Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №24 за 2013 рік

16 с. · 31 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 31 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Ogólnoukraińskie tygodnik kulturologiczny 24 (713), 20—26 czerwca 2013 Zapraszamy do rozmowy

Zdjęcie z serwisu pyrohiv.at.ua W Narodowej Agencji Informacyjnej „Ukrinform” (ul. Bohdana Chmielnickiego, 8/16) 26 czerwca o 14.30 Rada Koordynacyjna przeprowadzi posiedzenie okrągłego stołu „Prawa konstytucyjne Ukraińców” w ramach przygotowań do V etapu Ogólnoukraińskiego Forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości”. Na posiedzeniu zostanie ogłoszony projekt „Apelu do narodu ukraińskiego”, w którym mowa o tym, że polityka obecnych władz świadczy o konsekwentnym ignorowaniu przez nie podstawowych praw konstytucyjnych Ukraińców. Obronić zagwarantowane konstytucyjnie prawa można jedynie w jedności parlamentarnej i pozaparlamentarnej opozycji. Do udziału w posiedzeniu zapraszani są działacze państwowi i społeczni, w tym deputowani Rady Najwyższej II kadencji, którzy uchwalali Konstytucję, przedstawiciele ukraińskiej inteligencji, byli członkowie Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy, a także dziennikarze.

Машинний переклад

Nasz amulet państwowości. Apel ukraińskich uczonych do rodziców, uczniów i studentów Ukrainy

Nasi drodzy współobywatele! Każdy naród ma prawo do używania swojego ojczystego języka i rozwoju własnej kultury narodowej. Ukraina otrzymała nową szansę na stworzenie demokratycznego, niepodległego, europejskiego państwa w 1991 roku. Ta szansa została wypracowana wysiłkiem wielu pokoleń naszych przodków, którzy przeszli przez stulecia niszczenia i uciskania wszystkiego, co ukraińskie. Konsekwencją tak przemyślanej polityki kolonialnej stało się to, że Ukraina weszła w okres swojej niepodległości z siłą zdeformowaną strukturą edukacji. A działo się tak nie z powodu niechęci ludzi do mówienia językiem ojczystym ani nierozwinięcia ukraińskiej terminologii naukowej, lecz za sprawą bezpośrednich ograniczeń administracyjnych i zakazów, a niekiedy także represji. Dlatego ogromnym osiągnięciem ostatnich dwóch dziesięcioleci stało się to, że państwowy język ukraiński zajął godne miejsce w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, że w szkole średniej uczy się w nim około 80 % uczniów, a państwo jednocześnie zagwarantowało także możliwość zdobycia wykształcenia średniego w języku rosyjskim i innych językach mniejszości narodowych. Niestety, dziś musimy mówić o tym, że polityka państwa w ostatnich latach jest ukierunkowana na niszczenie tych pierwszych osiągnięć. Sytuacja znacznie się pogorszyła po uchwaleniu w zeszłym roku otwarcie antyukraińskiej Ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”. Obecnie, powołując się na art. 20 tej Ustawy, Ministerstwo Edukacji przy formowaniu pierwszych klas wymaga od rodziców lub osób, które ich zastępują, obowiązkowych oświadczeń o pożądanym języku nauczania dzieci. Szczególnie niepokoi to, że, według doniesień mediów, przed pedagogami postawiono zadanie uzyskania maksymalnej liczby oświadczeń o chęci nauki w języku rosyjskim. Za tym łatwo dostrzec plany wpływania na sytuację językową w duchu neokolonialnej polityki tak zwanego „russkogo mira”. Szanując prawo każdego do zdobycia wykształcenia w języku ojczystym, podkreślamy, że jedynie doskonałe władanie językiem państwowym jest cechą integracji człowieka ze współczesnym społeczeństwem. Epoka niekompetentnych, skorumpowanych urzędników i polityków, którzy demonstracyjnie gardzą wszystkim, co ukraińskie, nieuchronnie odejdzie w przeszłość. Pozbawiając swoje dzieci i samych siebie możliwości swobodnego posługiwania się językiem ukraińskim we wszystkich sferach życia, pozbawiamy je perspektywy europejskiej przyszłości. Dlatego my, ukraińscy uczeni, przedstawiciele różnych dziedzin wiedzy, ludzie o różnych poglądach politycznych, ludzie, którzy porozumiewają się po ukraińsku, po rosyjsku i w innych językach, wzywamy was w ten krytyczny czas, byście swoim wyborem poparli język ukraiński jako najważniejszy amulet państwa ukraińskiego! Z wyrazami szacunku Michajło Brodin, akademik NAN, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, laureat Nagrody Leninowskiej, Państwowych Nagród ZSRR, USRR i Ukrainy; Mykoła Żulynski, akademik NAN, doktor nauk filologicznych, profesor, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; Serhij Komisarenko, akademik NAN i NAMN Ukrainy, doktor nauk biologicznych, profesor, laureat Państwowej Nagrody USRR, nadzwyczajny i pełnomocny ambasador Ukrainy; Ihor Myhrod, akademik NAN, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor (Lwów); Nadija Hula, członek-korespondent NAN i NAMN Ukrainy, doktor nauk biologicznych, profesor, laureatka Państwowej Nagrody Ukrainy; Serhij Kosterin, doktor nauk biologicznych, profesor, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy; Wołodymyr Lytowczenko, członek-korespondent NAN, honorowy akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, laureat Państwowych Nagród USRR i Ukrainy; Serhij Riabczenko, członek-korespondent NAN, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy; Iwan Bejko, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk technicznych, profesor; Mykoła Welykyj, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk biologicznych, profesor; Nina Wirczenko, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor; Walentyn Kowal, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk technicznych, profesor; Jurij Kruhlak, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor (Odessa); Jarosław Lepich, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy (Odessa); Larysa Masenko, Akademia Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor; Leonid Poperenko, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor; Maksym Striha, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk fizyczno-matematycznych; Fedir Tyszko, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk medycznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; Mykoła Tkacz, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor (Czerniowce); Anatolij Czumak, doktor nauk medycznych, profesor, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; Anton Filipenko, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk ekonomicznych, profesor; Ołeksandr Czerednyczenko, Akademia Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; Jurij Szapoval, doktor nauk historycznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; Walentyn Jabłoński, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, członek-korespondent NAAN Ukrainy, doktor nauk biologicznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy (łącznie 106 podpisów wiodących ukraińskich uczonych).

Машинний переклад

Uczeni łączą się w obronie języka

Maksym STRICHA, prezes Ukraińskiego Towarzystwa Fizycznego Inicjatorami Apelu ukraińskich uczonych do rodziców, uczniów i studentów Ukrainy stali się fizycy. Ma to swoją logikę. Bo takiemu samemu wezwaniu ze strony ukraińskich filologów czy pisarzy nikt by się nie zdziwił. I dlatego zapewne zwrócono by na nie mniejszą uwagę. Dlatego grupa inicjatywna postanowiła: podpisy mają pochodzić wyłącznie od uczonych, których waga w świecie naukowym (ukraińskim i międzynarodowym) nie budzi u nikogo żadnych wątpliwości, których nie będzie można z góry ogłosić „narodowo zaniepokojonymi nieudacznikami” z „wąskiej warstwy ukraińskojęzycznej inteligencji” (używając określenia jednego niesławnie znanego działacza z rządowej ekipy). W takim stanowisku ukraińskich fizyków nie ma niczego dziwnego. Ci fizycy nigdy nie stali z boku nie tylko problemów naukowych, lecz także czysto humanitarnych. A w Rezolucji VIII Zjazdu Ukraińskiego Towarzystwa Fizycznego, który odbył się 15 marca tego roku, wprost zaznaczono: „Uchwalenie nowego ustawodawstwa językowego, przeciwko któremu protestowali czołowi naukowcy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i uniwersytetów, już doprowadziło do znacznego zawężenia sfery używania języka ukraińskiego w nauce i edukacji. W takich warunkach UFT uważa za swoje zadanie wspieranie rozwoju współczesnej ukraińskiej terminologii naukowej, zachowanie języka ukraińskiego jako roboczego narzędzia pracy naukowej, nauczania dyscyplin fizycznych i popularyzacji wiedzy naukowej”. Nasz trudny czas wymaga od każdego żmudnej pracy. Zarówno rozwój ukraińskiej nauki (która jest zmuszona przetrwać w niezwykle trudnych warunkach — a mimo to daje wyniki na poziomie światowym), jak i zachowanie języka ukraińskiego są w równej mierze warunkami wstępnymi cywilizowanej, europejskiej przyszłości państwa Ukraina.

Машинний переклад

Zjednoczenie: proces ruszył?

Główna wiadomość ukraińskiego życia politycznego to zjednoczenie największych partii opozycyjnych „Batkiwszczyny” i „Frontu Zmian”. Oficjalnie odbyło się to na zjeździe zjednoczeniowym w sobotę 15 czerwca na placu Michajłowskim w stolicy. Petro ANTONENKO Tuż przedtem obie partie przeprowadziły własne zjazdy. „Front Zmian” przyjął decyzję o samorozwiązaniu partii i połączeniu jej z „Batkiwszczyną” — na zasadzie indywidualnego wstępowania swoich członków do zjednoczonej partii. Zjazd „Batkiwszczyny” ponownie wybrał Julię Tymoszenko na stanowisko przewodniczącej partii i wybrał nowe kierownictwo. Były lider „Frontu Zmian” Arsenij Jaceniuk, otrzymawszy właśnie legitymację nowego członka partii „Batkiwszczyna”, został natychmiast wybrany na przewodniczącego jej rady politycznej. Zatem to, co było deklarowane wyborcom niemal rok temu przed rozpoczęciem parlamentarnej kampanii wyborczej, wreszcie ruszyło z miejsca. Przecież dwie partie tym zjednoczeniem zadeklarowały proces „tworzenia najpotężniejszej demokratycznej partii dla przywrócenia demokracji i sprawiedliwości na Ukrainie”. Ale warto wspomnieć, że w zeszłym roku, idąc do wyborów jako Zjednoczona Opozycja pod sztandarem partii „Batkiwszczyna”, gdyż nowa ustawa zlikwidowała w wyborach bloki partii, Memorandum o wspólnym udziale w wyborach i w przyszłym parlamencie podpisało 7 partii. Są to: „Batkiwszczyna” (liderka J. Tymoszenko), „Front Zmian” (A. Jaceniuk), „Pozycja Obywatelska” (A. Hrycenko), „Za Ukrainę” (W. Kyryłenko), Ludowy Ruch Ukrainy (B. Tarasiuk), Partia „Reformy i Porządek” (S. Sobolew), „Ludowa Samoobrona” (J. Łucenko). Wszystkie te partie, przynajmniej w słowach, deklarowały przyszłe zjednoczenie w jedną partię, najprawdopodobniej na bazie tej samej „Batkiwszczyny”. Obietnice te dawno zapomniano. Jurij Łucenko ogłosił „zakończenie”, czyli faktyczne samorozwiązanie swojego projektu politycznego „Ludowa Samoobrona”. Niedawno LRU „włączył” w siebie Ukraińską Partię Ludową, ale wygląda na to, że od partii mogą odłączyć się niektóre organizacje obwodowe. Nie na darmo przecież na placu Michajłowskim ogłoszono o zjednoczeniu z „Batkiwszczyną” także jakiejś „części Ludowego Ruchu”. Inna historia jest z partią „Reformy i Porządek”. Ją również w sobotę wymieniono jako taką, która zjednoczyła się z „Batkiwszczyną”. Wprawdzie dość umownie. Wcześniej, w piątek, PRP z jakiegoś powodu nie zdołała przeprowadzić zjazdu, który przyjąłby samorozwiązanie partii. Jej przewodniczący Serhij Sobolew wyjaśnił, że taki zjazd i taka decyzja planowane są na wrzesień, że przedtem trzeba przeprowadzić likwidację obwodowych i rejonowych organizacji PRP. Jednakże nie przeszkadzało to przeprowadzić zjazdu i tak samo, jak „Front Zmian”, przyjąć zasadniczą decyzję o samorozwiązaniu i włączeniu się do „Batkiwszczyny”. Wreszcie o dwóch ostatnich partiach tej „siódemki”. Są to bez wątpienia „partie-nazwiska”, które trzymają się na imieniu liderów. Przewodniczący „Pozycji Obywatelskiej” Anatolij Hrycenko od dawna już jest „dysydentem i inaczej myślącym” w Zjednoczonej Opozycji, choć był drugim numerem jej listy wyborczej, zaraz po Jaceniuku. Oświadczył on, że do nowej partii nikt go specjalnie nie zapraszał. A lider partii „Za Ukrainę” Wiaczesław Kyryłenko motywował odmowę zjednoczenia przyczynami ideologicznymi, mówiąc, że jesteśmy „bardziej prawicowi” od „Batkiwszczyny”. Chociaż jesienią, w szczycie kampanii wyborczej, ten sam Kyryłenko, razem z Jaceniukiem, mówili na briefingu w parlamencie, że partia „Za Ukrainę” wkrótce włączy się do „Frontu Zmian”. Nasze demokratyczne życie polityczne nijak nie pozbędzie się wirusa rozbicia. Ale to jeszcze stale „podgrzewają” z zewnątrz. Oto i w tych dniach jest zbyt wiele złośliwych komentarzy dotyczących zjednoczenia dwóch partii, rozmów o jakichś sprzecznościach między starą gwardią „Batkiwszczyny” a nową w osobie „frontmenów” z ich (teraz już wspólnym) liderem Jaceniukiem. Wszystkie te rozmowy muszą ustąpić na drugi plan przed tym, co najważniejsze: zjednoczenie partii się dokonało. W końcu było to prognozowane. Arsenij Jaceniuk swój wybór zrobił ponad rok temu, kiedy poszedł do wyborów razem z „Batkiwszczyną”. W istocie już wtedy likwidował swój również przywódczy projekt polityczny — partię „Front Zmian”. Dwóch (w tamtym momencie) lat rządów regionalów na czele z Janukowyczem wystarczyło, by zrozumieć prostą prawdę — siła demokracji naprawdę tkwi tylko w jedności. Ważne jest również, że Arsenija Jaceniuka jednoznacznie poparła Julia Tymoszenko, liderka nie tylko „Batkiwszczyny”, ale i Zjednoczonej Opozycji. To właśnie ona rekomendowała zjazdowi partii wybranie Arsenija Jaceniuka na przewodniczącego rady politycznej. Zjazd zjednoczeniowy przyjął ideologiczny Manifest odnowionej i zjednoczonej partii „Batkiwszczyna”, który przygotowała Julia Tymoszenko. W nim jasno zadeklarowano, że partia jest za pełnoprawnym członkostwem Ukrainy w Unii Europejskiej. To w kwestii wszelakich „Celnych” i innych unii. Także w Manifeście podkreśla się, że jedynym językiem państwowym musi być tylko ukraiński. Manifest potępia nazizm i stalinizm „jako zjawiska tego samego porządku, które niosły ze sobą ludobójstwo, naruszenie praw i wolności człowieka, zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości”. A to odpowiedź dla regionalów, którzy będą próbowali, przygotowując się do wyborów prezydenckich, „rozkręcać” tezę „antyfaszyzmu”, udając, jakoby nie wiedzieli, że „komunizm równa się faszyzm”. A obecna władza w istocie jest prokomunistyczna. Zjazd zjednoczeniowy poparł wysunięcie Julii Tymoszenko jako kandydatki na Prezydenta Ukrainy w następnych wyborach. Także zjazd żąda anulowania wszystkich antynarodowych decyzji, przyjętych przez obecną władzę, w szczególności w sferze socjalnej. Jeszcze jedno żądanie — przeprowadzenie w stolicy w tym roku wyborów mera i Rady Kijowskiej. JEST I TAKA OPINIA

Машинний переклад

„Ojczyzna”… raz! „Ojczyzna”… dwa! „Ojczyzna”… trzy! Sprzedane!

Heorhij Łukjanczuk W piątek, 14 czerwca, według wszystkich biblijnych praw odbyła się „tajna wieczerza” — zamknięty zjazd, na którym „poświęcono” przyszłą zdradę: oddanie kiedyś potężnej (mogła nawet rozwiązać Radę Najwyższą w 2007 roku!) partii „Batkiwszczyna” politycznym rejderom — Jaceniukowi i jego „zielonym frontowcom”. Temu Jaceniukowi, który wraz z Tiahnybokiem i Tiahnyboka nie dali liderce „Batkiwszczyny” Julii Tymoszenko możliwości zostania prezydentem w drugiej turze wyborów prezydenckich 2010 roku! I tym samym „frontowcom”, którzy pod nieobecność Tymoszenko z jakiegoś cudu zabrali połowę listy wyborczej „Batkiwszczyny” w zeszłorocznych wyborach do Rady Najwyższej, wyrzucając z niej najbardziej patriotycznych, czynnych i, co najważniejsze, nieprzekupnych członków frakcji BJuT poprzedniej kadencji i zapełniając ją sznurem obecnych „lalek”! Najgorsze w tej sytuacji jest to, że judaszami okazali się właśnie ci ludzie w kierownictwie dawnej „Batkiwszczyny”, którzy faktycznie zrujnowali kampanię wyborczą swojego lidera w wyborach prezydenckich! Co więcej, w swoim liście-apelu Tymoszenko rzekomo dziękuje największym zdrajcom i proponuje członkom partii ufać im i wspierać ich „działalność” na wysokich stanowiskach partyjnych także w przyszłości… Dziękuje również członkom partii — posłom Rady Najwyższej poprzedniej kadencji, wśród których są założyciele sprzedanej „Batkiwszczyny” i których wyżej wymienione osoby wyrzuciły z list wyborczych… Cóż za cynizm… Natomiast w sobotę na Forum zjednoczonej opozycji na Majdanie Michajłowskim, szeroko reklamowanym w mediach, przy całkowitej pustce odbyła się prezentacja nowego kierownictwa jaceniukowskiej „batkiwszczyny”. I mimo prób zakamuflowania tego politycznego rejderstwa więziennymi listami Tymoszenko oraz demagogicznymi apelami Jaceniuka, Turczynowa i innych mówców do jej „wizerunku”, nikogo to nie zwiodło… Bezludzie wokół „teatralnego spektaklu”, mimo zapowiadanych aż 3 tysięcy uczestników i pustych rzędów na samej „scenie teatralnej”, jest tego jaskrawym potwierdzeniem! Zdrada zawsze była i będzie zdradą! A judaszy nikt nigdzie nie witał, choćby jakimiś figowymi liśćmi się osłaniali, choćby w jakie togi się stroili! P.S. Sądząc po tym, że na forum do „sojuszników” nie przyszli ani Kliczko, ani Tiahnybok, a jedynie wysłali formalne listy z życzeniami, a forum wysunęło od zjednoczonej opozycji „jedynym” kandydatem na prezydenta Tymoszenko, która w obecnym statusie nie ma ku temu żadnych podstaw prawnych, walka o fotel prezydencki między opozycjonistami, ku nieszczęściu wyborców i na radość wrogów, dopiero przed nami…

Машинний переклад

Wołodymyr Ohryzko: «Wybór europejski — zdecydowanie!»

— Wołodymyrze Stanisławowiczu, niedawno Mykoła Azarow w imieniu Ukrainy podpisał w Mińsku memorandum o Unii Celnej, w ramach którego obiecuje nam się wszelkiego rodzaju korzyści gospodarcze, jakieś „nowe możliwości” integracji. Co to wszystko faktycznie oznacza? — Wszystkie te możliwości Ukraina ma także dziś. Dlatego nie można mówić o jakiejś wartości dodanej. Ponieważ „przymus” wobec Ukrainy, by przystąpiła do Unii Celnej, jest kwestią czysto polityczną, szukanie tam jakichś podstaw gospodarczych jest nie na miejscu. W rzeczywistości chodzi o „ratowanie twarzy” dla Putina, bo Ukraina fizycznie nie może zrewidować swoich zobowiązań wobec WTO na rzecz parametrów Unii Celnej. Najwyraźniej nie wyjaśniono tego od razu kierownictwu na Kremlu, więc próbowali „dociskać”. Nic z tego nie wyszło, dlatego znaleziono formę deklaracji, która nikogo do niczego nie zobowiązuje. Sprzedali jeden od- Europejski wybór Ukrainy, kurs na eurointegrację, a w przyszłości wstąpienie do Unii Europejskiej, zostały zapisane w naszym ustawodawstwie. Wydawałoby się, że wybór został dokonany. Jednak Federacja Rosyjska, dążąc do odtworzenia dawnego Związku, stale próbuje wciągnąć Ukrainę w jakieś prorosyjskie twory euroazjatyckie. Co stoi za tym wszystkim? Na pytania naszej gazety odpowiada znany polityk, minister spraw zagranicznych Ukrainy w latach 2007–2009 Wołodymyr Ohryzko. ...powietrze i pozostali zadowoleni. No, i dobrze. — Jednym z głównych warunków zawarcia w listopadzie Umowy o stowarzyszeniu Ukrainy z Unią Europejską jest wymóg reformy u nas systemu sprawiedliwości, tak aby był on wyłącznie bezstronny, niezpolityzowany. Opozycja traktuje to jako niemal ultymatywne żądanie UE wobec Ukrainy — uwolnić Julię Tymoszenko, w przeciwnym razie Umowa nie zostanie zawarta. A frakcja „Batkiwszczyna” podjęła niedawno decyzję, że w razie niezwolnienia Tymoszenko trzeba prosić UE, by nie podpisywała takiej Umowy. — W dyplomacji praktyka wiązania pewnych kwestii świadczy o tym, że ci, którzy to robią, w rzeczywistości nie chcą rozwiązania głównego problemu. Jeśli przenieść to na nasze realia, można wysnuć wniosek, że w „Batkiwszczynie” chyba bardzo zazdrośnie patrzą na możliwość zawarcia Umowy o stowarzyszeniu przez obecną władzę. To — prymitywne spojrzenie na interesy narodowe, o które publicznie tak „troszczy się” wspomniana partia. Naprawdę trzeba zrobić wszystko, co możliwe i niemożliwe, by zawrzeć Umowę w listopadzie. Inaczej proces „przymuszania” Ukrainy do miłości z Rosją przekształci się w banalny gwałt. Jeśli w „Batkiwszczynie” tego nie rozumieją, — trzeba zmądrzeć; jeśli rozumieją i działają właśnie w ten sposób, — to w istocie działają przeciwko interesom narodowym Ukrainy. Zatem wszystko jest oczywiste i bardzo proste. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

mówią już nie pierwszy rok i nic się nie zmienia. Wiele projektów o mediach publicznych, ale rezultatu nie ma. I o prywatyzacji mediów państwowych także tylko rozmowy. Trzeba zmienić porządek rzeczy. Ale „najlepszy porządek rzeczy” — to kiedy niczego nie ruszać. — Czy coś zmieniło się ostatnio z dostępem do informacji? — Są przykłady, kiedy dzięki ustawie o dostępie do informacji publicznej społeczeństwo, prasa, aktywiści polityczni, zwykli obywatele otrzymują informacje, których wcześniej nie mieli. Nie zawsze to się udaje, są wymijające odpowiedzi. Ale są przykłady, kiedy poprzez zapytania informacyjne dowiadujemy się, co ukrywa władza. Wytrwała osoba coś osiąga. — Poziom wolności słowa. Ukraina w takich rankingach widnieje na 130. czy nawet niższym miejscu. A w ostatnim roku znów spadliśmy o wiele pozycji. — Sytuacja się nie poprawiła. Silnych „ataków” na wiodące media nie widzimy, ale coś podobnego istnieje. Na przykład kilka pozwów Medwedczuka przeciwko mediom regionalnym, które nazywały go odpowiedzialnym za „temniki”. Są inne przykłady. I co najważniejsze — na nasze artykuły, audycje władza nie reaguje. A to najważniejszy wskaźnik tego, że prasa została sprowadzona do poziomu pieska, który może szczekać, ale słoniowi, którym jest państwo, to w niczym nie zagraża. Klasyczny przykład — historia z wieżami Bojki. Prasa pokazała korupcyjny moment zamówień publicznych, a państwo zamiast wyciągnąć wnioski, ukarać uczestników tej transakcji, milczy. Za to minister, który za tym stoi, podał prasę do sądu. Reakcja zwrotna. I reakcja przechodzi w atak. Przykład tego, że sytuacja się nie poprawia. W normalnym kraju minister podaje się do dymisji, rząd anuluje korupcyjny przetarg, prasa pisze o tym i wszyscy przechodzą na nowy poziom rozwoju. U nas to się nie dzieje. winnym, dopóki nie orzeknie o tym sąd, co automatycznie i całkowicie oczywiste oznacza — nikt nie może zostać uznany za winnego, jeśli w ogóle nie popełnił przestępstwa. Przecież normalny sąd uzna winę tylko za czyn dokonany. Niemniej jednak stosuje się kary tylko za przypuszczenie, że może zostać złamane prawo. I jest to powszechna praktyka ukraińskich sądów ostatniego czasu przy zakazywaniu akcji obywatelskich. W Dniu Dziennikarza Ukrainy, 6 czerwca, przedstawiciele środowiska dziennikarskiego — ruchu „Stop cenzurze!” zaplanowali przeprowadzenie pikiety pod Meżyhirią — rezydencją Janukowycza, który tak pięknie mówi o ochronie dziennikarzy. Ale Kijowski Okręgowy Sąd Administracyjny zakazał całkowicie konstytucyjnej akcji na wniosek Wyszogrodzkiego rejonowego oddziału milicji. W tym wniosku widniało, że „przeprowadzenie pokojowego zgromadzenia 6 czerwca 2013 roku pod podanym wyżej adresem może doprowadzić do rażącego naruszenia porządku publicznego oraz bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego”. Czyli dziennikarzy, a w ogóle obywateli, którzy nie popełnili żadnego wykroczenia, już potencjalnie uważa się za przestępców. Czy to norma dla kraju z bardzo demokratyczną Konstytucją? Stronę przygotował Petro ANTONENKO

Машинний переклад

Оригінал українською · переклад оновлюється

ВВааххттааннгг ККІІП ПІІААН НІІ:: «Закріпачення мас+медіа триває»

— Зараз чимало розмов про труднощі, навіть кризу друкованої преси в Україні. Ваша думка щодо цього? — Ми стаємо свідками тихої загибелі друкованої преси. Свої зоряні часи вона прожила в середині 90-х років, коли були великі наклади, коли люди вранці стояли в чергах до кіосків, коли “Літературну Україну”, “Жовтень”, “Молодь України”, “За вільну Україну” розкуповували миттєво. Потім відбувся різкий спад, і друкована преса перестала бути потрібною. Якщо раніше в метро практично кожен киянин щось читав, то нині це не так. — Важко конкурувати з Інтернетом? — Звичайно, Інтернет зручніший, оперативніший. Але друкована преса мала б змінитися, менше давати, умовно кажучи, вчорашніх новин, а більше проектів, аналітики. Це ексклюзив, за яким пересічний блогер чи інтернет-журналіст не побіжить. Преса відстала від часу. Але це не означає, що назавжди. Усе-таки у багатьох країнах світу є і дуже розвинений Інтернет, і дуже розвинена паперова преса. Вони доповнюють одне одного, а не знищують. У нас же і в Інтернеті людей мало, тож преса відстає не тому, що всі пішли в Інтернет. На жаль, аудиторія Інтернет-ЗМІ теж маленька. Навіть “Українська правда” має близько 150 тисяч відвідувань на день. А для 45- ти мільйонів людей це дуже мало. — Як Ви охарактеризуєте структуру наших медіа? Наприклад, те, що досі існує оця величезна мережа газет — видань органів влади, від районної і вище. — Моя позиція чітка: треба ліквідувати цей сегмент преси, бо органи влади не повинні видавати свої газети. Якщо ці органи влади хочуть мати доступ у медіа, то це має бути на договірних засадах, як у тій же Польщі, де “Газета виборча”, інші газети змагаються на тендерах, щоб мати місце, де державні органи зможуть друкувати свої закони, оголошення. — А низова преса? — Наклади цих районних газет від 500 примірників до кількох тисяч. Рідко коли більше. І хоч у районі й небагато мешканців, але така газета не потрапляє навіть у кожну п’яту сім’ю. Деякі відомі газети, такі, як “Дзеркало тижня”, “Факты”, “День”, “Україна молода”, мали б розвиватися, але у них майже немає нормальних інвесторів. — Вплив радіо, телебачення важко переоцінити. Нині доволі популярні FM-станції… — От дротове радіо дуже корисне, але його меншає. Я часто буваю на запрошення колег у розмовних ефірах на Першому і Другому каналах Національного радіо або на каналі “Культура”, то телефонують дуже багато людей, отже, його слухають, значить, якійсь частині людей цей канал зв’язку зі світом потрібен. Радіо — важливий канал комунікації, але, на жаль, ним належно не займаються. З одного боку, держава є поганим власником медіа, тому чим менше тут держави, тим швидше медіа-ринок нормалізується. Але й суспільне мовлення має багато форматів. Іноді це мовлення, коли люди самі платять за нього. Є варіант, коли держава відраховує певний відсоток. Держава формує раду директорів чи громадську раду, яка призначає виконавчого директора, президента на довгий термін — це може бути і 5, і 7 років. І такий термін не співпадає з політичною каденцією. Протягом цього терміну керівника не можна звільнити з посади. І ця людина, ця громадська рада відповідають за створення продукту, який би працював для всього суспільства, не для політиків. Там були б програми і дитячі, і молодіжні, і культурологічні. — Це стосується і телебачення? — Звичайно. Просто немає ставників національно-демократичних сил уже спростували у Всеукраїнському об’єднанні “Свобода”, де заявили, що націоналісти не мають жодного стосунку до цієї і подібних провокацій. Справа знов-таки за правоохоронцями, тим більше, що цей інцидент має політичний підтекст. Утім, реакції наших правоохоронців, судів уже не дивуєшся. Рекорд “захисту прав журналістів”, схоже, встановило слідство і Київський райсуд Донецька: 5 років розбиралися вони у простій і типовій ситуації нападу на журналіста. Урешті суд визнав директора спорткомплексу “Олімпійський” Геннадія Каліщука винним у скоєнні злочину за статтею 125 Кримінального кодексу (хуліганство). Не за дуже рідкісною в наших судах статтею 171 про перешкоджання професійній діяльності журналістів, але нехай уже хоч так. Отож суд визнав, що Каліщук завдав тілесних ушкоджень фотокореспонденту Ігорю Ткаченку. Вирок — штраф 1700 гривень і …звільнення нападника від політичної волі. Адже держава повинна відмовитися від безпосереднього впливу на формування інформаційної політики на каналі, що має найбільше покриття. — Це є щось інше, ніж УТ-1, Перший національний? — То є державний мовник, який керується в телефонному режимі з Адміністрації Президента. Уся країна платить гроші, щоб Янукович мав рупор. І це неправильно. Хоче мати рупор, має з бюджету Адміністрації Президента купити 5 хвилин часу чи 5 годин. Так і в пресі: хоче влада щось надрукувати в газеті, друкує на комерційних засадах. — Адже всі мешканці будь-якого міста платять податки, аби виходила міська газета? — Ми ж є акціонерами держави, відповідно акціонерами і газети, і журналу, і УТ-1. Але впливу як акціонери на них не маємо. І це неправильно. Тому хай буде у каналу свій власник, а якщо держава матиме свій ресурс, щоб оплачувати інформування громадськості, друкування законів, будь-ласка. Але нехай це буде предметом обговорення бюджетів, від Верховної Ради до міста. Усе це нібито банальні, очевидні речі. Але ніхто не хоче втрачати канал впливу, то про це го-покарання. Причина — закінчення терміну давності справи. Ніби це сам потерпілий 5 років “тяг” слідство і суд. “Провиною” журналіста стало те, що він 15 березня 2008 року під час футбольного матчу намагався сфотографувати президента клубу “Шахтар”, найбагатшого олігарха Рината Ахметова. Запопадливий директор спорткомплексу за це вдарив журналіста кулаком в обличчя. Млявість правосуддя заохочує. Уже цього року, 25 травня, той же директор накинувся на кореспондентку “УРА Інформ-Донбас” Олену Панкратову, виштовхав її з дверей, грубо ображаючи. І нарешті інформація, яка свідчить, що в “правовій, демократичній” державі (цитую статтю 1 Конституції України) придумано нову юридичну норму — презумпція винності. Як відомо, світова й українська норма “презумпції невинності” означає, що ніхто не може бути визнаним Вахтанг Кіпіані — один із провідних журналістів України. Окрім виступів у медіа, активної участі в діяльності журналістської спільноти, він засновник і керівник популярного Інтернет-сайта “Історична правда”. Це потужний суспільний майданчик для висвітлення невідомих загалові сторінок нашої історії, обговорення гострих тем сьогодення. Ще один цікавий проект журналіста — “Історична правда з Вахтангом Кіпіані”, програма, яка йде на телеканалі ZIK. Про сьогоднішні мас-медіа, свободу слова наша розмова з журналістом.

Kto obroni wolne słowo?

W publikacji “Pięścią w wolność słowa” (“Słowo Proświty”, nr 21, 2013 r.) mowa była o oburzającym fakcie pobicia dziennikarzy w stolicy podczas akcji “Wstawaj, Ukraino!”. Mówiono także o ogólnie niepokojącej sytuacji dotyczącej wolności słowa, ochrony mediów i dziennikarzy. Co nowego w świecie mediów, poza tym, że zakończono śledztwo w sprawie pobicia dziennikarzy? Prezydent Wiktor Janukowycz powiedział: “Kategorycznie potępiam działania tych, którzy naruszyli prawa dziennikarzy i podnieśli rękę na wolność prasy… Jako prezydent wzywam odpowiednie instytucje władzy do wydania należytej oceny prawnej przypadku, który wydarzył się w Kijowie 18 maja podczas akcji społeczno-politycznej”. Stołeczna prokuratura skierowała już do sądu akt oskarżenia przeciwko Wadymowi Tituce, którego oskarża się o chuligaństwo i utrudnianie pracy dziennikarskiej. Materiały śledztwa dotyczące 20-letniego mieszkańca Białej Cerkwi skierowano do Szewczenkowskiego sądu rejonowego w celu rozpatrzenia co do istoty. Dochodzenie przedsądowe wobec trzech innych osób, podejrzanych o te same przestępstwa podczas wspomnianej akcji, trwa. A oto w Doniecku milicja zaproponowała dziennikarzom otrzymanie pomarańczowych kamizelek i przydzielenie milicjantów do ochrony podczas relacjonowania akcji “Wstawaj, Ukraino!”. Cóż, to również ciekawe doświadczenie, skoro często ci, którzy utrudniają pracę dziennikarzy, a nawet napadają na nich, pozostają bezkarni. Tymczasem kolejne doniesienie nadeszło z miasta Stebnik w obwodzie lwowskim: główny lekarz szpitala miejskiego pobił redaktora naczelnego “Truskawieckiej gazety”. Poinformowała o tym służba prasowa prokuratury obwodowej. Do ataku doszło 30 maja. Proszę zwrócić uwagę: już po incydencie w Kijowie, tego samego dnia, w którym prezydent potępił atak na dziennikarzy i wezwał do ich ochrony. Podczas nagrywania wideo zebrania zespołu pracowniczego szpitala miejskiego w Stebniku główny lekarz placówki zadał redaktorowi naczelnemu gazety obrażenia ciała. 2 czerwca Truskawiecki oddział miejski milicji wszczął postępowanie karne w sprawie utrudniania zgodnej z prawem działalności zawodowej dziennikarzy (cz. 1 art. 171 Kodeksu karnego). Śledztwo znajduje się obecnie pod nadzorem Drohobyckiej prokuratury międzyrejonowej. Ataki na dziennikarzy i prowokacje przeciwko nim trwają. 8 czerwca w stolicy przy stacji metra “Darnycia” trzech nieznanych sprawców napadło na dyrektora wykonawczego Kijowskiej organizacji miejskiej niezależnego związku zawodowego mediów Heorhija Ermana. Podstępność prowokacji polegała na tym, że napastnicy zaczęli grozić dziennikarzowi rozprawą za to, że rzekomo obrażał w swoich artykułach nacjonalistów. Żądali, aby dziennikarz wykrzykiwał do kamery wideo hasła nacjonalistyczne. Próbę “wciągnięcia” w ten atak przed-

Машинний переклад

Antin Nywynśkyj i Hałyna Żurba. Wskrzeszone imiona

Inna NAHORNA, kierownik Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka, m. Równe Antin Nywynśkyj (pseudonim literacki Antin Czekmanowśkyj) urodził się 3 sierpnia 1890 r. we wsi Tynne, koło Równego (obecnie przedmieście Równego). Ojciec — urzędnik, matka — z rodu księży Czekmanowśkych. Uczył się w Rówieńskim Gimnazjum. Podczas I wojny światowej przebywał na froncie. Na początku 1917 roku powraca do Równego i zanurza się w działalność narodowo-polityczną. Oto jak wspominała o swoim mężu pisarka Hałyna Żurba we wstępie do drugiego wydania powieści A. Czekmanowśkiego „Wieki płyną nad Kijowem” (Nowy Jork: Nasza Batkiwszczyna. — 1964 r.): „…Jeden z najaktywniejszych organizatorów narodowo-kulturalnego i politycznego życia Rówieńszczyzny, rówieńskiej »Proświty«; długoletni członek zarządu i sekretarz tej ostatniej. Jako działacz społeczny, skromny i pracowity, daleki od robienia jakiejkolwiek kariery na niwie społecznej, wykonuje długie lata, obok innych, tę »czarną«, niewidoczną pracę, która z czasem legła u podstaw narodowo-politycznego odrodzenia Wołynia. Z upadkiem ukraińskiej państwowości i przyjściem polskiej władzy okupacyjnej na zachodnią Wołyń, Antin Nywynśkyj staje w szeregi bezkompromisowych bojowników przeciwko tej władzy i z tych pozycji nie schodzi do samego końca polskiej okupacji ukraińskich ziem. Podporządkowawszy całkowicie swoje życie osobiste tej walce politycznej, żyje cały czas w ciężkiej nędzy materialnej, mieszkając w Równem i Zdołbunowie (1920—1933 rr.). Jako dziennikarz pracuje stale w miejscowych wołyńskich czasopismach: »Hromada« w Łucku, którą sam redaguje (1923 r.), potem jako współpracownik »Ukraińskiej Hromady«, którą wydaje śp. sen. Czerkawśkyj; także w »Hromadśkim Hołosi« i humorystycznym »Zyzi« (Lwów). Działalność literacką rozpoczyna bardzo młodo, drukując swoje pierwsze opowiadania w »Ukraińskiej Trybunie« (Warszawa, 1920 r.), nowelę »Ci i ta« i in. W almanachu »Metusa« 1922 r. opowiadania: »Słoneczne łzy«, »Zejda Puk«, »Pani Ija i Kardynał«, »Rybak Krut« i wiele innych. W »Nowej Ukrainie« (Praga, 1925 r.) nowela »Legenda o otchłani« oraz w warszawskim almanachu-kwartalniku »My« (1933) opowiadanie »Poleszucka matka« — wszystkie trzy piękne długie opowiadania z cyklu »Poleskie opowiadania«. We lwowskim czasopiśmie literacko-artystycznym »Nazustricz« (1936) — nowela »Samson i Dalila«. Z niedrukowanych rzeczy Czekmanowśkiego, które przepadły bądź we Lwowie z przyjściem bolszewików w 1939 roku, bądź w warszawskim pożarze w 1944 roku, były: »Zbiór poleskich opowiadań«, z których drukowane były wyżej wspomniane trzy, »Rybacy«, »Ochrym Syryn«, powieść historyczna »Płomienny jeździec« oraz »Zdobywcy«, napisane między 1933—1939 latami. Wszystkie zginęły w rękopisach. Antin Nywynśkyj (Czekmanowśkyj) zmarł 3 grudnia 1945 roku w Skarżysku, w Polsce, pod bolszewicką okupacją, w samotności i zapomnieniu, przeżywszy przedtem całe piekło powstania warszawskiego (1 sierpnia—16 września 1944 roku), na chorobę serca, którą zawdzięcza ciężkim warunkom polskiej okupacji Wołynia i pracy społecznej w tych warunkach, nędzy materialnej, wielokrotnemu przesiadywaniu w więzieniu itp. Z całego dorobku pisarskiego Antona Czekmanowśkiego pozostała powieść »WIEKI PŁYNĄ NAD KIJOWEM«, wydana po raz pierwszy we Lwowie, 1938 r. (wydawnictwo »Batkiwszczyna«), której jedyny egzemplarz zachował się u dr. Iwana Durbaka, dzięki któremu mam możliwość wznowić ją teraz i polecić łaskawej uwadze czytelników”. Wiosną 1925 roku Antin Nywynśkyj z żoną Hałyną Żurbą przeprowadzają się z Równego do Zdołbunowa. Właśnie w Zdołbunowie odnowili działalność »Proświty« i współpracowali z miejscową księgarnią »Widbudowa«. Wtedy rozpowszechniali ukraińskie czasopisma, książki, tworzyli biblioteki, czytelnie. Najpoważniejszy rówieński krajoznawca ubiegłego wieku Hryhorij Demianczuk w swojej książce szkiców badawczych »Wskrzeszeni dla życia« (Równe: Oriana. — 1998 r.) pisał: „… Na podstawie znalezionych dokumentów archiwalnych można więcej powiedzieć o jego działalności oświatowej i politycznej oraz warunkach życia w Równem i Zdołbunowie. Był jednym z członków-założycieli »Proświty« w Równem w październiku 1917 roku (o tym dowiadujemy się z doniesień policyjnych oraz jego artykułu w »Ukraińskiej Hromadzie« (Łuck, 1927, nr 18). Miał kontakty z inicjatorem utworzenia »Proświty« przewodniczącym powiatowego zarządu ziemskiego Fedorem Sumnewyczem, z senatorem Ołeksandrem Karpynśkim — przewodniczącym rady »Proświty«, Mykołą Łytwyćkym (pseudonim literacki »Burłaka«) — wiceministrem spraw wewnętrznych Ukraińskiej Republiki Ludowej w 1920—1921 rr. Witalij MACZKO, członek zarządu organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa »Proświta« im. T. Szewczenki, m. Chmielnicki. Oczywiście autorowi monografii brakowało pierwotnych źródeł, do których czasem nie ma dostępu, bo niektórych ofiar represji politycznych po prostu wysyłano poza granice Ukrainy, a z czasem — wyrokiem »trójki« skazywano na karę śmierci (właśnie tak stało się z Błonśkim). A byli i tacy, którym nie pozwalano wracać na Ukrainę i umierali na obczyźnie: represjonowana żona Iwana Steszenki, pisarka Oksana Steszenko-Staryćka pochowana w Kazachstanie (m. Akmolińsk, które w 1961 r. przemianowano na Celinograd, w 1992-m — Akmoła, od 1998-go — miasto nosi nazwę Astana), pisarka Nina Trykułewśka-Dubrowśka (pseudonim Hordij Jurycz), która w 1885 roku urodziła się w Czerkasach, a kiedy i gdzie zmarła — do dziś nie wiadomo. Inna sprawa z proświcianinem P. Błonśkim. O nim są otwarte informacje, chociaż niektóre dane biograficzne warto uściślić, co zrobimy w naszym artykule. Pantełejmon Josypowycz Błonśkyj urodził się 27 czerwca 1876 roku we wsi Andrijiwka (obecnie rejonu czemerowieckiego obwodu chmielnickiego) w rodzinie szlacheckiej. Zdobył europejskie wykształcenie, chociaż początkowo ukończył Podolskie Seminarium Duchowne, uczył się na wydziale medycznym Uniwersytetu Kijowskiego, ale za nieprawomyślność (faktycznie za działalność partyjną) w 1900 roku został skreślony z listy studentów. Dlatego wyjechał na Węgry, a z czasem przeniósł się do Warszawy, gdzie w 1904-m ukończył uniwersytet i powrócił do Kamieńca Podolskiego. Tajny nadzór policji, ustanowiony nad nim jeszcze cztery lata temu, nie został zdjęty. W mieście nad Smotryczem lekarz-okulista staje się jednym z założycieli Podolskiej »Proświty«. Jego, lekarza ziemskiego, w 1905 roku zwolniono z pracy, a cz... Imiona Antona Nywynśkiego i Hałyny Żurby często pojawiają się na stronach wołyńskiej i galicyjskiej periodyki lat 20—30-tych XX wieku. Ówcześni Ukraińcy znali ich jako rodzinę aktywnych prośwician i utalentowanych pisarzy. Dzisiejszym czytelnikom te imiona są nieznane, bo wszystko, co pisali, było pod zakazem.

Машинний переклад

Za prawdę, rodzimy język – ucierpiał

Przypomniało mi się, jak pewnego razu Wasyl Klicziak, odnosząc się do treści monografii Olhy Maluty „Proświty” i ukraińska państwowość, druga połowa XIX – pierwsza połowa XX wieku”, wyraził trafne zastrzeżenie: „W niektórych pracach mowa o prosvitianach, których dane są ddalekie od kompletnych. Na przykład Pantelejmon Josypowycz Błonski, lekarz, działacz społeczno-polityczny i państwowy. Rok i miejsce urodzenia nieznane, rok i miejsce śmierci – także. Nawet zdjęcia nie ma. Wiadomo jednak, że był aktywistą w UNR, członkiem podolskiej „Proświty”. rok temu socjaldemokratę Błońskiego za aktywną działalność prosvitiańską (policja interpretowała to inaczej — jako „propagandę rewolucyjną”) aresztowano. Jako socjaldemokrata brał aktywny udział w walce rewolucyjnej o jak najszybszą ukrainizację instytucji państwowych. Wśród członków Ukraińskiej Centralnej Rady trzeciego składu (20.08.1917 r.) na listach figuruje lekarz z Podola P. J. Błoński (okręg podolski nr 1 — ukraińscy eserowcy, ukraińscy socjaldemokraci). Niektórzy badacze mylą go z znanym pedagogiem i psychologiem Pawłem Pietrowiczem Błońskim (1884—1941), który również przed rewolucją należał do esdeków, a później przeszedł na stronę bolszewików; pracował jako privatdozent, przez pewien czas był gubernialnym komisarzem ziemi katerynosławskiej. Lekarz Błoński, delegowany do Centralnej Rady przez chłopów, bronił ich interesów. Tam bliżej poznał W. Winniczenkę, M. Hruszewskiego, S. Petlurę. Jednak nie został ich zwolennikiem, ponieważ do wszystkiego podchodził własnym rozumem i samokrytycznie oceniał sytuację. Pasjonując się działalnością polityczną i społeczną, prosvitianin nieustannie myślał o zwykłych ludziach, żył ich interesami. Ale też nie zapisał się do oportunistów, był daleki od intryg i nie handlował sumieniem, gdyż szczerze kochał Ukrainę. Trzykrotnie wrzucali go czekiści za kraty więzienia. Po raz pierwszy w 1919 roku w Czerkasach. Nie wiadomo, jak potoczyłby się jego los, lecz żona jednego z czekistów chorowała na wzrok i pilnie potrzebny był lekarz. W całym okręgu — tylko Błoński. Więc go wypuszczono. W 1921 roku ponowny areszt, śledztwo; po raz trzeci, w 1929 roku, ponowne przesłuchania w więzieniu. I tym razem zabrakło prawdziwych dowodów, wypuszczono go. Zatem Pantelejmon Błoński pracował jako lekarz-okulista w Kijowie, a także na Czerkaszczyźnie — w Kaniowie, Horodyszczu, Czerkasach, Rotmistrówce, Korsuniu, Zwenihorodce. Stykając się codziennie z ludźmi, widział, jak biednieją za władzy sowieckiej. I nie milczał. Stale „bombardował” listami sowieckie instytucje, komitety partyjne, obnażając kłamliwą, zwodniczą propagandę bolszewików o szczęśliwym, dostatnim życiu zwykłych obywateli. A gdy nastał głód 1932—33 r., lekarz z Zwenihorodki nazwał rzeczy po imieniu — ludobójstwo przeciwko narodowi ukraińskiemu. Na adres Kominternu Pantelejmon Błoński pisał: „Pierwszą przyczyną tego głodu jest zbrodnicze, nieudolne, a nawet celowo szkodnicze wprowadzanie w życie w Ukrainie polityki”. I dalej: „…spojrzenie na chochłów jako na kontrrewolucyjne plemię, jako na plemię niższe… W 1921 roku państwo, będąc bardzo biednym, znacznie więcej robiło dla głodujących Wołżan, którym zresztą wtedy bardzo pomogli ukraińscy chłopi, dziś wymierający z głodu”. Pantelejmon Błoński wylewa krzyk duszy w takiej kwintesencji: „Jeśli prawdą jest, że masowo giną z głodu tylko chłopi USRR, a RFSRR tylko na Północnym Kaukazie, w Kraju Krasnodarskim, gdzie większość chłopów to także Ukraińcy, to jasne jest, że tu… nie wytrawiony przez rewolucję pogląd na chochłów jako na plemię niższe, którego wymieranie jest pożyteczne dla sprawy socjalizmu…”. Po przeczytaniu takiego wyznania pomyślało się: oto ktoś, komu można by nadać tytuł Bohatera Ukrainy (pośmiertnie). W owych czasach słowa prawdy naocznego świadka tragicznych wydarzeń biły na alarm, były kierowane do opinii światowej, wzywały do zdecydowanych działań.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

rowska) urodziła się 11 stycznia 1888 roku w miasteczku Soboliwka w powiecie hajsyńskim na Podolu. W 1911 roku wyjeżdża do Kijowa, gdzie mieszka do 1920 roku. Publikuje w gazecie „Nowa Rada” oraz w „Kijowskiej Gazecie”. W 1917 roku pracuje jako tłumacz w sekretariacie spraw polskich przy Centralnej Radzie. W 1920 roku wyjeżdża z Kijowa do Warszawy, a następnie do Równego. W Równem pracuje jako siostra miłosierdzia w szpitalu, później jako bibliotekarka. W „Proświcie”, którą założył Nywynski, była bibliotekarką społeczną. Jednocześnie czyta wykłady o historii narodu ukraińskiego oraz o przyrodzie rodzinnych stron. W artykule „Wyjaśnienie stanowisk”, wydrukowanym przez gazetę jednodniową „Borotba”, która została wydana w Równem 22 stycznia 1922 r., a następnie skonfiskowana i zakazana, Hałyna Żurba pisała: „Celem naszym jest głębokie zakorzenienie w umysłach naszego pracującego narodu poczucia godności narodowej, niepodległości, autentyczności i wiary we własne siły, i na tych zasadach wychowywać naród ukraiński… Bo nic niewart jest ten naród, który jest kulturowo słaby, a politycznie niezorganizowany”. Za najlepsze utwory pisarki można uznać powieści „Gwiazdy zwiastują świat…” oraz „Rewolucja idzie…”, opublikowane w latach 30. XX wieku w „Ukraińskiej Bibliotece”, którą wydawał Iwan Tyktor. W tamtym czasie ukazały się one w sporych nakładach — 5 tysięcy egzemplarzy. Utwory otrzymały pochlebne recenzje. A o H. Żurbie na Ukrainie Zachodniej zaczęto mówić jako o jednej z najbardziej utalentowanych ówczesnych pisarek ukraińskich. Jednak wznowień swoich powieści nigdy się nie doczekała. I oto wreszcie się stało: po raz pierwszy na Ukrainie w serii „Biblioteczka Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem” ukazały się jako osobne książki powieści Hałyny Żurby „Gwiazdy zwiastują świat…” (2011 r.) oraz Antona Nywynskiego „Wieki płyną nad Kijowem” (2012 r.). Czytelnicy mają okazję odkryć dla siebie utalentowanych pisarzy, którzy doskonale władają ukraińskim słowem, barwnie przedstawiają realia życiowe i w nienachalny sposób je przemyśliwują. ukraińską literaturę i przy tym cieszył się: „Ileż piękna, wielowymiarowości jest w naszym ojczystym języku!..”. Szpicle, których wtedy nie brakowało, donosili do organów specjalnych o „kontrrewolucyjnych” poglądach starego lekarza. We wrześniu 1939 roku gorliwego proświcianina-Ukraińca aresztowano. Ale nawet w niewoli Pantełejmon Josypowycz nie okazał wewnętrznej słabości, przeciwnie, wprost oświadczył śledczemu: „Dzisiaj nie jest trzydziesty siódmy. Po drugie, nie naruszam Konstytucji. Mam swoje poglądy. Nie jestem bydłem. Jestem Ukraińcem”. Po takich patriotycznych wypowiedziach lekarza wysłano-etapowano „na reedukację” do Komijskiej ASRR. Pracował przy wyrębie lasu we wsi Wizinga. Według znanego scenariusza, tam, podczas wojny, 12 stycznia 1942 roku go aresztowano. Specjalna narada przy NKWD 29 sierpnia 1942 roku skazała Błonskiego na karę śmierci z art. 58-10 Kodeksu Karnego RFSRR. Ponieważ w okresie wojny z takimi wyrokami nie zwlekano, rozstrzelano go tego samego dnia. Podzielił los swojego syna Tarasa, który urodził się w Kijowie w 1909 roku i również, jako nacjonalista, został wysłany w odległe rejony Rosji. Pracował jako zwykły elektryk w Permie. Ale podczas rozkwitu stalinowskich represji enkawudziści i tam go dopadli: 4 września 1937 roku Tarasa Błonskiego aresztowano, decyzją „trójki” 25 grudnia 1937 roku 28-letniego młodzieńca stalinowscy satrapowie rozstrzelali. Tylko za to, że był Ukraińcem. Bo żadną kontrrewolucją elektryk się nie zajmował, co później udowodnił trybunał wojskowy Uralskiego Okręgu Wojskowego. Błonscy — ojciec i syn, prawdziwi patrioci Ukrainy — zostali zrehabilitowani pośmiertnie. Niech więc ten artykuł będzie pomnikiem dla wszystkich prośwician, którzy zginęli na obcej ziemi tylko za to, że bezgranicznie kochali Ukrainę i chcieli widzieć ją wolnym, niepodległym państwem z europejskimi wartościami i standardami.

Машинний переклад

Danina pamięci Iwana Franki

Na początku lat 20. cały czas mieszkał w Równem, od kwietnia 1924 roku na pewien czas przeprowadza się do Łucka, gdzie pracuje w gazecie „Hromada”. Pierwsze aresztowanie miało miejsce w październiku 1923 roku, drugie — w kwietniu 1925 roku, trzecie — w lutym 1927 roku, czwarte — w marcu 1928 roku. Oskarżano go o działalność antypaństwową: początkowo — o „komunistyczną” (dowodem były niektóre „czerwone” wydawnictwa, ujawnione podczas rewizji), potem — o ukraińską nacjonalistyczną. W protokołach przesłuchań i innych dokumentach śledztwa odnotowano wiele faktów, które konkretyzują życiorys A. Nywynskiego, opublikowany przez Hałynę Żurbę. Podczas śledztwa w 1925 roku, gdzie inkryminowano mu „rozpowszechnianie literatury komunistycznej”, jeden ze świadków przekonał prokuraturę, że A. Nywynski to „ukraiński nacjonalista, choć posiadał niektóre książki o treści komunistycznej”. Sam oskarżony przyznał: „Do partii komunistycznej nie należę, literatury komunistycznej nie rozpowszechniałem, żadnych zebrań politycznych nie organizowałem, należę do Ukraińskiej Partii Socjalistyczno-Radykalnej i jako przewodniczący „Proświty” w rejonie zdołbunowskim pracowałem na niwie kulturalno-oświatowej”. Hałyna Żurba, która również „figurowała” w tej sprawie karnej, zeznała: „Polityką się nie zajmuję. W 1924 roku jako pisarka otrzymałam od Nywynskiego, który był wtedy redaktorem gazety „Hromada” w Łucku, jeden numer radzieckiego czasopisma „Czerwonyj szlach” oraz jeden egzemplarz amerykańskiego czasopisma komunistycznego w celu napisania „Kroniki literackiej” dla „Hromady”. Przytoczmy jeszcze kilka wierszy z obserwacji policyjnych: „Z Łucka przyjeżdża (do Równego) rzadko, spotyka się z Kozubem, Kentrzyńskim, Ostapczukiem (działacze rówieńskiej „Proświty”. — Aut.) i tego samego dnia wyjeżdża… Przeniósł swoją aktywność do Łucka”. Policyjni „tropiciele”, nazywając go „organizatorem bojówek powstańczych”, skarżą się przełożonym, że on „doskonale się konspiruje”. Żona Antona Nywynskiego — Hałyna Żurba (Helena Maurycjowna Domb- A teraz — bezapelacyjna odpowiedź tym, którzy w duszy do dziś wątpią w kwestii masowego głodu chłopów na Ukrainie. Nie tylko pisał do Kominternu. P. Błonski wysyła skargę również pod adresem KC KP(b)U, smutno podsumowując: „O padniętym bydle krzyczą, a o masowej zagładzie ukraińskich chłopów — pełne milczenie, jakby chodziło o jesienne padanie much”. Występując w 1933 roku na zebraniu związkowym, oponuje kompartyjnym agitatorom retorycznym pytaniem: „Co wy nam zamydlacie oczy, kogo chcecie zrobić głupim? Powiedzcie prawdę — dożyliśmy do tego, że staliśmy się łakomi na kawałek chleba. Jesteśmy głodni, nadzy i bosi, po co nam agitacja — to wszystko nieprawda”. To był faktycznie protest przeciwko istniejącej władzy, która zamydlała oczy budową komunizmu, gdzie wszystko będzie bezpłatne: od każdego według zdolności, każdemu według potrzeb. Zaprawdę, póki słońce wzejdzie, rosa oczy wyje. Przypominam sobie, nawet po XXII zjeździe KPZR w naszej szkole wisiało hasło: „Obecne pokolenie radzieckich ludzi będzie żyło w komunizmie”. Ale go tak i nie doczekali się… Tam, gdzie panuje kłamstwo, zawsze należy oczekiwać krachu. Pantełejmon Błonski do końca swoich dni pozostawał szczerym proświcianinem. Kierowniczce Ochmatdytu Polinie Kaniewskiej zwrócił istotną uwagę: „Mieszkasz na Ukrainie — znają język narodu, z którym się komunikujesz”. Urzędniczka przyjęła pozę: „Ja przecież jestem lekarzem z wyższym wykształceniem… a i ukraińska terminologia nie istnieje… Nie jestem jakąś chłopką. Jestem lekarzem”. Błonski, nie bojąc się konsekwencji, tnie prawdę w oczy: „Jest i terminologia, jest wszystko. Jest tylko wasza pogarda dla narodu”. Stale występował w obronie ukraińskiej kultury w rozmowie z przyjaciółmi, znajomymi, nieprzyjaciółmi, dziwił się, dlaczego w programie szkolnym nie ma Łesi Ukrainki, W. Wynnyczenki. Stale radził czytać Bohdan SAWAK, przewodniczący Denisowskiego oddziału „Proświty”, obwód tarnopolski Grupa studentów Lwowa w celach oświatowych latem 1885 roku odbyła podróż po Podolu. W miastach i wsiach czytali referaty o edukacji, zniesieniu pańszczyzny, o twórczości Tarasa Szewczenki, Markijana Szaszkewycza, wystawiali koncerty. W wędrownej grupie wzięli udział Iwan Franko, Kornyło Ustynowycz, Mykoła Iwasjuk, Julian Pańkewycz, kompozytor Ostap Nyżankiwski oraz inni przedstawiciele twórczej inteligencji. 2 sierpnia uczestnicy podróży wystąpili w sali zamkowej Tarnopola. Podczas tego wieczoru kilka pieśni wykonał również chór chłopski z Denisowa pod kierownictwem ks. Josypa Witoszynskiego. W 1885 roku w warszawskim czasopiśmie „Prawda” (nr 26) Kamieniar zamieszcza korespondencję o rozwoju ruchu kulturalno-oświatowego w Galicji, w której opisuje także denisowski chór, wspomina o nim również w swoich utworach. W Kijowskim Archiwum Państwowym ANU im. T. Szewczenki w rękopiśmiennym funduszu Iwana Franki przechowywanych jest ponad sto pieśni, zapisanych przez denisowca, w przyszłości księdza stanu Pensylwania (USA) Ilka Kuziwa, które zapisał od ludzi naszej wsi i przekazał Iwanowi France. Po usunięciu hrabiego Kazimierza Feliksa Badeniego z fotela austriackiego gabinetu ministrów to stanowisko zajął starosta tarnopolski, poseł austriackiego parlamentu Polak Leon Piniński. W związku z tym zwolniło się miejsce poselskie w tym okręgu (powiaty tarnopolski, zbaraski i skalacki). Wyborcy zdecydowali, że ich posłem do wiedeńskiego parlamentu będzie Iwan Franko. Przecież prości ludzie znali go już nie tylko jako wybitnego pisarza, ale i jako mądrego polityka oraz widzieli w nim swojego obrońcę. Wybory przedterminowe wyznaczono na 22 czerwca 1898 roku. I. Franko z lokalnymi komitetami zorganizował wyjazdy agitacyjne po wsiach swojego okręgu. W książce „Szlachamy zołotoho Podilla” (Nowy Jork, Paryż, Sydney, Toronto, 1983) autor notatki Pyłyp Hajda pisze, że I. Franko ze Lwowa najpierw pojechał do Hłuboczka Wielkiego, gdzie miał swojego wielbiciela ks. Czajkowskiego. Potem wstąpił „do Czestyłowa, gdzie skontaktował się z lokalnym komitetem wyborczym i zostawił mu wszystkie potrzebne instrukcje wyborcze. Odwiedził także wsie Denisów i Kupczyńce, gdzie miał swoich zwolenników ideologicznych w osobach Pawła Dumki i doktora Hryhorija Harmatija. Miał on w obu tych wsiach dobrych współpracowników — ks. Witoszynskiego w Denisowie i ks. Kobylańskiego w Kupczyńcach. Franko jeździł także do Nastasowa, gdzie gorliwym jego współpracownikiem ideologicznym był jeden z bardzo poważnych i wpływowych gospodarzy — Kurica. Mniejsze wsie — Proniatyn, Kuriwci, Dowżanka, Worobijiwka, Horodyszcze, Czernichów — odwiedzał sam lub wysyłał tam swoich zaufanych, przeważnie studentów”. Żadnych wątpliwości co do zwycięstwa w wyborach I. Franki nie było. Technicznym oponentem Kamieniarza był wówczas tarnopolski lekarz, moskalofil Antin Hładyszowśkyj (1860—1923), który nawet nie prowadził agitacji, bo wszędzie otrzymywał słowne policzki. Komisja jednak „policzyła”, że Hładyszowśkyj uzyskał przewagę 4 głosów. Obecnie departament ds. kultury, ochrony dziedzictwa kulturowego i dóbr kultury Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Lwowski Narodowy Literacko-Memoriałowy Muzeum Iwana Franki zainicjowały odrodzenie tych dawnych dobrych tradycji. Grupa lwowskiej inteligencji corocznie wyjeżdża do jednej z miejscowości, w której kiedyś przebywał Wielki Kamieniarz i urządza święto literacko-artystyczne „Szlakami Iwana Franki”. Takie wydarzenia odbyły się już w Bolechowie i Lolinie w obwodzie iwanofrankiwskim, w zeszłym roku we wsi Żuków, a w czerwcu tego roku — we wsi Denysów na Tarnopolszczyźnie. Delegację powitali denysowianie całą wsią z kołaczem na wyszywanym ręczniku przy melodii marszów orkiestry dętej miejscowego oddziału „Proświty”. Przybyli tego dnia do nas także mieszkańcy z innych miejscowości. Święto, przyуроczone 97. rocznicy śmierci Iwana Franki, rozpoczęło się odprawieniem Mszy Świętej w cerkwi Świętego Mikołaja przez księży dekanatu kozłowskiego z udziałem chóru „Błahowist” lwowskiej cerkwi Świętego Archanioła Michała. Program kulturalno-artystycznego wydarzenia rozpoczął chór „Błahowist” (dyrygent — Taras Melnyk, prezes chóru — Petro Sydor). Następnie wystąpili dyrektor Lwowskiego Narodowego Literacko-Memoriałowego Muzeum Iwana Franki, pisarz Roman Horak, zastępca dyrektora tego samego muzeum, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Petro Zozulak, aktorzy Lwowskiego Narodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego imienia Marii Zańkoweckiej, artyści ludowi Ukrainy Jurij Bryłyńśkyj i Swiatosław Maksymczuk, poetka, laureatka Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej imienia Wasyla Symonenki Lubow Proć, docent Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki Mychajło Czornopyskyj. Z utworami wokalnymi wystąpiły solistki Lwowskiej Filharmonii Lilija Kostruba, Irena Hrech, Nina Karpineć, Olha Feniuk, artysta Mykoła Habruk. Przedstawiciele lwowskiej delegacji oraz społeczności denysowskiej złożyli kwiaty pod pomnikami ks. Josypa Witoszyńśkiego, Tarasa Szewczenki i Iwanny Błażkewycz. Aktywistom, którzy włożyli najwięcej wysiłku w przygotowanie tego święta, wręczono podziękowania i pamiątkowe upominki (literaturę frankoznawczą) od Kozłowskiej Rejonowej Administracji Państwowej i rady rejonowej oraz od Lwowskiego Muzeum. Dla uczestników święta zorganizowano wystawę-sprzedaż książek lwowskiego wydawnictwa „Kamieniar”, którą przedstawił dyrektor wydawnictwa Dmytro Sapiha. W miejscowym muzeum krajoznawczym zorganizowano wystawę „Iwan Franko i Denysów”, wydano koperty pocztowe z portretem Kamieniarza (artysta — Dmytro Stećko, projekt — Andrij Pyłuch), odznaki z portretem i napisem: Święto „Szlakami Iwana Franki”. Denysów. 02.06.2013 r. W imieniu komitetu organizacyjnego oraz społeczności wsi wyrażam szczere podziękowania inteligencji Lwowa, a także deputowanemu ludowemu Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyrowi Bojce, kierownikom PAP „Ahroprodserwis” Iwanowi Czajkiwśkiemu, Andriowi Baranowi oraz przedsiębiorcy Jarosławowi Jurkiwowi, którzy byli sponsorami wydarzenia.

Машинний переклад

Jak pozbyć się radzieckiej

Zmiana ustroju, która nastąpiła po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości państwowej, wymagała wprowadzenia systemowych reform we wszystkich dziedzinach życia społecznego. Niektóre z nich wymagają długiego czasu na realizację. Są jednak takie sfery, w których pozbyć się skutków dawnej radzieckiej ideologii i jej propagandowych stereotypów można szybko i operatywnie. Dotyczy to radzieckiej toponimii oraz pomników. Łarysa MASENKO, doktor nauk filologicznych, laureatka nagrody im. B. Hrinczenki. Propaganda totalitarnego imperium, odzwierciedlona w toponimach, napisach, monumentach i znakach pamięci, miała w pierwszych latach niepodległości ustąpić miejsca symbolom i znakom historii narodowej oraz kultury. Właśnie tak odbyła się derusyfikacja toponimii i demontaż pomników komunistycznych wodzów we wszystkich krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Powrót pamięci historycznej wymaga uczczenia prawdziwych bohaterów narodowych — bojowników o wyzwolenie Ukrainy, jak i wszystkich wybitnych działaczy ukraińskiej kultury, nauki i duchowości. Oczyszczenie z symboli radziecczyzny zwróci naszemu krajowi jej prawdziwy obraz, nada własny, narodowy charakter jej historyczno-kulturowej przestrzeni, uwolni ją od martwych znaków dawnego komunistycznego imperium. Należy przypomnieć, że radziecka praktyka masowych przemianowań miejscowości miała na celu nie tylko zatarcie pamięci historycznej i wprowadzenie kultu rządzącej partii oraz jej wodzów, ale także unifikację toponimii miast i wsi w granicach całego ZSRR. Przemianowania nazw miejscowości bolszewicy zaczęli jeszcze w latach 20., ale masowy charakter przybrały one po utrwaleniu kultu Stalina. Przez kraj przetoczyła się fala masowych przemianowań miast i wsi, ulic i placów, zakładów i fabryk na cześć „ojca narodów”. Wtedy też rozpowszechniły się nazwy, przeznaczone do „sławienia” innych partyjnych i państwowych działaczy — Kalinina, Kirowa, Kujbyszewa, Woroszyłowa, Żdanowa, Ordżonikidze i innych. W szczególności od nazwiska Kirow utworzono 150 nazw miejscowości ZSRR, od nazwiska Kalinin — 100 nazw, imię Kujbyszewa nosiło 40 miast i wsi. Czasem praktyka „uwieczniania” radzieckich partyjnych i rządowych funkcjonariuszy przybierała komiczne formy. Jeden z takich przypadków przytacza Anatolij Swidzynski w książce „Samoorhanizacja i kultura” (K., 1999. — S. 205): „Kiedy Woroszyłow poparł »antypartyjną grupę Kaganowicza, Malenkowa, Mołotowa i przyłączonego do nich później Szepiłowa«, Chruszczow po stłumieniu spisku wezwał do odpowiedzi swojego zdradzieckiego »przyjaciela«. »Lichy podkusił« — z całą bezpośredniością odpowiedział tamten. Chruszczowowi nie pozostawało nic innego, jak przyjąć ten argument. Ukaranie zdrajcy sprowadziło się do tymczasowego przemianowania Woroszyłowgradu na Ługańsk”. Dziesiątkami, jeśli nie setkami liczono w USRR wsie o nazwach Żowtnewe, Perszotrawnewe, Radianśke, które w wielu przypadkach zastąpiły dawne nazwy, odzwierciedlające historię ich założenia. Unifikacji nazw geograficznych w USRR towarzyszyła ich rusyfikacja. W wydaniu „Ukraińska SRR. Podział administracyjno-terytorialny” (K., 1987) można zobaczyć liczną grupę takich nazw miejscowości, jak Perwomajiwka, Perwomajśk, Perwomajśke, Pobieda, Pobidne, Sowietśke, Oktjabrske itp. Wprowadzając do toponimii Ukrainy rosyjskie słowa w ukraińskiej transliteracji, władza demonstrowała pogardę dla języka ukraińskiego, gdyż zalegalizowała w oficjalnym użyciu językowe potworki, niesławny surżyk. Skalę ruiny, jakiej doznała toponimia Ukrainy w czasach radzieckich, można zilustrować na przykładzie zmian, których doznała toponimia zachodnich obwodów po wejściu ich w skład USRR. Jak zbadał lwowski historyk i językoznawca Ołeh Kupczynśkyj, na terytorium Zachodniej Ukrainy, gdzie większość miejscowości powstała do XV wieku, zmieniano zaledwie do 20 nazw na stulecie, podczas gdy przez 50 lat władzy radzieckiej w każdym z siedmiu zachodnioukraińskich obwodów przemianowano średnio po 100 miejscowości. Zniszczenie historycznego krajobrazu toponimicznego odbyło się w środowiskach miast i wsi na terytorium całego Związku Radzieckiego. Eksperyment, który przeprowadzili rosyjscy językoznawcy pod koniec lat 80., porównując nazwy ulic i placów kilku miast ZSRR, a mianowicie — Mińska, Moskwy, Gorkiego i Doniecka, wykazał, że wspólny fundusz nazw ulic w tych miastach stanowi 70%. W nazewnictwie ulic i placów stosowano jednolity dla wszystkich miast model. Centralne place zazwyczaj miały takie nazwy: pl. Lenina, pl. Rewolucji Październikowej, Plac Radziecki, pl. Pokoju. Jednakowe były we wszystkich miastach także nazwy głównych lub centralnych ulic: Lenina, Karola Marksa, Engelsa, Kalinina, Ordżonikidze, Żdanowa itp. Właściwie radziecki model kultowych toponimów kontynuował poprzednią tradycję „uwieczniania” w nazwach imion rosyjskich samowładców i ich popleczników. Jedynie miejsce carów i caryc po przewrocie październikowym zajęli wodzowie proletariatu. Historię powstania na Południu Ukrainy licznych nazw, pochodnych od imienia cesarzowej „wszech Rusi” Katarzyny Drugiej dowcipnie opisał Jurij Andruchowycz w „Leksykonie intymnych miast” w związku z dawną nazwą Dniepropietrowska: „Katarzyna Druga i jej pochlebcy, wymyślając nazwy dla coraz to nowszych kolonialnych osad, szczególnie swoich fantazji nie przeciążali: Jekaterynosław, Jekaterynodar, Jekaterynograd, Jekaterynburg, Jekateryninskoje. Dlaczego do nich tak i nie dodały się jakiekolwiek Jekaterinenstadt i Jekaterynopil? Sądzę, jedynie dlatego, że najbardziej narowisty z jej ogierów, czyli najbardziej energiczny promotor jej maniakalnego Drang nach Suden (Parcia na Południe) hrabia Potiomkin — o, jeszcze jedna говорящая фамилия (mówiące nazwisko) z rosyjskiej klasyki, dodatkowa, gdzieś pomiędzy Sobakiewiczem a Pluszkinem, postać »Martwych dusz«! — tak i nie zdążył powcielać większości swoich karkołomnych projektów, których zwieńczeniem miało stać się usunięcie Wysokiej Porty i odnowienie Bizancjum z jednym z wnuków Katarzyny (a zapewne przy okazji i swoich) na cesarskim tronie. Zdążyłby on — i mielibyśmy wszędzie wokół Morza Czarnego (a i Śródziemnego) niekończące się jekaterynopolisy”. Naturalne jest, że Ukraina musi pozbyć się symboliki, która promuje minioną bezpaństwowość i kolonialną zależność. Zauważmy przy tym, że dekomunizacja i derusyfikacja toponimii wymaga znacznie mniej wysiłków organizacyjnych i czasu niż, na przykład, zmiana sytuacji językowej zrusyfikowanych miast. Ostatnie zadanie, i to pod warunkiem wprowadzenia konsekwentnego planowania językowo-kulturowego, którego kraj dotąd nie ma, można rozwiązać jedynie w ciągu życia co najmniej jednego-dwóch pokoleń, podczas gdy zwrócić ukraiński Nawet za reżimu komunistycznego w Ukrainie nie było ani jednego pomnika Katarzyny II, obraz toponimii naszych miast i wsi dość łatwo. Potwierdza to doświadczenie Lwowa, gdzie miejska toponimia została całkowicie oczyszczona z totalitarnych nazw w pierwszych latach niepodległości. Praktykę przemianowań zastosowaną w tym mieście przytaczam za pracą licencjacką absolwentki NaUKMA Chrystyny Kosonockiej, poświęconą historii przemianowań lwowskich ulic i placów w XX wieku. W latach 90. Lwowowi przywrócono te dawne historyczne nazwy ulic i placów, które nie miały ideologicznych konotacji: ul. Zamarstynowska (w czasach radzieckich ul. Kalinina), ul. Kleparowska (radziecka Kuzniecowa), pl. Katedralny (radziecki pl. Róży Luksemburg), ul. Łyczakowska (radziecka ul. Lenina), ul. Szewska (radziecka nazwa — ul. Gwardii Narodowej im. I. Franki) itd. W większości nazw lwowskich ulic, placów i zaułków, które otrzymały podczas przemianowań lat 90., uhonorowano wybitnych działaczy ukraińskiej nauki i kultury. Jak wykazało badanie Ch. Kosonockiej, obecna toponimia Lwowa radykalnie różni się od dawnej radzieckiej samym sposobem doboru nazw. Wśród lwowskich ulic, przemianowanych po wejściu Galicji do USRR, największą grupę stanowiły nazwy utworzone od nazwisk radzieckich dowódców wojskowych, Bohaterów Związku Radzieckiego, partyzantów, takich jak: ul. Aleluchina, Kosmodemianskiej, Leluszenki, Malinowskiego, Szaposznikowa itd. Najwyraźniej ich przeznaczeniem było ciągłe przypominanie lwowianom, że zgodnie ze znanym powiedzeniem „zostali wyzwoleni i nie ma na to rady”. Dwa razy mniejszą grupę wśród radzieckich przemianowań stanowiły nazwy pochodzące od nazwisk wybitnych twórców, przy czym byli to przeważnie przedstawiciele kultury rosyjskiej (ul. Błoka, Wieriesajewa, Gajdara, Sierowa itd.). Inne podejście zastosowano podczas wymiany radzieckiej toponimii we Lwowie. We współczesnej przestrzeni socjokulturowej miasta dominują nazwy honorujące pamięć wybitnych działaczy ukraińskiej kultury, nauki, duchowości — zarówno tych pochodzących z Galicji, jak i urodzonych w innych obwodach Ukrainy. Obecne są w toponimii Lwowa także nazwy wybitnych zagranicznych działaczy państwowych i kulturalnych (ul. T. Masaryka, A. Lincolna, P. Szafarika, V. Karadžicia i podobne). Pewną grupę tworzą również nazwy pochodzące od nazwisk wojskowych, ale aktualizują one pamięć historyczną o bojownikach o wolność Ukrainy, a nie obcego państwa, jak to było wcześniej. Są to ulice noszące imiona S. Bandery, J. Konowalca, A. Melnyka, R. Szuchewycza, Bohaterów Krut i in. Zasady, na których we Lwowie przeprowadzono wymianę radzieckiej toponimii na ukraińską, warto było wziąć pod uwagę innym miastom. Tymczasem likwidacja kultowych totalitarnych nazw na większej części terytorium Ukrainy przebiegała niemrawo i niespójnie, w wyniku czego do dziś dominują one zarówno w środowiskach miejskich, jak i wiejskich. Co więcej, obok konserwacji nazw z czasów radzieckich pojawiło się jeszcze jedno skrajnie negatywne zjawisko — reanimacja dawnych nazw imperialnych i pomników związanych z rosyjskimi samowładcami. Wskazująca w tym kontekście jest akcja wymiany radzieckiej toponimii w Odessie, którą opisał Pawło Kowalow w artykule o wymownym tytule „Wypędzenie ukraińskości”, opublikowanym w „Dniu” (nr 2, 10 stycznia 2013 r.). Jak widać z publikacji, Odessa, obok Lwowa, okazała się jednym z niewielu miast, gdzie radziecka toponimia została zlikwidowana bez wieloletnich zwłok. Ta akcja miała miejsce podczas sprawowania urzędu mera przez Eduarda Hurwica. Jak donosi P. Kowalow, E. Hurwic „jednym zamachem przywrócił miastu praktycznie wszystkie stare nazwy ulic i miejscowości”.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...go roku, kiedy w kraju obchodzono 75. rocznicę urodzin W. Stusa, ukraińskiej społeczności miasta nie udało się wyprosić upamiętnienia poety w nazwie uniwersyteckiego skweru ani postawienia tam jego popiersia. I jak może wpisać się imię Stusa w przestrzeń miasta, które przez wszystkie lata niepodległości nietknięte zachowuje wszystkie atrybuty komunistycznego imperium! Już od czasów sowieckich nazwy siedmiu z dziewięciu dzielnic Doniecka nosiły imiona komunistycznych przywódców: Leninowska, Woroszyłowska, Budionnowska, Kalinińska, Kirowska, Kujbyszewska, Pietrowska („upamiętnia” Hryhorija Pietrowśkiego), a w centralnej części miasta imię Lenina powtarza się trzykrotnie: to plac Lenina, aleja Leninowska i aleja Ilicza. Zbędne jest mówienie, że konserwowanie sowieckiej symboliki i kultowych nazw nie może nie łączyć się z kontynuowaniem polityki kulturowo-językowej denacjonalizacji Ukraińców, którą prowadzono. Uderza, że w niektórych miastach Wschodu współczesna praktyka rusyfikacji nawet przewyższa sowiecką. Tak więc do unikalnego sposobu likwidacji języka ukraińskiego z napisów nazw ulic uciekli się deputowani Ługańska. Jak poinformowała Iryna Mahryćka, zdecydowana większość nazw w mieście pozostaje sowiecka. Ale już w 2002 roku ługańscy deputowani swoją decyzją zmienili zasady ich zapisu. Od tego czasu nazwy ulic Ługańska zapisuje się w ukraińskiej transliteracji ich rosyjskiej wymowy. W rezultacie w oficjalnym użyciu wprowadzono taki zapis nazw ulic: vul. 300-lєtija Vossoєdinєnija, Sovєtskaja, Krasnaja ploszczad, vul. Brєstskoj krіposti, 30-lєtija Pobєdy, 18-go Partsʼєzda, 1-j Pyatilєtki, Zvʼozdnaja, Ukrainskaja, Lєsi Ukrainki, T. H. Shevchєnko, Karpєnko-Karogo, Bratʼєv Sєrodєdєnko, Ostapa Vishni itd. Inaczej jak drwiną z języka ukraińskiego takiej praktyki nazwać nie sposób. Podsumowując, zauważmy, że jedynie Zachodnia Ukraina zdołała pozbyć się sowieckiego dziedzictwa w nazewnictwie i monumentalnej propagandzie. Pozostałe terytoria nadal znajdują się w niewoli licznych nazw i pamiątkowych znaków epoki totalitarnej. Co więcej, do symboli komunistycznego imperium dochodzą nazwy i pomniki rosyjskiego samodzierżawia. To nienaturalne połączenie komunistycznej symboliki z powrotem symboli rosyjskiej monarchii świadczy o obecnej dominacji w Ukrainie dwóch sił – komunistycznej i imperialno-szowinistycznej – które zjednoczyły się na wspólnej platformie antypaństwowej. Zachowanie sowieckich kodów w historyczno-kulturowej przestrzeni naszych miast i wsi w połączeniu z próbami reanimacji zabytków rosyjskiego samodzierżawia nie może trwać długo. Podobne wysiłki obecnych władz i tych rad lokalnych, w których większość mają przedstawiciele Partii Regionów, są skazane na porażkę, ponieważ nie odpowiadają wartościom i nastrojom większości społeczeństwa, zwłaszcza młodszego pokolenia. Przekonuje o tym badanie Mykoły Borowyka, docenta Katedry Najnowszej Historii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, opublikowane w czasopiśmie „Krytyka” (nr 9–10, 2012). Historyk przeprowadził ankietę wśród studentów uniwersytetu. Interesujące dla naszego tematu są odpowiedzi studentów na dwa pytania. W pierwszym mieli wymienić do 10 imion lub wydarzeń z historii Ukrainy od czasów najdawniejszych do 1991 roku, z których są dumni, w drugim – tyle samo imion lub wydarzeń, za które jest im wstyd lub przykro. Badanie wykazało, że studenci zaliczyli Mazepę do listy postaci, z których są dumni, a Katarzynę II i Lenina – do tych postaci historycznych, przez które odczuwają wstyd lub przykrość. Ta symboliczna reprezentacja pamięci historycznej, którą zaprezentowało kijowskie studenckie środowisko, raczej nie różni się istotnie od poglądów studenckiej młodzieży innych miast Ukrainy. A to świadczy, że derusyfikacja i dekomunizacja kraju, której nie zdołało przeprowadzić obecne pokolenie polityków, jest jedynie kwestią czasu. Problemy przemianowań i zabytków monumentalnej propagandy należy rozwiązać na poziomie ustawodawstwa państwowego. Obecna sytuacja, która ukształtowała się w tej sferze, gdy każdy nowy kierownik miasta lub obwodowe czy miejskie rady jonglują nazwami według własnego uznania, zgodnie ze swoimi ideologicznymi upodobaniami, ignorując stanowisko lokalnej inteligencji, jest niedopuszczalna. Przemianowania muszą odbywać się według jednej zasady dekomunizacji i derusyfikacji, co oznacza przywracanie nazw historycznych, jeśli nie mają one imperialnych konotacji ideologicznych, oraz utrwalanie tych nazw, znaków pamiątkowych i pomników, które kształtują narodowy historyczno-kulturowy krajobraz miast i wsi na całym terytorium Ukrainy.

Машинний переклад

spuścizna w toponimii

Oficjalnie powróciły Wielka i Mała Arnautska, Żydowska i Richelieu, Katarzyńska i Koblewska, Razumowska i Langeronowska”. Przywrócenie historycznej toponimii Odessy można by jedynie powitać, gdyby nie rozszerzało się ono na dawne nazwy kultowe, przeznaczone do „uwieczniania” rosyjskich carów i ich popleczników. Takie przemianowanie oznacza jedynie zamianę symbolu komunistycznego panowania na terenach Ukrainy na symbol samowładnego rządzenia. Dlatego wielkim błędem politycznym E. Hurwica i jego zespołu było zezwolenie na powrót do Odessy pomnika Katarzyny II i ulicy jej imienia. Jak by to nie było dziwne, także w Chersoniu, który ma reputację miasta o znacznie trwalszej ukraińskiej tożsamości niż Odessa, wśród radnych rady miejskiej okazało się wielu zwolenników dawnej kolonialnej imperialnej symboliki. Na sesji 26 września 2012 roku większość radnych zagłosowała za przemianowaniem centralnej ulicy miasta, która od czasów radzieckich nosiła imię Karola Marksa, na ulicę Potiomkinowską, chociaż w mieście jest już pomnik Potiomkina i skwer Potiomkinowski. Trudno zrozumieć, dlaczego chersońscy radni postanowili uwiecznić w toponimii miasta imię możnego lokaja Katarzyny II, który zasłynął chyba tylko z atrap „potiomkinowskich wsi”. Ciekawe, że przeciwko zamianie Karola Marksa na Potiomkina wystąpili na sesji jedynie komuniści, wykazując ideologiczną wierność klasowej nienawiści do rosyjskich carów i ich świty. Natomiast regionali wraz z opozycjonistami z partii „Batkiwszczyna” zgodnie poparli decyzję o przemianowaniu. Do praktyki reanimacji w środowisku miejskim nazw, które uosabiają dawną kolonialną podległość Ukrainy samowładnej Rosji, należy zaliczyć także historię przemianowania ulicy Lenina w Kirowohradzie. Zmiana nazwy miała miejsce jesienią 2011 roku i towarzyszył jej konflikt między radnymi rady miejskiej, gdzie większość stanowią przedstawiciele Partii Regionów, a lokalnymi partiami i organizacjami społecznymi o orientacji narodowo-demokratycznej. Wcześniej naukowa i twórcza inteligencja Kirowohradu zwróciła się do kierownictwa obwodu i miasta z propozycją przeprowadzenia zamiany radzieckich nazw ulic i placów Kirowohradu na toponimy, które czciłyby pamięć o wybitnym wydarzeniu historycznym życia kulturalnego — założeniu w mieście w 1882 roku pierwszego ukraińskiego teatru zawodowego. W 2012 roku, w związku z obchodami 130-lecia tego wydarzenia, profesorowie uniwersyteccy, wykładowcy, pisarze i dziennikarze zaproponowali kierownictwu przemianowanie centralnej ulicy Lenina na Teatralną (przy niej znajduje się teatr im. M. Kropywnyckiego), placu Kirowa na plac Koryfeuszy Ukraińskiego Teatru, ul. Dzierżyńskiego na ul. Mykoły Sadowskiego, ul. Frunzego — na ul. Marii Sadowskiej-Barilotti. Ale komisja toponimiczna na czele z sekretarzem rady miejskiej Ihorem Wołkowem zignorowała opinię inteligencji i podjęła inną decyzję — przywrócić ulicy Lenina dawną rosyjską nazwę Dworcowaja. Tak kiedyś nazwano tę ulicę na cześć cara Mikołaja I, który podczas pobytu w Jelizawetgradzie zatrzymywał się w koszarach, które znajdowały się przy niej. Radnych nawet nie zatrzymał fakt niezgodności nazwy z normami języka ukraińskiego, wszak rosyjskiemu „dworiec” odpowiada ukraińskie „pałac”. Słowo „dwireć” wcześniej używane było w języku ukraińskim, ale z innym znaczeniem — „dworzec”. Zatem apele wielu przedstawicieli inteligencji na czele z znanymi całej Ukrainie profesorami Hryhorijem Kłoczkiem, Wołodymyrem Panczenką, Mykołą Tymoszykiem i innymi nie wywarły na kierownictwie miasta i radnych żadnego wrażenia — i centralna ulica Kirowohradu stała się Dworcowoj. Wprowadzenie tej „carskiej” nazwy w mieście, które do dziś nosi imię bolszewika Kirowa, zademonstrowało tylko jedno — pogardę władz miejskich i korpusu radnych wobec języka i kultury narodu, którego wartości narodowe powinni, zgodnie ze swoimi stanowiskami, reprezentować i chronić. Reanimacja w miejscowościach Ukrainy nazw i pomników, związanych z kolonialną przeszłością, blokuje możliwość nadania ukraińskiego charakteru naszym środowiskom miejskim. Wszak ich wprowadzanie towarzyszy likwidacji toponimów i znaków pamięci, które odzwierciedlają ukraińską historię i kulturę oraz czczą jej wybitnych działaczy. Tak z mapy Odessy zniknęły także te nieliczne nazwy, związane z wybitnymi Ukraińcami, nadane podczas przemianowań pierwszej połowy lat 90. Następca E. Hurwica na stanowisku mera Rusłan Bodiełan zlikwidował nazwę zaułka Romana Szuchewycza, nazwanego na cześć dowódcy OUN, który pod koniec lat 40. przez pewien czas nielegalnie mieszkał w mieście. R. Bodiełan w 1998 roku odwołał poprzednią decyzję i przywrócił zaułkowi starą nazwę Pokrowski. Już za obecnej władzy w Odessie zniknęła ulica, nazwana w połowie lat 90. imionami wybitnych działaczy ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego Iwana i Jurija Łypów. Radni rady miejskiej przemianowali ją w grudniu 2012 r. na ul. Piszenina, odeskiego mieszczanina, właściciela trzech młynów, które kiedyś znajdowały się przy tej ulicy. Kirowohrad: jeśli nie im. Lenina, to chociaż „Dworcowaja”... Rady miejskie nie tylko na Południu, ale i w innych obwodach ignorują żądania społeczeństwa, by uczcić w lokalnej toponimii wybitnych Ukraińców. Na przykład organizacja miejska Ukraińskiej Partii Ludowej zaproponowała w 2009 roku komisji Czernihowskiej Rady Miejskiej ds. porządkowania nazw ulic przemianowanie ul. 50-lecia ZSRR na ul. Hetmana Mazepy. Jednak ośmiu z dziewięciu obecnych na posiedzeniu członków komisji zagłosowało przeciwko tej propozycji. Lecz nie tylko w Czernihowie, ale i w Kijowie Iwanowi Mazepie nie wiedzie się z powrotem. Po długich zwłokach z zamianą bolszewickiej nazwy ulicy Styczniowego Powstania na ul. Iwana Mazepy, kiedy w końcu przemianowanie zostało zatwierdzone, wystarczyło przyjazdu Moskiewskiego patriarchy Cyryla, aby na jego prośbę przemianowano część tej ulicy na Ławrską. Należy wspomnieć i o tym, że Leonid Czernowiecki nie pozwolił zamienić nazwy ul. Urickiego na ul. Metropolity Łypkiwskiego, co nie dziwi u parafianina Kościoła Poselstwa Bożego. Wszelako przeciwdziałają władze Doniecczyzny żądaniom partii i organizacji społecznych o orientacji narodowej, by uczcić pamięć Wasyla Stusa. Swego czasu na łamach „Dnia” omawiana była inicjatywa donieckich studentów dotycząca nadania imienia wielkiego poety Donieckiemu Uniwersytetowi, w którym studiował. Inicjatywę poparły szerokie kręgi społeczeństwa, ale mimo to miejscowi urzędnicy ją odrzucili. Nawet to-

Машинний переклад

Nasza pieśń — jak lot potężnego

Niedługo nasza społeczność artystyczna, a w końcu wszyscy Ukraińcy, będą obchodzić siedemdziesiątą rocznicę powstania jednego z najsłynniejszych narodowych zespołów chóralnych — Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego im. Hryhorija Weriowki. Dlatego też pojawiła się pilna potrzeba spotkania z jego nie mniej legendarnym, utalentowanym liderem — kierownikiem artystycznym i głównym dyrygentem, wybitnym chórmistrzem współczesności, pedagogiem i kompozytorem, akademikiem, Bohaterem Ukrainy, narodowym artystą Ukrainy, laureatem nagrody im. Szewczenki, Anatolijem Tymofijowyczem Awdijewskim, który, nawiasem mówiąc, za miesiąc czy dwa będzie obchodził również swój jubileusz. A przy okazji zajrzeć na próbę chóru i, jak to mówią, zobaczyć na żywo, uchylić rąbka tajemnicy, aby poczuć sekret przygotowań artystyczno-chóralnego widowiska, którym widzowie będą się delektować podczas pamiętnego koncertu już 20 czerwca. Już na podejściu, na bulwarze Szewczenki, wielogłosowość ludowej pieśni, która płynęła z górnych okien Domu Związków Twórczych, na próżno próbował zagłuszyć hukiem, łoskotem i szumem nieustanny potok samochodów, pędzący zatłoczonym bulwarem. Próba autentycznego chóru trwała już nie pierwszą godzinę, więc spotkawszy się z Anatolijem Tymofijowyczem podczas kilkuminutowej przerwy, przede wszystkim przeprosiliśmy za dziennikarską natarczywość, mówiąc, że rozumiemy, iż z naszej strony jest niemal zbrodnią odrywać go od pracy w tak napiętym czasie przed koncertem, ale… — Czyż to zbrodnia? — wychodząc ze stanu skupionego zatroskania, dobrotliwie odpowiedział. — Oto to, co niemal stało się z finansowaniem naszego, jak i pozostałych narodowych zespołów artystycznych — oto jest zbrodnia! I opowiedział o niedawnej sytuacji z zatwierdzeniem budżetu państwowego, kiedy deputowanym zabrakło chwili na jego przyjęcie po pierwszym kwartale, a w nim, jak zauważyli artyści, nie przewidziano ani grosza na utrzymanie wszystkich narodowych zespołów Ukrainy, czytaj: zespołu Wirskiego, chóru Weriowki, „Dumki”, symfonicznej orkiestry instrumentów ludowych, kapeli bandurzystów itd. — I to jest zbrodnia nie tylko przeciwko nam, artystom, to zbrodnia przeciwko całemu naszemu narodowi — przejęty kontynuował. — Dobrze, że nowy minister w porę się opamiętał, nawet publicznie ujawnił te fakty… Kilku urzędników zamieszanych w „obcinanie finansowania” nazwało to „walką z korupcją”. Dobrze, że znaleźli się rozsądni ludzie, których nie opuścił zdrowy rozsądek. Trzeba było na to wpaść! — nie ustawał maestro. — Nasz zespół powstał jeszcze w 1943 roku, kiedy trwała krwawa wojna, kiedy każda kopiejka potrzebna była na froncie! Ale nawet w tamtych warunkach znalazły się pieniądze, aby stworzyć nasz zespół w składzie około 180 osób. Wtedy jeszcze Kijów był pod okupacją, dlatego pierwszy nabór do chóru Hryhorij Huryjowycz rozpoczął w Charkowie. O czym to świadczy? Nawet ówczesne kierownictwo komunistyczne, w odróżnieniu od obecnych władz, rozumiało: ukraińska sztuka, kultura ludowa — to jest to, co podtrzymuje, podnosi ducha i siłę narodu, zwłaszcza w czasie prób i nieszczęść. Klucz do zwycięstwa leży nie w brutalnej sile (bo przecież faszystowskie Niemcy pod względem wojskowo-technicznym były silniejsze!), a w sile ducha narodowego ludu. Obecnie zaś nasze wsie, jeszcze niedawno, zdawałoby się, źródło i oaza ojczystego języka, naszej tożsamości, tradycji, głębokiej duchowości, na oczach degradują się, zamieniając się w rezerwaty dla rdzennej ludności, która w większości nie ma nie tylko pracy, ale i elementarnych, cywilizowanych warunków do życia. Ale rozkradziona, zrujnowana, zubożała wieś mimo wszystko jeszcze wegetuje. Oto i zdecydowali „pomocnicy” i „polittechnolodzy” tych, którzy obecnie są u steru państwa, uderzyć w ukraińską duchowość tak, aby nie drgnęła ani nasza wieś, ani nasza sztuka. — Parafrazując znane powiedzenie, można powiedzieć: jeśli ktoś gasi gwiazdy, to znaczy, że jest to komuś potrzebne? — Tak, ale oni zapominają o jednym: mogą wyrządzić Ukrainie, naszemu narodowi wiele krzywd, cokolwiek. Ale zwycięstwo i tak nie będzie należeć do najeźdźców i ich mocodawców. Bo w poczuciu godności narodowej nie ma nic strasznego, zagrażającego sąsiadom! Nacjonalista — to ten, kto kocha swoją ziemię, język, kulturę. Każdy z nas ma jedną matkę, rodzoną (nie biorę pod uwagę moralnych wykolejeńców). I każdy szanuje, kocha swoją matkę, tak jak jedyną swoją ojczyznę, chociaż z szacunkiem odnosi się do innych. A bezdomni, bezrodni Iwanowie, którzy nie pamiętają swojego rodu i plemienia, janczarzy wysokoduchowego nie stworzą, nie obronią ojczystego słowa, pieśni. Oni tylko zatruwają, uszkadzają ową narodową, a i ogólnoziemską noosferę, o której jeszcze nasz Wernadski pisał. Ludzie pozbawieni miłości do tego, co ojczyste, bezmyślnie szpecą przyrodę, relacje międzyludzkie, niszczą państwa, narody, kultury. Oni niosą negatywną energię, bo każdy, kto żyje według Bożych praw, ma prawo do życia, do tworzenia własnego państwa, swojej kultury. Dlaczego więc my, w niczym innym nie gorsi od reszty europejskich narodów, nie mamy prawa do swojej kultury? Chorwaci, Polacy, Bułgarzy, Rumuni i inni Roboczy moment próby chóru nasi bliscy i dalecy sąsiedzi mają wszystko swoje, nawet kościoły narodowe, a nam — nie wolno?! Ja jestem Ukraińcem i nie chcę, żeby narzucano mi obcy kościół; dajcie mi prawo chodzić do kościoła z ojczystym językiem, z ukraińską liturgią. Dlaczego nie mam prawa modlić się, zwracając się do Boga w ojczystym języku? — Anatoliju Tymofijowyczu, czy istnieją podobne zespoły z taką sławą, jak chór Werykowskiego, u Czechów, Chorwatów, Serbów czy, na przykład, w Rosji? — Podobnych — nie. Jeśli chodzi o Rosję, to tam w większości wszystko przenosi się na tory show-biznesu. Ten sam chór Piatnickiego stał się już nie do poznania: na scenę wyskakują obnażone dziewczynki, wszystkie wysokie, wymalowane, a w repertuarze coraz więcej szlagierów i mniej autentyczności, która nie ma nic wspólnego z rosyjską tradycją ludową. Ale to ich problemy. — Zapewne jedynym zespołem, o którym można wspomnieć i z którego można być dumnym, jest Kubański Chór Kozacki Wiktora Hawryłowycza Zacharczenki, Pana przyjaciela… — …I to jego „przemielili”, kiedy zaczął bardzo występować za Ukrainą. Kilka lat temu najechali na niego samochodem; wykręciło go jak w maszynce do mięsa, połamało kości, nogi, ale on, dzięki Bogu, pozostał żywy. …I teraz zmuszony jest przysiąc, jak kiedyś nasi przodkowie carowi, na wierność „wielkiej Rosji”… I śpiewać w języku rosyjskim „z kozacką gwarą”. — Ale śpiewaków Zacharczenko w większości dobiera z Ukrainy… — W latach 60., za czasów radzieckich, byłem z żytomierskim zespołem „Lonok” na Kubaniu. I wtedy mi (półgłosem) opowiadano, jak tam niszczono, fizycznie niszczono najlepszych przedstawicieli kubańskiego kozactwa, które nie wyparło się swojego rodu-plemienia, ojczystego języka — ukraińskiego! Tam represje wobec nich były jeszcze bardziej okrutne niż tutaj, w Wielkiej Ukrainie… Ja wtedy słuchałem występów zespołów chóralnych naszych braci i sióstr z różnych stanic: kijowskiej, czernihowskiej, czerkaskiej, kaniowskiej itd. A jakie tam piękne, głosiste kobiety! Pomyślałem wtedy: jak natura tworzy etnotyp Ukraińca, który znajduje się poza granicami ojczystej ziemi. Dumny duch, potężne postury, luksusowy biust, boski śpiew — imponujące! My, niestety, w Ukrainie takich nie mamy. Czy, dokładniej, jest ich coraz mniej. Hryhorij Hurijowycz Werykowski dla chóru jeszcze takich wyszukiwał i miał, ja zaś nie mogę znaleźć… — Czy my degenerujemy się? — Nie powiedziałbym tak, bo przecież mowa nie tylko o fizycznych danych człowieka. Głównym jest poczucie własnej godności, siła ludzkiego, narodowego ducha! To szczególnie widać na przykładzie naszej estrady: kultura show-biznesu wszystkich tak bezbożnie, do potworności mieli… Bo czym jest show? To, po pierwsze, demoralizacja dusz, przede wszystkim małoletnich, którzy jeszcze nie mają tego duchowo-artystycznego immunitetu. A po drugie, to odejście od narodowych tradycji, ich bezmyślne niszczenie. — Moim zdaniem, w Zachodniej Ukrainie tradycje ludowe, ukraińska pieśń zachowały się chyba najbardziej… — Wolnościowy duch jest tam rzeczywiście szczególny. Dlatego jest wiele historycznych przyczyn, ale dążenie do zachowania bezcennej duchowej spuścizny jest i na Wschodzie, i na Południu Ukrainy. Ale robią to pojedynczy entuzjaści, pozbawieni poważnego wsparcia naszego państwa. — Sądzę, że i Panu, z tak ogromnym doświadczeniem i autorytetem, nie wiedzie się jak z płatka… — Wiem jedno: trzeba pracować dla Ukrainy. Swoich chórzystów, tancerzy, orkiestrantów cały czas przekonuję, że trzeba stale pracować nad sobą, szlifować swój talent, interesować się i być na bieżąco ze wszystkimi ważnymi wydarzeniami kulturalno-artystycznymi. Bo musimy reprezentować Ukrainie i całemu światu wysoki artystyczny poziom kultury ludowej. Jeśli, oczywiście, chcemy, żeby nas słuchano. A do tego potrzebne są dusza, intelekt… Sam intelekt, czyli chóralna biegłość, znajomość techniki wykonania i emocje nie zastąpią miłości do pieśni ludowej. Ja sztukę zdefiniowałbym tak: sztuka — to intelekt + dusza, narodowa dusza. Dzisiejsi globaliści-manipulatorzy wszystkich maści i kolorów zabijają duszę narodu (narodów), bo mankurtami łatwiej rządzić, na ich garbach łatwiej miliardy zarabiać. — Komu Pan zawdzięcza taką bezgraniczną miłość do pieśni ludowej? — Rodzicom, nauczycielom, naszemu narodowi… I tę miłość, jako najcenniejszy dar, staram się przekazać swoim chórzystom, kolegom. Słyszeliście przecież, jakie wymowne głosy, jakie sploty pieśniowych melodii właśnie brzmiały na próbie? To z Połtawszczyzny… W konserwatorium tego nie uczą, chociaż każdy ze 160 członków chóru Werykowskiego ma specjalne wykształcenie muzyczne tej czy innej uczelni, naszej akademii muzycznej. W końcu, czyż można było bez gruntownego wykształcenia wykonać naszemu zespołowi współczesną inscenizację „Folk-opery-baletu” „Kwiat paproci”, muz. J. Stankowycza, reż. A. Rubinowej (pokazuje stertę zapisanej partytury na stole — Aut.)? To ten utwór — o, jaka dzikość! — który był

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

ptak

uznany za nacjonalistyczny… To jest dzieło, które stworzono na materiale ludowym, ukraińskim folklorze w nowoczesnym współczesnym języku i które w światowej praktyce nie ma analogu! — Ile czasu Pan pracował nad jego wystawieniem? — Osiem miesięcy przed premierą. Dzięki Piotrowi Tymofijowyczowi Trońce mieliśmy możliwość kupowania strojów, kostiumów dla wykonawców od ludzi z dalekich poleskich wsi, które rzucone przez los z dala od administracyjno-kulturalnych centrów. Ci ludzie zachowali kostiumy, od nich zapisywano materiał folklorystyczny na wzór tego, jak to dzisiaj brzmiało na próbie. I to jest unikalne dziedzictwo duchowe, które przez wieki niosło niejedno pokolenie, i to przy tym, że oni przecież nie kształcili się w jakichś placówkach muzycznych. To wszystko jest wynikiem pamięci genetycznej i elementarnego rozwoju tradycyjnej kultury wokalno-chóralnej, która istniała w ukraińskim środowisku od dawien dawna. Teraz to wszystko jest bezlitośnie, tępo, podstępnie rujnowane, niszczone, kaleczone wszędzie, przede wszystkim w Centralnej Ukrainie. A na takich jak my, którzy starają się uchronić swoje, rodzime, nakłada się piętno — nacjonaliści. Chwała Bogu, że przynajmniej diasporyczna Ukraina wspierała nasz chór… — Jak często Pana chór musi koncertować za granicą? — Często, chociaż nasze możliwości są o wiele większe. Szkoda, że Ministerstwo Kultury nie zajmuje się tym należycie. Była kiedyś u nas taka niewielka struktura jak Tenor Dmytro Kyforuk Ukrkoncert, w niepodległej Ukrainie zlikwidowano ją. W Moskwie Roskoncert istnieje do dzisiaj, pracuje i dość efektywnie, o czym świadczą jeden po drugim desanty rosyjskich zespołów i wykonawców na Ukrainę, w szczególności do Kijowa. Ja niejednokrotnie poruszałem tę kwestię przed Ministerstwem Kultury… Ostatnio byliśmy w Ameryce, obecnie, jak i w zeszłym roku, będziemy koncertować po Rosji. A to Sankt Petersburg, obwód woroneski, Rostów, obwód biełgorodzki, obwód kurski z zajazdem do Moskwy. Wielu nie rozumie lub nie chce rozumieć (najprawdopodobniej), że nasze zagraniczne tournée to eksport ukraińskiej kultury, a co najważniejsze — reklama państwa Ukraina. Takie potężne zespoły jak chór Weriowki to marki cywilizowanego i potężnego w kulturowym rozumieniu państwa. — Jak przyjmują chór Weriowki za granicą? — Oczywiście jak, Ukraińcy — ze łzami w oczach. Ale na nasze koncerty przychodzi coraz więcej obcojęzycznych słuchaczy i widzów. W USA opiekowała się nami firma „Columbia Artist”. Interesuje ich prawdziwa wysoka sztuka, taka, którą można by sprzedawać w każdym środowisku. Oni nie zatrzymują się przed wydatkami. Hotele — pięciogwiazdkowe, sale koncertowe, teatry — najsłynniejsze, jakie są w Ameryce. A nasi przyszli i mówią mi: „Czy nie moglibyście się dogadać, żeby uczestników chóru w akademikach zakwaterowali”? Powiedzcie: czyżbyśmy byli takimi żebrakami? „Columbia Artist” na światowym rynku kultury to firma nr 1. Dla nich ponad wszystko własna reputacja i autorytet. Oni specjalnie wszystko po to robią, żeby reklamować swoich partnerów, gdziekolwiek by nie koncertowali: w Chicago, Nowym Jorku czy gdzie indziej. Bo nasz autorytet — to i ich zyski. Amerykanom spodobały się — wszystkim bez wyjątku! — nasze występy. Mamy triki, karkołomne, zachwycające, ale my się do nich nie uciekaliśmy. Poprzez naszą sztukę staraliśmy się pokazać duszę ukraińskiego narodu. Oni przede wszystkim zwrócili na to uwagę. Ukraińcy pokazali im taki śpiew, przejmujący, chwytający za serce, w tak szczerym odbiorze, że nasz materiał muzyczny wzruszył, znalazł w ich sercach oddźwięk czegoś bliskiego i zapomnianego przez nich. Oni potem mówili nam: my, w istocie, zapomnieliśmy, że przecież byliśmy tacy jak Ukraińcy, że mieliśmy szczere i głęboko ludzkie uczucia jeszcze wtedy, kiedy nasi przodkowie przyjechali na tę ziemię; ale w pogoni za dolarem nasze społeczeństwo wiele straciło, przede wszystkim w duchowości; babrzemy się w środowisku handlarzy-biznesmenów, nienasycenie okrutnego biznesu, zapominając, że przecież jesteśmy ludźmi, a Ukraińcy otworzyli nam inny, prawdziwy, niepodrobiony świat uczuć. Przy tym przypomniałem sobie słowa genialnego Czajkowskiego: „Znam wiele utalentowanych narodów, ale znam jedyny naród-kompozytor, to — naród ukraiński, bo on nie jest po prostu twórcą głębokiej duchowości, głębokiego artystycznego cenzusu najwyższej próby, a on jest jeszcze twórcą tej genialności”. Zauważcie, na naszych koncertach potomkowie Anglosasów, Romano-Germanów płakali. Szczególnie podobała się wielu pieśń do słów S. Czerkasenki, melodia Batiuka (Anatolij Tymofijowycz półgłosem, przejmująco-marzycielsko zaczyna śpiewać — Aut.): „Cicho nad rzeczką… widać, choć igły zbieraj”. A ile razy trzeba było wykonywać na bis „Tuman jarom”, „Cwite teren”, „Neżonatyj chodżu”, „Oj u łuzi kałyna stojała”… Czyż wszystkie wyliczysz? — Słuchając Pana, przyszło mi do głowy porównanie ukraińskiej pieśni z komputerową matrycą, bo właśnie ona jest tym kluczem, który otwiera głęboko naturalną, pierwotną istotę ludzkiej duszy. — W telewizji była audycja z udziałem Josyfa Kobzona, gdzie zaśpiewał nowy hymn Dumy Państwowej Rosji. I oto specjaliści odkryli, że melodia Głazunowa była hymnem rosyjskich nacjonalistów, czyli czarnosecińców, pod koniec XIX wieku. A jeszcze intonacyjnie przypomina hymn faszystowskich Niemiec. Okazuje się, że tę melodię naziści zapożyczyli sobie. On jest niby piękny, uroczysty, ale jakież to paralele! A Kobzon jeszcze się oburzał: „Toż to nasz hymn”! Ich, ich… Jakoś Zdeněk Nejedlý pisał o opracowaniach ukraińskich pieśni ludowych przez Łeontowycza, charakteryzując je jako coś unikalnego, co nie ma analogu w światowej sztuce. A wszystko dlatego, zaznacza on, że sam Łeontowycz jest pochodzenia z utalentowanego narodu i że jego talent wyrósł z głębi takiej pieśniarskiej kultury, jakiej nie ma żaden naród świata… Co tu jeszcze dodać? Myśli artystów W dodatku, aby mieć pełniejsze wyobrażenie o tym, jak i nad czym pracuje dzisiaj zespół Narodowego zasłużonego akademickiego ukraińskiego chóru ludowego im. Hryhorija Tetiana Pyrohowa oraz Oksana Ilczenko (Deszko) Weryowki, zapytaliśmy kilku jego uczestników. O specyfice pracy artystów opowiedziały nam Tetiana Pyrohowa, artystka chóru, solistka, staż pracy w chórze 7 lat, oraz Oksana Ilczenko, artystka chóru, staż pracy w chórze 12 lat: „Próba śpiewu chóralnego trwa cztery godziny dziennie, oprócz tego kilka godzin to zajęcia indywidualne, podczas których dopracowywane są szczegóły poszczególnych utworów. W praktyce trzeba budzić się, ćwicząc śpiew, i kłaść się spać również śpiewając. Repertuar chóru jest bardzo duży, różnorodny gatunkowo, gdyż formował się przez wiele lat. Niektóre utwory wykonywane są rzadko, dlatego niektóre pieśni trzeba uczyć się nawet dwa-trzy tygodnie. W tygodniu mamy trzy-cztery koncerty, dlatego grafik pracy jest bardzo napięty. Trzeba występować w różnych salach — i w akademickich, i pod gołym niebem, i na występach gościnnych. W ciągu ostatnich 10 lat zespół bardzo się odmłodził, jednak prawie wszyscy artyści mają wyższe wykształcenie muzyczne, tytuły, tylko kilka osób jeszcze się uczy. My, na przykład, uczyłyśmy się na katedrze folklorystyki, wykonawstwa pieśni ludowych i sztuki chóralnej KNUKiM, mamy też u nas absolwentów specjalistycznych katedr NPU im. M. Drahomanowa, Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy oraz innych uczelni. Pracując tutaj, spędzając tyle czasu razem, czujemy się jak jedna wielka rodzina. 70-lecie chóru im. H. H. Weryowki jest dla nas wszystkich bardzo znaczącym wydarzeniem, dlatego staramy się jak najlepiej przygotować, zaprezentować na jubileuszowym koncercie wszystko to, co najlepsze, z czego słynie nasz zespół”. A Dmytro Kyforuk, pochodzący z obwodu iwanofrankiwskiego, chciałby, aby jego dzieci poszły w jego ślady: „Oczywiście, teraz jest taki czas, że cała estrada jest rosyjska — mówi — a wszystko, co ukraińskie, znika: ukraińskie tradycje, kultura, które od wieków były chronione przez nasz naród. Ale wierzę: nie można zniszczyć tego, co zdołało przetrwać i rozwijać się nawet pod wiekowym uciskiem obcych. Nie bez powodu mówi się, że pieśń jest nieśmiertelna. Nasza pieśń, ukraińska…” Mykoła CYMBALIUK, Jewhen BUKET Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Przedostatnia próba przed koncertem chóru imienia Hryhorija Weryowki. Dyryguje i rozpoczyna śpiew Suzanna Karpenko

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Nowa książka Wiktora Baranowa – „Tut i siohodni” („Tu i dzisiaj”) (Wydawnictwo Dmytra Buraho, 2013) – to zbiór artykułów literacko-krytycznych i publicystycznych, portretów literackich oraz esejów, które powstawały w różnym czasie. Jednak zebrane pod jedną okładką dają możliwość wyraźnego wyobrażenia sobie mapy socjokulturowej obecnej Ukrainy – chaotycznego i momentami infantylnego państwa, w którym utrwalają się feudalne modele gospodarowania na tle powszechnego kultu cynizmu i podłości, który codziennie się mnoży, osiadając w głowach „elektoratu”. Kult ten dopełnia chyba tylko kult ignorancji, która znowuż wyrasta na Ukrainie – w państwie, które w XXI wieku tak i nie zdołało ogłosić się jako nowoczesny projekt: jako europejski, zaawansowany technologicznie i kulturowo kraj narodowy ze społeczeństwem obywatelskim i instytucjami prawnymi. W nowoczesnym państwie rządzą nie prawa, które oligarchowie przepisują pod siebie i innych oligarchów, a tradycja prawna, która gwarantuje każdemu prawo do bycia chronionym społecznie, ekonomicznie, informacyjnie i etycznie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Ukraina znikoma…

Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki, „Wseswit” Prezentowana publikacja W. Baranowa ma wyraźnie modernistyczny tytuł, w którym odbito światopoglądową maksymę „tu-i-teraz”, ujawnioną w modernistycznych utworach pierwszej połowy XX wieku. Styl publikacji jest krańcowo precyzyjny, niepozbawiony udanych aforystycznych rozważań (na przykład: „popełnione zło nieuchronnie rodzi takie samo zło… Korozja moralności jest o wiele straszniejsza od korozji metalu. Totalne, obiegowe oszustwo Rady Najwyższej grozi staniem się trwałą cechą narodową”), treściwych parabol socjokulturowych i uchwyconych „narodowych paradoksów”, dostrzeżonych przez uważne oko autora — pisarza, redaktora i dziennikarza. Bardzo słuszne wydają się rozważania o radzieckim micie, stworzonym wokół Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (jako części II wojny światowej); micie, który pokazuje tylko jedną stronę medalu i w którym nie ma miejsca na zrozumienie całej tragiczności tego, co naprawdę wydarzyło się w latach 1939–1945. „Dla Ukrainy »Wielka Wojna Ojczyźniana« obróciła się tragiczną utratą ośmiu milionów ludzkich istnień (dwa i pół miliona zginęło na frontach, a pięć i pół (!) — poza nimi), co stanowiło 40% strat ludzkich całego ZSRR. Ten fakt trudno nazwać inaczej niż cynicznym ludobójstwem, które korzystnie zalegalizował stalinowski reżim samym faktem istnienia wojny. Zbrodnia, za którą nie ma i nie może być przebaczenia. Jednak na samym ludobójstwie złowieszcza rola »ojca narodów« w tragicznym wątku wojennej zawieruchy się nie kończy. Dzisiaj z całą oczywistością, już wcale nie na poziomie przypuszczeń, pojawia się teza: wojna była Stalinowi potrzebna nie mniej niż Hitlerowi, a może nawet bardziej”. „Ale w tym rzecz, że w masowej świadomości milionów radzieckich ludzi wszystkie wymienione podboje samomianowanego generalissimusa, nałożywszy się na okoliczności epoki, przekształciły się w »przysięgę jedyną i wolę jedyną« (Mykoła Bażan): »Nasze dieło prawoje — my pobiedim!« Zatem, w moim przekonaniu, oczyszczona z wszelkiego mułu prawda o wojnie otworzy się tylko temu, kto jest zdolny oddzielić pierwsze od drugiego. Innymi słowy, co cesarskie — cesarzowi, co ludzkie — ludziom. I wtedy każda bezstronna myśl utwierdzi się w prawdzie, że zwycięstwo nad hitleryzmem zostało odniesione nie dzięki kremlowskiemu tyranowi, a wbrew niemu”. I, co ważne, Wiktor Baranow dokładnie wie, o czym pisze, trzymając w pamięci opowieści ojca: „Frontowcom dobrze znana jest terminologia zrodzona przez wojnę — powiedzmy, »ziemotdieł«, »podbrosit’ spiczek«, »spiczek nie żalet’«. Mój ojciec służył w medycznym batalionie sanitarnym, wynosił z pola walki rannych bojowników, z reguły — pod szaleńczym ogniem wroga. Pewnego razu ojciec przyciągnął rannego, a ten okazał się… Niemcem. Wyrok dowódcy za tę »dywersję« był jednoznaczny: ojca — »w ziemotdieł!« (to znaczy — rozstrzelać). Wstawił się za nim ziomek ojca, przytaczając dwa nieodparte argumenty: »Popatrzcie, w co my wszyscy jesteśmy ubrani: w niemieckie gimnastiorki, bo nasze dawno się rozlazły. Ot, sanitariusz i pomylił. Do tego, według praw wojny, my najpierw powinniśmy wyleczyć człowieka, a wtedy już, jeśli to wróg, decydować o jego losie«. Zadziwiające, ale argumenty zadziałały! »Zapałkami« radzieccy generałowie na wojnie nazywali zwykłych bojowników. Kiedy trzeba było wziąć z bojem jakiś obiekt, generał ze swojego bezpiecznego bunkra krzyczał do młodszych dowódców na linię frontu: »Spiczek nie żalet’! Spiczek jeszczo podbrosim!« Ile tych »zapałek« poległo od nieudolności i samowoli wyższego dowództwa! Na froncie wschodnim od 1941 do 1945 roku u Niemców zginęło 2 miliony 200 tysięcy osób, radzieckich żołnierzy — 27 (!) milionów”. „Tu i teraz” W. Baranowa czyta się lekko. „Absurdy po ukraińsku”, niestety, zauważa się łatwo, bo ich liczba jest gigantyczna. Jednocześnie książka jest interesująca nie tylko ze strony socjokulturowej, ale i literacko-krytycznej. Poszczególne rozdziały o Iwanie Dziubie, Jewhenie Dudarze, Jewhenie Położiju, Mykole Somie, Mychajle Słaboszpyckim są niezwykle ciekawe, napisane jako przedmowy lub „artykuły jubileuszowe”, jednak w większości portret psychologiczny ukraińskich literaturoznawców i pisarzy został uchwycony trafnie, bez zbędnych „pa” i „wymyślnie pięknych” słów. Na okładce książki Wiktora Baranowa znajduje się symboliczny obraz klepsydry, skutej żelaznym łańcuchem. Koncept „tu-i-teraz” oznaczał w modernistycznych utworach szczególne postrzeganie świata, właściwe głównym bohaterom nowej epoki, którzy pragnęli utwierdzić się dla siebie i utwierdzić w czasie koncepcję nowoczesności. Nowoczesna jednostka nie przebywa w przeszłości ani w ślepych marzeniach o przyszłości — ona wyrasta z codzienności i myśli o sobie jako o produkcie teraźniejszego czasu, który w pamięci może rodzić podróże w przeszłość lub przewidywać przyszłość. Nowoczesny człowiek sam tworzy siebie w czasie, czując odpowiedzialność przed przeszłością, i pragnął utwierdzić się w dniu nadchodzącym. Jednak ta podróż zaczyna się od czasu teraźniejszego, jak w powieściach Prousta czy w nieoklasycystycznych poezjach (w szczególności w twórczości kijowskich, a w ogóle europejskich neoklasyków), jednocześnie wyemancypowanych od życiowej konkretności, odgrodzonych echami antycznych mitów, podań i legend, i niezwykle nowoczesnych. Wiktor Baranow pozostawia dla tytułu formułę „Tu i dziś”, która wydaje się bliska modernistycznemu pojęciu, a jednak pisarz przenosi uwagę nie na moment czasu teraźniejszego, lecz na współczesność, którą trzeba utrwalić i przeanalizować. Utrwalić — i zostawić tutaj, nie zabierając tego absurdu ze sobą w przyszłość. Pojęcie współczesności ma charakter społeczno-polityczny, wiążąc się z wymiarem socjokulturowym i politycznym. Zapewne tytuł książki jest całkowicie uzasadniony i formułowo precyzyjny. To, o czym opowiada się w wydaniu, to przykre sytuacje, zrodzone przez wypaczony ukraiński czas, w którym bohaterowie pozostali w przeszłości, zniszczeni przez nieludzki reżim sowiecki. Międzyczasowa katastrofa — to stan, w którym znajduje się obecna Ukraina. Tylko takie pojęcie jak „międzyczasowość” kiedyś w końcu trzeba rozdzielić. Na Ukrainie katastrofizm, podsycony kultywowaną w globalnym wymiarze głupotą, przeciągnął się. I stał się „międzyczasowy”. Kiedy na czarne długo mówi się, że to białe — wtedy powstaje przykry odruch warunkowy, który, zdaje się, ma miejsce w obecnej (i poprzedniej) ukraińskiej polityce. Ten odruch rodzi stan apatycznego cynizmu. Dla większości władczych polityków, jak zauważa W. Baranow, „filozofia bytu jest na wskroś pasożytnicza, pozbawiona narodowych sentymentów, tej troski, którą sformułował znany bohater filmowy słowami „za państwo boli”. Oni nie podają żadnych etyczno-duchowych znaków czy sygnałów społeczeństwu, nie są i nie mogą być moralnymi autorytetami narodu, a co najstraszniejsze — oni absolutnie się tym nie przejmują i nawet się nie wstydzą”. Intelektualna mapa Ukrainy, stworzona przez Wiktora Baranowa, pokazuje, że nasz kraj nie jest gotowy na zrywy i nowoczesne transformacje. Literat przemyśliwuje ukraińską rzeczywistość, pokazując jej absurdalność i okrucieństwo wobec własnej przeszłości, własnego narodu, własnego języka. „...politycznej woli naszych sterników nie ma nawet w pobliżu. Bliższe im są duchem, powiedzmy, futbolowe sentymenty, aniżeli kibicowanie za interesy narodowe w sferze duchowej. Jeśli tak nie jest, to dlaczego wtedy cała Ukraina widziała Prezydenta na finałowym meczu o piłkarski Puchar kraju, za to nie było go nawet w pobliżu wśród uczestników tegorocznego międzynarodowego święta szewczenkowskiego „W rodzinie wolnej, nowej...” na Doniecczyźnie? I nie tylko, nawiasem mówiąc, tegorocznego. Pozostawiony na pastwę losu, zapomniany we własnym kraju przez własnych wybrańców do władzy, upokorzony i zastraszony, zagubiony i zmiażdżony bezbrzeżną nędzą oraz brakiem jakiejkolwiek nadziei na lepszy jutrzejszy dzień, ukraiński przeciętny lud nadal jest gotowy łapać się na kolejną „błahostkę”, która od czasu do czasu komuś się trafia, jednak nigdy nie zastąpi prawdziwego dobrobytu dla narodu, który, pomimo wszystkich swoich wad, jest jednak wart lepszego losu”. Obecnie wydarzenia polityczne rodzą symulakry, człowiek na Ukrainie jest pozbawiony zdolności bycia wysłuchanym. Zresztą, abstrahując, wydaje się, że człowiek dzisiaj znalazł się w czasie skutym łańcuchem. Najbardziej, czego brakuje czasowi dzisiejszemu, to wolności — jako immanentnej daności, jako szczególnej światopoglądowo-egzystencjalnej pozycji. W jednym passusie W. Baranow opowiada anegdotę o Gruzinach, którzy przyjechali do szefa ONZ z prośbą o wsparcie ich w dążeniu do niepodległości. Szef ONZ ze zdziwieniem mówi, że Gruzinów jest prawie cztery miliony, a oto Ukraińców — ponad pięćdziesiąt milionów, jednak oni nie proszą o niepodległość. Na tę uwagę głównego ONZ-owca delegacja gruzińska odpowiada: „A gdyby nas było tyle, co Ukraińców, to czy prosilibyśmy o niepodległość?”. Niestety, Ukraina w planie politycznym to nie Gruzja, która zdołała przezwyciężyć w sobie sowieckie dziedzictwo i wyjść na nowy europejski poziom rozwoju świadomości społecznej. Rewolucja róż stała się naturalną potrzebą zerwania łańcuchów przeszłości. Niestety, Ukraina do tej pory boryka się z wewnętrznymi sprzecznościami, pragnąc stworzyć jakąś szczególną model rozwoju państwowego. W rzeczywistości w tym modelu prześwituje obraz strasznego mutanta, na co wielokrotnie kładli nacisk czołowi ukraińscy intelektualiści, jak Oksana Pachlowska, Marija Matios, Jurij Szczerbak. Niemożliwe jest życie jednocześnie w koordynatach przyszłości i w koordynatach przeszłości, oddając hołd sowieckim widmom, które przeszkadzają w europejskiej integracji Ukrainy. Społeczeństwo, które opisuje Wiktor Baraniw, bardzo często przedstawiane jest jako przestrzeń antynarodowa i w swojej istocie etycznie wypaczona. Kiedy na Krymie w okresie masowego letniego wypoczynku krymczanie czterokrotnie zawyżają ceny produktów, aby zarobić na wczasowiczach z Rosji, to cierpią przede wszystkim swoi, Ukraińcy. Kiedy otrzymanie kredytu na mieszkanie w banku „Nadra” oznacza przepłacenie za to mieszkanie czterokrotnie, to w tym również kryje się antypaństwowa i antyludzka polityka. „Mój krewny wziął w banku „Nadra” kredyt walutowy na 25 lat na zakup mieszkania. Bank postawił takie warunki spłaty długu, że w ostatecznym rozrachunku krewny wypłaci sumę cztery razy większą od wartości mieszkania. Cztery razy! Czy to jest skonsolidowana odpowiedzialność za przezwyciężenie kryzysu? Nie, to zalegalizowane zdzierstwo, na które przymyka oczy władza. I ona chce, żeby ją szanowano i wspierano?.. Przypominam sobie, jeszcze za czasów radzieckich pracowałem w wydawnictwie. Wypłacając gotówką solidne honorarium pewnemu pisarzowi-detektywistykowi, kasjerka zaproponowała kupno kilku losów loteryjnych. „Dziecko – przeszedł nagle na rosyjski pisarz – ja z państwem w gry hazardowe nie gram”. To z tym „państwem”, które mimo wszystko dbało o ochronę socjalną zwykłych ludzi. Co tu mówić o państwie obecnym! Jego konsekwentna polityka ciągłego poniżania i ustawowo usankcjonowanego oszukiwania własnego narodu rodzi odpowiednią reakcję z jego strony. Choćby w tak prymitywnej formie: „wam tam, na górze, wolno – to dlaczego nie wolno mi tutaj, na dole?”. Sytuacje, które opisuje Wiktor Baraniw w książce „Tu i dzisiaj”, są niezwykle wymowne. Autor nie ucieka się do krzyków i „płaczu”, podaje materiał analitycznie, powściągliwie, ironicznie. Jednak u czytelnika i tak powstaje wrażenie, jeśli nie narodowej apokalipsy na Ukrainie, to przynajmniej wyobrażenie o Ukrainie jako przestrzeni geograficznej, która jeszcze długo będzie pozostawać w cieniu przeszłego imperialnego kolonializmu, który wyniszczył najlepszą i najpotężniejszą podstawę, uformowaną na tej ziemi. W rezultacie – na zmianę przyszły pokolenia, które nie zastanawiają się nad pamięcią o swojej ziemi, swoim rodzie, swojej przeszłości. Ukraina to przestrzeń bez tradycji, bo często rządzili tu „ludzie przyjezdni”, obcy, którzy ostrożnie lub brutalnie prowadzili antyukraińską politykę. A dlatego do dziś Ukraina nie jest nowoczesna, jest krajem ze wypaczonymi wyobrażeniami o etyce i moralności. Ta wypaczoność „pracuje” na przekroju społeczno-politycznym oraz kulturowo-literackim. „Perspektywa przed Ukrainą jest bezradośna. Doszła ona do tej granicy, za którą może sprawdzić się straszne ostrzeżenie Tarasa Szewczenki: „Zginiesz, przepadniesz, Ukraino, nie zostanie znaku na ziemi”. Ale kogo to boli?” – retorycznie pyta Wiktor Baraniw. „Tu i dzisiaj” to ważny dokument naszych czasów, w którym jednak daje się zauważyć przykra tendencja: Ukraińcy jak nikt inny potrafią nastąpić na te same grabie. Dwa razy. Trzy razy… Jednak historii nie da się zmienić – trzeba ją analizować i rejestrować, aby odruch warunkowy ukraińskiej głupoty z czasem nie odciął całej głowy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Posiadłość Lipińskich zaprasza Wołyńska ziemia jest bogata w starożytności, więc wiedza o tym prastarym kraju jest w szacunku u miejscowej społeczności

Jewhen BUKET zdjęcia Ołeksija ŁUPANINA — W tym miejscu przed I wojną światową stał dom, który miał tylko jedno piętro i tutaj urodził się Wiaczesław (Wacław) Kazimierzowicz Lipiński. Po wojnie z domu pozostały tylko fundamenty, na których brat Wiaczesława Lipińskiego, Stanisław, w latach 20. ubiegłego wieku odbudował dwupiętrowy pałac. A podczas II wojny światowej drewniane konstrukcje drugiego piętra spłonęły i dopiero od połowy lat 90. rozpoczęła się jego odbudowa, zgodnie z fotografiami z lat 30. XX wieku. Restaurację zakończono w 2011 roku i 22 sierpnia, na 20. rocznicę Niepodległości Ukrainy, uroczyście otwarto to muzeum. Choć pomysł dojrzewał od 1990 roku, kiedy odnowiliśmy i uporządkowaliśmy miejsce pochówku Wiaczesława Lipińskiego w Zaturcach. Wtedy też, na pierwszym wiecu 10 czerwca 1990 roku, pod czujnym okiem władz, które zakazywały masowych zgromadzeń, ogłosiliśmy, że planujemy stworzyć muzeum, chociaż w tamtym czasie o Wiaczesławie Lipińskim mieliśmy dość skąpe informacje. Ja, na przykład, wiedziałem ze słów ojca, że to minister państwa ukraińskiego. Jeszcze 29 maja 1995 roku Wołyński Obwodowy Zarząd Kultury wydał nakaz o organizacji w dawnej posiadłości Lipińskich we wsi Zaturce muzeum pamięci Wiaczesława Lipińskiego, oddziału Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego. Naukowcy nawiązali stosunki z krewnymi W. Lipińskiego w Polsce, zaczęli korespondować z Prezesem Wschodnioeuropejskiego Instytutu Naukowego im. W. K. Lipińskiego w USA, zebrali znaczną liczbę eksponatów. Jednak odbudowę posiadłości Lipińskich zakończono dopiero w 2011 roku dzięki osobnej subwencji z budżetu państwa. O wszystkich tych wydarzeniach tygodnik „Słowo Proświty” opowiadał na swoich łamach w 2009 i 2011 roku. Obecnie, zgodnie z koncepcją naukową, muzeum posiada trzy sale ekspozycyjne, dwie wystawowe (na pierwszym i drugim piętrze) oraz salę konferencyjną. — Mamy w ekspozycji przedstawioną historię wsi Zaturce i niektóre znaleziska archeologiczne z terenu wsi i okolic — opowiada Witalij Kusznir. — Najstarsze dotyczą jeszcze czasów neolitu, epoki brązu. Są tu krzemienne i kamienne narzędzia pracy, a niedaleko od wsi — 1,5 kilometra na południe — staroruski gród z VIII—XI wieku. Na wschód od niego na początku lat 60. znaleziono pozostałości półziemianek. A pierwsza pisemna wzmianka o Zaturcach datowana jest na 21 marca 1503 roku, kiedy majątek Zaturce został przekazany w spadku dla Michna Dorysztycza. Jak wspominał Ołeksandr Cynkałowśkyj, tutaj, karczując drzewa starodawnego parku, znaleziono czaszę z perłami i butelkę z dokumentami, co wskazywało na dawny ariański pochówek. A obok, jeśli przejść osiem kilometrów przez las w kierunku północno-zachodnim, znajduje się wieś Kisielin — dawne miasteczko, znane ze swojej średniowiecznej akademii ariańskiej. Stamtąd wyszło wielu znanych ludzi, w szczególności przedstawiciele rodziny Hulewiczów, którzy mieli majątki także w Zaturcach. Dlatego niektórzy badacze mówią, że właśnie stąd poszła w świat znana Halszka Hulewiczówna, która urodziła się w ojcowskim majątku Wasyla Hulewicza. Ekspozycja muzeum odkrywa rodowód, dorobek gospodarczy i hodowlany rodziny Lipińskich; drogę życiową Wiaczesława Lipińskiego; jego działalność społeczno-polityczną, państwową i naukową. Odtworzono fragmenty wnętrz domu: „Gabinet Stanisława Lipińskiego”, „Salon”, „Gabinet Wiaczesława Lipińskiego”. — Dziadek Wiaczesława i Stanisława, Włodzimierz-Seweryn-Marian, w 1839 roku ożenił się z miejscową szlachcianką Emilią Beczkowską i przez następne 100 lat majątek ten należał do Lipińskich. Ojciec Wiaczesława, Kazimierz-Sylwester-Antoni, sztabskapitan wojsk saperskich, po przejściu w stan spoczynku ze służby wojskowej zaczął gospodarować w rodzinnym majątku. Dzięki celowej pracy właściciela gospodarstwo przed I wojną światową było najlepsze na Wołyniu. Status memorialny temu domowi nadał pokój, w którym stała trumna z ciałem zmarłego Wiaczesława. Był to bowiem dom jego brata i Wiaczesław tutaj tylko gościł. Jednak bardzo często bywał u brata w latach powojennych i stworzył tutaj niemało swoich prac historycznych. W tym największą monografię „Stanisław Michał Krzyczewski”, którą podpisał: „Pisano w Zaturcach i w Krakowie”. Ale niektóre meble, pamiątki są tutaj. Przekazały je dzieci Stanisława Lipińskiego, dzięki świadectwom których odtworzyliśmy w ekspozycji gabinet pracy Stanisława. Duża część pierwszej sali poświęcona jest ostatniemu właścicielowi majątku, Stanisławowi Kazimierzowiczowi Lipińskiemu. Stanisław Lipiński to agronom-hodowca, który obronił pracę doktorską w Lipsku i wrócił do gospodarstwa ojca. Zajmował się hodowlą, otrzymywał wysokie nagrody od państwa polskiego. Wyjechał do Polski 18 września 1939 roku, wywiózł pięcioro dzieci, archiwum rodzinne, które teraz przekazano do muzeum, i rodzina Lipińskich w Polsce bardzo się z tego cieszy — opowiada dyrektor muzeum. W jednym z listów do kierownika Zaturieckiego Muzeum Memorialnego Witalija Kusznira Jan Lipiński (syn Stanisława) napisał: „Cieszymy się, że nasz dom, nasz dwór przysłużą się waszej kulturze”. Nawiasem mówiąc, panu Janowi, który jest częstym gościem w muzeum, 2 czerwca stuknęły 92 lata. Wiaczesław Lipiński miał córkę Ewę, która przeżyła 98 lat, dwa razy dłużej od ojca, potomstwa nie miała. — W drugiej sali z rzeczy, które były w zbiorach Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego, odtworzono kącik salonu szlacheckiego gniazda końca XIX—początku XX wieku — zaznaczył Witalij Kusznir. — Po II wojnie światowej z budynku pozostały tylko ściany nośne, niektóre ścianki działowe zostały usunięte. Dlatego teraz nie możemy odtworzyć w pełnym zakresie ani sypialni, ani salonu. Chyba najcenniejszą pamiątką w muzeum jest talerz, którego używał Kazimierz Lipiński. Rodzina przywiozła go rozbitego na pół, ale zachowała, mimo wszystkich przeprowadzek i przeciwności losu, które na nich spadły. Trzecia sala poświęcona jest Wiaczesławowi Lipińskiemu. Unikalną kolekcję jego osobistych rzeczy i dokumentów udało się sformować dzięki jego córce Ewie Lipińskiej-Sędzielowskiej z Londynu, bratankom Janowi i Kazimierzowi z Krakowa oraz Jerzemu Lipińskiemu z Gdańska. Dla przyszłego muzeum przekazano około 200 rodzinnych relikwii. Do szczególnie cennych pamiątek należą pierwodruki dzieł, osobiste dokumenty W. Lipińskiego (świadectwo dojrzałości z 1902 roku; Wykaz służbowy z 1918 roku; Pełnomocnictwo rządu Państwa Ukraińskiego z 1918 roku z podpisem hetmana Pawła Skoropadskiego). Przez niespełna dwa lata muzeum odwiedziło wielu znanych ludzi, w tym Mykoła Żułynski, Iwan Dracz. Przyjeżdżali goście z Austrii, Polski, Węgier, Rosji, Estonii, Litwy, Białorusi i wielu zakątków Ukrainy. Posiadłość Lipińskich zaprasza wszystkich chętnych do poznania losów polskiej rodziny szlacheckiej, której syn stał się wybitnym ukraińskim mężem stanu. Dzisiaj w obwodzie wołyńskim działa 17 muzeów komunalnych, 78 placówek muzealnych działających na zasadach społecznych, z których 5 nosi tytuł „Muzeum Ludowe”, 177 placówek muzealnych w systemie oświaty, z których 33 posiadają zaszczytny tytuł „Wzorcowy”. Łącznie w ich zbiorach znajduje się ponad 280 tysięcy przedmiotów funduszu podstawowego — zabytków kultury materialnej i duchowej wołyńskiego kraju, które są częścią Muzealnego Funduszu Ukrainy, a szereg z nich uważany jest za dziedzictwo kulturowe całej ludzkości. Muzea Wołynia corocznie odwiedza 300—400 tys. osób, a w branży pracuje ponad dwustu specjalistów, którzy, pomimo wszystkich trudności materialnych towarzyszących losowi pracownika muzeum, z poświęceniem przechowują, badają i przybliżają szerokiej publiczności bezcenne skarby muzealne. Jednym z najnowszych muzeów, do którego na wycieczki przyjeżdżają nawet pracownicy muzeów, gdyż ekspozycję placówki urządzono według najnowszych technologii, jest Zaturcewski Muzeum Pamięci Wiaczesława Łypynskiego. O historii jego powstania oraz ekspozycji opowiada dyrektor muzeum Witalij Hryhorowycz Kusznir.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Kateryna — Materyna, czyli coś nowego i niezwykłego o dawnym i sławnym imieniu żeńskim

Stepan NALYWAJKO ukrainoznawca-orientalista-indolog. Zakończenie. Początek w nr 20, 23 za 2013 r. Kijowska i czernihowsko-siewierska Mokosz. Mokosz — to ta sama indyjska Mahesi „Wielka bogini” i Dewa-Dewi-Artemida-Hekate, żona Rudry-Roda-Wlesa-Welesa, który stał na Podolu, na brzegu Poczajny. Mokosz — jedyne bóstwo żeńskie w pogańskim panteonie Włodzimierza, co świadczy o jego wyjątkowej roli w wyobrażeniach i wierzeniach dawnych Polan i kijowian. Mokosz była Obrończynią i Opiekunką, Matką Kijowa i Czernihowa, to właśnie jej zawdzięcza życie skrzydlate powiedzenie Matka miast ruskich. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa stała się Bogurodzicą Opiekunką — kozacką boginią. Nieprzypadkowo po ucieczce z połowieckiej niewoli nowogrodzko-siewierski książę Igor najpierw odwiedził świątynię Bogurodzicy Pirogoskiej na Podolu w Kijowie i zaniósł dawnej bogini, patronce i obrończyni wojowników, wdzięczną modlitwę za swoje szczęśliwe ocalenie. Ciągłość w przestrzeni i czasie Dewy-Dewi-Mokoszy-Artemidy-Hekate daje się prześledzić co najmniej od czasów trypolskich. I jeśli Włodzimierz przyniósł chrześcijaństwo z krymskiego Chersonezu, to znał także Dewę-Artemidę, znaną w Kijowie jako Mokosz. Znał, zapewne, i jej dawne sanktuarium na przylądku Partenon, 18 km od Chersonezu. Imię Mokoszy odbite jest na Czernihowszczyźnie w nazwie wsi Makyszyn, w pobliżu której odkryto 11 osad epoki neolitu (V tys. p.n.e.), w nazwie rzeki Makoszynska Prostka w rejonie mieńskim oraz osady Makoszyn, gdzie odkryto neolityczną osadę V tys. p.n.e., kurhany II—I tys. p.n.e. i wczesnosłowiańskie osady. Dewę-Mokosz, już jako chrześcijańską Bogurodzicę Opiekunkę, wysoko czcili zaporoscy kozacy i nie bez powodu w pobliżu Makoszyna nad Desną w 1640 r. założono Pokrowski monaster żeński. Tam znajduje się też chronione uroczysko Makoszyn, w pobliżu którego gdzieś na wzniesieniu znajdowało się sanktuarium bogini, bo i w Indiach, i na Ukrainie, i na Krymie jej sanktuaria znajdowały się na wysokich wzgórzach i stromych skałach. Dewa-Dewi-Mahesi ma w Indiach 10 hipostaz — łaskawych i miłosiernych, oraz groźnych, karzących, dlatego wraz z nadejściem chrześcijaństwa Mokosz, jak Hekate i Kybele, przybrała hipostazy albo bogurodzic, albo wyraźnie demoniczne cechy. „Dewiczne” i „dziewczęce” nazwy. W Kaniowie i Kijowie są Dziewicze Góry, a Dziewicze Góry — w Trypolu i Sachniwce, gdzie znaleziono scytyjską złotą płytkę IV w. p.n.e. z wizerunkiem Dewy-Dewi. W centrum Dziewiczej Góry w Trypolu znajduje się piec-ołtarz z dziewięcioma półsferycznymi sekcjami. Połączenie liczby „9” z „dziewiczą” nazwą świętej góry, uważa akademik B. Rybakow, symbolizuje 9 miesięcy ciąży. Takie połączenie Dewy z ideą płodności, mówi on, nie musi dziwić, bo i dawne boginie płodności, i późniejsza chrześcijańska Bogurodzica określane są jako „dziewice”. Dziewicze i Dziewicze Góry zachowały bardzo dawny, wspólny dla Słowian i Hindusów kult bóstwa żeńskiego, szczególnie wyraźny w kulturach trypolskiej i induskiej. „Dewiczne” i „dziewczęce” nazwy rozsiane są po całej Ukrainie, zwłaszcza na oznaczenie rzek: Diwka, Diwuha, Diwycia, Diwyczka, Diwocza, Diwyczyn, Diwoszyn, Diwczyj itp. „Mahabharata” zna w Pendżabie rzekę Dewika — dopływ Rawi, jednej z pięciu rzek, które tworzą nazwę Pendżab „Pięciorzecze”. Dawnoindyjski zabytek „Agnipurana” precyzuje, że Dewika płynie w kraju suwirów, suwirowie — to inna nazwa sindów-indów, a suwirowie są tożsami z nazwami siwery-siewierzanie i kimery-kimeryjczycy. Dlatego warto poszukać krewnych indyjskiej Dewiki na Czernihowszczyźnie-Siewierszczyźnie. I tacy krewni tutaj rzeczywiście są: Diwyczka — dopływ Udaju, dwie rzeki Diwycia: jedna — dopływ Łoszy (gdzie jest wieś Sałtykowa Diwycia), druga (w XVI w. Diwycz-rzeka) — dopływ Ostra. A co najważniejsze — rzeka Diwa, dopływ Rewny. Co potwierdza pokrewieństwo indyjskich sindów-suwirów, ukraińskich siwerów-siewierzan i herodotowych kimerów-kimeryjczyków. Bo kimery — to grecki zapis pierwotnego siwery. Tutaj były też Diwycka sotnia kozacka i osada Mała Diwycia w pobliżu rzeki Hałka, a Kali „Czarna” — to jeszcze jedno imię Dewy-Dewi. Na Nosowszczyźnie jest wieś Wołodkowa Diwycia, na Prilucczyźnie, gdzie płynie rzeka Diwyczka, wsie Wełyka i Mała Diwycia. Na Czernihowszczyźnie są cztery rzeki Docz, z których jedna jest dopływem Diwyci, jakby rzeczywiście córka swojej matki Diwyci, druga Docz — dopływ Desny, która łączy się z rzekami Diwycia, Łosz i Trubyn. W pobliżu ujścia Dniestru na Odesszczyźnie jest rzeka Diwka (Diwka), która ma też nazwę Owrad-Diwka, gdzie drugi komponent wyjaśnia już niezrozumiały pierwszy (indoiran. owrat „kobieta”). Tutaj jest też miejscowość Diwockyj. Na Dniestrze w XIX w. zapisano też podanie o carycy Domnie na złotym czółnie, władczyni magicznej siły. Obfitość „dewicznych” i „dziewczęcych” nazw na Ukrainie świadczy o głębokim i wyjątkowo dawnym czczeniu tutaj Dewy-Dewi i skłania do uważniejszego przyjrzenia się ważnym dla ojczystej historii miastom — Kaniowowi i Kijowowi. Kanya, Kaniów i Kijów. Dewa-Dewi do dziś czczona jest w Indiach jako cnotliwa, niepokalana dziewczyna — Kanya. Słowo kanya wchodzi w skład ważnych terminów związanych z obrzędowością weselną, gdzie oznacza „narzeczona”. Co skłania do przypomnienia ukraińskiego rytuału swatów i mowy swatów o kunicy — dziewczynie-swatance. Zatem znacznie bardziej umotywowane jest tłumaczenie nazwy Kaniów nie od, powiedzmy, ptaka kani czy jakiegoś hipotetycznego słowa tureckiego, jak to obecnie ma miejsce, a od kanya „dewa, dziewczyna; córka”. Za tym przemawia i kaniowska Dziewicza Góra, i kronikarski Rodeń w ujściu Rosi niedaleko, którego nazwa związana jest z rodem i Rodem, tożsamym z indyjskim Rudrą. I jeśli był Rodeń, miasto Roda, to obok musiało być też miasto Dewy-Kanyi — Diweń, Kaniów, bo czczenie Śiwy-Rudry jest nieodłączne od czczenia Dewy-Dewi. Skandynawskie sagi nazywają Kijów Kœnugardr „Kenu-gród”. Niektórzy badacze wskazują, że w językach skandynawskich kuna-kona też oznacza „dewa, dziewczyna; córka”. Wtedy wychodzi na to, że i Kœnugardr w odniesieniu do Kijowa oznacza „Miasto Dewy”, „Dewingród”, „Diweń”, tak jak Kaniów. W takim razie staje się zrozumiałe skrzydlate powiedzenie o „matce miast ruskich”, które dotyczyło Kijowa i przypisywane jest księciu Olegowi na ponad sto lat przed przyjęciem przez Włodzimierza chrześcijaństwa. Zwłaszcza jeśli przypomnieć, że Włodzimierz przyniósł do Kijowa chrześcijaństwo, przyprowadził chrześcijańskich księży i przywiózł chrześcijańskie regalia z Chersonezu Taurydzkiego, kronikarskiego Korsunia, który ma na Czerkaszczyźnie swojego sobowtóra (obecnie Korsuń Szewczenkowski). Tawryjska Dewa była Opiekunką i Obrończynią, Matką tego miasta, co odzwierciedliły dawne chersonezkie dekrety. Tak samo Dewa-Dewi była Opiekunką, Obrończynią, Matką i Kijowa, już Zdjęcie Denysa Witczenki pod imieniem Mokosza, któremu tożsame jest indyjskie Maheszi „Wielka bogini”. A między krymskim Korsuniem a Kijowem, między krymskimi taurami-rusami a naddnieprzańskimi rusami istnieje ścisłe pokrewieństwo. Nazwa taurzy to greckie tłumaczenie nazwy rusowie, taurzy i rusowie to jedno i to samo słowiańskie plemię. Co potwierdza także „Księga Welesa” (V–IX w.), która wiele miejsca poświęca Krymowi, ale mówi tylko o rusach, nie o taurach. W Kijowie Diwa-Dewi-Kania znana jest jako Mokosza, której mężem jest Wles-Weles, a jeszcze jedno imię Śiwy-Rudry-Roda to Wrisz „Byk”; tożsame jest z nim staroukraińskie Wles, co wyjaśnia, dlaczego Śiwa-Rudra-Wrisz i Rod-Wles-Weles to „bydlęce” bóstwa w swoich mitologiach. Obfitość „diwinych” i „dziewiczych” nazw niezaprzeczalnie świadczy o głębokim i dawnym czczeniu na Ukrainie Dewi-Diwy-Kani-Mokoszy — bogini-wojowniczki, patronki wojowników, matki miast ruskich, późniejszej kozackiej Pokrowy. A Dziewicze i Dziewicze Góry zachowały niezwykle dawny, wspólny dla dawnych Ukraińców i Hindusów kult bóstwa żeńskiego, szczególnie wyraźny w cywilizacjach trypolskiej i harappańskiej (induskiej). Inne imiona Dewy-Dewi-Mokoszy na Ukrainie to Durga i Uma. Imię Hekatej „Hekatyn” nosił także król sindów-indów i mąż meotianki Tirgatao (ind. Durgadewi), o której opowiedział łaciński autor Polien w swoich „Strategemach” („Wojennych podstępach”), opisując wydarzenia IV w. p.n.e. na terenie Ukrainy. Bosporański król Satyr pomógł ponownie zasiąść na tronie zrzuconemu królowi sindów Hekatejowi, za co ten miał ożenić się z jego córką i pozbyć się dotychczasowej żony, pochodzącej z plemienia zamieszkującego okolice Meotydy (Morza Azowskiego). Ale Hekatej jedynie uwięził piękną żonę w odległej twierdzy, skąd tej udało się uciec. Na wieść o tym Hekatej i Satyr wysłali za nią pościg, bo rozumieli, w co przerodzi się jej ucieczka, jeśli dotrze do swojego plemienia. Jednak dzielna kobieta przechytrzyła prześladowców: w dzień ukrywała się w leśnych gęstwinach, a do domu przedzierała się nocą. Po przygodach i niebezpieczeństwach dotarła do rodzinnego plemienia, ojciec jej już zmarł, a plemię objął inny wódz. Tirgatao poślubiła go i wkrótce na czele swojego oraz kilku sąsiednich plemion wystąpiła przeciwko swoim krzywdzicielom. Z ogniem i mieczem przeszła przez Hekatejową Sindykę, nie omijając także królestwa Satyra (rządził w 433–389 r. p.n.e.). Ci poprosili o pokój i wysłali jej hojne dary, a Satyr dodatkowo oddał jako zakładnika rodzonego brata Metrodora. A sam podesłał do niej dwóch zabójców, i tylko szeroki i mocny skórzany pas, na którym caryca nosiła miecz, uratował kobietę od śmiertelnej rany. Zabójców stracono, podobnie jak zakładnika Metrodora, a Tirgatao ponownie ogłosiła Satyrowi bezlitosną wojnę. Ten nie wytrzymał napaści i wkrótce zmarł, a tron objął jego syn Gorgipp, który osobiście przybył do Tirgatao z hojnymi darami i poprosił o pokój. Ta przyjęła dary, tak skończyła się ta krwawa i wyniszczająca wojna. Opowieść ilustruje nieproste relacje między okolicznymi indoaryjskimi plemionami — sindo-meotami a tysiącletnim Królestwem Bosporańskim. Gorgipp, sądząc po wszystkim, rządził niedługo, ale uczeni skłaniają się ku przypuszczeniu, że właśnie za Gorgippa Sindyka została przyłączona do państwa bosporańskiego i że to właśnie on założył Gorgippię — stolicę sindzkich królów. Jeszcze jedno imię Diwy-Dewi-Kani w Indiach to Uma, więc Umań i rzeki Uma oraz Umanka też się tu wpisują. Nazwa Umań uważana jest za pochodną od nazwy rzeki Umanka (w kronikach Uma; rzeka Umanka jest także na Żytomierszczyźnie), nad którą leży. Ale nasycenie Ukrainy, zwłaszcza Czerkaszczyzny, „diwinymi” i „dziewiczymi” nazwami pozwala przypuszczać, że i tutaj odbiło się czczenie Diwy-Dewi, która w Indiach nosi imię Uma, co oddaje jej szczególną hipostazę, związaną z mądrością. I ukraińskie bajki znają dziewczynę-siedmiolatkę, mądrą i bystrą, która rozwiązuje skomplikowane zagadki, pokonuje niełatwe próby i z nią żeni się car. To znacząco współbrzmi z mitami o Śiwie i jego żonie Umie, która niesłychanym poświęceniem zdobyła przychylność Śiwy, została jego żoną i urodziła potężnego Skandę — dziecko-bohatera, który siódmego dnia swojego życia pokonał złego demona Tarakę, który bezlitośnie gnębił świat i bogów. Uma uważana jest za uosobienie mądrości, nie raz rozwiązywała zagadki, których nie mogli rozwiązać ani bogowie, ani sam Indra — król bogów. Więc imię Uma spokrewnia się z ros. um i ukr. rozum (por. nazwisko Semyrozum). Nieprzypadkowe z tego punktu widzenia wydają się też dwie znaczące dla Ukrainy nazwy, które sąsiadują i jakby wyjaśniają się nawzajem — Umań i Sofijiwka. Bo sofia to też mądrość, przy czym boska.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Krzysztof Kosiński. Był pierwszym

„Kosiński — pierwszy hetman kozacki w historii Ukrainy, który poderwał Kozaków i znaczną część Rzeczypospolitej do walki o wolność narodową”. Rodnyj kraj 13. Gauri i Tomara. Jeszcze jedno imię Dewi-Diewy w Indiach — Gauri, odbite na Ukrainie w imieniu Guranduht „Córka Guran”, które nosiła żona gruzińskiego cara Dawida Budowniczego (1073—1125), siostra połowieckiego księcia Konczaka, ciotka Konczakówny — synowej nowogrodzko-siewierskiego księcia Igora, opiewanego w „Słowie”. Gdzie Guran — to miejscowa odmiana jednego z imion bogini-wojowniczki Dewi-Diewy — Gauri, a duht „córka” (sanskryt duhitr, irańskie duht-doht), obecne jest także w imieniu słynnej księżniczki Turandot (Turanduht) „Turańskiej córki”, „Turańskiej dziewy”. Imię Guranduht oznacza „Córka Guran-Gauri”, czyli „Córka Dewi-Diewy”, jest ono indoirańskie, a nie tureckie, chociaż z języków tureckich próbuje się wyjaśnić wszystkie połowieckie realia, z reguły bezskutecznie. Jeszcze jedno imię Diewy-Dewi w Indiach — Tomara. Historia ojczysta zna ukraińską szlachtę pochodzenia połowieckiego — Tomarów, która dała Ukrainie mężnych Kozaków, atamanów koszowych, pułkowników kozackich, dyplomatów, a nawet senatora i kijowskiego gradonaczelnika. Przy czym ukraińscy Tomarowie mają za Himalajami swoich krewnych — radźpucki ród Tomara, z którego wywodzili się carowie, którzy w VII—XII w. rządzili księstwem w Delhi, obecnej stolicy Indii. Z radźpucko-połowieckich Tomarów wywodziła się właśnie Guranduht — żona gruzińskiego cara Dawida Budowniczego i prababka słynnej gruzińskiej carycy Tamary (Tamar), której imię odzwierciedlało przynależność do sławnego połowieckiego rodu. Guranduht — siostra połowieckiego księcia Konczaka i ciotka Konczakówny, synowej nowogrodzko-siewierskiego księcia Igora, więc i Konczakówna — to Tomarczanka. A że i sam Igor w ¾ jest Połowcem, więc i wybór jego nie jest przypadkowy. U połtawskich ziemian Tomarów przez pewien czas mieszkał i nauczał ich dzieci Hryhorij Skoworoda. Chociaż uważa się, że Połowcy to lud tureckojęzyczny, to języki tureckie nazwy Tomara zadowalająco nie wyjaśniają. Za to w sanskrycie tomara oznacza „włócznię”, a tomarowie „włóczników”. Męskie imię wojownicze Tomar „Włócznik” oznacza Śiwę, a żeńskie Tomara „Włóczniczka” — jego wojowniczą żonę, która na terenie Ukrainy ma inne liczne imiona. Jako bogini-wojowniczka przedstawiana jest w Indiach z różnorodną bronią w dziesięciu rękach, co symbolizuje ochronę dziesięciu stron świata (8 stron świata, góra i dół). W jednej z jej rąk — trójząb, w jeszcze jednej — włócznia. Przedstawiana jest ona także jako dwuręka, tylko z włócznią, i właśnie takie jej wizerunki są charakterystyczne dla chersoneńskich monet III-II w. p.n.e. Amma-Amba i Mata-Matar-Matri. W Indiach Diewa-Dewi-Maheszi ma także imiona Amma i Amba „Matka”. Amma to ogólne określenie bogiń, które funkcjonują jako hipostazy bogini-matki pod imionami Ellamma „Matka wsi”, Mariamma „Matka deszczu” (por. wł. Mamma Maria „Matka Maria”), Kanniyamma „Matka-dziewica” (dosł. Kanya-matka), Huliyamma „Matka-tygrysica”. Są one surowe i groźne, wymagają ofiar przebłagalnych (nawet krwawych), zdolne są zsyłać choroby (ospę, cholerę, żółtaczkę), różne klęski żywiołowe. W swoich łaskawych hipostazach pomagają położnicom, chronią ludzi i bydło przed niemocami, zapewniają urodzaj i dobrobyt. Sanskryckie amma „matka” odbite jest w terminie amazonka (amma+dźa) „córka Ammy-Matki”, gdzie dźa „urodzony, urodzona”, odbite jako dze w gruzińskich nazwiskach. Napisy bosporańskie znają imiona męskie Amion, Ammion, Mamij i żeńskie Ma, Amma, Ammia, Amasia, Mamia. Imię Amba odbite jest w nazwie rzeki i wsi Ombysz na Czernihowszczyźnie. Określeniami Diewa-Dewi-Maheszi i synonimami do jej imion Amma i Amba są Ma-Mata-Matar-Matri „Matka”, Mahamatri „Wielka matka” i Matridevi „Matka-bogini”. W Humaniu poświadczone jest nieprzejrzyste dla badaczy ukraińskie nazwisko Matyrdej, spokrewnione z indyjskim Matridevi, tym bardziej, że indyjskie dev „bóg” ma ukraińską formę dej, odbitą w bosporańskich imionach Balodej i Sakdej „Potężny bóg” i współczesnym ukraińskim nazwisku Dej. Sanskryckie Matridevi i ukraińskie Matyrdej są tożsame, oznaczają one człowieka, który głęboko szanuje, ubóstwia i rodzoną matkę, i matkę-boginię. Synonimem do Matridevi-Matyrdej jest imię Matricheta „Który-Która szanuje matkę”, gdzie sanskryckie cheta spokrewnione jest z ukraińskim sztyty „szanować” (ros. cztit, poczitat, poczet). W językach indyjskich Ma-Mata-Matar-Matri „Matka” ma także odmianę Maja, na przykład Gangamaja „Ganga-matka” — pełne szacunku określenie świętej Gangesu (por. ros. Wołga-matuszka i Amur-batiuszka). Możliwe nawet, że w bosporańskim napisie Maja, żona Kalija, żeńskie imię Maja i męskie Kalij utworzone są od dwóch różnych imion bogini Diewy-Dewi — Ma „Matka” i Kali „Czarna”, gdzie Maja „Córka Matki”, a Kalij „Syn Kali”. Na Czerniowiecczyźnie są rzeki Matka i Motryna (tutaj też góra Motryna), na Chmielniczyźnie — Matirka-Materka, dopływ Dniestru, na Sumszczyźnie — Motyr, odnoga Psełu, Motria we wsi Jaresky na Połtawszczyźnie, wieś Motrunky na Żytomierszczyźnie. Tutaj też pasuje żeńskie imię Motria i pochodne od niego nazwiska: Motruk, Motryuk, Motryn, Motrynczuk, Motrycz i Motryczenko. Więc w stu procentach, jak to mówią, okazało się słuszne ukraińskie przysłowie Kateryna — Materyna, a ja batkiw syn, które, właściwie, naprowadziło na głębsze zbadanie dawnego i sławnego żeńskiego imienia. I jeśli imię Kateryna utworzone jest od imienia słynnej bogini Hekate i oznacza Hekatina lub Córka Hekate, to inne popularne jej imię — Maty, Matir powinno było dać życie żeńskiemu imieniu Materyna „Córka Matki”, tożsame „Córce Hekate”. I takie imię rzeczywiście poświadcza bosporański napis nr 876 III w. p.n.e. z Kerczu, podając imię-połączenie Materyna, córka Dionizjusza. Dionizjusz oznacza „Syn Dionizosa”, Dionizos — syn Semeli-Ziemi i Zeusa, jest on tożsamy z indyjskim Śiwą-Rudrą-Wriszem, czyli Rodem-Wlesem-Welesem, którego żeńską hipostazą jest właśnie Diewa-Dewi-Hekate-Artemida-Mokosz-Matri-Maty. Wszystko powiedziane obrazowo ilustruje imię i nazwisko znanej współczesnej ukraińskiej pisarki — Kateryny Motrycz. A dosłownie i pierwotnie — Kateryny Materyny. Maryna KIRIUCHINA, Eduard KIRIUCHIN W dalekim 1593 roku z Zaporoża wyruszyło dziwne wojsko. Podzieliwszy się na dwa oddziały, kozacy poruszali się wzdłuż Dniepru, jak wielu wówczas się wydawało, w tajemniczą nieznajomość. Jedna część płynęła na łodziach-czajkach, bezpiecznie ukrywając przed wnikliwym okiem zapasy broni i artylerię. Druga połowa posuwała się ledwo widocznymi stepowymi ścieżkami. Byli tu różni ochotnicy, tak zwani „ochotni konni”, kozacy rejestrowi i po prostu powstańcy, których łączył wolny duch. Wszyscy oni postanowili w niełatwym czasie podnieść szablę za Ukrainę i sprawiedliwość, ryzykując własną głowę. No cóż: „Kozak nie bez losu, Bóg nie bez łaski”. Na Wołyniu, Kijowszczyźnie i Bracławszczyźnie już trzeci rok trwała krwawa walka między kozakami i powstańcami z jednej strony a szlachtą, magnatami i ich czeladzią z drugiej. Płomień wojny to przygasał, to wybuchał z nową, jeszcze większą siłą. Przywódcą ruchu powstańczego był hetman kozacki Krzysztof Kosiński, człowiek, któremu niesprawiedliwie nie oddano należnego miejsca w ukraińskiej historii. Uważa się, że to właśnie on, K. Kosiński, był pierwszym hetmanem kozackim w historii Ukrainy, który podniósł kozaków i znaczną część Rzeczypospolitej do walki o wolność narodową i przeciwko feudalno-pańskiemu samowolnictwu. Powodem powstania było to, że Kosiński ze swoimi kozakami dość skutecznie brał udział w wojnach lat 80. XVI wieku. Za to król Rzeczypospolitej nagrodził ich ziemiami nad rzeką Rosią. Ale starosta czerkaski, magnat Aleksander Wiśniowiecki, sam rościł sobie pretensje do tych „wyludnionych” ziem. To doprowadziło do konfliktu między Kosińskim i jego braćmi broni z jednej strony, a magnatem Wiśniowieckim i wspierającą go szlachtą z drugiej. Oddziały Kosińskiego, umiejętnie wykorzystując dawną taktykę kozacką, połączyły się pod Czerkasami i wzięły miasto w oblężenie. Z łodzi w stronę kwatery Aleksandra Wiśniowieckiego potężnie biła lekka artyleria kozacka. Miasto ogarniała panika. Z lądu również uderzyły działa powstańcze. Wiśniowiecki postanowił uciec się do podstępu i zdrady, ponieważ rozumiał, że ta bitwa pod Czerkasami to dopiero początek wielkiej burzy ludowej. Ukraina była gotowa do powstania. Zamknąwszy się w dobrze umocnionym zamku czerkaskim, miejscowy starosta Aleksander Wiśniowiecki nieustannie naradza się ze swoim otoczeniem. Postanawia pozbawić powstańców przywódcy, mając nadzieję, że wszystko stopniowo się ułoży. Wiśniowiecki pisał do króla, że tym razem Kosiński jest nastawiony poważnie i myśli już nie o pustoszeniu pańskich majątków, a o tym, by „wywrócić do gruntu całe pogranicze i nas wszystkich pobić”. Po nieustannym ostrzale zamku czerkaskiego z Dniepru i lądu, starosta Wiśniowiecki wysyła do hetmana Kosińskiego swojego posłańca i proponuje osobiste negocjacje. Hetman kozacki zgadza się na taką niebezpieczną propozycję szlachty. Postanowili jechać bezpośrednio do zamku. Zabrawszy ze sobą mały oddział 150 najbardziej oddanych kozaków, Kosiński przybywa do Wiśniowieckiego. Rozpoczynają się ciężkie negocjacje… Ale, pomimo osobistych gwarancji, które starosta i szlachcic Aleksander Wiśniowiecki udzielił hetmanowi kozackiemu, podczas negocjacji wybucha spór między Kosińskim a czeladzią możnowładcy. Będąc osobą publiczną, deklarując postulat: „Słowo szlachcica nie dym”, sam sprowokował kłótnię. Kronikarz Rzeczypospolitej Joachim Bielski wprost wskazuje, że zabójcami Krzysztofa Kosińskiego byli „słudzy księcia Aleksandra Wiśniowieckiego”. Wbrew oczekiwaniom wierchuszki Rzeczypospolitej, wraz ze śmiercią Kosińskiego powstanie nie ustało. Jesienią 1593 roku oddziały kozacko-powstańcze dotarły do Kijowa i wzięły go w oblężenie. Krzysztof Kosiński rozumiał, że kozacy byli wielką siłą, zdołał rozpocząć i zorganizować walkę ze szlachtą o wolności i prawa kozaków oraz narodu ukraińskiego w ogóle. Niestety, wiadomo o nim niewiele. Pochodził z okolic współczesnego Brześcia, był synem drobnego ukraińskiego szlachcica. Dzieciństwo i młodość przyszłego hetmana upłynęły wśród malowniczej przyrody Polesia Zachodniego. W młodych latach wyruszył szukać szczęścia i losu na Zaporoże, gdzie z czasem zdobył wielki autorytet. Był odważny i rozumny, nawet starzy kozacy liczyli się z jego radami. Istnieje pogląd, że to właśnie Krzysztof Kosiński jako pierwszy podniósł szablę i buławę hetmana kozackiego w obronie skrzywdzonego narodu Ukrainy. Nie zapominajmy o tym. Ihor BIDIUK, wieś Josypiwka, obwód lwowski. Do sławnej kroniki krainy nadbużańskiej wniósł swój wkład także Markijan Sumyk, urodzony we wsi Wołujki, niedaleko staroruskiego Omska. Jego książka „Olesko w nurcie wieków”, która ukazała się we Lwowie, jest tego potwierdzeniem. O tym, że jest to praca na dużą skalę, świadczą wersy o staroruskim mieście Plesnesk, książęcym Busku, zamku w Podhorcach. O tym, jak dramatyczną heroiką owiana jest ta ziemia, mowa w opowieściach o dzielnym wojowniku Iwaszku Preszłyczu-Rohatyńskim, hetmanie Bohdanie Chmielnickim, królu Janie III Sobieskim. O tym, w jak odległą przeszłość ojczystego kraju zajrzał krajoznawca, świadczą nazwy takich rozdziałów, jak „Stare, stare czasy”, „Królewskie roszczenia Witolda”, „Bohdan Chmielnicki i Olesko”. Ziemia oleska od wieków leżała na skrzyżowaniu ważnych szlaków, a to miało istotne znaczenie dla rozwoju gospodarki i kultury. Przede wszystkim są to źródła rzek Styru, Ikwy, Seretu, Bugu. W dawnych czasach arterie wodne były głównymi drogami do przewozu towarów i handlu. Mieszkańcy Oleska i przedmieść „Za bramą”, „Mikołajewskie”, „Piekarskie”, „Gonczarskie” znali się na różnych rzemiosłach. Mieszkali tu tkacze, krawcy, szewcy, piekarze, kowale, kuśnierze. Zachodnia część miasta

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Na ziemi dzielnego wojewody Iwaszka Preslużycza

zwana „Puszkarnią” (nazwa przetrwała do dziś), ponieważ jeszcze w minionym stuleciu działały tu kuźnie; prawda, że wtedy kuto w nich już nie armaty, lecz sprzęt gospodarczy: pługi, brony, podkowy dla koni. Południowo-wschodnia część nazywała się „Młynarze” (bo na rzece Liberce był wodny młyn). Dalej na południe — „Stawisko” (bo w stawach hodowano ryby). Na przełomie XVIII i XIX wieku nie było odrębnego podziału administracyjnego na Oleśko i podmiejskie wsie Terebieżi, Cyków, Wołujki. Ogólna numeracja osad zaczynała się od zamku i trwała aż do Hirniaków (to przysiółek wsi Wołujki). Liczba domów przekraczała 500. Encyklopedyczny słownik z 1900 roku poświadcza, że w Oleśku mieszkały 3643 osoby. W 1891 roku zbudowano tu cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy GKUW, a rok 1898 to data założenia pierwszego we Wschodniej Galicji towarzystwa „Sielski gospodarz”. Ta rolnicza organizacja pomagała zubożałym chłopom, uczyła ich gospodarowania. Rok 1910 jest dla Oleśka charakterystyczny tym, że zbudowano „Dom Ludowy”, w którym umieściły się „Proświta”, inne organizacje społeczne, rozpoczęto naukę wszystkich dzieci i w nowym budynku dwupiętrowej 4-klasowej szkoły ludowej. W XIX wieku najpowszechniejszymi nazwiskami w Oleśku i okolicach były Maksymowicz, Mandiuk, Turczyniak, Pawlik, Sumyk, Hryniewicz, Hrycyna, Deneszczuk, Danyłowicz, Prosowicz. Autor skrupulatnie rozważa pochodzenie nazwisk. Niektóre z nich wskazują na zawód, rodzaj zajęć. Dla przykładu Bednarscy, Masłowscy. Pierwsi wytwarzali beczki, czyli byli bednarzami. Drudzy wyrabiali masło lub zajmowali się jego dostawą na dwór. Przezwisko Kurylko przylgnęło do ludzi, którzy wypalali cegłę („kurzyli cegłę”); przezwisko Kitlarczuk — do tych, którzy wyrabiali kotły. Nazwiska oleszan i chłopów kształtowały się od imienia ojca: Martynowicz, Jakimowicz, Hrycyna; od przezwiska ojca: Sumyki — dzieci Suma, Turczyniaki — dzieci Turka (prawdopodobnie książęcego niewolnika, wziętego do niewoli na wojnie, który osiadł w Oleśku). Nazwisko Wiernuk można interpretować jako ten, który wrócił. Nazwisko Manus ma pochodzenie litewskie: prawdopodobnie przyszło z Litwinem, który był albo drużynnikiem księcia, albo jego niewolnikiem.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

«Wierzę w Boga, kocham ludzi, a nadzieję pokładam tylko w sobie…»

Natalia HUBA Rusłana Łocman urodziła się w niewielkiej, ale malowniczej wsi Syhnajiwka na Czerkaszczyźnie. Swoją dziecięco szczerą i naiwną miłość do rodzinnego kraju od najmłodszych lat opisywała w wierszach i pierwszych dziecięcych piosenkach. — Rymowane wersy pojawiały się pod wpływem tego, co zobaczyłam, a zachwycało mnie wszystko. Do dziś pamiętam, jak napisałam swoją pierwszą piosenkę o ptaszku. Latem z siostrami wypasałyśmy krowy. Pewnego razu, pędząc bydło do domu, zauważyłam, jak nade mną krąży mały ptaszek i wesoło świergocze. Zaczęłam coś mruczeć pod nosem, a kiedy wróciłam do domu, zaśpiewałam mamie już gotową piosenkę — wspomina piosenkarka. Jednak Rusłana miała po kim odziedziczyć talent, bo w rodzinie Łocmanów wszyscy mają nieprzeciętne głosy. Tata, Ołeksandr Serhijowycz, od wielu lat pracuje jako dyrektor Domu Kultury w Syhnajiwce, a mama, Hałyna Hryhoriwna, jest kierownikiem artystycznym. — Z dzieciństwa zachowuję w swoim sercu ciepłe wspomnienia, kiedy w zimowe wieczory z rodzicami i siostrami urządzaliśmy prawdziwe koncerty, graliśmy na różnych instrumentach muzycznych i śpiewaliśmy ludowe pieśni. Na takie „wieczornice” z radością schodzili się przyjaciele, krewni i sąsiedzi — opowiada Rusłana. Już od drugiej klasy brała aktywny udział we wszystkich konkursach wokalnych. Najpierw rejonowych i obwodowych, a potem ogólnoukraińskich. Rodzice zabierali ją ze sobą, jadąc z wiejskim chórem na festiwale i różne koncerty, gdzie młoda artystka śpiewała nie tylko ludowe, ale i własne piosenki. Dziewczynce bardzo podobało się podróżowanie po Ukrainie, obserwowanie osobliwości ludowo-pieśniarskiej kultury różnych regionów. Właśnie wtedy zaczyna zbierać folklor. — Pamiętam, jeszcze w 10 klasie, w pracy naukowej dla Małej Akademii Nauk o zachowaniu pieśniarskich skarbów we wsi Syhnajiwka, napisałam: „Marzę, by zostać piosenkarką, jak Raisa Kyryczenko, Nina Matwijenko, żeby udowodnić, że ukraińska pieśń jest zawsze aktualna. I ta praca to pierwszy krok do mojego celu”. Wtedy, kiedy pisałam tę pracę, nawet nie mogłam pomyśleć, że poznam Ninę Matwijenko i będę uczyć się u niej sztuki wokalnej — mówi Rusłana. Na egzamin wstępny do Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki Rusłana Łocman przyszła po prostu z ciekawości. Jak się okazało — nie na darmo. Komisja rekrutacyjna oceniła silny i piękny głos kandydatki i jako jedyną z kursu skierowała ją do klasy Niny Matwijenko. Przez cztery lata Rusłana uczyła się u ludowej śpiewaczki, przejmując bezcenny dorobek. Studenckie lata to siła jasnych wspomnień i pierwsze stopnie do wielkiej sceny. Już na drugim roku uniwersytetu Rusłanę wyróżniono za najlepszą interpretację pieśni ludowej w nowoczesnej muzyce estradowej w Równem, na „Show — Region Zachodni”. Wkrótce zaproszono ją do udziału w festiwalu „Na Iwana Kupała” w Polsce oraz na „Szewczenko-Fest” do Lwowa. A potem jedna po drugiej zwycięstwa. Na 5. jubileuszowym festiwalu piosenki autorskiej „Srebrne struny” Rusłana została najlepszą autorką-wykonawczynią, zdobyła pierwsze miejsce w konkursie „Czarodziejska świeca” oraz Grand Prix na festiwalu „Wiosna—2007”. W ubiegłym roku brała udział w Ogólnoukraińskim maratonie pieśni „Pieśń jednoczy nas”, który wszedł do Księgi Rekordów Guinnessa jako najdłuższy maraton wokalny na świecie. Potem „Planeta młodości” w Estonii, gdzie otrzymała 1 nagrodę; Europejski Festiwal Muzyki we Francji (m. Paryż); konkurs pieśniarsko-poetycki „Żurawie nad Rosją”, poświęcony 65. rocznicy Wielkiego Zwycięstwa w Moskwie, gdzie jej autorską piosenkę uznano za najlepszą. Z okazji 20. rocznicy Niepodległości Ukrainy ukazał się solowy dysk Rusłany Łocman „Obejmuję Ukrainę!”. Połączył on nowe oraz napisane jeszcze w latach szkolnych i studenckich jej autorskie piosenki, wśród których są „Zaśpiewajmy od serca”, „Zapłakana miłość”, „Egoistka”, „Szczera Ukrainka”. A ponadto zebrano w nim wiele pieśni z różnych zakątków Ukrainy. Na przykład „Zza góry” — starodawna pieśń ludowa z Połtawszczyzny, „I na tamtym boku, na tołoce” z Czerkaszczyzny, a „Oj hoj-ja, hoj-ja” z Iwano-Frankowszczyzny. „Obejmować” Ukrainę Rusłana zaczęła od rodzinnej Czerkaszczyzny. Fala koncertów przetoczyła się przez wsie rejonu szpolańskiego: Matusiw, Syhnajiwka, Lebedyn… Dalej wspaniały koncert w Białej Cerkwi, potem w Czerkasach. Prezentacja odbyła się w sali filharmonii obwodowej z udziałem Czerkaskiego Chóru Ludowego i Orkiestry Symfonicznej. Usłyszeć wspaniały śpiew Rusłany mieli okazję mieszkańcy i goście stolicy, którzy zawitali do Pyrohowa na Pokrowę. Właśnie tam piosenkarka zaprezentowała dysk, za co otrzymała order Ogólnoukraińskiego Wojska Kozackiego „Za wierność kozackim tradycjom”. — Po koncercie w Czerkasach zaproszono mnie na festiwal „Nasze dziedzictwo” do Nowego Jorku, gdzie razem z Czerkaskim Chórem Ludowym daliśmy koncerty przed ukraińską diasporą oraz w muzeum sztuki. Z czasem udało mi się pojechać w składzie delegacji ukraińskiej inteligencji do Strasburga i występować w Parlamencie Europejskim. Odwiedziłam również z programem koncertowym Litwę, Łotwę, Mołdawię, Rosję, Białoruś. Wszędzie naszą ukraińską pieśń znają i kochają, a Ukraińców szanują. Obecnie Rusłana Łocman przygotowuje się do obrony pracy doktorskiej w Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym im. M. Drahomanowa, gdzie obecnie studiuje na studiach doktoranckich i wykłada. Patrząc na tę kruchą dziewczynę, dziwię się, jak udaje jej się uczyć, pisać pracę naukową, wykładać, tworzyć piosenki, przygotowywać się do koncertów, koncertować, zbierać folklor… Jeszcze przekonuje, że ze wszystkich tych zajęć czerpie przyjemność i inspirację. Jednym z najbardziej skrytych marzeń Rusłany jest zrobienie solowego koncertu w Pałacu „Ukraina” z udziałem wiodących zespołów, z którymi obecnie współpracuje. Teraz piosenkarka pracuje nad kolejnym albumem, który będzie różnił się od poprzedniego. — Jeśli pierwszy dysk obejmował różne kierunki, okresy i regiony Ukrainy, to następny zbierze pieśni jednego kierunku i będą one brzmiały w jednym stylu. To pieśni ludowe, ale w nowoczesnej, niezwykłej dotąd aranżacji. Chcę spróbować swoich sił w ekstraordynaryjnych stylach. Obecnie szukamy, w którym z nich pieśń ludowa brzmiałaby lepiej: jazz, pop, rock czy coś innego. Teraz pracuję nad nowoczesną aranżacją do pieśni „Mgła jarami” i nagraniem nowych autorskich piosenek… Życzmy Rusłanie sukcesów, inspiracji i zwycięstw, będziemy czekać na jej nowe piosenki i koncerty. Młodą, ale dość znaną i odnoszącą sukcesy wykonawczynię pieśni ludowych Rusłanę Łocman uważa się za kontynuatorkę szkoły wybitnej artystki Niny Matwijenko. W wieku 24 lat dziewczyna studiuje, wykłada, zbiera ukraiński folklor, pisze własne teksty i muzykę do nich oraz zajmuje się karierą solową. Rusłana jest zwyciężczynią ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów, dobrze znają ją nie tylko na rodzimej scenie, ale i za granicą. Osobliwością twórczości tej dziewczyny jest niepowtarzalny tembr jej głosu, niebanalna nowoczesna prezentacja starodawnych pieśni. Niedawno wydała pierwszy solowy album „Obejmuję Ukrainę!”, o nim oraz o życiowej drodze piosenkarki nasza rozmowa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Festiwal ukraińsko-szwedzkiej przyjaźni rockowej W rodzinnym kręgu — konstelacja kultur narodowych

Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcia autora Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński W Dubnie odbył się obwodowy festiwal kultur narodowych „W rodzinnym kręgu”, podczas którego przedstawiciele różnych narodowości zamieszkujących Rówieńszczyznę zapoznali rodaków z tradycjami, obrzędami i talentami mniejszości narodowych regionu. Program festiwalu był nasycony różnorodnymi wydarzeniami. Najpierw — świąteczny pochód uczestników w strojach narodowych. Potem — uroczyste otwarcie miasteczka „Przyjaźni Narodów”, gdzie każdy etnos zaprezentował najlepsze przykłady twórczości narodowej, życia codziennego, starodawne przedmioty użytkowe i odzież, odbyły się warsztaty z wytwarzania pamiątek narodowych. W części koncertowej festiwalu wzięły udział zespoły Dubieńskiego Czeskiego Towarzystwa „Stromowka”, Organizacji Społecznej „Rówieńska Gmina Żydowska”, Organizacji Społecznej „Towarzystwo Niemców „Wiedergeburt”, Organizacji Społecznej „Rówieńska Obwodowa Gmina Ormiańska „Nairi”, Towarzystwa Kultury Polskiej na Rówieńszczyźnie imienia Władysława Stanisława Reymonta, Towarzystwa Kultury Polskiej Zdołbunowszczyzny, Towarzystwa Kultury Polskiej Dubieńszczyzny, Rówieńskiej Obwodowej Organizacji Społecznej „Rosyjskie Centrum Kultury”. Festiwal „W rodzinnym kręgu” nieprzypadkowo odbywa się właśnie w Dubnie, wszak przyjazne stosunki różnych narodów, które tworzą wspólnotę miasta, zostały sprawdzone setkami lat wspólnej historii. Dzisiaj Dubno to jedna wielka rodzina Ukraińców, Polaków, Czechów, Rosjan, Żydów, Ormian, Cyganów. Każdy z tych narodów wzbogacił miasto swoimi tradycjami kulturowymi, oryginalnością, niepowtarzalnym kolorytem narodowym. I to jest nasz wspólny dom, który musimy kochać, szanować i pomnażać. W Kijowie odbył się festiwal rockowy „Rock’n’Sicz”. Przez dwa dni most pieszy przez Dniepr na wyspę Truchanów przypominał mrowisko, po którym krążyły grupy fanów muzyki rockowej. Z reguły co drugi był w czarnej koszulce z wizerunkiem ulubionego zespołu rockowego. Zwolennicy rodzimego rocka byli w wyszywankach. Odbyła się także wystawa różnorodnych modeli motocykli. Atmosfera święta była przyjazna i uprzejma. Wydarzenie odbywało się jednocześnie na dwóch scenach, dlatego przed fanami rocka stał niełatwy dylemat: czy dać pierwszeństwo pop-rockowi, wśród którego były tak popularne rodzime zespoły jak „TNMK”, „WW”, „S.K.A.Y.”, „Krychitka”, „TarTak”, „BumBox”, czy pójść do drugiej sceny, gdzie szeroko reprezentowane były różnorodne nurty poważnego rocka, wśród których ukraińska legenda — zespół „Komu wnyz” oraz wiele rodzimych grup różnych kierunków. Widzowie zdążyli odwiedzić oba miejsca. Fani europejskiego rocka nacieszyli się w sobotę zespołem „Helltrain”, a w niedzielę dzieła z powodzeniem dopełnił legendarny „Tiamat”. Święto ukraińsko-szwedzkiej przyjaźni udało się znakomicie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

„Sokił”: nowa inscenizacja odrodzonego arcydzieła Bortniańskiego

Olena O’LIR, tłumacz Stało się już tradycją wspominać imię Dmytra Bortniańskiego obok imion Berezowskiego i Wedla jako twórców kanonu ukraińskiej muzyki barokowej (nie bierzemy pod uwagę tych recydywy imperialnego sposobu myślenia, gdy ich spuściznę przywłaszczają nasi północni sąsiedzi). Ale muzyka żyje tylko wtedy, gdy brzmi, — dlatego nie ma lepszego sposobu uczczenia pamięci naszych geniuszy muzycznych, niż nadanie ich dziełom życia scenicznego. Tę wysoką misję od dłuższego czasu wypełnia muzyk o rzadkim talencie — klawesynistka Natalia Swyrydenko, kandydatka nauk o sztuce, Artystka Ludowa Ukrainy i doświadczona pedagog muzyczna, profesor Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki. To właśnie ona jako pierwsza w Ukrainie w latach 1995–1996 zrealizowała inscenizację jednej z sześciu oper Bortniańskiego „Sokół” — na podstawie „Dekameronu” Boccaccia, o miłości zubożałego florenckiego szlachcica Federiga degli Alberighi do młodej bogatej wdowy Elwiry: początkowo beznadziejnej, lecz ostatecznie docenionej i odwzajemnionej. Zatem jest to opera o miłości o szczęśliwym finale. Element dramatyczny w „Sokole” połączono z komicznym — w tradycji włoskiej opery buffa, gdyż obok sentymentalnej pary arystokratów działa tu także komiczna para ich służących, Pedrillo i Mariny, których uczucia nie unoszą się w wyżynach, lecz mocno trzymają się ziemi. Jednocześnie w operze obecne są też cechy ówczesnej opery francuskiej — rezygnacja z recytatywów i wprowadzenie w ich miejsce dialogów mówionych, a także użycie form piosenkowych zbliżonych do francuskich szansonów. Libretto „Sokoła” również napisano po francusku; jego autorem był Szwajcar Franz-Hermann Laferrière, bibliotekarz przyszłego cesarza rosyjskiego Pawła I. Zatem do przeprowadzenia pełnowartościowej inscenizacji „Sokoła”, w której numery wokalne przeplatają się z dialogami, a odbiór słuchacza w dużej mierze zależy od natychmiastowego zrozumienia kwestii, potrzebny był przekład ukraiński precyzyjny, a w części poetyckiej — także ekwirytmiczny; wykonał go Maksym Striha, znakomity tłumacz i gorący miłośnik opery, obrońca przekładu wokalnego w przeciwieństwie do wykonania w języku oryginału. A jego przekład znów zabrzmiał ze sceny dzięki Natalii Swyrydenko, która zrealizowała nową inscenizację „Sokoła”, angażując do tego wykładowców i studentów Instytutu Sztuk Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki, a także Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk oraz Instytutu Muzycznego im. Glière'a. Tym razem było to wykonanie koncertowe (zresztą podobnie jak pierwsza inscenizacja z 1995 roku, powtórzona w następnym roku już w wariancie scenicznym) — czyli bez jakichkolwiek scen mówionych (zastąpiły je objaśniające uwagi pani Swyrydenko i pana Strihy, poprzedzające obrazy opery), a do tego bez dekoracji i kostiumów teatralnych — jedynie śpiewacy w strojach koncertowych oraz orkiestra kameralna, dokładnie tak, jak wymaga partytura Bortniańskiego — sekcja smyczkowa, flet, obój, fagot, dwa rogi i na pierwszym planie — klawesyn, którego partię błyskotliwie wykonała pani Natalia. Słuchacze, rozmieszczeni wokół improwizowanej sceny w sali Instytutu Sztuk, nie tylko cieszyli się piękną muzyką i śpiewem, które rezonowały w samym sercu, lecz także czuli się uczestnikami artystycznego wydarzenia. Dzięki temu nowa inscenizacja „Sokoła” nabrała kolorytu salonowego muzykowania XVIII wieku, czasu, w którym powstała opera. To wrażenie wzmacniały także momenty improwizacyjne, gdy pani Natalia zrywała się zza klawesynu i dyrygowała zespołem śpiewaków — dokładnie jak kapelmistrz w epoce baroku. Aby profesjonalnie wykonywać muzykę barokową, trzeba nie tylko doskonale ją znać i stosować technikę wykonawczą jak najbardziej zbliżoną do tamtej epoki, lecz także kochać tę muzykę pasjonująco i bezinteresownie — tak, jak potrafi Natalia Swyrydenko, której udało się przy tym zarazić tą miłością cały zespół śpiewaków i muzyków. Nie podejmę się wyróżnić kogoś spośród uczestników inscenizacji — wszyscy pokazali swoją sztukę, zarówno pedagodzy, jak i ich uczniowie, prezentując prawdziwą, żywą szkołę wykonawstwa muzyki dawnej: to soliści — docenci Oksana Petrykowa (Elwira) i Wiktor Teteria (Federigo), studenci Natalia Badun (Marina) i Stanisław Tryfanjuk (Pedrillo), Julia Uspienska, wykładowczyni Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk (Jeanette), profesor Wasyl Bokoczi (Grégoire), studenci Mykoła Aleksiejew i Anton Iszczenko w rolach komicznych lekarzy. Także w przedstawieniu wziął udział chór studentów Instytutu Sztuk, prowadzony przez Mstysława Jurczenka. Pod żadnym pozorem nie wolno zapominać o instrumentalistach, którzy pod batutą klawesynistki i reżyserki brzmieli tak zgranym zespołem, że powstało wrażenie, jakie może wywołać tylko doskonała sztuka — wszystko naturalnie, tak jak być powinno. Są to wykładowczyni Natalia Pylypenko (I skrzypce) i profesor Tetiana Pliaczenko (II skrzypce), studenci Wadym Wdowyczenko (altówka) i Anastasija Kasjanowa (wiolonczela), Oksana Pirkowa, docent Instytutu Pedagogiki Społecznej i Psychologii Uniwersytetu im. Hrinczenki (flet), student Kyryło Burdalow (obój), koncertmistrz Dziecięcej Akademii Sztuk Dmytro Trochymczuk (fagot) oraz dwaj waltorniści — laureaci międzynarodowych konkursów Ołeksij Prun i Hryhorij Zaiizny.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

W Sokiryncach, do Ostapa Weresaja

W Sokiryncach na Czernihowszczyźnie odbył się VI Ogólnoukraiński festiwal sztuki kobzarskiej „Święto Weresaja”, poświęcony 210. rocznicy urodzin Ostapa Weresaja. Ołeksandr MAJSZEW Zdjęcie autora Po raz pierwszy festiwal dał o sobie znać w 1988 roku i stał się znaczącym wydarzeniem w życiu kulturalno-artystycznym Ukrainy. Uczestnicy festiwalu złożyli kwiaty na grobie Ostapa Weresaja oraz pod pomnikiem w parku w Sokiryncach. Odbyła się wycieczka po parku i pałacu Gałaganów, wzniesionym w latach 1823–1829 przez pułkownika pryłuckiego Pawła Gałagana. W tym roku na festiwalu miało miejsce odsłonięcie odrestaurowanego znaku pamiątkowego „Kobzarzom Ukrainy”. Na festiwalu wystąpili: Narodowa Kapela Bandurzystów im. Hryhorija Majborody (Kijów), kapela bandurzystów Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Państwowej im. Tarasa Szewczenki Wasyl Neczepa, kapela bandurzystów im. Ostapa Weresaja obwodowego centrum filharmonicznego, kapela bandurzystów „Zaczarowana Desna” Czernihowskiej Szkoły Muzycznej im. Lewka Rewuckiego oraz najlepsze zespoły artystyczne Czernihowszczyzny. Pieśniarskie bogactwo rodzinnego kraju zaprezentowały: ludowa amatorska męska kapela chóralna oraz ludowy żeński zespół wokalny „Wino czok” Sribniańskiego Rejonowego Domu Kultury, a także zespoły taneczne rejonowego i Sokiryńskiego Domu Kultury. Tradycyjnie na festiwalu zorganizowano wystawę wyrobów mistrzów twórczości ludowej. Podczas festiwalu odbyło się również Międzyregionalne Forum Turystyczne. W festiwalu i forum wzięły udział tysiące gości z różnych zakątków Czernihowszczyzny, innych obwodów Ukrainy, z Białorusi i Rosji. Heorhij ŁUK’JANCZUK Niedawno w Kijowie zakończył się XXIII Międzynarodowy festiwal „Muzyczne premiery sezonu”. Festiwal przyciągnął uwagę wielu koneserów muzyki wysokiej. Na koncertach, które odbyły się w sali im. M. W. Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy, miłośnicy muzyki mogli delektować się nowymi utworami takich mistrzów współczesnej klasyki, jak Łesia Dyczko, Żanna Kołodub, Hanna Hawryłeć, Wiktorija Polowa, Wołodymyr Runczak, Ihor Szczerbakow, Iryna Ołeksijczuk. Utwór Runczaka „Koncert na saksofon z orkiestrą” w wykonaniu zespołu, który stał się wzorcem wykonawstwa muzyki współczesnej — „Kijowska Kamerata” pod kierownictwem jej założyciela i niezmiennego dyrygenta Wałerija Matiuchina oraz wirtuozowskiego saksofonisty z Polski Ryszarda Żołędziewskiego, swoją niezwykłością wywołał falę oklasków. Czarował muzyką słuchaczy Narodowy Orkiestra Kameralna „Kijowscy Soliści” pod dyrekcją Wołodymyra Sirenki. Ciepło przyjęli widzowie słynne zespoły chóralne: Akademicki Chór „Chreszczatyk” Pawła Strucia, Żeński Chór Kijowskiego Instytutu Muzyki im. Gliera pod dyrekcją Hałyny Horbatenko, Akademicki...

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Muzyczne premiery sezonu

Akademicki Chór im. Płatona Majborody pod dyrekcją Julii Tkacz, Wielki Chór Dziecięcy Narodowej Kompanii Radiowej pod dyrekcją Tetiany Kopyłowej. W ostatnim dniu festiwalu zabrzmiały utwory Wałentyna Sylwestrowa oraz dzieła kompozytorów amerykańskich i europejskich, co świadczy o międzynarodowym statusie narodowego festiwalu oraz uznaniu wysokiego poziomu zarówno krajowej szkoły kompozytorskiej, jak i odpowiedniego poziomu wykonawców muzycznych Ukrainy. Szczególną stroną tegorocznych premier jest prezentacja swoistej encyklopedii sztuki muzycznej „Kompozytor — mała planeta…” krytyczki muzycznej Ani Łuninej, wydanej przy wsparciu wydawnictwa „Duch i Litera” (Kostiantyn Sihow, Wadym Załewski). W obszernej książce przedstawiono konstelację słynnych na Ukrainie i poza jej granicami kompozytorów-szestdziesiątników: Jewhena Stankowycza, Ołeha Kiwy, Łesi Dyczko, Wałentyna Sylwestrowa. Wałerij Matiuchin gratuluje sukcesu kompozytorowi Wołodymyrowi Runczakowi

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Ukoronowana paleta literatury

„Koronacja słowa”, powołana do popularyzowania ukraińskiej książki i obsiewania literackiego łanu nowymi utalentowanymi nazwiskami, po raz trzynasty ogłosiła zwycięzców. „Koronacja słowa” to konkurs, który po raz kolejny potwierdza, że współczesna literatura ukraińska i współczesna sztuka ukraińska nie ustępują najlepszym europejskim wzorcom i są skazane na sukces oraz uznanie. Wśród partnerów informacyjnych konkursu znajduje się tygodnik „Słowo Proświty”. Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcie Jewhena BUKETA Według organizatorów Tetiany i Jurija Łohuszów, dla których konkurs jest sprawą życia, w tym roku nadesłano około 6 tysięcy utworów w języku ukraińskim. Wnikliwemu jury niełatwo było wybrać najlepszych w kategoriach „Powieści”, „Scenariusze filmowe”, „Sztuki teatralne”, „Liryka piosenkowa” (osobno w tych kategoriach nagradzane są utwory dla dzieci). I oto po długich dyskusjach i słownych bataliach wyłoniono „oskarowych” zwycięzców. Uroczysta ceremonia była przeplatana występami Marii Burmaki, Ilarii, zespołu „Komu wnyz”, „Rajhorod”, dziecięcych zespołów, recytacją utworów Tarasa Szewczenki, wręczeniem różnorodnych wyróżnień specjalnych. W ramach święta literackiego odbyło się skasowanie znaczka „Petrykiwski malunek” na cześć „Koronacji”, a także organizatorzy ogłosili rozpoczęcie konkursu na 200-lecie Tarasa Szewczenki. Główną nagrodę zdobył B. Kołomijczuk za powieść „Ludwysar”, II nagroda przypadła M. Trojan (powieść „Oblickowec”), a III — T. Welimowej („Kijów.UA”). Wybierając najlepsze „Utwory prozatorskie dla dzieci”, jury po prostu poczuło się zagubione, gdyż podejścia do oceniania okazały się różne. Oto co mówi Natalia Pozniak-Chomenko, przewodnicząca jury w kategorii „Utwory prozatorskie dla dzieci”: — Oceniając utwór, kieruję się takimi kryteriami: bohater na początku utworu musi psychologicznie różnić się od bohatera na końcu, musi rozwinąć się i stać się innym. Tak samo czytelnik musi przeżyć pewne metamorfozy i różnić się od czytelnika, który przewróci ostatnią stronę. Wśród członków jury toczyły się dyskusje, gdyż jedni bronili poglądu, że utwory powinny być kinematograficzne, a na jakość słowa mniej zwracali uwagę. Ja natomiast broniłam tego, że jeśli to „Koronacja słowa”, to warto kłaść nacisk na jasno zbudowaną fabułę, rozwój bohaterów. Wśród utworów, które odpowiadały tym charakterystykom: „Ajcho” O. Faryniak (I nagroda) — najdoskonalszy stylistycznie i pod względem fabuły. Zarzucano, że nie ma w nim komponentu narodowego, że to fantasy, ale w tym gatunku autorka była naprawdę na wysokości. Również spodobała mi się powieść „Anioły Kijowa” S. Kowryhy. Poruszono tam aktualny problem ochrony środowiska historycznego Kijowa. I napisana jest bardzo przejmująco i sentymentalnie. Jeśli chodzi o „Zaklęte miasto” O. Hawrosza, to autor wziął fabuły zakarpackich bajek, połączył je i stworzył ciekawy, paradoksalny utwór. Wszystkie „ukoronowane” utwory są bardzo ciekawe, ale wymagają dopracowania, zanim trafią do publiczności czytelniczej. Członkowie jury skarżą się również, że wydawnictwa bardziej interesują się „literaturą dla dorosłych”, a utwory dla dzieci pozostają za burtą i nie wywołują takiego zainteresowania wśród wydawców. Serhij Kucan, członek jury w kategorii „Utwory prozatorskie dla dzieci”: — Wśród członków jury toczyły się spory ideologiczne co do tego, czy utwór może być wzorcowy, czy ma mieć podtekst wychowawczy, czy jest na czasie. Osobiście wysłałem na konkurs utwór dla przedszkolaków „Pirat”, który zgłoszono do specjalnej kategorii. W tym gatunku, niestety, pracuje bardzo mało osób. Utwory dla przedszkolaków to ważny temat, o tym wielokrotnie rozmawialiśmy z organizatorami konkursu. Przyznali, że wydawnictwa dziecięce są nieaktywne, literatura dziecięca nie jest w centrum uwagi. W kategorii „Scenariusze filmowe” I nagrodę otrzymał O. Hanzenko za utwór „Julia narysuje lepiej”, II — A. Tymczyszyn („On. Ona. Lwów”), III — Ch. Pohorzelska („Trzy osoby, dwa światy”). A wśród „Scenariuszy filmowych dla dzieci” jury wybrało „Gudzi-Mudzi Królową Kraju Zagubionych Guzików” Lany Ra. Andrij Tymczyszyn podzielił się wrażeniami z udziału w konkursie i planami na przyszłość: „To bardzo demokratyczny konkurs, który wielu początkującym pisarzom otwiera drogę do samodzielnego życia literackiego. Mój utwór to melodramatyczna historia o dwojgu młodych ludziach, którzy przyjeżdżają do Lwowa, gdzie odgradzają się od zglobalizowanego świata i szukają drogi do siebie nawzajem. Obecnie pracuję nad utworem, który jest poświęcony twórczości znanego rzeźbiarza Pinzla”. W kategorii „Liryka piosenkowa” pierwszeństwo zdobył J. Cymbaluk („Trzy łzy — trzy żaryny”), który przejmująco wyraził się o tym, że dopiero wtedy, gdy liryka wyrastają skrzydła, rodzi się liryka piosenkowa. Loty swojej duszy podarowała Tetiana Czerep-Perohanycz, dyplomantka w kategorii „Liryka piosenkowa”: — Włożyłam w wiersz „Nie mnie” cząstkę swojej duszy. To historia o miłości — nie można jej nazwać nieszczęśliwą, ponieważ kobieta, nawet rozstając się, życzy ukochanemu dobrego losu. W kategorii „Sztuki teatralne” zwyciężyła N. Tubalcewa („Złoty próg”), a II i III miejsce zajęli D. Jelnikow („Kanion Ludzi, alboż Dworzyszcze”) oraz W. Rybaczuk („Moja Monroe”). Wśród sztuk dla dzieci członkowie jury polubili „Cap-car” (W. Czytaj). P R Z E D P Ł A T A—2013 P R Z E D P Ł A T A—2 0 1 3 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w “Katalogu” na pół roku na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. na rok na rok 105 hrywien 54 kopiejki. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Jesteś ze “Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę. Nakład w czerwcu — 21 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин