Deputowany Rady Najwyższej Jurij Szuchewycz z obrońcami Ukrainy w dniu pamięci Romana Szuchewycza (czytaj na str. 3)
PŁOTY REFORM
„PROŚWIATA” DZIŚ
CO SĄDZICIE O MURALACH?
Машинний переклад
Problem konstytucyjnego prawa do wolności myśli i słowa, swobodnego wyrażania swoich poglądów i przekonań, wolności światopoglądu i wyznania znajduje się w polu widzenia wielu naukowców, polityków, publicystów. Nowy wybuch ostrej dyskusji o wolności słowa i wolności działalności mediów wywołało aresztowanie dziennikarza Ihora Gużwy. Kryminalną stronę sprawy pozostawiam poza rozważaniami. Tym zajmują się odpowiednie kompetentne organy. Uderza mnie manipulacyjnie wzniecony hałas, jakoby na Ukrainie aktywnie odradzano cenzurę, nieustannie atakowano wolność słowa, zakazywano swobodnej komunikacji w przestrzeni informacyjnej itp. Bezsprzecznie, wolność słowa służy jako swoisty życiodajny tlen dla środków masowego przekazu, bez którego nie mogą one produktywnie funkcjonować i należycie wypełniać swoich funkcji społecznych. Zaznaczamy, że wolność słowa to delikatny stan polityczno-ideologiczny, społeczno-obywatelski, moralno-psychologiczny, kategoria filozofii i dziennikarstwa, to prawo (możliwość) swobodnego i publicznego wyrażania swoich myśli w interesie narodowo-duchowego rozwoju społeczeństwa. Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. Profesor Ihor Mychajłyn z Charkowa słusznie podkreślił, że mało kto na Ukrainie pełnym głosem mówi o moralno-społecznej odpowiedzialności dziennikarza za wykorzystywanie wolności słowa. Nawiasem mówiąc, w rozwiniętych krajach demokratycznych świata panuje model społecznie odpowiedzialnego dziennikarstwa za los swojego narodu, nacji, państwa. W tych krajach media są przesiąknięte duchem społeczeństwa, czyli są państwowotwórcze, patriotyczne, jednoczą społeczeństwo na zasadach narodowych, językowo-kulturowych, obyczajowych. Tylko w tych ramach prasa, telewizja, radiofonia są pluralistyczne, wolnomyślicielskie i niezależne, odpowiedzialne za wyniki pracy. Zatem odpowiedzialność to ogólnosocjologiczna kategoria, która wyraża świadomy stosunek dziennikarza do wymogów moralności społecznej, obowiązków, norm społecznych i wartości narodowych. Odpowiedzialność oznacza uświadomienie sobie przez dziennikarza istoty i znaczenia swojej działalności, jej skutków dla społeczeństwa i rozwoju społeczno-duchowego, czynów jednostki z punktu widzenia interesów bezpieczeństwa oraz interesów narodowo-państwowych społeczeństwa. Niestety, nie ma jeszcze podstaw, by stwierdzić, że wolność słowa na Ukrainie stała się oczekiwaną, pożądaną przesłanką przyspieszenia duchowej mobilności informacyjnej narodu ukraińskiego, stworzenia wszelkich warunków dla pełnowartościowego, pełnoprawnego funkcjonowania ukraińskiego słowa, aby jego wolna duchowa energia życiodajnie wpływała na rozwój człowieka. Wiadomo, że w procesie państwowotwórczym każdego narodu wiodąca rola przypada językowi narodowemu. „Zjednoczyć i oddzielić — oto dwie główne funkcje, które on spełnia. Zjednoczyć ludność wewnątrz kraju, oddzielić na zewnątrz, od sąsiadów. I choćby politycy nie próbowali odnaleźć jakichś innych czynników konsolidacji społecznej, skuteczniejszego środka niż rozpowszechnianie ogólnonarodowego języka nie znajdą” — sprawiedliwie twierdzi językoznawczyni, profesor Łarysa Masenko. Zakończenie na str. 4. KONTYNENTAMI IWANA KORSAKA. WIERSZE WOŁODYMYRA BAZYLEWSKIEGO.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
specjalistów, a nie partyjnych tub. Na koniec — tylko o jednym, bardzo istotnym. Czyżby przestano okradać pracujących emerytów? Właśnie to zadeklarowano w reformie emerytalnej, przy czym już od 1 października. Chodzi o okradanie pracujących emerytów. Wiosną 2015 roku z inicjatywy rządu Jaceniuka, usankcjonowanej przez parlament i Prezydenta, pracującym emerytom po prostu zaczęto wypłacać o 15% mniejszą emeryturę. Nie nazwano tego nawet podatkiem, bo wtedy pojawiłoby się logiczne pytanie: co to za podatek? Po prostu sformułowano, że takim emerytom wypłaca się 85% emerytury. Motywacja była zwyczajna — kryzys finansowy, bieda budżetowa. Przepis wprowadzono tymczasowo, na 2015 rok, ale potem parlament po cichu przedłużył go na 2016, a dalej — na 2017. W Ukrainie jest 12 milionów emerytów. Z nich 2 miliony 300 tysięcy pracuje, żeby zarobić jakąś kopiejkę, zresztą państwo też ma taką potrzebę. Przecież w zamian kilka milionów Ukraińców (przeważnie młodych, zdolnych do pracy) — przebywa na zarobkach za granicą. Okradanie pracujących emerytów trwa już trzeci rok bezczelnie, z naruszeniem ustawodawstwa, Konstytucji. I oto, wreszcie, dotarło. Nawet do Prezydenta. Cytujemy Petra Poroszenkę: “Odrębna kwestia — ograniczenie emerytur dla pracujących emerytów. Podkreślam, że na dzień dzisiejszy jesteśmy zainteresowani tym, aby emeryci kontynuowali pracę. I nie trzeba ich wypychać z miejsc pracy. Myślę, że nieuzasadnione jest ograniczenie emerytur pracującym emerytom i opodatkowanie emerytur”. Obecnie daniny stosuje się wobec prawie pół miliona pracujących emerytów. Dlaczego nie wobec wszystkich? Tutaj jest ciekawy niuans: 15% emerytury nie wypłacają tym pracującym emerytom, u których emerytura jest wyższa niż półtorej minimalnej. Wychodzi więc na to, że reszta — 1 milion 800 tysięcy emerytów — otrzymuje emeryturę w wysokości półtorej “minimalnej”, a nawet mniej. I to tylko wśród pracujących! A iluż wtedy z tych ogółem 12 milionów otrzymuje minimalne, czyli żałosne, emerytury? * * * Tutaj wspomniano, być może, najważniejsze sfery społeczne, którymi “trzęsą” reformy. Reformy w gospodarce, od których warto byłoby zacząć, — to osobny temat, ponieważ jeśli jest to jakaś wolnorynkowa gospodarka oligarchatu, to jaka wtedy będzie sfera socjalna? Jednocześnie widzimy liczne nowacje, których wstydliwie nie nazywa się “reformami”, a po prostu nowinkami. Ale po co ich tyle, nimi już po prostu zamęczono ludzi. Może nawet celowo. Przykład — niekończące się zmiany w sferze mieszkaniowo-komunalnej, przede wszystkim dotyczące taryf, opłat za usługi, gdzie ciągle coś wymyślają. * * * Wiele ze wspomnianych problemów powinien rozwiązać nasz parlament. Zresztą, zadeklarowana jest też reforma samej Rady Najwyższej. Ale o czym my mówimy? Na koniec roku miną 3 lata obecnej kadencji Rady. Przez ten czas nie uchwalono ustaw o impeachmentcie, o opozycji, trwa znęcanie się nad Ustawą o regulaminie Rady Najwyższej.
Машинний переклад
U Gogola w komedii „Rewizor” jest taki epizod. Horodniczemu, czyli naczelnikowi miasta powiatowego, donoszą, że przybył tu ze stolicy rewizor. Z czasem okaże się, że to oszust, ale wtedy wzięto go za prawdziwego. Horodniczy natychmiast zbiera swoich urzędników i wydaje polecenia, co zrobić, aby należycie przywitać, czyli oszukać, rewizora. Między innymi – przewrócić płot w centrum miasteczka. Motywacja jest taka: „Im więcej łamania, tym bardziej oznacza to działalność włodarza miasta”. Wygląda na to, że laury gogolowskiego horodniczego nie dają spokoju naszym ukraińskim włodarzom – od stołecznych po małomiasteczkowych. Petro ANTONENKO
W Ukrainie już od ponad ćwierć wieku trwa jedna wielka reforma, przemiana, nawet podwójna — od braku państwowości do własnego państwa, od społeczeństwa totalitarnego do demokratycznego. Ale z jakiegoś powodu to wielkie i potrzebne reformowanie odbywa się w formie niezliczonych „reform” i przemian wszędzie i gdziekolwiek. Ostatnie dwie modne „nowinki” to reforma rolna i emerytalna. O nich — nieco dalej, bo jak nie wspomnieć jeszcze o niektórych wielce doświadczonych sferach, na które „zwaliły się” reformy. Choćby oświatę i medycynę. Zatem, reformy… OŚWIATOWA: niekończący się eksperyment Eksperymentują przede wszystkim na szkolnictwie. Szarpią w tę i z powrotem termin nauki: 10, 11, 12 klas. 5-stopniowy system oceniania zastąpiono 12-stopniowym. Teraz oto oceny w ogóle znoszą. Zniesiono egzaminy końcowe, zamiast nich teraz ZNO (zewnętrzna niezależna ocena), miejmy nadzieję, że „niezależna”. Nie ma co już mówić o programach szkolnych… No i, oczywiście, ulubiona sprawa reformatorów — „optymalizacja”, czyli zamykanie niewielkich szkół. MEDYCZNA: zamiast normalnych pensji dla medyków Jeszcze jedna wielce doświadczona sfera — medyczna. Cóż tu mówić o „reformach” w postaci masowego zamykania placówek medycznych. Zwłaszcza na wsiach: są one, powiadają, nierentowne. Z jakiegoś powodu wieśniacy od dziesięcioleci byli i są „nierentowni” dla państwa. Ale oto jeszcze jedna zakrojona na szeroką skalę reforma w opracowanych przez rząd projektach ustaw. Pierwszy z nich, nr 6327, „O państwowych gwarancjach finansowych świadczenia usług medycznych i leków” trafił jednak pod obrady sali sesyjnej parlamentu. Ten projekt ustawy jakoś przegłosowano, i to tylko w pierwszym czytaniu. Czeka go jeszcze mnóstwo poprawek na drugie czytanie od deputowanych, dla wielu z których te „poprawki” są imitacją tworzenia prawa. Za drugim projektem ustawy, nr 6329, „O wprowadzeniu zmian do Kodeksu budżetowego Ukrainy”, dotyczącego finansowania medycyny, nie zagłosowano. Z tego powodu pełniąca obowiązki ministra ochrony zdrowia Ulana Suprun oburzyła się, że wprowadzenie reformy medycznej, jak się zdaje, odbędzie się nie od 1 lipca, a dopiero pół roku później. Do końca obecnej sesji parlamentarnej pozostały dni. Ale jeśli nawet przyjmą, to wczytajmy się w tę reformatorską panaceum dla naszej chorej medycyny. Czy nie głównym punktem „reformowania” zaproponowano… rozdwojenie Ministerstwa. Oto jak to natchnienie reklamują w resorcie pani Suprun: „Dla państwa zmiany medyczne zaznaczą się pojawieniem nowej instytucji — Narodowej Służby Zdrowia Ukrainy”. Zwróćcie uwagę na termin „zaznaczą się”. Jest on tak znajomy z niedawnych czasów „znaczących” dat i jubileuszy. A co z Ministerstwem przy „znaczących przemianach”? Otóż, Ministerstwo Ochrony Zdrowia będzie „opracowywać politykę medyczną”, a NSZU — będzie ją „realizować”. Zatem, będziemy teraz mieli dwa ministerstwa, czy już — rozdwojone Ministerstwo Ochrony Zdrowia. Realizacja przez Narodową Agencję polityki medycznej będzie polegać na tym, że właśnie ona będzie ją finansować, ściślej mówiąc, będzie dysponować środkami wydzielonymi z budżetu przez państwo. Pani Suprun reklamuje to nowatorstwo, bo uważa, że nie przystoi, kiedy jeden resort, czyli jej Ministerstwo Ochrony Zdrowia, „i finansuje, i sprawdza, i kontroluje, i informuje”. Prawda, to zwykła praktyka wszystkich resortów, a jeśli gdzieś źle „sprawdzają i kontrolują” środki ludowe, to nad resortami są liczne organy kontrolne państwa, kończąc na Izbie Obrachunkowej Ukrainy, formowanej i odpowiedzialnej tylko przed parlamentem. Ależ chce się poreformatorować. Bo obecnie, oburza się pani p.o. ministra, „środki — pod kierownictwem korupcyjnej wertykali urzędników medycznych”. I dalej: „Widzę, jakimi autami jeżdżą po całym kraju urzędnicy medyczni, z pensją 6 tysięcy hrywien”. Całkiem szlachetne oburzenie, wszak na taką pensję na takie auto trzeba zbierać pieniądze lat 50. Ale o jakich „urzędnikach medycznych”, o jakiej „korupcyjnej wertykali” bredzi p.o. ministra? Czyż nie o jej urzędnikach i wertykali? W każdym razie, pani Suprun może mieć swoje wyjaśnienie: walczyć z tą wertykalą i tymi urzędnikami nie ma uprawnień. Wszak jest jedyną z szefów Ministerstwa w rządzie, która już ponad rok nie jest ministrem, a jedynie p.o. Czyżby właśnie w tym dla rządu i parlamentu polegała unikalność sfery medycznej? Chyba tkwi ona w czymś innym. Dlatego potrzebna jest prosta reforma: znacznie zwiększyć pensję medykom. Zróbmy wszystko, aby nasz ukraiński lekarz otrzymywał przynajmniej połowę tego, co ma jego kolega w Polsce. Tam lekarz naszego poziomu (według stanowiska, stażu, kwalifikacji) ma pensję gdzieś od 2 tysięcy dolarów i wyżej. Dlatego, jeśli lekarz na Ukrainie będzie otrzymywał 25—30 tysięcy hrywien, a średni i pomocniczy personel — tysięcy 10—15, to będzie sprawiedliwie. I mniej upokarzająco dla medyków i pacjentów, niż zawoalowany system „dobrowolnych składek”. Sprawiedliwie w kwestii pensji. Nawet w naszym biednym kraju, gdzie wielu potrzebuje podwyżek pensji i emerytur. Ale medycyna — sfera szczególna, nawet wyjątkowa: medycy leczą ludzi, czyli przywracają im zdrowie, a często i ratują życie. ROLNA: kogo żywi ukraińska ziemia? Oczywiście, naszych obywateli. Teoretycznie mogłaby żywić dobry kawał Europy i świata. Praktycznie póki co największy skarb kraju. Albo żywi ziemskich oligarchów. O przyczynie, która narastała dziesięcioleciami — skrajnie niesprawiedliwym stosunku do wsi i chłopstwa, kiedy coraz częściej słyszysz termin „wymieranie wsi”, niesprawiedliwym przede wszystkim w sensie socjalnym — obecnie wolą wstydliwie milczeć. Bo na pierwszy plan wyszła inna „nowinka”: trzeba zacząć sprzedaż ziemi przeznaczenia rolniczego. Ale kiedy władza, agitując za sprzedażą w swoich wciąż jeszcze upaństwowionych środkach informacji, schodzi do prymitywnej propagandy, robi się jakoś niezręcznie. Na przykład, kiedy wymieniają tylko cztery kraje z dwustu na planecie, kraje biedne, totalitarne, gdzie, powiadają, tylko i istnieje zakaz sprzedaży ziemi. Czyżby to prawda, i jak można schodzić do takich „argumentów”? W każdym razie, pytanie bardzo niejednoznaczne. Dlatego warto by usłyszeć poważne argumenty „za” i „przeciw” od naszych polityków, ekonomistów, ekspertów. I nie tylko w kwestii ziemi, ale i w kwestii wielu innych pytań, przede wszystkim socjalnych, w szczególności taryf i cen. Ale, zdaje się, ci nasi eksperci, mężowie nauki, są gdzieś nieco zaangażowani, jeśli nie powiedzieć — kupieni-sprzedani. Jednak nawet przeciwnicy natychmiastowego rozpoczęcia sprzedaży ziemi, czyli zniesienia wielokrotnie przedłużanego moratorium na to, teoretycznie niby nie są przeciw sprzedaży, ot tylko trzeba by przyjąć szereg ustaw i rozporządzeń pod to. Właściwie, takiego zdania są i zwolennicy sprzedaży. To w czym rzecz? To może niektórym opłaca się, żeby ta mgła w ustawodawstwie wokół ziemi jak najdłużej nie rozpraszała się? EMERYTALNA: w kraju emerytów, obecnych i przyszłych Wreszcie ostatnia „nowinka” — reklamowana przez rząd reforma emerytalna. Rząd już przygotował odpowiedni projekt ustawy, dlatego słowo należy do parlamentu. Głównym, akcentuje rząd, — nie po prostu dać emerytom jałmużnę, a wyjść na nowy system zabezpieczenia emerytalnego. Systemowe myślenie — to dobrze. Ale nasi zubożali emeryci nie przywykli gardzić i jałmużną. Dlatego, kiedy już rząd deklaruje „uwspółcześnienie” emerytur, czyli ich zwiększenie, przy czym już jesienią (nawiasem mówiąc, dość nieznaczne), u milionów emerytów jeszcze od początku roku powstało rozsądne pytanie. Dlaczego przy głośno reklamowanym od początku roku dwukrotnym zwiększeniu minimalnej pensji do poziomu 3200 hrywien, minimalna emerytura na Ukrainie również nie wzrosła adekwatnie, czy niech nawet i nie o 100 %, a choćby o 20—30? Czy nie dlatego, że w rzeczywistości dwukrotne zwiększenie „minimalki” odczuła „minimalna” liczba pracujących, natomiast niemało trafiło pod inną „minimalizację” — redukcję stanowisk, przeniesienie pracowników na pół etatu? A oto naliczoną zwiększoną emeryturę trzeba by płacić. Teraz o „systemowym podejściu”. „Podwyższenia wieku emerytalnego nie będzie”, — deklaruje rząd. To przy tym, że dla większej części populacji kraju — kobiet, pracujących i przyszłych emerytów — jeszcze kilka lat temu podwyższono wiek emerytalny. I on stopniowo podwyższa się, póki nie wzrośnie o 5 lat. Jeszcze w argumentacji rządu — porównanie z wyższym wiekiem emerytalnym w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Danii. To może warto wspomnieć i porównać poziom życia i jego długość w tych krajach? Natomiast reforma przewiduje podwyższenie stażu ubezpieczeniowego — od razu o 10 lat, z 15 do 25. Czyli w 60 lat na emeryturę pójdą tylko ci mężczyźni, którzy mają taki staż. A komu brakuje, będą musieli dorabiać i po 60-tce. Wspomnijmy i o obiecanych pozytywach reformy. Indeksacja, czyli przeliczenie, emerytur będzie przeprowadzana nie raz na dwa lata, jak obecnie, a co roku. I tutaj od razu — „zastrzeżenie” od rządu: jeśli będzie taka możliwość finansowa. Jeszcze jedno. Uważają, że u nas zbyt wiele kategorii pracujących, którzy mają prawo wyjść na emeryturę przedterminowo — o 5 czy więcej lat wcześniej. Ich liczbę planują zmniejszyć. Ale już od 1 stycznia 2018 roku proponują znieść prawo do przyznania emerytur za wysługę lat i dla pracowników oświaty, ochrony zdrowia, zabezpieczenia socjalnego. Sama ustawa o reformie emerytalnej jest długa i skomplikowana — nie mniej, niż obecny dość zagmatwany system emerytalny. Dlatego tutaj też chciałoby się wykwalifikowanej analizy od niezaangażowanych
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Sławną datę — 110 lat od dnia urodzin ukraińskiego Rycerza, heroicznego wojownika, rozważnego polityka Romana Szuchewycza uczczono 30 czerwca w kijowskim Domu Nauczyciela. Na jego cześć odbyła się Uroczysta intelektualno-artystyczna Akademia. Data ta zbiegła się, nawiasem mówiąc, z jeszcze jednym wydarzeniem — 67 lat temu, 30 czerwca 1941 r., tutaj, w Kijowie, ogłoszono Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego. Wśród gości byli weterani zmagań wyzwoleńczych o wolność Ukrainy, obecni żołnierze, którzy przeszli w strefie ATO ciężkie walki pod Debalcewem i na Łuku Switłodarskim, młodzi i byli płastuni. historii, próbowali oni odkryć nowe szczegóły ich życia i śmierci, starannie ukrywane przez funkcjonariuszy NKWD, a potem i KGB. W szczególności obalając antysemickie poglądy Romana Szuchewycza, którego rodzina była bezpośrednio zaangażowana w ratowanie żydowskiej dziewczynki Iryny Rajchenberg w latach 1942—1943. Mówiono też o tym, że Roman Szuchewycz był utalentowanym przedsiębiorcą, muzykiem, sportowcem i miał możliwość opuszczenia Ukrainy w najstraszniejsze lata szaleństwa NKWD, znalezienia sobie miejsca w Europie, USA czy Kanadzie — ale pozostał, bo wiedział, że nikt poza samymi Ukraińcami ich nie uratuje. Pozostał wierny swojej Ojczyźnie. I chyba najważniejszą myślą, która wybrzmiała z ust mówców na Uroczystej intelektualno-artystycznej Akademii na cześć Romana Szuchewycza, było słowo o pokrewieństwie drogi i misji Przywódcy oraz obecnych żołnierzy-obrońców Ukrainy. Ich na sali było wielu — i wśród widzów, i wśród tych, których zaproszono do głosu. Przemówienia przedstawicieli Ukraińskiego Korpusu Ochotniczego, poety Borysa Humeniuka oraz przewodniczącego Ogólnoukraińskiego zrzeszenia uczestników działań wojennych Mykoły Stanisławskiego witano ze szczególną serdecznością. Do nich adresowane były występy artystów, gości. Patrzono na nich pełnymi łez wdzięczności i szacunku oczami, życzono im sił i szczęścia, Bożej opieki i szacunku od współobywateli. I zdumiewająca była odpowiedź bojowników na uczucia współobywateli: “Dziękujemy za to, że tworzycie nam zaplecze”… Do nich, wojowników, przede wszystkim zwracał się Jurij Szuchewycz ze słowem podziękowania, wspominając swojego ojca i jego skoncentrowane na walce o Ukrainę życie. I puzzle historii ułożyły się w całościowy, wyrazisty obraz — i stała się oczywista nie daremność desperackiej, bezkompromisowej walki Romana Szuchewycza i jego towarzyszy broni, ich tragicznej i okrutnej śmierci. I refrenem brzmiała myśl o tym, że potężni wrogowie idei istnienia Państwa Ukraińskiego — i Rzeczpospolita, i Związek Radziecki, i hitlerowskie Niemcy, dawno już przestały istnieć, a Ukraina jest i będzie, bo ma odważnych i dumnych synów, ma historię tworzoną przez nich — i wtedy, i teraz. Obecni podzielili między sobą korowaj na pamiątkę wiernego syna Ukrainy. Ukraiński Hymn, kończąc uroczystość, śpiewali wszyscy — jak swoją, rodzinną pieśń. Jak śpiewać będą ją i za setki lat w kraju, wycierpianym przez Romana Szuchewycza, jego współczesnych — i współczesnych naszych, obecnych, którzy kontynuują swój wyczyn w imię Ukrainy na polu walki. “Zdobyć Ukrainę w walce — albo zginąć za nią”, — taką zasadę wyznawał Roman Szuchewycz, tak żyją obecni ukraińscy żołnierze, dając nam szansę żyć na Ukrainie jako wolni i wdzięczni obywatele.
Машинний переклад
Olga Żmudowska Zdjęcie: służba prasowa Wydawnictwa „Pamiątki Ukrainy”
Prawda prędzej czy później staje się oczywista — niestety jednak najczęściej szacunek i uznanie dla prawdziwych bohaterów przychodzą po wielu latach od ich śmierci. Cóż, bohaterowie nie czekają na sławę, dokonując swojego czynu — po prostu żyją tak, jak nie mogą inaczej. A ich czyny oceniają nowe pokolenia i to właśnie dla nich ważne jest, by wiedzieć, co jest prawdą… A historia życia i śmierci Romana Szuchewycza jest zdumiewająca, gdyż była świadectwem bezkompromisowej i bezinteresownej miłości do swojego narodu, a jego śmierć była straszna, i pamięć o nim jego wrogowie, dysponujący wówczas władzą i ogromną siłą, zdawałoby się, zdołali ostatecznie zohydzić… Ależ nie, prawda o przywódcy ukraińskich nacjonalistów przez dziesięciolecia przechowywana była w sercach zwykłych Ukraińców — tych, dla których i w imię których żył i zginął. I te skrytki okazały się pewniejsze niż cała potęga sowieckiego kłamstwa.
Po rodzinnemu wzruszająca była przemowa powitalna Głównego kapelana Kościoła Greckokatolickiego Lubomyra Jaworskiego. Razem z nim na powitanie 110. rocznicy urodzin Bohatera przybyli także duchowni Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła (KP) oraz Ukraińskiego Autokefalicznego Prawosławnego Kościoła. Głęboka zażyłość, bliskość z gośćmi uroczystości charakteryzowała ich słowa i nastroje na sali. Wzruszająco i rodzinnie zabrzmiał występ męskiego chóru Ukrainy im. L. M. Rewućkiego, który wykonał „Boże, chroń Ukrainę”.
Nawet wystąpienia urzędowych osób — ministra kultury Ukrainy Jewhena Nyszczuka, ministra infrastruktury Ukrainy Wołodymyra Omeljana, p.o. ministra zdrowia Ukrainy Uljany Suprun — były szczere i otwarte; wspominały one, jak w młodości wpłynął na ich świadomość życiorys odważnego Rycerza.
Posłanka Ludowa Ukrainy Olga Bohomolec przygotowała muzyczny prezent — wykonała piosenkę do słów Liny Kostenko „Ogrodziła los kawałek pola”. Leonid Krawczuk także przyszedł uczcić Romana Szuchewycza, zwracał się niemal po rodzinnemu zarówno do syna Romana Szuchewycza Jurija, jak i do obecnych na sali, rozważając rolę polityków w losie i wyborze drogi dla swojego kraju.
Ciepło i serdeczność w wystąpieniu do uczestników tego spotkania dyrektor Kijowskiego Miejskiego Domu Nauczyciela Ruslana Rudkowska wdzięcznie przyjęła publiczność; to wszystko sprzyjało atmosferze przyjaźni i wzajemnego zrozumienia,
do której, jak się zdaje, dążyli reżyser akcji powitalnej Serhij Archypczuk, prowadząca Olga Dmytrenko i cały twórczy zespół.
W wydarzeniu wzięli udział wspaniali ukraińscy muzycy i poeci: sławetny zespół „Chorea kozacka”, trio „Honta” z Umania, wyszukana Lucyna Chworost z Charkowa, ekspresyjna Sofija Fedyna ze Lwowa, Ołeksij Byk — poeta, muzyk i ochotnik, który przeszedł przez rzeź w DAP. „Bo my z tobą jesteśmy ochotnikami tej Bożej czoty” — zwrócił się Ołeksij Byk swoją piosenką do publiczności na sali i do wszystkich Ukraińców. Tak samo rozpaczliwie-przejmujące były wiersze Malwy Krżanowskiej. Te występy łączyły ludzi w jednym poczuciu rodziny. Wspominając o miłości Romana Szuchewycza do muzyki, wystąpili zasłużony działacz sztuk Wiaczesław Polianski i zasłużony artysta Ukrainy, docent Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego Hennadij Demianczuk.
Bardzo treściwe były także opowieści o Romanie Szuchewyczu profesora historii Iwana Patrylaka, kandydata nauk historycznych, pracownika branżowego archiwum państwowego SBU Jarosława Antoniuka, kandydata historii sztuki, profesora Romana Jaciwa, kandydata nauk prawnych Ihora Mamonowa. Analizując różne aspekty działalności Szuchewycza i jego towarzyszy broni na tle is-
Машинний переклад
Закінчення статті «Jeśli wolność słowa ma charakter antyukraiński, to komu potrzebna jest taka wolność słowa?!», с. 1
Dokończenie. Początek na str. 1. Tylko poprzez swoje, rodzime ukraińskie słowo, kulturę narodową będziemy mogli pewnie, godnie wejść w demokratyczny, prawny system europejskiej i światowej wspólnoty. Przecież błysk szacunku do samego siebie w oczach Ukraińca daje dobroczynny impuls dla szacunku do samego siebie i samostanowienia narodu ukraińskiego. Na tej pryncypialnej pozycji opierał się mój artykuł „Wolność słowa — nie abstrakcyjne, bezwzględne pojęcie”, który został opublikowany w książce „Zawsze pamiętaj: Ty — jesteś Ukraińcem!” (2001 r.). Minęło 16 lat, a sytuacja ze zrozumieniem pojęcia „wolność słowa” prawie się nie zmieniła, co daje podstawy, by sklasyfikować, scharakteryzować takie podejścia do realizacji wolności słowa i odpowiedzialności w obecnych warunkach. Część dziennikarzy, polityków, obywateli Ukrainy rozumie wolność słowa jako uświadomioną potrzebę czynienia dobra i stawia ją w służbie wysokim moralno-duchowym zasadom, ukraińskim dążeniom narodowym, jasnym, zdrowym interesom człowieka. Pryncypialną pozycję ukraińskiego narodowego budowania państwa ma niemało środków masowego przekazu, w szczególności czasopisma „Dzwin”, „Zoria weczorowa”, gazety „Deń”, „Dzerkało tyżnia”, „Literaturna Ukrajina”, „Słowo Proświty”, audycja radiowa „Dwadciat chwyłyn z Wołodymyrom Jaworiwśkym” (Narodowa Kompania Radiowa Ukrainy), telewizja „Lwów”, radio „Niezależność” i in. Dziennikarze tych wydawnictw prawdziwie, operatywnie, kompetentnie, argumentowanie informują ludzi o życiowo znaczących faktach, wydarzeniach, zjawiskach, konstruktywnie krytykują przedstawicieli instytucji władzy za ich niedociągnięcia w pracy, sprzyjają formowaniu społeczno-narodowej opinii o procesach polityczno-ideologicznych, społeczno-ekonomicznych, państwowotwórczych. Szczególne miejsce w tych mediach i innych patriotycznych wydawnictwach należy do prawdziwego, systemowego, kompleksowego naświetlania wojny hybrydowej Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Właśnie dzięki rozpowszechnianiu wiedzy, która odpowiada prawdzie historycznej, formuje się intelektualnie dojrzała opinia o tym czy innym fakcie, wydarzeniu, zjawisku. Dlatego podkreślam: jeśli chcemy być pełnowartościowymi, równoprawnymi partnerami krajów europejskich (Ukraina w centrum Europy), to powinniśmy w swoich materiałach telewizyjnych i radiowych, gazetach, sieciach społecznościowych najmniej czasu i miejsca poświęcać „śmieciom”, albo całkowicie z nich rezygnować, a najwięcej czasu, wysiłków twórczych, możliwości intelektualnych poświęcać na dobrej jakości dziennikarstwo, które opiera się na zasadach ukrainocentryzmu, i w ten sposób wszechstronnie sprzyjać narodowo-duchowemu rozwojowi czytelników, widzów, słuchaczy, ich samokształceniu i samoświadomości, utwierdzeniu ukraińskiej tożsamości narodowej. Druga część dziennikarzy, polityków, obywateli Ukrainy interpretuje wolność słowa jako samowolę i stosuje ją dla własnego wywyższenia się, PR-u, korzyści korporacyjnej, co nierzadko przeradza się w polityczne bluźnierstwo wobec interesów narodowego budowania państwa. Bez przestrzegania zasad duchowo-narodowych media przekształcają się w bulwarową wylęgarnię niemoralnego wpływu na życie społeczne. Pobłażanie niskim gustom [kanały telewizyjne TET, ICTV, STB, „1+1” („95 kwartał”, „Liha smichu”, „Rozsmyszy komika”)], nacisk na prymitywne sensacje, seks, skandale, śmierć prowadzi do tego, że media tracą rolę pozytywnego punktu odniesienia informacyjnego, oświeciciela, wychowawcy. Każdy z Państwa, szanowny czytelniku, może wymienić deputowanych, polityków, dziennikarzy, których słowo przestaje być realnym moralno-duchotwórczym początkiem w życiu codziennym zwykłych ludzi. Jesteśmy świadkami, a może i uczestnikami niemoralnego procesu na Ukrainie; mamy prawdziwą apoteozę wulgaryzmów, politycznego samowolstwa i rozboju, antyukraińskiego piractwa w eterze telewizyjnym i radiowym. Konstytucyjna ochrona wolności słowa, zapewnienie rozwoju kultury narodowej, duchowości, pełnokrwistego funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie wcale nie przeczy, nie przeszkadza językowo-kulturowemu kształtowaniu się mniejszości narodowych. Konstytucja Ukrainy gwarantuje swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych (artykuł 10), sprzyja rozwojowi etnicznej, kulturowej, językowej i religijnej odrębności wszystkich rdzennych narodów i mniejszości narodowych na Ukrainie (artykuł 11). Celowa, złowieszcza rusyfikacja na przestrzeni wieków siłą stworzyła taką sytuację historyczną, że my, Ukraińcy na Ukrainie, jesteśmy zmuszeni bić na alarm, aby nie dopuścić do zginięcia swojego języka, kultury, duchowości, cerkwi. Przecież przez lata niepodległości używanie języka ukraińskiego w sferze kultury zmniejszyło się, a języka rosyjskiego agresora — zwiększyło się (O. Sawczenko). Pierwsze i nieśmiałe kroki zostały zrobione: uchwalono ustawy o ukraińskojęzycznej piosence oraz ukraińskojęzycznym produkcie telewizyjnym. Nawet to wywołało wzburzenie wewnętrznych i zewnętrznych ukrainofobów. Jednak, pomimo manipulacyjnego wrzasku, trzeba na swojej ziemi stworzyć polityczno-ideologiczne, społeczno-ekonomiczne, informacyjno-psychologiczne warunki, aby Ukraińcy mieli możliwość rozwijać się na swoich zasadach narodowych. Najprostszy i najuczciwszy czyn deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy, polityków, urzędników, całej społeczności polegałby na tym, aby w przyszłych ustawach o języku, edukacji szkolnej zostało zapisane i wykonane: liczba szkół, placówek kulturalno-oświatowych, bibliotek, wydawanych gazet, czasopism, organizacji telewizyjno-radiowych w stosunku procentowym odpowiadała liczbie ludności Ukraińców, każdej mniejszości narodowej. Językiem edukacji, komunikacji międzynarodowej na Ukrainie powinien być tylko język ukraiński. Byłoby to sprawiedliwe, odpowiadałoby naturalnym potrzebom narodu ukraińskiego i mniejszości narodowych, które również powinny zachowywać i rozwijać swój język, kulturę, zwyczaje, tradycje. Tymczasem integratorzy-rusyfikatorzy, manipulując zasadami wolności słowa, wszelkimi sposobami kontynuują narzucanie moskiewskich imperialnych mitologemów o jednym korzeniu, wspólnej kolebce trzech bratnich narodów, o mesjanizmie „starszego” — rosyjskiego — brata, wspólnym wielkorosyjskim języku, jakoby język rosyjski na Ukrainie pełni rolę obrońcy interesów geopolitycznych Ukrainy. Paradoks — Federacja Rosyjska, zagarnąwszy Autonomiczną Republikę Krymu, część obwodów donieckiego i ługańskiego, zabijając ukraińskich obrońców, w ten sposób „troszczy się” o interesy geopolityczne Ukrainy. Rosyjskie i prorosyjskie media na Ukrainie propagują, narzucają mitologem publicysty D. Murietowa — autora artykułu „Eros, naród i polityka”, zamieszczonego w „Russkiej mysli” w 1916 r. i nie bez ideologicznej celowości przedrukowanego przez „Nowoje wremia” w grudniu 1991 r. D. Murietow twierdził, że „nacjonalizm (czytaj — szowinizm — W. L.) powinien być wielki albo wcale go nie powinno być”, czyli wielki moskiewski raszyzm, który wchłonął w siebie faszyzm, nazizm i szowinizm, ma prawo do życia, powinien utwierdzać się najnowszą bronią, a ukraińskich naturalnych dążeń narodowych do wolności i niezależnego rozwoju „wcale nie powinno być”. Do trzeciej części należą dziennikarze, politycy,
obywatele Ukrainy, którzy wykorzystują wolność słowa do niszczenia ukraińskiego myślenia państwowotwórczego, rozmywania uczuć narodowych, moralno-psychologicznego poniżania patriotów w każdym wieku, polityczno-ideologicznego szczucia na ukraińskość, narzucania psychologii małorosyjskości, kształtowania u Ukraińców szczególnej formy rosyjskiej świadomości, która ma charakter antyukraiński. Takim duchem nasycone są programy kanałów telewizyjnych „Inter”, NEWS ONE, „112 Ukraina” oraz niektóre inne, a także niemało stacji radiowych FM. Są one bezpośrednio współwinne tego, że oprócz agresji wojskowej trwa informacyjno-psychologiczna ofensywa na świat narodowej istoty, na życiowe pole ukraińskości, które składa się z warstw języka, kultury, zwyczajów, tradycji, cywilizacyjności, a spajającym centrum jest narodowo przyjęta chrześcijańska uniwersalna duchowość. Choć to przykre, ale wśród dziennikarzy są tacy (do której części — drugiej czy trzeciej należy Ihor Gużwa i dziesiątki jemu podobnych?!), którzy za krwawe rosyjskie ruble, brudne pieniądze złodziei-biznesmenów i grabieżców-oligarchów (nie zaprzeczam — są ludzie, którzy wzbogacili się uczciwą pracą) potężnie w różnych formach „dżinsują” tezę o niezdolności Ukraińców do zbudowania swojego państwa, że rzekomo Ukrainie sam Bóg dał unikalną możliwość bycia dwujęzyczną, podczas gdy w rzeczywistości agresywnie, przymusowo tworzono warunki dla utrwalenia języka rosyjskiego, rusyfikacji Ukraińców. Usługując promoskiewskiemu kapitałowi, spekulując wolnością słowa, sprzedajni dziennikarze i ich obrońcy regionali, którzy nazywają siebie opozycjonistami, manipulują świadomością czytelników, widzów, słuchaczy, przekręcają historyczną i współczesną prawdę, życiową rzeczywistość, agresywnie ingerują w podświadomość Ukraińców w celu wyciśnięcia z nich moralno-narodowego, duchowo-narodowego, narodowo-humanistycznego uczucia i przekształcenia Ukraińców w beznarodową masę biologiczną. Niestety, do dziś Ukraińców na Ukrainie wciąż spycha się poza pole życia narodowego, a my, wyznając prawa o wolności słowa, kierując się chorobliwą wstydliwością, przerośniętą uprzejmością, historycznie odziedziczonymi lękami przed obrazą Moskwy, dotknięciem jej interesów, nie dajemy zorganizowanego, masowego odporu patologicznemu zalewowi mokselowskiego=ordyńskiego=moskiewskiego=rosyjskiego stylu życia, nie tylko rosyjskiej, ale i anglojęzycznej kultury. Usłyszmy Tarasa Szewczenkę: „I cudzego się uczcie, / I swego nie porzucajcie”. Problem godności zawodowej, głębokiej odpowiedzialności moralnej dziennikarza za słowo, które może wyleczyć lub zabić, nurtuje niejedno pokolenie pracowników twórczych. „Aby słowo stało się czynem — podkreślał Iwan Franko — potrzeba ducha wolności i miłości do prawdy oraz do narodu w publicznej dyskusji”. Społecznie niebezpiecznym w dziennikarstwie Iwan Franko uważał typ hipokryty — obłudnego, kłamliwego człowieka. Takie typy dziennikarzy są najstraszniejsze, gdyż kaleczą ludzi moralnie i duchowo. Rozmyślając o funkcjonowaniu mediów na Ukrainie, Dmytro Pawłyczko jeszcze w 2008 roku zaznaczył, że „każda audycja telewizyjna, którą prowadzi Sawik Shuster, przypomina specjalnie wymyślony prowokacyjny seans rozłamu ukraińskiego społeczeństwa. Prowadzący udaje obiektywnego, bezstronnego komentatora, ale w rzeczywistości jego niezaangażowanie objawia się w tym, że w audycji zawsze powstaje konflikt między dwiema wrogimi stronami (Pan, szanowny czytelniku, obecnie sam nazwie prowadzących tego samego typu, co Sawik Shuster — W. L.). Niestety, mentalność narodu ukraińskiego wciąż znajduje się pod presją ideologicznych nawarstwień czasów komunistycznych, podczas których wszystko, co ukraińskie, wyniszczano, a wszystko, przyniesione przez rosyjską historiografię, kulturę i język, oceniano jako najnowsze, „postępowe” osiągnięcia w rozwoju ukraińskości. W tej sytuacji wrogie strony łatwo zorganizować. Sawik Shuster przyniósł w ukraińskie życie publiczne pod pozorem demokracji rozpasanie wzajemnej nienawiści między ludźmi, którzy w innych okolicznościach, gdy środki masowego przekazu dbają o jednoczące dla narodu motywy, znajdowaliby porozumienie”. Sytuacja na Ukrainie z funkcjonowaniem mediów pokazała, że wolny rynek agresywnie działa na kulturę narodową, duchowość, pogarsza ich stan, sprzyja degradacji, wpływa na pogłębienie procesów kosmopolitycznych. Kicz-kultura, anemia duchowa, niemoralność, nihilizm, manipulacyjny internacjonalizm prowadzą jedynie do kulturowo-wartościowego rozbrojenia, duchowo-narodowego zdziczenia. Zrozumiałe, że bez wolności twórczości niemożliwa jest prawdziwość, obiektywność informacji, wiarygodność obrazu Ukrainy, różnorodność społecznie ważnych, ciekawych faktów, wydarzeń, zjawisk. Wolność swobodnego wyrażania myśli — jeden z najważniejszych czynników wolności funkcjonowania mediów, wolności twórczości dziennikarza. Jednocześnie wolność oznacza odpowiedzialność. Wolność i odpowiedzialność realizują się w prawdziwym słowie, które jest uwarunkowane profesjonalnym patriotyzmem. Przecież nieuczciwy profesjonalista może różnymi formami i metodami kierować swoje zdolności przeciwko ukraińskiej idei narodowej państwowotwórczości. Takich przykładów jest niemało. Jeśli wolność słowa, wolność masowej informacji, wolność funkcjonowania środków masowej komunikacji sprzyja lekceważeniu ukraińskich interesów narodowych, prowadzi do tego, żeby Ukraińcy na własnej ziemi nie czuli się gospodarzami, to co to za wolność słowa, komu ona służy?! Aby ukraińskie Słowo wiecznie i odpowiedzialnie bujało na ukraińskim terytorium etnicznym, aby w każdym domu panował dobrobyt moralny, żeby beznadzieja przerodziła się w jasną pewność, a kamienista, ciernista droga doprowadziła Ukrainę do zwycięstwa nad rosyjskim agresorem, do szczęśliwego duchowo-narodowego bytu, to między ukraińskimi politykami, deputowanymi, urzędnikami wszystkich szczebli, dziennikarzami musi panować wysoka duchowa wzajemna wymagalność, odpowiedzialna konstruktywna krytyka, moralność, wzajemna pomoc, wzajemne zrozumienie na zasadach ukrainocentryzmu, zgoda, uczciwość, zjednoczenie, jedność interesów narodowych i ideałów, głębokie uświadomienie sobie swojego narodowo-dobroczynnego przeznaczenia. Wasyl LYZANCZUK
Машинний переклад
Konferencja sprawozdawczo-wyborcza Kijowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki odbyła się tydzień po analogicznym forum stołecznego oddziału miejskiego naszego Towarzystwa. Przede wszystkim warto podkreślić: jej praca, jak zawsze, przebiegała w konstruktywnym duchu rzeczowości, w atmosferze wzajemnego szacunku, tolerancji, rozwagi, odpowiedzialności i braterstwa. Czuło się: delegaci konferencji, którzy przybyli do Kijowa z większości rejonów obwodu, to ludzie inteligentni i odpowiedzialni. Na forum przyjechali, aby spotkać się i porozmawiać z braćmi, podzielić się doświadczeniem pracy, opowiedzieć o działalności swoich rejonowych i miejskich oddziałów, a także niektórych aktywnych komórek wiejskich. Proświcianie Kijowszczyzny to ludzie wysokiej kultury, znają cenę czasu, dlatego nie marnowali go na próżno. Między nimi nie istniały żadne sprzeczności nie tylko co do podejmowania decyzji w zasadniczych kwestiach porządku obrad, ale także co do wizji dalszej działalności obwodowego oddziału naszego Towarzystwa. Z wielką uwagą delegaci wysłuchali sprawozdania — gruntownego i informatywnego — przewodniczącego Kijowskiego Obwodowego Oddziału „Proświty” Wasyla Kliczaka. Podkreślił on, że prośwician cechuje wielki potencjał aktywnego patriotyzmu, intelektu i twórczej energii. Krótko opowiedział o tych dobrych uczynkach, które wykonali proświcianie Kijowszczyzny w ciągu ostatnich 5 lat, a także zaznaczył, że w większości przypadków władza (państwowa i lokalna) wykazywała całkowitą ignorancję w kwestiach chwalebnej i heroicznej historii „Proświty”, celu, zadań i sposobów pełnej poświęcenia działalności jej członków. Najwyraźniej dlatego, że składa się ona, według jego słów, z „materialistów-pragmatyków”, którzy nie doceniają lub całkowicie ignorują czynnik duchowy w życiu społeczeństwa, uważając wszystkie kwestie dotyczące sfery humanitarnej, w szczególności języka, kultury, pamięci historycznej, za drugorzędne. Taka błędna polityka, sprzeczna ze światowym doświadczeniem budowania państwa, doprowadziła już do tragicznych wydarzeń na Krymie i w Donbasie. Ćwierćwieczna praktyka budowania państwa bez oparcia na duchowych fundamentach ukraińskości okazała się niezdolna do nadania impulsu szybkiemu rozwojowi gospodarki narodowej i zapewnienia godnych materialnych warunków życia milionów Ukraińców. Niestety, nawet poszczególni wysokiej rangi urzędnicy, ludzie, którzy wywodzą się z proukraińskiego środowiska politycznego, nie wykazują obecnie jasnego i konsekwentnego stanowiska w obronie interesów narodowych. Nie dokładają potrzebnych wysiłków wolicjonalnych i organizacyjnych dla skutecznej realizacji całego spektrum państwowej polityki humanitarnej. Władza Kijowszczyzny i większości rejonów obwodu odnosi się do prośwician neutralnie. To w najlepszym razie. Mimo licznych prób, od wielu lat nie udaje nam się nawiązać z nią konstruktywnej współpracy. A w ogóle władza, z reguły, ignoruje wszystkie nasze propozycje. Prawie nigdy, niczym i w niczym nie pomaga ani proświcianom, ani innym siłom państwowotwórczym i patriotycznym. Za to hojnie finansuje działalność antyukraińskich organizacji, choć w rzeczywistości nie reprezentują one nikogo poza garstką zagorzałych stalinistów-ukrainofobów, którzy dawno już postradali zmysły. Nasze inicjatywy dotyczące wspólnego z władzą przeprowadzania patriotycznych wydarzeń nie znajdują ani zrozumienia, ani wsparcia. Większość urzędników, nawet spośród najwyższych rangą (z niewielkim wyjątkiem), przez brak patriotyzmu, brak twórczego podejścia w pracy nie wspiera idei prośwician nie tylko w zakresie celowego patriotycznego wychowania dzieci i młodzieży, często ignorują oni nasze działania, skierowane na wykonanie aktów normatywno-prawnych organów władzy państwowej, w szczególności dekretów Prezydenta Ukrainy. Chodzi o uczczenie pamięci poległych bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku. Uświadamiamy sobie: większość planów będziemy mogli wykonać pod warunkiem organizacyjno-administracyjnego i finansowego wsparcia władzy. Dlatego jednym z naszych głównych zadań jest uporczywe i celowe burzenie głuchego muru wyobcowania i niezrozumienia między patriotyczną społecznością a obecną władzą. A także praca nad tym, aby już w niedalekiej przyszłości większość we władzach ukraińskich stanowili ludzie młodzi, patriotyczni, wysoko wykształceni. Pod koniec wystąpienia Wasyl Josypowycz oświadczył, że składa obowiązki przewodniczącego Kijowskiego Obwodowego Oddziału, dlatego prosi o niezgłaszanie jego kandydatury na następną kadencję. Przyczyną takiej decyzji jest brak czasu na aktywną działalność społeczną z powodu dużego obciążenia pracą. Udział w dyskusji nad sprawozdaniem wzięli sekretarz odpowiedzialny „Proświty” Mykoła Nesterczuk oraz delegaci konferencji. W szczególności pan Mykoła podkreślił, że wszyscy musimy już teraz rozpocząć przygotowania do obchodów chwalebnego jubileuszu — 150-lecia powstania „Proświty”. Mamy nadzieję, że najwyższym władzom wystarczy mądrości i patriotyzmu, aby ogłosić rok 2018 rokiem „Proświty”. Aby na szczeblu państwowym, z udziałem prośwician i najwyższych urzędników, uroczyście uczcić to wybitne wydarzenie historyczne. Musimy również popracować nad tym, aby przyciągnąć do wielkiej rodziny proświciańskiej patriotycznych ludzi, którzy podzielają nasze wartości ideowe i z oddaniem pracują na niwie ukraińskiej kultury i edukacji — duchowości w ogóle. Inni mówcy, a są to głównie przewodniczący oddziałów rejonowych i miejskich, krótko opowiedzieli o działalności kierowanych przez nich formacji, o udziale swoim i rodaków-prośwician w Rewolucji Godności, podzielili się doświadczeniem rozwiązywania bieżących. CZY BĘDZIEMY DYSKUTOWAĆ? Kyryło STECENKO. Odnowa kijowskiej „Proświty” musi zacząć się od ilościowej i jakościowej odnowy jej składu. Nie oznacza to lekceważenia dobrej woli i możliwości szczerze oddanych sprawie kijowskich prośwician, którzy od drugiej połowy lat 80. poprzez „Towarzystwo Języka Ukraińskiego” i odrodzoną „Proświtę” tworzą najnowszą historię Ukrainy. Napływ świeżego ducha i nowego myślenia nadejdzie ze środowisk uczniów, studentów, aktywnych emerytów i przedstawicieli klasy średniej. Jak ich przyciągnąć i zaangażować? Sądzę, że stanie się to możliwe wraz z odnową ideologii, modernizacją form komunikacji, wprowadzeniem stylu partnerskiego i zarządzania projektami. O ideologii czasu na ceremonii z okazji 110. rocznicy Romana Szuchewycza trafnie powiedział jego syn, Jurij Romanowycz: „Odzyskujmy nie tylko ziemie, ale i dusze Ukraińców od małorosyjskości!”. Być może to jest najważniejsze powołanie współczesnej „Proświty”? Czyż w epoce wojen hybrydowych nie przekształca się ona w „armię zbawienia ukraińskich dusz”? Czyż czyn „oświecania ukraińskich dusz świętym ukraińskim słowem” nie jest najważniejszym zadaniem?
Eduard Mozolewski i Anatolij Kowalczuk problemów i współpracy z organami władzy lokalnej. Na stanowisko przewodniczącego Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” wysunięto dwóch kandydatów. Są to przewodniczący zjednoczeń rejonowych: boryspolskiego — Anatolij Kowalczuk i fastowskiego — Eduard Mozolewski. Obaj są znanymi na Kijowszczyźnie działaczami społecznymi. Zdobyli szacunek i autorytet wśród rodaków bezkompromisowym patriotyzmem oraz wieloletnią aktywną działalnością społeczno-polityczną. W dorobku obu jest wiele dobrych uczynków, znanych nie tylko w obwodzie, ale i w całej Ukrainie. Kandydaci opowiedzieli delegatom o swojej wizji dróg dalszego rozwoju zjednoczenia obwodowego, wzrostu jego liczebności i składu jakościowego, autorytetu i szacunku. Podzielili się także planami działalności na najbliższy okres. W wyniku otwartego głosowania na przewodniczącego Kijowskiego Zjednoczenia Obwodowego wybrano Anatolija Kowalczuka. Na jego wniosek Eduard Mozolewski został zastępcą przewodniczącego. Sformowano również wszystkie inne organy kierownicze. Wł. kor. Zdjęcie Stanisława BUSZAKA niami. Nowe standardy etyczne, które będą wdrażane w kijowskiej „Proświcie”, utrwala dekalog aktywisty „Proświty” — „Imperatywy proświcianina XXI w.”. 1. Porozumiewam się wyłącznie w języku ukraińskim w swojej przestrzeni prywatnej i publicznej; 2. Prenumeruję i popularyzuję gazetę „Słowo Proświty”, biorę udział w tworzeniu jej treści, przesyłam materiały; 3. Przekonująco propaguję ukraińskie wartości duchowe, ideę narodową, historię i symbole; 4. Wspieram rozpowszechnianie i podnoszenie marki Towarzystwa „Proświta”, które istnieje od 1868 r.; 5. Stale uczę się i doskonalę siebie, aby wspierać rozwój mojego państwa i narodu; 6. Przygotowuję godnych następców, zdolnych do skutecznego realizowania celów i zadań „Proświty”; 7. Wyrabiam świadomość lidera i umiejętności komunikacyjne dla rozszerzania wpływów „Proświty”; 8. Regularnie wykorzystuję tradycyjne i nowe media w swojej działalności oświatowej; 9. Współpracuję przy przedsięwzięciach inicjowanych przez kijowską miejską i ogólnoukraińską „Proświtę”; 10. Biorę udział w zarządzaniu „Proświtą” na zasadach dobrej woli i zasady synergii.
Машинний переклад
Konkursowa komisja ds. przyznawania Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Wasyla Symonenki informuje, że od 1 lipca 2017 roku rozpoczęto przyjmowanie prac twórczych w celu zdobycia nagrody. Przyjmowanie prac na konkurs potrwa do 15 października 2017 roku. Nagrodę ustanowiły Czerkaska Rada Obwodowa, Czerkaska Obwodowa Administracja Państwowa przy wsparciu NSPU, Czerkaskiej Obwodowej Organizacji NSPU, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki oraz Ligi Ukraińskich Mecenasów, w celu upamiętnienia poety-humanisty Wasyla Symonenki, szerokiej popularyzacji jego imienia i twórczości, wspierania młodych talentów, zachęcania profesjonalnych i nieprofesjonalnych literatów do twórczych poszukiwań w dziedzinie literatury, do pisania wysokoartystycznych dzieł literackich o wydźwięku obywatelskim, ukierunkowanych na budowę niezależnej demokratycznej Ukrainy.
Nagrodę przyznaje się w dwóch nominacjach: a) za najlepszy pierwszy tomik poetycki (debiut poetycki), którego treść odpowiada wskazanemu kierunkowi tematycznemu; b) za najlepsze dzieło artystyczne (poezja, proza, dramaturgia), którego treść odpowiada wskazanemu kierunkowi tematycznemu.
Do udziału w konkursie dopuszcza się utwory lub publikacje o równorzędnym charakterze w czasopismach literackich, wydane w ciągu ostatnich 3 lat, niewyróżnione innymi nagrodami, które zyskały wysoką ocenę krytyki literackiej, opinii publicznej i szerokiego grona czytelników. Językiem utworów jest język ukraiński.
Prawo zgłaszania utworów do nagrody mają zespoły związków twórczych i towarzystw, instytucji i placówek artystycznych, naukowo-dydaktycznych, kulturalno-oświatowych (przy czym należy dołączyć odpowiedni protokół). Każda z organizacji może zgłosić do nagrody jeden lub kilka utworów jednego autora. Nagroda nie jest przyznawana pośmiertnie.
Zgodnie z regulaminem konkursowa komisja przeprowadza selekcję zgłoszonych prac do udziału w konkursie i wyłania laureata, który otrzymuje dyplom, odznakę na piersi oraz nagrodę pieniężną w wysokości 15 tysięcy hrywien w każdej nominacji. Lista prac dopuszczonych do udziału w konkursie zostanie opublikowana w prasie. Od 15 października do 30 listopada odbędzie się ich publiczna dyskusja. Podsumowanie konkursu zakończy się do 1 grudnia. Ogłoszenie imienia laureata — do 15 grudnia 2014 roku. Wręczenie nagrody odbędzie się w Czerkasach.
Wszystkie niezbędne propozycje i materiały należy składać lub przesyłać na adres: Czerkaska Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, ul. Chreszczatyk 219, Czerkasy 18000. Tel. (0472) 37-73-54.
Zapraszamy do udziału w konkursie.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
ським duchem” staje się pierwszym obowiązkiem działacza Proświty? Bez pracy z pełnym kompleksem tradycyjnych i nowych środków masowej komunikacji możliwości propagandowe działacza Proświty są oczywiście ograniczone. Jeszcze bardziej istotne są jednak osobiste i zawodowe cechy każdego z nas. Chodzi nie tylko o świadomość patriotyczną czy znajomość historii i języka ukraińskiego. Chodzi o świadomość przywódczą, o gotowość do samorozwoju, o zdolność do konstruktywnego rezonowania w świecie kreatywnej młodzieży. Wreszcie tę ideę „zdolności działacza Proświty” wyraźnie formułuje Statut Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: „Członkami Towarzystwa „Proświta” mogą być osoby zdolne prowadzić pracę oświatową…”. Młodemu człowiekowi, który dąży do sukcesu, świat proponuje niezliczoną liczbę scenariuszy społecznych. Wszystko to przypomina komputerową grę strategiczną, w której są zasady, cel, poziomy i przejścia. Rywalizacja, pionowa orientacja i współdziałanie zespołowe — to kultura organizacyjna, która ma stać się zwyczajnym stylem odnowionej „Proświty”. Właśnie taka „Proświta”, moim zdaniem, będzie przyciągającą platformą dla projektów, które mają dwa cele: 1) wpływ na świadomy wybór ukraińskiej tożsamości kulturowej; 2) wspólne pojmowanie sensu istnienia narodu ukraińskiego w świecie. Jakie propozycje? Po pierwsze, byłoby interesujące wprowadzić zróżnicowanie statusów działaczy Proświty, co zachęciłoby do awansu społecznego wewnątrz wspólnoty. Na zebraniu zarządu Kijowskiej „Proświty” przedstawiono system z ośmiu poziomów: 1) Przyjaciele „Proświty”; 2) „Zwyczajowi działacze Proświty”; 3) „Rejestrowi działacze Proświty”; 4) „Aktywiści „Proświty” lub „Charakternicy”; 5) „Dziesiętnicy” (kierownicy pierwotnych ognisk); 6) „Setnicy” (przewodniczący rejonowych zrzeszeń); 7) „Pułkownicy” (przewodniczący obwodowych zrzeszeń) i 8) „Hetman” (przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”). Warto zauważyć, że kartę członkowską otrzymują działacze III poziomu, którzy wyrazili chęć stanięcia na ewidencji w jednym ze zrzeszeń „Proświty”. Druga idea polega na tym, że działacz Proświty, który wykazał się jako aktywista, może utrwalić swój status określonymi zobowiązaniami
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
książek dokumentalno-biograficznych, ma wielkie doświadczenie. Jest w stanie ukazać także taką postać” — podsumował Mykoła Żułynski. Głos na temat powieści Bohdana Horynia zabrali również laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki, pisarz Dmytro Pawłyczko, artysta ludowy Wasyl Perewalśkyj, doktor nauk o sztuce, profesor Ołeksandr Fedoruk, ukraiński historyk sztuki, profesor Dmytro Stepowyk. Mówiono o tym, że książki Bohdana Horynia łączą Ukrainę w jeden całościowy organizm, a dorobek kulturowy Ukraińców ze wschodu, zachodu i diaspory w jeden ukraiński kontynent kulturowy; że tutaj zaczynała się droga do Europy, wyrastała ta kultura, której chciano nas pozbawić, z której zmuszano nas zrezygnować; o tym, że w tej książce są wątki na co najmniej pięć powieści i bardzo trudno było nie podążyć za tymi wątkami lub nie popaść w patriotyczną retorykę. Ale autor wykazał się niezwykłym taktem, książka wyszła zadziwiająco ciepła, szczera i prawdziwa. Mówiono, że Horyń jest literackim wynalazcą, wynalazł gatunek eseju-kolażu. A doktor nauk historycznych Serhij Biłokiń opowiedział, że posiada wiele listów do Swiatosława Hordynśkiego od działaczy historii i kultury, i zaproponował Bohdanowi Horyniowi wykorzystanie ich w następnym tomie, na który wszyscy będą z niecierpliwością czekać. DZIEWCZYNIE Z BARDZO DŁUGIM WARKOCZEM Dziewczyno-księżniczko-nieposłuszna, Dziewczyno – jak wszystkie, ale i nie wszystkie!.. – Oddal ukwiecona mgiełką, Jakby cała w porannej rosie. Porannej, zmrożonej na szron, Na czekanie słońca, na cuda… Za kolczastym przeplotem linii — Gdzie jest to, co serce rozgrzewa?.. Dziewczyno z jasnym warkoczem, Długim, jak ta zima – Zatęsknił los za tobą, Bo w niewoli radości nie ma. Dziewczyno, która wyszłaś naprzeciw Okrucieństwu, kłamstwu, nieprawości, — Zachowaj, jak symbol cnoty, Wszystko, czym hojna i bogata jesteś. Niech szaleje zamieć za drzwiami, Dziewczyno – jak wszystkie, ale i nie wszystkie, — Dziewczyno, na wieki niepokonana, Dziewczyno z różą we włosach!
Машинний переклад
W Kijowskim Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja powieści dokumentalnej Bohdana Horynia „Swiatosław Hordynśkyj na tle epoki. Księga I”. Spotkanie prowadził Mychajło Słaboszpyćkyj, dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, w którym ukazała się książka. Nadija KYRIAN Zdjęcia Heorhija LUKIANCZUKA Bohdan Horyń opowiedział o pracy nad powieścią, o tym, że zaczął pracować nad tym tematem bardzo dawno, jeszcze od 1962 roku, kiedy pracował w Narodowym Muzeum Sztuki Ukraińskiej. Spośród wszystkich nazwisk, z którymi się zapoznawał, najbardziej przyciągał go Swiatosław Hordynśkyj. „W mojej książce są dwa składniki: epoka i Hordynśkyj. Epoka skomplikowana, sprzeczna, a nawet krwawa. Na tle epoki Hordynśkyj to postać wielka. Na tle epoki wyrysowało się kilka wyrazistych nazwisk poetów, artystów, literaturoznawców. Swiatosław Hordynśkyj nie był podobny do innych. Bo nie był tylko malarzem, jak jego przyjaciele Hryhorij Smolśkyj, Mychajło Moroz, Roman Czornij; nie tylko poetą, literaturoznawcą, jak jego przyjaciele Bohdan-Ihor Antonycz, Bohdan Krawciw, Jewhen Małaniuk; nie tylko tłumaczem i literaturoznawcą, jak Ihor Kaczurowśkyj; nie tylko sumiennym uczonym, jak Jurij Szerech (Szewelow). On wchłonął w siebie wszystkie te oblicza. To fenomenalna postać na tle epoki, dlatego właśnie do niej się zwróciłem. Lekcje życia i twórczości Hordynśkiego są bardzo proste. Uważał, że od młodości aż do późnej starości trzeba być maksymalistą, stale doskonalić siebie. Duchową poprzeczkę mistrzostwa, poprzeczkę doskonalenia we wszystkich dziedzinach, których dotykał, podnosił stale. Ojciec opowiadał mu, jak pracował Iwan Franko, który zostawił nam 100 tomów prac, z których wydano 50 (jego ojciec pracował z I. Franką), miał na kim się wzorować. Orientował się także na Hruszewśkiego. Jeśli wziąć całą jego spuściznę, będzie również 100 tomów. Hordynśkyj wyszedł na horyzonty światowej kultury. Możemy być dumni, że wśród Ukraińców są tacy giganci. Chcę podkreślić jeszcze jeden aspekt. Hordynśkyj żył podczas polskiej okupacji. Nie znajdziecie u niego ani jednego utworu poświęconego wychwalaniu polskiej okupacji i jej władców. Żył podczas brutalnej niemieckiej okupacji, gdzie każdy krok mógł kosztować życie. U niego nie znajdziecie ani jednego utworu, w którym wychwalałby führera i jego otoczenie. Rozumiał, że trzeba wysoko trzymać poprzeczkę moralną. Musimy brać z niego przykład. Jeśli chodzi o samo podejście do tworzenia książki. Zrozumiałem, że to, o czym opowiadam, muszę najpierw zobaczyć, dlatego zbieram duży materiał ilustracyjny. Tak wychodzi książka-kolaż. Bardzo pomógł mi w pracy nad książkami Myrosław Łewyćkyj, dziennikarz, informatyk: fachowo rozmieścił materiał ilustracyjny, sporządził do książki o Hordynśkim indeks alfabetyczny na 20 stron — nazwiska tych ludzi, o których jest tu mowa. Pierwszym czytelnikiem, krytykiem i doradcą była moja żona Oksana”. Wołodymyr Panczenko, literaturoznawca, pisarz, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, jeden z autorów komentarza do książki Bohdana Horynia powiedział, że doliczył się u Hordynśkiego 5 głównych talentów (artysty, historyka sztuki, poety, tłumacza i literaturoznawcy). Takich osobistości mamy niewielu. Aby napisać o takiej osobistości renesansowego formatu, autor również musi mieć nie mniej talentów. Książka wyszła niezwykle ciekawa. Zarówno w tej części, która dotyczy biografii, prywatnej historii, jak i w tej części, która dotyczy tła epoki. Błyskotliwie opisano tam historię miasta Lwowa. Jest tam i Kraków, i Paryż. Bohdanowi Horyniowi przyszło być także zawodowym historykiem, aby wyjaśnić bardzo skomplikowane rzeczy, sytuację we Lwowie lat 20. i 30. XX wieku, wyjaśnić na przykład działalność Wołodymyra Kubijowycza. Trzeba było wyjaśnić fenomen galicyjskiej lewicowości, ogólnoeuropejski kontekst tego zjawiska. Lata 30. w Europie były „czerwone”. Wszyscy znają historię z iluzjami Feuchtwangera, Bernarda Shaw, Romaina Rollanda i innych. Przez iluzje socjalizmu przeszło bardzo wielu europejskich intelektualistów i część Galicjan nie była wyjątkiem. Ta historia jest opisana bardzo ciekawie, etycznie bardzo dokładnie, poprawnie. To bardzo interesująca książka pod względem treści i bardzo ładnie wydana poligraficznie. Można ją czytać, przeglądać jak album, posiada bardzo ciekawą informację wizualną. Bohdan Mykołajowycz opracował niemało materiałów archiwalnych, artykułów z tamtego okresu w prasie itp. Mykoła Żułynśkyj, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy opowiedział, że odwiedził Swiatosława Hordynśkiego w jego domu w 1979 roku. Kiedy zobaczył jego kolekcję obrazów, pomyślał: „Gdyby istniała kosmiczna siła, która mogłaby przenieść dom Hordynśkiego na Ukrainę, byłoby to gotowe muzeum”. Hordynśkyj mówił wtedy, że chce, aby jego spuścizna była na Ukrainie. Tak też się stało — to archiwum znajduje się obecnie we Lwowie. Swiatosław Hordynśkyj to nieogarniona indywidualność artystyczna. Miał wspaniałą pamięć, zdumiewającą energię. Udekorował 50 świątyń w 16 krajach świata, należy do niego 600 metrów kwadratowych mozaiki w Soborze Świętej Zofii w Rzymie... A ile napisał, ile przetłumaczył... „Jestem zachwycony poprzednimi książkami Bohdana Horynia, ukazało się już 7 doku-
Машинний переклад
Mykoła PETRENKO, m. Lwów. Przyjemnie mnie ucieszył reportaż w jednym z ostatnich numerów „Słowa Proświty” o święcie Długiego Warkocza w Dubnie. To sławne miasteczko na Rówieńszczyźnie wyróżniło się szeregiem kulturoznawczych wydarzeń. I oto – święto Długiego Warkocza! Cieszyło też to, że w programie konkursowym i świątecznym wzięło udział wiele dziewcząt w różnorodnych wyszywankach, z narodowymi atrybutami. Nazwano też zwyciężczynię – studentkę Dubieńskiego Kolegium Kultury i Sztuki Anhelinę Pitułko: jej warkocz miał metr długości! A ja przypomniałem sobie, że widziałem i dłuższy warkocz – aż do samych pięt! Możecie mi nie wierzyć, ale to naprawdę prawda. Mogę wymienić też świadka – byłą imperialną więźniarkę Olę Maceluch, żonę Mychajła Horynia. A właścicielka długiego warkocza – to jej przyjaciółka, również była więźniarka, poetka. Było to zimą w latach 56–57. Pracowałem wtedy w lwowskiej gazecie młodzieżowej i jakoś pod koniec dnia zebraliśmy się w bibliotece redakcyjnej: Mykoła Dańko, Waria Łytwyn, Wołodymyr Łuczuk. Do bibliotekarki Vali Fedorowej miała przyjść poetka, jej koleżanka ze studiów. Tutaj uwaga: właśnie wtedy był czas chruszczowowskiej odwilży i po amnestii zaczęli powracać zwolnieni więźniowie polityczni. Wśród nich także spora grupa lwowskich studentów – wszyscy oni zostali aresztowani po sprowokowanym zabójstwie Jarosława Hałana. Wymienię wśród nich przynajmniej tych, którzy później stali się znanymi pisarzami: Żinet Maksymowycz, Iryna Senyk, Iwan Hnatiuk, Marija Chorosnyćka, ta właśnie Orysia Matuszczak. Przyszła z przyjaciółką – no i rozgadaliśmy się o poezji, którą gościni nam przyniosła. Ale tutaj jakby mimochodem Vala pyta: „A co, Orysiu, czy zachowałaś na Workucie swój warkocz? Miałaś go długiego, aż do samych pięt?”. Ktoś z chłopaków prychnął: takiego warkocza nie bywa! I wtedy nasza gościni jakimś niemal niedostrzegalnym ruchem dotknęła warkocza, potrząsnęła głową – i warkocz potoczył się w dół, rzeczywiście aż do samych pięt! Jakże, doprawdy, ta delikatna dziewczyna zachowała swoją dumę, świadectwo swojej niezłomności w surowych obozowych niedolach? Tutaj mały ekskurs – to z książki wspomnień więziennych ludowego artysty Ukrainy, scenarzysty Ołeksandra Hryńki – „Czarne noce, czarne dni”. Jest tam taki epizod: w jeden z zimowych dni do obozu przybyła duża grupa młodych więźniów – wszyscy z Zachodniej Ukrainy, wszyscy po tej „Hałanowskiej” epopei, sprowokowanym przez kagebistów zabójstwie pisarza. Wyszło tak, że Hryńko pierwszy do nich podbiegł – a ich ustawiono na placu przy niemal czterdziestostopniowym mrozie. A że aresztowano ich jesienią – to i ubrani byli odpowiednio. Hryńko w obozie był starzyzną, bo jeszcze od czterdziestego pierwszego roku: wtedy jego, śpiewaka znanego armijnego zespołu Aleksandrowa, aresztowano jako potencjalnego zdrajcę. To właśnie on przeraził się: przecież wy zamarzniecie! Pobiegł do baraków, podniósł towarzyszy: zbierajmy, co możemy! I już pojawili się przed nowo przybyłymi ze skarbem – starymi walonkami, kufajkami, czapkami!.. Jakże, doprawdy, wczorajsza studentka zdołała wytrzymać imperialną niewolę? Można powiedzieć, że jej się poszczęściło: rzeczywiście się przeziębiła, rzeczywiście trafiła do obozowego szpitala. A tam obozowy lekarz uparł się: „Ja cię stąd nie wypuszczę!”. Dopiął swego, żeby ją zatrudniono jako pielęgniarkę, wkrótce się pobrali... My przez długie lata byliśmy blisko – wszak lekarz Matuszczak był naprawdę dobrym specjalistą, pracował w Ochmatdycie, leczył nasze dzieci – tutaj mówię też o dzieciach Łuczuka, Bobynśkiego, Steciuka… Publikować Orysia mogła już za czasów Ukraińskiej Państwowości – kilka książek poezji, wspomnienia. Zresztą, od tamtych czasów przechowuję swoją pierwszą wyszywankę – wyszywała ją właśnie Ola Maceluch. A Orysia konsultowała. Jeszcze wtedy napisałem dla Orysi Matuszczak ten oto wiersz.
Машинний переклад
We Francji, w mieście Dunkierka, odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci legendarnego koszowego atamana Siczy Zaporoskiej Iwana Sirki oraz ukraińskich kozaków, którzy brali udział w wyzwalaniu miasta od wroga podczas wojny trzydziestoletniej w 1646 roku. Umieszczono ją na łuku triumfalnym z XVII wieku. Eduard OWCHARENKO Już w 1644 roku ambasador Francji hrabia de Brégy, na polecenie faktycznego władcy kraju kardynała Giulio Mazarina, zwerbował do francuskiej służby 2500 kozaków. W październiku 1645 roku zaporożców pod dowództwem Bohdana Chmielnickiego, Iwana Sirki oraz starszyny Sołtenki przetransportowano przez Morze Bałtyckie z Gdańska do Calais. Później wzięli oni udział w oblężeniu Hiszpanów w Dunkierce, przy czym Iwan Sirko już wtedy dowodził pułkiem. I to właśnie on zaproponował zdobycie tej niezdobytej twierdzy, którą przez wiele lat władali Hiszpanie i która była kluczem do kanału La Manche zarówno od strony morza, jak i lądu. Co roku z okazji uczczenia pamięci Iwana Sirki odbywają się uroczystości we wsi Kapuliwka w rejonie nikopolskim, w obwodzie dniepropetrowskim. W 2011 roku przewodniczącemu organizacji społecznej „Ogólnoukraiński Zakon Rycerski Kozaków imienia Iwana Sirki” Jurijowi Zasiadwowkowi zlecono zbadanie historii zdobycia twierdzy Dunkierka (Francja) przez ukraińskich kozaków pod wodzą koszowego Iwana Sirki oraz opracowanie planu działań w celu ustanowienia znaku pamiątkowego ku jego czci. Następnie wysłano zapytania do archiwów historycznych Francji i otrzymano oficjalne potwierdzenie udziału ukraińskich kozaków w walkach o miasto Dunkierka oraz wyciągi z lokalnych archiwów, sporządzone noty historyczne i napisane opracowania naukowe na ten temat. We Francji wydano znaczek pocztowy poświęcony 370. rocznicy wyzwolenia Dunkierki, a ukraiński rzeźbiarz Mykoła Kryżaniwski opracował szkic znaku pamiątkowego. Jurij Zasiadwowk uzgodnił miejsce na umieszczenie tablicy pamiątkowej. Jest to łuk triumfalny z XVII wieku, przez który do Dunkierki wchodzili ukraińscy kozacy wraz z francuskimi muszkieterami. W badaniu historii pobytu kozaków w Dunkierce pomógł były mer tego miasta Michel Delebarre. Rycerze Zakonu imienia Iwana Sirki ogłosili zbiórkę funduszy na wykonanie tablicy pamiątkowej. Dzięki pomocy organizacji społecznych i działaczy kultury ukraińskiej ten znak pamiątkowy wykonano i dostarczono do Francji. W uroczystościach z okazji odsłonięcia tablicy pamiątkowej wzięli udział Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy we Francuskiej Republice Ołeh Szamszur, mer miasta Patrice Vergriete, przedstawiciele magistratu, lokalnej społeczności ukraińskiej, członkowie organizacji społecznej „Ogólnoukraiński Zakon Rycerski imienia Iwana Sirki” oraz przedstawiciel tej organizacji we Francji, zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Myronow. Również w skład ukraińskiej delegacji wchodzili członkowie organizacji społecznej Międzynarodowego forum „Objmij się Ukraino ze światem! Ukraina – Świat!” (kierownik Ołeksandr Karpenko), Uniwersytetu „Majdan”, przewodnicząca Narodowej Rady Kobiet Ukrainy Ludmyła Porochniak-Hanowśka. Podczas wystąpienia Ołeh Szamszur podkreślił, że Ukraina i Francja mają dawne przyjazne więzi i przypomniał historię Anny Kijowskiej, królowej Francji. Zaznaczył, że w XVII wieku za wolność Francji z poświęceniem walczyli także ukraińscy kozacy. Jurij Zasiadwowk opowiedział, że według danych materiałów archiwalnych w wojnie trzydziestoletniej po stronie Francuzów walczyło ponad dwa tysiące zaporożców, których uważano za jednych z najlepszych wojowników w Europie. Za zdobycie Dunkierki Iwana Sirkę i innych atamanów nagrodzono francuskimi orderami. Na uroczystości wystąpił ukraiński zespół muzyczny „Kozackie źródła” pod kierownictwem Ołeksandra Sniżki, ludowy artysta Ukrainy Anatolij Palamarenko, śpiewaczka operowa, laureatka międzynarodowych konkursów Iryna Persanowa. Pomodlił się za kozaków proboszcz cerkwi św. Szymona (m. Paryż) ks. Iwan Radewycz (UAAP). W dniu odsłonięcia znaku pamiątkowego w Dunkierce nad budynkiem merostwa podniesiono flagę państwową Ukrainy. O tym wydarzeniu dokonano wpisu w Złotej księdze miasta Dunkierka. Jak opowiedział zastępca hetmana Ukraińskiego Kozactwa Rejestrowego Ołeksandr Karpenko, z prośbą o udzielenie pomocy w realizacji tego projektu zwracano się do Administracji Prezydenta Ukrainy, Ministerstw Kultury i Spraw Zagranicznych, Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, ale nie przyniosło to żadnych rezultatów. Umieszczenie tablicy udało się jedynie dzięki udziałowi organizacji społecznych. [Fragment tekstu dotyczący Iwana Franki, który w oryginale wydaje się być wtrącony w sposób nieciągły, został przetłumaczony zgodnie z kolejnością w źródle]: „...dziedzictwo obejmuje prawie tysiąc artykułów”. Właśnie budowaniu takich „złotych mostów zrozumienia i współczucia” między narodami poświęcił znaczną część życia i pracy Iwan Franko. Wszystko, co wydawało mu się potrzebne i pożyteczne do przekazania ukraińskiemu czytelnikowi w jego ojczystym języku, tłumaczył, a także zachęcał do takich tłumaczeń innych. Utwory Iwana Franki zostały docenione za granicą i pisarza wysunięto w 1916 roku do Nagrody Nobla, ale przyznaje się ją tylko żywym. Nieobojętne serce ukraińskiego Mojżesza — Iwana Jakowycza Franki przestało bić 28 maja 1916 roku. Lecz owe złote mosty, które jako jeden z pierwszych tak umiejętnie, profesjonalnie, wykwintnie, mistrzowsko kładł Iwan Franko, stały się dla wszystkich literatur, wszystkich kultur mostami wzajemnego wzbogacania się, miłości do ludzkości, do życia. A utwory Iwana Jakowycza będą czytać i tłumaczyć wiele pokoleń, bo w nich żyje miłość, prawda, wiara i nadzieja.
Машинний переклад
Alla HENERALOWA
W Muzeum Lesi Ukrainki odbyło się wydarzenie „Iwan Franko i literatura francuska: punkty styczne”, przypadające na 101. rocznicę śmierci Iwana Franki. Utwory Iwana Jakowycza przetłumaczone na język francuski, a także utwory autorów frankofońskich, do przekładów których Franko sięgał w ciągu życia, przedstawili w kompozycji literacko-muzycznej uczniowie Szkoły Specjalistycznej nr 49 z pogłębioną nauką języka francuskiego w Kijowie. Jako pierwsi otworzyli w muzeum cykl wydarzeń „Złote mosty wzajemnego zrozumienia”, poświęcony działalności przekładowej Iwana Franki. Kiedy zrodziło się zainteresowanie pisarza literaturą francuską? Jakie miejsce zajmowała ona w kręgu jego zainteresowań naukowych i czytelniczych? O tym szczegółowo opowiedziała kandydat nauk filologicznych, kierowniczka muzeum „Iwan Franko i Kijów” Larysa Kanewska. Ciekawe badania, nowatorstwo, materiał wizualny oraz pragnienie zgłębienia wielkości Franki wzbudziły zainteresowanie widzów w różnym wieku. We współpracy twórczej muzeum i szkoły zrealizowano ciekawy zamysł przedstawienia jednej z mało znanych stron dorobku Franki, a obecni na bieżąco dokonywali nowych odkryć. Dzieci recytowały i śpiewały, w sumie w kompozycji literacko-muzycznej wzięło udział 28 uczniów. Warto wspomnieć o wyjątkowo interesujących wykonaniach utworów do słów Iwana Jakowycza: „Czółno” (Hlib Romanczuk – fortepian, wykonawczynie Anastasija Jarosz, Karyna Anapriuk); „Ej ty, dziewczyno, z orzecha ziarno...” (akompaniament: Inna Mykołajiwna Eknaujer – fortepian, Julija Kuzmenko – domra, wykonawczynie – Jewa Kraweczenko, Zofija Eknaujer), „Czemu mi się w śnie ukazujesz?” – zaśpiewał Władysław Słoboda. Śpiewano i recytowano utwory I. Franki po ukraińsku i po francusku. Uroczyście zabrzmiał „Prolog” w wykonaniu Ołeksandry Petrenko i Walerii Małychiny, przekłady profesjonalnie odczytała Anastasija Stepko. Uczniowie wystawili fragment utworu „Skradzione szczęście” po francusku, a przekład wykonali samodzielnie, ponieważ szkoła jest frankofońska. Anna w wykonaniu Anastasiji Sandubry zagrała po aktorsku, charakter Mykoły oddał Pawło Kolinko, a Ołeksij Kraweczenko nie tylko zagrał główną rolę, ale również został tłumaczem i reżyserem-inscenizatorem spektaklu. Kompozycję literacko-muzyczną prowadziły Alisa Czorna, Anastasija Rymar i Arina Tiuczienko. Wydarzeniem kierowała i je przygotowała zastępczyni dyrektora ds. wychowawczych Ołena Anatolijiwna Słoboda. Dzieci były szczęśliwe ze spotkania z wnukiem Iwana Jakowycza – Rolandem Tarasowyczem Franko, który podkreślił, że znajomość innych języków wzbogaca, ale Iwan Franko mówił w ojczystym języku i w rodzinie było to i jest testamentem, dlatego znaczenie ojczystego języka jest priorytetowe. Krytyk literacki Edouard de Tunk tak wypowiedział się o Iwanie France: „…pisarz, któremu naród ukraiński w znacznej mierze zawdzięcza poznanie zachodnioeuropejskiej myśli (przetłumaczył ponad sześćdziesięciu pisarzy z ponad dziesięciu języków obcych); jego litera-
Машинний переклад
O sytuacji wokół murali w Kijowie rozmyśla Tetiana Turmkian, zastępca kierownika projektu, jedna z autorek Styler. Minął czas. Liczba murali w „ulicznej skarbonce sztuki” Kijowa dawno przekroczyła setkę i nie zauważać tego zjawiska kulturowego już w żaden sposób nie można. A to oznacza, że i aktywnej dyskusji społecznej nie da się uniknąć. Tylko wraz z zachwytem i pełnymi czci przeglądami organizatorzy „projektów muralowych” kontynuują pełnymi łyżkami połykać ostrą krytykę nie tylko od oburzonych artystów i architektów-urbanistów, ale i zwykłych mieszkańców miasta. Jednoznacznie, w ciągu ostatnich 5-6 lat Kijów zauważalnie się zmienił, zajmując należne miejsce na mapie światowego street-artu. Artyści z Brazylii, Hiszpanii, USA, Australii i wielu innych krajów zostawili swój twórczy ślad na ścianach Kijowa. Miasto stało się jaśniejsze, bardziej „zaawansowane”, przynajmniej w oczach twórców, którzy je odwiedzają. Więc w czym tkwi problem? Dlaczego to tu, to tam pojawiają się gniewne wypowiedzi, artykuły, a nawet prowadzone są wykłady-dyskusje, wzywające do zatrzymania zalewu murali w Kijowie? Nawet powierzchowne zbadanie sytuacji będzie wystarczające, żeby zrozumieć: kością niezgody stała się przede wszystkim kwestia niskiej jakości i estetyki większości zrealizowanych projektów, szczególnie w ciągu ostatnich dwóch lat, kiedy hiperaktywne pojawianie się nowych murali przypomina „wyścig zbrojeń”. Dużo – nie znaczy dobrze. I ta zasada dobrze opisuje problem wokół „muralizacji” Kijowa. Tak, murali przybywa. Dosłownie co miesiąc w mieście zamalowują kolejny szczyt budynku. Ale jakość nowych tworów zauważalnie spada. Jakby kuratorzy tych projektów postawili przed sobą pewien plan na rok, którego niewykonanie oznacza naganę od wyższego kierownictwa. No i niech tam, że od strony estetycznej nowego muralu inaczej niż „depresyjną mazańcową” nie nazwiesz. Za to wszystko idzie zgodnie z zatwierdzoną listą. Jeszcze na początku tego roku miałam jednoznacznie lojalne stanowisko wobec „muralowych trendów”. Nawet więcej — oburzały mnie żądania obrońców historycznego wyglądu miasta (choćby to miało cokolwiek znaczyć), by zrezygnować z „negatywnych zachodnich trendów”. Wnioski według logiki „murale są nam obce i niszczą ducha Kijowa” brzmią nieprzekonująco. Jak cudownie wpisał się w historyczne płótno centralnej części Kijowa mural poświęcony Łesi Ukraińce (przy ulicy Striłeckiej)! Swoją drogą, właśnie na sąsiedniej ulicy, pod adresem Jarosławiw Wał 32, słynna poetka spędziła swój miesiąc miodowy z Kłymentem Kwitką. Albo portret poległego Serhija Nihojana na ścianie budynku przy ulicy Mychajliwskiej, który wychodzi na skwer Niebiańskiej Sotni. Nie drażni podwójny mural z parą, która tańczy na ulicy Herojiw Stalingrada 60. Do udanych projektów można również zaliczyć wizerunek dziewczyny z kwiatami na ścianie 17-piętrowego budynku na prospekcie Wołodymyra Majakowskiego 2/1. „Bajkowy ptak” na prospekcie Bażana 5 to kolejny przyjemny mural. Te projekty są pozbawione głębokich sensów i ukrytych podtekstów. I nie warto każdej pracy obciążać konceptualnością. Za to nie wpadają nachalnymi plamami w oczy. Są pozytywne i zrozumiałe. Niestety, nie wszystkie projekty są tak ładne i radosne. Nieprzyjemnym odkryciem osobiście dla mnie stał się mural na prospekcie Bażana 7. Na ogromnym szczycie budynku w czarno-białych barwach przedstawiona jest noga baletnicy, która zastygła nad bombą. Wokół jakieś ciemne plamy. Ciało dziewczyny jest podzielone na pół białą linią, górna część tułowia owinięta w jakieś czarne prześcieradło. Odniesienie do wojennych realiów? W porządku. Ale na tle ogólnej nędzy i szarości budynków mural zmusza do opuszczenia głowy, zwłaszcza nie przyglądając mu się szczególnie. Bardzo często przejeżdżam obok niego na rowerze. Jednak za każdym razem łapię się na myśli, że staram się patrzeć w inną stronę, kiedy przejeżdżam „czarną depresję z nogą”. Jeszcze jedno „cudowne rozwiązanie” na tym samym prospekcie Bażana: mural-dyptyk „Matka i córka”. Ciekawy i niezapomniany styl — wszystko w porządku. Ale — czynnik otoczenia nie został uwzględniony. Ten przypadek, kiedy lepiej byłoby na tych budynkach odnowić niebieską okładzinę. Tak, tak, czasami „szara ściana” jest lepsza! Należy zaznaczyć, że w tym roku na prospekcie Bażana „nie zostawili żywego miejsca”. Dosłownie wszystkie szczyty budynków, które wychodzą na główną drogę, są ozdobione muralami. Szkoda tylko, że wszystkie one pod względem tematyki i sensów są od siebie dalekie jak Ziemia od Słońca. A gdyby nie „wyścig zbrojeń”, to właśnie na tym odcinku Kijowa, który wita kijowian i gości stolicy z lotniska „Boryspol”, można by zrealizować naprawdę udany art-projekt. W rezultacie otrzymaliśmy kolekcję obrazków, które krzyczą „no, spójrzcie na nas”, ale przy tym są jakieś bezosobowe. Autor: zespół Kailas-V. Ul. Siczowych Strilciw 75. Również odnotuję mural-fresk „Ziemia i niebo”, który znajduje się przy ulicy Achmatowej. Pracę nazwano największym bizantyjskim freskiem na świecie. To oczywiście wspaniale. Ale czy ktoś oglądał to arcydzieło z bliska? Dystroficzna noga anioła na pięć pięter nieprzyjemnie odpycha. Oglądając pracę, przez długi czas starasz się abstrahować od nogi. Estetyka została naruszona. Na jednym z wykładów kierownik Centrum Studiów Urbanistycznych przy Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Władysława Osmak słusznie zauważyła, że organizatorzy „projektów muralowych” Kijowa często w ogóle nie biorą pod uwagę kontekstu tej miejscowości (przestrzeni publicznej), gdzie pojawi się kolejny mural. Kuratorzy zapominają pomyśleć o estetyce i przyszłym odbiorze tej czy innej pracy. W czym więc wtedy różnica kontrastowego muralu od banerów reklamowych, małej architektury czy strasznych kiosków? Jeszcze parę lat temu pojawienie się każdego nowego muralu w Kijowie uważano za świetny temat do sympatycznej wiadomości z jasnym obrazkiem, który zbierze setki lajków i dziesiątki pochlebnych komentarzy. Na fali ogólnego uniesienia i otwartości na przyjęcie pięknej zachodniej kultury street-artu w stolicy jeden po drugim pojawiały się projekty, powołane do tego, by jak najlepiej i najbogaciej ozdobić miasto monumentalnymi obrazami... Autor: Guido van Helton (Australia). Ul. Striłecka 28. Autor: zespół UpTown (Ukraina). Prosp. Peremohy 73/1.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
ocieplaczy na fasadach budynków? Oczywiście nie chcę powiedzieć, że tematyka wszystkich stołecznych obiektów artystycznych powinna być naiwna i powierzchowna. Podczas jednej z dyskusji tematycznych historyk Stanisław Calyk zasugerował, że w dzielnicach sypialniach można tworzyć abstrakcyjne murale, ponieważ tam bardziej stosowna jest swoboda myśli i stylu. Jednak wydaje mi się, że wymyślanie tematów dla dzielnic sypialni stolicy jest o wiele trudniejsze. Przecież to miejsce, gdzie ludzie mieszkają i odpoczywają, gdzie nie zawsze chcą filozofować i myśleć o skomplikowanych realiach. Po co więc pod ich oknami malować depresyjne sceny na temat wojny i marności bytu?! Komisja — to nie zawsze coś złego. Im więcej murali, tym gorętsza dyskusja, która dziś przypomina jakieś „porachunki klanów artystycznych”. Czego tylko warta niedawna potyczka kuratora projektu „Art United Us” Geo Leresa z artystą Wową Worotniowem, który sam kiedyś był jednym z organizatorów festiwalu sztuki „Muralissimo”, pod artykułem tematycznym o muralach, który ukazał się w magazynie „Chmaroczos”. Ten drugi oskarża pierwszego o ścisłą współpracę z administracją miejską, co rzekomo jest niedopuszczalne dla artysty ulicznego. Szorstkie odpowiedzi Leresa i niewyraźna obrona Worotniowa. Wszystko to jest śmieszne i nie daje odpowiedzi na aktualne pytania. Jak więc postępować dalej z przyszłością murali w Kijowie? Radykalnie nastawieni (czytaj „obrażeni”) artyści proponują zakazać murali w stolicy: „Nie nasze!” — mówią. Ale z takim samym powodzeniem można zaproponować Ukrainie, aby w ogóle odizolowała się od świata zewnętrznego i żyła w „naszym” kulturowym bagnie. Radzić się tylko, powiedzmy, mieszkańców konkretnego budynku, gdzie powstanie mural, — to też nie wyjście. W takim przypadku otrzymamy uśrednioną, średnio-statystyczną opinię. A taka opinia nie ma poczucia smaku. Wszystko sprowadzi się do banalnych kotków i kwiatuszków. Oddanie podejmowania decyzji tylko w ręce Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej (KMAP) — to jeszcze gorsze niż radzenie się mieszkańców. Nie zdążymy się obejrzeć, jak murale otrzymają obrzydliwy podtekst polityczny i sprowadzą się albo do nieukrywanej propagandy, albo do tych samych kotków i kwiatuszków. Bazgroły na budynku administracji rejonu darnyckiego w Kijowie — to jaskrawy przykład tego, co się dzieje, gdy decyzje artystyczne podejmują tylko urzędnicy. Coraz częściej słychać też pomysł stworzenia profilowej wspólnoty, do której wchodziliby artyści, architekci, urbaniści, badacze danego miasta, którzy na poziomie swojej ekspertyzy mogliby rozpatrywać decyzje dotyczące uruchomienia tego czy innego muralu. Moim zdaniem, obecnie organizacja takiej wspólnoty będzie właściwą decyzją, która wreszcie będzie mogła zatrzymać bezmyślne rozprzestrzenianie się murali. W swoim wywiadzie Geo Leres powiedział kiedyś, że „każda komisja — to sowiet”. Ale nie wszystko jest takie proste. Brak komisji i podejmowanie decyzji na poziomie artysty, kuratora lub przedstawiciela KMAP — to taki sam sowiet, gdy opinię społeczeństwa się ignoruje. I nie trzeba mówić o jakiejś „etykiecie ulicznej”, duchu wolności, kiedy niezależni artyści, nauczeni doświadczeniem podwórkowym, sami według własnego uznania tworzą kontrkulturowe graffiti. Murale na 15 pięter, których szkice w każdym przypadku zatwierdzane są na poziomie KMAP, — to już inna historia. W takim przypadku artysta, choćby był trzy razy „uliczny”, i tak wchodzi w interakcję z administracją miejską. Jeśli nie sam, to przez kuratora sztuki. I tak wychodzi, że po raz kolejny stykamy się z podwójnymi standardami, kiedy zatwierdzony z przedstawicielami władzy projekt podaje się nam jako „niezależną decyzję” artysty. Nie trzeba bać się krytyki społecznej, trzeba z nią pracować i współdziałać z mieszkańcami miasta. Przecież każda praca staje się dziełem sztuki tylko przez filtr dyskusji społecznej oraz postrzegania i akceptacji. Zdjęcie Andrija LUBARSKIEGO Murale, czyli inaczej malarstwo monumentalne — najstarszy rodzaj sztuki. Praktycznie wszystkie kultury na planecie, które stworzyły rozwiniętą architekturę, pozostawiły po sobie monumentalne wizerunki na budynkach. Począwszy od wczesnej Antyczności aż do późnego Odrodzenia, takie malarstwo było jednym z głównych sposobów dekorowania budowli kamiennych, ceglanych i betonowych. Autor: Kostiantyn Skretuckyj (Ukraina). Ul. Olesia Honczara, 15/3 Autorzy: Ołeksij Kysłow (Ukraina) i Julien Malland „Seth” (Francja). Ul. Borycziw Tik, 33/6 Autor: Alexandre Farto „Vhils” (Portugalia). Ul. Mychajliwska, 22
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ryciny, zadziwiał precyzją wykonania, tak pewną i dokładną linią, która przewyższała wszelkie przyrządy i narzędzia maszynowe. A przy tym linie miękkie, elastyczne, artystyczne, które oddawały całą plastykę, formy oraz indywidualne i psychologiczne cechy portretowanego”1. Był potem obecny w gabinetach urzędów państwowych Czechosłowacji. Los rzucił Wiktora Cymbała do Argentyny. Dzięki doskonałemu opanowaniu zawodu, obsesji w pracy, zajął wiodące miejsce wśród artystów nie tylko tego kraju, ale i całej Ameryki Południowej. Zdobył zasłużoną sławę jako grafik, pracując w grafice reklamowej i z powodzeniem zapoczątkowując nowy neorealistyczny styl. Sześć razy nagradzano go złotymi medalami, ponieważ w reklamie przemysłowej powiedział swoje oryginalne słowo. Te medale przechowywane są w Muzeum-Archiwum w Bound Brook (USA). Twórcze życie Wiktora Cymbała było bardzo różnorodne. Grafikę różnych rodzajów zmieniało malarstwo. Odbyła się podróż do południowej Argentyny, gdzie egzo-
Машинний переклад
Wiktor Cymbał (1902—1968) — światowej sławy artysta z klucza żurawi, niestety, wciąż bardzo słabo znany na Ukrainie. Po raz pierwszy jego imię — obywatela, mecenasa — publicznie, z należytym pietyzmem zostało wypowiedziane podczas obchodów 100-lecia od dnia urodzin w 2002 roku na wieczorach w Muzeum Kijowa oraz w Narodowym Związku Artystów Ukrainy, zainicjowanych przez niezapomnianego założyciela Muzeum Szestydziesiątników, świętej pamięci Mykołę Płachotniuka. Teraz, na 115-lecie, otwarto interesującą wystawę w Muzeum Szestydziesiątnictwa, poświęconą twórczej i społecznej działalności artysty. Ołena ŁEONTOWYCZ, pisarka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy
A stało się to dzięki wytrwałym wysiłkom Tetiany Cymbał, by odzyskać archiwum brata, oraz staraniom pracownicy Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w Nowym Jorku Marii Iszczuk, która odnalazła choć jeden pakiet z dziewiętnastu (inne zaginęły), przekazanych tam przez żonę Wiktora Cymbała. Za pomocą szerokiego kręgu przyjaciół, w szczególności Nadiji Switłycznej, materiały uratowanego archiwum przewieziono do rodziny w Kijowie, gdzie są przechowywane do dziś. Ale nie byłoby tak ciekawej wystawy, gdyby nie Ołena Łodzynśka, kierowniczka Muzeum Szistdesiatnykiw, utalentowana mistrzyni wystawiennictwa, która skrupulatnie i z duszą ją tworzyła. Dokumenty, fotografie, oryginały i reprodukcje obrazów oraz rysunków, artykuły z gazet i listy — wystawa była bardzo informatywna. Dwie miłości — do Boga i do Ukrainy — inspirowały Wiktora Cymbała do twórczego lotu, do potężnej realizacji talentu, do życiowego wyczynu. Urodził się przyszły artysta we wsi Stupyczna na Kijowszczyźnie. Rodzice — Iwan Fedotowycz i Lidija Josypiwna, nauczyciele ludowi — wyhodowali w swoim starszym synu tak kochający i pełen szacunku stosunek do Ojczyzny, że na zawsze zakorzenił się on w jego duszy i żywił twórczość oraz życie. Ze szkolnej ławy II ukraińskiego gimnazjum imienia Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego poszedł on w szeregach armii Ukraińskiej Republiki Ludowej bronić wolności Ukrainy. Rzucony do obozów internowanych żołnierzy w Polsce, mając już początkowe wykształcenie artystyczne, ilustrował czasopisma „Koliuczky”, „Błoha”, „Weselka”. Potajemnie przekroczywszy granicę Czechosłowacji, Wiktor Cymbał kształcił się w Ukraińskim Studio Sztuk Plastycznych oraz w czeskiej państwowej Wyższej Szkole Artystyczno-Przemysłowej w Pradze, jednocześnie odbył kurs oprawy teatralnej przy Czeskim Teatrze Narodowym. Podczas nauki wydarzyło się zdarzenie, które od razu obwieściło niezwykły talent młodego artysty. Biorąc udział w konkursie na najlepszy portret wybitnego czeskiego historyka i polityka Františka Palackiego, w którym rywalizowało 100 najbardziej znanych artystów kraju i Europy, otrzymał pierwszą nagrodę. „Oprócz swojej wartości artystycznej — pisał później architekt Wołodymyr Siczynśkyj — portret Palackiego w wykonaniu W. Cymbała był poza konkurencją pod względem poziomu technicznego. Wykonany ręcznie piórkiem w manierze drzeworytniczej, malownicze obrazy przyrody w Andach i Patagonii, „które jakby odtwarzały początki ziemskiego życia, świt ludzkości” (Swiatosław Hordynśkyj) nie mogły nie zachwycić artysty. I pojawiły się „imponujące, błyskotliwe pejzaże z 1932 roku”. Tak powiedział o nich na otwarciu wystawy ludowy artysta Ukrainy Wasyl Perewalśkyj i podzielił się swoimi wrażeniami: „Naprawdę, one (obrazy) zbudowane są na tak subtelnych gradacjach i niuansach. To subtelne malarstwo artysty, który nie forsuje kolorów, a pozostawia możliwość wzięcia zarówno ciemnymi, jak i jasnymi kolorami. I jak wszystko jest harmonijne i powściągliwe! Oto morskie fale, tak błyskotliwie namalowane. Są osadzone w głębi, i w przestrzeni, i w ogóle obrazu, i utrzymane w tej zbliżonej tonacji — wszystko jest bardzo materialne i jednocześnie nie jest fotografią, a obrazem morza. Jak zadziwiająco prosto! Byłem poruszony, kiedy zobaczyłem obraz. Jest on dla mnie po prostu zdumiewającym zjawiskiem. Wiktor Cymbał — talent o kolosalnej sile!”. Myślami, sercem artysta rwał się do Ukrainy i koił duszę w portretach Bohdana Chmielnickiego, Tarasa Szewczenki, Mychajła Drahomanowa, Wiaczesława Łypynśkiego, Wiktora Domanickiego, Pawła Skoropadśkiego i jego syna Danyła, zniszczonego przez radziecki wywiad, Andreja Szeptyckiego, Wasyla Łypkiwśkiego. Żywiło go tworzenie płócien o tematyce religijnej: „Stwórca”, „Oranta”, „Przemienienie”, „Chrystus na pustyni”, „Modlitwa”, „Matka Boska Zorzy Polarnej” — oraz obrazów poświęconych Ukrainie: „Ochtyrski krzyż”, „Trzy dusze” (na temat wiersza T. Szewczenki „Wielki loch”), „Pobratymcy”, „Tęcza nad Dnieprem”, „Kamienna baba”, „Sofijskie kopuły” itp. A w latach 1933—34 Wiktor Cymbał tworzy swoje genialne płótno „Rok 1933” („Głód. 1933”), oskarżycielski wyrok Ukraińca wobec nieludzkiego bolszewickiego reżimu. Przedstawiona na nim skrajnie wycieńczona matka, przycisnąwszy do suchych piersi martwe dziecko, wznosi się między chmurami i gwiazdami do Boga. I jej rozpaczliwy krzyk oraz oczy, napełnione bólem i przerażeniem, rozdzierają serce. Ten obraz to requiem dla wszystkich zagubionych dusz i talentów, dla wszystkich milionów Ukraińców zniszczonych przez Hołodomor, dla wszystkich ludzi zmarłych w nieludzkich cierpieniach w strasznym 1933 roku. To płótno znajduje się w absolutnie nieodpowiednich warunkach w Wolnej Ukraińskiej Akademii Nauk w Nowym Jorku i Ministerstwo Kultury Ukrainy powinno doprowadzić do jego renowacji. Wiktor Cymbał skłaniał się ku malarstwu monumentalnemu — zaczynając od okresu praskiego, kiedy malował wielkie płótna, które, niestety, zginęły. Ale wracał do nich i później. Na przykład znane są takie jak „Ludzie epoki kamienia” (zdjęcie z autorem z 1928 r.), przedstawione na wystawie w 1936 roku 5 obrazów „Góry lodowe”, „Prorok”, „Skały”, „Pustynia”, „Delfiny” (4 na 5 m kw.), „Wszystkie one robiły potężne wrażenie” („Ukraińskie Słowo”). Znane jego monumentalne dzieło „Bóg Stwórca” zostało zaprezentowane na wystawie w 1956 roku. A pod koniec lat 50. W. Cymbał stworzył obraz — „wielki obraz” — „Kataklizm” i wysłał go na wystawę światową w Chicago. O nim napisał wtedy czasopismo „Ukraińskie Słowo”. Skorzystajmy więc z tak wspaniałego opisu obrazu przy niemożności jego zobaczenia. „Obraz ten prawdopodobnie stanie się jedną z kapitalnych prac artysty, która uczyni jego imię znanym nie tylko wśród Ukraińców. Jest malowany farbami olejnymi i ma wymiar 5 na 2 metry, i przedstawia burzenie się żywiołowych sił przyrody w bezkresnej przestrzeni. Idea utworu jest bardzo oryginalna i przy tym bardzo trudna do wykonania. Autorowi bez wątpienia (…) udało się oddać na płótnie całe piękno, potęgę i majestat tych niezgłębionych sił, którymi włada przyroda. Obraz bez wątpienia przyciąga do siebie widza. Technika wykonania jest bezbłędna, a piękno linii i cudowny koloryt, trafne zastosowanie barw, światła i cieni oczarowuje oraz pozwala poczuć tę straszną siłę i majestatyczną potęgę, które ma w sobie przyroda”2. Talent Wiktora Cymbała jako grafika ujawnił się jeszcze w jednej dziedzinie — satyrze. Mnóstwo jego rysunków było w swoim czasie zamieszczonych w ówczesnej ukraińskiej prasie. A znany, stworzony w latach powojennych, album „Łukomoria” ostrosatyrycznych karykatur na ówczesną radziecką rzeczywistość oraz wodzów Lenina i Stalina — to wyczyn artysty-patrioty. Kiedyż wreszcie album zostanie wydany na Ukrainie?! Przecież o tym nie mógł nie marzyć, tworząc go z narażeniem życia. Wiktor Cymbał doskonale władał słowem. Jego wystąpienia, jego płomienna publicystyka nie straciły z latami aktualności i trafności, rzucając światło także na fakty historyczne, które nawet teraz nie są zbyt znane w ojczyźnie. Jego wiedza o historii Ukrainy — dawnej i bliskiej — zadziwia. Na przykład o przymusowej repatriacji Ukraińców z obozów DP ze stref aliantów, co jest odzwierciedlone także w rysunkach „Łukomorii”, albo terror hordy Murawjowa w Kijowie w 1918 roku. Nawet te kilka artykułów, które udało się przeczytać, powinny, jak popiół Klaasa, pukać do serca i wzywać każdego Ukraińca, by dokładnie znał na-
Trzy dusze szukają historii i nie wybaczają wrogom żadnej krzywdy. Oto tylko kilka jego artykułów i wystąpień: „Testament Mazepy”, „Pierwszy listopad”, „Referat świąteczny” (z okazji ogłoszenia niepodległości Ukrainy), „1933. ZSRR”3, z którymi już teraz mogą zapoznać się ukraińscy czytelnicy. Swoją sztukę Wiktor Cymbał rozpatrywał jako przejaw ogólnonarodowego procesu wyzwoleńczego. Cały wolny czas poświęcał pracy społecznej, organizacyjnej i mecenasowskiej. Mawiał: „Ukrainę będziemy budować na Ukrainie, a teraz trzeba ją wszelkimi środkami obronić”4. I działał ofiarnie i bez zastrzeżeń, przez wszystkie lata materialnie wspierając wszelkie inicjatywy ukraińskiej społeczności i stanowiąc przykład miłości do Ukrainy „nie tylko do głębi serca, ale i do głębi kieszeni” (J. Czykałenko). Był fundatorem Domu Ukraińskiego w Buenos Aires,
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...gdzie założył „Proświtę”, ukraińską szkołę, którą przez długi czas utrzymywał w całości, zajmował się organizacją Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła — od poszukiwania pomieszczenia i jego urządzania aż po stworzenie wielkiego obrazu Pokrowy oraz dwóch obrazów namiestnych ikonostasu, które, być może, zachowały się do dziś, bo w latach 80. minionego stulecia były nietknięte⁵, organizował koncerty, imprezy, wykłady, przedstawienia, wnosząc we wszystkie przedsięwzięcia zapał i żar duszy. W przygotowaniu przedstawień artysta występował w różnych postaciach: i reżysera, i scenografa, a nawet aktora (szczególnie lubił rolę Chomy w przedstawieniu „Wij” według Gogola). Artysta opracował w Argentynie wielką liczbę ukraińskich gazet i czasopism: „Pług i Miecz”, „Ukraińskie Słowo”, „Perelom”, „Nasz Klicz”, kalendarzy „Proświty” oraz jeszcze „Historię” M. Arkasa, owocnie współpracował z wydawnictwem „Świat dziecka”. Po wojnie był jednym z pierwszych, którzy zorganizowali Komitet Pomocy Tułaczom, wspierał wielu artystów na wygnaniu, stał się organizatorem pierwszego Kongresu Ukraińców Argentyny. Kiedy spogląda się na całą ogromną twórczą i społeczną pracę Wiktora Cymbała, dziwi się: skąd ten Ukrainiec czerpał siły? I odpowiedź nasuwa się jedna — bezgraniczna miłość do Ukrainy. I ogarnia duszę gorycz z powodu tego, że, ku wielkiemu żalowi, bardzo nielicznym współziomkom znane jest jego imię i twórczość, że żadne wydawnictwo nie zainteresowało się wydaniem albumów z reprodukcjami obrazów i cyklu „Lukomorija” tego niepowtarzalnego twórcy. Przenikliwie mówili o Wiktorze Cymbale podczas otwarcia wystawy ludowy artysta Ukrainy Wasyl Perewalski, krytyk sztuki, deputowany kilku kadencji Rady Najwyższej, autor książki „Tęsknota”, poświęconej życiu i twórczości artysty, Bohdan Horyń, rodzona bratanica Wiktora Cymbała Wiktoria Cymbał, pisarka i działaczka społeczna Olena Leontowicz, która już w 1992 roku zainicjowała drukowanie wspomnień o bracie pani Tetiany Cymbał, utalentowanej aktorki i szestdesiatniczki. W swoim natchnionym przemówieniu Bohdan Horyń powiedział: „Powinniśmy być dumni, że Ukraina dała nam takiego wybitnego syna, dała nam człowieka-przykład oddanej miłości do Ukrainy, takiego poświęcenia Ukrainie serca, duszy i rozumu, dała nam wybitną postać naszej historii i kultury, naszej sztuki plastycznej”. Natomiast Wasyl Perewalski, zatrzymując się na wrażeniu z dzieł artysty i dokumentów zobaczonych na wystawie, stwierdzał: „To wspaniały artysta i wielki działacz społeczny, który przychodzi do nas, i trzeba go jak najszerzej popularyzować, aby nasza młodzież widziała, że to wszystko nie przychodziło łatwo, nie przyszło łatwo, a to, co mamy teraz, trzeba znać, trzeba szanować i być godnymi takich Ukraińców, jak Wiktor Cymbał”. Wszystko, co tworzył i czym się zajmował ukraiński artysta Wiktor Cymbał, naznaczone jest wielką hojnością talentu i wielkim ogniem płonącego serca. Wszystko poświęcano dalekiej Ojczyźnie, miłość do której inspirowała go przez całe życie. I Ukraina ma prawo być dumna ze swojego wiernego syna!
________________
1 Michajłowska — Cymbał T. Wspomnienia. — Buenos Aires, 1984. — S. 89—90.
2 Tamże. — S. 86.
3 Tamże. — S. 159—182.
4 Tamże. — S. 42.
5 Ta uwaga dla znawców sztuki, przyszłych badaczy twórczości W. Cymbała.
Машинний переклад
Na półkach z książkami pojawiła się nowa powieść Iwana Korsaka „Na rozstajach losu”, którą w świat puściło wydawnictwo „Jarosławów Wał”.
Bez rudymentów przeszłości — W książce mowa o słabo zbadanych kartach naszej nie tak znowu odległej przeszłości. Panie Iwanie Teodozjiowiczu, dlaczego zajął się Pan właśnie tymi kartami? — Warto podziękować współczesnym historykom, pisarzom i dziennikarzom: ruch oporu narodowego w czasie II wojny światowej na czele z S. Banderą, R. Szuchewyczem i ich towarzyszami broni jest opisany względnie (właśnie względnie!) lepiej. Ale wciąż pozostają nie wysepki, nie archipelagi, lecz kontynenty niezbadanego oporu na Polesiu. Wielu ludzi wie o tym tylko z popularnej pieśni: Tam, gdzieś daleko na Wołyniu Zrodziła się armia UPA… A o jednym z przywódców narodowego oporu, Tarasie Bulbie-Borowcu, wiadomo niewiele więcej. Co więcej, wciąż krążą po łamach wydawnictw różne „kawały”, podobne do tych, które rozpowszechniano w czasach sowieckich o Nestorze Machnie. Oto jeden z przykładów przedstawienia obrazu ludowego watażki: „Taras Bulba-Borowiec, dowódca UPA „Polska Sicz” i ruchu partyzanckiego na Polesiu, pod koniec lat 60., przebywając na emigracji, zwrócił się do kierownictwa USA (niemal do samego prezydenta) z propozycją utworzenia oddziałów bojowych z grona ukraińskich emigrantów i skierowania ich do Wietnamu do wojny po stronie armii amerykańskiej. Zaproponował nawet swoje usługi, aby stanąć na czele tych oddziałów. Amerykanie nie potraktowali poważnie propozycji starszego człowieka, chorego na epilepsję i wykazującego objawy paranoi i megalomanii. Najprawdopodobniej pozostawili list bez odpowiedzi. Natomiast sam Borowiec mówił każdemu napotkanemu: „Czy wy nie wiecie? Prosto do kierownictwa USA przedostali się kagiebiści. I szkodzą sprawie ukraińskiej”. Przejawy „paranoi i megalomanii” można w pełni zaliczyć do sowieckiego rudymentu w mózgach, a co do epilepsji nic nie mogę stwierdzić: spróbujcie, jak Borowiec, pełnego kursu polskiego obozu koncentracyjnego w Berezie-Kartuskiej i niemieckiego Sachsenhausen – a wtedy będziecie bardzo zadowoleni z wyniku… Tak samo ja powstrzymałbym się od ironizowania w stylu „do kierownictwa USA przedostali się kagiebiści” — zaczynając od historii z Kimem Philbym, działaniami tego radzieckiego szpiega. To właśnie przez niego KGB\MGB dowiadywało się o kolejnym przylocie wysłanników emigracji szybciej, niż łącznicy z Zachodu opuszczali się na spadochronach na ukraińskie tereny powstańcze. Jakże by inaczej: był on kierownikiem 9. wydziału, zajmującego się sowiecką i komunistyczną działalnością w Wielkiej Brytanii, a później koordynował wspólne działania USA i Wielkiej Brytanii w walce z zagrożeniem komunistycznym. A na zakończenie wspomniałbym Manaforta, Flynna i innych współczesnych w USA, których nazwiska są dziś omawiane w mediach. Krzywe wiersze o naszych chwalebnych poprzednikach pojawiają się czasem z powodu niewiedzy, a niekiedy jako kontynuacja dawnych konfliktów: nie ma co ukrywać, jak niegdyś kłóciły się różne odłamy emigracji politycznej, tak i dziś jeszcze niekiedy patrzą na siebie spode łba. Dlatego autor uznał za konieczne nie wywyższać jednych kosztem poniżania innych, lecz uczcić wszystkich, którzy bronili naszego ludu i naszej przyszłości.
Nie wyrzekajmy się ich, nie są obcy — Czy uhonorowanie wszystkich — dotyczy to także tak niejednoznacznych postaci, bohaterów powieści, jak profesorowie Borys Balinski i Fedir Bohatyrczuk? Ale przecież obrali sobie zupełnie inne drogi… — Balinski w tamtych trudnych czasach całkowicie odciął się od zmagań o los ziemi, na której przyszła na świat jego matka, skupiając się na nauce i zdobywając jako uczony-embriolog światowe imię. F. Bohatyrczuk, w czasach UNR kierownik pociągu sanitarnego Strzelców Siczowych, odznaczony później za osiągnięcia naukowe przez Brytyjskie Towarzystwo Radiologów Złotym Medalem Barclaya, a także autor pierwszego podręcznika szachów w języku ukraińskim, wielokrotny mistrz szachowy Ukrainy i mistrz ZSRR z 1927 roku, nieoczekiwanie w czasie II wojny światowej trafia do власowców. — Czy mamy się teraz od nich odcinać? — Oczywiście, że nie. Inaczej historia powtórzy się, jak z W. Lipińskim, którego w Polsce z różnych przyczyn długo nie uznawano. I dopiero w zeszłym roku, podczas prezentacji w Warszawie mojej powieści w języku polskim „Dzieci Jafeta”, profesor Tomasz Strzyżak z Instytutu Pamięci Narodowej z nutą goryczy zauważył: „Polska straciła Lipińskiego. I nie wyszło to na dobre stosunkom naszych narodów”.
Obcięte gałęzie… — Powieść jest wielowątkowa. Czy nie obawiała się Pani, że narracja się „rozdrobni”? — Powieść jest jak drzewo: pień, gałęzie pierwszego rzędu, drugiego rzędu… Pniem są niezwykłe losy ukraińskiej inteligencji w piekielnym XX wieku, losy na „krwawych ziemiach”, według określenia Timothy’ego Snydera. A „gałązki” tej wielkiej korony nie powinny zasłaniać jedna drugiej. Na przykład los naszego ludu na ziemiach kubańskich, gdzie przez wieki niszczono ukraińskie prakorzenie: jednym z końcowych aktów tego niszczenia stało się wyjście całego narodu w świat… Pod koniec 1943 roku, gdy Niemcy wycofywali się z Kaukazu, za nimi ruszył cały tamtejszy naród. Szli, wiedząc, że przed nimi zima; wyruszyli w niedaleką drogę na koniach, wiozą skromny dobytek na wołach, na krowach, szli pieszo, w tłumokach na plecach nieśli to, co najpotrzebniejsze; były wsie, które całkowicie opustoszały. Szli stepem, uciekając przed rosyjskim terrorem, marznąc w zamieci i srogim mrozie. To było wyjście narodu, znacznie większe niż Exodus Żydów z egipskiej niewoli, bo z Egiptu, jak świadczą źródła, wyszło 600000 niedawnych jeńców, a tutaj przed dzikim Moskalem uciekło ponad 1000000… Tylko że o tamtym Exodusie legenda przetrwała kilka tysiącleci, a o tym mało kto wiedział. Rosyjski bolszewik nie mógł wybaczyć duchowi wolności, przeniesionemu kiedyś z brzegów Dniepru. Podobnie jak na naród żydowski, w tym cierpiącym wyjściu czyhała broń na bezbronny lud, tyle że nie włócznia i prosty egipski miecz — strzelano do nich z sowieckich samolotów lecących na niskim pułapie, zrzucano bomby i granaty na głowy kobiet i dzieci. Najpierw temu cierpiącemu ludowi przydzielono ziemię w pobliżu Nowogródka na Białorusi, jednak front się przetaczał, i wraz z nim naród znów wędrował na Zachód, a teraz przydzielono mu ziemię… aż w północnych Włoszech. Niezwykła droga przez Polskę, Niemcy, Austrię… Przybysze i tutaj szybko zorganizowali życie, lecz w działanie weszła umowa jałtańska: mili alianci siłą wydawali cierpiących wąsatemu lokatorowi Kremla na śmierć i tortury.
Republika Oleńska, znana i nieznana — Malując wydarzenia na dość szerokim płótnie, zwraca Pan/Pani szczególną uwagę na Polesie. Dlaczego? — Polesiański opór w czasie II wojny światowej tak się złożyło, że przez długi czas wypadał z pola widzenia pisarzy i dziennikarzy. Tymczasem w czasie II wojny światowej istniał fenomen Republiki Oleńskiej, skąd wypędzono zarówno hitlerowskich, jak i rosyjskich okupantów, i gdzie w czasie, gdy pod Moskwą i Stalingradem grzmiały działa, tutaj, na Polesiu, była całkowicie ukraińska władza. Republika Oleńska obejmowała terytorium, które przewyższało powierzchnią Holandię czy Belgię. Gdzie, proszę powiedzieć, w Europie zdarzyło się, aby powstańcy wypędzili okupanta z terytorium całego kraju? A przecież istniała jeszcze taka sama niezłomna Republika Kołkowska, dotąd mało znana Sicz Kostopolska… Dla obiektywizmu warto wspomnieć o Republice Łokockiej w Rosji. Jednak zamiast opowiadania, aby nie było oskarżeń, przytoczę po prostu fragment z wikipedycznej noty o „republice”, armii i dowódcy Kamińskim: „Republika Łokocka została oficjalnie uznana przez władze niemieckie 15 listopada 1941 roku… Oficjalną ideologią stał się narodowy socjalizm, partią rządzącą — Narodowosocjalistyczna Partia Rosji… Ludność żydowska Okręgu Łokockiego została całkowicie zniszczona… Historia Republiki Łokockiej zakończyła się jesienią 1944 roku. W tym czasie Kamiński w Warszawie tłumił antyhitlerowskie powstanie Polaków. Wkrótce „kombriga Kamińskiego”, jak siebie nazywał, rozstrzelali gestapowcy, a resztki jego wojska włączono w skład oddziałów generała Własowa”.
Teraźniejszość splotła się z przeszłością… — Pana powieść „Na rozstajach losu” to dzieło o niezwykle trudnych i dramatycznych latach piekielnej przeszłości minionego stulecia, ale czy są w niej też problemy sięgające czasów obecnych? — Każda powieść historyczna to przede wszystkim utwór o teraźniejszości. Źli ludzie chcieliby dziś wykorzystać polsko-ukraiński konflikt czasów II wojny światowej, tragedię wołyńską lat czterdziestych, by skłócić nas z sąsiadką. Ale w powieści, między innymi, mowa o tym, jak Taras Borowec stawał w obronie Polaków przed gauleiterem Ukrainy Erichem Kochem. Dywizję „Galicja” próbowano obwiniać o udział w stłumieniu powstania antyhitlerowskiego w Warszawie i w innych antypolskich akcjach — to daremne zajęcie chytrego ludu. Jako świadectwo czegoś zupełnie przeciwnego: generał Anders, człowiek rzadkiej odwagi i najszerszej erudycji wojskowej, już po wojnie wręcza Pawłowi Szandrukowi, dowódcy Armii UNR, do której wchodziła także dywizja „Galicja”, najwyższe odznaczenie za wojskową dzielność — Order Virtuti Militari. A ponadto w powieści opowiada się, jak w obronie dywizjonistów stają papież Pius XII, żona prezydenta USA Eleanor Roosevelt… Szli przez ogień i gorzkie dymy, spotkały ich piekielne próby, upadali i znów się podnosili, bo szli bronić swojej ziemi. I dopóki pamiętamy o nich, są naszymi współczesnymi.
Rozmawiała Klawdija TROFYMCZUK
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
kopolskiego teatru dramatu muzycznego, a ponadto przez ponad rok — nawet dyrektorem tego teatru. W zimowych sezonach teatralnych od 1947 do 1949 roku był wiodącym aktorem-solistą Dniepropetrowskiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. T. H. Szewczenki. A w letnich sezonach 1947—1948 lat był zaangażowany przy obwodowych filharmoniach Dniepropetrowska, Drohobycza i Równego.
Машинний переклад
W tym roku znanemu pedagogowi, bandurzyście, kompozytorowi Wasylowi Kurylence. Mykoła Dołhow, badacz sztuki kobziarskiej Naddnieprza, kandydat nauk filologicznych, m. Dniepr. Wasyl Kurylenko wspomina w swoich dziennikach: „Internat mieścił się na podwórzu komitetu okręgowego partii przy ulicy Bosybroda, która przechodziła obok rzeki Udaj... Szukaliśmy ich (dzieci, które zostały bez rodziców. — Red.) na bazarach, na dworcach, zdejmowaliśmy z pociągów, w tzw. „melinach”, w różnych slumsach”. Mundur na nich zakładali niemal zmilitaryzowany, w kolorze khaki, pasy z marynarskimi klamrami, szyli chromowe buty. Dzieci były różne wiekiem — od 12 do 18 lat, czasem bardzo zdolne, oczytane, mądre, a częściej — zastraszone; zdarzały się, ale jednostki — zdemoralizowane; a jeszcze były „marzycielskie, które szukały w wędrówkach różnych przygód...”. Wspomina Wasyl Kurylenko, że w ciągu jesieni, zimy i lata „niemało przeszło przede mną dzieci, większość z nich nie zapamiętała się... Zapamiętały mi się najtrudniejsze. Pamiętam Monię Kapłana”. Kiedy go umyto, podleczono z pociągowych włóczęg, włączono do pracy zawodowej i społecznej, to w czasie wolnym zadziwił wszystkich swoim dźwięcznym sopranem (dyskant — doprecyzowanie W. K.). Później, we wspomnieniach, nauczyciel porówna głos Moni z głosem włoskiego chłopca Robertino Lorettiego. „... Jak zaśpiewa bywało „Wychodżu odin ja na dorogu”, albo „Zwiozdoczka jasnaja”, „Mitka-slesar na zawodie polubił głaza odni...”, albo „Pisma k matiery” S. Jesienina... Często, wspominając jego śpiew, po prostu dziwię się, jak mógł nastolatek, dziecko jeszcze, z takim uczuciem, po dorosłemu śpiewać pieśni dorosłych”. Gabinet Wasyla Kurylenki mieścił się obok pomieszczenia, gdzie spały dzieci. Z nimi on też spał w jednej sali. Dzieci starano się jak najaktywniej włączać do społecznie użytecznej i estetyczno-wychowawczej pracy. Na przykład, do kierowania kółkami włączano studentów technikum pedagogicznego. A strunowymi kierował on sam. „Ja wtedy właśnie fascynowałem się skrzypcami. W ogóle, od dzieciństwa już grałem na bałałajce, gitarze, mandolinie, ze słuchu grałem wiele pieśni i tańców na pianinie”. Wasyl Pyłypowycz szczegółowo wspomina wszystkie perypetie niełatwej pracy pedagogicznej z byłymi bezdomnymi, którzy stopniowo przyzwyczajali się do normalnego życia. Do nich odnosił się z szacunkiem i sprawiedliwie, a w odpowiedzi podopieczni odpowiadali wzajemnością, bo ich lider w oczach wychowanków był jeszcze zręcznym aktorem (szczególnie za grę „bohaterów-kochanków”, wirtuozowską grę na instrumentach muzycznych i kunsztowne czytanie artystyczne). Jednym słowem, autorytatywny wychowawca. Oto jak on pisze o tym: „Mnie, całkiem jeszcze młodemu, jakoś udawało się do każdego znajdować szczególne podejście, torować drogę do dziecięcych serc: skąd we mnie wszystko to się wzięło, ja sam dokładnie nie wiem. Możliwe, od tego, że uważałem ich za ludzi. Wierzyłem w nich, i oni to czuli. I ja starałem się w jakiejś mierze usprawiedliwić takie ich zafascynowanie, zaufanie; skąd we mnie wzięło się to — niewiadomo. Możliwe, od rodziców, możliwe...”. Właściwie, wychowanie, które prowadził Wasyl Kurylenko, bazowało na zasadach ukraińskiej moralności ludowej. Nowa zaś władza radziecka wcielała zupełnie inne zasady kolektywnego wychowania. Jej były potrzebne posłuszne „kółka i śrubki” surowego mechanizmu państwowego, tzw. dyktatury proletariatu. Więc wkrótce go przerzucono do innej pracy komsomolskiej. W 1926 roku internat został rozformowany i zreorganizowany w Gustyńską i Ładańską kolonie (w byłych znanych klasztorach) na wzór charkowskiej kolonii, gdzie pracował A. Makarenko. Od 1927 do 1930 roku Wasyl Kurylenko nauczyciele w wioskach Wereskuny i rodzinnej Rudiwce. Wasyl Kurylenko z chórem. Tego samego 1930 r. go kierują na naukę do Dniepropetrowskiego Instytutu Profoświaty, który później zreorganizowano w uniwersytet. Nie wykluczone, że jemu przychodziło być obecnym na wykładach z historii, które wtedy czytał profesor D. I. Jawornycki. A to był ważny moment w jego życiu. Po ukończeniu uczelni w 1934 roku Wasyl Pyłypowycz zaczyna pracować jako dyrektor szkoły średniej nr 60 m. Dniepropetrowska. W 1938 roku na skutek donosu kolegów-nauczycieli został aresztowany i trafił w łapy NKWD... Jedną z nich — nauczycielkę historii Dmytrijewą, Wasyl Pyłypowycz wspomina z nazwiska, a innych dwoje — tylko z inicjałów: P. O. i P. Sz. (jemu dawali czytać ich donosy). Od rozstrzelania, najprawdopodobniej, uratowała była aktywna działalność komsomolska. Ale stamtąd on wrócił spustoszony moralnie, a fizycznie — kaleką, pod surowym zakazem opowiadania o wszystkim, co on przeżył w czekistowskich katowniach. Po zwolnieniu w 1939 roku wznowiła się jego praca pedagogiczna, ale już na obwodowych kursach nauczycielskich. W latach 1940—1941 on kieruje szkołą szkoleniową nr 22 m. Dniepropetrowska. Nawet podczas wojny Wasyl Kurylenko chodził, utykając, po wioskach z bandurą. Jak on napisze później, wykonując zadania wywiadowcze dla podziemników. Oto tutaj my podeszliśmy do najciekawszego z życia Wasyla Pyłypowycza Kurylenki. Wśród wszystkich instrumentów muzycznych najulubieńszą była bandura, którą on zafascynował się na całe życie i bez której nie wyobrażał swojego istnienia. Jeszcze w porze swojej młodości on po raz pierwszy usłyszał śpiew przy bandurze od rudiwskiego nauczyciela Iwana Jakowenki. Od niego przejął podstawy gry na instrumencie, i w końcu nauczyciel przekazał, jak sztafetę, starą bandurę swojemu utalentowanemu uczniowi. Zapewne, gra na tym odwiecznie narodowym instrumencie stała się jeszcze jedną z przyczyn jego aresztowania przez NKWD w okresie kultu jednostki... Wspomina Wasyl Pyłypowycz i o jednym „z potomków kobziarzy-ślepców, zwycięzców zaporoskiej sławy Serhija Wojtiuka”. Niezwykle ciekawie opowiada o starym nauczycielu Kurinnym Mykole Ołeksijowyczu (szedł rok 1924), ojciec którego jeszcze jako kawaler widział jak przez Wereskuny z Kaczanówki do Trostiańca latem 1845 czy 1846 roku szedł Taras Hryhorowycz. On nawet rozmawiał z nim, towarzysząc do Trostiańca. Prapradziadek Kurinnego był atamanem kurennym jeszcze przy hetmanie Pawle Skoropadskim. Mykoła Ołeksijowycz słyszał z opowieści swojego ojca, jakim zapamiętał się Taras Hryhorowycz: „Jeszcze nie stary, łysina tylko zarysowywała się, ubrany był w wyszywaną koszulę, słomkowy kapelusz, na ramiona zarzucona lekka świta. Taras Hryhorowycz lubił chodzić sam po drodze, rozmawiał z wieśniakami, czasem zatrzymywał się, robiąc szkice. W upał Taras Hryhorowycz buty nosił w rękach, idąc bosymi nogami pieszo. Kiedy ojciec Mykoły Ołeksijowycza Kurinnego zapytał: „Dlaczego wy idziecie boso?”, to usłyszał w odpowiedzi: „Żeby być bliżej do rodzinnej ziemi, o której wielu z moich ojców, krewnych tylko marzyło we śnie”. Wojna kończyła się, i od 1944 do 1947 roku Wasyl Pyłypowycz pracuje jako artysta Ni-. Po tym, jak on rozstał się z działalnością teatralno-koncertową, Wasyl Pyłypowycz poważną uwagę zaczął poświęcać sprawie bandurzystowskiej, która stopniowo przerodziła się w amatorską twórczość kompozytorską. Na tym polu on ujawnił swój talent najpełniej i osiągnął zauważalne sukcesy.
Szkoda, że nie wspomina on we wspomnieniach o swojej pierwszej piosence, którą stworzył do słów któregoś z ukraińskich poetów, chociaż zapewne nie jest to aż tak ważne. Jednak dotarła do nas fotograficzna kopia listu Wołodymyra Sosiury z 27 grudnia 1959 roku z sanatorium „Koncza-Zaspa” do Wasyla Kurylenki w sprawie piosenki, którą ten stworzył do słów wiersza „Maria”. Początkowo znany poeta oburzył się, że jakiś tam nieznany bandurzysta śmiał bez jego pozwolenia udźwiękowić tę intymną poezję. Oto fragmenty listu na dwóch stronach: „...Wybaczcie i Wy mnie, że niesłusznie obraziłem Was i za dobro odpowiedziałem przykrością, co jest zupełnie obce mojemu sercu. ... Jeszcze raz proszę wybaczyć moją liryczną wybuchowość. Rzeczywiście, oprócz lirycznych są muzyczne skrzydła w piosence, a ja Was nie zrozumiałem i obraziłem się za „Marię” zamiast dziękować Wam za te skrzydła, które daliście „Marii”. Stanie się ona jak czteroskrzydły Serafin w religijnej legendzie i poleci na tych skrzydłach do jeszcze większej liczby ludzkich serc...”. Wspomina poeta w liście także o szkalowaniu jego wiersza „Kochajcie Ukrainę”: „...gdyby u nas była ukrainizacja, przeciwko której, kiedy była wcześniej, zaciekle występowali tylko trockiści i wielkomocarstwowe szumowiny, z którymi (zwłaszcza z „wielkomocarstwowcami”) nie prowadzono i nie prowadzi się tak bezlitosnej walki, jak z ukr. nacjonalistami. Wybaczcie, że się zdenerwowałem i rozfilozofowałem. Szczerze i na zawsze Wasz Sosiura (jako podpis)”. We wspomnianym wyżej liście zawarte było zaproszenie W. Sosiury dla W. Kurylenki do przyjazdu w gości do jego kijowskiego mieszkania, aby jego śpiew mogło posłuchać małżeństwo Sosiurów. Równie ciepło przyjmował u siebie kompozytora-amatora także Pawło Tyczyna po tym, jak ten napisał piosenkę „Leśne dzwonki”. Poeta podarował mu swój tomik. A potem razem z żoną wszyscy troje z przyjemnością śpiewali nasze pieśni ludowe. ku (1.07.1907—9.10.1972) mija 110 lat od dnia urodzin i 45 lat, odkąd jego dusza odleciała w zaświaty. Pochodził z Czernihowszczyzny, całe swoje świadome życie spędził w Dniepropietrowsku (obecnie — Dniepr), gdzie został pochowany. Działalność pedagogiczna Wasyla Kurylenki zaczynała się od kierowania domem dla bezdomnych, kiedy sam miał zaledwie 17 lat. Grał na wielu instrumentach muzycznych, ale na całe życie pozostał wierny bandurze. Pasja do amatorskiej twórczości kompozytorskiej pozwoliła mu osobiście poznać znanych mistrzów poetyckiego słowa lat 60.—70., takich jak M. Rylski, P. Tyczyna, W. Sosiura, A. Malyszko i wielu innych. Piosenki napisane przez niego brzmiały w radiu obwodowym, republikańskim i ogólnozwiązkowym. Pisała o nim prasa, wydano płytę gramofonową, niektóre piosenki wykonywali nasi znani śpiewacy. Przez całe swoje życie wykładał język ukraiński i literaturę w szkołach centrum obwodowego.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Najczęściej W. Kurylenko widywał Maksyma Rylskiego jeszcze przed ich znajomością. A kiedy się zaprzyjaźnili, dniepropetrowski artysta gościł u znanego mistrza pióra w Hołosiejewce. W wyniku tej współpracy zabrzmiały pieśni do słów „Jabłka dojrzałe”, „W cichym śnie”, „Jak nie kochać”.
Z czasem powstały pieśni do wierszy Andrija Malyszka — „Dziewczęca”, „Pożegnalna” i „Komsomolska-biesiadna”.
Z tą ostatnią, jak później wspominała żona W. P. Kurylenki, Wira Fedoriwna, wydarzyła się osobliwa historia. Jak wspomina, pieśń brzmiała bardzo melodyjnie. Ale znaleźli się życzliwi z grona stróżów moralności, którzy zarzucali kompozytorowi niemal propagowanie pijaństwa. A potem spohutniali się: przecież Malyszko napisał. Znaleźli nowy pretekst: nie odpowiada formie pieśni biesiadnej. Na to sam Andrij Samijłowycz, wysłuchawszy utworu, odparł napastnikom: „A czemu nie? Posłuchajcie szkockiej... Nasza pieśń odpowiada temu rytmowi”. A jednak z pewnych względów bandurzysta-kompozytor nie wracał już do wykonywania tego utworu.
Oczywiście w swojej twórczości
W. Kurylenko nie mógł pominąć uwagą naszych ukochanych genialnych poetów: T. Szewczenkę („Mijają dni”, „Ach, jedna ja, jedna”, „Płynie woda do morza sinego” oraz „W gaju, gaju”) i Łesię Ukrainkę („Stałam i słuchałam wiosny”, kołysankę „Księżyc jasniutki”, „Mam jedną” oraz „Siedem strun”).
Oprócz tego jego uwagę przyciągała także twórczość utalentowanych dniepropetrowskich poetów, a mianowicie M. Czchana, M. Mykołajenki, P. Kononenki, S. Burłakowa, a także kamieńskiego — I. Niemyryczа. Tym ostatnim W. Kurylenko się opiekował, gdy ten w młodzieńczych
List W. Sosiury latach pozostał bez rodziców. I. Niemyryczo dzięki wsparciu zdołał osiągnąć pewne sukcesy w życiu — został członkiem państwowej kapeli bandurzystów USRR, a jego ostre miniatury satyryczne często drukowano w czasopiśmie „Perec”.
Z każdym rokiem twórczość
Wasyla Kurylenki coraz bardziej przyciągała uwagę miłośników pieśni. Rozbrzmiewały one w radiu obwodowym, republikańskim i ogólnozwiązkowym. Na podobnych szczeblach pisała o nim ówczesna prasa.
Według oceny specjalistów miał z natury tenor liryczny, dlatego jego śpiew był dynamiczno-miękki, jakby owinięty smutno zamyślonym welonem mgły. W sposobie wykonania dominowało powściągliwe rozmyślanie, nawet tajemna melancholia, jakaś dziwna szlachetność.
Mistrzowsko wykorzystywał
W. Kurylenko także barwowe możliwości instrumentu. Dlatego, choć akompaniament nie odznaczał się złożonością brzmienia, niósł ze sobą szczególne artystyczne znaczenie.
Ogólnie rzecz biorąc, pieśni stworzone przez Wasyla Pylypowycza Kurylenka wyróżniają się płynnością melodii, rytmiczną swobodą ogólnego ruchu i szerokim zakresem brzmienia. Wyraźnie czuć w nich wpływ pieśni ludowych: recytatywno-piosenkową melodykę w tradycjach wykonawstwa bandurzystów i lirników.
Odnaleźliśmy i odrestaurowaliśmy ponad pięćdziesiąt pieśni, stworzonych przez W. P. Kurylenka do słów poetów ukraińskich, w tym dwie – do słów rosyjskiego poety S. Jesienina („Сыплет черёмуха цветом” oraz „О верю, верю”).
Nietrudno zauważyć, że kompozytor-bandurzysta sięgał po poezje, które były zgodne z jego emocjami duchowymi.
Zupełnie naturalne, że nie wszystkie pieśni Wasyla Kurylenka przetrwały próbę czasu, lecz w tamtych latach, dzięki jego popularnym pieśniom, stopniowo przychodziło uznanie.
Brał udział w Dniach Dekady Sztuki Ukraińskiej w Moskwie; I. Kozłowski i kompozytor I. Szaporin zauważyli: „Wysłuchaliśmy śpiewaka i kompozytora-bandurzysty Kurylenka Wasyla Pylypowycza, który przedstawia niewątpliwe zainteresowanie. ... Zapoznanie szerokiej publiczności z jego twórczością wykonawczą byłoby uzasadnione i mogłoby jedynie uzupełnić świąteczne dni Dekady Sztuki Ukraińskiej” (Z materiałów archiwalnych W. Kurylenka. — Kopia listu do zastępcy ministra kultury URSR Czabanenki I.I. — 1960, 20 listopada).
Uznaniem poziomu mistrzostwa kompozytora-bandurzysty stało się wydanie w 1968 roku przez Ogólnozwiązkową firmę „Melodia” płyty gramofonowej z czterema jego pieśniami – „Maria” W. Sosiury, „Leśne dzwoneczki” P. Tyczyny, „Świerki” D. Łutsenki oraz „Studnia” I. Niemyriczа.
W. Kurylenko, jako wdzięczny uczeń, poświęcił pieśń „Smereki” swojemu najpierwszemu nauczycielowi I. Jakowenkowi, który nauczył go gry na bandurze.
Tegoż samego roku 1968 W. P. Kurylenka wybrano delegatem V Zjazdu Kompozytorów Ukrainy.
Szczególnej popularności nabrały jego pieśni „Maria” do słów W. Sosiury i „Jaworów” do słów R. Bratunia, które z przyjemnością włączali do swojego repertuaru znani mistrzowie śpiewu D. Hnatiuk i K. Ohniewyj.
Wasyl Pylypowycz przeżył bardzo ciekawe, wypełnione twórczością muzyczną życie, które od młodzieńczych lat łączył z działalnością pedagogiczną (nawiasem mówiąc, czworo jego braci również zostało pedagogami!), w szczególności z nauczaniem języka i literatury ukraińskiej w szkołach ówczesnego jeszcze Dniepropetrowska.
Swoje głębokie przemyślenia na temat wychowania młodzieży, stosunku do otaczającego świata, zwłaszcza przyrody i ludzi, zdołał częściowo przelać na kartki dwóch grubych zeszytów wspomnień, dotąd, niestety, niewydanych.
Na koniec jeszcze o jednym niespełnionym marzeniu Wasyla Pylypowycza (według jego słów): „Kocham życie. Jedyne, co mógłbym jeszcze zrobić, to ukończyć konserwatorium. Za późno dowiedziałem się, że mógłbym składać prawdziwe pieśni. Mówią, że i teraz mam dobre, ale co bez wykształcenia muzycznego?”.
W. P. Kurylenko został pochowany wraz z żoną na cmentarzu Surśko-Litewskim w Dnieprze.
W Czernihowie pozostał po nim wdzięczny bratanek Serhij Mykołajowycz Kurylenko. Równie wszechstronnie uzdolniony jak jego wuj — zawodowy muzyk-klarnecista Czernihowskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. T. H. Szewczenki, zajmuje się malarstwem i twórczością kompozytorską. Skrupulatnie gromadzi materiały o życiu i twórczości W. P. Kurylenki w celu otwarcia ekspozycji w jednym z muzeów Czernihowa.
Машинний переклад
7 kwietnia odszedł do innego świata Wasyl Stepanowycz Łytwyn (1941—2017), Kobziarz, Mędrzec, Wielki Ukrainiec, Świetlany Człowiek, rycerz ukraińskiego ludowego Ducha, zasłużony artysta Ukrainy, Nauczyciel, Duchowy przewodnik, Ojciec dla wielu z nas, twórca Stritiwskiej szkoły kobziarskiej, członek Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”. Łarysa HROMADSKA Zdjęcie autorki Ukraina jest niepodległa już ponad 25 lat. Lecz ukraińscy twórcy, którzy swoją pracą, twórczością, życiem niosą prawdziwą Ukraińską Ideę Narodową, czasami pozostają mało znani na szczeblu ogólnopaństwowym. O nich mało mówią w radiu, nie pokazują ich w TV. Do takich ludzi należał również sławny współczesny filozof Wasyl Łytwyn. Razem z żoną Antoniną Iwaniwną przeżyli ponad pół wieku, urodzili i wychowali sześcioro dzieci: 4 synów i 2 córki. We dwoje z żoną i osobami o podobnych poglądach Wasyl Stepanowycz wcielał w życie swoją ideę stworzenia szkoły kobziarskiej. I jeszcze w 1989 r. we wsi Stritiwka w rejonie kaharłyckim otwarto jedyną szkołę, gdzie młodzi kobziarze opanowują akademicką i staroświecką bandurę, kobzę, lirę. Uczniowie Wasyla Łytwyna rozlecieli się po całej Ukrainie, by nieść jego Słowo i ukraińską pieśń. Właśnie w pieśni kobziarz widział ratunek duszy narodu, zmartwychwstanie jego wielkości i siły. Pozostawił swoim potomkom setki własnych pieśni. Każdą pieśń, autorską czy ludową, Wasyl Stepanowycz nie po prostu wykonywał w sposób niedościgniony, on ją przeżywał. Wydawało się, że rozmawiał z samym Bogiem. Na szczere słowo Nauczyciela, Przewodnika Łytwyna czekały organizacje kozackie i zespoły pedagogów, różne wspólnoty i zwykli ludzie. Do niego na pielgrzymkę, po mądrą radę, filozoficzną myśl do wsi Hrebeni, która znajduje się na Prawobrzeżu Kijowszczyzny, jechali nie tylko ze wszystkich zakątków Ukrainy, ale i z zagranicy. Przez wiele lat Wasyl Łytwyn był przewodniczącym Rady Starszyzny ukraińskiego kozactwa. Marzył i wierzył w zmartwychwstanie kozackiego ducha na Ukrainie oraz był przekonany, że dobrobyt i potęga naszego państwa są możliwe tylko przy zjednoczeniu kozactwa. W jego małej chacie w malowniczej wsi nad Dnieprem nie ma gazu, za to jest piec, na którym dorastały dzieci. W ich rodzinie zawsze szanowano ukraiński zwyczaj i książkę. Lecz najbardziej Wasyl Stepanowycz szanował Przyrodę. Kochał każdego kwiatka, ptaszka, drzewo, żabkę tak samo, jak i człowieka. Bo wiedział, że człowiek jest tylko częścią Wszechświata. Wasyl Stepanowycz nigdy nie rozumiał niewolniczego posłuszeństwa wobec obcej kultury i mody. Święcie strzegł Ukraińskiego Kozackiego Zwyczaju. Ostro odczuwał Prawdę. Pozostawił po sobie kobziarz wielu uczniów, kilkaset pieśni i mnóstwo mądrych wypowiedzi. Jego szczere słowa padały w duszę słuchaczy jak doborowe ziarno i kiełkowały dobrymi uczynkami oraz właściwymi czynami. Nigdy nikomu nie narzucał swojego sposobu życia, swoich poglądów na Świat. On po prostu żył i tworzył miłość, dobro, darował radość obcowania z nim, jego bandurą i pieśnią. Wasyl Łytwyn nie nazywał siebie prorokiem, chociaż umiał przewidywać wydarzenia; nie nazywał siebie wołchwem, chociaż niósł mądrość, wiedzę, światło; nie nazywał siebie uzdrowicielem, chociaż uzdrawiał nasze dusze szczerym słowem. I jego miłość, światło, pieśń, słowo będą żyły zawsze. Pochowali kobziarza Wasyla Łytwyna w rodzinnych Hrebeniach według dawnego ukraińskiego kozackiego zwyczaju. Brzmiały pieśni i modlitwy do Rodzimych Bogów, sławiono Dażboga, ciało przykryto chińską tkaniną. Żegnać Wielkiego Ukraińca przyjechali zewsząd krewni, przyjaciele, uczniowie, kozacy, twórcy, pedagodzy. Zgodnie ze zwyczajem, przyprowadzono też konia. Przez kilka godzin brzmiały pożegnalne słowa wdzięczności pod adresem Wasyla Stepanowycza; wdzięczności Losowi za radosne chwile obcowania z kobziarzem-filozofem, za możliwość dotknięcia jego Wiedzy. A kobziarz, zasłużony artysta Ukrainy Taras Syłenko towarzyszył kozackimi pieśniami do Wyryju świetlanej Duszy Wasyla Łytwyna, który w pełni wypełnił swoją misję w tym ziemskim życiu. On nie umarł, a przeszedł do innego świata, odleciał w Wyryj do Przodków, aby znów powrócić do swojego Ukraińskiego Rodu.
Машинний переклад
Spójrz na siebie z boku… Spójrz na siebie z boku ze szczytu swoich lat. Spójrz nieomylnym okiem, konwojuj sam siebie na raport.
Spójrz prokuratorsko surowo, spójrz jak oskarżyciel, spójrz jak na obcego, spójrz — i nie wybacz.
Sąd wydaj nad samym sobą, obronne zapomnij tarcze. Spójrz, jakbyś właśnie z boju, sztandar straciwszy, wypełzł ty.
Może wyjdziesz na prostą, jeśli zbijesz czapkę z pychy. Może niebo ci wybaczy nieumyślne choćby grzechy.
A gdy wybłagasz miłosierdzie, rozgrzebując lat archiwum, to zadrży duszy rdzeń i zapragnie prawdziwych słów.
Droga przebyta. Krótkie terminy masz, myśląca trzcino. Spójrz na siebie z boku, prawdę znając naprzód!
22.02.2017
Nie zazdrośćcie geniuszowi… Nie zazdrośćcie geniuszowi, bo geniusz jest wszechplanetarnym sierotą. On w samotności błogosławionej swoją drogę osobno przemierza.
Jego rozciągną na cytaty, nakleją żwawo etykiety. Literacki patolog potnie los na kawałki.
Niemy, wijąc się z bólu, świadomy wyższego celu, ucieknie dusza jego na wolność, w sprawiedliwsze światy.
Chyba że rzadko w żałobie odwiedzi ziemię skrycie. Lecz ciała w kamiennym podobieństwie dusza sieroca nie pozna.
29.04.2017
Wszystko w tym świecie jest tajemnicą Wszystko w tym świecie jest tajemnicą, człowiek, zwierzę, owad, ptak, pstrość flory, grunt, woda, gra palców światła przelotna, motyla ozdoba delikatna i natura kamienia twarda.
Wszystko w tym świecie jest tajemnicą i kiedy w środku zimy sikorka zapuka w szybę, to na wieść, ale jaką? Duszy się nie śpi, jeśli zaś jej się śpi i sen się przyśni, to skąd on — nocny ten gość?
I śnieg, który w zachwycie iskrzy się, i cień, który pada na twarze, i nerwowa mowa błyskawic — wszystko tajemnica! wszystko niewytłumaczalność! Nauka przegrywa. Nieuchwytność —
nieuchwytne solo tajemnic.
19.12.2016
Anioł-sześcioskrzydły Dzień rozkołysany, jak łódź, kołysa-kołysa-chybocze. Szumów pełen, śmiechów pełen, dzień rozkołysany, jak łódź, światłem obmywany, cudowny, malachit-błękit.
Długie szumy, pauzy zwięzłe, co na oku, to na myśli, symbolistów kres. Od Czuprynki, Woronego i Filiańskiego pomoc, muzyka, rozbieg.
I nadziemne, i nadczasowe, i przeszłe, i współczesne z sercem za jedno. Pomieszane dziś i wczoraj, dzień rozkołysany, jak łódź, dzień jak chmiel-wino.
Dźwięki-pluski-echa-błyski, świat zabezpieczony od nacisku złowrogich sił. Któż mu za obrońcę? Anioł światła, anioł słońca, anioł-sześcioskrzydły.
Magnolie w Botanicznym Znowu zakwitły magnolie pocieszających kolorów. Boże mój, szaleję ja od Twoich darów.
Wyzwaniem melancholii, nieszczęściom na przekór, bujnie kwitną magnolie, cieszą zmartwychwstały wzrok.
Białe i różowo-białe, wparłszy się w szaroziemię, uzdrawiają duszę i ciało, budzą niejasne drżenie.
Wzgórza w terytorium wziąwszy bez boju w brankę, żywią żarliwe magnolie chmielem wiosny mieszczan.
Toż przy jakiej okazji w kijowskiej stronie — z Indii Zachodnich, czy z Azji przybysze czarujący?
22.06.2016
Wyrazem monopolu na wszystko, co dokoła wyrasta, jaśniejącej magnolii patetyczna piękność.
W tym życiu tragicznym ja na smutkach się znałem. W kwietniu w Botanicznym radością się przejmowałem.
W jutrzejszy dzień wpatrzony, smutki zapomnieć wolałem. Słuchałem, jak Włodzimierski zachwytem dzwonów kwitł.
Wściekły deszcz On tak się nakręcił, wpadł w szał, tak bił w bębny placów, jakby popełnić zbrodnię się śpieszył ten rwący, ten wściekły deszcz.
Była tu jawna wrogość, pragnienie bezbłędnej gry. Aż zadławiła się woda i runęła z wnętrzności rynien.
Lecz nagle on urwał się i zamilkł, śmiech zapanował, gdzie rządził płacz.
11.04.2016
Zamigotał niebieski jedwab: światła wytoczyła się piłka.
I wznowił się zwykły ruch przy wejściach i sklepach. I odmłodniały dokoła oblicza umytych kamienic.
I odmłodniałem ja, stary, złapałem się na haczyk złudzenia w tym mieście, gdzie rządził Kij, zwierzył Batu, płonął Majdan.
18.08.2016
Opowiedz mi o mnie, muzyko… Władzy słów zakładnicy, mimo wszystko musimy uznać i nieudolność słów. Opowiedz mi o mnie, muzyko, żebym siebie lepiej zrozumiał.
Jest przecież w nas jeszcze i siła niekierowana, ciemna, jak dyktatorski reżim. Mową buntowniczą Beethovena ty mi o niej opowiedz.
Czarne wody czarnej depresji wysusz lub wyczerp do dna. Muzyko, tyś siostrą poezji, ale wiesz więcej, niż ona.
Ja nie jestem w stanie powstrzymać emocji, jak podchwyci dźwięków zamieć. O ten chmiel od jaśniejącego Mozarta! Toż to jestestwa, duszy mojej chmiel.
I jakich jeszcze jej potrzeba pokazów, świadectw czy potwierdzeń mędrca, kiedy, muzyko, tyś z nieodpartych dowodów tajemnicy obecności Stwórcy.
I dlatego za twoją górną nutę ja jeszcze trzymam się, jak za sznurek, żeby między słowem a aniołów wspólnotą nie zerwał się drżący związek.
21-22.01.2017
* * *
Książki mojego księgozbioru.
Jarosław Iwaszkiewicz
Książki mojego księgozbioru — moja pociecha i żarliwy żal. Ja ich skarbów wysokogórskich nie zamienię i na Wersal.
Jak ciężko będzie rozstawać się w swój ostatni wydech-wdech z nimi — nosicielami szczęścia cudzego i nieszczęść cudzych.
Lecz czy cudzych? Niedowiedzioną w nich czuję siłę, która jednoczy. Trzymają szyk w mroku sodomy wysokogórskie pisma.
Na dotyk palców czekają cierpliwie, na błysk oczu, na serc Golfsztrom. Jeśli, żegnając się, zapłaczę, to płacz należeć będzie do nich.
02.05.2017
Машинний переклад
NSPU przeprowadza spotkania z literatami i artystami z różnych obwodów naszego państwa. Obecnie w gości na wieczór literacko-artystyczny „Od Dniestru do Karpat” przybyli pisarze, członkowie studiów literackich oraz artyści z Czerniowiec. Nadija KYRIAN Wieczór prowadził poeta, prozaik, dramaturg, doradca przewodniczącego NSPU Wasyl Folwaroczny, w przeszłości sekretarz odpowiedzialny Czerniowieckiego oddziału NSPU. Opowiedział on o historii Czerniowieckiego oddziału, przedstawił współczesnych pisarzy i członków studiów literackich. Kierownikiem delegacji był ukraiński pisarz, dramaturg, zasłużony dziennikarz Ukrainy Wasyl Dowhyj. Swoje wiersze i fragmenty prozy czytali członkowie studiów literackich Witalij Pocilujko, Jarosława Kybycz, Wasyl Kukulniak, Mychajło Brozynski, Hałyna Melnyk, Wołodymyr Melnykow, Łesia Lubarska, Wiktor Maksymczuk, Juchym Husar. Słowo o twórczości czerniowieckich literatów wygłosili przewodniczący NSPU Mychajło Sydorżewski, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Dmytro Pawłyczko, znana poetka, prozaiczka, muzyczka Sofija Majdanska, akademik APNU Heorhij Filipczuk. Kompozytorzy i śpiewacy wykonali pieśni do słów bukowińczyków. Perłą wieczoru stał się występ zasłużonego artysty Ukrainy, zastępcy przewodniczącego Czerniowieckiego oddziału obwodowego WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, docenta katedry muzyki Uniwersytetu Czerniowieckiego im. Jurija Fedkowycza Iwana Derdy, który opowiedział czytelnikom „SP” o swojej misji proświatowej. „Proświta” to stan mojej duszy — wyznał Iwan Mychajłowycz. — Proświtą zajmowałem się od dzieciństwa. Tak nauczyła mnie moja babcia: pracować, modlić się, kochać. To podstawowe środki wychowawcze, którymi można uporządkować człowieka. Babcia w duszy również była proświtanką. Nauczyła mnie modlić się w ojczystym języku. Kiedy u nas w latach 1970—1980 zamykano cerkwie, to cerkiew weszła do każdego domu. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Szczytem twórczości Mychajła Petrenki uważa się cykl wierszy „Niebo”, a pierwszy wiersz z niego stał się słynną pieśnią ludową. Badacze twórczości M. Petrenki, w szczególności znany krajoznawca I. Owcharenko, twierdzą, że tę poezję autor napisał pod wpływem czarującej przyrody i dawnej ukraińskiej architektury Monasteru Świętogórskiego. Te wiersze to typowy przykład poezji romantycznej. Niezapomniane wydarzenie w życiu Mychajła Petrenki to spotkanie w Łebedynie z Tarasem Szewczenką podczas ostatniego przyjazdu Kobziarza na Ukrainę w czerwcu 1859 roku. Poezję „Patrzę ja na niebo” ułożyła do muzyki córka ukraińskiego poety W. Ołeksandrowa Ludmyła i stała się ona popularna na całej Ukrainie. Później jej aranżację wykonał kompozytor W. Zaremba, a T. Szewczenko własnoręcznie zapisał ten wiersz sobie do albumu. Koncert rozpoczął się od słynnej pieśni M. Petrenki „Patrzę ja na niebo”. Prawdziwe święto ukraińskiej pieśni tamtego wieczoru stworzyli zasłużeni artyści Ukrainy Iryna Bespałowa-Prymak, Olha Zasadna, Tetiana Hawryłenko, a także Ołeksij Dejew, Wiktorija Dżohan, Ołena Zachożna, Ołena Dobrowolska, Julija Ryssak-Tkaczenko. Babcia zrobiła w domu ołtarz z obrazów. Cerkiew powstała w duszach każdego z nas. Babcia nauczała: wymadlajcie, dzieci, dusze swoje, i wam każdemu będzie dobrze. Objechałem wszystkie kontynenty: śpiewałem w Kanadzie, w Europie (Francja, Hiszpania i in.), śpiewam na Ukrainie. Zawsze mam Boga w sercu. To mi pomaga wszędzie działać jako proświtanin. „Proświta” na Bukowinie to główny kręgosłup ukraińskości. Bukowina to wielonarodowy kraj, pewien czas przebywała pod obcym panowaniem i potrzebuje ochrony ukraińskiego języka, kultury, literatury. Przedteczą „Proświty” na Bukowinie był Jurij Fedkowycz, on pierwszy zaczął pisać swoje utwory w ukraińskim języku literackim. Swego czasu nasi księża stworzyli organizację „Ruska besida”, która z czasem przerodziła się w „Proświtę”. W naszym kraju szanuje się rodziców, do taty i mamy zwracają się per „Wy”, szanuje się innych ludzi. W tym roku minie 400 lat od pierwszej wzmianki o naszej wsi Horosziwci w rejonie zastawniwskim. Jest ona ciekawa tym, że tutaj po raz pierwszy po zakończeniu nauki zaczął odprawiać Hryhorij Worobkewycz (rodzony brat Sydora Worobkewycza, bukowińskiego pisarza, księdza, pedagoga), który w naszej wsi pisał swoje utwory poetyckie w języku ukraińskim. O tym powiedział Osyp Makowej w przedmowie do utworów Hryhorija Worobkewycza. W naszej wsi urodził się znany folklorysta, etnograf, pisarz, tłumacz Kornyło Łastiwka. Stworzyłem w Horosziwciach grupę inicjatywną, chcemy u nas ustawić popiersie młodego Szewczenki. Wykonał je już rzeźbiarz z obwodu iwanofrankiwskiego Wołodymyr Rymar, obecnie przygotowujemy postument. 29 sierpnia, na święto parafialne wsi, planujemy go odsłonić. Chcemy ustawić postument na terenie miejscowej szkoły, aby uczniowie mieli wzorzec godnego proświciela, który z chłopa pańszczyźnianego wzniósł się do królestwa ducha, wzór do naśladowania.
Iść drogą dobra, nieść światło prawdy XXI wiek potrzebuje właśnie takich godnych, czystych, wysokoduchowych osobowości, które mogłyby „stać się Prometeuszami”. W czasie komputeryzacji otrzymaliśmy wiele informacji, ale zadaniem „Proświty” jest dotarcie do ludzi z humanistycznymi celami, wyjaśnienie, że człowiek ma tylko dwie drogi: dobra i zła. Cała reszta to manipulacje i iluzje. Iść drogą dobra to podstawowe prawo „Proświty”, na którym staliśmy i będziemy stać w rozwoju wiodącej warstwy narodu ukraińskiego, elity, która musi być wychowywana już od szkolnej ławy. Musimy wychować patriotyzm, który zawsze jest na czasie: pracować, żyć dla swojego narodu, nieść w każde serce, w każdą duszę światło prawdy. Na tym stoi nasze czerniowieckie zjednoczenie „Proświty”. Prowadzimy liczne działania, w szczególności upamiętnianie dat, które są w kalendarzu — oddawanie czci. Podstawą zarządu „Proświty” jest faktycznie nasz Uniwersytet Czerniowiecki. Mamy doktorów nauk, nauczycieli, ludzi sztuki, wszystkie osoby, którym nie jest wszystko jedno, które stoją po stronie oświaty jako drogi do światła. Bo kultura właśnie jest drogą do światła. Pracę oświatową ogółem prowadzimy zgodnie z planem, który jest przedkładany przez zarząd centralny. Bardzo dobrze pracuje Zastawińska „Proświta” (przewodnicząca Switłana Masłowska). Wielokrotnie brałem udział w ich wydarzeniach, w szczególności w zbiórkach pieniędzy dla żołnierzy ATO. Woziliśmy pomoc na linię frontu. Śpiewałem zarówno w Stanicy Ługańskiej, jak i w Siewierodoniecku. Występowałem w Domu Kultury, gdzie jeszcze nawet nie zdążyli naprawić wyrwy po pocisku. Ludzie przyjmowali wspaniale; kiedy śpiewałem „Rodzona matko moja”, „Noc jaka księżycowa”, słuchacze płakali, nie wypuszczali ze sceny. Wyszli ługańscy proświcianie w wyszywanych koszulach, my z nimi byliśmy jednością. Potrzeba jak najwięcej takich wyjazdów. A kiedyś śpiewałem za granicą w czasie, gdy trwała Pomarańczowa Rewolucja. Wtedy mer miasta Oriana wyszedł z nami na scenę i krzyczał „Razem nas wielu, nas nie pokonać”. Tamtejsi mieszkańcy dziwili się, że nasz naród zdołał dokonać rewolucji bez ani jednego strzału, zmienić władzę. Prawda, nie zdołaliśmy utrzymać tych zdobyczy. Trzeba pracować dalej, bo naród, który ma takich artystów, taką kulturę, jest niezniszczalny. Cieszy, że obecnie w naszym kraju język ukraiński zapanował w duszach i sercach ludzi. Kiedy przyjeżdżają do nas przesiedleńcy z Ługańska czy Doniecka, dziwią się: „Jakiej wam jeszcze Europy potrzeba? Wy i tak tutaj żyjecie jak w Europie”. Oni zmieniają się w oczach, próbują mówić w języku ukraińskim, niechby i nie doskonałym. Szanują naszą kulturę. Tworzą miejsca pracy, stają się członkami naszej wspólnoty, przyjmują nasz tryb życia, podoba im się to. W Karpatach jest zdumiewająca energetyka, ona nastraja na pozytywne czyny, jasne marzenia, niszczy zło w ludzkim sercu. Biorę udział we wszystkich wydarzeniach proświciańskich, wspieram prośwician pieśnią. Jako kompozytor współpracuję z bukowińskimi poetami: Wasylem Waskanem, Tamarą Sewerniuk, Bohdanem Bojczukiem, Wołodymyrem Mychajłowskim, Wasylem Dżuranem i wieloma innymi. W moim dorobku jest ponad 200 romansów. Napisałem 20 utworów do słów Dmytra Pawłyczki, które weszły do cyklu wokalnego „Przez wieki”. Przygotowuję cykl wokalny do słów Jurija Fedkowycza. Chcę wydać cykl wokalny z utworów naszego niezapomnianego Witalija Kołodija. Pracy mamy niemało. XXI wiek powinien podnieść człowieka na wyższy szczebel etyczny, musimy poczuć, że jesteśmy nosicielami wielkiej kultury, a językiem kultury można opanować cały świat.
Машинний переклад
Iwan Mazepa to postać, o której napisano więcej utworów literackich niż historycznych, poświęcono mu 186 rycin, 42 obrazy, 22 utwory muzyczne, a także dramaty, tragedie, pantomimy, hipodramy, a nawet sześć rzeźb i filmy fabularne. Jeszcze na początku XVIII wieku prasa europejska i amerykańska często pisała o hetmanie. W szczególności angielska gazeta tygodniowa „The Daily Courant” w numerze z 29 grudnia 1708 roku niemal całą pierwszą stronę poświęciła ujawnieniu treści podpisanej umowy między szwedzkim królem Karolem XII Gustawem a hetmanem Iwanem Mazepą. A już 16 sierpnia następnego roku korespondenci tygodnika donoszą o tym, że Mazepie udało się uniknąć moskiewskiej niewoli. Rządowa gazeta „The London Gazette” 3 stycznia 1709 roku zamieszcza taką informację: „...Mazepa, generał kozaków, przeszedł na stronę Szwedów”. W sierpniowym numerze opisano fragmenty bitwy pod Połtawą i mowa jest o zwycięstwie cara Piotra I oraz ucieczce kozaków na czele z hetmanem Mazepą. A w jednej z niemieckich gazet, która wychodziła w miasteczku Halle i nosiła nazwę „Wochentliche Relation”, w numerze z 14 września 1709 roku czytamy takie wersy: „Mazepa – wódz kozaków, planował uwolnić Ukrainę spod moskiewskiego jarzma, aby władać jako suwerenny władca pod szwedzką koroną”. W 1818 roku słynny angielski poeta George Byron napisał jeden ze swoich najsłynniejszych poematów „Mazepa”. Poemat ten wielokrotnie wznawiano w różnych językach europejskich, stał się on impulsem do napisania utworów poetyckich przez innych autorów XIX wieku. Wśród nich jest poemat „Mazepa” Victora Hugo. Poemat o takim samym tytule napisał także znany rosyjski poeta Kondratij Rylejew. Zachowały się fragmenty tego poematu, które przesiąknięte są patosem walki przeciwko rosyjskiemu zniewoleniu Ukrainy. Poglądy Rylejewa szanował Taras Szewczenko. W 1923 roku „Balladę o Mazepie” napisał Bertolt Brecht. Od 1929 do 1960 roku nad poematem „Mazepa” pracował Wołodymyr Sosiura. Iwan Mazepa dbał o rozwój edukacji i kultury na Ukrainie. To właśnie za jego rządów Kolegium Kijowskie otrzymało wysoki status akademii (1701), wielu młodych ludzi wyjeżdżało za granicę, by zdobywać wiedzę na zachodnioeuropejskich uniwersytetach. Na potrzeby cerkwi przekazywał darowizny. Kosztem I. Mazepy zbudowano, odrestaurowano i ozdobiono wiele budowli sakralnych. Oprócz budowy nowych lub przebudowy starych świątyń z epoki książęcej, hetman czynił cerkwiom kosztowne podarunki. Ogółem, według obliczeń starszyzny kozackiej, dokonanych zaraz po śmierci I. Mazepy, przez 20 lat swojego hetmanowania na cele mecenatu wydał co najmniej 1 110 900 dukatów, 9 243 000 złotych oraz 186 000 imperiali. Opowieść uzupełniły utwory muzyczne poświęcone wielkiemu hetmanowi oraz pieśni ukraińskie. Współbrzmiącymi z tematyką wieczoru stały się występy zasłużonego artysty Ukrainy Serhija Awdiejewa, laureatki międzynarodowych konkursów Hanny Kowal, a także Darii Nowyckiej, Kateryny Połowej, Julii Zujewej i Wołodymyra Zbaraskiego. Centrum Artystyczno-Koncertowe im. Iwana Kozłowskiego niedawno zaprezentowało dwa programy literacko-artystyczne – „Czemu ja nie sokół…” z okazji 200-lecia urodzin Mychajła Petrenki oraz „Legendy o Mazepie”, poświęcony 330-leciu wyboru Iwana Mazepy na hetmana Ukrainy.
Машинний переклад
Zenon MYCHLYK, dziennikarz, m. Tarnopol
Przypominam sobie wzruszającą opowieść emigrantki z Ukrainy Ołeny Berezowskiej: „Kiedy przyjechałam do Kanady z rodziną, nie było czasu ani środków na ulubione zajęcie. Jedynie rzadko coś malowałam, często darowałam swoje obrazy. I nie myślałam, że kiedyś będę wystawiać je na pokaz.
Propozycja nadeszła niespodziewanie od ukraińskiej grupy artystycznej. Mile zaskoczyła mnie troska profesjonalnych artystów, którzy pomogli mi przygotować ekspozycję. A znana artystka Maria Antoniw, która zawsze z wielkim pragnieniem wspiera rodaków, zaprosiła do wzięcia udziału w kolejnych wystawach. Zresztą, na swoich indywidualnych zawsze chętnie udostępnia miejsce na prace innych artystów”.
To istotny rys do „portretu” Marii Antoniw, która sumiennie kontynuuje dobre tradycje, założone dawniej przez utalentowanych rodaków, którzy z woli różnych okoliczności znaleźli się na obczyźnie. Prawie siedem dekad temu zjednoczyli się oni w Ukraiński Związek Artystów Plastyków Kanady (analogiczne powstały również w Australii, USA), stawiając przed sobą wysoki cel — propagować ukraińską kulturę w światowej przestrzeni. Tą drogą idą obecnie ich naśladowcy.
Do wystawy tematycznej z okazji 150-letniego jubileuszu Kanady, który obchodzony jest tego lata, artystka stworzyła galerię portretów ukraińskich emigrantów różnych pokoleń, którzy, jak mówi, „zakorzenili się na tej ziemi i orzą na niej swoje pole”. W swoim czasie, opuściwszy rodzinny Buczacz na Tarnopolszczyźnie, dołączyła do nich i ona. Niełatwą wieloletnią pracą na niwie malarstwa, grafiki i multimediów osiągnęła znaczny sukces i uznanie. Jak rzekł poeta, gdzie rośniemy, tam musimy kwitnąć.
Co prawda, nieczęsto zdarza się wolna godzina, by wziąć do rąk pędzle — oprócz głównej pracy w szkole wciąga wir emigranckiego życia. W szczególności w Międzynarodowej organizacji ukraińskich społeczności „Czwarta fala” pani Maria odpowiada za kulturoznawczy kierunek działalności. A on jest wieloaspektowy, nie zawsze mieści się w określone ramy.
Powiedzmy, kiedy na Ukrainie wybuchła Rewolucja godności, artyści dołączyli do szeregu charytatywnych maratonów „Toronto — bohaterom Majdanu”, zainicjowanych przez szefową „Czwartej fali”, znaną mecenas Annę Kisil, w celu zbiórki środków dla rodzin poległych Bohaterów Niebiańskiej Sotni oraz na leczenie poszkodowanych protestujących. Tę dobroczynną zbiórkę istotnie powiększyli artyści-diasporanie Maria Antoniw, Ołeh Lesiuk, Ołeksandr Hutyria, Maria Styranka, Natalka Laluk oraz wielu innych.
Spotkanie wnuka Wielkiego Kamieniarza w Toronto
(M. Antoniw po prawej R. Franki)
Swoją drogą, szlachetny przykład dorosłych kontynuują młodzi kanadyjscy Ukraińcy, regularnie organizując maratony „Dzieci Toronto — dzieciom-sierotom na Ukrainie”. Swoje adresowe prezenty (odzież, zabawki, przybory szkolne) przekazują rówieśnikom, których rodzice zginęli podczas działań wojennych w strefie ATO, a także wychowankom sierocińców. Na niedawną kolejną akcję nie poskąpiło swoich obrazów także wielu profesjonalnych artystów — aukcję ze sprzedaży ich prac zorganizowała Maria Antoniw.
Ten „akcent” wyraźnie wzmocniło niedawno stworzone w Toronto LATSA (Literacko-Artystyczne Towarzystwo, oddział Kanada). To zamorskie skrzydło odrodzonego w Kijowie KLAT (istniał w 1895—1905 r.) powierzono kierować Marii Antoniw. Jego główną misję określiła tak: „Demonstrować wysoką ukraińską sztukę zarówno dla Ukraińców, jak i dla szerszego kręgu innych grup etnicznych wielokulturowej Kanady”.
Tej wiosny wraz z prezydentem Kongresu Ukraińców Kanady (oddział Toronto) Tarasem Bahrijem włożyła wiele wysiłku w prezentację za oceanem funduszu Międzynarodowej nagrody imienia Iwana Franki. To wyróżnienie, jak i nagroda Nobla, przyznawane jest uczonym z różnych krajów świata za najwybitniejsze badania w naukach społeczno-humanistycznych i ukrainistyce.
Jeśli chodzi o własne credo twórcze, to nade wszystko, mówi, kocha malować kwiaty. One, przyznaje, są źródłem inspiracji. W tym pragnie naśladować znaną kanadyjską artystkę ukraińskiego pochodzenia Nadię Sołomko, w pamięci której rodzinna ziemia „pozostała ukwiecona i niezapomniana, dlatego te kwiaty pielęgnowała i na obczyźnie”.
„Nagroda jest bardzo ważna dla promowania Ukrainy w cywilizowanym świecie. Ta praca będzie skuteczna, gdy dołączą do niej miliony Ukraińców na całym świecie. A to już tak idzie…”, — konstatował wnuk Iwana Franki — Roland, przedstawiając fundusz w Kanadzie.
Zauważę, że na płótnach Marii Antoniw kwiaty zawsze są w ciepłych, jasnych barwach. Jeszcze jedna charakterystyczna cecha — przedstawione są nieodmiennie jako żywe, z własnymi korzeniami, a nie ścięte, które pysznią się w pięknych drogich wazonach. W ten sposób artystka zakłada głęboki sens: „Nawet w dalekich światach, „wrastając” w obcą ziemię, Ukraińcy nie powinni wyrzekać się własnej tożsamości, swojego niepowtarzalnego kwiatu”.
„Wiosna z ukraińskim akcentem” — tak wymownie nazwano jedną ze wspólnych wystaw w Chicago artyści-diasporanie z Kanady i USA. „Nie jest nam obojętne, jakimi farbami będzie pisany ukraiński emigrancki świat XXI wieku”, — uzasadnili swoją patriotyczną postawę artyści.
Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 1 7 Koszt przedpłaty
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO
(z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 67.
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy oświatowej Nadija KYRYJAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija KYRYJAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninyh, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. powoływanie się na “Słowo Proświty” obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617 redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, Nakład ogólny w lipcu — 15 200
Машинний переклад