Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №30 за 2013 рік

16 с. · 28 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 28 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Strategie językowe na mapie językowej Ukrainy: realia teraźniejszości

Ty — cały w słowie, jak w powiciu, Od kołyski do kaliny przy pagórku… I już kiedy zachwiałeś się w słowie, Uważaj, że zachwiałeś się w sobie. B. Olijnyk. Anatolij ZAHNITKO, doktor nauk filologicznych, profesor, członek korespondent NAN Ukrainy, m. Donieck. “Proza” kwestii językowej. O problemach językowych na Ukrainie napisano wiele. Wiele… — to słowo pojemne, ale nie ujawnia całej jakości stworzonego, dlatego że 1) w jednych publikacjach odczuwalny staje się ból i cierpienie duszy autora za ojczysty język ukraiński, jego stan i status we współczesnym społeczeństwie z próbą poszukiwania modelu rozwiązania kwestii należytego wzmocnienia jego obciążenia we wszystkich sferach życia — od administracyjno-zarządczego wyrazu do codziennego użytku; 2) w innych uświadomionym jest pragnienie autora przeanalizowania sytuacji językowej Ukrainy i skwalifikowania modeli rozwoju — od najbardziej optymistycznych (tezy o wzmocnieniu języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia) do najbardziej pesymistycznych (myśli o pełnym zdewaluowaniu języka ukraińskiego w rozwoju społecznym i jego wyparciu na całkowite peryferie; wszak jeszcze jeden z apologetów “zbolszewizowanej” ery twierdził, że w ludzkim postępie przetrwają najsilniejsze języki); 3) a jeszcze w innych — pełne zaprzeczenie konieczności wolicjonalnego rozwiązania kwestii językowych, a rozwiązanie jej tylko drogą demokratyczną, chociaż drogi tego demokratycznego rozwiązania ostatecznie nie da się prześledzić. Ujawnione trzy grupy publikacji w żadnym stopniu nie obejmują całego spektrum współczesnych rozważań różnorodnych autorów o kwestiach językowych, wszak tutaj nie uwzględniono także licznych apeli wysoko autorytatywnych specjalistów, związków twórczych o konieczności zachowania bogactwa językowego Ukrainy. Jeśli spojrzeć na mapę publikacji językowych, to ich bezsprzeczny ilościowy skok nastąpił w okresie uchwalenia Ustawy “O zasadach państwowej polityki językowej” oraz jej wprowadzenia w życie poprzez serię “paradno-pokazowych” sesji rad lokalnych — od wiejskich do miejskich i obwodowych (oczywiście, autorom ustawy marzyło się “ogólnonarodowe poparcie”, lecz nie wyszło, tylko szereg obwodów natychmiast i “zorganizowanie” zaraportował o pełnym poparciu, chociaż i taki przebieg jest wielce wymowny), a z czasem i podpisania przez Prezydenta Ukrainy. Oczywiście, zostały wyartykułowane “zastrzeżenia” o obowiązkowym przyjęciu Państwowego programu wsparcia języka ukraińskiego…, co w maju powtórzył także Prezydent Ukrainy W. Janukowycz z okazji Święta słowiańskiego piśmiennictwa. Czasami nawet wygłaszano “sentencję-marzenie” o osobnej ustawie dotyczącej języka państwowego… Nic, oprócz osławionej ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, dzisiaj nie ma… Być może, z tych opracowań, które stały się skutkiem aktywnej, pełnej poświęcenia pracy dwóch komisji pod przewodnictwem eksprezydenta Ukrainy Leonida Krawczuka oraz wicepremier Raisy Bohatyriowej, będzie coś wybrane i w okrojonej formie zaproponowane do wykonania. Na razie jednak nawet przygotowania czegoś podobnego nie czuć. Dlaczego? A, właściwie, dlatego, że trwa badanie potrzebności zmiany ustawy oraz ujawnianie zdobycia takimi działaniami sympatii u narodu, zapewnienia należytego rezonansu. A tymczasem: 1) całkowicie zdenacjonalizowano i zdepaństwowiono Pierwszy kanał narodowy Ukrainy, na którym do pewnego czasu dominował produkt ukraińskojęzyczny (to dawało stałe podstawy wielu osobom do oskarżania go o zaściankowość), który teraz także produkuje większość programów w językach mniejszości narodowych, czyli w języku jednej mniejszości narodowo-regionalnej — rosyjskojęzycznej; 2) importowaną produkcję filmową teraz tylko zaopatrzono w językowo-państwowe napisy; 3) różnorodnymi drogami wprowadzano tezę o elitarności rosyjskojęzycznego (regionalno-językowego) komunikowania się, wszak biznes pragnie tylko tego, a wywiadowani zazwyczaj posługują się rosyjskim; 4) w internetowej pajęczynie nie nastąpił ukraińskojęzyczny przełom ani z oprogramowaniem, ani z najnowszymi technologiami komputerowymi, Kontynuacja na str. 4—5. 10–11. CO ZOSTAŁO Z WIELKIEGO ŁUGU? FILATELISTYCZNA SZEWCZENKIANA

Машинний переклад

1025-lecie Chrztu Rusi-Ukrainy: duchowość i polityka

Na Ukrainie obchodzono 1025-lecie Chrztu Rusi Kijowskiej. To właśnie tutaj, w dawnym Kijowie, Wielki Książę Kijowski Włodzimierz rozpoczął chrzest naszego państwa, co jeszcze bardziej przyłączyło je do europejskiej cywilizacji. Oczywiście obecna władza w ścisłej współpracy ze „scenarzystami” z Kremla próbowała wykorzystać jubileusz do propagowania na Ukrainie putinowsko-cyrylowskiej idei „ruskiego miru”. Nieprzypadkowo przywódcy państwa wzięli udział w uroczystościach przy pomniku księcia Włodzimierza Wielkiego właśnie w sobotę, kiedy to w istocie odbywała się akcja Patriarchatu Moskiewskiego. Wszystkiemu temu towarzyszyły takie środki bezpieczeństwa i takie ograniczenia dla zwykłych wiernych, że mało przypominało to chrześcijańskie wydarzenie. Nie ma porównania z obchodami jubileuszu Chrztu w niedzielę, które przeprowadził Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego. Jego zwierzchnik, Patriarcha Filaret, zaznaczył, że Chrzest Rusi Kijowskiej odbył się półtora wieku przed założeniem Moskwy. Oficjałka władzy mało kogo wprowadziła w błąd. Patriarcha ekumeniczny Bartłomiej, który nie wziął udziału w promoskiewskim wydarzeniu, jeszcze raz przypomniał, że Moskwa nie powinna dalej trzymać się idei „trzeciego Rzymu”. Mało kogo przekonało też to, że moskiewscy goście — prezydent Rosji Putin i Patriarcha Moskiewski Cyryl — przedstawiali się jako zwykli „pielgrzymi”, którzy przyjechali na obchody. Pielgrzymki Cyryla na Ukrainę mają już dawno charakter propagandowy. A „pielgrzym” Putin następnego dnia pospieszył na Krym do swojego kuma i głosiciela tak zwanego „Ukraińskiego Wyboru” Wiktora Medwedczuka, aby wziąć udział w zorganizowanym przez niego okrągłym stole w sprawach integracji europejskiej. Raczej należałoby powiedzieć — antyintegracji, bo wysokiej rangi kremlowski „pielgrzym” pouczał nas, Ukraińców, że bez „ruskiego miru” nie będziemy istnieć. A Ukraina godnie uczciła jubileusz przyjęcia chrześcijaństwa. Bez cudzych podpowiedzi i wskazówek. Pikietujący protestują przeciwko narzucaniu Ukrainie ideologii „ruskiego miru” i wciąganiu jej do Unii Celnej. 25 lipca odbyło się zorganizowane z inicjatywy Ukraińskiej Partii pikietowanie ambasady Federacji Rosyjskiej na Ukrainie przez prośwician oraz ruch społeczny „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna”. Protestacyjne pikietowanie miało miejsce w przeddzień wizyty na Ukrainie prezydenta FR Putina oraz zwierzchnika Patriarchatu Moskiewskiego Gundiajewa, rzekomo w celu szeroko rozreklamowanego świętowania 1025-lecia Chrztu Rusi Kijowskiej, z którym Moskwa nie ma żadnego historycznego związku. Aktywiści „Proświty” oraz ruchu społecznego „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna” wyrazili protest przeciwko politycznej wizycie tych osób w związku z wrogimi wobec ukraińskich obywateli działaniami struktur siłowych FR oraz przedstawicieli Patriarchatu Moskiewskiego na terytorium Ukrainy. 27—28 lipca w stolicy Ukrainy odbyły się wydarzenia poświęcone 1025-leciu Chrztu Rusi-Ukrainy. I jeśli w dniu Chrztu, 28 lipca, odbyła się tradycyjnie liczna procesja (kolumna wiernych i świętych ojców wypełniła całą ulicę Włodzimierską od bulwaru Szewczenki aż do placu Sofijskiego), w której byli wszyscy chętni niezależnie od rangi, to w przeddzień wszystko było odwrotnie. Przyjazd zwierzchnika Cerkwi Moskiewskiej Gundiajewa opancerzonym pociągiem (jakby mógł on uratować grzeszną duszę przed karą Bożą!) oraz zwierzchnika państwa moskiewskiego Putina wniósł w świętowanie brud polityki i konfrontacji. Po pierwsze: politycy odgrodzili się od wiernych przepustkami i kordonami milicji, przez które nie mogli przejść „sprawdzeni” wierni nawet z przepustkami! Nacjonal-patrioci z „Ukraińskiej Alternatywy Patriotycznej” i „Proświty”, mimo sądowych zakazów, urządzili na placu Europejskim procesjom Patriarchatu Moskiewskiego oraz Cyrylowi z Putinem „ciepłe powitanie”. Trzymając w rękach hasła: „Nigdy, nigdy nie będzie Ukraina niewolnicą moskiewskich katów!”, oraz w zrozumiałym dla „wysokich gości” narzeczu: „Эти кремлевские кАзлы мешают нам всем жить!” (Te kremlowskie kozły przeszkadzają nam wszystkim żyć!), protestujący skandowali na cały plac Europejski: „Gundiajew! Walizka—pancerny pociąg—Rosja!”, oraz „Ukrainę do Europy, a Putina w …!” i tym podobne. Rzeczywisty stan „braterskich” stosunków między naszymi państwami ujawnił się w komunikacji między jej prezydentami. Rada polityczna trwała zaledwie 15 minut, a wcześniej takie „rozmowy” przeciągały się do sześciu godzin. Widocznie nie ma już o czym rozmawiać… Heorhij ŁUKIANCZUK. Patriarcha ekumeniczny chce przezwyciężyć rozłam w ukraińskim prawosławiu. Patriarchat ekumeniczny ma nadzieję, że ukraińskiemu narodowi uda się przezwyciężyć rozłam prawosławia w kraju. Mowa o tym w przesłaniu patriarchy ekumenicznego Bartłomieja I do narodu ukraińskiego z okazji 1025-lecia Chrztu Rusi, opublikowanym w sobotę na stronie Patriarchatu Konstantynopolitańskiego. „Patriarchat ekumeniczny jest zasmucony i zaniepokojony rozłamami w prawosławiu Ukrainy” — czytamy w przesłaniu. Podkreślono w nim, że Patriarchat ekumeniczny wierzy i stosuje dostępne metody kościelne, skierowane na przezwyciężenie „rozbieżności drogą miłości i prowadzenia dialogu” po to, by przezwyciężyć „niszczycielski rozłam”. „Ponieważ osobiście nie mogliśmy być obecni, aby podzielić z wami te uroczystości, to przez naszą delegację patriarszą błogosławimy (…) wszelkie wysiłki lokalnej Cerkwi, państwa oraz Ukraińców na całym świecie, abyście zdołali przezwyciężyć wszystkie problemy i osiągnąć upragnioną jedność, tak potrzebną wszystkim” — zaznacza w przesłaniu Bartłomiej I. Molebien za Chrzest Rusi. Na Włodzimierskiej Górce w Kijowie w sobotę odprawiono molebien z okazji świętowania 1025-lecia Chrztu Rusi. Trwał on równo godzinę. O 9:45 przejście na Włodzimierską Górkę zostało zamknięte, milicja nie wpuszczała wiernych nawet z zaproszeniami. Na molebien przyjechali prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz, prezydent Rosji Władimir Putin, prezydent Mołdawii Nicolae Timofti oraz prezydent Serbii Tomislav Nikolić. Na Włodzimierskiej Górce obecnych było 9 z 15 zwierzchników prawosławnych cerkwi lokalnych: zwierzchnicy Cerkwi Aleksandryjskiej Teodor II, Cerkwi Jerozolimskiej Teofil III, Cerkwi Rosyjskiej Cyryl, Cerkwi Gruzińskiej Eliasz II, Cerkwi Serbskiej Ireneusz, Cerkwi Bułgarskiej Neofit, Cerkwi Cypryjskiej Chryzostom II, Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Sawa, Cerkwi Ameryki i Kanady Tichon. Oprócz tego na uroczystości obecni byli członkowie ukraińskiego rządu, przedstawiciele władz Kijowa. Jednocześnie na placu Europejskim przy hotelu „Dniepr” partia „Swoboda” przeprowadziła wiec przeciwko przyjazdowi do Kijowa prezydenta Rosji i patriarchy Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej na molebien. Na czele wiecujących byli deputowani ludowi Andrij Illenko, Ihor Mirosznyczenko oraz Jurij Syrotiuk. Filaret: wczoraj był molebien dla urzędników, a dzisiaj — dla narodu. Nabożeństwo na Górze Włodzimierskiej pod egidą UKP KP w niedzielę zostało przeprowadzone dla ludzi, a w sobotę pod egidą UKP PM — dla urzędników. Taką opinię wyraził zwierzchnik UKP Patriarchatu Kijowskiego Filaret, przemawiając do zgromadzonych na Górze Włodzimierskiej w Kijowie w niedzielę. „Wczoraj w tym miejscu zostało odprawione nabożeństwo Patriarchatu Moskiewskiego dla szanownych działaczy państwowych i urzędników, a dzisiaj Patriarchat Kijowski odprawił nabożeństwo dla narodu ukraińskiego” — powiedział. Zwierzchnik UKP KP po raz kolejny wyraził przekonanie, że „niedaleko już ten czas, kiedy ukraińskie cerkwie prawosławne będą mogły zjednoczyć się w jedną cerkiew lokalną”. Filaret przypomniał, że prezydent Wiktor Janukowycz na spotkaniu ze zwierzchnikami ukraińskich cerkwi wezwał ukraińskich prawosławnych do jedności. „Bardzo ważne jest, że państwo wzywa cerkwie do zjednoczenia. Prezydent podkreślił również, że nie dopuści do ingerencji sił zagranicznych w wewnętrzne sprawy państwa i cerkwi, i jesteśmy mu bardzo wdzięczni za wsparcie” — powiedział zwierzchnik UKP KP. Podkreślił też, że zjednoczenie cerkwi zależy nie od państwa, a od samych cerkwi. „Jeśli się zjednoczymy, państwo nam pomoże, ale samo państwo nas zjednoczyć nie może” — uważa Filaret. Wezwał do modlitwy o to, aby Ukraina stała się członkiem Unii Europejskiej, tak jak w swoim czasie książę Włodzimierz Wielki uczynił Ruś Kijowską częścią Europy. Wyżsi hierarchowie cerkiewni UKP KP byli bez ochrony. Na pytanie, dlaczego nie ma ochrony, Patriarcha Filaret odpowiedział: „Ja całe życie chodzę bez ochrony. Polegam na Bogu, a nie na ochronie. To po pierwsze. A po drugie. Czy idziemy do ludzi, czy ich unikamy? Czyż można nas chronić przed ludźmi? Ochrona nie jest mi potrzebna”. Służba prasowa kijowskiej milicji poinformowała, że procesja krzyżowa od Soboru Włodzimierskiego do pomnika księcia Włodzimierza w niedzielę przeszła bez naruszeń porządku publicznego. Wzięło w niej udział około 3000 obywateli. Ochronę w miejscu zbiórki uczestników procesji, a także podczas całego przemarszu kolumny do pomnika księcia Włodzimierza oraz na przyległym terenie zapewniało 30 stołecznych funkcjonariuszy organów ścigania. Prawda.com.ua

Машинний переклад

Winnicka „Rusałka Dniestrowa” kontynuuje wielkie dzieło „Ruskiej Trójcy”

11—13 lipca na Winnicczyźnie z wielkim sukcesem odbył się Drugi Międzynarodowy Festiwal Literacko-Artystyczny „Rusałka Dniestrowa”. Oprócz ukraińskich pisarzy wzięli w nim udział literaci z Mołdawii i Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej, a także liczne zespoły artystyczne regionu naddniestrzańskiego, przedstawiciele władz i organizacji społecznych. W pełni potwierdziły się słowa przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktora Baranowa, który w ubiegłym roku, podsumowując pierwszy festiwal, pod względem znaczenia, rozmachu, międzynarodowego rezonansu i wpływu na ludzi nazwał go drugim po tradycyjnym corocznym majowym święcie szewczenkowskim. Autograf dla rodaków od redaktora-opracowującego almanach „Rusałka Dniestrowa” Mychajła Kameniuka. Autor projektu „Rusałka Dniestrowa”, zastępca przewodniczącego NZPU Mychajło Kameniuk tak skomentował to wydarzenie: — W tym roku osiągnęliśmy znacznie więcej dzięki wielkiemu zainteresowaniu i wsparciu pisarskiego przedsięwzięcia ze strony winnickich władz obwodowych. Przewodniczący obwodowej administracji państwowej Iwan Mowczan podpisał rozporządzenie o święcie, a jego zastępczyni Lubow Spiridonowa stanęła na czele komitetu organizacyjnego ds. przygotowania i przeprowadzenia festiwalu. Opiekował się tym również przewodniczący rady obwodowej Serhij Tatusiak, będący jednocześnie szefem międzynarodowego stowarzyszenia „Euroregion Dniestr”, które stało się jednym ze współzałożycieli święta wraz z NZPU, Mohylowsko-Podolską rejonową administracją państwową i radą rejonową oraz fundacją charytatywną „Batkiwska zemla”. Dzięki temu rozwiązano wiele problemów związanych z obsługą transportową, organizacją zakwaterowania i wyżywienia uczestników. Jest to jedna z przemyślanych i szczegółowo zaplanowanych akcji startowych Ukraińskiej Agencji Literackiej NZPU, kierowanie którą mnie oraz odpowiedzialnemu sekretarzowi NZPU Wołodymyrowi Barnie powierzył Sekretariat NZPU. Bardziej gruntowne podejście pozwoliło rozszerzyć festiwalowy areał na Winnicczyźnie nie na jeden, jak w ubiegłym roku, lecz na trzy rejony: oprócz Mohylowsko-Podolskiego, także na Jampolski i Pieszczański. W tegorocznej imprezie z powodzeniem kontynuowano i rozwijano główną ideę: wspieranie twórczej komunikacji, bliższego poznania się literatów regionu południowo-zachodniego, tych obwodów Ukrainy, przez które przepływa rzeka europejskiego zjednoczenia: wartki Dniestr. Zatem na święcie byli: Ołeś Djak ze Lwowa, Stepan Puszyk z Iwano-Frankiwska, Jewhen Bezkorowajny z Tarnopola, Olha Ostapczuk z chmielnickich Dunajowiec, odesita Dmytro Szupta, winniczanie Petro Hordijczuk, Wasyl Kobec, Rusłana Melnyczuk, Iryna Zełenenka, Katia Dewdera, Hryhir Mowczaniuk, Mykoła Zawalny. Dołączyli do nich także „stołeczna, kijowska grupa”: Wiktor Baranow, Mychajło Kameniuk, Wołodymyr Barna, Nina Hnatiuk, Hałyna Tarasiuk, Wasyl Dowżyk, Wiaczesław Medwid. Otrzymali oni możliwość nie tylko podyskutowania między sobą, podzielenia się planami twórczymi, ale także głębszego poznania historii naddniestrzańskiego Podola, która swoimi korzeniami sięga głębi Trypola, a była mało badana w późniejszych czasach. Na festiwalu zaprezentowano wydany w Winnicy, jako podsumowanie ubiegłorocznego święta, naukowo-poznawczy, kulturologiczny, literacko-artystyczny zbiór „Rusałka Dniestrowa”. Jego redaktorem naczelnym i opracowującym jest Mychajło Kameniuk, szefem redakcji — przewodniczący Winnickiej Organizacji Pisarzy Petro Hordijczuk. Organizatorzy tego wydania planują uczynić „Rusałkę Dniestrową” rocznikiem. A wydanie jest ciekawe i treściwe. Spośród ponad pięćdziesięciu jego autorów dwie trzecie to naukowcy, krajoznawcy, kulturolodzy, folkloryści Ukrainy, Mołdawii i Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej. Zbiór otwiera wybór prac badawczych o przedchrześcijańskiej przeszłości regionu autorstwa naukowców Uniwersytetu Naddniestrzańskiego im. T. Szewczenki w Tyraspolu, którzy pod kierownictwem profesora Mykoły Babilungi pracują w laboratorium naukowym zajmującym się badaniem historii Naddniestrza. W jaskini z czasów przedchrześcijańskich w Buszy zachowały się napisy i rysunki-symbole wyryte na kamieniu. Wiele pomogli w opracowaniu części badawczej wydania kierownicy Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk z USA oraz uczestnicy corocznych międzynarodowych konferencji krajoznawczych w Winnicy, które tradycyjnie przeprowadza tutaj biblioteka obwodowa im. Timiriaziewa. W prawie 400-stronicowym zbiorze „Rusałka Dniestrowa” znajduje się siedem rozdziałów: „Naddniestrze przez pryzmat tysiącleci”, „Podolska starożytność”, „Nasze zabytki literackie”, „Portrety wybitnych postaci, wspomnienia, pamiętniki”, „Do historii osad, miasteczek, miast regionu”, „Folklor i etnografia” oraz „Złote źródła”. Ostatni rozdział zawiera utwory współczesnych pisarzy regionu naddniestrzańskiego: Bohdana Czepurki, Hałyny Tarasiuk, Wasyla Misewycza, Witalija Neczytajła, Tetiany Petrowskiej, Stanisława Stryżeniuka i innych, a do „zabytków literackich”, do mało znanego dziedzictwa artystycznego naddniestrzańskiego Podola zaliczono publikację skróconego wariantu słynnej powieści emigrantki, rodaczki winniczan Hałyny Żurby „Daleki świat”, opowiadań z życia Ukraińców Besarabii na początku XX wieku pisarza lat 30. XX wieku Petra Kryżaniwskiego oraz opowiadanie „Zasiw” Leonida Mosendza. Wszystko to — z przedmowami i komentarzami współczesnych. Zaciekawia lista artykułów badawczych: „Mieczem i ogniem na rozdrożu historii” Mykoły Babilungi, „Dawni Słowianie w Naddniestrzu” N. Telnowa, „Powrót scytyjskiego króla” J. Jarowego, „Winnicka żydowska Atlantyda” A. Lipskiej, „Republika Jampolska, czyli jak tworzyło się ukraińskie wojsko” D. Ketrosa, „Góra Łysonia — symbol narodowego męstwa Ukraińców” W. Paracia, „Ukraińska apokryfika nowotestamentowa, czyli Biblia ludowa: co to jest?” I. Kmetia, „Z ludowej demonologii Winnicczyzny” W. Kmet, „Łemkowie: „ludzie bez ojczyzny”, przygarnięci przez Naddniestrze” O. Hurskiej i wiele innych. Jeden z inicjatorów odtworzenia almanachu „Rusałka Dniestrowa” na współczesnym poziomie, entuzjasta-krajoznawca, członek NZPU, przewodniczący Mohylowsko-Podolskiej rejonowej administracji państwowej Mychajło Wdowcow rozważa tak: — Nasz almanach stanie się nie tylko stosownym i potrzebnym podręcznikiem-chrestomatią dla młodzieży szkolnej i studenckiej, widzimy go także jako naukowy plac budowy dla naukowców-badaczy, książkę do ciekawego, pouczającego i poznawczego czytania dla ludzi w różnym wieku. A żeby zainteresować... Na trypolskim chramie w Buszy: wycieczka dla pisarzy. Laureat pierwszej nagrody „Rusałka Dniestrowa” Stepan Puszyk na spotkaniu z czytelnikami we wsi Klembówka w rejonie jampolskim. Jego twórcy, decyzją rady rejonowej, postanowili ustanowić nagrodę „Rusałka Dniestrowa”, którą będziemy wręczać co roku za najlepszą publikację w naszym zbiorze-almanachu. Tym razem nagrodę postanowiono przyznać pisarzowi Stepanowi Puszykowi za badania etnologiczne nad Naddniestrzem „Skrzynia dawnych skarbów”. Delegację pisarzy na czele z Wiktorem Baranowem przyjęli kierownicy obwodu winnickiego: przewodniczący obwodowej administracji państwowej I. Mowczan, przewodniczący rady obwodowej S. Tatusiak, którzy przeprowadzili wspólną konferencję prasową. Święto otwarto w rejonie mohylewsko-podolskim, w naddniestrzańskiej wsi Serebria. Trwało ono w słynnej Buszy w rejonie jampolskim, perle lokalnej „turystyki wiejskiej”. Tutaj zapoznawano się z licznymi zabytkami architektury oraz z miejscem opisanym przez M. Staryckiego w „Oblężeniu Buszy”. Tutaj odbyły się finałowe uroczystości — z wystawami sztuki ludowej, z wielkim wspólnym koncertem międzynarodowym, podczas którego występowali profesjonalni i amatorscy artyści z Winnicy, rejonu jampolskiego, mołdawskich Sorok i Floreszty, brzmiały poezje i pieśni w wykonaniu autorskim, rozbrzmiewały języki ukraiński, mołdawski i bułgarski. Zgodnie z decyzją Sekretariatu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, najwyższe odznaczenia związkowe „Pamiątkowe wyróżnienia” za wspieranie ukraińskiej książki i wydawnictw wręczył kierownikom obwodu winnickiego, Iwanowi Mowczanowi i Serhijowi Tatusiakowi, zastępca przewodniczącego NZPU Mychajło Kameniuk. A oto co powiedział o festiwalu rumuńskojęzyczny poeta Petru Popa (m. Soroki, Mołdawia): — Jestem pod wrażeniem rozmachu wydarzenia, patriotycznego uniesienia, które panuje na święcie. Artyści i pisarze, po prostu widzowie, w większości są w strojach narodowych. Jak cudownie i z jakim przejęciem pielęgnuje się tutaj starożytność, pamięć narodową! Kieruję w Sorokach teatrem eksperymentalnym, prowadzę w naszej telewizji program literacko-artystyczny. Zrobiłem dzisiaj niemało zaproszeń dla ukraińskich przyjaciół, poetów, artystów, niech przyjeżdżają, występują u nas, zapoznają nas ze sztuką ukraińskiej pieśni, ze sztuką ukraińskiego słowa. Podsumowując barwne, kolorowe widowisko, Serhij Tatusiak szczerze powiedział: — Trzeba, aby to święto widziało i współodczuwało z nim jak najwięcej mieszkańców Winniczyzny oraz gości naszego kraju. A pisarze Naddniestrza powinni czuć się tutaj nie tylko honorowymi gośćmi, ale i gospodarzami. Będę również wspierał, aby międzynarodowe ramy święta dalej się rozszerzały, a almanach „Rusałka Dniestrowa” stał się własnością wszystkich naszych bibliotek. Iryna BOHUN, Jarosław NIKOLIN

Машинний переклад

Закінчення статті «Strategie językowe na mapie językowej Ukrainy: realia teraźniejszości», с. 1

Strategie językowe na mapie językowej Ukrainy: realia współczesności

Dokończenie. Początek na str. 1. czyli kontynuowano globalną praktykę pełnego rosyjskojęzycznego zabezpieczenia programowania komputerowego; 5) sfera ukraińskiej książki, periodyków, środków masowego przekazu zawęziła się do katastrofalnego poziomu, zwłaszcza w obwodach Ukrainy z regionalnym statusem języka rosyjskiego, gdzie przynajmniej pokazowo, dla prawa, przestrzegano tolerancji językowej, a sam język regionalny stopniowo zastępuje wszystkie funkcje państwowego, aktywizując odśrodkowe tendencje wewnątrzpaństwowe. Potwierdzenie tego łatwo odnaleźć w odmowie sądu prowadzenia posiedzenia w języku ukraińskim w jednym z sądów obwodu donieckiego; 6) ogłoszenia w transporcie wykonywane są zazwyczaj w regionalnym języku rosyjskim, co łatwo prześledzić na przykładzie transportu publicznego Doniecka i innych miast obwodu; 7) reklama wszędzie nabiera statusu regionalnojęzykowej; 8) produkcja wideo i muzyczna we wszystkich rodzajach transportu (firmy przewozowe „Gunsel”, „Sheriff”, „Avtosvit” i in.; pociągi ICT na trasach „Donieck—Kijów” i in.) itp. Przypomniał mi się przypadek, który zdarzył się tej wiosny podczas trwania autorytatywnej międzynarodowej konferencji „Człowiek. Komputer. Komunikacja”, która odbywała się w Narodowym Uniwersytecie „Politechnika Lwowska” (28—30 maja 2013 roku) i w której brali udział lingwiści, etnolingwiści, lingwokulturolodzy oraz specjaliści technologii komputerowych. Na konferencję przybyli naukowcy z całej Ukrainy, a także z Polski, Rosji, Czech, Mołdawii i in. Jak zawsze, na podobnych forach ważne są nie tylko referaty, wygłaszanie własnych studiów, ale i wymiana myśli, kiedy z bezstronnych źródeł można zaczerpnąć dla siebie wiele nowego, a także spojrzeć na własne dokonania z innej strony, uświadomić sobie, jakimi drogami idą twoi koledzy. Dla mnie było nieco niespodziewanym dowiedzieć się, że znani badacze z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (Polska) dołożyli maksimum starań, aby u nich z pełną mocą zaczęła działać ukraińska filologia, a jednocześnie i białoruska. Miło było usłyszeć, że ukrainistyka nie tylko zaistniała w tej wyższej uczelni, ale i należycie się utwierdza: dostępna jest magisterium, wykonywane są rozprawy kandydackie (uzyskanie doktora filozofii, według ich terminologii). Białorutenistyka, niestety, nie zaistniała. Podobna sytuacja z białorutenistyką zdarzyła się i na Uniwersytecie Krakowskim. Według moich informacji, dotyczy to także szeregu innych polskich uniwersytetów. Tutaj, bezsprzecznie, wina państwa białoruskiego i jego kierownictwa, dzięki któremu w ciągu ostatnich dwudziestu lat nastąpiła pełna niwelacja statusu języka białoruskiego we własnej przestrzeni, chociaż formalnie pozostaje on państwowym, ale językiem państwowym jest ten, który „podparty jest aparatem karnym całego państwa” (I. Baudouin de Courtenay; badacz używał terminu nie język, a dialekt), a na Białorusi podparty jest właśnie język rosyjski jako państwowy. W jakim stopniu i o ile silniejsze stały się horyzonty samej Białorusi ogółem oraz języka białoruskiego, literatury, kultury w szczególności w wyniku ogłoszenia dwóch państwowymi? Nie zadziałało — mamy to, co mamy… Ogółem każde forum, zwłaszcza naukowe, według trafnego wyrażenia Jurija Stiepanowa, jest właśnie ciekawe takimi niespodziewanymi spotkaniami, osobistymi znajomościami, wymianą myśli, często skrajnie sprzecznymi rozważaniami. Podczas jednej z przerw odbywał się aktywny dysput: kto rozważał ogółem o perspektywach slawistyki jako takiej, kto zaś rozmyślał o łączeniu różnych nauk z lingwistyką i rozszerzeniem liczby i ilości takich nowych aktualizowanych kierunków, jak: psycholingwistyka, neurolingwistyka, lingwistyka prawnicza (z podgałęziami sądowej, kryminalistycznej i innych), lingwistyka sugestywna (lingwistyka wpływu) itd. Jednocześnie wynikły też pytania tolerancji językowej, współżycia językowego, konfliktów językowych i wiele innych. W tym przekroju ciekawą była myśl autorytatywnej filolog-rusycystki z Uniwersytetu Kazańskiego (obecnie o statusie federalnego, który połączył szereg państwowych uczelni), która opowiadała o sytuacji językowej we współczesnym Tatarstanie z jego dwoma językami państwowymi — rosyjskim i tatarskim. Z pewnym wewnętrznym dyskomfortem poruszyła tezę o obowiązkowej nauce języka tatarskiego, wszak, jak twierdzi współczesny mer Kazania, żyjecie na tej ziemi i po prostu jesteście zobowiązani znać ten język. Mówiąc o tym, że genialny językoznawca i utalentowany organizator oraz założyciel jednej z najbardziej autorytatywnych szkół rosyjskiej lingwistyki Iwan Baudouin de Courtenay uzasadnił i propagował tezę o równości wszystkich języków (stąd wynika — i narodów równość), znana profesor, poza wszelką wątpliwością, wewnętrznie trzymała się myśli, że obowiązkowym występuje tylko rosyjski. Na to samo skierowany jest także Ukaz Prezydenta Rosji o dobrowolnej nauce wszystkich języków narodowych, wprowadzony w życie od 1 stycznia 2013 roku. Co prawda, język tatarski w tym przypadku chroniony jest statusem państwowego na swoim terytorium. Wnioskująca myśl profesor apelowała do językowej „harmonii” w byłym Związku Radzieckim, gdzie wszyscy byli równi i nikt nie miał żadnych przywilejów. W tamtym czasie oczywistym przywilejem była pełna sowietyzacja wszystkich republik ze szczególną formą ich rusyfikacji (I. Łosiew). Rzeczywiście tak: tylko nauka języka ukraińskiego była dobrowolna, a nauka rosyjskiego — obowiązkowa, wszak wszystkie struktury zarządcze, sądownictwo, aparaty wojskowy oraz karno-represyjny, oświata i nauka oraz wiele innych prowadzone były tylko po rosyjsku. Autor tych wierszy wykonywał rozprawę kandydacką z ukraińskiej lingwistyki, ale pisał samą rozprawę i jej autoreferat w języku rosyjskim. Inicjatorom znanego prawa i jego „uchwalaczom” chciałoby się, zapewne, status dobrowolnej nauki wprowadzić wobec języka państwowego. Oczywiście, w swoich rozważaniach stale apelują do opinii wyborców, którym, rzekomo, nie mogą zdradzić. W tym jest cząstka prawdy, ale w żadnym wypadku nie pełna i wyczerpująca. Pewna część elektoratu i podczas powstania Ukrainy jako odrębnego suwerennego Państwa, jak i dzisiaj nie wierzy w jej samowystarczalność, a Ukraińców uważa za najzwyklejszą wymyśloną bajkę (nie będę zagłębiał się tutaj w te czy inne teorie). Ta część nigdzie nie przepadła: według jednych obliczeń stanowi ona około dwudziestu procent, według innych — nieco więcej. Zawsze wyznawała ideę wzmocnienia obciążenia języka rosyjskiego. Co prawda, zazwyczaj widziała to w jakichś cząstkowych realiach. Wykształcać się zaś idea drugiego państwowego zaczęła w okresie drugiego wyboru na Prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy, później i w wyborze na to stanowisko Wiktora Juszczenki (choć jak to paradoksalnie), ostatecznie zaś utwierdziła się w odpowiednich zasadniczych zasadach Partii Regionów. Swojej obietnicy obecny Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz w tej kwestii dotrzymał. Nie należy zapominać, że znaczna część Rosjan i w samej Rosji, i na Ukrainie w odpowiednich gabinetach zarządczych, i spośród zwykłych pracujących uważają winnymi rozpadu byłego radzieckiego imperium właśnie Ukraińców. Dlatego panslawistyczna teza o zjednoczeniu Słowian, przynajmniej byłego Związku Radzieckiego, ma za oparcie naród Ukrainy, który stanie się jednym z decydujących czynników zakończenia pierwszego etapu tworzenia konfederacji państw pod przewodnictwem jednego państwa i z obowiązkową znajomością tylko jednego języka. I rzecz nie tylko w języku, i nie tyle w języku, co w tych jednoczących czynnikach, które opracowywane są w łonie jednego centrum. Językowe problemy przeszłości Współczesne kolizje językowe są spowodowane długą historią. Decydującą rolę odegrały ciągłe represje wobec języka ukraińskiego, a później wyznawana teza o tym, że tak historycznie się ułożyło. Jednocześnie istotne było to, że tylko język rosyjski w granicach dawnej Rosji (do 1917 roku) oraz Związku Radzieckiego otwierał drogę do kariery. Nawet ukraińscy mistrzowie słowa artystycznego, którzy całą duszą i sercem służyli ojczystemu narodowi, oddali za niego życie, oprócz prześladowań nie mieli nic innego. Trzeba było mieć ducha wielkiej siły, być wiernym tradycjom, aby się nie złamać. Kwestie współżycia językowego studiowano dawno, a szczególnie znaczące okazywały się one w okresie możliwego formowania własnego państwa. Przecież i w hetmanacie Pawła Skoropadskiego, i w Centralnej Radzie za decydującą dla Ukrainy uważano jednoczącą siłę i potencjał języka ukraińskiego. Jednym ze znanych polityków tamtych czasów był Iwan Ohijenko — minister oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej, później minister wyznań, pierwszy rektor Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Państwowego. Chyba najważniejszymi są studia nad kwestiami językowymi I. Ohijenki w ramach Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki, gdzie przeanalizował on obowiązki wobec języka ojczystego („Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego”, 1936) z podkreśleniem: „Język — to nasza cecha narodowa, w języku nasza kultura, stopień naszej świadomości. Język — to forma naszego życia, życia kulturalnego i narodowego, to forma narodowego organizowania się. Język — to dusza i wartość każdej narodowości, jej świętości i najcenniejszy skarb… I dopóki żyje język — będzie żył i naród jako narodowość… Nie stanie języka, nie stanie narodowości”. Koncepcja obowiązków wobec języka ojczystego bezpośrednio odnosi się do obciążenia funkcjonalnego języka w społeczeństwie i określa osobliwości rozpowszechnienia języka w społeczeństwie, współistnienia języków. Ogólnie I. Ohijenko scharakteryzował te zasady, poza którymi naród jako narodowość nie może zachować siebie, ponieważ „Wyobrażenie o duchowej dojrzałości poszczególnej osoby, jak i o dojrzałości całego narodu można wyrobić sobie przede wszystkim na podstawie kultury jego języka literackiego” i dalej „Każdy świadomy obywatel powinien praktycznie znać swój soborny język literacki i wymowę oraz swoją soborną pisownię, a także znać i wypełniać obowiązki wobec języka ojczystego swojego narodu”. Przy aktywnym rozwoju bilingwizmu szczególnie znaczące stają się obowiązki wobec języka ojczystego z ich dziesięcioma przykazaniami językowymi, które powinien wyznawać każdy patriotycznie nastawiony do swojego państwa obywatel. Nie mniej uwagi poświęcił Iwan Ohijenko problemom języka ukraińskiego w innych pracach („Składnia języka ukraińskiego”, 1938). Bezpośrednio I. Ohijenko nie mówi o kwestii dwujęzyczności, jednocześnie w naświetleniu kwestii statusu języka ojczystego i jego wiodącej roli w formowaniu narodu oraz państwowości tego ostatniego odczuwalny jest wpływ rozpowszechniania tendencji dwujęzyczności na Ukrainie. Ciekawostką jest, że w tym czasie dość ostrą była dyskusja M. Hruszewskiego z I. Lynnyczenką, profesorem Uniwersytetu Noworosyjskiego w Odessie (praca I. Lynnyczenki „Małorosyjski wopros i awtonomija Małorosii: otkrytoje pismo profiesoru M. S. Gruszewskomu” (1917) jako odpowiedź na artykuły M. Hruszewskiego („Zwyczajny schemat „Ruskiej historii i sprawa racjonalnego układu historii wschodniego słowiańszczyzny” (zbiór „Statji po sławianowiedieniju”, Praga, 1904). Dla I. Lynnyczenki całkiem naturalną wydaje się zmiana orientacji językowej tych ziem, których narody „przestały być obiektem historii państwowej”. Polemizując z M. Hruszewskim, I. Lynnyczenko trzyma się opinii, że trzeba studiować historię państwa, a nie narodowości, „która samodzielnego znaczenia państwowego nigdy nie miała”. M. Hruszewski stoi na stanowisku, że „Elementy wielkoruskiego języka wypierają elementy ukraińskie, niezwykle zubożają język ukraiński, i wreszcie, sprawa dochodzi nawet do pełnej utraty poczucia języka” („O języku ukraińskim i sprawie ukraińskiej”, 1907). Przy nierozwiniętym bilingwizmie M. Hruszewski uważał za całkowicie błędne nauczanie przedmiotów cyklu szkolnego w języku nieojczystym (por. także poglądy profesora I. Łuczyckiego). Nie mniej ważną jest teza o tym, że naród podnosi się, mając szkołę w swoim języku: „Galicjanie… podnieśli się i oświecili dzięki temu, że mieli edukację w języku ojczystym — i szkołę, i książkę, a chełmscy Ukraińcy i pod ruskim (rosyjskim — A. Z.) państwem podupadli bez tego” („O języku ukraińskim i ukraińskiej szkole”). Prof. I. Lynnyczenko dopuszczał obciążenie funkcjonalne ukraińskiego (możliwe, że i innych języków mniejszości narodowych) w edukacji, ale tylko w początkowej, cała reszta przestrzeni edukacyjnej i naukowej powinna być tylko rosyjskojęzyczną. W tych i szeregu innych myśli łatwo rozpoznawalne są współczesne realia, bolesne problemy teraźniejszości, ponieważ program pełnowartościowego i adekwatnego obciążenia języka ukraińskiego jako państwowego nie został opracowany, nie odnaleziono modelu należytego zabezpieczenia potrzeb w ukraińskojęzycznym słowie wszystkich regionów Ukrainy dla zachowania integralności państwowej i adekwatnej samoidentyfikacji każdego jej obywatela. Językowa duchowość współczesnego pokolenia Kwestie uporządkowania językowego Państwa Ukraińskiego nie są nowe… Zawsze były ostre, aktualne. Dzisiaj zaś są szczególnie znaczące, ponieważ uformowane w czasach Niepodległej Ukrainy nowe pokolenie albo uwierzy w samowystarczalność nie tylko i nie tyle języka ukraińskiego, który wytrzymał tysiącletnią próbę i wbrew jakimkolwiek „przyciskaczom” pozostawał samowystarczalnym, ale i w samowystarczalność Państwa Ukraińskiego, albo całkowicie rozczaruje się nie tylko statusem funkcjonalnym języka ukraińskiego, ale i samej Ukrainy jako samowystarczalnego państwa. Na ile to pokolenie będzie samoidentyfikować się z nim — całkowicie zależy od współczesnych strategii językowych, ale w żadnym wypadku od manipulacji. I jednocześnie — jakie patriotyczne zasady będzie wyznawać. Tak, na przykład, spektakl „Naród” (według M. Matios) Iwano-Frankiwskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia I. Franki 22 maja 2013 roku z udziałem samej autorki w Doniecku z pełnym kompletem publiczności zaświadczył o duchowej jedności całej Ukraińskiej ziemi.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

niezrównaną warstwę interakcji i harmonizacji każdego człowieka jako jednostki w przestrzeni państwowo-narodowej. W przestrzeni państwowej największa siła należy do tego języka, który konsoliduje wokół siebie wszystkie inne w celu nadania im równorzędnego statusu. Poprzez wywyższenie jednego z języków regionalnych (Europejska Karta Języków Regionalnych lub Mniejszościowa ratyfikowana przez Ukrainę w maju 2003 roku) dochodzi, na pierwszy rzut oka, do mało zauważalnego naruszenia zasady symetrii strategii językowych. We współczesnej Ukrainie oczywista jest pełna asymetria obciążenia funkcjonalnego języka państwowego i języków regionalnych (w szczególności rosyjskiego). Kwestii strategii językowej nie można przenosić na płaszczyznę czysto rynkowej gospodarki, ponieważ postęp cywilizacyjny w XXI wieku określają wartości duchowo-kulturowe, wśród których priorytet należy do języka. Tylko duchowo bogaty człowiek i kulturowo integralny naród są w stanie tworzyć PRZYSZŁOŚĆ PAŃSTWA, a nie być jedynie konsumentami. Zamiast wniosków Można by wyciągnąć i wnioski, ale czy jest to możliwe… Wnioski w kwestii językowej wyciąga naród i jego własne Państwo, które chroni i zachowuje wszystkie wartości i znaczenia od dalekiej przeszłości aż po dzień dzisiejszy. Słowa są rzeczywiście „straszne, / Kiedy milczą” (Lina Kostenko), ale słowa nie mogą milczeć, one krzyczą: Jesteśmy w Tobie, poznaj przez nas samego siebie. Właściwie Państwo należy do tych, do których należy język. Postawiona teza staje się wieczną, w żaden sposób nie można jej odrzucić, ponieważ nawet najnowsze państwa budowane są na własnej polityce językowej. Potwierdzenie łatwo znaleźć zarówno w koncepcyjnie zasadniczych zasadach formowania Izraela, jak i w rozwoju Słowacji, oraz w polityce językowej Macedonii, Słowenii i wielu innych krajów. W ogólnym wymiarze młode pokolenie jest dość wyraźnie zorientowane na własne państwo. Pozostało tylko ukształtować odpowiednie wartości patriotyczne. Jeśli Państwo tego nie robi, to patriotyzm językowy, stosunek do Państwa kształtują wybitni twórcy i działacze, dzięki którym powstało Państwo Ukraińskie jako suwerenne, rozwija się i umacnia. Gdyby tacy działacze mieli jeszcze wsparcie Państwa na wszystkich szczeblach, to rozmów o różnorodnych kryzysach okresowych by nie było. Przecież tylko człowiek może przekształcać myśli w słowa, myśleć słowami, zachowywać pamięć tysiącleci w słowach, stale rozszerzając i dynamizując objętości oraz pojemność takiej pamięci w czasie i przestrzeni, tworzyć i komunikować się za pomocą tej unikalnej symbolicznej reprezentacji doświadczenia. Człowiek nigdy nie zastanawia się nad naturalnością tego procesu i jego znaczeniem, co jest całkowicie podobne do procesu oddychania, kiedy nikt nie rozważa, po co oddychamy albo po co człowiekowi potrzebne jest powietrze. Nieświadomość w żaden sposób nie zwalnia i nie uwalnia nas od odpowiedzialności za losy tego, co zachowane przez wieki i przekazane nam jako bezcenny, niepowtarzalny skarb. Ukraina jako Państwo ma narodową przyszłość. Ernest Renan interpretuje naród jako wielką solidarność, która wyrosła ze świadomości wspólnych ofiar w przeszłości i podobnych w przyszłości. Taka solidarność zakłada przeszłość, ale wyraża się ona również w teraźniejszości realnym faktem — zgodą, wyraźnym pragnieniem kontynuowania wspólnego życia, gdyż głównym czynnikiem, według Eduarda Meyera, jednoczenia ludzi w naród jest wola, albo też idea: jedną narodowość tworzą grupy, które dążą do stanowienia tej jedności; dla stworzenia tej jedności musi istnieć aktywność, wysiłek woli, co odróżnia naród od zwykłego zbiorowiska ludzi. Ukraina ma wolę jako integralność i jasno postawiony cel ochrony swoich narodowo-określających interesów. Tylko pod takim warunkiem Ukraina jest w stanie pewnie patrzeć w przyszłość i stawać się samowystarczalną w kręgu cywilizowanych państw, zachować własną tożsamość i samostanowienie. Anatolij ZAHNITKO, doktor nauk filologicznych, profesor, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, miasto Donieck

Машинний переклад

W słonecznych kąpielach Bałakławy

Obecna produkcja telewizyjna, a i wszystkie media, nie propagują w należyty sposób patriotyzmu jako takiego, wyznawania wartości narodowych, przedkładania własnego nad inne. Byłem świadkiem niezwykle ważnej rzeczywistości dnia dzisiejszego, zamkniętej na pamięć przeszłości… Na Cmentarz Łyczakowski we Lwowie podjechało od razu kilka autobusów z uczniami z Polski (z Rzeszowa). Trzeba było widzieć, z jakim wewnętrznym nabożeństwem słuchali oni opowieści przewodnika o Marii Konopnickiej, Gabrieli Zapolskiej, które są pochowane na tym cmentarzu. Szczególnie przejmujący był ich stosunek do kompleksu memorialnego „Orląt Lwowskich”, gdzie pochowani są uczestnicy burzliwych, krwawych zmagań w latach 1917–1920. Takiego stosunku do przeszłości, odniesienia własnego „Ja” do tej przeszłości nie można uformować w jedną minutę, natychmiastowo; muszą na to pracować i rodzina, i szkoła, i w ogóle — całe społeczeństwo. I zupełnie inny epizod… Majowy poranek bieżącego roku w Kijowie. Nauczyciel proponuje dziesięcioklasistom jednego z prestiżowych liceów odwiedzenie grobów znanych mistrzów słowa artystycznego, kultury, działaczy Państwa, na co słyszy ciche niezadowolenie, narzekanie… Dialogu z przeszłością nie było, nie ma go w duszy. Mówią, że Zygmunt Freud dla odnowienia i przywrócenia wszystkiego, co przeżyte, kładł rękę na czole (głowie) pacjenta po to, aby przypomniał sobie to, co obecne w nieświadomości. Być może i nam, współczesnym, warto położyć rękę na czole, abyśmy przypomnieli sobie wszystko i nie tracili tego, co jeszcze nie zostało utracone. Winy uczniów w takim narzekaniu nie ma, wszak w większości w kanałach telewizyjnych albo bezkońcowe seriale o grupach przestępczych, o „wilkołakach” w mundurach, albo filmy (wcale nie arcydzieła) socrealizmu, które propagują dbałość o kołchozowe (a tego już nie ma), o solidarność produkcyjną (a produkcji pełnowartościowej jeszcze nie ma), o wartości moralne życia rodzinnego w akademikach (a takie akademiki wszędzie zlikwidowano) itd. To na czym mają formować się patriotyczne ideały młodego pokolenia, które powinno chłonąć, wchłaniać w siebie coś… A cały glamour z jego blaskiem wypełniony jest zupełnie innymi wartościami i realiami. Z jednej strony uczą się języka ukraińskiego, ale nie słyszą go ani w środkach masowego przekazu, ani z ust „utalentowanych” polityków (oprócz opozycji), z drugiej — słyszą regionalny rosyjski w radiu i odbierają go w różnorodnych przejawach produkcji telewizyjnej, ale żadnych patriotycznie świadomych i państwowo nastawionych ideałów w nim nie ma. Takie młode pokolenie w większości jest na rozdrożu… Być może takich potrzebuje współczesna władza? Być może… Ale nie tacy są potrzebni do budowy Państwa, jego rozprzestrzeniania. Hipotez i uzasadnień współczesnego stanu problemów językowych jest niemało, spośród których często rozpowszechnioną w ostatnim czasie staje się teza, według słów Mykoły Riabczuka, o formowaniu się na Ukrainie faktycznie dwóch narodów — „aborygeńskiego”, na podstawie autochtonicznego etnosu ukraińskiego, i „kreolskiego”, na podstawie kolonistów, czyli ich potomków, oraz ogromnej liczby zasymilowanych w ich kulturę i, co najważniejsze, w ich światopogląd autochtonów. „I jedni, i drudzy uważają się za Ukraińców. I jedni, i drudzy na swój sposób kochają Ukrainę (ale najlepiej bez tych drugich, którzy im tylko przeszkadzają). Faktycznie są to dwa narody o podobnej samonazwie, ale z całkowicie różnymi kodami kulturowymi, bohaterami, symbolami, wyobrażeniami o przeszłości i przyszłości, wartościami politycznymi, orientacjami geopolitycznymi” (Słowo Proświty. — 2013. — Nr 26). Każdy rozumie Państwo po swojemu, odpowiednio oceniając jego ruch. Niezaprzeczalnym jest fakt, że proces stopniowego — z różnymi odwrotami i hamowaniami — upaństwowienia i usankcjonowania języka państwowego od zeszłego roku (od czasu uchwalenia Ustawy „O zasadach polityki języka państwowego”) nie tylko został wstrzymany, ale wyraźnie daje się śledzić tendencję do jego absolutnego osłabienia, a w konsekwencji aktywizację tendencji odśrodkowych w wewnętrznym urządzeniu państwa. Strategie językowe należą do niezwykle delikatnej materii, tworząc dla bag- Nadija KYRIAN Obecnie mija 100 lat od dnia śmierci genialnej ukraińskiej poetki, dramatopisarki, działaczki społecznej, proświtanki Łesi Ukrainki. Na tę datę sewastopolska „Proświta” wydała książkę „Łesia Ukrainka w słonecznych kąpielach Bałakławy”. Autor — Wołodymyr Procenko (pseudonim literacki Wołodymyr Czornomor), członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, redaktor naczelny gazety „Dzwin Sewastopolia”. W książce zbadano wydarzenia związane z pobytem Łesi Ukrainki w Bałakławie w 1890 i 1907 roku po ślubie z Kłymentijem Kwitką. Małżeństwo mieszkało w górnym skrzydle daczy aktorki Sokołowej na skalistym zboczu obok zatoki Bałakławskiej, niedaleko Twierdzy Genueńskiej. Tutaj Łesia Ukrainka napisała kilka poezji, ukończyła dramat „W puszczy”, pracowała nad poematami dramatycznymi „Rufin i Pryscylla”, „Ajsze i Mohammed”, „Ifigenia w Taurydzie”, „Kasandra”. Autor książki akcentuje to, że skrzydło, w którym mieszkała i tworzyła pisarka, do tej pory nie jest odrestaurowane, pomimo tego, że w prasie wielokrotnie twierdzono przeciwnie. W 2008 roku gazeta „Uriadowyj kurjer” pisała: „W Bałakławie w ciągu roku odnowią dawną daczę aktorki Sokołowej, gdzie w górnym skrzydle od 26 sierpnia do 12 października 1907 roku mieszkała Łesia Ukrainka. O tym poinformowali w kierownictwie przedsiębiorstwa „Akwalang plus”, które oprócz tego budynku w pełni odnowi w pierwotnym wyglądzie jeszcze trzy obiekty architektoniczne, które mają wartość architektoniczną i są włączone do wykazu zabytków historii i architektury”. W rzeczywistości odrestaurowano tylko budynki, które znajdują się obok. „Więc trzeba odpowiedzieć za swoje obietnice i zabrać się za odnowienie górnego skrzydła”, — konkluduje Wołodymyr Procenko. Autor opowiada historię wzniesienia pomnika Łesi Ukrainki w Bałakławie lokalnego rzeźbiarza Wołodymyra Suchanowa (ustawiony w 2004 roku na 2500-lecie miasta), o listach, które napisała poetka stamtąd, o współpracy z muzeami Łesi Ukrainki w Jałcie i w Kołodieżnym, ciekawą historię o tym, jak poetka przywiozła i posadziła na Wołyniu krymski dereń, a mieszkańcy Kołodieżnego rozsadzili krzewy prawie w każdym podwórku… Do zbioru, oprócz innych, wchodzi opracowana przez autora lekcja szkolna „Łesia Ukrainka i Bałakława”, wycieczka „Miejscami Łesi Ukrainki”, scenariusz poświęcony uroczystemu uczczeniu autorki nieśmiertelnej „Pieśni leśnej” na wiecu w 2013 roku przy jej pomniku. Książka jest zilustrowana starodawnymi zdjęciami Bałakławy z archiwum oraz współczesnymi, zamieszczono portret Łesi Ukrainki autorstwa Wołodymyra Czornomora. Świadomi mieszkańcy Bałakławy, lokalni uczniowie szczycą się tym, że wybitna pisarka odwiedziła ich miasto, tworzyła tutaj nieśmiertelne dramaty.

Машинний переклад

Stańmy się nacjonalistami

Swietłana DOROSZENKO, odpowiedzialna sekretarz-zastępca przewodniczącego Sewastopolskiego Miejskiego Zrzeszenia „Proświty” Wykształceni ludzie, prosvitianie, powinni być nosicielami wzorcowego literackiego języka ukraińskiego. Dlatego na posiedzeniach Sewastopolskiego Miejskiego Zrzeszenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki regularnie odbywają się zajęcia z kultury języka. Przedmiotem szczególnej uwagi sewastopolskich prosvitian na tych zajęciach jest poprawne używanie słów. Często bywa tak, że człowiek zna znaczenie słowa mniej więcej i nie sięga po słowniki i poradniki. Tym, że znaczna część Ukraińców zadowala się powierzchownym rozumieniem znaczenia słów, posługują się politycy, którzy są u władzy. Albo świadomie, albo z powodu niskiego własnego poziomu wykształcenia mylą pojęcia: nacjonalizm, faszyzm, nazizm i szowinizm. Swoich przeciwników, nastawionych patriotycznie, obecna władza nazywa faszystami, neonazistami. Stało się to przedmiotem dyskusji na zajęciach z kultury języka w sewastopolskiej „Proświcie”. Aby uzasadnionie bronić swoich patriotycznych stanowisk w dyskusjach, należy przypomnieć znaczenie słów nacjonalizm, faszyzm, nazizm, szowinizm, opierając się na krótkim streszczeniu artykułu Myrona Iwankiwa „Nie straszcie nacjonalizmem”, opublikowanego w „Krymskiej Świetlicy” 5 lipca b.r. W polityce rosyjskiej, carskiej, komunistycznej i współczesnej w znaczeniu negatywnym wobec Ukraińców używa się słowa nacjonalista. Tak to wpłynęło na wielu, że i dziś ludzie starają się nie okazywać miłości do wszystkiego, co ukraińskie, aby nie nazywano ich nacjonalistami. Pojęcie „nacjonalizm” powstało podczas rewolucji francuskiej w 1789 roku. Ponieważ nacjonalizm zaczął wpływać na historię europejską i światową silniej niż idee liberalizmu i komunizmu, ich zwolennicy stworzyli szereg mitów. Najbardziej rozpowszechniony mit głosi: szowinizm, faszyzm i nazizm jako skrajnie reakcyjne ideologie są odmianami nacjonalizmu. Wykorzystali to bolszewicy, aby poniżyć nacjonalistyczne poglądy Ukraińców, które kształtowały się w walce o niepodległość od Cesarstwa Rosyjskiego. Profesor, doktor nauk medycznych Wołodymyr Monastyrski określa istotę nacjonalizmu tak: „…to zasada przyznawania pierwszeństwa własnym interesom, co jest czynnikiem ogólnobiologicznym”. Nacjonalizm jest właściwy wszystkim narodom, jest kategorią genetyczną (co naukowo udowodniono), uniwersalną, wieczną. Naród to wspólnota ludzi, która ma jednolity światopogląd i którą łączą język, terytorium, religia, pamięć historyczna, wartości duchowe itd. Narody, którym sąsiedzi zagrabili ziemię, kształtowały filozofię nacjonalizmu, która pobudzała do walki o wyzwolenie. Dotyczy to także walki narodu ukraińskiego przeciwko rosyjskiemu poniewieraniu, która nie zakończyła się ostatecznie zwycięstwem także dziś. Wszystkie wolne narody, które mają własne państwa narodowe, we wszystkim i zawsze przestrzegają zasady przyznawania pierwszeństwa własnym interesom narodowym. Źródłem władzy jest rdzenny, tytularny naród. Wolne narody mają nacjonalizm panowania. Ten rodzaj nacjonalizmu jest decydującym czynnikiem wysokiego stopnia rozwoju ich gospodarki, oświaty, nauki, kultury, duchowości. Przykłady — Japonia, Niemcy, Francja, Anglia i in. Narody-poniewiercy także są nacjonalistyczne. Źródłem ich władzy jest dominujący tytularny naród. Przykłady — ZSRR, Federacja Rosyjska. Narody dominujące są dotknięte szowinizmem. Szowinizm (fr. — wojowniczy) — ideologia i polityka, która głosi wyjątkowość dominującego narodu, wrogość narodową i nienawiść. Faszyzm (wł. — wiązka chrustu) — włoska odmiana szowinizmu, zapożyczona przez Niemców. Nazizm — skrócona nazwa niemieckiego narodowego socjalizmu, stworzonego przez Hitlera, i nie ma nic wspólnego z nacjonalizmem. Nacjonalizm — istota genetycznie uwarunkowana, a szowinizm i faszyzm — twory ludzkiego umysłu i właściwe narodom-poniewiercom. Rosja od 1654 roku niszczy wszystko, co ukraińskie. Metody — od agresji wojskowej po współczesne wojny informacyjne. Przypomnijmy, jak W. Putin przedstawiał prezydenta Federacji Rosyjskiej D. Miedwiediewa: „Jest takim samym nacjonalistą jak ja”, czyli być rosyjskim nacjonalistą jest zaszczytem, a ukraińskim — skrajnie źle. Wroga „piąta kolumna” i dziś reprezentuje w Ukrainie interesy cesarstwa rosyjskiego i rosyjskiego nacjonalizmu panowania. Czy przypadkiem nie dlatego na Ukrainie jest najniższy poziom życia? Aby ocalić Ukrainę, każdy Ukrainiec musi stać się nacjonalistą.

Машинний переклад

Łesia Ukrainka z siostrą Olgą – działaczki Proświty

Informując o wydarzeniach z życia kulturalno-oświatowego w Kijowie w liście do Olhy Kobyłiańskiej z 8 września 1906 r., Łesia Ukrainka pisała: „W Kijowie obecnie jedynym jasnym punktem na ciemnym tle ukraińskiego życia jest nasza niedawno otwarta »Proświta«. Przecież to pierwsze legalne ukraińskie towarzystwo w Kijowie, odkąd on stał się »gubernialnym miastem Imperium Rosyjskiego«, a dotąd można było tylko otwierać »kijowskie towarzystwa«, tylko, uchowaj Boże, nie ukraińskie”. Maria CZASZUK, starszy pracownik naukowy Kołodiażneńskiego literacko-memorialnego muzeum Łesi Ukrainki Olha Kosacz w liście do Lidii Dragomanowej-Szyszmanowej i jej męża Iwana Szyszmanowa informowała, że ona i Lesia Ukrainka oficjalnie zapisały się do legalnej „Proświty”: „Ja i Lesia jesteśmy w niej członkiniami rady”. Siostry z wielkim zapałem i entuzjazmem przystąpiły do pracy. W liście do B. Hrinczenki Lesia Ukrainka pisała: „M. Lewycki pisał do mnie i do mojej siostry Olgi, namawiając nas (w imieniu „Proświty”), byśmy przejęły na siebie nominalnie lub faktycznie bibliotekę proświtiańską, bo nikt z członków naszej rady, poza nami dwiema, nie ma do tego takiego „cenzu”, jakiego wymaga administracja. I ja, i siostra jednakowo chętnie zgadzamy się na tę sprawę, tylko nie wiemy, która z nas będzie bardziej odpowiednia do tego zadania. Co do mnie, to na mnie nie ma żadnych zarejestrowanych „win” (rewizje na granicy, i to jeszcze bez „skutków”, to już taki drobiazg, że w ogóle nie liczy się), w więzieniu nie siedziałam, pod sądem i śledztwem nie byłam, „jawnego nadzoru” nie zaznałam, pozostaje tylko to „chodzenie pod Bogiem”, bez którego u nas żadna żywa dusza nie bywa. Moja siostra, jak Panu może być wiadomo, siedziała w więzieniu dwa miesiące w zeszłym roku, była zamieszana w pewne „dело”. Choć to wszystko sprawa zakończona i żadnych skutków z tego nie było. Zatem prosimy radę, by sama rozważyła, którą z nas uważa za lepszy szyld, i tę już zapisała, gdzie trzeba”. Czterokrotnie zarząd „Proświty” zwracał się o oficjalne zezwolenie na otwarcie biblioteki-czytelni i składu książek oraz na powierzenie nimi zarządzania Lesi Ukrainka, W. Łozyckiemu i M. Synyckiemu. Za każdym razem im odmawiano. Podstawą negatywnego rozstrzygnięcia sprawy było to, że towarzystwo uznało za odpowiedzialne za to osoby politycznie niepewne, wśród nich Larysę Petriwnę Kosacz, która wraz z innymi, „według danych Kijowskiego Oddziału Ochrany, okazują się aktywnymi, a także są organizatorami ukraińskofilskich kółek o charakterze antyrządowym”. Ale siostry, nawet bez oficjalnej zgody, aktywnie pracowały w sekcji bibliotecznej Proświty, dokładali wszelkich starań, aby wzbogacić księgozbiór. W liście do Lidii Szyszmanowej Olga pisała: „Proświta” zdecydowała się założyć publiczną bibliotekę, która kiedyś powinna stać się taką samą ukraińską dumą, jak Petersburska Biblioteka Publiczna jest dumą rosyjską. Cała biblioteka powinna mieć książki we wszystkich językach ze wszystkich działów nauki”. Dalej — prośba, aby Szyszmanowowie podarowali książki do biblioteki. Dla uzupełnienia zbiorów bibliotecznych Lesia Ukrainka zwracała się do pisarzy z prośbą o darowanie książek, najczęściej wydań ich własnych utworów. Na przykład w liście do A. Krymskiego, który w tym czasie pracował w Moskwie, pisała: „Aby Ukrainiec, przebywając w Kijowie, nie musiał chodzić po obcych bibliotekach, czy nie mógłby Pan podarować własnych utworów i wydań, a także niezbędnych książek w innych językach? Nie chce się myśleć, aby Pan odmówił pomocy naszej bibliotece, tym bardziej że znam z faktów Pańską życzliwość dla naszej „Proświty”. W liście do Olgi Kobylanskiej: „Może i ktoś by nam po jednym egzemplarzu swoich utworów ofiarował”. 16 stycznia 1906 r. Towarzystwo „Proświta” za podpisem Lesi Ukrainki zwraca się do W. Hnatiuka we Lwowie z prośbą o przesyłanie książek do biblioteki. W liście — wysoki cel placówki: „Biblioteka ukraińska w Kijowie, ośrodku życia kulturalnego rosyjskiej Ukrainy, będzie miała znaczenie instytucji ogólnonarodowej, jeśli będzie można uczynić ją bogatą. W idealnym ujęciu powinna to być biblioteka narodowa, która będzie służyć nie tylko zwykłemu czytaniu, lecz także pracom naukowym i wszelkim informacjom”. Taką prośbę wysłano do I. Franki i O. Makowieja. 1907 r. „Proświta” rozwinęła szeroką działalność na niwie oświatowo-kulturalnej. Tak, w informacji z Komisji Szkolno-Odczytowej Towarzystwa „Proświta” gazeta „Rada” 21.01.1907 r. poinformowała: „Na posiedzeniu 17 stycznia Komisja Szkolno-Odczytowa przyjęła następujące postanowienia: 1. Zwrócić się do Ministerstwa Oświaty Ludowej z prośbą o zezwolenie Towarzystwu „Proświta” na założenie w Kijowie szkoły ludowej z wykładowym językiem ukraińskim; 2. Zorganizować w najbliższym czasie odczyty dla ludu na tematy historyczne, w tym celu jednemu z członków komisji powierzono przejrzenie odpowiednich materiałów, a drugiemu — dowiedzenie się, do kogo trzeba zwrócić się o zezwolenie na takie czytelnie; 3. Zorganizować kilka publicznych odczytów dla szerszej publiczności. Członkini komisji Lesia Ukrainka zgodziła się odczytać dwa referaty na następujące tematy: „Rola tłumu we współczesnej belles-lettres” i „Teatr ludowy na Zachodzie i u nas”. Tę informację zamieszczono w gazecie „Ruslan” z 25 stycznia 1907 r. O aktywnej i różnorodnej działalności „Proświty” można sądzić z listu Olgi Kosach do męża Michaiła Krywenjuka: „Był bardzo udany koncert ludowy „Proświty”, wszyscy czysto „nasi” i obcy byli na nim. Wkrótce będzie przedstawienie oświatowe. W tych dniach ukaże się drukiem nakładem „Proświty” książeczka Drahomanowa i druga o sprawie ziemskiej w Zelandii, dalej medyczna Lewickiego i Kalendarz „Proświty”. W bibliotece „Proświty” jest już do 2000 książek”. W liście z 8 lutego 1907 roku Olga informowała: „Wkrótce będą kolejne walne zebrania z mnóstwem spraw, wybrano nowe rady, członków itd. Postanowiliśmy wydawać zbiory recenzji wszystkich ukraińskich książek”. Bolesnym i niemal główym problemem proświtian była drukarnia, na którą nie było pieniędzy: „Na ostatnim posiedzeniu rady „Proświty” mówiono cały wieczór o proświtiańskiej drukarni. Potrzeba na nią 15 tys. rubli. Skąd je wziąć? Czy znajdzie się ktoś, kto poprowadzi drukarnię?” (Z listu Olgi do męża Michaiła z 21 lutego 1907 r.). Przy „Proświcie” utworzono muzeum, na zbieranie eksponatów do którego troszczyła się także Lesia Ukrainka. W liście do W. Hnatiuka zwracała się z prośbą: „Towarzystwo prosi o przysyłanie do muzeum wszelkich rzeczy, które mają znaczenie: a) etnograficzne: ludowe hafty, tkaniny, stroje, naczynia, instrumenty muzyczne, pisanki, modele chat, wozów, narzędzi itp.; b) historyczno-archeologiczne (staropolskie portrety, rysunki, dokumenty i wszelkie starożytności); c) przyrodnicze: szkielety, zielniki, kolekcje mineralogiczne, różne preparaty; d) pedagogiczne (rysunki, albumy, wszelkie kolekcje itp.); e) artystyczne (obrazy, rzeźby, zdjęcia fotograficzne itp.)”. Oczywiście „Proświta” istniała za zgodą władz, lecz gdy jej działalność nabrała szerokiego rozmachu i popularności, władze, mając doświadczenie z 1905 r. i obawiając się, że ruch narodowy przerodzi się w polityczny, dostrzegając w tej organizacji społecznej zagrożenie, postanowiły podciąć proświtiańskie korzenie. Rozpoczęły się aresztowania. Na liście osób podlegających rewizji i aresztowaniu, sporządzonej z rozporządzenia Kijowskiego Gubernialnego Zarządu Żandarmerii, figurowały Kosach Larysa i Kosach Olga. Rewizja w mieszkaniu Kosachów trwała od wpół do pierwszej w nocy do 6 rano w nocy na 18 stycznia. Siostry doprowadzono do Łybidzkiej komisariatu policji, gdzie byli już M. Łysenko, B. Hrinczenko, L. Drahomanowa i inni. Wspominając przesłuchanie u pułkownika Krytskiego, Olga pisała: „Oczywiście, o co pytają w sprawie „Proświty”, skoro śledztwo prowadzi się w sprawie organizacji politycznych, a mnie na to odpowiedziano, że „Proświta” to zarodek, z którego potem może wyrosnąć coś politycznego, bo przecież było legalne Literacko-artystyczne towarzystwo, a w końcu trzeba było je zamknąć”. W doniesieniu „Napaść na ruch ukraiński w Kijowie” korespondenta lwowskiej gazety „Dilo” Michaiła Łozyńskiego podano: „A tej nocy policja całą noc „истребляла” ukraińskość. Domyślają się, że wszystkie te rewizje i aresztowania pozostają w związku z wydawaniem „Rady”, działalnością „Proświty” i przygotowaniami wyborczymi. Krótko mówiąc, ruchem ukraińskim”. Od 1907 roku Lesia Ukrainka mieszkała na Krymie, w Gruzji, wyjeżdżała na leczenie do Egiptu. W Kijowie bywała przejazdem z powodu ciężkiego stanu zdrowia. Bezpośrednio uczestniczyć w pracach „Proświty” nie mogła. Natomiast sama stała się „obiektem” działalności oświatowej organizacji. 22 stycznia 1909 roku z inicjatywy Towarzystwa „Proświta” w Kijowie, w Ludowej Auli (Bulwarno-Kudriawska, 28), zorganizowano wieczór literacko-muzyczny ku czci Lesi Ukrainki z okazji 25-lecia jej działalności literackiej. A 18 stycznia we Lwowie F. M. Kolessa wygłosił przed uczestnikami pierwszego ukraińskiego kongresu oświatowo-ekonomicznego, zwołanego przez Towarzystwo „Proświta”, referat: „Spojrzenie na obecny stan twórczości pieśniarskiej ludu ukraińskiego”. W referacie mówiono o jego ekspedycji etnograficznej na Połtawszczyznę w celu zapisywania dum, finansowanej przez Lesię Ukrainkę, wspomniano też o samej Lesi, która zapisywała melodie dum. Już w 1894 roku, witając M. Staryckiego z okazji 30-lecia działalności literackiej, Lesia Ukrainka pisała: „…Kiedy nasze słowo urośnie i umocni się, kiedy nasza literatura zajmie zaszczytne miejsce obok literatur innych narodów (wierzę, że tak będzie!), wtedy wspominając pierwszych pracowników, którzy pracowali na nieuprawionym, jeszcze dzikim gruncie, Ukraińcy z pewnością wspomną dobrym słowem Pana imię”. Nazywając siebie „towarzyszką w pracy”, zwolenniczką talentu i pracy M. Staryckiego „dla dobra Ukrainy”, a w jego osobie najlepszych ludzi epoki, dodając swój talent, rozum, zapał serca, Lesia Ukrainka stała się ideologiem idei narodowej. Była „z tych mistrzów, którzy robią wszystko: i fundamenty, i kąty, i ostoje”. Czyli była jedną z pierwszych „pracownic” Kijowskiej „Proświty”, która stała się ważnym ogniwem w kształtowaniu wolnej Ukrainy, walce o ukraiński język. W zbiorach literacko-memorialnego muzeum Lesi Ukrainki we wsi Kołodiażne przechowywana jest kopia statutu towarzystwa „Kowelskiej im. Lesi Ukrainki Powiatowej „Proświty”, w którym czytamy: „I. Towarzystwo i jego zadania. 1. Kowelska im. Lesi Ukrainki Powiatowa „Proświta” jest ukraińskim dobroczynnym i kulturalno-oświatowym towarzystwem. 2. Zadaniem „Proświty” jest pomaganie biednym w dbaniu o moralne i fizyczne wychowanie młodzieży ukraińskiej, zwłaszcza zaś dbanie o rozwój ukraińskiej kultury i oświaty ludu ukraińskiego w jego ojczystym języku. II. Prawa towarzystwa: 3. Aby osiągnąć zadania wskazane w p. 2 niniejszego statutu, towarzystwo ma prawo: a. wydawać książki, czasopisma, gazety, ulotki zapraszające itp. w języku ukraińskim; b. zakładać drukarnie, introligatornie, składy papieru itp.; c. zakładać wszelkiego rodzaju biblioteki, czytelnie, wypożyczalnie książek itp.; d. zakładać księgarnie, kioski, sprzedawać książki i wszelkie wyroby związane z produkcją książkową i prasową, na jarmarkach itp.; e. otwierać średnie i początkowe szkoły ogólnokształcące i zawodowe; f. organizować zarówno dla swoich członków, jak i publiczne wykłady, odczyty, kursy ogólnokształcące i zawodowe, zwoływać narady w sprawach oświatowych, rolniczych, ekonomicznych i spółdzielczych; g. szerzyć wśród ludności wiedzę rolniczą i spółdzielczą, otwierać i udzielać porad w sprawach zakładania spółdzielni konsumenckich, oszczędnościowych, pożyczkowych, rolniczych i wszelkiego rodzaju spółdzielni; h. organizować wystawy rolnicze i przyznawać nagrody za najlepsze eksponaty; i. zakładać muzea, stacje doświadczalne, wzorcowe pola itp.; j. organizować zarówno dla swoich członków, jak i publiczne przedstawienia dramatyczne, spektakle, wieczory literacko-muzyczne, koncerty, zabawy i ogólnie wszelkiego rodzaju rozrywki kulturalne; k. organizować chóry ludowe, orkiestry, sportowe, harcerskie, a także drużyny przeciwpożarowe; l. otwierać przedszkola, sierocińce i wszelkiego rodzaju placówki przedszkolne”. Ten statut datowano na 1928 r., lecz prawie nie różnił się od programu „Proświty” Galicji z drugiej połowy XIX w., gdyż stan nauki, oświaty, kultury nie zmienił się zupełnie.

Машинний переклад

Misja Mykoły Kosacza

Prosvitianinem był także brat Łesi Ukrainki, Mykoła Kosacz. W 1917 roku za Rządu Tymczasowego był „powiatowym komisarzem na Kowelszczyznę i delegatem na Zgromadzenie Ustawodawcze”. Po dojściu do władzy Ukraińskiej Centralnej Rady i jej administracji Mykoła Kosacz aktywnie włączył się w rozpowszechnianie „Proświt” na Kowelszczyźnie, organizował spółdzielczość. W 1920 roku udzielił kowelskiej „Proświcie”, której był założycielem i przewodniczącym, bezprocentowej pożyczki w wysokości 5 tys. marek. Wspólnie z żoną Natalią zorganizował w Kowlu przytułek dla sierot. Stale troszczył się o uzupełnianie wołyńskich bibliotek Proświt książkami, zwracał się o pomoc do siostry Oksany, która mieszkała w Czechosłowacji. Jednak trzy lata po opisanych wydarzeniach Polska na mocy traktatu ryskiego z 1921 roku otrzymała od Rosji Sowieckiej Ukrainę Zachodnią. Mykoła Kosacz nie przerwał jednak pracy kulturalno-oświatowej także w nowych warunkach. W szczególności z jego inicjatywy zebranie ogólne powiatowej Proświty kowelskiej, które odbyło się 9 lutego 1926 r., postanowiło nadać jej imię Łesi Ukrainki. Wiadomo, że dzięki jego staraniom powstały Proświty w Maciejowie i Kołodiażnem. Wł. inf.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Оригінал українською · переклад оновлюється

ві будинки. А у нас під музеєм нині трішечки більше 6 га землі, площа самої садиби — 1,2 га. Штат музею — чотири наукові працівники. 2004 року відкрито сектор музею — монографічну експозицію “Музей “Лісової пісні” в урочищі Нечімному біля с. Скулин за 17 км від с. Колодяжне. У тому урочищі озеро, біля якого жив пастух, дядько Лев Скулинський, який захоплював Лесю різноманітними легендами, зокрема, і про мавок. У “Лісовій пісні” вона не змінила ані його імені, ані прізвища. У першу суботу серпня у нас відбувається міжнародне свято — “Лісова пісня”. А у неділю всі гості їдуть до Нечімного. З 1963 року музей став філіалом Волинського краєзнавчого музею. Нині площа музею: загальна — 830 кв.м., експозиційна — 471 кв.м., прилеглої території — садиба 1,2 га, лісопарк — 6,5 га. Колекція музею нараховує понад 5,6 тис. музейних предметів основного фонду, зокрема й меморіальні, що є безцінними для історії та культури українського народу. — Саме в нашому селі Леся написала стародавню історію східних народів — у 19 років пішла з села істориком. У нашому селі вона стала великим поетом, адже написала тут близько 50 літературних творів, свою першу збірочку вона теж укладала в нашому Колодяжному. Її сільська подруга Варвара Дмитрук проспівала 150 пісень, які Леся записала, так вона стала фольклористкою. У краєзнавчому музеї зберігається зошит із записами пісень, зробленими Лесею Українкою. І ці та інші пісні (разом — 225) вона наспівала в Грузії за два місяці до смерті своєму чоловікові Клименту Васильовичу Квітці. У нашому селі вона стала великим драматургом, бо свою першу драматичну поему “Блакитна троянда” написала тут. У нашому селі з братом Михайлом стала перекладачем — Гоголеві “Вечори на хуторі біля Диканьки” переклали, коли їй було 14 років. А в 18 років у Колодяжному склала список із 75 прізвищ прозаїків та поетів Європи, твори яких потрібно перекласти. Долучала до перекладу і брата, і сестру, і всіх друзів — вони хотіли, щоб українці читали світову літературу рідною мовою. У травні 1891 року тут гостювала родина Івана Франка. Уявіть — шестеро дітей Косачів і троє Франка. Іван Якович тут пробув лише тиждень, а його родина поїхала аж на початку вересня. Олена Пчілка писала дітям віршовані вистави, вони їх розучували і “ставили концерти” мешканцям села. Тут часто гостювало чимало відомих людей. На території садиби в глибині саду встановлено бронзове погруддя Лесі Українки (скульптор В. Сколоздра). За садибою — лісопарк, посаджений на честь 100-річчя від дня народження письменниці, та криниця — Лесин кадуб. Працівники літературно-меморіального музею проводять значну пошукову, науководослідницьку, збиральницьку та науково-освітню роботу. Підтримують тісні зв’язки з українською діаспорою у Канаді та США. Популярність Колодяжненського літературно-меморіального музею-садиби Лесі Українки зростає з року в рік, він став відомим далеко за межами України. Цьому сприяє гостинність берегині дому та його колективу. Записав Євген БУКЕТ Фото Олексія ЛУПАНДІНА

Zapraszamy do Kołodieżnego!

— To właśnie z Kołodieżnego Łarysa Petriwna Kosacz wyruszyła w szeroki świat jako Łesia Ukrainka, bo pod wierszem „Konwalie” podpisała: „1884 rok, wieś Kołodieżne, Łesia Ukrainka”. A konwalia rośnie u nas obok szarego domu rodziców. Dom nazywa się szarym, bo okiennice i weranda mają w nim szary kolor. Takim zbudowali go Kosaczowie. Co prawda, obecnie jest on „przesypany”, czyli odrestaurowany. Istnieje fotografia Łesi z rodziną na werandzie tego domu. Dom od strony południowej ma dwa piętra. Na drugim piętrze znajduje się niewielki pokój (6 m kw.) — gabinet pracy Ołeny Pcziłki. A na pierwszym piętrze salon, gabinet pracy ojca, sypialnia i kuchnia Kosaczów. Są tu ich rzeczy — stół, krzesła, samowar, szkatułka, cała zastawa w bufecie, etażerka, płachta, wyszywana koszula (którą Olha Kosacz-Kryweniuk wyszyła dla swojego męża). Rodzina posiadała dużą bibliotekę, w tym 86 tomów słownika encyklopedycznego Brockhausa i Efrona, które również są eksponatami muzeum. Wszystkie eksponaty dobrano na podstawie wspomnień i fotografii. Kosaczowie byli szlachtą średniozamożną, ale żyli po ludowemu prosto i skromnie. Petro Antonowycz pracował jako przewodniczący zjazdu mediatorów pokoju, czyli prawnik, zajmował się sprawami chłopskimi. Co roku w rodzinie świętowano dzień urodzin Tarasa Szewczenki. Ze ściany zdejmowano portret, stawiano na stole, przyozdabiano ręcznikiem, obok zapalano świecę. Mychajło z Łesią czytali gościom „Kobziarza”. Także w szarym domu rodziców obchodzono różne święta religijne. I u nas ta tradycja się zachowała. Co roku z uczniami miejscowej szkoły przeprowadzamy „Boże Narodzenie u Kosaczów”, „Wielkanoc u Kosaczów” oraz inne święta. Ekspozycja memorialna muzeum przedstawiona jest w dwóch domach: domku Łesi — „białym”, zbudowanym w 1890 roku dla starszych dzieci jako literackie chalet-oficyna, oraz domu rodziców — „szarym”, wzniesionym przez Petra Kosacza, ojca poetki, w 1896 roku. Domy memorialne są zabytkami historii, odtworzono w nich wystrój, który istniał za życia poetki. — Łesia Ukrainka — Wielka kobieta Ukrainy, jedna z najwybitniejszych kobiet ludzkości, jedna z najpotężniejszych ludzkich dusz, która zwyciężyła niemoc ciała, odrzuciła rozpacz, nie poddała się zwątpieniu i była najmężniejszą ze wszystkich mężczyzn. „Biały domek Łesi” — „literacka” letnia oficyna, gdzie troje starszych dzieci mieszkało i zajmowało się twórczością. Ale faktycznie więcej mieszkała w nim Łesia, bo Mychajło z Olhą uczyli się w gimnazjum. Dlatego nazwano go „Białym Łesi” i tę nazwę zachowaliśmy. Balkon tego domku Łesia nazywała słonecznym solarium. Na górze była niewielka warstwa piasku, który nagrzewał się od słońca. Tym piaskiem obsypywała chore ręce i nogi — tak leczyła swoją gruźlicę w naszym Kołodieżnem. W domu są dwa pokoje — błękitny i różowy. Swojemu wujowi Mychajle Drahomanowowi (bratu mamy) Łesia wyznała w liście: „Nigdzie mi się tak dobrze nie pracuje, jak w mojej różowej chatce z białymi meandrami”. Błękitny pokój to salon. Z tamtych czasów zachował się tu kominek, lustro oraz fortepian Łesi. Grała na nim, ale w wieku 19 lat zrozumiała, że nie będzie mogła zostać muzykiem. Trzy lata temu rada obwodowa przekazała środki i Natalia Swyrydenko oraz Jarosław Pinczuk z Kijowa odrestaurowali ten instrument muzyczny. Rodzinne rzeczy Kosaczów podarował nam zięć Izydory Kosacz — najmłodszej siostry Łesi — Ołeksandr Petrow. Przechowywane są w naszym muzeum od 1965 roku. Rodzina Kosaczów podarowała nam niemało rzeczy. Mamy wzory, zebrane przez Olhę Kosacz na Kijowszczyźnie, Połtawszczyźnie i Jekaterynosławszczyźnie. Rodzina podarowała je pod warunkiem, że wydamy je w osobnej książeczce. Zrobiliśmy to, łącząc siły z Muzeum Kijowskim, w którego kolekcji są trzy wzory, a u nas — siedem. Oprócz tego wydaliśmy jeszcze niemało książek — „Pieśni ludowe z głosu Łesi Ukrainki”, pierwszy zbiór, pierwsze tłumaczenia… Obecnie przygotowywane jest 16-tomowe wydanie akademickie utworów Łesi Ukrainki, ale w odróżnieniu od naszych projektów, nie wiadomo, kiedy ujrzy światło dzienne. W Kołodieżnem Łesia Ukrainka napisała wiele utworów poetyckich, które weszły do skarbca literatury ukraińskiej i światowej. Ekspozycja literacka mieści się w specjalnym pomieszczeniu, zbudowanym w 1980 roku. W muzeum literackim w czterech salach ekspozycyjnych zebrano materiały dokumentalne i eksponaty, które opowiadają o życiu i twórczości Łesi Ukrainki. Posiadłość nabył ojciec pisarki Petro Antonowycz Kosacz w 1868 roku. — Pod koniec maja 1882 roku Kosaczowie przeprowadzili się na stałe do wsi Kołodieżne pod Kowlem. Z listów dowiadujemy się, że Łesia Ukrainka, która mieszkała tu z pewnymi przerwami do 1907 roku, znała wszystkich jego mieszkańców, odwiedziła niemal każdą chatę. Kiedyś na terenie posiadłości był jeszcze trzeci drewniany budynek — stary dom Kosaczów, który należał do wuja Hryhorija Antonowycza Kosacza i stał w miejscu dzisiejszego muzeum literackiego. W latach wojny dom ten został zniszczony. Nasze muzeum jest najstarsze. Bo w Kijowie muzeum otwarto w 1965 roku, w Nowogrodzie Wołyńskim — w 1970, w Jałcie — w 1980, a nasze — 10 lipca 1949 roku. Chociaż jeszcze w 1937 roku, gdy tylko zmarł ostatni właściciel tej posiadłości Mykoła Kosacz (pochowany na cmentarzu we wsi Kołodieżne), Związek Ukrainek Galicji zaczął zbierać środki na jej wykup od chłopów… W 1978 r. na terenie muzeum-posiadłości Łesi Ukrainki rozpoczęto budowę pomieszczenia muzeum literackiego. Jesienią 1980 r. w nowym budynku otwarto pierwszą ekspozycję literacką. A „szary” dom uzupełnił część memorialną. Muzeum literackie urządzali lwowscy artyści pod kierownictwem Romana Batoha, którzy przemyśleli wszystko — od lamp, ram po ręczniki. Obecnie działa ekspozycja z 1991 roku, druga z kolei. Zatem w muzeum literackim mamy salę wystawową, dużą salę konferencyjną, gdzie przeprowadzamy nasze wydarzenia, pokoje robocze i magazynowe. Rodzina w Kołodieżnem miała 4 ha sadu, 500 ha ziemi i trzy budynki mieszkalne. 1 sierpnia 2013 roku przypada 100. rocznica śmierci Łesi Ukrainki (Łarysy Petriwny Kosacz) — wybitnej ukraińskiej poetki, dramatopisarki, działaczki społecznej. Z okazji tej pamiętnej daty Wołyńskie Muzeum Krajoznawcze przeprowadziło szereg działań naukowo-edukacyjnych, wśród których: „Dni Łesi w placówkach oświatowych miasta”, „Dni muzeum w obozach letniego wypoczynku” i inne. Obecnie w muzeum eksponowana jest wystawa fotodokumentalna „Łesia Ukrainka i Wołyń”, na której przedstawiono fotografie świadczące o przełomowym okresie życia pisarki — jej pobycie w Łucku i wsi Kołodieżne. 1—2 sierpnia w Kołodieżnieńskim Muzeum Literacko-Memorialnym Łesi Ukrainki odbędzie się cykl wydarzeń „Muzeum zbiera przyjaciół”, poświęconych pamięci wybitnej rodaczki. A dzisiaj poznajemy właściwie muzeum, które znajduje się na terenie posiadłości Kosaczów we wsi Kołodieżne w rejonie kowelskim obwodu wołyńskiego. O muzeum opowiada jego kierownik Wira Mychajliwna Komziuk — zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kawaler Orderu Księżnej Olgi trzeciego stopnia, honorowy krajoznawca Ukrainy, laureat nagrody im. Petra Tronki Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Wira Mychajliwna — niestrudzona pracownica, która już 34 lata swojego życia oddała muzealnictwu, ugruntowała swoją pozycję jako pierwszorzędny badacz-naukowiec, ekspozycjonista, osiągnęła uznanie na Ukrainie.

Машинний переклад

Podchodziła do Danczenki i pytała: „Za co dajesz mi rolę?”

Obecnie tęsknimy za teatrem duszy, właściwym kulturom słowiańskim. A artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Łarysa Kadyrowa, przebywając na scenie, rozsiewa wokół siebie fluidy teatru emocji, filozofii, intelektu. Zatem jeśli w spektaklu gra Kadyrowa, widz nieuchronnie przeżyje katharsis. Czy będzie tego chciał, czy nie. — Pani Laryso, w ubiegłym roku w Polsce ukazała się poświęcona Pani książka „Szczęśliwa samotność aktorki”. Autorka, krytyk teatralny Ałła Pidłużna, analizuje różne etapy Pani biografii artystycznej. Pierwszym z nich jest praca we Lwowskim Narodowym Ukraińskim Teatrze Dramatycznym im. Marii Zańkowieckiej. Uformowała się tam Pani jako osobowość twórcza i z pewnością wiele się Pani nauczyła? — Przepracowałam w Teatrze im. M. Zańkowieckiej 30 lat, uczyłam się w studiu przy teatrze. Moim pedagogiem był uczeń Łesia Kurbasa — Borys Chomycz Tiahno. Jego wychowankami są również Bohdan Stupka, Natalija Łotocka, Bohdan Kozak. On, nie wymieniając nazwisk, przekazał nam system psychofizyki Kurbasa, w którym zaangażowana jest nie tylko sfera fizyczna i emocjonalna, ale także intelekt. Na zajęciach mówiono nam: „Jeśli wybraliście tę ścieżkę, oddawajcie się sztuce do końca. Widza nie interesuje, czy jedliście dzisiaj, jaki macie nastrój i jakie dzieci za wami płaczą. Wyszłaś na scenę i widz musi zobaczyć: aktorka wie, czym jest „Berezil”, czytała filozofa Kierkegaarda”. Potem zostawiono mnie w teatrze. Przyszedł reżyser Serhij Danczenko, do którego podchodziłam i pytałam: „Za co daje mi Pan rolę — przecież nie jestem tego godna?”. Śmiał się tak, pewnie nigdy nie widział drugiej takiej aktorki. Serhij Wołodymyrowycz dał mi główną rolę w swoim pierwszym spektaklu dyplomowym „Pierwszy dzień wolności” Kruczkowskiego. Później grałam u niego wszystkie wielkie role. Lubię rozmówcę, który jest mądrzejszy ode mnie, partnerów, do których mogę się równać, wtedy lepiej się otwieram. I Danczenko dał mi takich partnerów. Kiedy obsadził mnie w roli Hanny w „Ukradzionym szczęściu” I. Franki, my z Bohdanem Stupką (on grał Mykołę) i Fedorem Stryhunem (Mychajło) poszliśmy do bojkowskiej chaty we lwowskim Parku Szewczenkowskim i tam prowadziliśmy nawet nie czytania, a mówienie — wypowiadaliśmy wszystko, co myślimy o swoich rolach. Potem zaczęły się próby. Podeszłam do Danczenki i mówię: „Premiery nie zagram, bo jestem w ciąży”. A on odpowiada: „Próbuj, żebyś wytyczyła ścieżkę”. I miałam próby. Rozumiem, jak ogromny wkład wniósł we mnie Danczenko, nie dyktując, nie terroryzując. Dawał mi czytać książki (właśnie wtedy poznałam twórczość A. Sołżenicyna). A role proponował z wizją perspektywy. Pamiętam, lato, zespół poszedł na urlop, a ja nie idę — próbuję Maklenę Grasę (z utworu o tym samym tytule M. Kulisza), żeby dzwonić się w tę 13-letnią dziewczynkę, która przeciwstawiała się żelaznym elitom. Miałam szczęście — w Teatrze im. M. Zańkowieckiej rozwijał się mój potencjał ludzki, twórczy, intelektualny. Ludzie, którzy tam pracowali, znali języki, literaturę, kochali zrytmizowaną myśl, poezję. I ja się tym zajmowałam. Choć byłam bardzo obciążona: czasami spektakl „Maria Zańkowiecka” graliśmy trzy razy dziennie, a ja i tak robiłam kompozycje poetyckie. Profesor Uniwersytetu Lwowskiego Neonila Iwaniwna Miszczenko powiedziała mi kiedyś: „Oto usunięto całą warstwę poezji tych, którzy żyją w diasporze”. Ona te nazwiska przywróciła, nagraliśmy cykl audycji w Lwowskiej Telewizji Obwodowej i przeprowadziliśmy wieczory w miejskim Muzeum Etnografii. Były one poświęcone poezji Ołeny Telihy, Hałyny Mazurenko, Nataliji Ływyckiej-Chołodnej, Oksany Laturynskiej. Pamiętam, na jednym wieczorze słuchaczy tak zachwyciły wiersze i historie z życia Hałyny Mazurenko, że ja, opowiadając, nagle spojrzałam w oczy tym, którzy siedzieli na sali, i… straciłam głos. Drugi raz taki przypadek zdarzył mi się podczas wieczoru pamięci z okazji rocznicy Hołodomoru na Ukrainie. Prowadziłam go i czytałam poezję. Więc kiedy siedziałam przy wyjściu na scenę, przysiadła się do mnie starsza babcia, która zaczęła jakby do siebie opowiadać o tamtych czasach. Tak się przejęłam, że wyszłam na scenę i nie mogłam mówić. W pewnym momencie swojego życia aktorskiego uświadomiłam sobie (i tego też nauczyła mnie praca w teatrze): po pierwsze — musisz przejmować się ludzkimi bólami i emocjami, a po drugie — jako osoba twórcza musisz się dystansować, wyobcowywać i rozumieć, że nie można tracić formy. — Z powodzeniem grała Pani w wieloosobowych spektaklach sceny repertuarowej, co więc skłoniło Panią do stworzenia monoteatru Łarysy Kadyrowej? — Przez 30 lat zagrałam wiodące role w utworach Łesi Ukrainki, Moliera, Szekspira, Czechowa, Gorkiego, Wynnyczenki i Kulisza. Najwyższa klasyka! Mój intelekt nie przeszedł obok niej obojętnie. Zaczęłam wyznawać myśli tych autorów. Z takim bagażem przeniosłam się do stolicy i zagrałam na scenie frankowskiej w spektaklach „Rosmersholm”, „Książę Cynober”, „Tartuffe”. I oto taki przypadek. Ostatni wywiad S. Danczenki w foyer Teatru Narodowego im. I. Franki. Szłam i zobaczyłam. Stanęłam z boku. Tak boleśnie się zrobiło, czułam: odlatuje człowiek. On, powoli się poruszając, podszedł do mnie i mówi: „Wiesz, o czym marzę? Zrobić z tobą monospektakl”. Wtedy jeszcze o tym nie myślałam, a jak odszedł, zaczęłam się tym zajmować. Ta energia, która we mnie cały czas buzowała, musiała znaleźć ujście. Przecież Stupka w czasie swojego kierownictwa artystycznego nie dał mi żadnej roli na dużej scenie. Dlatego zaczęłam organizować festiwale, robić monodramy. Początkowo nie było gdzie. Jestem szczerze wdzięczna Bohdanowi Stupce i dyrektorowi Teatru im. I. Franki Mychajłowi Zacharewyczowi za to, że eksmitowali bufet i zrobili tę małą scenę w foyer, za którą do dziś tęsknię. Stała się niezwykle teatralna, z tymi kolumnami, pilastrami, amfiteatrem, małą salą, gdzie widziałam oczy widzów… Wtedy zrozumiałam, że monodram to wyższa matematyka aktorstwa. Skłamać w nim (ani w myślach, ani w działaniu, ani w emocji) nie masz prawa. I tam widać, jakim jesteś człowiekiem, jakie ideały wyznajesz. Widać po tym, jak reagujesz, co jest dla ciebie najważniejsze, widać nawet po milczeniu. — Teatr duszy i intelektu, który Pani proponuje, jest godną alternatywą dla tak zwanej kultury masowej w jej najgorszych przejawach, która opanowała obecnie nie tylko ekrany, ale i sceny teatralne. Przekonują nas, że właśnie niskiej jakości widowiska chce oglądać publiczność. — Jeszcze od czasów antycznych ludzie chcą chleba i igrzysk. Ale od nas zależy, jaki to będzie chleb i jakie igrzyska. My, artyści, musimy podnieść ogólny poziom kultury. Żeby ludzie szli nie po to, by się rechotać. Należy ich wabić ciekawostkami — narodowymi, kulturowymi, psychologicznymi, intelektualnymi. I poruszać na scenie takie kwestie, w taką formę je ubierać, by widz włączał świadomość, podświadomość, duszę, doświadczenie. — Rozumne, dobre i wieczne sieje Pani nie tylko na deskach teatru, ale i na licznych imprezach kulturalno-oświatowych w muzeach, w programach telewizyjnych i radiowych. — Dla mnie bardzo ważne jest przywrócenie takich nazwisk, jak Sadowski, Saksahanski, Łysenko, Starycki. Żeby ludzie dowiedzieli się i zastanowili: co to byli za szlachcice, którzy zastawiali własne majątki, jak Mychajło Starycki — Kłyszczynci, po to, by teatr istniał?! Choćby krótki czas. — Osobna karta Pani życia — legendarna Maria Zańkowiecka, która stała się talizmanem i, być może, amuletem Pani losu. Jaka jest różnica między wizerunkiem aktorki, wcielonym przez Panią na lwowskiej scenie w spektaklu według sztuki Iwana Riaboklacha, a w nowym monospektaklu „Kiedy rozstaje się dwoje” na Scenie Kameralnej Teatru im. I. Franki? — Maria Kostiantyniwna stała się bliższa, bardziej ludzka. W tamtym dawnym spektaklu, który zagrałam 600(!) razy, to była ikona, wypełniona moimi gestami, aktorskimi odczuciami. A teraz to moja bliska osoba, krewna z ducha. Wypełniłam jej wizerunek własnymi przemyśleniami o teatrze, sztuce. — Ta świetlana postać natchnęła Panią do stworzenia unikalnego Międzynarodowego Festiwalu Monodramów Kobiecych „Maria”, który niestrudzenie Pani organizuje, nie zważając na trudności finansowe. Kto, poza Ministerstwem Kultury, Pani pomaga? — Pozostaję w stałym dialogu z „Proświtą”. Uważam, że to, co robi w Ukrainie Towarzystwo „Proświta”, jest wspaniałe. Jego działalność, skierowana na wydawanie książek dla dzieci i dorosłych, upamiętnianie ważnych dat historycznych, wznoszenie pomników, współpraca ze mną w uwiecznianiu pamięci M. Zańkoweckiej i innych wielkich postaci, kontynuuje piękne przedsięwzięcia, które zapoczątkowały Łesia Ukrainka i Mykoła Łysenko. — Ludzie teatru już wiedzą: w październiku będą rozkoszować się, bezpłatnie oglądając różnorodne spektakle unikalnego festiwalu monodramów kobiecych „Maria”. Dlaczego, mimo trudności finansowych, nie rezygnuje Pani z jego corocznej organizacji? — Tak, są trudności, zdarzają się też nieporozumienia. Bardzo ciężko zawsze przychodzi pierwszy dzień festiwalowy, kiedy odbywa się konferencja prasowa, otwarcie wystawy i ja gram. Czasami zdarzają się paradoksalne przypadki. Kiedyś zapomniałam założyć rudą perukę Sary Bernhardt. Zauważyłam to, gdy już rozbrzmiewały oklaski, a ja się kłaniałam. Powiedziałam publiczności: „Poczekajcie, założę perukę, zobaczycie, jaka powinna być”. W spektaklu „Stara kobieta wysiaduje” pod koniec moja bohaterka musi zmyć z siebie makijaż, a ja zapomniałam to zrobić. Ale cieszę się, gdy widzę, jak na festiwalu kwitnie ludzka komunikacja. Tej jesieni, mam nadzieję, odbędzie się dziesiąty, jubileuszowy festiwal „Maria”. A mnie jesienią stuknie 70 lat. Więc chciałabym uczcić te dwa jubileusze jednocześnie. Rozmawiała Tetiana KROP

Машинний переклад

Serhij Burłakow WERNADSKI Fragmenty poematu

I Jakie wysokie stopnie epok — Od piramid do szczytów niebios, Od tych żywiołów, gdzie wyrósł pogański bóg — Do jądrowych osiągnięć. Jakie wysokie stopnie! Weźcie I przebiegnijcie wyobraźnią — o rety! — Wydarzenia tłoczą się, Grzmią armaty i miedź — I nad wszystkim szycie tajemnic rozpostarte. Lecz ileż od wiosny do wiosny, Od fal narodzin i do otchłani śmierci Przelebedziło światem żywotności, Jakie arcydzieła w proch zostały starte! I nieubłaganie każdy światotwór Uczył się odchodzić — i wspak powracać W innej wartości, W niewoli innych miar… Z jakichże otchłani powracał do nas Wernadski? Ja jasno czuję: we mnie Tak wyrasta to pytanie, Jak nad gorzką mgłą piołunów Gwiazda wczesna. Wybrawszy Sicz, Kozacką kaszę jadł Jego daleki wolnomyślny przodek, Puściwszy się Rzeczypospolitej, Do naszych on krajów Uciekł szukać doli lepszej. Chrestomatyjność. Gdzie za nią istota? Jaka to istota? Z jakich głębin wzniesiona? Jej prawa wiekowe niosą, Grzmiąc gromami i kołami. Jej szlifuje słońce i ocean, Hartuje szał niewidzialnych radiacji, A z czasem jej daruje duży plan Chód społeczeństw, Dojrzała mądrość nacji. Dopiero po tym odgaduje czoło — Milionletni twór ewolucji — Wszystko, co przez naturę sprawione było, Co wyrastało w radościach i w męce. Ponieważ, zapewne, każdy atom mógł W żywe z martwego zmartwychwstawszy powracać, To czy potężne doświadczenie wszystkich dróg Nie odezwało się w imieniu — Wernadski? II Chłodno ucichł chód. Oblicza w ciszę wrośnięte. Leje się na katedrę broda, Jak wodorosty Oceaniczne. W audytorium tajemnica myśli Nienasycenie ciągnie się w górę, Jak latorośl winna w ogrodzie, W chwili jasnowzrocznej, W audytorium tajemnica myśli, Nasłonecznienie ludzkiego rozumu Ruń podnosi młodą Niskość przytłumia tłustą. Przetoczy się myślna jasność — Od siwych Kuryli do Ameryki. Już i słońce zachodzi w salę Posłuchać akademika: — Ludzkość jedyna w groźny nasz wiek Jako siła geologiczna, — Wywyższa myśl on, Prowadzi ją przez stulecia. Po kamieniu, Po zielu, Po całym historycznym rozłogu, Gdzie z czarnej wychodzą ziemi Prapradziadów dusze przezroczyste. I czystym sumieniem płyną, Wyprowadzają na wyższą orbitę… Rozkręcono myśli przędzę Z potężnością Na półświata. Ludzka osobowość, jak wszystko w otoczeniu, wcale nie jest przypadkowa, a stworzona chodem minionych pokoleń. Ludzkość, wzięta ogółem, staje się potężną geologiczną siłą. I przed nią, przed jej myślą i pracą staje pytanie przebudowy biosfery na dobro myślącej ludzkości jako jedynej całości. III W domku, gdzie żył kiedyś Kuindży, W głęboką północ, W wczesny świt Rzeźbiły się szlaki narożne Przez mgłę ciężką, Przez uran. I myśli zgęstniałej żywica Stąd świeciła w wieki, Jak delikatne serce malarza W blasku księżycowym rzeki. Stąd nie ręką ludzką tworzone rytmy Brzmiały wszechobecnością bytu. Za mało prawdę odkryć — Jeszcze trzeba stwierdzić odkrycie. W czas, kiedy nowe prawa Ciebie obstąpią, niczym las, Staje się na świecie tak bezdennie I samotnie aż do łez. I tylko odwaga, Tylko mądrość, I tylko niepokorny trud Odalienia rozwalą mury, Chwilową wątpliwość przetrą. I zaśmieje się niebo delikatnie — Za horyzont znikną chmury złe… W domku, gdzie żył Kuindży, Laboratorium Ziemi. Potęgę łapie w rozpadzie, W małym wielkie — to nie sen. Ze sztuką uczony w dobrej zgodzie Szukał w życiu jedynego tonu. V IV Ileż jasnej czystości W rozkwitłych wiśniach Wyszogrodu, Ileż wczesnego powabu W lasach Starosielca! Błękitnymi obwałami — wyż młoda — Na zimne zadziorne ziele. Nacisk życia, zalewając przestrzeń, toczy Powszechnych pomnożeń wartką lawinę, Różowego słońca rozżarzone koło Rzeczkę rozjaśnia do połowy, A zieleń wyłazi kamieniom na plecy, Z naukowych horyzontów W. I. WERNADSKIEGO Nie znając zmęczenia, Nie mając pleców. W bystrzach wiosny ona wstydliwie mdleje. Dopóki nie dojdzie liczby swojej i miary. Mądrość ziarni się w zielonej tej powodzi, Ile starcza umiejętności i pamięci. Dzień swój wiodąc wybrzeżami, Bądźmy w świetlicy bytu ostrożni, Bo obrażając rdest czy topolę, Myślom ziemskim zadajemy ból. Uczonego domysł — Duszy higiena. Może i nie użądli rozpacz, jak hiena. Oj, i dużo leczniczego ziela W niepowtarzalnych lasach Starosielca! Strome strumienie. Ileż lśniącego w chórze tym, Dyryguje któremu jawor. Czerwone granity Chortycy — W wodzie, jak przeszłość w wyobraźni. Jakieże to żywe światy W potężne zlały się akordy? Dlaczego właśnie tu świeci Wkazało im serce przyrody? Wernadski nie raz mawiał — Na topazach promienie grały — “Możliwie, istnieje skala Rozmieszczenia minerałów…” Powszechnie one podają Swoje kolorowe sygnały Czerwono i szaro: — My tu, Nas mocno wieki sprasowały. Żywy my, miniony świat, Gdyby to o tym pamiętali Wszyscy, kto bierze granit Na nietrwałe piedestały. U niego zaś osobne jestestwo, Iskrzą się, jak oczy, kryształy, Które w siebie i moc, i ciepło Od dawna wchłonęły. Leżą w gorzkim piołunie, Lecz to nie śmiertelne łoże, Bo czują oddech ziemi I Kosmosu serce trwożne.. VI Jedyna-jedyna. Jedyna chwila. I przeleci, I przeszumi, jak wiatr w życie, Wszystko, co zmieściło się w słowie: żyć! Jedyna-jedyna — Skąpe ludzkie lata. A w niebie zaś biała chmurka przelatuje, A w polu zaś, spójrzcie, ileż tego dziwu — Ziemia, z pracy nie zawsze szczęśliwa, W minuty nasze wieczność zaplata. Ona żywa. Ona powinna żyć, Nową sferę w niebie zaświecić, Żeby odstąpiły obłęd i marność. Jedyna-jedyna. Dlatego i złota. VII W pierwotnym — życiodajny prąd początków. To uczony wiedział. O czymże on przemilczał? Mit. Intuicja. Owad i kłos. Świat w tyglach Rozumu Jednoczył się i kłuł. Bliskie — w dalekim, Dalekie — w bliskim. Szukał — z bocianami — Istotne — na grząskim. I mnożył się w drzewach i skrzypach, I wieczność widział w prostych rzeczach. Domysły dawnych — Poranny naiwność W wiek komputerowy Nie znikł. I nie zmalał. Wszystko, co biegnie, Co toczy się w eterze, Już rzucono w ruletkę Noosfery. VIII Ojczyzno! On tak cię kochał! Bo miał charakter czysto Ukraiński… Duch Krymu dał się słyszeć, Pachniał połtawskich niw — Zaszedł w gości Agatangel Krymski. Cienki znawca dalekich Wschodnich języków, Poeta egzotyki i unikat duszą, W jego wierszach nie ma złych uwag, Dziwnych zakrętów i śliskiego mułu… I popłynęła rozmowa o narodzie, O istocie jego, O ojcowskich korzeniach… Wszystkie biedy Ukrainy — od szczodrości, Od powabności… Czyżby i od uwielbienia? O wieczorowa radości rozmów! Ty, niczym rzeka czyściutka, cichopłynna, A w pamięci wyłania się znowu i znowu: — Budowę Wszechświata ukrywa i ziarnko piasku. Wszystko — we wszystkim wschodzi, jak gwiazda, — Serdeczne wyznania. Oczy w oczy. I wyłania się — odwieczne — z “Kobziarza”: “Mijają dni, mijają noce…” m. Dniepropietrowsk Cała historia nauki dowodzi na każdym kroku, że w końcu ma rację uczony, który widzi to, czego inni w porę uświadomić i ocenić nie są w stanie. Nie szukajcie w naukowej pracy nauczycieli. Nauczycielami u was mają być tylko prawa przyrody. … granity — dawne biosfery… W życiu człowieka czasami prawdziwym życiem jest jedna chwila. Fantazje dawnych były zbyt i zbyt dalekie od nauki. Lecz one nie były dalekimi od przyrody oraz prawdy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

weriwka w rejonie hrebińkowskim, mieszkał w Białej Cerkwi; Hryhorij Opanasowycz Ruban, ksiądz we wsi Taczanka w rejonie bohusławskim; Pawło Kindratowycz Cwiach, ksiądz, mieszkał w Białej Cerkwi; Dmytro Pyłypowycz Orobynśkyj, członek Wszechukraińskiej Rady Cerkiewnej i sekretarz metropolity UKC Pawłowśkiego, mieszkał w Białej Cerkwi. Niedługo trzymali w więzieniu płomiennego patriotę i przywódcę ukraińskiej idei arcybiskupa Samborśkiego. 16 października 1937 roku został rozstrzelany przez enkawudzistów w Bykowni. Jego najbliższy naśladowca ojciec Prochir Mokijowycz Kałytenko na swoim ostatnim przesłuchaniu powiedział: „Od czasu, gdy pozostałem bez parafii, czyli od maja 1934 roku we wsi Ksaweriwka w rejonie hrebińkowskim, zacząłem nielegalnie, bez żadnego zezwolenia organów sowieckich, odprawiać obrzędy religijne wśród ludności ukraińskiej…”. Tak, właśnie ludności ukraińskiej, która powszechnie i szczerze wspierała odrodzenie UKCP, której niezłomnym patriotą i obrońcą był ksiądz Kałytenko. Został rozstrzelany 22 września 1937 roku w Bykowni. Tego samego dnia, o północy, w Bykowni rozstrzelano również księdza z Marianówki Sawwę Awramowycza Bidnoszeja. Uczeń i naśladowca władyki Wołodymyra Samborśkiego, nawet w katowniach NKWD nie zdradził swojej miłości do języka ukraińskiego, do ojczystej ziemi. O swoim nieprzejednanym stosunku do wypaczania przez władzę sowiecką twórczości Wielkiego Kobziarza i proroka T. Szewczenki nie bał się powiedzieć swoim katom podczas przesłuchania: „Starałem się przekonać ludzi, że sowiecka prasa państwowa błędnie ocenia, wypacza ukraińskiego poetę narodowego T. Szewczenkę oraz jego twórczość. Uznawałem T. Szewczenkę za wybitnego nacjonalistę, a nie internacjonalistę, jak przedstawia to prasa sowiecka. Jednocześnie charakteryzowałem Szewczenkę jako człowieka wysoce religijnego, który w swojej twórczości, według mojego przekonania, wzywał ludzi do wiary i starał się wprowadzić tę wiarę w dusze ludzi”. Oprócz wymienionych księży rozstrzelano także innych duchownych Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, aresztowanych w latach 1937—1938 w mieście Biała Cerkiew oraz we wsiach Porosia. Rozstrzeliwując patriotów i obrońców Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, zbrodnicza władza komunistyczno-bolszewicka starała się zniszczyć to, co najdroższe dla naszego narodu — jego duchowość i wiarę w ukraińską ideę narodową.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Sprawiedliwi Porosia w obronie ojczystego języka i wiary

Mykoła TARAN, krajoznawca, osiedle typu miejskiego Hrebinky, obwód kijowski. Jeden z pierwszych bolszewickich dekretów o oddzieleniu kościoła od państwa przewidywał tworzenie wspólnot przy każdym kościele. To im miały być przekazywane świątynie i majątek kościelny. Wypełniając ten dekret, po wsiach Porosia na Kijowszczyźnie zaczęto tworzyć wspólnoty kościelne Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Na początku władza bolszewicka, bojąc się nowych wystąpień chłopskich, nie przeszkadzała w tworzeniu takich wspólnot. Lecz powstało pytanie o utworzenie i legalizację samego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Patriotyczne ukraińskie duchowieństwo oraz inteligencja zwołali Wszechukraiński Sobór Prawosławny, który rozpoczął pracę 14 października 1921 roku. Na Sobór przybyło ponad 400 delegatów z całej Ukrainy, wśród których ponad dziesięciu delegatów reprezentowało Porosie. Na Soborze podjęto decyzję o utworzeniu Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz wyjściu jego z poddaństwa Patriarchatu Moskiewskiego. Dla pełnej legalizacji kościoła należało wyświęcić dwóch lub trzech biskupów, którzy w przyszłości mieliby wyświęcić pełny episkopat już niezależnego Kościoła ukraińskiego. Z prośbą o wyświęcenie dwóch biskupów zwrócono się do metropolity kijowskiego Michała Jermakowa. Lecz zatwardziały rosyjski szowinista i ukrainofob kategorycznie odmówił. Trzeba było szukać wyjścia. Znany profesor, uczestnik Soboru Czechowski zaproponował przeprowadzenie wyświęcenia biskupów przez samych uczestników Soboru. Właśnie tak wyświęcano biskupów we wczesnym kościele chrześcijańskim jeszcze przed Soborami Powszechnymi. Taką praktykę powtórzyli uczestnicy Wszechukraińskiego Soboru 23 października 1921 roku. Wybrano i wyświęcono metropolitę Wasyla Lypkiwskiego oraz jeszcze dwóch biskupów, których zaproponował sam metropolita. Tak powstał niezależny od Patriarchatu Moskiewskiego Kościół Ukraiński, w którym już po pięciu-sześciu latach modliła się ponad połowa całego prawosławnego ludu Ukrainy. Niezwykle wiele wysiłku i zdrowia oddał służbie Kościołowi Ukraińskiemu metropolita Wasyl Lypkiwski, wprowadzając w jego działalność ukraińską ideę narodową. Swoje dalsze życie związał z tragicznym losem ojczystego kościoła, całego narodu. Tak, kiedy w latach 1921—1922 Ukrainę nawiedził wielki głód, metropolita Wasyl Lypkiwski jako pierwszy wśród duchowieństwa różnych wyznań zwrócił się do ludności świata z odezwą o udzielenie głodującym pomocy. Tę odezwę metropolity poparły wszystkie ukraińskie kościoły Porosia. Lecz nie usłyszała odezwy władza bolszewicka, która kontynuowała grabież ukraińskiego chłopstwa. Po wszystkich drogach wokół Białej Cerkwi leżeli martwi ludzie, o których władza nawet nie wspominała. A kiedy u chłopów nie było już co wziąć, władza zaczęła grabić kościoły. Bolszewickie kierownictwo okręgu białocerkiewskiego stworzyło specjalną komisję ds. wywłaszczenia wartości kościelnych. Do 22 maja 1922 r. ta komisja zdołała z kościołów Porosia wywłaszczyć ponad osiem pudów srebra — rzekomo na fundusz dla głodujących Powołża. Właśnie tą akcją rozpoczęły się szalone prześladowania UAKP po wsiach Porosia. Lecz duchowieństwo i wierni w pełni popierali Kościół Ukraiński i jego metropolitę Wasyla Lypkiwskiego. Uznanym liderem obrony UAKP na Porosiu stał się proboszcz świątyni Świętej Opieki w osiedlu Hrebinky, ksiądz Wołodymyr Illicz Samborski. Przybywszy do Hrebinków w 1917 roku, od razu zabrał się za ukrainizację kościoła. Miał wyższe wykształcenie duchowne i razem z miejscową inteligencją prowadził wielką działalność oświatową wśród parafian kościoła i mieszkańców osiedla, które w tamtym czasie było centrum gminnym. Tłumaczył modlitwy, Apostoł i Ewangelię na język ukraiński, wszystkie nabożeństwa odprawiano w języku ojczystym. Za gorliwą służbę Kościołowi został awansowany na protoprezbitera. Wokół księdza Wołodymyra Samborskiego zaczęli gromadzić się duchowni okolicznych wsi, którzy występowali za odrodzeniem autokefalii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego i byli przewodnikami idei narodowej. Dlatego nie bez powodu właśnie ojciec Wołodymyr Samborski stał na czele delegacji kościołów Porosia na Wszechukraińskim Soborze Prawosławnym. W styczniu 1923 roku przy cerkwi Świętej Opieki w Hrebinkach utworzono liczną wspólnotę UAKP, której przewodził ojciec Samborski. Wspólnoty kościelne zaczęto tworzyć także w innych wsiach Porosia. 18 lutego 1923 roku ojciec Wołodymyr Samborski został chirotonizowany na biskupa w Katedralnym Soborze Sofijskim przez arcybiskupa Nestora Szarajewskiego i biskupa Petra Tarnawskiego. Od lipca 1925 roku do końca 1926 roku władyka Wołodymyr, biskup lipowiecki, był proboszczem Soboru Narodzenia Bogurodzicy w Żytomierzu. Doświadczając nacisku władzy radzieckiej, władyka opuścił Żytomierz i przeniósł się do miasta Głuchowa, gdzie został biskupem głuchowskim i konotopskim. Za obronę interesów Kościoła Ukraińskiego w 1929 roku władyka Wołodymyr Samborski został po raz pierwszy aresztowany. Po zwolnieniu z więzienia władyka objął eparchię winnicką. Lecz spokoju nie miał i tam. Wykonując wytyczne z Moskwy, ateistyczno-bolszewicka władza żądała od niego wyrzeczenia się swoich przekonań i w przyszłości niekierowania żadną eparchią, na co władyka w żaden sposób nie mógł się zgodzić. W 1935 roku władyka Wołodymyr opuszcza Winnicę i wraca do Kijowa, gdzie szczególnie dotkliwie cierpiał od władzy Ukraiński Kościół Prawosławny. Władyka został mianowany zarządcą eparchii białocerkiewskiej, osiedla się w Białej Cerkwi. Właśnie w tych ciężkich dla Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego latach do Białej Cerkwi jako duchowego centrum Porosia zaczęło przenosić się wielu duchownych UKP, których prześladowała władza radziecka. Przebywając w półlegalnym położeniu, nie zaprzestawali walki o odrodzenie niezależnego Kościoła Ukraińskiego. Zaczęli zbierać wśród wiernych podpisy na otwarcie nowych parafii we wsiach, gdzie kościoły zburzyła władza, odprawiali tajne nabożeństwa i świadczyli usługi rytualne ludziom. To drażniło władzę bolszewicką. W styczniu 1937 roku arcybiskup Wołodymyr Samborski zwraca się do Wszechukraińskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego z prośbą o pozwolenie mu na wzięcie na siebie organizacji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. I to w czasie, gdy na całej Ukrainie szalał stalinowski terror. Władza postanowiła skończyć z natrętnym biskupem, obrońcą Kościoła Ukraińskiego, ostatnim jego zwierzchnikiem Wołodymyrem Samborskim. W czerwcu 1937 roku aresztuje go białocerkiewskie NKWD. Według sfabrykowanego oskarżenia arcybiskup figurował jako jeden z kierowników białocerkiewskiej kontrrewolucyjnej faszystowskiej organizacji duchownych. Razem z nim aresztowano jako uczestników kontrrewolucyjnej grupy dziesiątki duchownych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w mieście Biała Cerkiew oraz we wsiach Porosia. Władza postanowiła ich zniszczyć nie tylko jako przewodników chrześcijańskiej duchowości, nosicieli idei narodowej, ale także jako obrońców języka ukraińskiego. Aresztowani byli zwolennikami i wiernymi pomocnikami władyki. Oto imiona niektórych z nich. Sawwa Awramowycz Bidnoszeja, ur. 1894 r., proboszcz cerkwi Świętej Opieki we wsi Marianówka w rejonie hrebinkowskim; Stepan Mynowycz Horewyj, dziekan, mieszkał w m. Uzin w rejonie uzińskim; Danyło Ulianowycz Ostaszewski, ur. 1883 r., ksiądz, mieszkał w m. Biała Cerkiew; Prochor Mokijowycz Kałytenko, ur. 1882 r., proboszcz cerkwi świętej Wielkomęczennicy Katarzyny we wsi Ksa- Wasyl Łypkiwski Wołodymyr Samborski

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Na Lwowszczyźnie odsłonięto kolejny pomnik Kobziarza

We wsi Czyszki w rejonie pustomyckim uroczyście odsłonięto pomnik Tarasa Szewczenki. Odsłonięcie tego pomnika jest poświęcone 200. rocznicy urodzin Kobziarza. Autorem monumentu jest sławny krajowy rzeźbiarz, laureat Nagrody im. Szewczenki, Jarosław Mucha. Ihor HAŁUSZCZAK, Lwów społeczności lwowski gubernator. Szef obwodu wyraził również szczerą wdzięczność wszystkim, którzy dołożyli starań do powstania tego pomnika — rejonowej administracji państwowej, radzie osiedlowej, mecenasom i, bez wątpienia, autorowi pomnika — Jarosławowi Musze. Należy zauważyć, że w obwodzie lwowskim, jak chyba nigdzie indziej w Ukrainie, trwa aktywna przygotowanie do obchodów 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki. Na podstawie wyników narad roboczych z kierownikami zespołów twórczych, instytucji i organizacji społecznych, przeprowadzonych przez departament ds. kultury, ochrony dziedzictwa kulturowego i dóbr kultury obwodowej administracji państwowej, określono wykaz głównych jubileuszowych wydarzeń artystycznych na terenie obwodu w 2014 roku: przeprowadzenie w latach 2013—2014 Ogólnoukraińskiego sprawozdania twórczego mistrzów sztuki i amatorów sztuki ludowej Ukrainy w placówkach kultury obwodu; realizację nowych inscenizacji tematycznych przez Lwowski Akademicki Obwodowy Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. J. Drohobycza, Lwowski Akademicki Teatr Duchowy „Woskresinnia”, Lwowski Akademicki Obwodowy Teatr Lalek; uzupełnienie zbiorów bibliotek obwodu dziełami Tarasa Szewczenki oraz innymi wydaniami tematycznymi; wystawę portretów wraz z biografiami twórczymi najwybitniejszych kobziarzy Ukrainy (z kolekcji zasłużonego pracownika kultury Ukrainy B. Żepłynskiego); spotkania twórcze laureatów Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki z uczniami szkół ogólnokształcących, studentami placówek oświatowych, mieszkańcami miast i wsi Lwowszczyzny. W uroczystościach wzięli udział przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wiktor Szemczuk, zastępczyni przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Iryna Romaniw oraz przewodniczący Pustomyckiej Rejonowej Administracji Państwowej Ihor Czopko, a także liczna społeczność wsi Czyszki. „Na świecie istnieje ponad tysiąc pomników Tarasa Szewczenki i nawet jeśli jest to tysiąc pierwszy pomnik, to i tak jest on unikalny, ponieważ należy do tej miejscowości, do tej społeczności, w której został dzisiaj ustawiony. Powiedzmy, w Czyszkach autor zobaczył go właśnie takim i teraz macie swój własny pomnik, abyście »niezłym cichym słowem« wspominali wielkiego syna narodu ukraińskiego” — powiedział w swoim przemówieniu do

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Bojkowska cerkiew w „Szewczenkiwskim haju” ma 250 lat!

Ihor HAŁUSZCZAK, Lwów. Cerkiew to unikatowy zabytek bojkowskiej architektury sakralnej. Dzięki wsparciu ukraińskich naukowców M. Drahana i I. Swencickiego oraz wielkiego duchowego przywódcy metropolity Andrzeja Szeptyckiego, cerkiew św. Mikołaja przewieziono ze wsi Krywka do Lwowa i ustawiono w tej części Kajzerwaldu, gdzie z inicjatywy metropolity tworzono Święto-Iwaniwską ławrę obrządku studyckiego. W 1931 roku cerkiew na nowo zmontowano i poświęcono jako świątynię Mądrości Bożej. Z czasem w cerkwi ustawiono ikonostas. Ponieważ oryginalny ikonostas pozostał w nowej świątyni wsi Krywka, tutaj postanowiono przystosować ikonostas XVII wieku ze wsi Wola Żółtaniecka, który przechowywano w Muzeum Narodowym. Niedaleko cerkwi znajduje się cmentarz mnichów. Jeden z pochówków przypomina o smutnym wydarzeniu — próbie zniszczenia świątyni. Tego dnia wieczorne nabożeństwo skończyło się szybciej niż zwykle, a jeden z mnichów zobaczył w cerkwi „zapomniany” pakunek i kiedy go wynosił, nastąpił wybuch. Mnich zginął, ale świątynię uratował. W czasach radzieckich cerkiew stała się pierwszym eksponatem utworzonego w 1966 roku muzeum architektury ludowej i życia codziennego. Wiosną 1990 roku przekazano ją mnichom obrządku studyckiego. Uroczystości rozpoczęły się Liturgią Archijerejską w cerkwi z udziałem połączonego chóru w składzie chórów: „Osanna” Świątyni Bożej Mądrości, Kapeli Chóralnej „Bojan”, „Wiruju” Świątyni Olgi i Elżbiety oraz Chóru garnizonowej świątyni Piotra i Pawła. A na polanie przy cerkwi wystąpili czołowi pracownicy naukowi Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy, przedstawiciele delegacji ze wsi Krywka oraz przewodniczący Światowego Towarzystwa Bojkowskiego. Odbyły się prezentacja albumu „Sztuka Bojkowszczyzny”, bojkowskie festyny z udziałem zespołów folklorystyczno-etnograficznych Lwowa i Bojkowszczyzny, autentyczne tańce z grupą „Korali”. A na najmłodszych uczestników wydarzenia czekał plener „Krywka oczami dzieci” i warsztaty z różnych rodzajów rzemiosła. Mychajło KURDIUK, akademik Ukraińskiej Międzynarodowej Akademii Oryginalnych Idei, pisarz. W ostatnich latach szaleńczo rujnują i bezlitośnie niszczą unikatowy zabytek historii i sztuki ogrodowej — posiadłość Skoropadskich w Trościańcu. Jej historia jest taka. Chutor Trościaniec Skoropadscy nabyli w 1820 roku, a w 1834 roku założyli jeden z najlepszych ogrodów w skarbcu światowej sztuki ogrodowej. W 1918 roku był tu radziecki majątek, na bazie którego z czasem utworzono zakład hodowlany, z którego w 1938 roku wydzielono dendropark jako samodzielną jednostkę z podporządkowaniem Radzie Komisarzy Ludowych USRR, a w 1940 roku zreorganizowano w Państwowy Rezerwat Dendrologiczny „Trościaniec” Akademii Nauk USRR. Pałac Skoropadskich zburzono w latach wojny domowej. Pozostały cztery oryginalne kamienne oficyny i kilka budynków gospodarczych. Niedawno powstała idea stworzenia fundacji „Hetmańska posiadłość”, ponieważ krajowi i zagraniczni mecenasi chcą przekazywać datki na odrodzenie historii Ukrainy. Jednym z zadań Fundacji jest stworzenie rezerwatu „Hetmańska posiadłość”, zachowanie historycznego i duchowego dziedzictwa Ukrainy oraz odtworzenie zabytku. Ale w ostatnich latach dochodzi tu do niedopuszczalnych zniszczeń. Prowadzona jest masowa wycinka drewna kosztem wyrębów zupełnych, co szpeci krajobrazy i architektonikę. W 1996 roku wyręby zupełne stanowiły około dziesięciu hektarów, a teraz są dwukrotnie większe. Nowe nasadzenia, którymi mydlą oczy, tylko wprowadzają chaos swoją nieodpowiedniością do stylu tego niedoścignionego dzieła ogrodowego. Przez 30 lat nie było żadnej kontroli (oprócz tych, które tuszowały niegodziwości), która oceniłaby stan rzeczy. Zarząd Kijowskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” wyraża szczere współczucie aktywnemu działaczowi Proświty, znanemu politykowi i działaczowi społecznemu Jewhenowi Dmytrowyczowi ŻOWTIAKOWI z powodu ciężkiej straty – śmierci jego ojca, niezłomnego bojownika o niepodległość Ukrainy DMYTRA WASYLOWYCZA. Głównej cerkwi w centralnej części muzeum „Szewczenkiwski haj”, którą przywiózł tu metropolita Andrzej Szeptycki ze wsi Krywka w rejonie turkowskim, stuknęło 250 lat. Dlatego na terenie „Szewczenkiwskiego haju” odbyły się uroczyste obchody rocznicy unikatowego arcydzieła bojkowskiej architektury sakralnej.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Niepokoje posiadłości hetmańskiej

stan nasadzeń i wniosła odpowiednie propozycje. Ten krajobrazowy wzorcowy ogród w ostatnich latach bardzo ucichł. Znacznie zmniejszyła się liczba ptaków śpiewających, zniknęła wielka kolonia czapli. A wszystko to przez hałas techniki, która całodobowo pracuje na terenie posiadłości. Zginęło wiele świerków w centrum chronionych nasadzeń z powodu sprzyjających warunków do rozmnażania korników, w związku ze zmniejszeniem się liczby ptactwa, które je powstrzymywało. Naruszono równowagę przez bezczynność i zaśmiecanie terenu. Od czasu do czasu dochodzi do zuchwałych najść na chronioną ziemię. Były zakusy na ziemie byłego obozu hodowlanego, aby budować domki letniskowe. W centrum tego terenu znajduje się wielki staw, którego nadmiar wód stale spływa do Wielkiego stawu. Z wielkimi trudnościami udało się odeprzeć takie zakusy. Arboretum, czyli dział kolekcjonerski roślin drzewiastych, oddano pod sianożęcie dla zwierząt domowych pracowników. W latach 80. rosło tam 1686 gatunków, odmian i form drzew oraz krzewów. Z nich 114 stanowiły iglaki. Dziś pozostało nie więcej niż 10 % roślin. Szczególnie dużo wycięto w 2012 roku. Faktycznie obiekt badawczy z dendrologii został ostatecznie utracony. Jest w dendroparku także niemało innych problemów. W 2007 roku na ręce Prezydenta wysłano list, podpisany przez czternaście osób, z nich ośmiu dyrektorów rezerwatów i pięciu laureatów nagrody im. T. H. Szewczenki. Z propozycją ochrony przed zniszczeniem unikalnego zabytku historycznego — posiadłości hetmana Ukrainy Pawła Skoropadskiego i stworzenia obok Baturyńskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu „Hetmańska Stolica” oraz Muzeum Hetmaństwa rezerwatu „Hetmańska Posiadłość”, który kompleksowo odzwierciedlałby historię hetmaństwa. Najbardziej haniebnym jest trostyaniecki wandalizm wobec pomnika T. H. Szewczenki: na rozkaz dyrektora Dendrologicznego Rezerwatu „Trostyaniec” wiosną 2009 roku zarzucono na szyję popiersia poety stalową linę i traktorem tak tąpnęli o ziemię, że popiersie rozsypało się, potem zawleczono je do magazynu, gdzie i zbrojenie zlikwidowano. Odłamkami solidnej cegły z piedestału wybrukowano kawałek parkowej ścieżki. Pomnik z betonu zbrojonego ustawiono dla uczczenia 150-lecia od dnia urodzin wielkiego poety. Współczesny wandal według własnego uznania rozprawił się z pomnikiem. Gazeta „Siwerszczyna” przytacza fałszywe twierdzenie mankurta: „To nie pomnik, a stela… Jej poprzednie rozmieszczenie — obok mostka w dendroparku — jej absolutnie nie pasowało. Ceglany postument, na którym stała, rozsypał się ze starości sam. Stela tąpnęła o ziemię”. Potem „usprawiedliwiał się” tym, że pomnikowi Tarasa Szewczenki nie miejsce w Trostyancu, bo nie posadził tam ani jednego drzewa. Nieszczęsny dyrektor, na nasze nieszczęście, swobodnie czuje się, zhańbiwszy Ukrainę. Co więcej, po takim wandalizmie wyróżniono go Honorowym Dyplomem Gabinetu Ministrów Ukrainy „za znaczący osobisty wkład”. Nie pozostała w tyle i Akademia Nauk, nagradzając odznaką „Za osiągnięcia zawodowe”. Ukraina i cały świat przygotowują się godnie uczcić dwusetlecie od dnia urodzin T. H. Szewczenki. W Kijowie stworzono komitet społeczny dla przeprowadzenia szeroko zakrojonych akcji „Szewczenkowa Ukraina”. Ukraina zwróciła się do ONZ i UNESCO — ogłosić 2014 rok Rokiem Tarasa Szewczenki. To zgłoszenie włączono do porządku obrad kolejnej sesji UNESCO. Dekret Prezydenta Ukrainy z 11.04.2012 roku przewiduje doprowadzenie do należytego stanu wszystkich miejsc pamięci, obiektów związanych z życiem i twórczością T. H. Szewczenki. Już trwa przygotowanie do obchodów jubileuszu Kobziarza. Rząd zatwierdził plan działań na tę datę. Mamy nadzieję, że pomnik Tarasowi Szewczence ustawią w Trostyancu na starym miejscu. Także rozwiąże się kwestia stworzenia ważnego obiektu historycznego — „Hetmańskiej Posiadłości”. Słowo należy do ukraińskich władz.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Konflikt w Białej Cerkwi

W wyniku konfliktu, który wybuchł w Kijowskim Akademickim Obwodowym Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. Saksagańskiego 21 czerwca 2013 r., aktorzy, wokaliści, reżyserzy, realizatorzy dźwięku oraz dyrektor ds. twórczych złożyli wypowiedzenia. Zespół (łącznie 10 osób) deklaruje rażące naruszenie praw pracowników teatru przez jego kierownictwo i prosi o ochronę, kierując listy do deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy Bohdana Beniuka oraz przewodniczącego Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy Lesia Taniuka. Tetiana WYHOWSKA, m. Biała Cerkiew „W wyniku komercyjnej orientacji teatru — deklarują sygnatariusze — zespół pracuje nienormowaną liczbę godzin. W pogoni za pieniędzmi nadgodziny wśród grupy twórczej są normą. Aby to ukryć, w teatrze prowadzi się dwa grafiki ewidencji godzin pracy: jeden, w którym wskazano ośmiogodzinny dzień pracy, do księgowości, a drugi, który ukazuje prawdziwy obraz, przeznaczony osobiście dla dyrektora W. Uskowa. Nadgodziny sięgają niekiedy 47 godzin miesięcznie, nie są w żaden sposób opłacane, tak samo nie jest opłacana duża liczba trzecich wezwań, co jest rażącym naruszeniem układu zbiorowego (pkt 6.6 „Administracja wypłaca artystom za trzecie wezwanie dzienne wynagrodzenie na podstawie szczegółowej notatki kierownika trupy i zarządzenia dyrektora”)”. „Rażącym naruszeniem praw jest wydawanie dni wolnych w trybie nakazowym, a nie na wniosek pracownika — czytamy w liście. — Urazy produkcyjne również nie są dokumentowane i opłacane. Co więcej, są one starannie ukrywane przez dyrektora. Wszystkie te rażące naruszenia są przemilczane przez zespół ze strachu przed popadnięciem w niełaskę u dyrektora, który od razu grozi zwolnieniem i pozbawieniem mieszkań, uciekając się do obelg z użyciem wulgaryzmów”. Zespół twórczy zaświadcza, że związki zawodowe nie bronią jego interesów, ponieważ są podległe kierownictwu. „Przewodniczący związków zawodowych to osoba bliska dyrektorowi” — deklarują sygnatariusze listu. Informują również, że rada artystyczna teatru nie jest zdolna do samodzielnego podejmowania decyzji: „Jaskrawym przykładem tego jest narada rady artystycznej w tym sezonie w sprawie przyznania nagrody teatralnej „Brawo”. Rada artystyczna podjęła decyzję o przyznaniu nagrody „Najlepszy spektakl” inscenizacji „Ostatni termin” (reż. W. Je. Petrenko). Wiaczesław Wałentynowycz Uskow ignoruje decyzję rady artystycznej i przywłaszcza nagrodę, oddając ją spektaklowi „Nielegalna”, którego reżyserem jest on sam”. Zwolnieni pracownicy nie są zadowoleni także z polityki repertuarowej teatru: „Repertuar naszego teatru dusi się od dużej liczby niskiej jakości, drugorzędnej dramaturgii. Z inicjatywy Wiaczesława Wałentynowycza na scenie teatru królują niskoprofilowe komedie, bez uwagi pozostaje jakościowa klasyka ukraińska i zagraniczna”. Zamiast tego, według zespołu twórczego, dyrektor zmusza do bezpłatnego zabawiania jego znajomych i krewnych na imprezach firmowych: „Priorytetowym kierunkiem pracy teatru są liczne „chałtury”, a mianowicie: wyjazdowe grupy mobilne, które obsługują libacje lub urodziny przedstawicieli stanowisk kierowniczych, cerkwi, prasy oraz krewnych samego W. W. Uskowa”. Eks-saksagańczycy są również pewni, że dyrektor zapewnia stanowiska swoim krewnym i protegowanym: „Mnóstwo krewnych Uskowa zajmuje stanowiska w teatrze. Główny baletmistrz (D. Fridynski), którego kwalifikacje zawodowe nie odpowiadają zajmowanemu stanowisku, to bliski przyjaciel i protegowany Uskowa. Zespół wielokrotnie zwracał się do dyrektora z prośbą o odsunięcie go od stanowiska, lecz na próżno. Głównymi pretensjami zespołu wobec D. Fridynskiego, oprócz nieprofesjonalizmu, jest sabotowanie pracy reżyserów. Przez jeden z takich konfliktów zespół teatru stracił dwóch reżyserów i kierownika części reżyserskiej (Tarasa Mazura, Natalię Slepczenko, Wołodymyra Worobjowa)”. Sygnatariusze proszą deputowanego ludowego oraz przewodniczącego Narodowego Związku Działaczy Teatralnych o wyjaśnienie tej sytuacji i wsparcie w rozwiązaniu konfliktu. Pod listem podpisali się: A. Kołomijec, aktor 1 kategorii, S. Łozowy, aktor 1 kategorii, S. Kłoczko, artysta-wokalista wyższej kategorii, A. Mackewycz, artysta-wokalista 1 kategorii, N. Hajewska, dyrektor ds. twórczych, K. Szamszyna, aktorka dramatu 2 kategorii, W. Sowa, realizator dźwięku, Je. Krajewski, realizator dźwięku, W. Łesyk, realizator dźwięku, A. Własiuk, kierownik radiowęzła. Kiedy zapytano Uskowa, dlaczego jego teatr zignorował dni szewczenkowskie, usłyszano, że na ich przeprowadzenie „nie było wytycznych z Kijowa”… I to mówi kierownik teatru imienia Panasa Saksagańskiego, którego nawet żandarmskie groźby czy kary nie mogły powstrzymać przed uczczeniem naszego Kobziarza… Ale Uskow nie dba o naszego geniusza, bliższe jego duszy jest kramarstwo, czyli komercjalizacja, biznes na kulturze. Dlatego jego najważniejszym celem jest zabawienie publiczności w każdy sposób, zwabienie jej do teatru czymkolwiek. W imię tego jest gotów schlebiać niskim gustom, uciekać się do przymusu, narzucając bilety studentom, a nawet szydzić z godności narodowej, zmuszając aktorkę do spacerowania w kostiumie Katarzyny II po naszym mieście — mieście kozackiej sławy, któremu imperatorowa wyrządziła tyle krzywd, co i Siczy Zaporoskiej… Trudno więc powiedzieć, czego w postawie Uskowa jako dyrektora teatru jest więcej: żądzy brzęczącej monety czy drwiny i zniekształcania naszego języka, czy nieznajomości naszej historii, tradycji narodowych. Kilka dni po okrągłym stole do miejsko-rejonowego oddziału WUT „Proświta” i do redakcji naszej gazety wpłynął list od pracowników teatru. Okazuje się, że kwestie poruszone na spotkaniu były jedynie wierzchołkiem białocerkiewskiej teatralnej góry lodowej. W liście autorzy skarżyli się na to, że pan Uskow nieustannie obraża i poniża reżyserów i aktorów. Rezultatem takiego stylu kierowania stało się zwolnienie 15 pracowników w ciągu zaledwie ostatniego miesiąca. W materiale Tetiany Wyhowskiej, który pojawił się w gazecie miejskiej, zwolniony Serhij Kłoczko tak przekazuje monolog dyrektorski: „…Wy wszyscy beztalencia, tępaki, piszcie oświadczenie z własnej woli, inaczej zwolnię z artykułu”. Wielu pracowników teatru tak właśnie zrobiło — „z własnej woli”. Pewnie rzeczywiście twórczej... Człowiekowi trudno wejść w rolę, gdy dyrektor trzyma się poglądu: „Dla mnie teatr to sztuka na równi z polowaniem i rybołówstwem”. Czy nie dlatego zmuszony był odejść z teatru utalentowany młody reżyser Taras Mazur? Zadzwoniłam do niego do Sewastopola, gdzie ma już stanowisko reżysera w teatrze dramatycznym. Taras odpowiedział, że „teraz odetchnął z ulgą”, bo pracuje w zespole, w którym go szanują, a jego obecny kierownik jest prawdziwym profesjonalistą. Ale szczytem dyrektorskiej samowoli stały się urodziny wnuczki pana Uskowa, o czym napisali w swoim liście do redakcji pracownicy teatru. Reżyser, aktorzy w kostiumach bajkowych postaci oraz inni pracownicy byli zmuszeni bezpłatnie zabawiać pana dyrektora, panią zastępczynię (która jest jego żoną) i gości aż do czwartej rano! Przy czym głównym bodźcem była dyrektorska groźba zwolnienia za nieposłuszeństwo. Wśród zaangażowanych w show byli uwielbiani przez widzów aktorzy: Hanna Kuźminowa, Switłana Boczkowa, Ołeksandr Poliszczuk, Hanna Smijanowa, Serhij Kłoczko i inni. W rozmowie ze mną reżyser Natalija Hajewśka wymieniła tylko nazwiska tych, którzy już nie wrócą do teatru. Reszty nie odważyła się wspomnieć, aby i oni nie stali się ofiarami gniewu pana Uskowa. A niedawno w miejskiej gazecie ukazał się materiał pod wymownym tytułem: „Kadrowy skandal saksagańców „rozwiąże” prokuratura?”. Nie wiem, czy „rozwiąże”. Bo czy nie za późno uczyć sztuki teatralnej, kultury języka, pełnego szacunku stosunku do ludzi „zasłużonego pracownika kultury”? Jak można go zmusić do kochania sztuki teatralnej bardziej niż umiejętności zarabiania brzęczącej monety? W końcu z przymusu miłości nie ma. Miłości do ludzi, wśród których i dla których żyjesz i pracujesz. Miłości do prawdziwej sztuki, a nie cynicznego dorobkiewiczostwa-kupiectwa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Kramarstwo i teatr

Taisa BRATCZENKO, członkini NSPU Potrzeba takiego spotkania dojrzewała od pierwszych dni, kiedy kierowanie teatrem objął Wiaczesław Uskow. Nikt nie zaprzeczał niewielkiej poprawie w pracy placówki, która dotyczyła pensji. Ale nawet to nie wygasiło konfliktów w teatrze — aktorzy jeden po drugim zaczęli się zwalniać z powodu niemożliwych warunków pracy z kierownikiem. Dyrektor unika współczesnej ukraińskiej dramaturgii, dając pierwszeństwo rozrywkowym sztukom i teatralnym show. Ponad połowa aktorów skrajnie słabo włada językiem państwowym, dyrektor nie włada i z zasady nie chce rozmawiać po ukraińsku, nawet na spotkaniu wygłaszał takie perły-„neologizmy”, że Hołochwastowowi się nie śniło. Ale słowne abrakadabry to nic w porównaniu z jego stylem kierowania i wizją sztuki teatralnej… — Jest mi bardzo przykro — powiedział Wołodymyr Iwaniw — że w ostatnich latach w teatrze tak i nie doszło do zmian na lepsze. Pan Uskow zaprzeczył, twierdząc, że teatr powinien być dwujęzyczny(?), bo sztuki zagranicznych autorów widz lepiej odbiera po rosyjsku. Nie zgodził się z Iwaniwem, że teatr, który nosi imię Saksahanskiego, powinien kontynuować jego tradycje. Przecież koryfeusz teatru w czasach prześladowań naszej kultury wystawiał po ukraińsku sztuki zarówno rodzimych, jak i zagranicznych dramaturgów, nie zważając na brutalną politykę caratu, skierowaną na niszczenie naszego języka. Zdziwiło zaprzeczenie dyrektora, że „zagranicznych dramaturgów trudno tłumaczyć”. Jak i powoływanie się na to, że nie ma współczesnych sztuk w języku ukraińskim, które zainteresowałyby widzów. Pisarz Andrij Hudyma przypomniał dyrektorowi, że już kilka lat temu przekazał mu trzy swoje sztuki, ale do tej pory nie otrzymał odpowiedzi. Z opinią zastępcy przewodniczącego NSTD Jarosława Hranki: „Teatr nie powinien być dwujęzyczny, bo gdzież jeszcze widz będzie odbierał język ukraiński, jak nie poprzez żywe słowo”? — zgodzili się wszyscy obecni, oprócz Uskowa. Był kategoryczny, motywując to zależnością teatru od komercji. Więc wszystkie rady i uwagi teatralny dyrektor i kierownik artystyczny albo lekceważąco odrzucał, albo gniewnie negował, czasami wybuchając podniesionym tonem. A dlatego zaplanowana przyjacielska rozmowa przy okrągłym stole zamieniła się w dysputę z ostrymi kątami, które zaostrzała uparcie-arogancka postawa Uskowa. Zrozumiałe, że ani przyjacielskiej krytyki, ani rad nie chciał nawet słuchać. A szkoda! Przecież podstaw do sprawiedliwych uwag jest więcej niż trzeba. Na przykład w planie repertuarowym na marzec tego roku z 16 zaproponowanych spektakli tylko 5(!) — to ukraińscy dramaturdzy. Według gatunków: 9 komedii, 4 bajki dla dzieci i tylko 3 dramaty. Co więcej, w ciągu marca w teatrze odbyło się aż 9 koncertów świątecznych, poświęconych „doniosłemu wydarzeniu” — Międzynarodowemu Dniowi Kobiet! I ani jednego koncertu, konkursu lub innego wydarzenia z okazji Dnia Urodzin Wielkiego Kobziarza, który obchodzono w całej Ukrainie… Jakby dla Białocerkiewszczyzny, jednego z centrów ukraińskiego życia, było to nieistotne wydarzenie! W Białocerkiewskiej Bibliotece Centralnej odbył się okrągły stół na temat: „Teatr jako mechanizm kształtowania wartości i norm społeczeństwa”. Zorganizowali go miejski komitet obrony języka, przewodniczący miejsko-rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” W. Iwaniw oraz przewodniczący miejskiego zjednoczenia „Młoda Proświta”, dziennikarz K. Kłymczuk. W centrum dyskusji był W. Uskow, dyrektor i kierownik artystyczny Kijowskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Panasa Saksahanskiego. Udział w dyskusji wzięli zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Działaczy Teatralnych J. Hranko, pisarz A. Hudyma, przewodniczący obwodowej organizacji NSPU A. Haj, weteran teatru W. Riepin, dziennikarze, pracownicy twórczy teatru oraz jego widzowie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Nie ożyjesz, Ojcze… Wielki Ługu…

Wołodymyr HETMAN, Kijowski Uniwersytet Narodowy im. Tarasa Szewczenki, docent Katedry Ziemioznawstwa i Geomorfologii, kandydat nauk geograficznych Co pozostało dziś ze sławnego Wielkiego Ługu, który kozacy-zaporożcy nazywali swoim Ojcem, a Sicz — rodzimą Matką? Falują żebrowanymi falami Dniepr. Nie Dniepr, lecz Zbiornik Kachowski o powierzchni 2155 km², którego wodami w 1956 r. zalano Dniprowsko-Kinskie Plawni z lasami, jeziorami, starorzeczami i protokami. Oto przykład gatunku bezmyślnej ingerencji człowieka w przyrodę! Pod wodą znalazły się dziesiątki miejscowości i około 30 tys. ha żyznej ziemi. Jak na suchy step — na zawsze zniknęło ponad 60 drobnych rzek i jezior! Zlikwidowano cały krajobraz, biokompleks — rozległe plawni pośrodku stepu: regulator lokalnego klimatu, unikalny biofiltr, bezcenną komorę zasobów naturalnych (rybnych, roślinnych, łowieckich itp.). Można było mówić o Wielkim Ługu jako o jedynym na świecie wewnętrznym ujściu rzeki. Od dzisiejszego Zaporoża, na 15—18 km niżej po biegu Dniepru, zalew rzeki silnie się rozszerza, a na przekroju wsi Biełeńke (na prawym brzegu) — miasta Wasyliwka (na lewym brzegu) jego szerokość sięgała ponad 20 km. Nieco wyżej (bardziej na północ) do zbiornika wpada obecnie dawny dopływ Dniepru — rzeka Konka. Kiedyś Konka (albo Kinska) i Dniepr płynęły równolegle przez prawie 200 km (aż do połączenia w jedno koryto). To ogromne pod względem powierzchni (około 80 tys. ha) rozszerzenie zalewu między rzekami ludzie od dawna nazywali — Kinskie Plawni albo Wielkim Ługiem. Wielki Ług stworzyła Natura przez tysiąclecia: rozległe wiosenne wylewy rzek, tworzenie przez namuły przyrzecznych wałów itp. Ponieważ woda po tych wylewach w całości nie wracała do koryta rzeki — powstawały zabagnione Plawni. Było to najbogatsze terytorium w Europie — „kraj kwiatów i zwierząt”. Podobne stworzyła przyroda chyba tylko w delcie rzeki Missisipi (stan Luizjana, na południu USA). Właśnie tutaj, na przyrzecznych, brzegowych wałach, utworzonych przez osady aluwialne największej rzeki Ameryki Północnej, leży miasto Nowy Orlean. Na Ukrainie z plawni Wielkiego Ługu (z potężnymi historycznymi „złożami”, nieporównywalnymi z ropowymi złożami południowej Luizjany!) pozostały dziś jedynie najbardziej wyniesione miejsca — archipelag 13 wysp — Wielkie i Małe Kuczugury, które łączą się tylko w letnią niską wodę (gdy obserwuje się obniżenie poziomu wody). Po budowie elektrowni wodnej i napełnieniu Zbiornika Kachowskiego rybom, które przez wieki przypływały na tarło do Dniepru, po prostu zabrakło miejsca do składania ikry. Ona, nieszczęsna, rzuciła się do brzegów, pod kamienie, by się tam tarlić. Można było zobaczyć (według relacji naocznych świadków), jak tysiące zadowolonych z siebie wędkarzy, otoczywszy brzegi żywym kołem, łowiły rybę nawet rękami. A już po roku ryby w nowo powstałym „morzu” było mniej dziesięciokrotnie. Zniknęły nie tylko jesiotry, lecz także typowo plawniowa ryba — bersz. A co tam ryby! Zatopienie plawni Wielkiego Ługu to rażąca, katastrofalna utrata historyczno-kulturowego dziedzictwa całego narodu ukraińskiego. To pastwienie się nad historią narodową! Pod wodą pozostały wszystkie Sicze Zaporoskie, kozackie zimowniki, grodziska i cmentarzyska. Słychać głosy: „Spuścić by wodę ze zbiornika, który już zgnił i podmywając brzegi, poszerza swój akwen! Lecz co będzie po spuszczeniu wody?” Powstanie straszny, przerażający krajobraz! Zbiornik przemieni się w ciągłe bagno. Mimo wszystkich negatywów, obecnie mamy jeszcze z niego jakiś pożytek: połów ryb, żeglugę itp. A gdy woda całkowicie zejdzie, muł wyschnie, a dno zbiornika zamieni się w suchą pustynię z radionuklidami, które osiadły tu od czasów katastrofy czarnobylskiej. Powstaną burze pyłowe. Wiatry będą roznosić te radioak- ...pozostałości aktywne („pożytki”) na terenie całej Ukrainy (i poza jej granicami). To będzie drugi Czarnobyl! Zazwyczaj po setkach lat ekosystemy zalewowe mogłyby się odnowić (dzięki procesowi demutacji). Ale za jaką cenę! Co więc robić?! Depresyjny stan Zbiornika Kachowskiego, który dziś się ukształtował, wymaga podjęcia kardynalnych, nietuzinkowych decyzji! 10 lutego 2006 roku utworzono Narodowy Park Przyrodniczy „Wielki Ług” o łącznej powierzchni 16756 ha, na terenie rejonu wasyliwskiego obwodu zaporoskiego, na bazie regionalnego parku krajobrazowego „Panaj”. Większą część (86,3 %) parku narodowego — akwen Zbiornika Kachowskiego i innych zbiorników wodnych — 14790 ha. Zatem chronimy nie Wielki Ług, a przede wszystkim zbiornik wodny nad nim! „Okrajці” pozostały po dawnych jarach Stepu — porośniętych lasem wąwozach i głębokich dolinach. Pamiętacie, jak u T. Szewczenki: „Za jarem jar, a tam step i mogiła”. Już nie ma tego stepu i tych mogił! Chwileczkę. Może zachowały się jeszcze ostatnie scytyjskie kurhany i kozackie mogiły na terenie Narodowego Parku Przyrodniczego „Wielki Ług”? Teren NPP „Wielki Ług” tworzą trzy przyrodoochronne oddziały badawcze (PONDW) — „Skelki”, „Panaj” i „Biłozirka”. Suchodilna, południowo-zachodnia część parku narodowego (przede wszystkim odcinek wzdłuż linii brzegowej zbiornika w rejonie miejscowości Skelki — miasto Enerhodar) o powierzchni 842 ha obejmuje urocze Biłozirka w dolinie rzeki Biłozirka i jej dwóch odnóg po stepowych jarach Wowcza i Widnożyna. Archipelag wysp Wielkie i Małe Kuczuhury włączono do strefy rezerwatowej parku. Na Kuczuhurach znajdują się pozostałości peczyngskiego miasta. Tutaj położone jest grodzisko z XIV–XVI w. — Kurzemal. Jest to dawne złotoordyńskie miasto Kurcemal, czyli Samis. Przed utworzeniem Zbiornika Kachowskiego Kuczuhury znajdowały się pośrodku Wielkiego Ługu. Region, w którym znajduje się NPP „Wielki Ług”, to ziemia o wysokiej energii. W VI–IV w. p.n.e. na tym terenie żyli irańskojęzyczni Scytowie, a centrum ich państwa, Wielkiej Scytii, było grodzisko Kamianske. Tutaj pochowali swoich królów (mogiły Hajmanowa i Niechajewa). „Ojciec historii” Herodot, jak nazwał go pierwszy mówca Rzymu Cyceron, pisze o scytyjskim mieście Agatobul, które znajdowało się w miejscu dzisiejszej wsi na terenie parku — Skelki. O ogromnych mogiłach scytyjskich królów w dolnym biegu Dniepru wspomina bizantyński cesarz Konstantyn Porfirogeneta. Gdzieś w tych miejscach znajdowała się słynna scytyjska Gerra. Jasną kartę w historii Stepowego Naddnieprzańska zapisali rycerze średniowiecza — zaporożcy. W XV–XVIII w. tutaj istniały Siczе Niskiego Wojska Zaporoskiego. Znany francuski inżynier Guillaume Le Vasseur de Beauplan, który zbudował wiele kamiennych zamków na Ukrainie i służył, bywał u zaporożców na Siczy, w swoim „Opisie Ukrainy” (1650) opowiada o Wielkim Ługu z dębowym lasem… Założenie kozackich zimowisk zapoczątkowało stałe osadnictwo tego terenu przez Ukraińców z ich specyficznym trybem życia, architekturą, systemem gospodarowania itd. Obecne wsie terytorium NPP „Wielki Ług” — Balki, Maiaczka, Skelki i zalane Basanka — były kozackimi zimowiskami. We wsi Maiaczka zachowały się kozackie pochówki z kamiennymi (maltańskimi) krzyżami. Stosunkowo nieskażona pozostała biota plawni na południu wyspy Chortycja, położonej nieco na północ od Narodowego Parku Przyrodniczego „Wielki Łuh”. To właśnie dziś pozostało z historycznego Wielkiego Łuhu. Na tym terenie na Chortycy wciąż przyciągają wzrok dawne i sławne jeziora Prohnoj i Domacha. Właśnie nad Domachą znajdowała się kozacka zimowisko, gdzie zaporożcy zajmowali się rybołówstwem, pszczelarstwem, łowiectwem i innymi zajęciami gospodarczymi. Obok wyspy Chortyca leży wyspa Mała Chortyca, czyli wyspa Bajdy (drugą nazwą jest Kancerowska), skąd właściwie rozpoczęła się Sicz („gródek”), zbudowana przez pierwszego ukraińskiego hetmana Dmytra Wyszniwieckiego (Bajdę). 4–5 czerwca 1775 roku 68 pułków generała Tekelego (przeciwko 3 tysiącom kozaków z dwudziestoma działami) z rozkazu cesarzowej Katarzyny II zniszczyło Zaporoską Sicz. Właściwie tragiczne wydarzenia zniszczenia Zaporoskiej Siczy stały się początkiem nowej kolonizacji i kształtowania się ludności Wielkiego Łuhu. Wkrótce carski rząd zaczął rozdawać dawne kozackie ziemie w posiadanie szlachcie, która przywiozła tu swoich poddanych pańszczyźnianych. Do zniszczenia w XIX wieku okoliczne miejsca miały wygląd stepów różnotrawno-tyrsowo-kowylowych i tyrsowo-kowylowych. Falami rozciągał się kowyl, kołysząc się od lekkiego powiewu wiatru swoimi puszystymi kwiatostanami – „sułtanami”. Dziewiczy step przypominał wzburzone morze. Na stepowych obszarach dzisiejszego parku narodowego „Wielki Łuh” dość duże rozpowszechnienie (jak na ten step) ma barwne różnotrawie. Szczególnie piękny step jest wiosną, na początku lata. Główne tło (aspekt) tworzy szałwia pochylona o ciemnoniebieskich kwiatach, wyróżniających się na srebrzystym (kowylowym) tle. Łacińska nazwa rodzaju pochodzi od słowa „salvare” – pomagać, ponieważ niektóre gatunki mają znaczenie lecznicze. Aspektuje rozlanym złotem delikatnie żółtych kwiatów zawilec wiosenny (horycwit). Nazwę roślina otrzymała od boga słońca Adona, gdyż kwiaty horycwitu zawsze zwrócone są ku słońcu (w pochmurną pogodę są zamknięte). Odnawia się on powoli (z nasion rozwija się przez dziesięć i więcej lat). W plawniach, na piaszczystych wyspach Wielkich i Małych Kuczugur, w zagłębieniach zachowały się niewielkie obszary zalewowych lasów – kołków, z brzozy dnieprzańskiej. Jest to jedyne na świecie miejsce, gdzie brzoza dnieprzańska rośnie w stanie dzikim. Lasy plawniowe Wielkich i Małych Kuczugur są prastare, jak pralasy. Spośród zwierząt wpisanych do Czerwonej księgi Ukrainy (na terytorium parku jest ich 40) godna uwagi jest żmija stepowa, której stałe występowanie odnotowano w urocznisku Maiaczanska Bałka. W stepowych wąwozach, przybrzeżnych zaroślach leśnych, głębokich jarach, na dnieprzańskich stromiznach w środku nocy usłyszycie głuche, ale donośne „u-guu” „czerwonoksiężnego” puchacza. Ogólnie na Ukrainie pozostało ich jakieś 50 par. Jest to największa sowa na Ukrainie (masa – 1,5–4,2 kg, długość ciała – 60–75 cm). W ciemności widać tylko duże jasnopomarańczowe oczy (od nich bywa nawet nieco strasznie). W dzień (jeśli się poszczęści) można zobaczyć niewielkie „uszka” nad płaskim „licem”, ciemne podłużne kreski na ciemnorudym upierzeniu, z góry, na skrzydłach – żółtawe i białawe plamy. Radykalne przekształcenie krajobrazu stepowego doprowadziło w XX wieku do gwałtownego zmniejszenia i ogólnie przebudowy różnorodności biotycznej. Bezpowrotnie utracono poszczególne gatunki biologiczne. Gdzie są tarpany, sajgaki, stepowe orły, cietrzew stepowy i dropie, skowronki czarny i białoskrzydły, rycyk oraz inne stworzenia Bożej Natury? Oznacza to, że fragmentacja dawnych naturalnych stepów i tworzenie na ich miejscu zantropogenizowanych krajobrazów prowadzi do wzrostu mozaikowości, dyskretności, a jednocześnie do utraty całości, systemowości, obrazowości ich odbioru. Innymi słowy (na oczach jednego lub dwóch pokoleń) – następuje utrata Stepu zarówno jako materialnego, realnego obiektu, jak i jako duchowego, idealnego obrazu.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Triumf wszechogarniającej miłości i duchowości

Z okazji 1025. rocznicy Chrztu Rusi w Narodowym Kijowsko-Peczerskim Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym otwarto wystawę sztuki sakralnej „Zbaw i zachowaj”. Zaprezentowano na niej zabytki z XIV–XX wieku z kolekcji rezerwatu, które pozwalają zajrzeć w głębiny przeszłości i po raz kolejny zrozumieć jedność świata ludzkiego, ziemskiego i niebiańskiego. Są to wizerunki Jezusa Chrystusa, Bogurodzicy oraz Krzyża jako widzialnego symbolu wiary chrześcijańskiej. Ulana WOLIROWSKA Zdjęcia autorki Wystawę otworzył dyrektor generalny Rezerwatu Lubomyr Mychajłyna: „Epokowe wydarzenie Chrztu Rusi wyznaczyło nową kartę historii. Od tego czasu w dziełach sztuki centralne miejsce zajęły święte wizerunki Zbawiciela, Przenajświętszej Bogurodzicy i Czcigodnego Krzyża Pańskiego. Na wystawie, oprócz odrestaurowanych ikon, można zobaczyć różnorodne krzyże, związane ze znaczącymi wydarzeniami historycznymi lub imionami świętych osób”. Z samą ekspozycją zapoznała gości Iryna Szulc. Wśród unikatowych zabytków znajdują się Ewangelie ołtarzowe w ozdobnych, uroczystych oprawach, wykwintne krzyże relikwiarze, starodawne ikony, haftowane tkaniny liturgiczne. Szczególne wrażenie wywierają krzyże cerkiewne. Są tu zarówno ołtarzowe, jak i procesyjne, które przyciągają uwagę bogactwem form, wykonane z różnorodnych materiałów i posiadające ciekawe „biografie”. W szczególności unikatowy krzyż atoński z XVI w., krzyż cyprysowy z miniaturowym rzeźbieniem, który należał do świętego męczennika Makarego, zabitego przez Tatarów. Srebrny krzyż z drogimi kamieniami, krzyż ołtarzowy z wizerunkiem Chrzciciela Rusi Kijowskiej księcia Włodzimierza oraz krzyż z XVII wieku, znaleziony w Cerkwi Dziesięcinnej. Wizerunek Jezusa Chrystusa na wystawie został ucieleśniony w kilku wariantach ikonograficznych: „Zbawiciel Nieuczyniony Ręką” (portret Pana, który w cudowny sposób odbił się na kawałku tkaniny), „Chrystus Wszechwładca” (Pan, który trzyma księgę Prawa Bożego), „Chrystus Wielki Arcykapłan” (Pan, który siedzi na tronie w purpurowych szatach, symbolizujących jego królewskość, w otoczeniu aniołów). A Matka Boża pojawia się w wizerunku „Bogurodzicy Hodegetrii” (Przewodniczka pokazuje, że jej Syn jest prawdą), „Bogurodzicy Niewzruszony Mur” (Oranta-Orędowniczka, która chroni Kijów przez wiele stuleci. Wznosi ona ręce do nieba i zwracając wzrok ku ludzkości, wzywa do wiary w Chrystusa). Szczególne miejsce zajmują ikony cudotwórcze „Bogurodzica Peczerska”, „Bogurodzica Kupiatycka”, „Bogurodzica Czernihowska” i inne. W centrum ekspozycji znajduje się „Darochranielnica”, którą niedawno odrestaurowano. Ma ona głęboką symbolikę. Jest to uosobienie triumfu prawosławia na naszych ziemiach. Po renowacji ujawniło się zdumiewające piękno dzieła, jego reliefów i form. „Takich darochranielnic są tylko trzy – w Petersburgu, w Moskwie i w Kijowie. To dzieło wykonano 100 lat temu w fabryce Kuzmyczowa – opowiada konserwator Witalij Kurłow. – Przed renowacją zabytek był poważnie uszkodzony, ponieważ brakowało jednej figury, a inne były słabo zamocowane. Przez miesiąc trwał demontaż, a półtora roku – renowacja”. świat. Najpierw liście rozkłada się jak paletę barw, według koloru, a dalej do dzieła biorą się skalpel, pęseta i klej… i odbywa się gra światłocieni”. Prace Ołeny Zajcewej, wychowawczyni dziecięcej szkoły sztuk, która pracuje w różnorodnych gatunkach, są wzruszająco-liryczne („Księżyc woła”, „Cała sprawa w parasolach”, „Zamarzona”, „Nauczę cię latać”). A Wiktorija Tkaczenko zazwyczaj wciela swoje pomysły na szkle: „Ja nigdy nie robię szkiców prac, obrazy powstają spontanicznie. Lubię tworzyć sylwetki ludzi, ozdabiać obrazy tradycyjnymi ukraińskimi elementami”. Ptaki, martwe natury, zwierzęta Wałentyny Proćko („Jaskółki”, „Jesienny blues”, „Zimowy piknik”) są jakby utkane przez samą naturę… Słowem, mówić o tej wystawie można bez końca, gdyż każda praca jest niepowtarzalna i za każdym razem jest to odkrycie!

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Szaty piękna i harmonii

Ustyna WOŁOSZKO Według słów Tetiany Berdnyk, mistrzyni sztuki dekoracyjno-użytkowej, w Ukrainie „oshibana” jest mało rozpowszechniona, a w Japonii to już swoista marka. Praktycznie wszystkie rośliny (liście, łodygi, kwiaty), poza mięsistymi i wodnistymi, które występują w Ukrainie, można suszyć pod prasą jak zwykły zielnik. A potem na zasuszone dary flory trzeba spojrzeć oczami artysty. „Wejść na wysoki poziom w tej sztuce pomogła mi nauczycielka Nina Minczenko, która od ponad 30 lat zajmuje się florystyką. W jednym obrazie można wykorzystać do 30 gatunków różnorodnych roślin. Najtrudniejsze są pejzaże, gdzie do stworzenia unikalnej faktury potrzebny jest staranny dobór „żywego” materiału” — mówi Tetiana Illiwna. Patrząc na „Żywe obrazy” malarstwa florystycznego w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, które znajduje się na terenie Ławry Pieczerskiej w Kijowie, od razu przychodzi na myśl: „…początkowe piękno to kwiaty, rośliny i to, z czego one się zaczynają i w co wyrastają: woda, przestronne powietrze, światło i trochę ciepła oraz chłodu” (Taras Prochaśko). Albo słowa Panasa Myrnego: „Ziemia przyodziała się w pachnącą i świeżą roślinność”. Niepowstrzymana fantazja artystów-florystów, czując oddech natury, wylewa się niepowtarzalnymi obrazami i oryginalnymi tematami. Zwykła zasuszona roślinka może być wiatrem, niebem, dachem domu, rzeką… Tak rodzi się wschodnia sztuka „oshibana” (w tłumaczeniu z japońskiego — „przyciśnięty kwiat”), która oprócz estetycznego wypełnienia, poczucia harmonii, ma niebagatelne właściwości lecznicze. Na wystawie zaprezentowano obrazy artystów-florystów z różnych obwodów Ukrainy. Są to ludzie różnych zawodów i upodobań, którzy są członkami stowarzyszenia twórczego „Palitra Flory”. Wyczuwalny jest twórczy styl i indywidualność każdego mistrza. Jeden bardziej lubi „malować” kwiatowe miniatury, inny — portrety ludzi, pejzaże, ktoś tworzy fantastyczne florowitraże, a komuś bliska jest floromozaika. Na przykład obrazy Lubow Sylczenkowej (ekonomistki z zawodu) „Jesienny wieczór”, „Jesienny walc”, „Bliska sercu strona”, „Rudy psotnik”, „Tygrys” — to jak dzieła hafciarki. Oto tak układa się listek za listkiem, kwiat za kwiatem… „Ten rodzaj twórczości to niewyczerpane źródło eksperymentów — mówi mistrzyni. — Tak jak w sztukach plastycznych istnieje zestaw klasycznych farb, tak i we florystyce klasycznymi uważa się liście srebrzystej topoli, leszczyny. Najczęściej wykorzystuję w swoich obrazach liście irysa, moreli, morwy, lubię tworzyć pejzaże, przedstawiać zwierzęta”

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

emigracji. Jego portret znajduje się na wydaniach pocztowych Polski, a także na kopercie Poczty Ukrainy z 1998 roku. W lutym 1847 roku T. Szewczenko został zatwierdzony na stanowisku nauczyciela rysunku Uniwersytetu Kijowskiego. W tym czasie działalnością cyrylo-metodyjczyków aktywnie zainteresowała się policja, zaczęły się przesłuchania, rewizje, aresztowania. W marcu aresztowanie T. Szewczenki nakazał I. Funduklej, ale Poeta był poza Kijowem. Aresztowano go na przeprawie przez Dniepr 5 kwietnia i podczas rewizji skonfiskowano listy, album z wierszami i rysunkami, rękopiśmienny zbiór „Trzy lata”. Następnego dnia T. Szewczenkę wysłano do Petersburga. Notatka III Oddziału o treści papierów i utworów Szewczenki, odebranych mu podczas aresztowania, kończy się słowami: „Szewczenko ucieka się do wszystkich zjadliwych i paszkwilanckich wyrażeń, gdzie tylko dotyczy to cesarza imperatora”. Wyrok, którym zakończył się pobyt T. Szewczenki w Kijowie, w porównaniu z innymi „braćmi cyrylo-metodyjczykami”, był najsurowszy. Jego okrucieństwo własnoręcznie uzupełnił cesarz Mikołaj I: „Pod najsurowszy nadzór i z zakazem pisania i rysowania”. O wyglądzie T. Szewczenki w latach jego pobytu w Kijowie, na Kijowszczyźnie można sądzić z jego autoportretów, odtworzonych na znaczkach pocztowych, na marginesach arkuszy znaczków. W 1843 roku Szewczenko na 10 dni wyjeżdża z Kijowa do Jahotyna, gdzie stworzył swój autoportret (tusz; na marginesie bloku znaczków z 2009 roku), który podarował W. Repninej po wręczeniu jej poematu „Tryzna”. Autoportret z 1845 roku (ołówek) został stworzony we wsi Potoky (dzisiaj — wieś Potik w rejonie myroniwskim obwodu kijowskiego) i odtworzony na marginesie arkusza znaczków z 2007 roku. Z innych dzieł malarskich z lat kijowskich, oprócz przedstawionych na znaczkach pocztowych z 2002 roku, znane są portrety I. I. Łyzohuba (olej; Siedniów, 1846—1847; znaczek, 2009), Je. W. Kejkuałowej z rodu Łukaszewiczów (olej; wieś Bihacz w rejonie berezniańskim obwodu czernihowskiego). W maju 1843 roku ukończono obraz „Rodzina wiejska” (olej; na marginesie arkusza znaczków z 2007 roku i na znaczku z 2009 roku (fragment). Szkice do tego obrazu Szewczenko tworzył od 1841 roku.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Taras Szewczenko i Kijów oczami filatelisty

Lubomyr PYRIH, Kijów Los Tarasa Szewczenki ułożył się tak, że większą część swojego życia musiał spędzić poza Ojczyzną, poza Ukrainą. Okresowa krótkotrwałość pobytu w Kijowie, mimo jego zainteresowania kijowskim środowiskiem, miejscem Kijowa w jego świadomości jako Ukraińca, zawsze była uwarunkowana okolicznościami niezależnymi od jego pragnień i zamiarów. Według niepełnych obliczeń Kijów wspominany jest w jego poezji, utworach prozatorskich, dzienniku, w listach ponad 240 razy. Dla niego to „ogrodami okryty nasz złotogłowy Kijów” („Spacer z przyjemnością i nie bez morału”), dla niego to „Jakby na niebie wisi // Święty Kijów nasz wielki. // Świętym cudem jaśnieją // Świątynie boże, jakby z samym // Bogiem rozmawiały. …Cicho zadzwonili // W Kijowie, jakby na niebie…” („Warnak”). Podejmujemy próbę za pomocą filatelistyki nie tylko opowiedzieć, ale i pokazać, kiedy i jak los stykał T. Szewczenkę z Kijowem. Trudno powiedzieć, czy wywołało i pozostawiło w pamięci T. Szewczenki wrażenie jego pierwsze spotkanie z Kijowem w wieku 15 lat, kiedy jako sługa-kozaczek w marcu 1829 roku towarzyszył swojemu panu P. W. Engelhardtowi, który pragnął w Kijowie potwierdzić dziedziczenie majątku swojego zmarłego ojca, kiedy w tym samym roku z Engelhardtem przejeżdżał przez Kijów w drodze do Wilna. W maju 1843 roku kierownictwo Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych wydało swojemu studentowi T. Szewczence „bilet” „na przejazd do guberni małorosyjskich na okres 4 miesięcy i na niezakłócone gdzie będzie potrzeba zamieszkanie”. Poeta-artysta rzeczywiście więcej czasu poświęcił „guberni małorosyjskiej” (Kijowszczyźnie) niż pobytowi w Kijowie. Mimo to w Kijowie zdążył poznać P. Kulisza, W. Biłozerskiego, O. Markewycza, przyszłych członków Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, których postacie znajdują się obok postaci współmyślicieli Poety M. Kostomarowa, M. Hułaka na kopercie Poczty Ukrainy z 2006 roku. P. Kulisz w tamtym czasie wykładał historię i geografię w szkole na Podolu. Po raz pierwszy jego portret „ukraińskiego pisarza, tłumacza i uczonego” pojawił się na kopercie staraniem ukraińskich filatelistów z USA (1969), później, na „175 lat od dnia urodzin ukraińskiego poety, krytyka, historyka, etnografa i tłumacza” na kopercie lokalnego wydania serii „Wybitni ludzie — urodzeni w obwodzie sumskim” (stempel okolicznościowy — 08.08.1994, m. Szostka, obwód sumski), na kopertach Poczty Ukrainy z 1997 i 2009 (stempel — Szostka, 07.08.2009) roku. Kijowskie spotkania z P. Kuliszem sprzyjały stworzeniu przez Szewczenkę jego portretu (1843—1877). Z M. Kostomarowem, wybitnym uczonym-historykiem, pisarzem, Szewczenko poznał się w 1846 roku. W 1847, będąc w więzieniu, poświęcił mu wiersz, utrzymywał z nim kontakty do końca życia. M. Kostomarowowi poświęcono znaczek (1992) i kopertę (2007) Poczty Ukrainy. W 1843 roku T. Szewczenko poznał w Kijowie M. Maksymowycza, uczonego-biologa, etnografa, pisarza, profesora katedry literatury rosyjskiej Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza, do niedawna jego pierwszego rektora. Portret M. Maksymowycza na znaczku pocztowym Ukrainy z 2004 roku. W tym czasie T. Szewczenko stworzył akwafortę „W Kijowie”. Tak ją nazwał, podpisując własnoręcznie: „1844. Szewczenko w Kijowie”, chociaż w listach wspomina tę akwafortę jako „Peczerska kijowska studnia”. W 1911 roku akwaforta była prezentowana na wystawie artystycznej w Kijowie. Płyta akwafortowa przechowywana była w bibliotece Krasińskich w Warszawie. Gdzie jest teraz, nie wiadomo. Wiosną 1845 roku T. Szewczenko, już znany w kręgach twórczej inteligencji jako poeta, artysta, przybył do Kijowa po ukończeniu Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Ma zamiar wydać album artystyczny „Malownicza Ukraina”. W grudniu 1845 roku T. Szewczenkę włączono w skład Komisji Archeograficznej, w związku z czym musiał odwiedzać różne miejscowości Ukrainy. Praca w Komisji spowodowała jego kontakty z ówczesnym gubernatorem Kijowa, krajoznawcą I. Funduklejem (kop. Poczty Ukrainy, 2004). W listopadzie 1846 roku T. Szewczenko zwraca się z podaniem do kuratora Kijowskiego Okręgu Szkolnego o mianowanie go nauczycielem rysunku na Uniwersytecie Kijowskim św. Włodzimierza. W dorobku artystycznym Szewczenki-artysty są liczne akwaforty, akwarele z budynkami, krajobrazami Kijowa. Oprócz wspomnianych, w 1846 roku stworzył „Mogiłę Askolda” (sepia, akwarela). Na znaczku pocztowym z 2002 roku błędnie zaznaczono, że rysunek jest z 1845 roku. Na oryginale rysunku po prawej stronie znajduje się napis „Rysował Michaił Sażyn”. Szewczenkolodzy uważają, że po aresztowaniu poety w 1847 roku ten napis zrobił Sażyn, u którego przechowywano wiele dzieł malarskich Szewczenki. Z artystą M. Sażynem T. Szewczenko być może był znajomy jeszcze w Petersburgu. W Kijowie przyjaźnili się i razem z pisarzem O. S. Afanasjewem (Czużbyńskim) mieszkali w domu I. Żytnyckiego na Kozim Błocie (obecnie — Literacko-Pamięciowe Muzeum-Dom T. H. Szewczenki w zaułku Szewczenki; kop. 1988, 2003 r.). Portret O. Afanasjewa (Czużbyńskiego) umieścili na kopercie ukraińscy filateliści z USA (1975), widzimy go też na kopercie ZSRR (1967). W 1846 roku, po powrocie z Siedniowa do Kijowa, T. Szewczenko tworzy „Kościół w Kijowie” (papier, akwarela). W literaturze ten rysunek ma nazwy „Stary kościół w Kijowie”, „Ulica Kościelna w Kijowie”. Budynek kościoła św. Aleksandra znajduje się na pierwszym planie, w głębi po prawej — budynek monasteru św. Michała, po lewej sobór św. Zofii. Przebywając w Kijowie, T. Szewczenko nie mógł pominąć soboru św. Zofii, Ławry Pieczerskiej, Złotej Bramy. Oprócz tych zabytków architektury minionych wieków, na kopertach pocztowych, kartkach, znaczkach przedstawione są też inne budowle sakralne Kijowa, które przyciągały jego uwagę (Pyrih L. „Świątynie Ukrainy w zwierciadle filatelistyki”, „Pamiątki Ukrainy”. — 2012. — Nr 4. — S. 57—63). Podczas rysowania w Ławrze Pieczerskiej T. Szewczenko przypadkowo poznał dziewczynę, która go oczarowała i z którą gotów był się ożenić, ale okazało się, że jest już zaręczona. Rysując ruiny Złotej Bramy, Szewczenko zwrócił uwagę na samotne dziecko, które płakało za mamą. Uspokoił je i zabawiał, dopóki mama nie przyszła po swoją zgubę. Ruiny Złotej Bramy, które przerysowywał w 1846 roku Szewczenko, przedstawione są na kopertach ZSRR z 1969, 1970, 1980 roku. W 1983 i kolejnych latach na kopertach i licznych kartkach Złota Brama przedstawiona jest po renowacji. Od jesieni 1846 roku zintensyfikowały się spotkania członków Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Przez M. Sawycza, który wyjeżdżał za granicę, T. Szewczenko przekazał autograf swojego poematu „Kaukaz” dla A. Mickiewicza, który przebywał na wymuszonej politycznej W 1860 roku T. Szewczenko stworzył autoportret (papier, akwaforta, akwatinta) na podstawie autoportretu z 1845 roku, którego miejsce przechowywania nie zostało ustalone. Daje on również wyobrażenie o wyglądzie Poety z lat kijowskich (1843—1847) (margines arkusza znaczków z 2007 roku). Odwiedzin T. Szewczenki w Kijowie po zesłaniu w lipcu-sierpniu 1859 roku nie można zilustrować filatelistyką. Wiążą się one z krótkotrwałym aresztowaniem Poety i stałym nadzorem policyjnym. Jedyną jasną stroną tych ostatnich odwiedzin Szewczenki na Ukrainie była jego wizyta na chutorze Mychajłowa Hora koło wsi Prochoriwka nad Dnieprem u M. Maksymowycza, który mieszkał tam po zakończeniu pracy na uniwersytecie. W maju 1861 roku Taras Szewczenko powrócił „Na Ukrainę — na zawsze” (I. Dziuba) przez Kijów. Przed pochówkiem w Kaniowie trumnę z ciałem Kobziarza powitano w Kijowie, uczestniczono w panichidzie w Cerkwi Narodzenia Pańskiego na Placu Pocztowym, a do Kaniowa towarzyszyli mu studenci i działacze kultury ukraińskiej, spośród których środkami filatelistycznymi upamiętniono M. Drahomanowa (koperta ZSRR 1991, stempel — 27.09.1991, Hadziacz obwodu połtawskiego; koperta Ukrainy, 2011), W. Antonowycza (koperta, 2009), M. Łysenkę (znaczek Ukrainy, 1992 i liczne inne wydania pocztowe — Pyrih L. „Ukraińska muzyka w zwierciadle filatelistyki”, „Muzyka”, 2012, nr 4—6, s. 58—64), M. Staryckiego (koperta ZSRR, 1966, 1990, stempel — Czerkasy, 14.12.1990) oraz przyjaciela Szewczenki, poetę Wiktora Zabiłę (koperta 2008). Cerkiew, w której odbyła się panichida, znajduje się w sąsiedztwie budynku Stacji Pocztowej (koperta 1983). Kijów uczcił pamięć T. Szewczenki, nadając jego imię Narodowemu Uniwersytetowi (znaczek ZSRR 1954, blok pocztowy Ukrainy 1999, 6 kopert z lat 60.—80. XX wieku, 2 pocztówki) oraz Narodowemu Teatrowi Opery i Baletu (znaczki z 1954, 2000 r., 11 kopert z lat 1954—2000; 6 pocztówek z lat 1974—1991). Oprócz Domu-Muzeum T. Szewczenki, na kopercie z 1999 roku znajduje się budynek Państwowego Muzeum T. Szewczenki, otwartego w 1949 roku. O bulwarze T. Szewczenki w Kijowie przypomniała tylko jedna pocztówka (1968) z wizerunkiem okaleczonego w naszych czasach pomnika W. I. Lenina. To tylko niewielki fragment filatelistycznej szewczenkiany. W szerokim ujęciu jest ona przedstawiona w serii artykułów w „Szewczenkiwśkomu kraieznawczo-mu almanasi 2005—2013 rokiv”, w innych wydaniach (T. Szewczenko — artysta, pomniki T. Szewczenki, jego przyjaciele, znajomi, upamiętnienie). Można mieć nadzieję, że rok 2014 znacząco wzbogaci filatelistyczną szewczenkianę.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Muzeum „Kowalskie drobiazgi”

Nina Kroka z Równego w ubiegłym roku na festiwalu „Metalowe serce Ukrainy” została uhonorowana zaszczytnym kowalskim tytułem „Metalowa królowa Ukrainy” wraz z wręczeniem kutej diademu. A zaczęło się wszystko od miłości Niny Jurijiwny do metalowych wyrobów, co ostatecznie doprowadziło do tego, że w Równem na bazie zebranych w jedną kolekcję eksponatów otwarto pierwsze na Ukrainie muzeum artystyczne dzieł współczesnego kowalstwa. A także zapoczątkowano festiwal „Metalowe serce Ukrainy”. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Pewnie Ninie Kroce los wyznaczył związek z metalem. Po pierwsze, jej panieńskie nazwisko to Kowal. Po drugie, Nina Jurijiwna jest kierownikiem prywatnego przedsiębiorstwa „Riwnebudpostacz”, które zajmuje się wyrobami metalowymi. — Dziesięć lat temu na jednym z festiwali kowalskich kupiłam metalowy bucik. Jak dla mnie, nawet ładniejszy niż u Kopciuszka. To obudziło we mnie zapał kolekcjonera i stało się pierwszym eksponatem dla muzeum. Z czasem poznałam mistrzów rzemiosła ludowego z Ukrainy i zagranicy, składałam u nich bezpośrednie zamówienia, jak choćby na moich ulubionych bohaterów bajek. Z czasem dzieła nie mieściły się ani w gabinecie, ani w biurze, ani w domu. Powstała myśl stworzenia muzeum dzieł współczesnego kowalstwa i jestem bardzo zadowolona z tego, że idea wcieliła się w rzeczywistość, że muzeum stało się nie tylko salą wystawową, ale także swoistym centrum edukacyjnym w dziedzinie kowalstwa artystycznego. Myślę, że wkrótce otworzymy w przedsiębiorstwie warsztat, gdzie pracować będą nie tylko kowale, ale kowale-artyści, którzy będą wcielać swoje twórcze zamiary w wyroby z metalu, prowadzić warsztaty. Muzeum „Kowalskie drobiazgi” znajduje się na terenie prywatnego przedsiębiorstwa „Riwnebudpostacz”, które mieści się w Równem przy ulicy Kurczatowa 18a, i odwiedzić je może każdy chętny. Chyba najwięcej jest tu eksponatów wykonanych przez mistrza współczesnej sztuki użytkowej Wiktora Mychalowa z Doniecka. A najnowsze i najbardziej oryginalne jego arcydzieło to metalowe szachy z dzwoneczkami. Przy czym każda figurka ma niepowtarzalną melodię. Na innej metalowej szachownicy figury są stylizowane na uzbrojonych wojowników. A z eksponatów, które znajdują się na muzealnym podwórku, odwiedzających zachwycają bohaterowie bajek, przede wszystkim Niedźwiedź. — To praca rąk utalentowanego kowala ze Sławuty Artema Wolskiego — opowiada Nina Kroka. — Kiedyś na festiwalu zobaczyłam w jego wykonaniu Maszeńkę ze znanej bajki „Maszeńka i Niedźwiedź”. I zamówiłam u kowala figurę Niedźwiedzia. Niedźwiedź wyszedł na chwałę. Cieszy wazon z różami — niezwykle atrakcyjna praca. Kwiaty — jakby dopiero co rozkwitły! Ogólnie w stosunku do pięknych metalowych rzeczy jestem prawdziwą fanką. Nie żałuję środków, żeby je kupić, czasu, żeby na nie spoglądać. Zważając na potencjał twórczy ukraińskiego cechu kowalskiego, Nina Kroka postanowiła zorganizować festiwal „Metalowe serce Ukrainy”, którego celem jest zebranie w jednym miejscu najlepszych mistrzów kraju i popularyzacja sztuki kowalskiej. W zeszłym roku takich mistrzów zjechało się do Równego prawie siedemdziesięciu, a jednym z rezultatów ich wspólnej pracy stało się ogromne serce z setkami małych serduszek, które pozostało w darze dla miasta Równe. W tym roku na Dzień Niepodległości Ukrainy Nina Kroka przygotowuje nowy festiwal, już o skali międzynarodowej, na który ma przybyć nie mniej niż stu kowali. Na konkurs rzemieślnicy ludowi przywiozą metalowe anioły. A finałowym akordem święta stanie się narodzenie ukraińskiej Darynki. Jej podstawę już wykonał rówieński mistrz Roman Welihurśkyj, jeden z najbardziej kreatywnych kowali Ukrainy. Uczestnikom festiwalu pozostanie wpleść w jej trzy-metrowe loki kutą symbolikę narodową — kalinę, kwiaty, wstążki itp. — Darynka pozostanie w Równem jako dar festiwalu „Metalowe serce Ukrainy” — mówi organizatorka wydarzenia kowalskiego. — Planuję również stworzyć aleję kowalską, gdzie zbierzemy wszystkie metalowe cuda miasta. Wierzę, że idea z czasem wcieli się w życie i Równe stanie się jeszcze piękniejsze. — Panuje opinia, że kowalstwo to czysto męska sprawa — mówi Nina Jurijiwna, która, nawiasem mówiąc, została uhonorowana zaszczytnym tytułem „Najlepszy kierownik roku” — ale na festiwalu kowalskim w Iwano-Frankiwsku widziałam, jak sprawnie w kuźni pracuje kobieta. Potem dowiedziałam się o jeszcze jednej utalentowanej kowalce — z Niemiec. Warsztaty od nich nie poszły na marne: zachciało mi się własnoręcznie coś wykuć — i kilka takich przedmiotów już jest w mojej kolekcji. Jednocześnie zrozumiałam, że do metalu trzeba odnosić się łagodnie, szczerze. Tylko wtedy można z niego „wyprosić” coś cudownego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu” na pół roku na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. na rok na rok 105 hrywien 54 kopiejki. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Ulana WOLIŁOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w lipcu — 19 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин