyfaszystowskie marsze”. Ale kiedy regionaliści wyzywają patriotów Ukrainy od faszystów, to nie jest po prostu hipokryzja, to brutalna fałszerstwo. Przecież to właśnie totalitarny, komunistyczny reżim ZSRR był pierwszym sojusznikiem faszystów jeszcze w latach przedwojennych. A obecna władza w kraju jest z natury postkomunistyczna, na dodatek w ścisłym sojuszu z obecnymi komunistami — ideowymi spadkobiercami sojuszników nazizmu. Ochrona rady miejskiej polewa pikietujących z węży strażackich. Serhij HORYCWIT, m. Odessa. Zdjęcie z portali społecznościowych. 29 maja 2013 roku sąd rejonowy w Odessie zaspokoił pozew aktywistów partii UDAR i zobowiązał mera miasta Ołeksija Kostusiewa oraz 88 radnych rady miejskiej do przeproszenia mieszkańców Odessy za rozporządzenie pod nazwą „Faszyzm nie przejdzie”. W pozwie udarowców zaznaczono, że 21 grudnia 2012 roku, kiedy mieszkańcy miasta „szturmowali merostwo”, Kostusiew rozporządzeniem nie wpuścił na sesję deputowanego ludowego Ukrainy, przewodniczącego odeskiej organizacji obwodowej WS „Swoboda” Pawła Kyryłenkę, choć deputowani regionaliści Ihor Markow, Switłana Fabrykant oraz Hennadij Truchanow weszli tam bez przeszkód. Więc aby pomóc swojemu liderowi dostać się na sesję, swobodowcy uciekli się do szturmu. Szturmujących przywitał wzmocniony oddział ochroniarzy prywatnej firmy, których rada miejska wynajęła za środki wspólnoty. Kiedy kilku protestującym udało się jednak dostać do foyer, ochroniarze użyli gazu pieprzowego, gaśnic i strumieni wody z węży strażackich. Tego dnia radni ulicę jednak przemianowali. Według słów Kostusiewa, taką decyzję podjęto na przekór uczestnikom akcji protestacyjnej, których nazwał „kupą łajdaków” i „faszystami”. Ten incydent miejscowi ukrainofobowie wykorzystali jako pretekst do nowej antyukraińskiej histerii. Obwodowa organizacja Partii Regionów natychmiast ogłosiła utworzenie w mieście „antyfaszystowskiego komitetu”. A deputowany regionalista Ihor Markow obiecał, że odpór swobodowcom dawać będą jakieś „drużyny ludowe”. I poszło-pojechało… Na te wyzwania miejscowe komórki partii „Swoboda”, „Batkiwszczyna” oraz UDAR tylko wzmocniły swoją aktywność, dając odpór dalszej rusyfikacji Odessy. Obecna decyzja sądu, który zakwalifikował wyzywanie ludzi od faszystów jako działanie bezprawne, jest jednym ze zwycięstw opozycjonistów. Swoim hałasem o „zagrożeniu faszyzmem” władzy nie uda się odwrócić uwagi opinii publicznej od licznych porażek we wszystkich sferach życia. Wnioski o zdolności opozycji do mobilizacji ludności na protest i realne nastroje protestacyjne w społeczeństwie. Po trzecie, władza przy okazji ujawniła radykałów i myślących oraz będzie szukać sposobu na zneutralizowanie ich przed wyborami prezydenckimi. Oprócz tego władza otrzymała cenną informację o niegotowości opozycji do natychmiastowego wskazania wspólnego kandydata na prezydenta. Nie na darmo zaraz po 18 maja wiele mediów zaczęło mówić o zrównaniu szans Janukowycza i Kliczki. Ale o tym osobno. Najważniejszy wniosek — na Ukrainie decydującym czynnikiem eskalacji tak zwanej „walki z faszyzmem” jest wpływ światowy. Jeśli bez żadnego poważnego przygotowania informacyjnego i przy braku oficjalnego rejestru organizacji faszystowskich na Ukrainie odbywa się antyfaszystowski marsz, oznacza to, że jest to komuś na świecie potrzebne. I nie tylko Rosji. To powinno nas zaniepokoić. Społeczeństwo nie jest na to gotowe, nie zna dokładnie nawet dokładnej, nieupolitycznionej definicji terminu „faszyzm”. Ktokolwiek może przekształcić nasze powierzchowne, czysto emocjonalne postrzeganie nieuświadomionego zjawiska w potężną broń informacyjną przeciwko nam, nazywając faszystą i wrogiem ludzkości ludzi, na których możemy liczyć. Bez wątpienia światowa kampania antyfaszystowska ma ukryte motywy, bo wzywają do szukania faszyzmu właśnie tam, gdzie go nigdy nie było. Całkiem możliwe, że zglobalizowane struktury nie mogą już kontrolować własnych apetytów i na świecie prognozuje się masowy, szybki wzrost nacjonalizmu obronnego narodów, doprowadzonych do rozpaczy masowym bezrobociem i biedą. Nikt nie wie, czy to niezadowolenie dojdzie do skrajnej formy — narodowej solidaryzacji pod wodzą totalitarnej elity. Zjawisko, które przywykliśmy nazywać faszyzmem, powstało nie w jednym kraju, ale dokładnie w odpowiedzi na skomplikowaną sytuację kryzysową. Trudno powiedzieć, czy współczesny kryzys światowy, który przede wszystkim niszczy tożsamość ludzką, jest realnym prowokacyjnym czynnikiem pojawienia się czegoś podobnego do neofaszyzmu. Jednak powinniśmy się nad tym zastanowić, porównać warunki i przyczyny minione oraz współczesne, próbować zrozumieć, czym jest faszyzm naprawdę nie ze słów współczesnych agitatorów, a z prac myślicieli tamtego czasu. W szczególności traktat filozoficzno-społeczny Mykoły Sciborskiego „Nacjokracja”. To bardzo ważne, bo właśnie teraz Europa przeżywa potężny wzrost nacjonalistyczny. Prawda, tam nacjonaliści przewodzą obronie tożsamości oraz obronie interesów narodowych i coraz bardziej przenikają do struktur władzy demokratycznej. A na Ukrainie Ukraińców zastrasza się ukraińskim nacjonalizmem, a kiedy to nie pomaga — ogłasza się walkę z faszyzmem, mając na myśli nacjonalizm. Walką kierują ci sami sowieccy ideolodzy pracy komsomolskiej, którym w Wyższej Szkole Partyjnej mówiono prawdę o tym, że po tym, co stało się i stanie się z Ukraińcami, każdy Ukrainiec, nawet rosyjskojęzyczny i nawet sprawiedliwy etniczny Rosjanin czy przedstawiciel innego etnosu, stanie się ukraińskim nacjonalistą.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…tusjew zainicjował przyjęcie przez radę miejską dokumentu – apelu mera miasta do mieszkańców Odessy „Faszyzm nie przejdzie”, w którym nazwał ludzi zgromadzonych przed budynkiem ratusza „niedobitymi spadkobiercami faszyzmu” i „faszyzującymi zbirami”. Wśród protestujących, którzy wówczas zebrali się przy ratuszu, byli nie tylko przedstawiciele opozycyjnych sił politycznych, ale także przedsiębiorcy z odeskich targowisk, oszukani inwestorzy niedokończonych budów, obrońcy dziecięcej szkoły żeglarskiej w Otradzie, aktywiści organizacji społecznej „Za całą Odessę”. Po tym, jak zarządzenie mera miasta pojawiło się na oficjalnej stronie rady miejskiej, odescy udarowcy złożyli pozew do sądu, w którym domagali się oficjalnych przeprosin od Kostusjewa. I oto sąd wydał orzeczenie: „Aleksiej Kostusjew i 88 deputowanych mają publicznie przeprosić odessytów za pośrednictwem gazety miejskiej „Odeski Wisnyk”. Zatem UDAR wygrał sprawę. Mnie przypadło być świadkiem tamtych wydarzeń. 21 grudnia Odeska Rada Miejska prowadziła sesję. Pikietowało ją wówczas blisko dwustu odessytów, niezadowolonych z pracy lokalnych władz.
Aby odwrócić uwagę odessytów od bałaganu w mieście, rada miejska stale sięga po podsycanie wrogości. Rządzą tam regionałowie na czele z burmistrzem Kostusiewem. Teraz zabrali się do niszczenia ukraińskich nazw ulic. Szczególne oburzenie społeczeństwa wywołała propozycja przemianowania ulicy Iwana i Jurija Lipów. Dla ukrainofobów Lipowie to „faszyści, nacjonaliści, banderowcy”. Taką samą opinię ma urodzony na Sachalinie, dawny wykładowca „komunizmu naukowego” Ołeksij Kostusiew. Przeciwko próbie wymazania z pamięci odessytów imion Iwana i Jurija Lipów zaprotestowała odeska inteligencja. Znani literaci, historycy, działacze Proświty podpisali otwarty list protestacyjny. Jednak ratusz nie usłyszał tych ostrzeżeń. Przedstawiciele UDARU tego dnia przypięli do ogrodzenia transparent „Iwan i Jurij Lipowie – duma Odessy” i razem ze świętym Mikołajem zaczęli częstować wszystkich obecnych mikołajkami i cukierkami, poczęstowali gorącą herbatą. Nagle jednak przy wejściu do ratusza wybuchła szarpanina, swobodowcy chcieli dostać się do budynku. Okazało się, że za czyimś ... agresywnego kapitału – ukraińskiej tożsamości i nacjonalizmu. Po letniemu sennej, ospałej ukraińskiej polityce opozycyjnej partia władzy nieoczekiwanie postanowiła zaskoczyć masowym antyfaszystowskim marszem. Komu wypada szukać nieistniejącego nacjonalizmu, wskazując palcem pokojowych nacjonalistów? Ostatnio urzędnicy ONZ ożywili proces pisania różnych dokumentów, którymi wzywają takie państwa, jak Ukraina, do walki z faszyzmem, ekstremizmem i innymi grzechami niedorozwiniętej demokracji. Kilka takich dokumentów wziął za podstawę i dodał do kompletu inicjatywy ustawodawczej „O zakazie rehabilitacji i gloryfikacji osób i organizacji, które walczyły przeciwko antyhitlerowskiej koalicji” poseł Kolesniczenko. Ta informacja znajduje się na stronie Rady Najwyższej. Wygląda na to, że walka partii władzy z symulakrem ukraińskiego faszyzmu nie jest jej własnym produktem programowym i przypomina tanią implementację wspomnianej już technologii światowej walki z faszyzmem i innymi „izmami” w kompleksie. Przy tym zmobilizowani uczestnicy polowania na nieuchwytnego ukraińskiego „obcego” o nazwie „faszyzm” nie wiedzą, czym jest faszyzm, a tym bardziej nacjonalizm. Nie warto jednak drwić z tego nieudanego flashmoba. Po pierwsze, zademonstrował on pożądany pozytywny obraz dla Europy, która nie będzie wnikać w istotę zjawiska. Po drugie, partia władzy otrzymała cenną informację
Машинний переклад
Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
Po flash-mobie partii władzy, z jej rozmaitymi manipulacjami słowem „faszyzm”, trudno mówić o istocie tego przedmiotu. W internecie jest niezliczona ilość śmieci informacyjnych, od politycznych oświadczeń z czasów walki z ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem aż po paszkwile Ołeksandra Rodżersa. Spryciarze z informacyjnego frontu dopasowują do słowa „faszyzm” dosłownie wszystkie straszaki globalnego agitpropu, od rasizmu po homofobię i nietolerancję. W ten sposób wspomniany termin przekształca się w uniwersalny symulakrum propagandy o międzynarodowej marce — „włączono wszystko”. Do Ukrainy ten cud został wniesiony w postaci źle zamaskowanej technologii walki z zorganizowanym ruchem na rzecz narodowej tożsamości, który niektórzy nazywają nacjonalizmem. W ukraińskiej polityce takim ruchem jest WO „Swoboda” ze swoim Programem ochrony Ukraińców. To jeszcze nie nacjonalizm, lecz konserwatywny ruch na rzecz zachowania konstytucyjnych praw do samostanowienia etnicznych Ukraińców oraz na rzecz realnej ochrony interesów narodowych i życiowych obywateli. Ostrym nacjonalizmem wzorca europejskiego ten ruch stanie się dopiero wtedy, gdy Ukraińcy uświadomią sobie, że są realną odpowiedzialną większością, od której w Ukrainie wiele powinno zależeć, i zaczną domagać się od władzy konstytucyjnych praw, przede wszystkim zapewnienia zatrudnienia,
godziwej zapłaty za pracę i ochrony narodowej gospodarki oraz wewnętrznego rynku. To właśnie niepokoi korporacje światowe, w tym także rosyjskie, które nie chcą ograniczyć swoich apetytów na zysk kosztem każdego z nas. Właśnie w celu ubezpieczenia się od ryzyka zmniejszenia nadzwyczajnych zysków wskutek przeciwdziałania miejscowych sił nacjonalistycznych przeznacza się pieniądze na zadziwiające technologie walki z potencjalnym nacjonalizmem na tzw. terytoriach wpływów. Nawet niewinny ruch w obronie tożsamości stoi kością w gardle korporacjom światowym, zwłaszcza rosyjskim. Najpopularniejsza i najtańsza metoda prewencyjnego oczyszczania z miejscowego nacjonalizmu jest bardzo prosta — nacjonalistów nazywa się faszystami, wrogami własnego narodu i całej ludzkości, a dalej uruchamia się archaiczny stereotyp wypłukiwania faszyzmu. Wynik tej logiki nikogo nie szokuje, bo to zwyczajny biznes ubezpieczania ryzyk ekonomicznych na cudzych terytoriach. W Ukrainie jest on idealnie opłacalny, ponieważ wśród nas nadal działa sowiecka walka z ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem, tzn. wielu Ukraińców wykorzeniają we własnym nacjonalizmie z przyzwyczajenia i zupełnie bezpłatnie. Poza tym poziom życia większości ludności jest dostatecznie niski, by nie interesowała się ona polityką ani zorganizowanym nacjonalizmem. Jednak ostatnie wydarzenia w Kijowie pokazały — ktoś bardzo zainteresowany jest przyspieszeniem procesu „oczyszczania” Ukrainy z przeszkody w postaci nieograniczonego panowania czu-
Машинний переклад
Śladem trzynastego Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka Anna MUKAN, Zdjęcie Stanisława ZOŁOTUWŚKIEGO, centrum prasowe Instytutu Filologii
Mychajło SŁABOSZPYTSKYJ, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka
To pytanie brzmi od dziennikarzy swoistym refrenem przy zakończeniu każdego konkursu: co w nim było nowego i szczególnego? Wyjaśniam: szczególne jest to, że mimo wszystkich przeszkód, on jednak się odbył. Wydawało się, że szefowie Ministerstwa Oświaty zrobili wszystko, aby go wreszcie pogrzebać, a on — się odbył. Nowe zaś w naszym patriotycznym maratonie — to nowi uczestnicy, nowe nazwiska w rejestrze zwycięzców i laureatów. A jeśli chodzi o jakieś technologiczne nowacje, o których chcą usłyszeć dziennikarze, to organizatorzy mają nieco inne zdanie: mamy wypracowany we wszystkich momentach, wielokrotnie wypróbowany scenariusz, który daje szeroką przestrzeń dla realizacji idei Petra Jacyka, który marzył o takim masowym przedsięwzięciu, które sprzyjałoby podniesieniu społecznego prestiżu języka państwowego w oczach uczniów i studentów. Nie jesteśmy ogarnięci żądzą reformowania i przekształcania tego, co dowiodło swojej żywotności przez wszystkie lata istnienia konkursu. Znacznie bardziej jesteśmy przejęci niepokojem o jego los, bo nie tylko Tabacznikowi i K° kole w oczy nasz konkurs — niestety, w Ukrainie jest niemało ludzi, którzy wiele by dali, aby nasz językowy maraton przestał istnieć. I prowadzą oni walkę z naszą sprawą, uciekając się nawet do insynuacji i oszczerstw. Dobrze, że za nami i z nami jest cała armia nauczycieli-polonistów i konkursowiczów, a także markowość naszego konkursu. Lata pracowały na nas. Każdy turniej był jeszcze jednym zwycięstwem. I wszystkie razem złożyły się w zjawisko, które stało się poważnym aktorem życia narodowego zarówno w Ukrainie, jak i w diasporze. Bezsprzecznie, dziś jest to najbardziej masowy projekt narodowy. I jeśli do niedawna opiekowało się nim, oprócz Ligi Ukraińskich Mecenasów, Ministerstwo Oświaty, które oficjalnie było współorganizatorem konkursu (jest to zaznaczone w dokumentach rejestracyjnych Ministerstwa Sprawiedliwości), a także Ministerstwo Kultury, Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwo Obrony (w dokumentach rejestracyjnych zapisano, że nasze przedsięwzięcie odbywa się przy ich udziale), to teraz faktycznie cały ciężar konkursu spoczywa właśnie na Lidze. Wycofały się z niego nie tylko Ministerstwo Oświaty, ale i Ministerstwo Kultury oraz Spraw Zagranicznych. Na wysokości zadania pozostaje tylko Ministerstwo Obrony, które, przyłączywszy się do udziału w językowym maratonie dziesięć lat temu, aktywnie bierze w nim udział i dzisiaj. I poziom organizacji językowego turnieju w Siłach Zbrojnych jest naprawdę wzorowy. Ministerstwo Obrony również udziela ważnej pomocy organizatorom konkursu. Zmieniają się szefowie ministerstwa, ale nie wpływa to na stosunki ministerstwa i językowego turnieju. W przeciwieństwie do Ministerstwa Oświaty, gdzie intronizacja na tronie Tabacznika od razu potwierdziła jego antyukraińskie działania. I założenie alternatywnego wobec turnieju im. Jacyka konkursu imienia T. Szewczenki (w prasie już go przemianowano na konkurs imienia Tabacznika), w którym całkowicie rozmyto narodotwórczą istotę turnieju Jacyka, — w przedsięwzięciu Tabacznika mowa jest i o językach mniejszości narodowych, i o literaturze, i nowa jego inicjatywa — konkurs z języka rosyjskiego „Łukomorje” — wszystko to jest skoncentrowanym wyrazem wzorowanej na Moskwie rusyfikacyjnej i sowietyzowanej polityki kierowanego przez Tabacznika resortu. Przez wszystkie lata niepodległości Ukrainy nie mieliśmy na tym stanowisku tak otwartego ukrainofoba. Czy trzeba dodawać, że istnienie Tabacznika właśnie w tym statusie bezpośrednio niesie zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Takie mamy realia państwowego i narodowego niby-budowania Ukrainy. Oczywiście, można w rozpaczy załamywać ręce, mówiąc: „co my możemy zrobić?! Przecież dzisiaj w Ukrainie — kiedy mówimy o władzy — prawie wszystko jest przeciwko nam!..” I nie będzie to żadną przesadą. Ale byłaby to ostateczna kapitulacja. To przecież najłatwiejsze — powoływać się na niesprzyjanie wszystkiego, a nawet wrogość wobec naszej sprawy i czekać na bardziej sprzyjające czasy. I tak w czekaniu, niczym Robinson Crusoe na bezludnej wyspie, wypatrywać błogich zmian. Na zebraniu Ligi Mecenasów powiedziano jasno: jeśli konkurs wstrzymać, to potem będzie go bardzo trudno wznowić. Trzeba zachować go za wszelką cenę. Nawet idąc na nieuniknione, zważając na obecny kontekst polityczny, straty. Dzięki Bogu, że te straty okazały się znacznie mniejsze, niż zakładaliśmy. Pierwszy rok urzędowania Tabacznika odbił się tym, że konkurs tylko symbolicznie odbył się na Charkowszczyźnie i Sumszczyźnie. Ale w kolejnych latach powszechnie powrócił do swojego zwykłego formatu. I oto nawet po rezonansie i podsumowaniach trzynastego turnieju, który właśnie się zakończył, możemy stwierdzić: pod względem wszystkich swoich wskaźników jakościowych ani trochę nie ustępuje żadnemu poprzedniemu turniejowi. A co i gdzie są te Tabacznikowe „Łukomorje” oraz konkurs im. Szewczenki? Czy słyszeliście coś dobrego o nich? A weźmy pod uwagę: konkurs im. Jacyka — to środki mecenasów. Zainicjowane zaś przez Tabacznika konkursy — to środki z budżetu państwa. Na co je wydają? Na zachcianki Tabacznika o dalekim od ukraińskiego wypełnieniu. Konkurs im. Jacyka uratowały jego marka i społeczeństwo. Okazuje się, że jeśli pokojowo, wspólnotą bronić jakiejś sprawy, to ona będzie żyła, niezależnie od żadnych niesprzyjających okoliczności. Kto niedawno miał okazję być na zamknięciu trzynastego konkursu w teatrze im. I. Franki, potwierdzi: kończył się triumfalnie. I to jest wymowne. Pospolitego ruszenia młodego pokolenia ku językowi państwowemu nie zatrzymają żadne czarne siły. Jak co roku, 9 listopada, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa, rozpoczniemy już czternasty patriotyczny językowy maraton. Tym razem — już z Żytomierszczyzny. To tradycja: każdy nowy konkurs startuje z innego obwodu Ukrainy, który da sygnał całemu państwu: nowy językowy maraton rozpoczęty! I dodajmy, rozpoczęty w dobrej wierze organizatorów, że ta ważna sprawa państwowa przyniesie poważny rezultat. Tak siewca, rzucając w rolę ziarna, wierzy, że dadzą one obfite wschody.
W Dniu słowiańskiego piśmiennictwa i kultury prawosławni i katolicy obrządku wschodniego czczą pamięć równych apostołom braci Cyryla i Metodego — oświecicieli i kaznodziejów chrześcijaństwa, twórców słowiańskiego alfabetu. W tym roku w Instytucie Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki odbyło się uroczyste otwarcie wystawy „Skarb słowa”, poświęconej 1150-leciu misji morawskiej świętych Cyryla i Metodego, którą przygotował Instytut Literatury Bułgarskiej Akademii Nauk. W otwarciu wystawy wzięli udział prorektor ds. stosunków międzynarodowych KNU imienia Tarasa Szewczenki prof. Petro Bech, kierownik katedry filologii słowiańskiej Instytutu Filologii prof. Olha Palamarczuk, radca Ambasadora Republiki Bułgarii w Ukrainie ds. oświaty i kultury Petar Tanew, attaché ds. kultury Ismegjul Ahmed, zastępca dyrektora Instytutu Filologii doc. Wałerij Czemes, przewodniczący towarzystwa przyjaźni „Ukraina-Bułgaria” akad. Jurij Siedyh, przedstawiciele ambasad Serbii i Słowenii w Ukrainie, wykładowcy i studenci.
Wystawa „Skarb słowa” to 28 plakatów z fotokopiami unikatowych rękopisów, ikon, witraży, zabytków archeologicznych, map miejscowości i pomieszczeń związanych z misją morawską świętych Cyryla i Metodego. Autorami wystawy są prof. Anisawa Miltenowa oraz doc. Marija Jowczewa. Praca nad stworzeniem plakatów odbywała się w Instytucie Literatury Bułgarskiej Akademii Nauk. Lwią część unikatowych zabytków udostępniono do opisu kolekcjonerom prywatnym, a także klasztorom Zografskiemu, Rylskiemu i Sofijskiemu w Bułgarii. Po raz pierwszy wystawę zobaczyli mieszkańcy Brukseli na początku 2013 roku. Do stolicy Ukrainy „Skarb słowa” przywiozła wykładowczyni Instytutu Filologii Marieta Girginowa. Teksty dla ukraińskiego czytelnika zaadaptowali studenci-bułgaryści oraz wykładowcy katedry filologii słowiańskiej Instytutu Filologii. „Książka to pamięć cywilizacji, zwycięstwo nad czasem, wieczność. Cyryl i Metody chylili czoła przed słowem i książką — środkami poznania Boga i świata” — podkreśliła świętość misji słowiańskich oświecicieli Marieta Girginowa i wezwała do obejrzenia unikatowej wystawy w celu głębszego poznania swojej tożsamości narodowej.
Машинний переклад
Anastasija ŻALIUK
W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki uroczyście nagradzano zwycięzców konkursów poświęconych Dniom Szewczenkowskim: III Międzynarodowego konkursu językowo-literackiego młodzieży uczniowskiej i studenckiej im. Tarasa Szewczenki oraz XII Ogólnoukraińskiego konkursu twórczości uczniowskiej. W uroczystościach wzięli udział pierwszy zastępca ministra edukacji i nauki Ukrainy Jewhen Sulyma, wybitny ukraiński poeta, przewodniczący Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, Bohater Ukrainy Borys Olijnyk, dyrektor Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Dmytro Stus, dyrektor Instytutu Technologii Innowacyjnych i Treści Edukacji MON Ołeksandr Udod. Szczególnie miło dla Nowodniestrowska jest to, że zgodnie z rozkazem nr 448 z 17.04.2013 r. jedyny dyplom I stopnia oraz imienny zegarek na rękę od Ministerstwa Edukacji i Nauki, Młodzieży i Sportu Ukrainy — na finałowym, już państwowym poziomie! — wśród kursantów wyższych wojskowych szkół zawodowych Ukrainy zdobyła absolwentka Nowodniestrowskiego gimnazjum, obecnie kursantka 4 roku Żytomierskiego Instytutu Wojskowego im. S. Korolowa Anastasija Bahrijczuk. To już drugie zwycięstwo na najwyższym poziomie: w 2010 roku Anastasija zajęła I miejsce w finale Międzynarodowego konkursu znawców języka ojczystego im. P. Jacyka oraz III miejsce w konkursie im. T. Szewczenki na etapie państwowym. Jej zwycięstwa są prezentem dla najlepszej ukraińskiej filolog i ukochanej babci Tamary Honczar, która pielęgnowała znajomość języka od dzieciństwa, a także dla kochanej mamy, Inny Honczar, bo jej poetyckie pączki hojnie wypuściły w córce wyjątkowy talent. Jej prace poetyckie weszły do twórczego dorobku kursantów i wykładowców ŻWI NAU — zbioru „Poetycka wiosna”, który ukazał się drukiem w tej samej uczelni w 2010 r. „Wasze prace — podkreślał podczas uroczystości Bohater Ukrainy Borys Olijnyk — świadczą, że jesteście świadomymi obywatelami naszej soborowej, niepodległej Ukrainy i kochacie swój naród, a także przekonują, że wy — młode pokolenie naszego państwa — staniecie się jego niezawodnym filarem”.
Машинний переклад
Ihor HAŁUSZCZAK, Lwów
Wychowaniu ideowo-patriotycznemu młodzieży w Lwowskim Kolegium Motoryzacyjno-Drogowym poświęca się szczególną uwagę. Kształci się tu wykwalifikowanych specjalistów w zakresie budowy maszyn i obróbki materiałów, eksploatacji i naprawy dźwignicowo-transportowych, budowlanych i drogowych maszyn oraz urządzeń, organizacji i regulacji ruchu drogowego, transportu i infrastruktury transportowej itd. Kilka lat temu kolegium weszło w skład Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. W tym roku mija 100 lat od śmierci światła ukraińskiej literatury – Leśi Ukrainki. Niestety, w odróżnieniu od Tarasa Szewczenki i Iwana Franki, wizerunek Leśi Ukrainki nie tak często uosabiany jest w monumentalnych rzeźbiarskich formach. Dlatego odsłonięcie jej rzeźbiarskiego wizerunku w tym kolegium stało się wydarzeniem nieprzeciętnym i szczególnie poruszającym.
Na uroczystości, które odbyły się na placu centrum dydaktyczno-produkcyjnego kolegium, zgromadzili się studenci i wykładowcy. Jak powiedział dyrektor kolegium, człowiek niespokojnego usposobienia i życiowej energii, zasłużony nauczyciel Ukrainy Tadej Bojarski, odsłonięcie popiersia nieśmiertelnej autorki „Leśnej pieśni” następuje po ustawieniu tutaj pomnika Tarasa Szewczenki. Wkrótce zaś, dzięki staraniom pracowników placówki oraz mecenasów, obok powstanie rzeźba Iwana Franki. Zauważmy, że wszystkie trzy pomniki zostały wykonane na podstawie znanych rzeźbiarskich prac wybitnego ukraińskiego monumentalisty, laureata Nagrody im. Szewczenki, Emmanuiła Myśki, co świadczy o ich znacznej wartości artystycznej. Z okazji odsłonięcia popiersia córki Prometeusza odbyło się świąteczne muzyczno-poetyckie wydarzenie.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ków, którzy uważają, że można pisać tylko tak, a nie inaczej, Ołeksandr Danyłowycz nieco łagodzi nacisk tego pseudoakademizmu, ponieważ pokazuje, że akademizm polega także na obronie języka i na tym, że wszystko, co jest w języku, trzeba chronić i podnosić. Dziękuję Panu, Ołeksandrze Danyłowyczu, że znalazł Pan możliwość, by powiedzieć w książce także o tych trudnych etapach w historii obrony języka ukraińskiego, kiedy język ukraiński próbowano zniszczyć”. Autora z okazji wydania książki powitali pisarz, krytyk, tłumacz Dmytro Drozdowski, kandydat nauk filologicznych Dmytro Danyłczuk, laureat Nagrody im. Szewczenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa
Машинний переклад
Zgodnie z programem III Międzynarodowego Festiwalu „Książkowy Arsenał”, który obecnie odbywa się w Kijowie, miała miejsce prezentacja nowej książki doktora habilitowanego nauk filologicznych, profesora Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Ołeksandra Ponomariwa „Ukraińskie słowo dla wszystkich i dla każdego”, która właśnie ukazała się w wydawnictwie „Łybid”. Autora powitali wydawcy, znani językoznawcy, studenci oraz inni miłośnicy ojczystego słowa. Nadija KYRIAN Zdjęcie autora. Rozpoczął wydarzenie studencki zespół wokalny „Roksolania” KNU im. Tarasa Szewczenki pod kierownictwem Iwana Pawłenki, wykonując szereg ukraińskich pieśni ludowych. „Każdy naród postrzega otaczający świat na swój sposób. I ta swoistość odbija się w języku. Mówią, że obcy język można opanować w stosunkowo krótkim czasie, a ojczysty trzeba studiować całe życie — podkreślił autor w słowie wstępnym. — Chodzi o różne poziomy władania językiem. Obcy język studiuje się po to, aby porozumieć się z obcokrajowcami, zapoznać się z ich nauką, kulturą itp. A język ojczysty to kod genetyczny narodu, środek jego samowyrażenia w świecie, sposób zachowania tożsamości narodowej, dlatego trzeba go studiować całe życie. Język zawsze był ochroną dla narodu ukraińskiego, zwłaszcza wtedy, gdy był on rozrzucony między różnymi obcymi państwami. Naród ukraiński zachował swoją jedność dzięki językowi. Sztuczny podział naszego państwa na rosyjskojęzyczne i ukraińskojęzyczne nie odpowiada rzeczywistości, bo cała Ukraina jest ukraińskojęzyczna, tylko niektóre jej części są sztucznie zrusyfikowane. Odrodzenie Ukrainy trwa, to tylko kwestia czasu. Mam nadzieję, że moja książka przysłuży się tej sprawie”. Ołeksandr Danyłowycz podziękował osobom zaangażowanym w powstanie książki: autorowi przedmowy, akademikowi Iwanowi Dziubie oraz całemu zespołowi wydawnictwa „Łybid”. Ołeksandra Ponomariwa powitali koledzy, wśród nich Nina Fedoriwna Kłymenko, członek korespondent NAN Ukrainy, językoznawca. Zaznaczyła ona, że Ołeksandr Danyłowycz przez długie lata pracował w Narodowej Akademii Nauk, w Instytucie Językoznawstwa, jest badaczem akademickim i ma znaczący dorobek naukowy. Mamy „Etymologiczny słownik języka ukraińskiego”, dumę ukraińskiego językoznawstwa. Ołeksandr Danyłowycz wniósł znaczący wkład w jego powstanie. Jest on z kohorty tych, którzy bardzo subtelnie czują słowo języka ojczystego i obcego (zna kilka języków). Jego akademizm, wszechstronne wykształcenie i znajomość języków przyczyniły się do napisania tej książki, która od innych podobnych różni się właśnie systematycznością. Naświetlone zostały zagadnienia fonetyki, leksyki, frazeologii, morfologii, składni wraz z jego przemyśleniami i komentarzami. Jego argumenty są przekonujące. Ołeksandr Danyłowycz we wszystkich czasach wykazywał się odwagą obywatelską, utwierdzając prawo języka ukraińskiego do bycia państwowym, pracował nad podniesieniem jego prestiżu. Pawło Juchymowycz Hrycenko, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego: „Chcę szczególnie podziękować Ołeksandrowi Danyłowyczowi za to, że broniąc normy, broniąc wysokiej literackości języka, oddaje należne źródłom historycznym, nie odrzuca tego, co archaiczne w języku, nie wzywa do odrzucania i zastępowania czymś innym, bardziej akceptowalnym, a do zachowania maksymalnie, jako wzorca. W odróżnieniu od niektórych pracowników akademickich („taka tęsknota ogarnęła”). Oczywiście, zwykli ludzie nie mają się czemu dziwić. Czasami można od nich usłyszeć bardzo piękne wyrażenia, barwne, solidne, naturalne. W przedmowie „Przewodnik w morzu językowym” akademik Iwan Dziuba zaznacza: „Kultura języka to problem, który tak czy inaczej jest obecny w każdej wspólnocie narodowej i bywa przedmiotem publicznej dyskusji oraz bacznej uwagi językoznawców, pisarzy, w ogóle ludzi nieobojętnych na możliwości wyrazowe słowa lub na prestiż swojego języka. Przecież język literacki u wszystkich narodów różni się od potocznego, „ludowego” i wymaga stałej, troskliwej opieki, kultywowania. Ale na Ukrainie kwestia kultury języka ukraińskiego stoi zasadniczo inaczej niż w narodowo „pomyślnych” społeczeństwach, bo jej dramatycznym tłem jest wielostuletnia historia naszego języka w ogóle, stulecia bezpośrednich zakazów i prześladowań lub mniej lub bardziej ukrytego podstępnego wypierania go z użycia publicznego, ogromny martyrologium ludzi, którzy za nim stawali i za to ucierpieli. Zresztą i dzisiaj, w niepodległym państwie ukraińskim, kwestia kultury codziennego wysławiania się Ukraińców, niestety, nie używają super, klas, klowo zamiast cudownie, wspaniale, ładnie, bardzo ładnie, błyskotliwie, wyjątkowo, nadzwyczajnie, zdumiewająco itp. Niemało mądrych rad znajdujemy w tej książce dotyczących poprawnego używania wielu leksemów. Czytelnikowi przydatnie jest dowiedzieć się, co dokładnie stosować: liczny czy liczebny; bania, makówka, szatro czy kopuła; bezprzewodowy czy bezprzewodowy (w znaczeniu bezprzewodowy/bezprzewodowy); bezpłatny czy bezkosztowny; wielki czy duży; wyglądać czy mieć wygląd; wyzwolenie czy uwolnienie; wyjątek czy wykluczenie; wyraz czy wyrażenie; zgadywać czy wróżyć; gałąź, dziedzina, dział czy obszar; orzech grecki czy orzech włoski; los czy część; pracować, robić, uczyć się czy zajmować się; zmuszać czy zmuszać; zbiegać się, zestawiać czy pokrywać się, porównywać; inaczej myślący czy inaczej myślący; masło czy olej; sztuka, mistrzostwo czy kunszt i wiele innych. Boli autora przestrzeganie przez mówców norm fonetycznych naszego języka. Szczególnie dotyczy to dziennikarzy radiowych i telewizyjnych. „Pamiętam (byłem wtedy studentem), w latach 50–60 żadnemu etatowemu pracownikowi radia czy telewizji nie przyszło do głowy palnąć w eter coś w rodzaju „tele-radio-kampania” albo opowiedzieć dzieciom „bajkę” (zamiast „kaskę”). Zły przykład dają czasami także najwyżsi przywódcy państwa, o czym również wspomina nasz szanowny profesor. Przeczytawszy tę książkę z wielką przyjemnością, chcę zwrócić się do rodaków: szanujmy nasz ojczysty język i dbajmy o jego czystość! A w tym celu trzeba dosłownie robić wysiłek nad sobą, codziennie pracować, a owoce nie każą na siebie długo czekać. Zakończyć chcę słowami akademika Iwana Dziuby: „Ta książka powinna stać się podręczną dla dziennikarza i urzędnika, lektora i studenta, człowieka interesu i ucznia; nie będzie ona zbędna także w każdej kulturalnej rodzinie”.
Машинний переклад
Wasyl KŁICZAK. Wyobrażam sobie, że te moje rozważania mogą niektórym wydać się dziwne, naiwne czy nawet dziwaczne. Cóż, panowie, spróbuję być jak najbardziej przekonujący. Rzecz w tym, że żyjemy w czasie, który w istocie porusza się zbyt przyspieszonym tempem. Nowa jakość zmienia inną. Ukraińcy jako etnos utknęli w swoim rozwoju. Jest ku temu wiele przyczyn. Zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Wydaje mi się, że prawdziwą historię Ukrainy znamy już całkiem wystarczająco. Można co najwyżej doskonalić swoją wiedzę i ten proces jest nieskończony. Bez wątpienia trzeba ją stale uzupełniać. Wiedza da przekonanie, przekonanie wzmocni wiarę. Wiara, jak wiadomo, jest niezniszczalna. Aby ją wzmocnić, pozostaje jedno – dobrze opanować ojczysty język ukraiński. Wtedy naszemu narodowi nie straszne żadne zagrożenia. Do tego skłania nowa książka profesora Ołeksandra Ponomariwa „Ukraińskie słowo dla wszystkich i dla każdego” (Kijów, „Łybid”, 2013). Wydanie to określono jako popularnonaukowe. Nie zdefiniowano go jako poradnik czy podręcznik, zresztą nie ma takiej potrzeby. Wydanie edukacyjne skłania do obowiązkowego zakuwania, a ta książka ze względu na swoją treść skłania do rozumienia, zapamiętywania, do uświadomienia sobie wykwintności ojczystego słowa. Traktować je trzeba jak małe dziecko: z drżeniem, czule, troskliwie. Nie można pozostawać w niewoli nawyków, czyli mówić tak, jak się przyzwyczaiło. Surżykiem to surżykiem. Nie zastanawiając się szczególnie, jak dobrać to czy inne słowo, to czy inne połączenie wyrazowe. Bardzo często ludzie nie chcą myśleć nad wyborem słów, nad tym, by ich mowa była czysta, schludna, pachnąca. (Jakoś, wracając autobusem z daczy do Kijowa, usłyszałem od kobietki, która siedziała po prawej stronie: „Oto pojeździłam na rodinę, i straciło swojego dramatyzmu. Ono nie sprowadza się do kłopotów zawodowego doskonalenia mówców, jak w „normalnych” społeczeństwach, a dotyczy losu ojczystego języka w ogóle. I jest częścią szerszego pytania o skalę i jakość społecznego funkcjonowania języka ukraińskiego”. W artykule wstępnym „Od autora” Ołeksandr Ponomariw zaznacza, że jego książka „Kultura słowa. Porady językowo-stylistyczne” wychodziła w wydawnictwie „Łybid” cztery razy (1999, 2001, 2008, 2011 lata). W tym okresie wiele wyrażonych w niej rekomendacji wcielono w życie w praktyce wydawniczej, w elektronicznych i drukowanych mediach. Powiedzmy, teraz już rzadko kto nazywa mieszkańców Danii daczanami, a ich język daczskim. Miejsce tych słów zajęły prawidłowe formacje duńczycy, język duński, co znalazło odzwierciedlenie także w pierwszym tomie nowego akademickiego Słownika rosyjsko-ukraińskiego (K.: Znannia, 2011): ros. daczanin – ukr. duńczyk, mniej rekomendowane daczanin (s. 521). W tym samym tomie jako pierwszy odpowiednik ros. gorożanin podano mistianyn (od misto), a nie horodianyń, utworzone od przestarzałego horod (s. 487). Jak widzimy, wytrwałość Ołeksandra Danyłowycza we wprowadzaniu dawno zapomnianych leksemów do współczesnej kanwy języka ukraińskiego uwieńczona została sukcesem. W swojej nowej książce autor wyraźniej rozgranicza synonimy i paronimy, zwiększa liczbę leksykalnych, morfologicznych, składniowych, frazeologicznych składników ustnej i pisemnej mowy ukraińskiej, wyznacza błędne i poprawne warianty ich użycia. Przy używaniu jednostek frazeologicznych z innych języków i przy odtwarzaniu ich w języku ukraińskim naświetlił sposoby unikania kalkowanych zwrotów i podał naturalne ukraińskie odpowiedniki. Do swojej mowy trzeba odnosić się starannie, uważa autor. I nie po prostu uważa, a także argumentowanie tego dowodzi. Często w tekstach pisanych i w mowie ustnej zdarza się zbieg spółgłosek czy samogłosek i w ten sposób niweczy się melodyjność języka: „Zjazd ekologów odbywał się w Krymu (…w w Kr…)”; „Mała łódeczka długo pływała w oceanie (…o u o…)”. W proponowanych rozdziałach książki czuć przejęcie autora tematyką językową, powiedzmy w „Leksyce” podawane są poprawne i niepoprawne wypowiedzi mówców. Ołeksandr Danyłowycz podkreśla, że język ukraiński jest niezwykle bogaty w synonimy, czyli w słowa bliskie lub tożsame pod względem znaczenia. Przykładów można podawać niemało, autor proponuje jeden. Na nazwanie pojęcia „linia zetknięcia nieba z ziemią” mamy takie słowa: obrij, horyzont, nebozwid, neboschył, krajnebo, kruhowyd, kruhozir, kruhohlad, wydnokruh, wydnokoło, wydnokraj, nebokraj, owyd itd. „Synonimiczne bogactwo naszego języka jest jednym z niewyczerpanych źródeł urozmaicenia wypowiedzi. Jednak nie wszyscy mówcy należycie wykorzystują tę leksykalną osobliwość języka ukraińskiego. Dość często pierwszeństwo oddają jakiemuś jednemu słowu z szeregu synonimicznego, przy czym nie najlepszemu. Przyczyny są tu różne: niedostateczny poziom opanowania języka ojczystego, wpływ innych języków, niewymagalność w doborze środków komunikacji językowej”. Rzeczywiście, czasami odnosi się takie wrażenie, że poszczególni ludzie jakby korzystali z tej samej odzieży czy obuwia i nigdy go nie zmieniali. A język nasz jest bogaty w synonimikę. I rzeczywiście, dlaczego młodzi ludzie w większości na wyrażenie uczucia radości, zachwytu czy uniesienia
Машинний переклад
LOS
Krzyk konwoju, wycie owczarków, w ślad za kolumną — ciemny pył… I gasi tam, niby niedopałek, twój dzień chłodny horyzont. Czyż to pierwszy raz — źli ordyńcy, gardłowy krzyk, tęgi nahaj? I ty — z wiekiem sam na sam — nie zostawaj, dawaj, dawaj! I tylko w sercu mimo woli gdzieś skrycie przysłowie stare o kozaku, co nie bez losu, i losie, co nie bez dobra.
ODA DO TWÓRCZEJ MYŚLI
Żelazem wyrywali mój język, palili moje ciało na stosach… Ja — wolności tysiącletni krzyk, duch niepokoju, ludzkości myśl wieszcza.
Zaganiali mnie w mury kamienne, łapali na arkan ordą z mojego stepu… Lecz świat ludzki nie legnie w trumnie, i słońca nie zamknąć w ciemność grobowca.
Jak trzęsienie ziemi, rwę drut kolczasty, jak promień, wyrywam się przez kraty… Ja — twórcza moc, która buduje świat, choć każdej nocy wiedli mnie umierać.
Ogień nie spopieli moich szat, żelazo moich skroni nie rozkroi… Ja — myśl Kobziarza, i Goi — też, i tych, których imion dawno nie ma.
Ja — myśl ludzka i prawdy prostota. Przychodź, żywy, — moje usta otwarte. Mój ruch ku słońcu Ziemię obraca, utwierdza Życie nad marnością śmierci.
PRACA
W pięściach u niego stali sto ton ciężaru. O państwowe tajemnice on, dziczejąc, pyta.
Wiktor BOJKO, m. Charków
Japoński rikszarz, argentyński gauczo, ukraiński poeta… Każdy element tego szeregu — produkt światowej historii, który doznawał szczególnego wpływu czynników społecznych, stając się charakterystycznym dla określenia swojego narodu w światowym społeczeństwie. Można by spróbować mówić i dalej w tym tonie, ale zostawmy go filozofom, etnografom, historykom… Chociaż powstaje inne połączenie znanych i zwykłych pojęć, jeśli zamienić przymiotniki na feudalny, parlamentarny czy radziecki. Kiedy robić zamianę w istniejącym porządku, pierwsze dwie pary wydają się niedorzeczne czy wręcz absurdalne. Za to wyrażenie “radziecki poeta” przez wiele dziesięcioleci z jakiegoś powodu uważano niemal za wzorzec czy etalon prawdziwej treściowej harmonii. Był on jak “papierowy” (bawełniany) kostium z krawatem i płóciennymi butami na święcie międzynarodowej solidarności pracujących. Z nieodzownym dodatkiem do niego radosnej (na głos: szczęśliwej) twarzy, rozjaśnionej “mądrą” leninowską uśmiechem z jasnoczerwonych płócien… Uśmiechem zawodowego rewolucjonisty, który do partyjnego programu z 1919 roku założył wojskowo-komunistyczną matrycę, którą nieubłaganie kierował się jego wierny następca — Soso Dżugaszwili… Jeszcze w szkole, patrząc na ilustracje w prezentowych informatorach z wizerunkiem narodowych kostiumów narodów “radzieckich” republik, próbowałem w myślach stworzyć narodowy kostium przedstawiciela radzieckiego narodu (“z narodowości jestem — radziecki”). Owszem, na głowie tiubietiejka, jak na zdjęciu u sławnego M. Gorkiego (jeszcze w latach pięćdziesiątych
Ciężko, z wzrokiem ponurym znów bierze się do pióra — do rozstrzelanych pod murem i tego by dodać pora. Ależ wujek tylko mordy u koni wyuczył, jak nie jest. I wścieka się śledczy: — Tępy!.. — I w twarz wujka bije. Już dawno by się udał do nieba szary głupek… Lecz oto — protokół według formy trzeba, a wieśniak ten, jak kloc. Tak! Przy trudnym on dziele: trzeba przecież wytworzyć w pełni z tego koniuszego z artelu terrorystę i szpiega.
OBLAWA (Na pożyczony temat)
Wychowałem się w starych borach, lecz nie bajek dziecięcy strach zapadł w duszę… Grały rogi myśliwskim zawołaniem trwogi, i skradał się zmierzch na wiatrach.
Oblawa!.. Gasły promyczki w trawie. W zmęczonej ręce strzelba cięższała. Lecz krwi tak pragnęły chóry gończe, że nie zatrzymywali się myśliwi.
A wilk — zmęczył się. On był stary, lecz mądry… Naraz, niby wir, z jaru wyłonił się. I — złośliwe psy i ludzie w ślad. W tej wrzawie czyjś rozpaczliwy okrzyk: “Bij!..”
Wilk tęsknie spojrzał w niebiosa. Straszna była jego groza!… W jakimś spokoju — co ta rana — patrzył… Wypatrzył atamana, napiął się — i rzucił się na psa!..
Jednym porywem. To darmo, że w sercu już i bicia nie ma, — zwierzęcym, czarnym, śmiertelnym szałem, żelaznym gardło ścisnął ościem, i już obu pokryła ciemność…
Wychowałem się… O stare bory! W pięść tę prawdę zbierz. Jak świat pociemnieje w wirze, nie daj się złośliwemu. I w śmierci w gardło wbij się — i umrzyj…
1953. Norylsk
* * *
Jestem twój pasierb? Nic nie szkodzi, w świecie sierot — nie dziwy. Lecz z mojego małego kroku przyległa twoja trawa. I od oczu moich błękitnych w podeszwach jaśniał len. I mgła na łąkach przyjaznych posiwiała z moich myśli. Ty szlaki ordyńskie słałaś piołunami i płaczem, wiek mój od małego karmiłaś najtwardszym plackiem. A podrosłem — w najgłębsze grobowce zamykałaś już jak należy, żeby w prawnuki Mazepy nie udał się mój wolny ród. Tak i rosłem ja — nieposłusznym, nieprzytulanym, jak jest. A kukułka rankiem wczesnym sto lat mi kuka.
* * *
Tak dziwnie w sosnach wiatr krążył, wyszumiewało delikatnie tak ziele, i ja zrozumiałem, że w świat ten przychodziłem, kiedy mnie jeszcze w świecie nie było.
A przepełniony ładownia barki towarowej na początku lat 50. ubiegłego wieku, która płynie z prądem “radzieckiej” rzeki Jenisej, podobny do Arki Noego, i w nim — nie “nasi”, czyli nie “śrubki”, to znaczy wrogowie, którym warto czekać na Armagedon co chwila… Bo w górze, w kwadratowym otworze szare niebo na bagnetach konwojentów… Tutaj właśnie miejsce na czytanie wierszy po ukraińsku. Wierszy Wasyla Borowyja, z tego samego Charkowa, co i pobratym jego — Ołeksandr Weretenczenko. Może i nie przebije kamieniami progów dna barki, bo wtedy jeśli nie zachłyśniesz się jenisejską wodą, to dostaniesz kulę od konwojenta (na głos: głównego człowieka w państwie “rozwiniętego socjalizmu”). Przy sprzyjających okolicznościach, zostaną wersy chociaż “przebiśniegowego” wiersza (niech i nie Wasyla), a to i jego własne, napisane ogryzkiem ołówka na skrawku papieru, wymienionego za rację więziennego chleba… Absolutne przekonanie kierownictwa (szeregi rządowych portretów), że dusze nie “naszych” musiały ogrzewać “zekowskie” łachmany z personalnymi numerami na plecach (zamiast “sierpowych i młotkowych”) i więzienna mamałyga oraz ratować od szkorbutu po jeleniowsku wydobyte spod śniegu źdźbła mchu chrobotka… Jeśli, rzecz jasna, nie wykończą osiemdziesięciostopniowe mrozy polarnej tundry, kiedy, według słów naszego współczesnego, “jedna część populacji siedziała w łagrach, druga ich pilnowała, a trzecia kuła kadry dla pierwszej i drugiej… Księży i poetów, według instrukcji, podpisanej przez samego Ławrientija, mieli zrobić “naszymi” najcięższe roboty ogólne… (to w myślach: byli pasterzami — sta-
Wasyl Iwanowycz Borowy urodził się 27 września 1923 r. w Charkowie w rodzinie robotniczej. Wykształcenie zdobył średnie oraz specjalistyczno-techniczne. W 1947 r. został aresztowany i skazany „za agitację antyradziecką i burżuazyjny nacjonalizm”, czyli za wiersze o wielkim głodzie na Ukrainie w 1933 r., wydrukowane w 1942 r. w gazecie „Nowa Ukraina”, która ukazywała się wówczas w Charkowie. Dziesięcioletnią karę odbywał na Dalekiej Północy (Rosja). W 1956 r. powrócił na Ukrainę. Od 1967 r. był redaktorem działu poezji czasopisma „Prapor” (obecnie „Berezil”). W 1973 r., podczas pogromu w poszukiwaniu „burżuazyjnych nacjonalistów”, został wykluczony ze Związku Pisarzy. Roznosił pocztę, tłumaczył poezję angielską i polską. W 1990 r. przywrócony w prawach członka Związku. Autor tomików poetyckich „Berezneva zemla” (1961), „Rozmowa z fletem” (1964), „Żyto-życie” (1967), „Zielony żagiel lata” (1968), „Karmazynowe serce ziemi” (1971), „Piołunowa moc” (1994), „Swiatohory” (1999) oraz książki artykułów i wspomnień „W arkanie Kajerkana” (2001). Laureat nagród literackich im. W. Mysyka oraz im. P. Tyczyny. Członek Związku Pisarzy Ukrainy od 1965 r.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
ubiegłego stulecia niektórzy z moich kolegów z klasy paradowali w nich, budząc u wielu czarną zazdrość). Koszula, zapewne wyszywanka („I my, Chimko, jesteśmy ludźmi!”). A spodnie — galifie (ponieważ wojskowy to główna osoba w państwie). Prawda, że wyszywanka była noszona na wierzchu, z kaukaskim pasikiem (koniak, szaszłyk, kiszmisz — na rządowych daczach podczas Hołodomoru). A na nogach — łapcie (bo „starszy brat” się obrazi). Dopiero po XX zjeździe partii stało się jasne, że temu zespołowi brakowało arestanckiej kufajki (być może podstawowego elementu) jako nieodzownego znaku nowej nacji tak zwanego „socjalizmu z ludzką twarzą”… Jeśli niektóre elementy tego zespołu wydają mi się dziś nie całkiem istotne czy nawet nieobowiązkowe, to, niestety, w żaden sposób nie dotyczy to nieodzownego znaku… A pojęcie „poeta radziecki” z ideologiczną etykietką musiało koniecznie kierować „radzieckiego” czytelnika ku temu, że wybrany do programu nauczania literatury (czy przez nauczyciela do pozaszkolnej lektury ucznia) autor jest właściwy — „radziecki”, a nie ukraiński ani jakiejś innej narodowości (czyli „terrorysta” lub „nacjonalista”), „nasz” (to znaczy beznarodowy), ponieważ kto nie jest „nasz”, ten jest przeciwko „nam”, ten jest wrogiem, a takiego trzeba likwidować… Próby ustalenia, kim właściwie są owi „my”, kończyły się dla ciekawskich bardzo smutno. Nieprzypadkowo zresztą na jednym z sympozjów literackich Lina Kostenko powiedziała: „Literatura ukraińska to literatura zakazanych i poległych, rozstrzelanych i prześladowanych, wygnanych i zapomnianych, wspominanych po dziesięcioleciach, drukowanych po półwieczu…”. Poruszając się wzdłuż wektora skierowanego na pojęcie „nasz”, dostrzegam jakoś na placach miast, wsi, a nawet głębokich chutorów przedziwnie równe szeregi rządowych portretów z inteligentnymi twarzami, nienagannymi fryzurami, surowymi spojrzeniami jasnych oczu i koniecznie „mądrymi” uśmiechami. Jak u wodza, jak u twórcy „mirowoj riewolucyi”, jak u Iljicza… Dopiero potem, wydobyte z wielu kilometrów kroniki filmowej, z archiwów z klauzulą „ściśle tajne”, czy to w czasie chruszczowskiej „odwilży”, czy za breżniewskich przymrozków, czy w latach gorbaczowskiej „pierestrojki”, pojawią się drapieżne grymasy zwierzęcych pysków, okrutne spojrzenia mistrzów tortur i twórców Hołodomoru, ofiarnych tropicieli kontrrewolucji i (co najważniejsze!) „burżuazyjnego nacjonalizmu”… „Z gestem surowym i prostym…”, „Partia prowadzi…” — znamiona tamtych czasów (picie kumysu w chańskim namiocie, jak mówił Małaniuk). Prasa diaspory nie wiedzieć czy bezpodstawnie zauważała, że „Tyczyna już nie pierwszy rok całuje krwawy pantofel”. Wiersze pisane kursywą, gwarantujące życie ich autorom jedynie w sprzyjających okolicznościach, były jednocześnie programowe dla „trybików” ówczesnej państwowej maszyny (na głos: potencjalnych mieszkańców archipelagów o sołowieckiej specyfice). Metafora Wereteńczenki „uczty zimy i czarnego krakania” oraz hołodomorowy „zimowy psalm” Ołeksandra Korża, towarzysza Chwylowego z Ohulców pod Wałkami, były charakterystycznym antytezą tych ukraińskich, jak i ogólnozwiązkowych realiów.
Машинний переклад
To ja za horyzont, pełen burzy, Chmury słałem żytom w pogoni; To ja — świeciłem szczęśliwą łzą Na policzku najmniejszego dziecka. Mniejsza o to, że dzień mój ulatywał jak słonecznik, I noc żeliwnie szurała z oddali, — To na moich spracowanych dłoniach Ziemia obracała się ku wschodowi. Z PIERWSZYCH WIERSZY Ile śpiewu nad rzeką, Lebiody, grzmotu!.. Nie znałem wiosny takiej W małym zagajniku. Jawory, jak niebieskie miotły, Wiatrowi zamiatają z dąbrowy, I płonie jasnym światłem Liście toczone dębowe. A na nie rosy spadły, Niby srebrne paciorki. I — jak dawniej — zakukały W dali kukułki dźwięcznie. I zdało się — w kwieciu i blasku Nad śpiewającą ziemią – To odezwały się w zagajniku Wiosny młodości mojej. Niby biją w dalekie dzwony, Gdzieś odbija się kukanie. Duszę znów bierze w niewolę Od małego znane wróżenie. Wierzę: będą dni kwieciste! Toż kukułki przylatywały Zwrócić lata szczęścia, Które w dzieciństwie nakukały. SAGA BYLICY A pod deszczem — jak cierpko i gorzko wieje Na wszystkich wiatrach zaparzona bylica… Szepta coś — i wypowiedzieć nie śmie, Jakby bylica na cały świat jedna! Krzyżowa, siwa — bez ozdób i powabu, Jako jaskiniowych przodków dziki posłaniec On wpatrywał się w kamienne oczy baby Ze scytyjskich lat — i napełniał się ołowiem Ordyńców świst — i cierpienia krzyk za nimi, I skrzyp wozów — czumackich, stepowych. Od nich przesiąkł myślami cierpkimi I szum trwożny wzięła bylica od nich. nie stadem, byli zwiastunami wolności — staniecie się niewolnikami). Żeby kły zwierzęcych mord naczelników norylskich łagrów paradoksalnie pasowały do wycieńczonej (na głos: szczęśliwej) twarzy potencjalnego budowniczego komunizmu… Przeczytajcie koniecznie „Wilczą balladę” byłego „zeka” Wasyla Borowego, który uparcie nie wierzył i nie wierzy w wyczytaną w łagrze z chińskiego kryminału tezę buddyjskich mnichów o tym, że „jesteśmy istotami zerowego bytu”. Tam — o naszej przeszłości. I o (teraz już, po Węgrzech, Czechosłowacji, Afganistanie, Iczkerii i Gruzji) wyraźnym niebezpieczeństwie dla naszej przyszłości. Może i wy, jak niegdyś Heinrich Heine, z przerażeniem pomyślicie o tych czasach, kiedy do władzy przyjdą komuniści i wyrzucą lilie jako niepotrzebne… Jednemu z charkowskich urzędników od kultury przyszło kiedyś do głowy nazwać Borowego kolaborantem… I za co? Za to, że on, „mały świadek głodu”, w okupacyjnej gazecie „Nowa Ukraina” wydrukował wiersz o tym, jak „nawet z rąk dziecięcych źli kaci wyrywali ukraiński chleb”. Po zasłudze, powiadają, jego razem z Borysem Czyczybabinem wykluczono ze Związku Pisarzy. Jakże wtedy nazwać enkawudzistów, którzy przed przyjściem faszystów do Charkowa spalili więzienie razem z 1200 więźniami! A jeszcze kilkuset aresztowanych „przez naszych” i wrzuconych w ogień we wsi Nepokrytem… W tym piekielnym płomieniu zginął genialny Swydzynśkyj. Wątpliwe, by wspomniany wyżej „trybik” państwowej maszyny rozumiał, że Borowy, jak i całe jego pokolenie, znalazł się przed okrutnym wyborem, według słów Iwana Dziuby: „Ze Stalinem przeciw Hitlerowi czy z Hitlerem przeciw Stalinowi, szukając własnej orientacji”… Ponad czterdzieści lat na mojej półce dorasta, ale nie starzeje się, jeden z pierwszych tomików głęboko szanowanego przeze mnie, prawdziwie ukraińskiego poety Wasyla Borowego „Żyto-życie”. W każdym tomiku, jakkolwiek dziwnie, szukasz nie tylko autora. Szukasz, co on, zupełnie nieznajomy z tobą, zdołał napisać i o najważniejszym dla ciebie… Może o tym, że „jest w wieczności ludzki potężny rozum i najświętsza wiara — prawdy!” Mówić o jego poezjach i przekładach — sprawa niewdzięczna. Jak pieśni trzeba śpiewać, a nie rozprawiać o nich, tak napisane przez poetę trzeba czytać. Życzliwie, ufnie, szczerze, uczciwie. Tak samo, jak ono i było przez niego napisane. A przy okazji przyjeżdżajcie do Charkowa. Może gdzieś na Czernyszewskiej czy na Sumskiej spotkacie dobrego człowieka Wasyla Borowego, „który nie tylko pisał nacjonalistyczne wiersze, a jeszcze i był w 1942 roku organizatorem nacjonalizmu” (toż byłego więźnia „doliny śmierci” Kajerkana), byłego elektryka poststalinowskiej doby, redaktora działu poezji czasopisma „Prapor” w latach chruszczowskiej odwilży, człowieka duchowej uczciwości, głębinowego twórcę „prostej” wyrazistości, sprawiedliwie przywróconego w jeden dzień z Mykołą Rudenką do Związku Pisarzy jeszcze w pamiętnym roku zdobycia przez Ukrainę niepodległości. Borowy nie pragnie zemsty na swoich krzywdzicielach. „My poeci. W nas nie ma północnego okrucieństwa” — mówi on w unisonie z Chwylowym, wszak wybaczać wrogom — to po ludzku. U porządnych ludzi niełatwe losy. Pan Wasyl, według jego własnych słów, ochrzczony w obecnie zrujnowanej cerkwi na Starej Osnowie, która stała kiedyś w zniszczonym przez bolszewików majątku sławnego Kwitki. Zatem on — z pisarskiej chrzcielnicy. Nasz, ukraiński poeta Wasyl Borowy. Zynowij HAJECKIJ, wieś Lisnewyczi, rejon Pustomyty
Powieść „Doktor i profesor” to trzecia część trylogii Lewka Riznyka, na którą składają się również „Samotność proroka” oraz „Poeta i Władca”. Wszystkie książki łączy wybitna postać poety-encyklopedysty Iwana Franki. On, podobnie jak wybitny historyk i działacz społeczny Mychajło Hruszewski czy duchowy przywódca Galicjan Andrzej Szeptycki, miał decydujący wpływ na życie i rozwój ukraińskiego społeczeństwa w epokowych czasach końca XIX i początku XX wieku. Podstawą powieści jest półtorej dekady (1894–1905) ciekawych i z pewnością dramatycznych lat współpracy I. Franki i M. Hruszewskiego we Lwowie. Młody, lecz ambitny profesor historii oraz znany europejski poeta i doświadczony działacz społeczny, pomagając sobie nawzajem, prowadzą wyczerpującą, ale skuteczną walkę o ukrainizację społeczeństwa, o ukraiński uniwersytet, o NTSz – zalążek Akademii Nauk. Ta walka, a raczej wojna z rządowymi kołami austriackimi, z polskim oporem, a także ze swoimi rodzimymi patriotami, wśród których wyróżniają się Mykoła Szuchewycz, ambitny poseł O. Barwiński, „sławny” Anatol Wachnianyn, a nawet zazdrosny M. Pawłyk… L. Riznyk barwnie opisuje kohortę postaci historycznych: polityków, działaczy społecznych, pisarzy, grupuje ich według stopnia ważności dla sprawy ukraińskiej lub, przeciwnie, wrogości wobec niej. Pisarz ciekawie buduje hierarchię galicyjskich mężów według stopnia ich znaczenia dla Ukrainy. Nie bez humoru „rozsadza” ich w rzędach. W pierwszym rzędzie, „po dżentelmeńsku”, umieszcza kobiety: N. Kobrynską, O. Kobylańską, dalej – L. Łepkiego, A. Czajkowskiego, M. Pawłyka, K. Pańkiwskiego… „W drugim rzędzie stoją mężowie – „zwinny” I. Kopacz, W. Hnatiuk (z ezopowym spojrzeniem), niewzruszony O. Makowej. „W trzecim rzędzie – najmłodsi ze „sławnych”: I. Petruszewycz, F. Kołessa, J. Kyszakewycz, I. Trusz, D. Łukijanowycz, M. Iwasiuk… A co do innych, to z właściwym sobie humorem „skromnie”: „I oto dwoje… najniższych wzrostem, ale najwyższych pracą i talentami – Mych. Hruszewski oraz Iw. Franko”… Każda osobowość, każda postać zapada w pamięć na długo dzięki swojej indywidualności, tak wyraziście są one wyryte w nierzadko dowcipnych mini-charakterystykach. Oto na przykład, jak „rysuje” I. Frankę w liście do M. Hruszewskiego Konyski: „Rudy!.. Rudego – kogo przede wszystkim trzeba się wystrzegać we Lwowie. Bo kolczasty, bo ostry, nieprzewidywalny… sto kopanek diabłów mu w żebra! Jedyny Franko wśród lwowskiej inteligencji literackiej ma na głowie włos jak z miedzianego drutu, czerwone oczy, jak u królika angorskiego, twarz złotawą piegą obsypaną. Wyraźnie naznaczony czart!”. Głęboka znajomość prac I. Franki i M. Hruszewskiego, środowiska, bezbłędna orientacja w wydarzeniach historycznych, w naukowych, literackich, społeczno-politycznych nurtach i partiach, w ideologicznych, filozoficznych koncepcjach, w palących problemach społeczeństwa, zrozumienie tamtej epoki pozwalają pisarzowi bez wysiłku wcielać się w postacie głównych bohaterów. Dlatego tak swobodnie, naturalnie i żywo kreśli on portrety, dialogi, które nieustannie toczą się między I. Franką, M. Hruszewskim i innymi postaciami. Odbiera się to wszystko tak, jakby autor był na miejscu opisywanych wydarzeń. I. Franko w powieści L. Riznyka charakteryzowany jest wszechstronnie, ciepło, sympatycznie. Zarówno jako uczony, głęboki znawca historii, kultury, literatury narodów europejskich, świata antycznego, jak i genialny poeta oraz bezkompromisowy obrońca ukraińskości. Nie wspominając już o swojej epoce, w której bezbłędnie się orientuje i otwiera oczy M. Hruszewskiemu na narodowstwo, fałszywy i wyrachowany patriotyzm, na galicyjską „tusowkę”, nurty polityczne i literackie, na problemy żydostwa, polonofilstwa, moskalofilstwa. Sam L. Riznyk rozróżnia typy moskalofilstwa: starorusińskie, jako przeciwwagę dla propolskiego; chłopskie i pańskie moskalofilstwo, a jeszcze sykofanckie, czyli szpiegowskie… „ostro potępiamy moskalofilstwo sykofanckie i szpiegowskie, które jest sługą obecnej rosyjskiej machiny państwowej; moskalofilstwo płatne i godne wszelkiej pogardy”. Pióro L. Riznyka jest tak wyraziste, że mimowolnie zaczyna się porównywać opisywane przez niego wydarzenia ze współczesnością: oto taka projekcja na dzisiejsze zdarzenia. I. Franko – kategorycznie bezkompromisowy, nieustępliwy, często na własną szkodę. I dobrze zdaje sobie z tego sprawę rozważny M. Hruszewski, który z racji swojej delikatności dyplomatycznie unika „drażliwych” tematów w rozmowie z poetą. Bardzo szczerze i ciepło charakteryzowani są M. Hruszewski i I. Franko w relacjach z innymi osobami, zwłaszcza jeśli chodzi o ich żony. Marynia-Galicjanka, która wyszła za mąż za „wschodnika” Hruszewskiego, która duszy „nie czuła” w swoim Michasiu, we wszystkim sympatyzuje I. Frankce – swojemu ulubionemu poecie, szczerze przeżywa jego codzienną walkę ze środowiskiem, zarówno w literaturze, jak i w życiu społecznym. Nakreślona jest w powieści jako mądry pedagog, jako szczera z natury i dobra osoba. Instynktownie orientuje się, gdzie leży prawda, staje się dobrą pomocnicą, pocieszycielką M. Hruszewskiego, który, jej zdaniem, przepracowuje się i nie oszczędza siebie. A co do postaci żony I. Franki, Oli – trzeba złożyć osobne podziękowania L. Riznykowi. Została przedstawiona wszechstronnie, ciepło. Obiektywnie pokazano jej niełatwe relacje z I. Franką. Z wielu źródeł wyrobiło się u nas jeśli nie błędne, to stereotypowe wrażenie o niej. Przypisywano jej niekończące się sceny skandaliczne, niezrównoważenie psychiczne, nieprzystosowanie do elementarnych warunków bytu, wszelakie konflikty w rodzinie… Pisarz przede wszystkim wyróżnia w niej cechy szlachetności. Zdobywszy po europejsku błyskotliwe wykształcenie, znając języki europejskie, staje się niezawodną pomocnicą I. Franki, który do tego wszystkie domowe kłopoty, w tym wychowanie dzieci, przerzucił na barki żony. Potrafi dostrzec w swoim mężu wielkość, geniusz i to jest najważniejsze. Głęboko i ciepło odkrywany jest twardy, żelazny charakter I. Franki w relacjach międzyludzkich, w przeżyciach i wątpliwościach, w zdolności spojrzenia na siebie z boku, przyznania się do błędów, w jego zdolności do przeanalizowania sytuacji i (jeśli trzeba) przyznania się do swojej nieprawdy. Jakże głęboko trzeba znać i rozumieć cały dorobek poety, działacza społecznego, jego korespondencję, wystąpienia publiczne, wczuć się w postać, aby tak przekonująco oddać jego rozmyślania, wątpliwości, przeżycia. Dobrze w powieści pokazana jest rola Galicji jako Piemontu, jako świadomego narodowo kraju, który karmi swoimi ideami całą Ukrainę, wpływa na rozwój idei narodowej. I zasługa w tym przede wszystkim dwóch myślicieli: Hruszewskiego i Franki. Powieść Lewka Riznyka, a jest to naukowe dzieło historyczno-literackie, stanowi poważne studium, czyta się je lekko, z widoczną przyjemnością, którą chce się rozciągnąć w czasie, przemyśleć, przeżyć… Pióro L. Riznyka nasycone jest wieloma przysłowiami, zwrotami frazeologicznymi, trafnymi i dowcipnymi wypowiedziami, które należą do I. Franki, M. Hruszewskiego i innych postaci, co je wyróżnia, czyni niepowtarzalnymi, a język utworu po prostu wykwintnym. Powieść „Doktor i profesor” osobiście dla mnie stała się impulsem do przemyślenia procesów literackich, nurtów społecznych, walki politycznej w Galicji tamtej epoki. Pod wieloma względami zmieniło się moje wyobrażenie o ówczesnej galicyjskiej elicie i jednocześnie pogłębiło wrażenie o takich myślicielach tamtych czasów, jakimi byli Mychajło Hruszewski oraz Iwan Franko.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
przyjechał, to słowa jednego całymi miesiącami nigdzie nie pojawiało się o nas… a w ciągu kilku ostatnich miesięcy raz po raz mówią o nas i omawiają naszą sprawę z międzynarodowego punktu widzenia”. Łuka jest przekonany, że robił wszystko dla zbiórki funduszy pożyczki „Obrony Narodowej” oraz „Funduszu natychmiastowej pomocy ojczystemu krajowi”. Wtedy zebrał ponad 138 tysięcy dolarów USA. A od 1923 roku stał się inicjatorem Zjednoczenia organizacji ukraińskich i był wybrany jego sekretarzem generalnym do 1939 roku. To zjednoczenie zebrało około pół miliona dolarów USA na różne zadania, na walkę wyzwoleńczą. I te pieniądze w ojczystym kraju oraz za granicą w Europie często nazywano „myszugami”. Łuka nie może pominąć swojej pracy dziennikarskiej w „Swobodzie”, gdzie od 1933 roku i do teraz pracuje jako redaktor naczelny tego największego i najstarszego w wolnym świecie dziennika. Jest dumny z tego wydania, bo czytają je wszyscy Ukraińcy w Ameryce. „Swoboda” wspiera działania na pomoc Ukrainie oraz obronę tych Ukraińców, których prześladuje reżim okupacyjny. On po raz pierwszy ogłasza protest i żądanie rozpoczęcia śledztwa w sprawie wielkiego głodu na Ukrainie 28 października 1933 roku w „New York Times”. Łuka ogląda swoją bibliotekę. Jest tu i półeczka z jego własnymi książkami oraz uporządkowanymi pracami o Ukrainie, jej wybitnych działaczach. Ileż napisano za życia, nie na darmo był członkiem rzeczywistym Oddziału Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki w USA. Obecnie myśli lecą do dalekiej ojczyzny, która całe życie grzała jego serce. Więc był szczodrym ofiarodawcą na cele narodowe i w Ameryce, i dla ojczystego kraju. Pieniędzmi wspierał „Rodzinną szkołę” w Radziechowie, pomagał materialnie wydawać TN im. Szewczenki we Lwowie utwory Iwana Franki, sponsorował budowę czytelni „Proświta” w Nowym Witkowie… Nie, mimo wszystko jego życie było pełnokrwiste i płodne, jest co wspomnieć, jest o czym opowiedzieć, bo żył dla ojczystego narodu, dbał o jego jasny los. Dzisiaj Łuka czuje, jak chciałby, żeby jego rodacy pamiętali o nim, więc nie na darmo powiedział bliskim: „Jak umrę, to chciałbym, żeby tam, w moim rodzinnym Witkowie, na cmentarzu, obok grobu mojego wuja, światowej sławy śpiewaka Ołeksandra Myszuhy, była skromna tablica, że na wolnej amerykańskiej ziemi zmarł strzelec siczowy”. Jesień przegląda wspomnienia Łuki Myszuhy jak złote liście. One świecą miłością i czystością, bo jeśli żyjesz godnie na ziemi, dobre uczynki rozsławią twoje imię na zawsze. P. S. …Po wielu latach tak właśnie się stało. Symboliczny nagrobek doktorowi Łuce Myszusze ustawiono we wsi Nowy Witków w rejonie radziechowskim obwodu lwowskiego, którego poświęcenie odbyło się 20 września 2009 roku. Na nim wybito dwie daty: 30.X.1887— 8.II.1955. Jest zdjęcie i napis: Łuka Myszuha Dr prawa, strzelec siczowy, dyplomata ZURL, redaktor gazety „Swoboda w USA”, uczony i działacz społeczno-polityczny, ofiarodawca, obrońca politycznych emigrantów przed ZSRR. Przez całe życie był oddany Ukrainie, jej cierpienia były jego bólem, rozsławił się i zatrzymał swój los w Nowym Jorku. Pochowany w Hillside. N. J. Jemu jako pomnik, potomnym jako pamięć, Żywym jako przykład Zostawił po sobie. 7 czerwca mija 160 lat od dnia urodzin wybitnego śpiewaka Ołeksandra Myszuhy. We wsi Nowy Witków odbędą się uroczystości na cześć sławnego rodu Myszuhów. dom… Trzecie w stuleciu ponure Boże Narodzenie Ukrainy bez najmniejszych wahań można nazwać okresem morderstwa literatury jako dziedziny kultury, a kultura rozpatrywana jest jako coś mało istotnego, bo główna jest ekonomia, a nie ideał narodowy”. Ukraińska praktyka narodowa — to cierpliwość, uważał R. Andrijaszyk. „Czyli najcięższa praca ze wszystkich możliwych i znanych, — pisał w dzienniku, — współmiernych chyba ze stworzeniem świata, i to miało siódmy dzień za dzień odpoczynku. Niestety, mój naród nie ma spoczynku”. Dlatego jego utwory nie mają szczęśliwego finału, jego bohaterowie — to nie ofiary losu, ale przez obiektywne okoliczności nie widzimy ich wśród zwycięzców (to nie odpowiadałoby prawdzie historycznej). Stają się oni ofiarami jasno scharakteryzowanych sił politycznych i społecznych. Jednak, nawet ginąc, ponosząc porażkę od aktywnego zderzenia z tragiczną i okrutną rzeczywistością, oni wpajają przekonanie, że żyli nie na darmo. Ani Dostojewskiego, ani Flauberta, ani Balzaca nie można czytać dwa razy. Listę postaci, które stały się intelektem epoki, można kontynuować. Ale wszyscy oni mają wspólną cechę — ich twórczość poznaje się jeden raz, jak życie i śmierć. W literaturze ukraińskiej do takich należy Roman Andrijaszyk.
Машинний переклад
Marija LUDKEWYCZ
Łuka Myszuha kochał jesień za barwny rozbłysk oślepiających kolorów, deszczową nostalgię, bujne kwitnienie luksusowych dalii i gęsty dywan aksamitek, które nie chciały poddawać się ani smutkowi, ani wiatrom, a cieszyły się każdym dniem tak, jakby dla nich był on wyjątkowy i świąteczny. Dla Łuki 30 października rzeczywiście było święto, bo to był dzień jego urodzin. Wtedy przychodziły wspomnienia, niczym goście, siadały naprzeciwko i rozpoczynały z nim rozmowę. Najczęściej Łuka powracał myślami do swojej rodzinnej wsi Nowy Witków, wspominał dom rodziców, sad, w którym jako mały chłopiec lubił zajadać się słodkimi gruszkami i jabłkami. Wspomnienie powracało do pewnego jesiennego dnia, kiedy jako dziecko po raz pierwszy zobaczył w ich domu pięknego pana w ładnym ubraniu. On sam nie zainteresował go, ale wzrok przyciągała wyperfumowana chusteczka, która wyglądała z kieszeni. Wtedy po raz pierwszy zrozumiał, że ubranie może pachnieć. Nie mógł się nadziwić, że od ręki tego pana biła jasność. A to tak w świetle księżyca lśnił pierścień z diamentem — dar rosyjskiego cara. Ten pan, jak mu powiedziano, był jego stryjem — brat taty, śpiewak światowej sławy Ołeksandr Myszuha. Wtedy Łuka jeszcze nie wiedział, że stryj w jego życiu odegra znaczącą rolę. Później, kiedy Łuka trochę podrósł, ojciec opowiedział mu, że stryj mówił, iż jeśli chłopiec pójdzie do szkoły i będzie się dobrze uczył, to on mu na-
Oksana ANDRIJASZYK
Mijają 80. rocznice urodzin prozaika Romana Andrijaszyka. Choćby nie wiem jak chciało się bez skruchy i goryczy zapalić świecę nad wiecznym spoczynkiem pisarza, to się nie udaje, bo los wielkich ludzi — to los kraju. „Rzeczywistość jest cięższa od wszystkiego, co wydarzyło się w naszej narodowej przeszłości” — smutno wyrzekł R. Andrijaszyk po wyjściu swoich znaczących powieści „Ludzie ze strachu”, „Do domu nie ma powrotu”, „Pełtew”, „Stroniec”, „Sad bez listopada”. W polu jego pisarskich zainteresowań znajduje się splot przeszłości, teraźniejszości i przyszłości Ukrainy, a także niepojęta dialektyka świata i antyświata, życia i śmierci, kosmosu planetarnej duszy ludzkości. R. Andrijaszyk niemal w każdej powieści zdołał zaproponować czytelnikowi całkowicie nową, dotąd nieznaną w literaturze ukraińskiej koncepcję: w „Ludziach ze strachu” — życie w bunkrze, w „Pełtwi” symbolicznie wybrzmiał motyw zniewolenia Ukraińców, a „Sad bez listopada” (1980) stał się pierwszą powieścią, w której mowa była o możliwej katastrofie atomowej. Interesowały go mało zbadane lub wręcz „białe plamy” w historii narodowej. Dlatego w powieści „Stroniec”, która w 1998 roku została uhonorowana kupi takich książek, że z nich będzie większa jasność niż od księżyca. Trudno przewracać gorzkie strony dzieciństwa. Zmarła matka. Siostra Marija poszła do zakonu i została siostrą Pawleją. A jego, Łukę, wziął do siebie dyrektor miejscowej szkoły. Jego żona Polka rozmawiała z dziećmi w szkole tylko po polsku i zachęcała uczniów, aby mówili, że są Polakami, a nie Rusinami. Wtedy Łuka po raz pierwszy zrozumiał, raczej poczuł, że to coś nie tak, jak powinno być w rzeczywistości. A kiedy podrósł i nastała pora decydować, czy uczyć się dalej, macocha zawiozła Łukę do Lwowa, stryj pomógł mu wstąpić do gimnazjum. Do dziś pamięta to ubranie — mundur studenta Gimnazjum Akademickiego we Lwowie, dobre wychowanie i surowe wymagania wobec nauki. Chłopiec, niestety, uczył się niezbyt dobrze, ale stryj nie karcił go, a tylko mówił, że nie powinien się zmuszać do nauki, za to może zostać dobrym i uczciwym rzemieślnikiem, jakim był jego dziadek, a teraz jest ojciec. Łuka starał się jak mógł. I bardzo chciał nie smucić stryja, który wspierał go materialnie. Więc uczył się dalej z większą ochotą. W 1906 roku Łuka ukończył Gimnazjum Akademickie we Lwowie i rozpoczął studia uniwersyteckie w Wiedniu, a w 1911 roku otrzymał dyplom doktora praw. Od tego czasu zaczyna się dla niego inne życie. Na początku 1915 roku wstępuje jako ochotnik do Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych. Początkowo zajmuje się szkoleniem rekrutów, wychowuje młodzieńców w duchu narodowym. — Byłem wtedy naprawdę szczęśliwy — rozmyśla Łuka, przeglądając swoje dawne książki „Pochód wojsk ukraińskich na Kijów” oraz „Administracja państwowa na Ukrainie”. Były to zbiory jego artykułów, które publikowano w organie ZURL „Ukraiński sztandar” oraz czasopiśmie „Strzelec”. Ile marzeń i nadziei wirowało wtedy w sercu! Rozpadło się Imperium Austro-Węgierskie, powstało Ukraińskie Państwo Soborne z rządem w Kijowie.
Teraz, kiedy ukończył 67 lat, z perspektywy przeżytego Łuka rozumie, że przypadł mu ciężki los, bo żył w czasach niełatwych, ale niezwykle ważnych dla Ukrainy, kiedy kształtowała się świadomość narodowa, ukraińskie życie jednoczyło ludzi. Krótkie zarysy biografii, jak żyłki na liściu klonu: członek Państwowego Komisariatu w Radziechowie, praca w zarządzie UHA, referent prasowy armii czynnej S. Petlury w Kamieńcu Podolskim. Pod koniec 1919 roku wraz z rządem J. Petruszewicza wyjeżdża do Wiednia, bierze udział w misji dyplomatycznej K. Łewyckiego do Rygi oraz O. Nazaruka w czasie jego podróży do Kopenhagi na negocjacje z radzieckim ambasadorem M. Litwinowem. Od 1921 roku — obczyzna, daleko od ojczyzny — USA, gdzie wykonuje ważną misję — zbiera fundusze dla rządu ZURL na emigracji. Jego przemówienia, skierowane do Ukraińców, poruszyły niejedno serce. A miał wtedy 34 lata. Pisał artykuły do gazety „Swoboda”, podnosił w Ukraińcach ducha patriotycznego. Jak trudno i nieprosto było wtedy, ale wiedział, że krok po kroku trzeba iść do wyznaczonego celu. Wspomina tamte czasy i list do działacza społeczno-politycznego O. Nazaruka z 17 lutego 1932 roku, w którym pisał, że pracować przedstawicielowi nieuznanego państwa, a jeszcze takiego jak nasze, to rzecz niełatwa: „A ja przecież jako”
Машинний переклад
Wśród rozoranej doli Ukrainy XX wieku rozpacz i tęsknota chodziły za nim jak widmo, czyhały na rozum i sumienie. Bo należał do tych, którzy wsłuchują się w bezgłos wieku i nie mają prawa patrzeć obojętnymi oczami. Bo jest pisarzem, choć gorzko cytuje Ołesia: „Lepiej nam niemymi stać”. Nagrody Szewczenkowskiej, autor bierze się za nieznaną czytelnikowi warstwę — tajemną sferę życia duchowego poety Jurija Fedkowycza. Badania Andrijaszyka częściowo odbywały się w granicach: człowiek i oblężenie, człowiek i bieda. Ogólnie rzecz biorąc, znawstwo człowieka, uważał R. Andrijaszyk, to podstawa sztuki. Oddzielne ludzkie życie — to już historia ze swoim głosem. Człowieka przedstawiał na tle skomplikowanych kataklizmów kulturowych i politycznych, na przełomach epok, tradycji, wartości — tylko wtedy bohater może w pełni się przejawić, uważał pisarz. Wsłuchując się w podziemny szum rzeki Pełtwi, która do dziś przepływa pod Lwowem w kolektorze kanalizacyjnym, R. Andrijaszyk oświadczył: Pełtew — to Ukraina. Duchowo zablokowana, zniewolona i zagoniona na długie lata. Chodzi o powieść „Pełtew”, po wydaniu której twórczość R. Andrijaszyka została objęta zakazem. Myśli pisarza oceniano jako dokumentalne świadectwo przeciwko epoce, autora wpisano na listę „niepożądanych”. W jednym ze swoich wywiadów Roman Andrijaszyk powiedział: „Mój czarny dzień w literaturze zaczął się wiosną sześćdziesiątego czwartego, kiedy zaniosłem do czasopisma „Dnipro” pierwszą książkę „Ludzie ze strachu” (drukowali pod tytułem „Spadek wieku”)”. „Wiosennie się zrobi, niebiańsko się zrobi w Państwie i aktywne, sprawiedliwe społeczeństwo” wierzył pisarz i cała inteligencja Ukrainy „straconego czasu”, przeżywając na sucharach. Lecz kiedy u schyłku życia powrócił do rodzinnej wsi, chata przywitała go wybitymi oknami. Dom obrabowano, rękopisy spalono. „Ciężko mi na progu wszystkich strat”, — zanotował w dzienniku pisarz. Trzynaście lat nie ma z nami R. Andrijaszyka, a jego gorzkie wnioski dotyczące ukraińskiego postępu do dziś są aktualne: „Społeczeństwo wciągnęło pełną piersią wolności. To, z jednej strony, zrodziło obywatelską pewność siebie, a z drugiej — rozpasanie bandytyzmu, moralną atmosferę nieodpowiedzialności i bezkarności. A trzeba było tworzyć państwo narodowe. Jednak „partyzowali się”, grupowali, rozłączali i łączyli, osamotniali, kongresowali, występowali z oświadczeniami i manifestami, z protestami i potępi-
Машинний переклад
— Ołeksandrze Wiktorowyczu, proszę opowiedzieć o sobie i o tej drodze, która przywiodła Pana do Szewczenki. — Urodziłem się w 1979 roku w Nowogrodzie Wołyńskim w obwodzie żytomierskim, w 1997 roku ukończyłem miejscowe gimnazjum, wstąpiłem na Kijowski Uniwersytet Narodowy im. T. Szewczenki, naukę w którym zakończyłem w 2002 roku. Do Szewczenki przyszedłem dawno, jeszcze kiedy studiowałem na uniwersytecie. Wtedy wyodrębniła się katedra historii literatury ukraińskiej i szewczenkoznawstwa. Studenci niechętnie szli studiować Szewczenkę. W naszym seminarium specjalistycznym były tylko trzy osoby, z nich tylko ja teraz aktywnie pracuję w szewczenkoznawstwie. Ale z roku na rok sytuacja się poprawia: Szewczenkę badają, bronią dysertacje. Moje zainteresowanie przeszło w pracę dyplomową, która przerodziła się w dysertacyjną. Po obronie na uniwersytecie kierowniczka działu szewczenkoznawstwa Wałerija Smilianska zaprosiła mnie do pracy w Instytucie Literatury do udziału w przygotowaniu „Encyklopedii Szewczenkowskiej”. Jeszcze w 1993 roku wyszedł na prawach rękopisu „Projekt słownika tematycznego” — przybliżony wykaz przyszłych haseł encyklopedii (około 7 tysięcy). Pewien czas praca wykonywana była jako zadanie planowe Instytutu, później kilka lat — jako zamówienie państwowe. Początkowo planowano wydać 4 tomy na zastąpienie dwutomowego „Słownika Szewczenkowskiego” (1976—1977). Z czasem stało się oczywiste, że materiału nazbierało się na sześciotomowe wydanie, nawet więcej, choć staraliśmy się podawać wszystko skondensowanie, encyklopedycznie. Wyjątek — analiza utworów literackich Szewczenki, na objętości której nie oszczędzaliśmy. Utworów poetyckich Szewczenko ma około 240, 9 powieści, kilka artykułów, dziennik, listy itd. Każdemu tekstowi literackiemu poświęcone jest osobne hasło. Jeszcze około 800 haseł dotyczy ukończonych dzieł plastycznych Szewczenki, nawet niektórych nieodnalezionych. — Jak pracowało się nad encyklopedią? — Przygotowanie encyklopedii, które rozciągnęło się na tyle lat, wymusiło rewizję wszystkich dostępnych wiadomości o Szewczence. Słownik został uzupełniony nazwiskami badaczy z diaspory. Do dorobku szeregu szewczenkoznawców w ogóle zwrócono się po raz pierwszy od czasu pojawienia się ich prac. Za wieloma naszymi notkami na pół strony czy stronę leży wielka praca. Wszystkie publikacje trzeba było znaleźć (to nie zawsze proste), przeczytać, zwięźle przeanalizować, podać kwintesencję poglądów badacza. Wiele niuansów jest w interpretacjach utworów literackich. Przeprowadzany jest przegląd szeregu koncepcji. To skomplikowana praca. Ale dajemy szewczenkoznawstwu i literaturoznawstwu w ogóle, w szczególności wyższemu szkolnictwu, pewien punkt odniesienia. To nie oznacza, że wszystko już zbadano i proponuje się żelbetową koncepcję, jak w Ukraińskiej Encyklopedii Radzieckiej. Jednolitego widzenia w niektórych przypadkach może nawet nie być, a czasem i nie powinno być. Nasz — to tylko jeden z poglądów, jednocześnie pretendujemy do akademickości. To nakłada na nas wielką odpowiedzialność i niełatwe obowiązki. Niesprawdzonych, przypadkowych, wątpliwych informacji, czysto autorskich rozważań nie zamieszczamy w wydaniu — pragniemy podać wyważoną, obiektywną opinię jako pewne podsumowanie badania, nakreślając dalsze perspektywy rozpatrzenia tego czy innego zagadnienia. Równolegle z nami pracuje Narodowe Muzeum Szewczenki,
który opisuje spuściznę malarską Kobziarza. Pracownicy muzeum dokonali szeregu odkryć: uściślili datowanie niektórych sepii i akwareli, odrzucili jako ewidentnie niepochodzące od Szewczenki kilka wątpliwych dzieł i tym podobne. Z wielkim trudem w grudniu ubiegłego roku wydano już 2 tomy, co prawda w znikomym nakładzie (2 tysiące), nabycie książek jest niemożliwe, ponieważ wydrukowano je w ramach programu „Ukraińska książka”. Dla porównania: pierwsze wydanie „Słownika Szewczenkowskiego” miało nakład 50 tysięcy, a w 1978 r. pojawiło się drugie. Zatem wtedy liczono na masowego czytelnika. Zgodnie z planem pod koniec roku musimy wydać 3. i 4. tom. Minister kultury proponuje nam „stachanowskim tempem” zakończyć pracę i wydrukować do 200-lecia Szewczenki 5. i 6. tom. To ten przypadek, kiedy ingerencja oficjalnych struktur państwowych wcale nie wychodzi na dobre. Jubileusz minie, a książka pozostanie na dziesięciolecia, a nawet stulecia. Tutaj nie można się spieszyć kosztem jakości materiału. Jeśli popełnimy błąd, pomylimy się, to ten błąd pójdzie dalej, do innych prac. Jedną z ważnych przyczyn tego, że praca posuwa się wolniej, niż byśmy chcieli, jest upadek nauki na Ukrainie, w szczególności literaturoznawstwa. Nie we wszystkich kierunkach szewczenkoznawstwa są obecnie specjaliści. Nasza encyklopedia jest wieloprofilowa, obejmuje tematy „Szewczenko i kino”, „Szewczenko i teatr”, a także balet, muzykę, przekłady, literatury obce, historię szewczenkoznawstwa, otoczenie Szewczenki i tym podobne — łącznie 25 kierunków. Jeśli jest specjalista z określonej dziedziny, często nie zna on problemów szewczenkoznawczych, jeśli zna szewczenkianę, to nie zawsze orientuje się w wąskospecjalistycznych kwestiach. Wielu badaczy, do których zwracaliśmy się w latach 90., zmarło: Leonid Bolszakow, Walentyna Sudak, Borys Chomenko i wielu innych, podobnie jak niektórzy pracownicy naszego wydziału: Mykoła Pawluk, Wasyl Borodin, Iryna Werykiwska i nie ma kim ich zastąpić. Profesjonalnych historyków sztuki, obeznanych ze spuścizną Szewczenki, którzy pracowaliby z oryginałami, po śmierci Wołodymyra Jaciuka na Ukrainie nie ma. Sami przygotowujemy wydanie do druku — do etapu makiety oryginału. W Instytucie są redaktorzy literaccy, składacz, korektor. Własnymi siłami dobieramy ilustracje. Są złożone problemy, w szczególności tekstologiczne. Nie wszyscy na przykład przyjmują myśl Wasyla Borodina, że „Stoi we wsi Subotowie” to finałowa część poematu-misterium „Wielki loch”. Niektórzy rozpatrują go jako osobny utwór. Podobnych przypadków jest wiele. Akademiccy szewczenkoznawcy muszą wychodzić do ludzi, wyjaśniać swoje poglądy, popularyzować osiągnięcia naukowe. — Jak odbiły się na szewczenkoznawstwie represje lat 30.? — To, co wydarzyło się w latach 30., to katastrofa ukraińskiego szewczenkoznawstwa. Zniszczono całe pokolenie. Strat nie udało się odrobić nawet po półwieczu. Rozstrzelano wielu prawdziwych naukowców, a potem i tych, którzy ich niszczyli, krytykowali, próbowali przystosować się do władzy radzieckiej. Zginął w radzieckich łagrach Borys Nawrocki, sumienny naukowiec, który jako pierwszy zaproponował monografię o poemacie „Hajdamacy”. Zarówno pod względem objętości, jak i treści, poziomu wykładu, nikt go dotąd nie przewyższył, choć opublikowana została jeszcze w 1928 roku. Do dziś się na niej opieramy i ją wykorzystujemy. Niektórzy uratowali się na emigracji, jak Pawło Zajcew. Obecnie zwracamy dorobek szewczenkoznawców diasporowych. Początkowo była euforia: mówiono, oto alternatywne, wolne spojrzenie. Ale i tam była swoja koniunktura. Powiedzmy, w wydaniu dzieł Szewczenki w 14 tomach (ukazało się w latach 60. w Chicago; pierwsze wydanie pod redakcją Pawła Zajcewa pojawiło się w latach 1934–1939 — Warszawa, Lwów) do 2. tomu nie włączono poematu „Heretyk” ze względów religijno-etycznych. Co prawda, ten błąd naprawiono już w 4. tomie. Staramy się wykorzystywać wszystko, co wartościowe, obiektywne. Zarówno Dmytro Doncow, jak i Symon Petlura, mimo pewnego upolitycznienia, mieli ciekawe przemyślenia o Szewczence. Jewhen i Oksana Nachłykowie na przykład napisali dla Encyklopedii dużą rozprawę z pełną analizą wszystkich szewczenkowskich reminiscencji i aluzji w twórczości Małaniuka, jego artykułów o dorobku Szewczenki. Takie badania staramy się podawać, jako wyjątek, jak najpełniej. W radzieckim literaturoznawstwie, a w szewczenkoznawstwie w szczególności, było wiele sumiennej i uczciwej pracy. Dotyczy to przede wszystkim tekstologów i źródłoznawców. Nierzadko niedostatki swoich prac rozumieli sami naukowcy, ale nie zawsze mogli pisać inaczej. Powiedzmy, dorobek tamtego okresu — książki Jurija Iwakina, jego dwutomowy komentarz do „Kobziarza”.
Szewczenki, prace badawcze Petra Żura, Wasyla Borodina, Łarysy Kodackiej — wszystko to pozostaje w obiegu naukowym. W latach 80. XX wieku przygotowywano 12-tomowe wydanie dzieł Szewczenki. Borodin zaprezentował swoją koncepcję, była ona dyskutowana. W 1990 roku wyszedł 1. tom (oddany do druku jeszcze w 1988), później 2., w 1993 — 3. Proces się zatrzymał. Wszystkim stało się jasne, że przypisy się zestarzały: na przykład, Mazepa — zdrajca itp. Wydanie jeszcze nie zostało ukończone, a już stało się nieaktualne. M. Żułynski podjął decyzję o przygotowaniu wydania od nowa, praca ta została powierzona działowi szewczenkoznawstwa. Napisano nowe komentarze. Dwa tomy poezji wydania akademickiego — to obecnie szczyt współczesnego szewczenkoznawstwa. Ale i tam są pewne drobne uchybienia i nie wszystko zostało skomentowane z należytą pełnią. Fundamentalną pracę o Szewczence opublikował Iwan Dziuba. Bardzo ciekawe są badania Wiktora Dudki, który doprecyzował, a nawet po raz pierwszy wyjaśnił niektóre fakty z biografii Szewczenki na podstawie setek źródeł. Angażujemy także zagranicznych szewczenkoznawców. Jurij Barabasz napisał niemało ważnych artykułów (mieszka w Moskwie, swego czasu kierował moskiewskim Instytutem Literatury Światowej). Kilka konceptualnych artykułów nadesłał Hryhorij Hrabowycz (mieszka w Bostonie, USA). Ale orientujemy się głównie na naszych ukraińskich badaczy. — Niektórzy uważają, że o Szewczence wiadomo już wszystko, co oni tam jeszcze badają? Czy może Pan obalić takie rozumowanie? — Opowiem ciekawy epizod. Taras Szewczenko ma dość znany portret — akwarelę z 1837 roku. Do 1914 roku uważano, że to portret nieznanego mężczyzny. Potem Wasyl Szczurat w przypisie w jednej ze swoich prac zauważył: „Wystarczy go porównać ze znanym portretem Hrebinki”, żeby, jakoby, przekonać się, że to Jewhen Hrebinka. Długi czas wszyscy tak właśnie myśleli. W 1963 roku Leonid Stecenko znalazł, oprócz już znanych, inny portret Hrebinki autorstwa A. Mokryckiego, porównał je i powątpiewał w atrybucję. W rzeczywistości jest on i podobny, i niepodobny. W encyklopedii ostrożnie atrybuujemy przedstawionego młodzieńca jako nieznanego, ale wyrażamy też taką hipotezę: na akwareli może być namalowany brat Jewhena Hrebinki — Mykoła, który razem z Szewczenką uczył się w klasach rysunkowych petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych i z czasem stał się znanym architektem. Tym tłumaczy się podobieństwo do pisarza oraz to, że w rękach trzyma narzędzie malarskie — munsztuk. Zatem badać jest co i jest to bardzo ciekawa sprawa. — Niedawno w Internecie na rządowych stronach rozkolportowano Pana wypowiedź, że Szewczenko pisał powieści i dziennik w języku rosyjskim. Dlaczego to ich tak zainteresowało? — Pewnego razu, kiedy byłem w dziale w pracy, zadzwonili z biura prasowego rządu z prośbą o udzielenie informacji: w jakim języku napisane są powieści i listy Szewczenki. Dokładnie wyjaśniłem, że powieści napisano po rosyjsku, choć rosyjski ten jest bardzo specyficzny, ukrainizowany, składnia miejscami jest ukraińska, niektórzy bohaterowie mówią mieszanką ukraińsko-rosyjską. A powiedzmy, powieść „Nieszczęśliwy” napisana jest literackim językiem rosyjskim, Szewczence udało się nawet odtworzyć dialektalną mowę rosyjską. W „Najemnicy”, pierwszej znanej powieści Szewczenki, przeciwnie — jest dużo ukrainizmów, które w rękopisie podkreślał, a my to odtwarzamy kursywą. Przeważająca liczba listów również napisana jest po rosyjsku, część — po ukraińsku, a niektóre — mieszanie. W tym tkwi szczególny koloryt Szewczenki. Oprócz tego wszyscy wiedzą, jakie warunki panowały w imperium, zwłaszcza na zesłaniu. Przyczyn zwrócenia się poety do języka rosyjskiego w różnych sytuacjach (powiedzmy, kiedy adresat listu nie zna ukraińskiego) jest w rzeczywistości wiele — w dwóch słowach nie wyjaśnisz. Nie znałem tła, że biuro prasowe rządu właśnie walczyło z oświadczeniami jednego z obwodowych oddziałów Ludowego Ruchu, którego przedstawiciele między innymi zauważyli, że Szewczenko napisał po rosyjsku tylko kilka opowiadań. Z mojej odpowiedzi wyciągnięto kilka potrzebnych fraz, rozpowszechniono. Napisałem sprostowanie do „Ukraińskiej Prawdy”, ale go nie opublikowali. To po raz kolejny dowodzi, jak wolne mamy dziennikarstwo. Nie można bawić się w polityczne gierki i wykorzystywać imienia Szewczenki w małostkowych sprzeczkach. Istnieje naukowe badanie Szewczenki i istnieje funkcjonowanie jego wizerunku w świadomości społecznej. Wyrywanie czegoś z kontekstu i okładanie imieniem poety — to zawsze błędna droga. Inny uderzający fakt — Mykoła Tomenko (poseł!) sponsorował dwa wydania faksymilowe albumów Szewczenki w opracowaniu Serhija Halczenki (pierwszy album podróżny 1841—1843 oraz album z 1845 roku) i teraz napotyka wielkie przeszkody w prezentacji albumów w placówkach oświatowych: nie dają mu możliwości spotkania się ze studentami ani na Uniwersytecie Czerkaskim, ani na Kijowskim. Takie to paradoksy współczesnego poznawania Szewczenki. Rozmawiała Nadija KYRIAN. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbywa się bogaty program szewczenkowski z okazji 200-lecia urodzin Szewczenki. Na jednym z wydarzeń, które przebiegło na wysokim poziomie artystycznym, obecni słuchali pieśni do słów Szewczenki w wykonaniu bandurzystki Nadiji Bojaniwskiej, członkowie kijowskiego studia literackiego „Pochodzenie” (kierownik Wiktorija Ostasz) przeczytali utwory Kobziarza, pianistka Natalija Honczarowa wykonała ulubioną muzykę klasyczną poety… Jednak wisienką na torcie wieczoru stała się opowieść kandydata nauk filologicznych, starszego pracownika naukowego działu szewczenkoznawstwa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, sekretarza odpowiedzialnego „Encyklopedii Szewczenkowskiej” w 6 tomach Ołeksandra Boronia. Ołeksandr Wiktorowycz jest zakochany w swojej pracy i z radością odpowiedział na nasze pytania.
Машинний переклад
Jarosław Melnyk, „człowiek lasu", jak sam o sobie mówi, urodził się na Wołyniu. Od dłuższego czasu mieszka w Wilnie, pisze po ukraińsku i obecnie jest bardziej znany na Litwie czy we Francji, gdzie ukazało się wiele jego książek w przekładach, niż w Ukrainie. W latach 80. był aktywnym krytykiem literackim, który sprowokował nie jedną dyskusję. Wreszcie Jarosław Melnyk wrócił jako pisarz do domu, na Ukrainę. W ubiegłym roku w wydawnictwie „Tempora" ukazała się jego książka „Telefonuj do mnie, rozmawiaj ze mną". Prezentacje odbyły się w Kijowie i Lwowie. Właśnie to wydanie weszło do krótkiej listy konkursu „Książka roku BBC—2012". Obecność Jarosława Melnyka w przestrzeni kulturalnej Ukrainy jest pożądana i konieczna, bo poszerza ją i urozmaica.
— Jarosławie, jak wygląda Ukraina z twojej europejsko-litewsko-francuskiej perspektywy?
— Mam wrażenie, że Ukrainy jeszcze nie zrozumiano, że to za cud w Europie. Na Zachodzie niewielu jeszcze ludzi rozumie, że Ukraina to nie zwykły kraj z postradzieckiej przestrzeni. To nie Bośnia, nie Słowacja, nie Mołdawia… Nawet nie Czechy. To gigant. Większość ludzi na Zachodzie dopiero zaczyna się o tym dowiadywać i dziwić. A to już dobrze. Ukraina jest terytorialnie największym krajem europejskim. A pod względem liczby ludności jest porównywalna z Niemcami, Francją, Anglią, Włochami. Ale wiedza o niej u zachodniego obywatela jest minimalna. Nawet mistrzostwa w piłce nożnej dały tylko powierzchowną wiedzę.
— Jakie są mity o Ukrainie u „ludzi Zachodu”?
— Mity o Ukrainie są bardzo wydumane: kraj rasistów (to BBC postarało się przed mistrzostwami), kraj biednych zarobkowiczów (tak myślą na przykład we Włoszech), kraj prostytutek, kraj „Femen” (Ukrainki to te, które chodzą z gołą piersią)… I oczywiście najbardziej „znaczącą” informacją jest „kraj Czarnobyla”. Przykro, ale właśnie tak zachodni obywatel postrzega Ukrainę. Nie sądzę, by Ukraina kiedykolwiek stała się cudem gospodarczym, które zwróciłoby na siebie uwagę. Ani gigantem sportowym. Jej szansą jest kultura. Zabrzmieć jako kraj kultury. Jako fenomen kulturowy jesteśmy na razie terra incognita dla Zachodu. Co do mojego osobistego odczucia, to Ukraińcy powinni dziękować losowi, że jest ich tak wielu (nawet ukrainojęzycznych jest jeszcze dużo — jest ich więcej niż Litwinów, Łotyszy i Estończyków razem wziętych!). Ilościowo duży naród ma teoretycznie także większy potencjał. Jesteśmy wielkim narodem. Tylko zepchniętym w kąt we własnym (?) kraju.
— Co może być interesujące dla Litwinów w ukraińskiej kulturze? Literaturze? W czym, twoim zdaniem, tkwi oryginalność litewskiej kultury?
— Związek z naturą. Myślę, że Dowżenko byłby interesujący — nie tylko jako reżyser filmowy, autor genialnej „Ziemi”, ale też jako pisarz. I wielu innych. Litwini, choć są jednym z najbardziej katolickich narodów w Europie, w duszy są poganami. To ich trzyma. Tam bardzo silna jest poezja. I poeci wciąż są tam narodowymi bohaterami. Niedawne odejście Justinasa Marcinkiewiczusa, a teraz także Marcelijusa Martinaitisa, były wiadomościami nr 1 we wszystkich litewskich mediach. I wywołało to wielotygodniową rozmowę o ich życiu, o ich poezji, w telewizji emitowano filmy. Wystarczy powiedzieć, że w latach 90. tomiki wierszy Marcinkiewiczusa wychodziły nakładem 100 000 egzemplarzy i natychmiast znikały z półek. Na Litwie mieszka trzy miliony ludzi…
— Jak uczył się pan litewskiego i kiedy poczuł, że wystarczająco go opanował?
— Pomogło wykształcenie filologiczne i znajomość innych języków. Piąty czy szósty język uczysz się łatwiej niż drugi czy trzeci. A tym bardziej, gdy żyjesz w pełnowartościowym językowym otoczeniu. Nawet zwykli ukraińscy zarobkowicze, przyjeżdżając do Włoch, zaczynają mówić po włosku już po kilku miesiącach.
— Co szczególnie pana zaskakuje w języku litewskim? Wiadomo, że jest on podobno szczególnie spokrewniony z sanskrytem… Jakie paralele z ukraińskim można znaleźć w litewskim, poza tym, że oba należą do indoeuropejskiej rodziny językowej?
— Rzeczywiście, języka litewskiego uczy się tam, gdzie wykłada się języki klasyczne, sanskryt. Istnieje opinia, że Litwini „mówią sanskrytem”. Oczywiście tak nie jest. Ale naprawdę wiele gramatycznych i leksykalnych elementów zadziwiająco się zgadza. Na przykład sanskryckie „Bóg” — „Devas”. W litewskim to „Dievas” (Dievas). Najbardziej zdumiewające jest to, że odmiana rzeczownika prawie się pokrywa z litewską (praktycznie te same końcówki).
W tym roku miałem okazję zaprezentować swoją prozę w Paryżu, w Instytucie Języków i Kultur Wschodu (INALCO). Byłem zaskoczony, że w grupie, w której Francuzi uczą się języka litewskiego, studentów jest dwa razy więcej niż w grupie ukraińskiej. Jak to zrozumieć? Wyjaśniono mi, że po język litewski przychodzi wielu tych, którzy uczą się języków klasycznych. Sanskrytolodzy z reguły pogłębiają swoją wiedzę o sanskrycie, ucząc się „żywego sanskrytu”, czyli języka litewskiego. Ale nie zapominajmy, że na Ukrainie jest wielu ludzi, którzy uważają, że sanskryt to… „staroukraiński język”.
Kiedy byłem w Indiach, interesowałem się hindi, przysłuchiwałem się językowi, w którym, jak mówią, 60% słów pochodzi z sanskrytu. Wiele rzeczy mnie zdziwiło. Na przykład ich możnowładcy nazywani są „maharadżami”. To słowo znamy i my, bo oglądamy indyjskie filmy. To jednocześnie słowo sanskryckie — „maharadża”. Otóż „maha” to wielki. A „radża” to władca, król. Czy nic to nie przypomina w ukraińskim? Rada Najwyższa — to dosłowne tłumaczenie, a poza tym mamy rdzeń „mag” – „mog” w słowach „magia”, „potężny”, a znaczenie słowa „rada” jako symbolu władzy w ogóle pokrywa się ze słowem „radża”. Tak więc to niemal sanskryt.
— Tak czy inaczej — jesteśmy z Litwinami krewnymi… Jak twoje dzieci opanowywały język ukraiński?
— Trzeba od urodzenia rozmawiać z dziećmi w swoim języku, a one będą mówić bez akcentu, będzie to dla nich język ojczysty. Dziecięcy mózg jest nadzwyczaj otwarty na przyswajanie każdego języka, jeśli wchodzi on w niego od pierwszych dni i brzmi codziennie. Oczywiście, do głębszej znajomości języka (pisania, czytania, poszerzania zasobu słownictwa) potrzebny jest już wysiłek i ćwiczenia.
— Twoja rodzina to rodzina poliglotów. Opowiedz o tym szerzej.
— Języki to nasz świat. Praktycznie wszyscy jesteśmy związani z językami, a jest ich wiele. Córka uczy się dziesiątego języka. To okna na świat. Także narzędzie.
— Którego z litewskich pisarzy — klasyków i współczesnych — lubisz szczególnie i dlaczego?
— Poeta Jonas Strielkunas, o którym zdążyłem napisać artykuł, gdy jeszcze żył. To poeta z bożego nadania, o silnym potencjale lirycznym. To mniej więcej poziom naszego Leonida Tałałaja, którego lubię już od lat 80. Silne obrazy, metafory, które zapamiętuje się na zawsze. Jak chłopiec z Tałałajowego wiersza, który zniknął w malinach „i nie wyjdzie stamtąd” (symbol niepowtarzalności czasu i naszego Ja), albo „dystans ptasiego zaufania” Zatułiwitra. Nic dokładniejszego o naturze ludzkiego zaufania nigdzie nie spotkałem.
U Strielkunasa jest uderzający wiersz, napisany niedługo przed odejściem. Jest tam metafora: twoja książka to czarna skrzynka, która pozostała po katastrofie lotniczej. Samolot to twoje życie, wypełnione bliskimi ludźmi, którzy cię kochali, ale nikogo już nie ma. Słowa czułości, a potem krzyki o pomoc — wszystko to w czarnej skrzynce. Ale „nikt nie przeczyta, co w niej zapisano”. Kocham to, co ogólnoludzkie w każdej kulturze
ri. Wtedy ta kultura, która otwiera przed tobą powszechność ludzką, staje się twoją własną. Są też inne wspaniałe poezje na Litwie. I bardzo dobrzy prozaicy — po prostu wśród prozaików nie znalazłem takiego, który wyrażałby właśnie mój świat. A wśród poetów — znalazłem. Dlatego właśnie o nich mówię.
— Jakie wady charakteru zdołał pan zintegrować, aby sprzyjały rozwojowi osobowości?
— Trudne pytanie. Może ostrość? Ostrość w życiu to źle. A w twórczości — dobrze. Maksymalizm. Wiąże się to z odwagą.
— Był pan w różnych zakątkach świata. Czym się pan kieruje, po raz pierwszy trafiając w nieznane miejsce? Jak je pan „oswaja”?
— Istotnie, nie siedzę w miejscu. We wrześniu byłem w Łucku na spotkaniu pisarzy Ukrainy, Litwy, Białorusi i Mołdawii. Potem — literacka trasa koncertowa Francja—Szwajcaria, Boże Narodzenie, jak zawsze, spotkałem na Ukrainie, w marcu — w Londynie, w Ukraińskim Instytucie, dokąd zaproszono mnie, by zaprezentować prozę, potem przejechałem pod wodą (niezapomniane wrażenie) pociągiem do Paryża, gdzie miałem spotkania z czytelnikami w bibliotece Petlury i byłem na Salonie Książki… To tworzy poczucie surrealizmu i daje poczucie wolności, wolności od samego siebie. Zmiana miejsca. Zawsze przypominam tu Skovorodę — „Świat mnie łapał, ale nie złapał” (słowa, które prosił wypisać na swoim grobie). Dlaczego więc Skovoroda wciąż wędrował? Ciągła zmiana miejsca to ucieczka od samego siebie (marnego, niskiego) i poszukiwanie siebie prawdziwego. Swojej tożsamości. To archetyp, wyrażony już w „Odysei”. Po Paryżu znalazłem się w Barcelonie, a na Wielkanoc — w swoich ukraińskich lasach… W nowych miejscach jesteś zarazem obcy i swój. Wystarczy patrzeć na ten świat jak na sen. Tam pogłębia się twoje „ja”, a wszystko nawiewne samo odpada.
— Czy zdradzał pan samego siebie? Czy spełniły się marzenia młodości?
— Starałem się nie zdradzać — i przez to wiele wycierpiałem. Tylko trzeba określić, co tu znaczy „siebie”. Czasem pytają mnie, dlaczego nie jestem profesorem — skończyłem szkołę ze złotym medalem, uniwersytet z czerwonym dyplomem, w latach studenckich nazywano mnie „profesorem”. Nikt nie wątpił, kim zostanę. Ale kiedy wspominam swoją młodość, nie potrafię przypomnieć sobie, żebym kiedykolwiek marzył o tym, by zostać „profesorem”. Pamiętam, jak po aspiranturze w Instytucie Literackim Mykoła Żulynski wzywał mnie do Instytutu Literatury… Prawda, doszły też sprawy osobiste, okoliczności rodzinne. Ale zawsze marzyłem o wolności. Byciu niezwiązanym. I za to zapłaciłem wysoką cenę. Nie żałuję. Pewnie nie mógłbym napisać tego, co napisałem, kierując katedrą. Choć szanuję moich dawnych kolegów po krytycznym piórze, takich entuzjastów swojej sprawy i prawdziwych podwижników, jak, dajmy na to, Myhajło Słaboszpyćkyj, Wołodymyr Pancenko…
— Czy w twoim życiu działała paradoksalna zasada: „Nie ma nic złego, co nie obróciłoby się w dobro”?
— Zawsze. Tak jest. Bo nie widzimy dalej niż czubek własnego nosa. Skończyłem szkołę w wieku 16 lat i bardzo przeżywałem, gdy nie przeszedłem komisji lekarskiej (ze wzrokiem) na… wydział budownictwa. Byłem po prostu w rozpaczy. Motyw (czego chcieć od szesnastolatka, prawie podrostka): studiował tam mój kuzyn, starszy ode mnie — marzyłem, by mieszkać z nim w jednym akademiku… Byłbym teraz kierownikiem robót.
— Czy twoja wena zależy od pory roku? Kiedy i jak „przychodzą” fabuły?
— Nie zależy. Zależy od „stanu wolności”. Dusza musi być wolna od niepokoju, od prozaicznych spraw. Musi nastąpić fantastyczne zanurzenie w szybie samoistności. Tak by jedna po drugiej odpadały łupiny. Czasem świszczy w uszach i zapiera dech, gdy opadasz z kosmiczną prędkością. Gdzieś aż do jądra Ziemi…
— Jak śledzi pan literaturę ukraińską? Czego jej, współczesnej, według pana brakuje?
— Śledzę urywkami. Ratuje mnie Internet. Szczerze powiem: zacząłem uważniej śledzić, odkąd powróciłem w swoich utworach na Ukrainę. Odkąd zacząłem istnieć także dla swojego narodu. Gdybym powiedział, że brakuje jej lotu nad tym, co ziemskie i konkretne, mocnego pafosu ogólnoludzkiego, wystawiłbym siebie w nieatrakcyjnym świetle: bo po pierwsze wystawiłbym siebie niemal za przykład, a po drugie literatura musi być różna. Co więcej, ludzie żyją konkretnymi realiami i literatura jest dla nich interesująca, gdy te realia opisuje. Ogólnoludzkie piętra są w każdym człowieku, ale u wielu są albo niedokończone, albo stoją puste, i na nie — jakby na jakieś poddasze ducha — rzadko się wchodzi. Czym jest człowiek? Faktycznie jest to istota pogrążona w problemach dzisiejszego dnia. Wręcz zazdroszczę takim ludziom. Bardzo chciałbym być takim człowiekiem — wyczerpywać się tym, co codzienne, pilne. Mówię szczerze. Wydaje mi się, że im ci ludzie są niżsi, tym są głębsi w swoim zainteresowaniu drobiazgiem i przemijającym. Tym są na swój sposób szczęśliwsi. To paradoks.
— Czy mógłby pan to skonkretyzować?
— Kiedy słucham, z jakim pafosem jakaś wiejska kobieta opowiada o sąsiadce czy krewnej, albo współpracownicy, która nadepnęła jej na odcisk — kiedy widzę, jak płoną jej oczy, jak pryska ślina z ust, jak cała się gotuje — jestem zachwycony. To mnie porusza. Że człowiek, który jest na progu końca (wszyscy jesteśmy na takim progu), może wkładać tyle uczucia, energii, siły w to, co jeszcze minie. Wszyscy ludzie drżą z powodu tego, o czym jutro zapomną i nigdy nie wspomną. To zdumiewa. Ale szczęście bywa różne. Uważam, że współczesna literatura ukraińska w dużej mierze spełnia swoją funkcję — odzwierciedla historyczne i współczesne realia Ukraińca. Jest ciałem z ciała. I jest bardzo utalentowana. Ja zaś jestem może po prostu marzycielem. I marzę o jakimś idealnym Ukraińcu. Który wznosiłby się ponad swoje dzisiaj. I patrzył na swoją codzienną sytuację, swoje bieżące problemy, nawet na historię swojego narodu, gdzieś z przestworzy. Rozumiejąc, że to wszystko sen. Bo wszystko przeminie. Tak, wydaje mi się, patrzył na świat Skovoroda. I nawet, choć brzmi to paradoksalnie, Stus (pisałem o tym bardzo dawno, w artykule o nim w „Witczyźnie” — o buddyjskości u Stusa). Marzę o wielopiętrowym Ukraińcu. Który ma poddasze. I na które wchodzi nie raz czy dwa w życiu, lecz stale. Bo tam mieszka jego duch. Pewnie w pewnym sensie jestem nietzscheańczykiem — skoro myślę o „człowieku wyższym”… Wolnym duchem (to znaczy wzniesionym ponad życie!) i wysokim czołem…
Rozmawiała Ludmyła TARAN
Машинний переклад
Serhij HORYCWIT Zdjęcia autora
Wystawę „Cudowny świat rodzinnego kraju” w obwodowym centrum kultury ukraińskiej wymyśliło i stworzyło troje ludzi o podobnych poglądach — Nina Pobereżec, Iryna Starczenko oraz Bohdan Perehinczuk. Łączy ich zamiłowanie do ukraińskiego eposu, folkloru i sztuki ludowej. Ideą wystawy jest pionowa struktura archetypu drzewa świata (oś Wszechświata), jego podział na poziomy niebiański, ziemski i podziemny. Za pomocą malarstwa, grafiki, rzeźby i snycerstwa artyści zaludnili te światy symbolicznymi istotami. W swoich dziełach odzwierciedlili wierzenia i wyobrażenia mitologiczne naszych przodków, cudowny świat ludowych legend, podań i bajek. Najlepiej obeznaną w tej dziedzinie jest Nina Pobereżec, gdyż po ukończeniu Odeskiej Szkoły Artystycznej im. M. B. Hrekowa ukończyła wydział filologii ukraińskiej Narodowego Uniwersytetu im. I. I. Miecznikowa. Szczególnie wyraziste są wyrzeźbione przez nią w drewnie płaskorzeźby „Weles”, „Ród”, „Łada”, „Jaryło” oraz inni bogowie i bohaterowie słowiańskiej mitologii. Wszyscy oni są dobrzy i szczodrzy, ci niebianie przychodzą do ludzi i pomagają im. Przedstawieni przez panią Ninę w rzeźbach i płaskorzeźbach bohaterowie są zewnętrznie niewzruszeni i monumentalnie majestatyczni, a jednocześnie bardzo ludzcy. Artystka nadaje swoim postaciom indywidualne cechy. Każda kompozycja jest podana w obramowaniu dekoracyjnych kwiatów, kiści kaliny, ptaków czy zwierząt. Bohdan Perehinczuk, jeszcze podczas studiów na wydziale artystyczno-graficznym Odeskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. K. D. Uszynskiego, zainteresował się symbolicznymi przedstawieniami świata zwierząt w ornamentyce ludowej. Artysta zaznacza, że zwierzęta i ptaki kochał od dzieciństwa, stale rysował i lepił właśnie je. Teraz ten świat został odtworzony w swoistym przedstawieniu symboli zoomorficznych. Na jego arkuszach widzimy konia, który symbolizuje grację, żabę — symbol płodności, raka — pracusia, jaskółkę — zwiastunkę wiosny. Każda taka postać jest obdarzona szczególnym magicznym znaczeniem. Prace Iryny Starczenko — absolwentki Charkowskiej Szkoły Artystycznej i tamtejszej akademii kultury na pierwszy rzut oka są dość realistyczne. Jednak w odzwierciedleniu otaczającego świata artystka trafnie oddaje nierozerwalną jedność człowieka i przyrody. Krytycy sztuki ocenili bardzo wysoko wspaniały zamysł artystów i jego należyte wcielenie. A zdaniem przewodniczącej rady Ligi Kobiet Ukraińskich Odessy, filologa i publicystki Aliny Pliaczenko, uczestnicy projektu artystycznego „Cudowny świat rodzinnego kraju” już pewnie zadeklarowali się jako bojczukowsko wyostrzeni. Większość rysunków to symbole naszego życia: korupcja, nędza, łapówkarstwo, samowola funkcjonariuszy organów ścigania i sędziów, sprzedajność polityków. Taka satyra plakatowa jest w pełni uzasadniona. Jednak żadnego uśmiechu na twarzach odesitów nie zauważyłem. Tylko niektórzy z autorów dołączyli do swoich rysunków komiczne detale, ale większość artystów zignorowała przyrodzony Ukraińcom humor. ci, naśladowcy założyciela ukraińskiej szkoły sztuki monumentalnej Mychajła Bojczuka. Przypomniała, że ten przedstawiciel Rozstrzelanego Odrodzenia wykonał unikalne malowidła w sanatorium im. WUCWK nad limanem Chadżybejskim. Niestety, władze Odessy nie szanują ukraińskiej kultury i sztuki. Dlatego pielęgnowanie w zrusyfikowanej Odessie ukraińskiego drzewa bytu nie jest łatwe. Nierzadko w ludzie uosabiała je topola. Mieli nasi przodkowie-poganie nawet święto Topoli. Właśnie w te dni pod koniec wiosny wybierano najsmuklejszą dziewczynę, przyozdabiano ją wstążkami, koralami i prowadzono przez wieś, śpiewając: „Wyrosła topola na skraju czystego pola. Bądź dumna, topolinko, rozwijaj się, porywistemu wiatrowi nie poddawaj się”. Praca Niny Pobereżec „Łada”
Машинний переклад
W minionych dniach w ogrodzie miejskim w Odessie odbyła się wystawa „Uliczny eurouniwersytet”, którą przygotował Instytut Polityki Światowej. Jej prezentacja miała odbyć się w centrum Kijowa 18 maja, kiedy obchodzono Dzień Europy. Ale do tego nie doszło. Stanisław ZMIJEWSKI Zdjęcie autora Jak oświadczyła dyrektor Instytutu Ołena Hetmanczuk, tej pozarządowej organizacji, która zajmuje się kwestiami integracji europejskiej, Kijowska Miejska Administracja Państwowa nie pozwoliła przeprowadzić swojego wydarzenia na Chreszczatyku. Dopiero dzięki listowi poparcia z Przedstawicielstwa UE, władze Kijowa pozwoliły pokazać wystawę na placu Michajłowskim. A co najważniejsze — ocenzurowano prawie jedną trzecią ekspozycji — rysunki, które zdaniem władz Kijowa nie odpowiadają ukraińskim realiom, bo u nas nie istnieje korupcja, problemy niezależnego sądownictwa, politycy, którzy idą do władzy, aby zarabiać pieniądze… Dlatego Instytut miał wszelkie podstawy, by publicznie oskarżyć władze Kijowa o cenzurę. I oto teraz wystawa karykatur rozpoczęła z Odessy swoją podróż po Ukrainie. Czekają na nią już w Dniepropietrowsku, Mikołajowie, Zaporożu, Chersoniu. Kategorycznie odmówiło przyjęcia ekspozycji kierownictwo Charkowa, bo widocznie i ono ma coś na sumieniu. Na szczęście odesitom zaprezentowano cały komplet karykatur bez skreśleń. „Uliczny eurouniwersytet” przedstawia ostre satyryczne obrazy ukraińskich realiów w porównaniu z życiem w krajach europejskich. Każdemu rysunkowi towarzyszy dość szczegółowy komentarz. Porównanie, niestety, nie wypada na naszą korzyść. Autorzy eksponowanych prac nie idealizują UE. Ale skala ich problemów blednie na tle naszych realiów. Autorzy prac Maryna Turowska, Kostiantyn Kazanczew, Ihor Beżuk oraz Ołeksij Kostowski to wprawni karykaturzyści. Prawie wszystkie rysunki są wyraziste, obrazowe, polityczne. Ołeh TKACZENKO, przewodniczący komitetu organizacyjnego festiwalu, przewodniczący ZOO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki We wsi Skelky w rejonie wasyliwskim obwodu zaporoskiego po raz trzeci zebrał przyjaciół obwodowy festiwal dziecięcej sztuki chóralnej „Śpiewający Step”. Organizatorem konkursu jest Zaporoskie Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki przy wsparciu departamentu edukacji i nauki, młodzieży i sportu Zaporoskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Klasycznego Prywatnego Uniwersytetu (rektor — Wiktor Oharenko). Festiwal dziecięcej sztuki chóralnej „Śpiewający Step” — to znaczące zjawisko na zaporoskiej ziemi. Zaporoska „Proświta” przejęła prowadzenie festiwalu od obwodu sumskiego, gdzie działacz „Proświty”, ludowy artysta ZSRR i Ukrainy, profesor Ukraińskiej Akademii Muzycznej Anatolij Mokrenko przy wsparciu Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej, już ponad dziesięć lat Koordynator projektu Jana Frołowa prezentuje ekspozycję
Машинний переклад
Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński
Aby zobaczyć zmiany, które zaszły na terenie zamku, dowiedzieć się o zrealizowanych projektach i perspektywach rozwoju, do rezerwatu przyjechali dziennikarze z obwodów riwneńskiego, wołyńskiego i tarnopolskiego. Swoistą wisienką na torcie tej podróży prasowej była ekspozycja „Kazamaty XVII wieku”, stworzona na podstawie opisu kosztowności z 1616 roku. Ten dawny rejestr skarbów, broni i żywności odnaleziono w archiwach, a muzealnicy przetłumaczyli go z języka polskiego. Obecnie zaś, opierając się na tych danych, pracownicy rezerwatu odtworzyli dawną epokę w pomieszczeniach podziemia, które dotąd stały puste. Efektem ich starań jest interesująca wystawa, po wejściu na którą naprawdę czuje się, że znajduje się w średniowieczu. Są tu i makietowe sceny z życia średniowiecznego, i różnorodna broń, i zapasy żywności, a także informacyjno-wydarzeniowa wycieczka w przeszłość… W sąsiedniej podziemnej części zgromadzono narzędzia tortur i kar, używane w dawnych czasach. Przedstawiono tu ponad dziesięć najczęściej stosowanych dawniej narzędzi do egzekucji lub przesłuchań. Ogólnie w Państwowym kulturalno-historycznym rezerwacie w mieście Dubno otwarto siedem stale działających wystaw, które stały się swoistym bodźcem do zwiększenia liczby turystów. Jak wiadomo, w dawnych czasach dubieńska twierdza była jedną z najbogatszych w Europie, a dziś, odrodzona i w wielu aspektach pomnożona, ma odtwarzać dla współczesnych tę bogatą dawną historię. I ludzie będą tu przychodzić, jeśli zaoferuje się im szeroki wachlarz poznawczych, oświatowych, a w końcu także użytkowych usług. Leonid Kiczatyj, dyrektor rezerwatu, podzielił się z dziennikarzami planami rozwoju sfery badawczej, wystawienniczej, naukowej i rozrywkowej. Zwrócił uwagę na realizację ciekawego projektu „Legendy i duchy zamku w Dubnie”, w ramach którego odbywać się będą nocne wycieczki. Obecnie trwa przygotowanie do budowy kaplicy, w której umieszczona zostanie najstarsza ikona, zachowana w zamku z czasów średniowiecza. Trwa także praktyka organizowania „historycznych” ślubów na terenie zamku, zawieranie umów z zagranicznymi instytucjami w celu przyciągnięcia zagranicznych turystów, jak to zrobiono w tym roku z zamkiem w Gniewie (Polska) i Muzeum w Trokach (Litwa). Zostanie zorganizowana seria festiwali i świąt, wystaw, spektakli… A swoistym tegorocznym zwieńczeniem starań i dążeń pracowników zamku dubieńskiego ma być powrót na ojczyznę Dubieńskiej Czterewangelii, którą uważa się za starszą od Pereszopnickiej Ewangelii. Zamek dubieński jako obiekt turystyczny, kulturalno-historyczny i oświatowy rozwija się, wzbogaca się o nowe projekty i idee.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
ogłasza obwodowy festiwal wiejskich zespołów chóralnych „Śpiewajmy razem”. Konkurs się odbył. Zwycięzcą trzeciego obwodowego festiwalu „Śpiewający Step” został chóralny zespół chłopców Azowskiej szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia rejonu jakimiwskiego (kierownik artystyczny — Anatolij Janiew). Drugie miejsce zajął chóralny zespół Czernihowskiej ogólnokształcącej szkoły-internatu „Dzwiniczok” (kierownik artystyczny — Dmytro Zykun). Trzecie miejsce przyznano starszej grupie chóralnego zespołu „Wesołe nutki” Matwiejewskiej szkoły ogólnokształcącej z internatem (kierownik artystyczny — Olena Osipowa). Dyplom „Sympatii widzów” otrzymała młodsza grupa chóralnego zespołu „Wesołe nutki” Matwiejewskiej szkoły ogólnokształcącej z internatem (kierownik artystyczny — Olena Osipowa). Gośćmi festiwalu byli wzorcowy zespół bandurzystów oraz zespół wokalny „Suzirja” Centrum Twórczości Dziecięcej i Młodzieżowej Wasyliwskiej rady rejonowej miasta Wasyliwka. Program poznawczo-rozrywkowy (gry, korowody, warsztaty mistrzowskie: lalka-motanka, amulety) przedstawił folklorystyczno-obrzędowy zespół „Oriany” (kierownik artystyczny — Natalia Łukianenko, m. Zaporoże). Dziękujemy członkom komitetu organizacyjnego i wykwalifikowanemu jury festiwalu. Składamy nisko pokłon sponsorom: Ołehowi Szostakowi — kierownikowi wiodącej ukraińskiej firmy produkującej naczynia kuchenne „BIOL”, m. Melitopol; Jarosławowi Pengrinowi — dyrektorowi spółki z o.o. „Prohres” m. Rozwiwka; sponsorom informacyjnym — Telewizji Regionalnej „Zaporoże”, tygodnikowi „Słowo Proświty”, gazetom „Subota plus”, „Zaporizka prawda”, „Dniprowi poroho”. Zatem Zaporoskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki zwraca się do wszystkich nieobojętnych o przyłączenie się do organizacji i przeprowadzenia obwodowego festiwalu wiejskich dziecięcych zespołów chóralnych „Śpiewający Step”.
Машинний переклад
Natalija BUŁANOWA
Analiza współczesnej sztuki ukraińskiej świadczy o jej ścisłym związku z archetypami, które uformowały się w malarstwie ludowym jeszcze w XVI–XVIII w. Chodzi o postać kozaka Mamaja, którego ikonograficzne przedstawienie jest nieodłączną cechą poszukiwań twórczych wielu nowoczesnych ukraińskich artystów. Przetwarzanie dorobku malarstwa ludowego przez współczesnych twórców w różnorodnych stylach artystycznych, technikach i materiałach, w kontekście współczesnych manier i gatunków, ukazuje genetyczną linię dziedziczenia w tworzeniu archetypowego wizerunku kozaka Mamaja. Obraz ludowy „Kozak Mamaj” wielokrotnie stawał się przedmiotem uwagi ukraińskich i zagranicznych historyków, historyków sztuki, etnografów, muzealników, poczynając od Danyła Szczerbakiwskiego, Apolona Skałkowskiego, Pawła Żołtowskiego, Dmytra Jawornyckiego, a kończąc na współczesnych autorach: Stanisławie Buszaku, Tetianie Marczenko-Poszywajło i innych. Wcześniejsi badacze klasyfikowali obrazy „Kozak Mamaj” według określonych cech, analizowali technikę malowania, komponowanie fabuły, konstrukcję plastyczną, typologię postaci. Dzieła te badano w kontekście ludowego ikonopisarstwa, portretu, rozważano ich znaczenie społeczne w życiu wspólnoty, pochodzenie, ważność jako źródła historyczno-etnograficznego. Pracami podsumowującymi badania nad obrazem „Kozak Mamaj” stały się dzieła P. O. Biłeckiego „Kozak Mamaj – ukraiński obraz ludowy” oraz jego następczyni T. M. Marczenko-Poszywajło „Kozacy-Mamaje”, w których przeanalizowano znaczną liczbę prac i przeprowadzono ich gruntowną klasyfikację według określonych cech. Rozwijając idee P. O. Biłeckiego, Tetiana Marczenko-Poszywajło szczegółowo zbadała symbolikę i semantykę „Kozaków-Mamajów”, starannie naświetlając wszystkie elementy kompozycyjne obrazów: odzież, obuwie, broń, instrumenty muzyczne, przedmioty osobistego użytku, składniki otoczenia krajobrazowego. Badaczka uporządkowała pierwszy katalog „Mamajów”, wprowadzając do niego 74 obrazy, które znajdują się w różnych zbiorach muzealnych i prywatnych. Wskazane badania i uogólnienia dają możliwość zbadania interpretacji obrazu ludowego „Kozak Mamaj” we współczesnej sztuce plastycznej. Pomimo popularności tego tematu wśród ukraińskich artystów, brakuje kompleksowych badań poświęconych analizie tradycyjnych i innowacyjnych elementów nowoczesnej ikonografii Mamaja, co zdeterminowało wybór tematu badań przez autora. Różnorodność sposobów wykonania obrazu „Kozak Mamaj” przez współczesnych artystów jest ogromna: od płócien sztalugowo-monumentalnych po schematyczno-zarysowe przedstawienia. Każdy autor w różnych technikach i stylach prezentuje osobiste widzenie gamy kolorystycznej, kompozycji elementów fabuły, portretowego przedstawienia bohatera ludowego itd. Jednocześnie wszystkie dzieła o tej tematyce łączy poetyka kodu językowego mitologicznego postrzegania świata. Tradycyjna kompozycja obrazu ludowego dzisiaj przejawia się nie tylko w indywidualnej transformacji mitu, ale także w tworzeniu własnych fabuł i obrazów. Dlatego zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Oresta Skopa, który już ponad 20 lat tworzy serię prac „Kozak Mamaj”, można uważać za ideologa współczesnego mamajstwa. Artysta poświęcił swoje dzieła pamięci bandurzystów, kobzarzy, lirników, straconych przez reżim stalinowski w 1933 r. Było ich 300 i właśnie tyle samo „Kozaków-Mamajów” Orest Skop obiecał namalować. Dzisiaj stworzono ponad 200 płócien. Sam artysta określił przeznaczenie obrazów tak: „Kozak Mamaj – projekt przestrzenny: obrazy rozchodzą się po całym świecie i świadczą o pamięci o tych zamordowanych ludziach”. Naszym zdaniem estetyka Skopa nie ogranicza się jedynie do ram przestrzennych: artysta tworzy współczesny mit, którego osobliwość polega na szczerym, bezpośrednim, żywiołowym przejawie etnokultury narodu ukraińskiego – „ducha Ukrainy”, jaskrawo odtworzonym w fabułach. Główny element kompozycji – tradycyjna postać kozaka-kobzarza, który gra na bandurze; nieodłączną jej częścią jest koń. Artysta maluje go fragmentarycznie, nie przestrzegając prawidłowych proporcji. Zdarzają się fabuły, gdzie postać kozaka wraz z koniem tworzą zarysy drzewa życia lub drzewa świata, charakterystycznego elementu obrazu ludowego. Orest Skop traktuje Mamaja jako symbol kosmiczny. Być może dlatego nieodłącznym elementem jego prac stają się ptaki, które łączą świat widzialny i niewidzialny, kosmiczny i ziemski, sakralny i codzienny. Na płótnach O. Skopa przedstawione są także inne elementy obrazu ludowego „Kozak Mamaj” – szabla czy włócznia, róg-prochownica, kołczan ze strzałami czy karafka. Wszystkie rzeczy tworzą wokół kozaka swoiste obramowanie z płynnych falistych i okrągłych linii, co w połączeniu z oryginalnym kolorytem nadaje płótnom szczególne elegijne brzmienie. Zapewne najulubieńszym atrybutem artysty jest fajka, która jest w każdej kompozycji. Twórca sakralizuje ten element, o czym świadczy charakterystyczne ułożenie palców kozaka, który trzyma fajkę. Kontynuując życie straconych kobzarzy na poziomie duchowym, Orest Skop symbolicznie maluje ich niezrealizowane marzenia. Jest tu i dziewczyna z nosidłami, która oczekuje na kozaka, i błękitne niebo, pszeniczne pole, wodna toń z łodzią itd. Ale w odróżnieniu od tradycyjnego obrazu ludowego, wizerunek Mamaja na płótnach O. Skopa nabiera nowoczesnego brzmienia. Na przykład „Kamieński Mamaj” pojawia się w kontekście duchowej i ekologicznej katastrofy, którą przeżywa Ukraina dzisiaj. To swoisty obrazowy pamflet, w nim autor wyraża swój ból z powodu rujnowania zarówno wewnętrznego, jak i otaczającego świata człowieka. Obok tradycyjnych dla obrazu ludowego detali (bandury, którą trzyma Mamaj, konia, który oczekuje na swojego gospodarza) pojawiają się nowe symbole – znaki katastrofy ekologicznej. Są to fabryczne kominy, które zanieczyszczają odpadami czyste wody Dniepru, zarysy fabryki w brunatnym kolorze, puste puszki po konserwach, rybie szkielety, głodne psy, które biją się o kość. Skalę katastrofy ekologicznej podkreślają napięte, nawet nerwowe linie, ciężkie szare chmury, które pojawiły się na miejscu drzewa świata. Nawet ptaki pod wycelowanymi w nie karabinami myśliwych opuszczają stworzoną przez artystę rzeczywistość. Zapewne twórca dostrzegł kwintesencję tej katastrofy właśnie w Dnieprodzierżyńsku – mieście, które nosi imię jednego z przywódców krwawego terroru, który wichurą przeszedł przez Ukrainę na początku lat 20. XX w., niszcząc miliony ludzkich losów. Niewielkiego rozmiaru postacie i sceny, przedstawione obok głównego bohatera, pomimo globalności postawionych przez autora problemów, kompozycyjnie mają znaczenie drugorzędne, nie mając w większości ani logicznego, ani ścisłego kompozycyjnego związku z majestatyczną postacią kozaka, który nie zwraca uwagi na otoczenie. Mamaj – symbol narodu ukraińskiego, zachowuje spokój na tle kataklizmów, przebywając w stanie medytacyjnym. Gniazdko, umieszczone na dłoni głównego bohatera, wlewa nadzieję, że kryzys wkrótce minie. Tę nadzieję artysta pokłada w młodszym pokoleniu, wszak sam Pan Bóg, którego palec wskazuje na pisklęta, błogosławi je na świetlaną przyszłość. Drogi Ukrainy do przyszłości jeszcze nie są określone: nieprzypadkowo na obrazie nakreślono różne wektory rozwoju – USA, Europa, Rosja? Artefakty ukraińskiej sztuki ludowej są ważne dla badania źródeł narodowej ekspresji. Tutaj charakterystyczna jest twórczość zasłużonego mistrza twórczości ludowej Ukrainy Iwana Horobczuka, który kontynuuje tradycje malarstwa ludowego, przedstawiając Mamaja według stałych kanonów, prawie tak samo wyważenie, jak wizerunki świętych. O kanoniczności wizerunku w twórczości Horobczuka świadczy użycie techniki lewkasowej z płatkowym złotem, aby przybliżyć go do ikony ludowej. Kompozycja mise-en-scène – ludowy naiw – tak ten kierunek w sztuce interpretuje sam autor. Iwan Horobczuk w swojej twórczości rozwija temat bandurzysty, trzymając się poetycko-alegorycznego kierunku. Wraz z charakterystycznymi dla obrazu ludowego kanonami, artysta wnosi do kompozycji własną liryczną, uczuciową manierę przedstawiania tego wizerunku. W licznych pracach autora praktycznie nie ma powtórzeń. Jego Mamaj to wojownik, muzyk, obraz duszy narodu ukraińskiego, swoiste autorskie życzenie dla ludzi, wyrażone w symboliczno-alegorycznej manierze. On chodzi po świecie i pomaga ludziom w biedzie, walczy o prawdę i karze krzywdzicieli. On jest obrońcą ukraińskiego
narodu, stepowiec, wędrowiec, wojownik, kobziarz, mędrzec, bajkopisarz i charakternik w jednej osobie. Dlatego nieprzypadkowo jego wizerunki spotykano w wielu miejscowościach Ukrainy obok wizerunków świętych. Dla Mamaja w wykonaniu I. Horobczuka charakterystyczna jest głęboka detalizacja. Oprócz obowiązkowych atrybutów autor dodaje kołczan ze strzałami, pistolet, ptaki i inne. Często obrazy są obramowane roślinno-owocowym ornamentem z jabłkami i winogronami. Czasami w tle przedstawiona jest cerkiew, co świadczy o religijności zaporoskich kozaków, czasami — dziewczyna. Obowiązkowy element kompozycji — przedstawienie drzewa, przeważnie dębu, w cieniu którego odpoczywa kozak. A. Skałkowski wiązał jego pojawienie się na obrazach z podaniami o realnym istnieniu „dębu Mamaja” w powiecie czyhyryńskim, pod którym ten hajdamaka rzekomo chował swoje skarby. Przypomnijmy, że dla kompozycji obrazu ludowego charakterystyczne było umieszczenie drzewa z lewej lub prawej strony, nie w całości, a jedynie częściowo (część pnia i jedna-dwie rozłożyste gałęzie). Robiono to świadomie, po to, aby skupić uwagę na głównym bohaterze dzieła. Bardzo rzadko drzewo umieszczano w centrum płótna, za kozakiem. Na obrazach z późniejszego okresu (druga połowa XIX w.), dla których charakterystyczne jest wyraźne dążenie do symetrii kompozycji, spotykano nawet dwa drzewa, umieszczone po obu stronach płótna. W ludowym postrzeganiu świata to drzewo potwierdza długowieczność narodu, jego nieśmiertelność, symbolizując więź między pokoleniami. Wprowadzając do tworzonej przez siebie kompozycji drzewo jako tradycyjny element obrazu ludowego, Iwan Horobczuk nadaje mu autorską interpretację, czyniąc je płodnym, ukwieconym owocami-jabłkami. W ten sposób temat drzewa Życia u autora krzyżuje się z biblijną legendą o drzewie poznania Dobra i Zła. Poetycko-alegoryczny nurt współczesnego obrazu „Kozak Mamaj” rozwijają w swojej twórczości Jewhen Prokofjew i Anżela Prokofjewa. Dla zrozumienia fenomenu „Kozaka Mamaja” i jego istnienia w ukraińskim kontekście kulturowym przez ponad trzy stulecia ważne są związki „legendarnego kozaka Mamaja” z duchowymi tradycjami ukraińskiej szopki i kobziarstwa. Wprowadzając do kompozycji poszczególne elementy obrazu ludowego, artyści nadają charakterowi głównego bohatera zamyślenie, duszność, wcielając w tym wizerunku miłość Ukraińców do swojej ziemi, historii, pieśni. „Mamaj” Wiktora Capka przypomina bohatera staroruskiego eposu: tradycyjny dla obrazu ludowego koń przedstawiony jest ze skrzydłami, pędzi pod chmurami. Obrazowy nastrój dzieła, od którego wieje wiecznością, jest poważnie-uroczysty, jak w bylinie czy historycznej dumie. Tworzy się on dzięki zamkniętej, zrównoważonej kompozycji, rytmicznym powtórzeniom falistych i okrągłych linii, nasyconym zharmonizowanym kolorem. Uogólnione zarysy i formy nadają obrazowi monumentalności.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
implicytny (nieujawniony, ukryty, wewnętrzny). Ale właśnie drugi – nieujawniony, jak to jest charakterystyczne dla całego folkloru – warunkuje obecność wszystkich elementów kompozycyjnych dzieła. Zatem mają one podwójne znaczenie: bytowe i znakowe. Takie podejście otwiera szerokie możliwości dla artystów w tworzeniu neomitologemów, których podstawą jest ludowy obraz „Kozak Mamaj”. W tym kierunku pracuje znany ukraiński artysta Anatolij Furlet, który w swojej twórczości rozwinął wewnętrzną symboliczno-metaforyczną istotę obrazu. Jego obrazy „Srebrny Mamaj” i „Złoty Mamaj” badacze uważają za obrazową Biblię znaków, w której „świat widzialny i niewidzialny, makrokosmos Boga-Przyrody i mikrokosmos „wewnętrznego” człowieka łączy świat symboli…”.
Sakralność obrazu Mamaja artysta podkreśla elementami charakterystycznymi dla ludowej ikonografii, na przykład czerwonymi pąkami kwiatów. Semiotyka obrazów Anatolija Furleta składa się z archetypicznych „przezroczystych” znaków: kozaka Mamaja (pod „Drzewem Świata”), kozackiego herbu, chorągwi, szabli, tarczy, sajdaka, a nawet drabin do szturmu twierdzy. Kozak w twórczości Furleta występuje jako „Wojownik światła” i dlatego koreluje nie tylko z obrazem jasnego anioła, lecz także z „cienką, świecowatą bylicą”. Często jest przedstawiany jako stylizowany jeździec z atrybutami wojownika (od Scytów i dawnych Rusinów po zaporoskich charakterników), oznaczany symboliką krzyża z słońcem i księżycem albo białego ptaka z czarnymi znamionami”.
Zatem we współczesnej ukraińskiej sztuce obraz Mamaja pozostaje jednym z najpopularniejszych. Wykorzystując tradycyjne atrybuty ludowego obrazu, artyści wprowadzają do kompozycji nowe elementy, tworząc współczesne neomitologemy, które odtwarzają podstawowe idee ukraińskiej mentalności, przekazują swoisty kod narodu ukraińskiego. W twórczości współczesnych twórców obraz Mamaja wyodrębnia się jako uniwersalna podstawa mitopoetycznej rzeczywistości artystycznej, która wprowadza w kontekst problematyki ontologicznej pierwowzoru.
рить неповторну стилістику”, — переконана власниця галереї в Полтаві Юлія Петрушевська. Сама ж художниця висловила надію, що її полотна зможуть за# чепити серця присутніх гостей і надихнути на власну творчість у будь#якому виді мистецтва.
Машинний переклад
Opisując obraz, można zauważyć: centralny obraz, kozak Mamaj, uosabia całe kozactwo jako trzon ludowej duchowości. Wojowniczo szlachetny i wzniosły w jedności z Bogiem, siedzi w pozie duchowego wojownika, charakterystycznej dla stepowika. Kozakowi towarzyszy spokój. Jest zrównoważony, jego szlachetne oblicze jest nieporuszone, oczy lśnią czystością, a jego spojrzenie przenika widza, przestrzeń, Wszechświat.
Inne składowe kompozycji również mają charakter symboliczny. Obok kozaka znajdują się rzeczy, które także oznaczają jego właściciela jako człowieka stanu wojskowego. W szczególności szabla jako kontynuacja prastarego magicznego kultu miecza, znak przynależności do stanu szlacheckiego. Włócznia to obowiązkowy element wojskowego wyposażenia kozaka na obrazach W. Capka. Ponadto róg-prochownica, czasza, bukłak lub dzban specyficznego kształtu z wodą lub uzwarem.
Wizerunek konia obecny jest na wszystkich obrazach artysty; bez niego nie sposób wyobrazić sobie kozaka ani w czasie pokoju, ani w czasie wojny.
Inny wizerunek Mamaja, stworzony przez Wiktora Capka, to wężobójca, mityczny Bohater, pierwszy przodek z Sawur-mogiły. Ten obraz współbrzmi z legendą zapisaną przez krajoznawcę L. Biłousowa o walce Mamaja ze Smokiem, który niszczył słobody założone na Priorilli. Mamaj w środowisku prostego ludu uważany był za charakternika, o którym „…wszędzie szła dobra sława, że rzekomo umiał i wroga rąbać, i dobrze grać na bandurze, wiedział, gdzie i o jakiej porze wyrywać rozrywtrawę, młodziło i inne pożyteczne zioła zbierać, broń zaklinać, krew zamawiać”.
Legenda opisuje walkę Mamaja ze Smokiem, który „…z silnym świstem do niego podlatuje, skrzydłami o ziemię bije, kurz ku niebu wzbija… a Mamaj się nie zawaha, jego szabla błyskawicą zlatuje, szpony i głowy ścina”.
W ten sposób na płótnie Wiktora Capka interpretowany jest podstawowy dawnosłowiański mit, który przeszedł do chrześcijaństwa, o walce kulturowego bohatera ze Smokiem, Dobra ze Złem, Światła z Ciemnością.
Na wschodnie pochodzenie Mamaja na płótnie Wiaczesława Hutyry wskazują mongoloidalne rysy twarzy. Wydłużone i wysmukłe palce rąk kozaka niemal zlewają się z instrumentem muzycznym, który nie istnieje sam w sobie. To jakby kontynuacja obrazu — jego dusza wyrażona w muzyce. Artysta wykorzystuje także wizerunek ptaka — jako pomost między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Kobza w jego rękach jest duchowo-czarodziejskim instrumentem, symbolem duszy ludowej, boskiego przeznaczenia — akcentowanie podkreśla wysokoduchowy stan. Kozak Mamaj — myśliciel, który tworzy dumę o Bogu, wielkości sprawy wojskowej, wielkich wojowników i myślicieli ziemi rodzinnej, wojenne wyczyny, zwycięstwa i siłę broni. Istnieje w systemie obrazów, które pomagają mu się doskonalić. „Tematyka mamajowa” jest jedną z wiodących w twórczości członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy Ołeksandra Czehorki, który stworzył ponad dwadzieścia wizerunków Mamajów. Te płótna były prezentowane na wystawie indywidualnej „Pieśń Mamaja” w Muzeum Historii Dnieprodzierżyńska. W serii prac graficznych artysta harmonijnie połączył tradycyjną kolorystykę petrykiwskiego malarstwa dekoracyjno-użytkowego ze współczesną stylistyką obrazową. Za pomocą tekstu artysta stara się wyrazić własne poglądy na filozofię sztuki. Na przykład chrześcijańska modlitwa „Ojcze nasz”, skomponowana w jedną całość z wizerunkiem kozaka Mamaja, jest swoistym pomostem między wierzeniami chrześcijańskimi a dawnosłowiańskimi, których relikty przez długi czas zachowywały się na Wolnych Ziemiach Wojska Zaporoskiego i były przekazywane z pokolenia na pokolenie. Poszukiwaniami archetypu kozaka Mamaja przesiąknięta jest twórczość świętej pamięci rzeźbiarza Wołodymyra Nakonecznego, który stworzył serię obiemnych trójwymiarowych wizerunków, w odróżnieniu od tradycyjnie płaskich. Znane na Ukrainie ludowe obrazy czasów Zaporoskiej Siczy, na których przedstawiono legendarnego kozaka Mamaja, różnią się stylistyką, ale mimo wszystko przedstawia
żeniem tej samej sakralnej istoty, którą tworzyły dawne kamienne bałwany na naszych stepach. Artysta znacznie rozwinął dobrze znany motyw, tworząc Mamaja o sześciu rękach, nadając mu tym samym podobieństwo do hinduistycznego boga Szywy, albo przedstawiając bohatera z rytualnym kielichem w dłoniach w stanie medytacyjnym, jakby był Buddą. Czasami rzeźby Wołodymyra Nakonecznego przypominają archaiczny wizerunek kernosowskiego bałwana w formie „wierzchowca”-steli — człekokształtnego bóstwa z kurhanu wsi Kernosiwka w obwodzie dniepropetrowskim. Na innych kompozycjach, łączących
них характерними для ментальności ukraińców rysami, Mamaj spokojnie siedzi pod baldachimem Oranty albo przeciwnie, prozaicznie kręci ogonem diabełka. Mamaj w Nakonecznym nie tylko siedzi, on stoi, przypominając średniowiecznego rycerza, a nawet tańczy. Do ludowego kanonu najbliższa jest „Kompozycja X”, na której Mamaj przedstawiony jest pod drzewem świata, do którego przywiązany jest koń. Autorskie widzenie postaci rzeźbiarz wyraził, realizując projekt artystyczny „7514”, co oznacza rok według ukraińskiego kalendarza, prezentowany od 3 do 26 listopada w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy (m. Kijów): „…U źródeł ukraińskiej i całej indoeuropejskiej kultury — wedyjski obraz praprzodka Mamaja. Bo Mamaj — męskie odbicie Mamy, matki, strażniczki; wojownik, ojciec rodu. Stepowe, kurhanowe posągi w ludzie nazywano Mamajami. Znany nam zaporoski kozak Mamaj to tylko dość późny i skanonizowany obraz. Naprawdę przyszedł do nas z odległej historycznej przeszłości, z archaicznej starożytności, a lat ma wiele tysięcy. On — nikt, i on — wszystko. Totem, bohater-praprzodek, wojak-kapłan, (b)rahman, wołchw, kijanin, kobzarz, charakternik, kozak-zaporożec. To on strzeże drzewa Rodu. Stróż i opiekun, Zbawca i wędrowny samotny rycerz. On jest wieczny. Przedchrześcijańska tradycja nie przerwała się w prawosławnym, zwłaszcza kozackim środowisku, nie powinna się ona przerwać także dziś”. Z filozofii buddyjskiej rzeźbiarz zapożyczył ideę „tysiąca Buddów” jako nieograniczoności jego wcieleń, tworząc kompozycję „49 Mamajów”. Każda z zadeklarowanej przez autora liczby miniaturowych rzeźb przedstawiona jest w osobnym kwadracie, tworząc łącznie jedną geometryczną figurę, podkreślając znaczenie Mamaja dla zrozumienia istoty tradycyjnej mentalności Ukraińców — potomków Indoeuropejczyków. Naszym zdaniem bardzo subtelnie zauważył M. Tkacz, że obraz „Kozak Mamaj” „…ma dwa poziomy sakralizacji: eksplicytny (jawny, widoczny, zewnętrzny) ta
Машинний переклад
Z inicjatywy Centrum Folkloru i Etnografii Instytutu Filologii w holu Czerwonego korpusu Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki otwarto wystawę prac połtawskiej artystki Łarysy Łukasz. Anna MUKAN Zdjęcie Wałerija POPOWA Łarysa Łukasz pochodzi z Połtawy. Członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Kształciła się we Lwowskim Instytucie Poligraficznym im. I. Fedorowa na specjalności artysta-grafik. Przez dwa lata pobierała lekcje u Jakiwa Jakowycza Nikonenki w studiu PTMZ. W zawodzie prawie nie pracowała. Batiką na poważnie zaczęła zajmować się od 1999 roku. Opracowywała tę technikę sama, z książek. Tworzy także ozdoby z koralików, pocztówki z batiką, kolaże tekstylne. Eksperymentuje z techniką malarstwa. W pracach przeważa folklorystyczna obrazowość i motywy. Lubi pracować w samotności. Wystawę Łarysy Łukasz otworzył prorektor ds. naukowo-pedagogicznych Wołodymyr Buhrow, dziękując autorce za obrazy, życzył pani Łarysie, aby jej audytorium się powiększało, a fantazja nie wyczerpywała. Kierownik katedry folklorystyki prof. Ołena Iwanowśka podkreśliła ważność przeprowadzenia wystawy obrazów właśnie w Kijowskim Uniwersytecie. Dla studentów, uważa profesor, ważny jest nie tylko intelektualny przekaz, ale i wizualny, „bo najlepsze myśli odbierane są przez serce”. Ołena Iwaniwna wyraziła również opinię, że obecnie, w czasie panowania kiczu i technologii, bardzo wysoko ceni się oryginalną sztukę, stworzoną własnoręcznie. „W obrazach Łarysy Łukasz wyraźnie prześwituje przecięcie wschodnioazjatyckiej techniki i ukraińskiego serca. W nich widzimy siebie, one znajdują odzew w naszych duszach” — jest przekonana naukowczyni. „Jej sztuka jest związana z naturą. Z niej Łarysa czerpie obrazy i two
Машинний переклад
10—11 maja 2013 roku w Krasnodarze obradowała Międzynarodowa konferencja naukowa „Kubań—Ukraina: kwestie interakcji historyczno-kulturowej”. To już dziewiąte forum naukowe o tej tematyce, jego organizatorami są: Międzynarodowe Stowarzyszenie Ukrainistów, Instytut Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Krasnodarska Krajowa Organizacja Społeczna „Wspólnota Kubań—Ukraina”, Kubański Oddział Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki oraz Międzyregionalna Organizacja Społeczna „Naukowe Towarzystwo Ukrainistów im. T. H. Szewczenki”. Wiktor CZUMACZENKO, profesor, m. Krasnodar. W tym roku konferencja była poświęcona 150. rocznicy urodzin B. D. Hrinczenki (1863—1910). Po długich latach przemilczania w czasach radzieckich, obecnie na Ukrainie i poza jej granicami jest on znany jako ukraiński poeta (I. Franko uważał go za drugiego poetę po M. Staryckim), prozaik (według O. Biłeckiego — to szczególny etap w rozwoju ukraińskiej prozy), dramaturg (jego sztuki były w repertuarze M. Kropywnyckiego, I. Karpenki-Karego, M. Zańkowieckiej), tłumacz (dzięki niemu Ukraina wzbogaciła się w latach 90. o bibliotekę literatury światowej w przekładach na język ukraiński), krytyk literacki, literaturoznawca, pedagog, językoznawca, leksykograf, folklorysta i etnograf, popularyzator literatury dziecięcej i historii Ukrainy. W swojej wieloaspektowej działalności był ściśle związany z Kubaniem, korespondował i współpracował z tak wybitnymi jej działaczami, jak M. Dykarew, O. Piweń, J. Żarko, L. Melnykow, W. Skynutyj i inni. Wydane przez niego książki były aktywnie rozpowszechniane na Kubaniu. Jak świadczą przedrewolucyjne katalogi biblioteki im. A. Puszkina, jego książki lubili i znali miejscowi czytelnicy. W 1915 roku duży wybór bajek B. D. Hrinczenki został opublikowany w książce „Zbiór bajek ukraińskich”, wydanej przez księgarnię D. K. Zaporożca w Jekaterynodarze. W dużych nakładach drukowano na Kubaniu broszury popularnonaukowe pisarki Marii Zahirnej, żony B. Hrinczenki. Ich rozpowszechnianiem zajmowało się towarzystwo „Proświta”, do którego należał i w którym aktywnie pracował B. Hrinczenko. Gości i uczestników forum naukowego ciepło witał konsul konsulatu generalnego Ukrainy w Rostowie nad Donem O. Arseniuk, przedstawicielka polskiego towarzystwa „Jedność” L. Kozłowska, krajoznawcy-archiwiści ze stanicy Wtradnej (S. Nemczenko), przedstawiciele towarzystwa kozaków z m. Jejsk (N. Kapeliuchiw). Odczytano telegram przewodniczącego międzyregionalnej organizacji ukrainistów im. T. H. Szewczenki W. Babenki. Na konferencji w referatach profesorów W. Czumaczenki, S. Kiralia (Kijów), A. Słuckiego, kandydatów nauk filologicznych A. Choptiar (Kamieniec Podolski), T. Bykowej (Kijów), M. Czornej (Chersoń), doktorantów D. Hruszewskiego i D. Jesypenko (Kijów) znalazły odzwierciedlenie różne strony życia i działalności jubilata, odkryto nieznane i mało zbadane karty hrinczenkoznawstwa. Znaczący blok referatów poświęcono historii i kulturze Kubania oraz Ukrainy, ich wspólnym problemom oraz postaciom historycznym: protojereja S. Owczynnikowa („Kubańska ikona ludowa końca XVIII—początku XX wieku”), B. Frołowa i O. Czernyszowa („Podarowane sztandary imperatorów Pawła I i Aleksandra I Czarnomorskiemu wojsku kozackiemu”), W. Bondara („Problem lokalizacji miejsca pochówku A. Hołowatego: badania terenowe i gabinetowe”), A. Fedyny („Hanna Łykowa (Kucharenko), jej mąż i dzieci: materiał do genealogii kubańskich rodów kozackich”), W. Serhijczuka („Symon Petlura pod celownikiem kubańskiej ochrany”) i inni. Reprezentatywny był również udział w pracach konferencji kubańskich i ukraińskich etnografów (H. Bodarenko, N. Hangur, L. Bryłowa, L. Szapowoł, S. Sirenko i inni). Podczas konferencji działała wystawa prac twórczych mistrzów sztuki dekoracyjno-użytkowej Hałyny Pałyci (st. Tbiliska) i Olhy Lapunowej (m. Kropotkin). Podsumowując konferencję, wydano opatrzony tym samym tytułem, bogato ilustrowany zbiór prac naukowych i materiałów. Goście konferencji oraz inni jej uczestnicy odnotowali wysoki poziom akademicki wystąpień. Ich zdaniem świadczy to o wejściu tegorocznej konferencji na nowy, wyższy poziom naukowego rozumienia problemów rosyjsko-ukraińskich relacji kulturowych. W tym niemała zasługa Iryny Skybickiej, przewodniczącej „Wspólnoty Kubań—Ukraina” oraz jej pomocników. Na zakończenie prac dziewiątej Międzynarodowej konferencji jej uczestnicy postanowili, że następne tradycyjne spotkanie będzie poświęcone 200. rocznicy urodzin geniusza literatury ukraińskiej T. H. Szewczenki. Od lewej do prawej: przewodnicząca krajowej organizacji społecznej „Wspólnota Kubań—Ukraina” Iryna Skybicka, konsul konsulatu generalnego w Rostowie nad Donem Ołeksandr Arseniuk, przewodniczący konferencji, czołowy ukrainista Kubania prof. Wiktor Czumaczenko, doktorant Instytutu Archeologii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego NAN Ukrainy Władysław Hrybowski. PRENUMERATA—2013 PRENUMERATA—2013 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę. Nakład w czerwcu — 21 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад