Wiaczesław HNATIUK, kandydat nauk filologicznych, Lwów
Wydawałoby się, błahy kazus – brak rosyjskojęzycznego menu w McDonaldzie – wywołał ostrą reakcję niektórych naszych rosyjskojęzycznych współobywateli, którzy w tym fakcie dopatrzyli się „dyskryminacji” całej swojej wspólnoty i naruszenia jej praw. Doszło do gróźb bojkotu sieci, a nawet użycia broni, jeśli rosyjskojęzyczni na Ukrainie nadal będą „poniżani”.
Od tak poważnych zarzutów nie warto lekkomyślnie machać ręką, jak robią to niektórzy komentatorzy i blogerzy – wygłoszone oskarżenia dotykają głębokich podstaw relacji międzyetnicznych w ukraińskim społeczeństwie i dlatego wymagają gruntownego rozpatrzenia i postawienia kropek nad „i”, co spróbuję zrobić w tym szkicu.
Do analizy wybrałem kilka odzewów na incydent w McDonaldzie – post na Facebooku dziennikarki kanału telewizyjnego „112 Ukraina” Kateryny Żarkych, artykuł szefa redakcji portalu „Chwyla” Jurija Romanenki oraz jego wywiad z Rusłanem Biziajewem.
Dlaczego właśnie te materiały przykuły moją uwagę?
Przede wszystkim dlatego, że należą do zawodowych dziennikarzy znanych wydawnictw, którzy a priori powinni być zdolni do rozumienia procesów społecznych i dawania im mniej więcej adekwatnej oceny. Po drugie, te publikacje dobrze uzupełniają się nawzajem i pozwalają odtworzyć dość pstry obraz nastrojów i myśli krążących w niektórych segmentach naszego społeczeństwa…
I coż ja zobaczyłem w tych materiałach? Absolutne niezrozumienie tendencji światowego rozwoju społecznego, głównych trendów ukraińskiej sytuacji, egoizm narodowy, imperialną pychę wobec tubylców, irracjonalność, alogizm, jakieś po prostu dziecięce strachy i… wezwania do broni!!!
A teraz wszystko – od nitki do kłębka. Zacznę od postu K. Żarkych, zatytułowanego przez autorkę „Mowa i jazyk”. Tekst wpisu jest jakiś rozczochrany, napisany pod wpływem ekstremalnych emocji; autorka ciągle przeskakuje z tematu na temat, uogólniające sentencje przerywa mało znaczącymi szczegółami, po prostu wyrzuca z siebie na czytelnika wszystko, co w niej nagromadziło się – urywanie i niezdarnie. A, jak mówią na Ukrainie, czym garnek nasiąkł, tym śmierdzi.
Więc spróbujmy rozwikłać tę kaszę, którą wylała w swoim poście K. Żarkych.
Dziennikarka mówi o sytuacji językowej w naszym państwie nie jako intelektualistka-analityczka, a na poziomie skrajnie ograniczonego, przerażonego rosyjskojęzycznego mieszkańca-imperialisty, przyzwyczajonego do monopolistycznego panowania swojego języka na Ukrainie, który nagle zauważył, jak w dawno zajętą przez niego miejską przestrzeń językową – do sklepów, restauracji, kina – wdziera się zuchwały i bezczelny język ukraiński. Dla K. Żarkych, rdzennej, jak mówi, kijowianki, która wychowywała się w rosyjskojęzycznej rodzinie w niemal całkowicie rosyjskojęzycznej stolicy, taka „agresywność” języka ukraińskiego jest oburzająca i nie do zniesienia. Choć autorka rzekomo nie jest przeciwna językowi autochtonów, który w jej opinii jest piękny i emocjonalny, ale rozszerzenie użycia „mowy” w sferze obsługi z jakiegoś powodu dziennikarkę bardzo drażni, i fakt takiego rozszerzenia – wraz z kwotami w TV, zakazem sprowadzania książek z Rosji („o jelitach”) – odbiera jako dyskryminację.
Największy jej strach – że rosyjskojęzycznych na Ukrainie zrobią „mniejszością narodową”, i to dla niej jest absolutnie nie do przyjęcia! Autorka uważa za brednię, kiedy mieszkańców Ukrainy zmusza się (nie wiadomo kto i w jakich sytuacjach!) do mówienia po ukraińsku.
Od razu chcę uspokoić K. Żarkych, że nikt i nigdy nie będzie zmuszał rosyjskojęzycznych do mówienia po ukraińsku, ale zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem, oni, jak wszyscy inni obywatele Ukrainy, zobowiązani są używać języka państwowego przy wykonywaniu obowiązków służbowych – na przykład pracując jako sędzia czy kasjer w supermarkecie. Jest to ogólnoświatowa praktyka państw narodowych, w tym także Rosji, gdzie przedstawiciele wszystkich mniejszości narodowych – Ukraińcy, Uzbecy, Gruzini zobowiązani są znać rosyjski – to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Więc podajemy Państwu nasze dane bankowe:
SA „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756.
Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności.
W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli:
jak w Niemczech – niemiecki, a w Polsce – polski, inaczej nie mogliby tam pracować i w ogóle się porozumiewać. Przykro, że trzeba tłumaczyć dziennikarzowi tak elementarne rzeczy.
I jeszcze jedno wyjaśnienie dla pracownicy pióra – odnośnie mniejszości narodowej. Należą do niej na Ukrainie tylko ci rosyjskojęzyczni, którzy identyfikują się jako Rosjanie, a rosyjskojęzyczni z ukraińskimi korzeniami, którzy uważają się za Ukraińców, należą do tytularnego etnonarodu – ukraińskiego.
Dostało się w gniewnym poście także poprzedniej władzy i osobiście Zełenskiemu, który szedł na urząd jako „rosyjskojęzyczny prezydent”, jednak nie chroni „ogromnej” części kraju (chodzi, najwyraźniej, o rosyjskojęzycznych).
K. Żarkych uważa, że między ukraińsko- a rosyjskojęzycznymi na Ukrainie panuje nienawiść, władza skłóca ludzi ze sobą, napuszcza ich na siebie w celu pozbawienia rosyjskojęzycznych ich praw (chociaż oni, jak wszyscy, płacą podatki) i w ostatecznym rozrachunku chce zmusić ich do wyjazdu z kraju, bo tutaj mogą zginąć od pięści rosyjskojęzycznych „patriotów”, którzy jeszcze przeklinają po rosyjsku).
Zakończenie na str. 4
TARAS MARUSYK
MARIJA MATIOS
LUDMYŁA ZINEWYCZ
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe dla wydawnictwa
Машинний переклад
1. Czajkowski O. W. od Bursztyńskiego MO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” – 2000 hrywien; 2. Biłenko Wołodymyr Wasylowycz – 200 hrywien; 3. Hryhorjewa Lubow Mychajliwna – 300 hrywien; 4. Tymoszyk Mykoła Stepanowycz, m. Kijów – 1000 hrywien; 5. Horyń Bohdan Mykołajowycz, m. Kijów – 5000 hrywien; 6. Mowczan Pawło Mychajłowycz, m. Kijów – 20000 hrywien; 7. Hołota Lubow Wasyliwna, m. Kijów – 5000 hrywien; 8. Skrynnyk Olha Pantełijiwna, m. Kijów – 250 hrywien. 14-15
Машинний переклад
Wiktor Juszczenko, trzeci prezydent Ukrainy. 7 sierpnia, dokładnie 88 lat temu, lekką ręką Józefa Dżugaszwilego „Stalina” została podpisana krwawa, okrutna, represyjna ustawa, która nie miała precedensu w historii świata i która stała się pierwszym krokiem do Hołodomoru na Ukrainie. W narodzie nazwano ją „ustawą o 5 kłosach” z tego powodu, że nawet za jeden kłos wzięty z pola karą mógł być wyrok śmierci zarówno dla dorosłego, jak i dla dziecka. Oficjalna nazwa dokumentu to ustawa „O ochronie mienia przedsiębiorstw państwowych, kołchozów i spółdzielni oraz o wzmocnieniu własności społecznej (socjalistycznej)”. Została ona uchwalona wspólnym postanowieniem Centralnego Komitetu Wykonawczego i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR, a samo autorstwo dokumentu opracował osobiście Józef Stalin. W szczególności ustawa ta przewidywała karę za rozkradanie mienia kołchozowego i spółdzielczego w postaci rozstrzelania z konfiskatą całego mienia. W okolicznościach łagodzących wyrok ten mógł zostać zmieniony na pozbawienie wolności na okres nie krótszy niż 10 lat z konfiskatą całego mienia. Amnestia w takich przypadkach była wykluczona. Dla porównania: według ówczesnego ustawodawstwa nawet umyślne zabójstwo karane było więzieniem do 10 lat, a za kradzież cudzego mienia zasądzano trzy miesiące prac przymusowych. Oprócz ustawy istniała również tajna instrukcja z 13 września 1932 roku o trybie stosowania postanowień aktu normatywno-prawnego. Analiza 20 tysięcy spraw pokazuje, że wśród skazanych było 83% kołchoźników oraz chłopów indywidualnych i tylko 15% – „elementów kułacko-zamożnych”. Zatem ustawa ta była skierowana przeciwko chłopom, którzy ratując dzieci przed śmiercią głodową, zmuszeni byli nieść do domu z pola kilogram czy dwa ziarna, przez nich samych wyhodowanego. Na lato 1933 roku na mocy tej ustawy skazano 150 tys. osób. W szczególności karano dzieci, które próbowały znaleźć choć jakiekolwiek pożywienie. Ludność znalazła się w błędnym kole: z jednej strony działały plany dostaw zboża, które często były nierealne i skazywały chłopów na śmierć głodową, z drugiej – wszelkie próby ratowania się przed nią blokowane były konfiskatą wszystkiego, co jadalne (za niewykonanie dostaw zboża) oraz wskazaną ustawą. Ustawa ta obowiązywała do 1947 roku, ale szczyt jej stosowania przypadł właśnie na lata 1932-1933, lata Hołodomoru na Ukrainie. Według szacunków Instytutu Demografii i Badań Społecznych straty demograficzne Ukrainy w wyniku Hołodomoru w latach 1932-1933 wynoszą około 8 mln osób, w tym 3,9 mln – straty związane z nadumieralnością, a jeszcze 600 tys. – z deficytem urodzeń. Przy tym w tamtych latach ZSRR kontynuował eksport zboża za granicę (w 1932 r. – 1,73 mln ton, w 1933 r. – 1,68 mln ton; w ciągu kolejnych lat wyższy wskaźnik osiągnięto dopiero w 1938 r.). Tego w zupełności wystarczyłoby, aby nakarmić wszystkich głodujących. Dla Kremla „ustawa o pięciu kłosach” stała się ważnym instrumentem zapewnienia sukcesu kampanii skupu zboża, a dla Ukrainy – Stalin 7 sierpnia 1932 roku faktycznie podpisał wyrok śmierci na miliony ukraińskich chłopów… O strasznych zbrodniach sowieckiego reżimu przeciwko narodowi ukraińskiemu musi wiedzieć każdy, kto nie rozumie, po co Ukrainie ustawy o dekomunizacji. Hołodomor był wspierany różnorodnymi środkami, które wszystkie razem wyryły w świadomości ukraińskiego etnosu fakt jego całkowitej zależności, jego pełnej niesuwerenności w sensie państwowym, społecznym, bytowym. Tak samo niesuwerenna od tamtych czasów miała czuć się i jednostka: do końca życia musiał ukraiński człowiek dziękować za to, że go po prostu nie zabili. A najlepiej – miał stać się takim, jakim był potrzebny w nowej wersji „jednego narodu radzieckiego”. Stąd też wywodzi się nowszy „chochoł” – narodowy, kulturowy i społeczny potwór, który zgadza się sprzedać i swój kraj, i ojczystą ziemię. Stąd pochodzi ten słaby błazen przed rzekomo potężniejszymi sąsiadami, okolicznościami czy kulturami. Przeciwko niemu, przeciwko temu nędznemu „chochołowi”, w sercu musi stać opór u każdego z nas. Opór musi być w sercu przeciwko każdemu przejawowi braku szacunku do naszego państwa, jego historii, przeciwko każdemu zagrożeniu dla naszej wielkiej i wspólnej wolności. To musi być ten opór, który Ukraińcy stawiali nawet w skazanych na zagładę okolicznościach Hołodomoru 1932-1933 lat. Słowa o Hołodomorze, o odpowiedzialności, o wewnętrznym oporze, wolności, o narodzie – są ciężkie. Ciężka jest ich droga. Proszę Pana Boga o przebaczenie i ratunek dla każdej naszej duszy. Proszę o życie i błogosławieństwo dla nas i naszej wielkiej, wolnej i potężnej drogi. Chwała naszemu narodowi. Wieczna pamięć ofiarom czerwonego terroru.
Машинний переклад
Heorhij ŁUKIANCZUK, przewodniczący MGO „Bractwo Sołowieckie” „Musimy pamiętać ich imiona, aby ocalić Ukrainę! Tysiące i tysiące naszych rodaków zostało straconych przez Stalina, przez komunistyczno-bolszewicki reżim tylko za to, że byli Ukraińcami. Jak mawiał patriarcha Mścisław, gdyby Dniepr wysechł, to znów napełniłyby go łzy i krew zamęczonych Ukraińców. Ile tej krwi przelano, strach pomyśleć! Mieszkamy w spokojnym Kijowie, gdzie nic nie przypomina, że na Wschodzie, w Donbasie trwa straszna, krwawa wojna — wojna o Ukrainę, którą rozpętał nowy Stalin — Putin!” Władyka Wołodymyr (Czerpak) PCU 5 sierpnia, w dniu, w którym w 1937 roku na mocy postanowienia KC WKP(b) „O elementach antyradzieckich” oraz rozkazu NKWD nr 00447 rozpoczęto masowe „czystki” społeczeństwa — Wielki Terror, odbyły się uroczystości żałobne w Kijowie oraz w karelskim uroczysku Sandarmoch, gdzie rozstrzelano etap sołowiecki — 1111 więźniów obozu sołowieckiego. Przy pamiątkowym Krzyżu w pobliżu Międzynarodowego Centrum Kultury (niegdyś owianego złą sławą Pałacu Październikowego, gdzie po bolszewickim przewrocie w 1917 roku mieściły się organy represyjne — Czeka, GPU, NKWD, a w latach Wielkiego Terroru odbywały się masowe rozstrzelania „wrogów ludu”) zebrali się radzieccy więźniowie polityczni, członkowie MGO „Bractwo Sołowieckie”, Kijowskiego stowarzyszenia więźniów politycznych i ofiar represji, historycy, aktywiści Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Ukraińskiej Partii, OUN(d), UPA. Nabożeństwo za wszystkich poległych w stalinowskich katowniach, na Majdanach kraju oraz w wojnie rosyjsko-ukraińskiej odprawił Władyka Wołodymyr (Czerpak) — proboszcz cerkwi Pokrowskiej Kościoła Lokalnego Ukrainy. Wieloletni więzień polityczny radzieckich łagrów Wasyl Owsijenko odczytał zebranym imiona straconych w Sandarmochu, a przewodniczący MGO „Bractwo Sołowieckie” Heorhij Łukianczuk ogłosił odezwę do społeczności, która tego dnia zebrała się w miejscu rozstrzelanych i potajemnie pochowanych w Sandarmochu, podkreślając przy tym, że Międzynarodowe Stowarzyszenie Społeczne „Bractwo Sołowieckie” w pełni podziela oświadczenie ministra spraw zagranicznych Ukrainy i wicepremiera Ukrainy ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Dmytra Kułeby dotyczące wyroku na rosyjskiego historyka, badacza Sandarmochu Jurija Dmitrijewa, którego proces to wojna z prawdą o historii Ukrainy w składzie ZSRR. Jak powiedział minister, trzy i pół roku państwo rosyjskie walczyło z 64-letnim historykiem Jurijem Dmitrijewem. „Byłaby to wojna czysto z prawdą o historii Rosji, ale Jurij Dmitrijew badał stalinowski Wielki Terror i odkrył przed światem straszną tajemnicę Sandarmochu — uroczyska, w którym na rozkaz Stalina w ciągu zaledwie jednego tygodnia jesienią 1937 roku zniszczono tysiące więźniów politycznych. Wśród nich były setki Ukraińców. Tam skoszono naszych najlepszych, ukraińskie Rozstrzelane Odrodzenie: Waleriana Pidmohylnego, Mykołę Kulisza, Lesia Kurbasa, Antina Kruszelnyckiego, Mykołę Zerowa, Waleriana Poliszczuka, Myrosława Irczana, Hryhorija Epika i innych. Dlatego ten wyrok bezpośrednio dotyczy także nas — to wojna z prawdą o historii Ukrainy w składzie ZSRR! Jurij Dmitrijew jest ofiarą dążenia państwa rosyjskiego do zdeptania pamięci historycznej i tych, którzy ją pielęgnują. Rezultat będzie odwrotny. Jeszcze więcej ludzi zechce poznać prawdę. I nie tylko o Dmitrijewie, ale i o tym, co znalazł w ziemi i w archiwach”. W tym tragicznym dniu przy Kozackim Krzyżu w Sandarmochu w Karelii zebrali się Ukraińcy, którzy przyjechali z Pietrozawodska, Petersburga, Moskwy… Wieloletnia przewodnicząca Towarzystwa Kultury Ukraińskiej w Karelii Łarysa Skrypnykowa poinformowała: „Nas (Ukraińców) było niewielu, ale dokładnie wiedzieliśmy, że myślami byli z nami dziesiątki naszych przyjaciół — i to nas inspirowało. Dojechaliśmy do cmentarza w Miedwieżjegorsku, gdzie odwiedziliśmy Serhija Kołtyrina — dyrektora Miedwieżjegorskiego Muzeum Historii Budowy Kanału Białomorskiego, złożyliśmy kwiaty przy grobie, wspomnieliśmy Serhija Iwanowicza, pomodliliśmy się za spokój duszy męczennika już putinowskiego reżimu. Dalej podjechaliśmy do Sandarmochu — miłą niespodzianką było to, że ludzi było dość dużo. Złożyliśmy wieniec do Kamienia Sołowieckiego i odczytaliśmy imiona straconych męczenników, wśród nich były imiona Ukraińców i osób wielu innych narodowości... Później przeszliśmy do naszego Kozackiego Krzyża, złożyliśmy kwiaty, wieniec naszym drogim rodakom, postawiliśmy doniczkę aksamitek, zapaliliśmy świece. Odczytaliśmy modlitwę żałobną i imiennie wspomnieliśmy wszystkich straconych Ukraińców w uroczysku Sandarmoch oraz odczytaliśmy listy kondolencyjne, nadesłane z Ukrainy i innych miejsc na tę tragiczną datę”… A aktywista ukraińskiej społeczności z Pietrozawodska Andrij Łytwyn, który przy Kozackim Krzyżu „Zabitym synom Ukrainy” rozwinął niebiesko-żółtą flagę, dodał: „W Sandarmochu spotkaliśmy się z Iryną Flige, Switłaną Kulczycką i innymi przyjaciółmi z petersburskiego „Memoriału”. Z Ołeksandrem Szerszniowem postawiliśmy wieniec ze wstęgą „Ofiarom terroru państwowego. Ukraińcy Rosji” przy granitowej bryle, na której pozostał ślad po brązowym płaskorzeźbie „Rozstrzelanie z aniołem stróżem” i zachował się zaproponowany (przez więźnia politycznego putinowskiego reżimu!) Jurija Dmitrijewa napis „Ludzie! Nie zabijajcie się nawzajem”. Wielki kosz z kwiatami i wstęgą „Ofiarom terroru państwowego. Społeczność Ukraińców Rosji” postawiliśmy przy granitowym Kozackim Krzyżu, a mniejszy — przy dębowym Krzyżu, który zimną jesienią 1997 roku przywiozła pierwsza ukraińska delegacja. Zapaliliśmy znicze przy obu ukraińskich krzyżach i w strugach deszczu przy dołach śmierci odczytaliśmy fragmenty odezw w poparciu Jurija Dmitrijewa i pamięci ofiar Sandarmochu od Ukraińców Estonii (Wira Konyk), Białorusi (Wałentyna Łohwyn), Kazachstanu (Mychajło Parypsa) i, oczywiście, „Bractwa Sołowieckiego” z Ukrainy (Heorhij Łukianczuk, Switłana Czorna)… Bez przewartościowania wydarzeń przeszłości jako czynnika określającego dzisiejsze życie, niemożliwe jest nic w nim naprawić. A dla naprawy trzeba zrozumieć: bolszewicki system, który doprowadził narody ZSRR do największej tragedii w ich wielowiekowej historii, nigdzie nie zniknął. Ten straszny system — w odnowionej, hybrydowej, póki co nieco złagodzonej formie — jest dzisiejszą rzeczywistością w putinowskiej Rosji, łukaszenkowskiej Białorusi, autorytarnych reżimach Azji Środkowej….
Машинний переклад
Wydarzenia na Białorusi 9 i w nocy 10 sierpnia wstrząsnęły światem – bezsensowna przemoc białoruskich siłowików wobec białoruskiego narodu, oburzonego bezwstydnym dorysowaniem sobie zwycięstwa w wyborach prezydenckich przez żałosnego starego dyktatora, budzi wstręt i oburzenie. Ale Ukraińcy mają też swoje powody do wstydu i niepokoju w związku z Mińskiem – związane właśnie z ukraińskimi wydarzeniami i procesami, które dla Ukrainy są nie mniej ważne niż wybory dla Białorusi – bo właśnie w Mińsku od kilku lat odbywają się negocjacje-konsultacje z Rosją w sprawie rozwiązania problemów okupowanego przez nią Donbasu (choć ona „nie uznaje” okupacji tak samo bezwstydnie, jak Łukaszenka swojej przegranej).
Co zatem stało się w momencie, gdy ukraiński prezydent Wołodymyr Zełenski postanowił zastąpić Leonida Kuczmę Leonidem Krawczukiem na czele ukraińskich negocjatorów w grupie kontaktowej? Oto bardzo trafna replika kandydata nauk prawnych, koordynatora inicjatywy „Precz od Moskwy” Andrija Smolija:
„Do czego przygotowywać się Ukrainie, albo Dlaczego odszedł Kuczma?!
Nietrudno zgadnąć, że „odejście” Kuczmy z Mińska nie jest chęcią po prostu wycofania się z interesów. Jeszcze rok temu, kiedy Kuczma niemal z rozmachem powrócił do udziału w grupie kontaktowej, oznaczało to, że Ukraina będzie poruszać się drogą porozumień mińskich, tak, właśnie tych „porozumień mińskich”, które tak bezlitośnie krytykował Zełenski, idąc do władzy, właśnie tych porozumień, na które tak rzucali się „eksperci” z puli Kołomojskiego. Jednak na pierwszy czas władza Zełenskiego zrozumiała, że niczego nowego wymyślić nie zdoła, bo otwarcie nie jest do tego zdolna. Co więcej, nawet „porozumień mińskich” władzy nie udawało się wykorzystać na korzyść Ukrainy.
I oto 28 lipca Kuczma odchodzi ze stanowiska. Odchodzi nie po prostu dlatego, że „zachciało się”. Odchodzi, bo raczej otwarcie nie chce brać udziału w tym śmieciu, który dzieje się w ramach „negocjacji”. Chytry polityk, który nie raz zmieniał stronę, dobrze wie – lepiej odejść w porę, niż ostatecznie się splamić.
W końcu to zły symptom dla kraju. Jeśli nawet tacy ludzie, jak drugi prezydent, odchodzą z „Mińska”, zatem prawdopodobnie władza przygotowuje pełną kapitulację, albo coś bliskiego temu.
Wiemy już o „po prostu przestać strzelać”, wiemy o zakazie działalności wywiadowczej, wiemy, że naszych wojowników rzuca się po prostu czekać na śmierć 4 dni, jak stało się z poległym Żurawlem.
Władza bardzo chce dalej zaglądać w oczy Putinowi, przepraszać przed Kadyrowem, a co najważniejsze – realizować tak zwaną politykę „ułagodzenia agresora”. Tak już robiła Europa z Hitlerem i dobrze wiemy, czym to się skończyło.
W końcu takie wieści są bardzo, bardzo złym symptomem. Przygotowuje się wielka hańba dla kraju i wielka zdrada interesów narodowych. Czuć ją w powietrzu, można ją zobaczyć gołym okiem – i zaczęło się to daleko nie dzisiaj, a jeszcze wiosną 2019 roku”.
I dalej, w sprawie pojawienia się L. Krawczuka, Andrij Smolij z niepokojem rozważa:
„Krawczuk proponuje „kompromisy” w sprawie Donbasu:
1. „Specjalny system zarządzania” w tych regionach.
2. Ustawa o wolnej strefie ekonomicznej w tych rejonach.
Czym jest „specjalny system zarządzania”, zgadnąć nietrudno. To ten sam „specjalny status” albo de facto federalizacja kraju. Dlaczego w państwie unitarnym mogą być inne systemy zarządzania? I co najważniejsze, zarządzania przez kogo? Kremlem czy bojownikami?
„Wolna strefa ekonomiczna” – to dla kogo? Dla DRL/ŁRL?
Widać, że tego nie chciał podpisywać Kuczma i że z przyjemnością podpisze Krawczuk. I pierwszy, i drugi punkt będą zdradą Ukrainy po pełnym programie”.
Przygotowała Olha ŻMUDOWSKA
Машинний переклад
Ludmyła PUSTELNYK, strona internetowa Global Village
Opozycja wzywa do ulicznych protestów. Jakiego koloru będzie białoruska rewolucja?
Oficjalne wyniki kampanii prezydenckiej na Białorusi ogłosiły jej zwycięzcą urzędującego Alaksandra Łukaszenkę – 80% głosów. Exit-pole i niezależni obserwatorzy mówią natomiast o pewnym zwycięstwie opozycyjnej kandydatki Swiatłany Cichanouskiej, żony uwięzionego przez reżim blogera.
Co dzieje się w kraju teraz? Głos
– białoruskim (oraz jednemu ukraińskiemu) użytkownikom Facebooka:
Naviny.by – Biełorusskije nowosti (strona, która, nawiasem mówiąc, dzisiaj została zablokowana – red.): „Dziesiątki tysięcy Białorusinów wyszły na ulice swoich miast, aby obronić głosy oddane na Białoruś bez Łukaszenki. Państwo rzuciło OMON, SOBR, wojska wewnętrzne przeciwko bezbronnym ludziom, używało granatów hukowych, gumowych kul i pałek przeciwko bezbronnym ludziom. Wielu ucierpiało, niektóre obrażenia były ciężkie.
Ci, którzy wydają rozkazy strzelania do swoich obywateli, nie mogą być władzą. Ich miejsce jest w więzieniu.
Białorusini już dokonali swojego wyboru – Łukaszenka przegrał”.
Nastojaszczaja Biełaruś: „Niewidziane wcześniej fałszerstwa, niedopuszczanie ludzi do lokali wyborczych, kłamstwa Jermoszynej (przewodniczącej CKW – red.) o 80% zwycięstwa Łukaszenki.
Wszystko to logicznie przerodziło się w pokojowe protesty, które stały się zupełnie niepokojowe przez brutalne ataki siłowików zarówno na protestujących, jak i zwykłych przechodniów. W całym kraju. I skończyło się to prawdziwą krwią, reanimacją i, być może, nawet zabójstwami protestujących. Przy tym wiele komisji policzyło głosy uczciwie – Cichanouska wygrała z poważną przewagą.
Lecz reżim po prostu ignoruje te fakty. Ma w nosie prawdę. Ma w nosie nasze życie i zdrowie. Ma w nosie wszystko, oprócz własnego przetrwania i wzbogacenia się.
Jutro Jermoszyna ogłosi protestujących „nielicznymi odmożkami”. Nas – opłaconymi czy to przez Rosję, czy to przez Zachód prowokatorami. A Łukaszenkę – zwycięzcą wyścigu prezydenckiego. I spróbuje skazać Białoruś na kolejne pięć lat upokarzającego niewolnictwa.
Jeśli nie zgadzacie się z tym – przyłączcie się do Ogólnokrajowego strajku i kontynuujcie wychodzenie na ulice, broniąc swojego prawa do bycia Narodem, a nie „narodkiem”. Jest nas wielu. Po naszej stronie jest prawda. Nadzieja jest!”.
lenka Light: „Ludzie budują barykady ze śmietników w centrum Mińska. Rozpoczęła się prawdziwa wojna domowa. Takiego poziomu protestów w całej historii istnienia kraju nie było. Stało się oczywiste, że pseudo-wybory stały się tym mechanizmem spustowym, który dał narodowi prawo do powstania!
A oto wyjazdowe sondaże za granicą
– ostateczne wyniki. Większość Białorusinów z zagranicy oddała głosy na Swiatłanę Cichanouską – prawie 86%. Odnotowaliśmy sprawiedliwe liczenie w niektórych lokalach wyborczych, w tym w Hadze, Pradze, Rzymie, Warszawie, Rydze, Sztokholmie, Berlinie i Tbilisi”.
Alexander Husak: „My z Ludmyłą
Pawluk byliśmy ostatnimi, którzy dzisiaj zagłosowali w białoruskiej ambasadzie w Holandii. Po nas drzwi się zamknęły, a ochroniarz zdjął maskę i powiedział „no wszystko, skończyło się”. Około 80 osób nie zagłosowało i to tylko ci, którzy się nie rozeszli. Ale 404 osoby zdołały zagłosować.
Obwód 98, Haga, oficjalne wyniki:
Cichanouska – 92%.
Wielkie podziękowania dla naszych obserwatorów,
wolontariuszy, wszystkich, którzy zorganizowali exit-pole, wszystkich, którzy pracowali z mediami, rozdawali ludziom wodę, wszystkich, którzy przyszli i stali do ostatniego!
Dziękuję pracownikom ambasady, którzy liczyli głosy uczciwie i otwarcie! My tego nie zapomnimy.
Żywie Biełaruś! My zwyciężyliśmy!”.
Iwan Szabłow: „Wojskowi przechodzą na stronę narodu! Z wszystkich stron do Mińska dyktator zwozi wojskowych (myśląc, że to jego zwolennicy). Wieczorem we wszystkich miastach kraju Białorusini wyjdą na centralne place (wszyscy wojskowi, przypomnę, są ściągnięci do stolicy)”.
Franak Wiaczorka: „W Kobryniu (obwód brzeski) policja OMON-u położyła tarcze. Protestujący bili im brawo. To niezwykłe!
W Mińsku i dużych miastach organy ścigania są bez wątpienia lojalne wobec Łukaszenki. Ale policja w mniejszych miastach prawdopodobnie będzie wspierać protestujących.
Ostateczne wyniki exit-polli,
przeprowadzonych w 25 miastach za granicą: wzięło udział w wyborach 13 248 osób. Cichanouska wygrywa wśród białoruskiej diaspory z 85% głosów. Najniższe jej poparcie – w Tallinnie (66%) i Rydze (74%). Najwyższe – w Brukseli (98%) i Waszyngtonie (98%).
Rzeczniczka Cichanouskiej ogłosiła zwycięstwo zgodnie z wynikami otrzymanymi z 20 obwodów. Wezwała CKW do ogłoszenia prawidłowego wyniku jutro i wezwała ludzi do wychodzenia na ulice i bronienia swoich praw, jeśli to nie nastąpi”.
Alex Potemkin: „W „niezorganizowaniu” protestu – cały sens. Nie da się go przeliczyć, jest zdecentralizowany, powstaje i znika znikąd donikąd. To nie pozwala skoncentrować sił OMON-u. A co najważniejsze, właśnie w takiej formie oczywisty jest brak „bojowników”, „grup dywersyjnych” i innej wygłaszanej przez władzę „nieczystości”. Całkowicie zrozumiałe, że niesprowokowane ofiary – 100% na sumieniu reżimu. To – najkrótszy wariant delegitymizacji władzy jej własnymi rękami.
Ja z przyzwyczajenia użyłem słowa „protest”. To błąd. Początkowo protestu nie było. Ludzie wychodzili na ulice – do komisji wyborczych, dowiedzieć się o wynikach, po prostu zjednoczyć się, podzielić emocjami. To było naprawdę, a nie deklaratywnie, było pokojowo i optymistycznie. Protestem to stało się, kiedy naprzeciw nim wyszedł OMON z gumowymi kulami i granatami hukowymi.
I tak, OMON nie jest aż tak silny – spójrzcie na małe miasta, gdzie milicja praktycznie brata się z protestującymi, a gdzieś nawet poszła w odwrót! Ofiary Mińska raczej demoralizują milicję w prowincji. To nie jest to, pod czym się podpisywali. Zbyt wiele na tle tego, że, jak się okazało, można bez najmniejszych strat dla porządku publicznego. Myślę, że wśród OMON-u, MSW, milicji teraz jest wiele poważnych przemyśleń, rozmów i podejmowania decyzji. Maszyna fałszerstw jednak się zepsuła, to już oczywiste. Zestawienie niespójności exit-polli, głosowań w sąsiednich obwodach z przeciwnymi wynikami będzie bardzo trudne. Ignorowanie setek protokołów, które oddały zwycięstwo Cichanouskiej, jest niemożliwe. Fałszerstwo wyłazi na zewnątrz dla wszystkich, z pełną oczywistością. To nie są wybory minionych lat, w których Łukaszenka legitymacyjnie wygrywał i bez fałszerstw i podstępów, to – nowa rzeczywistość, i jej już, jak tego szydła, w worku nie ukryjesz.
Ludzi rozgniewali, wydaje się, poważnie.
Ogłoszenie wyniku tylko doleje oliwy do ognia. Nic jeszcze nie jest zakończone!
I najważniejsze: Łukaszenki nie widać i nie słychać. Nie ma nic do powiedzenia. Wszystko dzieje się bardzo spontanicznie, szybko, nieprzewidywalnie. Obraz poszedł wcześniej, niż zdążyli go uświadomić i skomentować. Teraz, cokolwiek by powiedział i zrobił – będzie pracować przeciwko niemu”.
Oleksiy Sinchenko, Ukraina: „Podczas obu Majdanów moje oko cieszyły biało-czerwono-białe flagi. W 2004 roku z przyjaciółmi poznaliśmy Białorusina Seriożę – wysoki, asteniczny, kursował po Majdanie niczym krążownik. Jego flaga powiewała na wysokim drzewcu. Był szczęśliwy i upajał się wolnością.
Właśnie od niego wtedy usłyszałem, że w jego rodzinnej Białorusi za noszenie flagi otrzymałby 15 dób i że tamtejsi specnazowcy mają pałki kilka razy większe niż ukraińscy.
Podczas drugiego Majdanu przelana została białoruska krew…”
Byli z nami obok w najtrudniejszych momentach. Oni w Ukrainie walczyli o własny kraj. Chcieli być sobą. Ich dążenie do wolności – to bardzo ważny czynnik niepowrotu imperium. Niech im się wiedzie. Żywie Biełaruś!!!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nimi w państwie). To prawda, ale trzeba brać pod uwagę kontekst historyczny i specyfikę procesów tworzenia tego państwa. Od samego początku, od czasów późnego średniowiecza, Szwajcaria tworzyła się jako federacja samodzielnych i różnoetnicznych państw-kantonów, które jednoczyły się w sojusze wojskowe przeciwko zakusom habsburskiej Austrii na ich ziemie. Stopniowo z tych sojuszy powstała demokratyczna republika, do której weszły na równych prawach niemieckojęzyczne, francuskojęzyczne i włoskojęzyczne kantony (ziemie) wraz ze swoimi terytoriami i ludnością. I do dzisiaj kantony korzystają z szerokich praw autonomicznych, jednak wspólna historia, terytorium, tradycje demokratyczne i wysoki standard życia, który Szwajcarzy osiągali przez wiele stuleci, utrzymują ich razem w jednym państwie. Wprawdzie stosunki międzynarodowe wewnątrz szwajcarskiej federacji są dalekie od ideału. W swoim kantonie obywatele republiki zapewniają pełnowartościowe funkcjonowanie języka ojczystego, jednak słabo uczą się języków innych kantonów i nierzadko przybysze z różnych miejscowości kraju porozumiewają się za pośrednictwem angielskiego (!). Natomiast Ukraina to państwo unitarne z własnym, zwartym terytorium etnicznym, które rozciąga się daleko poza granice obecnych, obowiązujących granic państwa, które nasi przodkowie opanowywali i kolonizowali od najdawniejszych czasów aż do XX wieku. W składzie Ukrainy praktycznie nie ma żadnych etnicznych terytoriów rosyjskich, wręcz przeciwnie, RFSRR prawie sto lat temu odebrała – poprzez niesprawiedliwe umowy – szerokie areały naszych ziem etnicznych wzdłuż wschodnich granic z przeważnie ukraińską ludnością na Bryanszczyźnie, Woroneszczyźnie, Kurszczyźnie, Dorszczyźnie oraz Kubaniu. Rosjanie trafiali na Ukrainę jako chłopi pańszczyźniani, migranci, przesiedleńcy, których przywozili tu przez ostatnie stulecia rosyjscy ziemianie-latyfundyści, a później werbowali Sowieci, osiedlając ich w domach wymorzonych Głodem ukraińskich chłopów oraz w miejscach budowy obiektów przemysłowych. Więc jaka tu Szwajcaria, jakie szczególne prawa językowe rosyjskojęzycznych? Mniejszości narodowe są w każdym państwie świata – w Rosji, Polsce, Niemczech, Francji itd., gdzie mają określone prawa i obowiązki. Na Ukrainie – również. To charakterystyczna cecha ogólnoświatowego porządku. I nie ma nic złego, obraźliwego czy niegodnego w tym, by należeć do mniejszości narodowych. Przecież Ukraińcy też są mniejszościami narodowymi w Rosji i w innych krajach świata – i nikt tam z naszych rodaków nie protestuje przeciwko takiemu statusowi. Dlaczego więc rosyjskojęzyczni na Ukrainie hałasują o swoje „prawa”? Prawa mają normalne – jak wszystkie inne mniejszości narodowe – i z tym pora już dawno się pogodzić. Tych rosyjskojęzycznych, których przeraża przejście do statusu mniejszości narodowej, zapraszam do pomieszkania miesiąc czy dwa na Zachodniej Ukrainie – i wszystkie strachy rozwieją się jak mgła. Zachodnia Ukraina – Galicja, Wołyń, Zachodnie Polesie i Podole, Bukowina, Zakarpacie – to terytorium, gdzie mimo tytanicznych wysiłków Sowietów, ich próby masowej rusyfikacji miejscowej ludności poniosły całkowitą klęskę. Dzięki silnej świadomości narodowej mieszkańców zachodu, wychowanej przez pełną poświęcenia działalność Kościoła greckokatolickiego, patriotycznych organizacji społecznych, partii politycznych, instytucji naukowych, ruchu spółdzielczego, inteligencji, przede wszystkim oświatowców, w trakcie okupacji tych ziem przez Austro-Węgry i Polskę, dzięki nieprzejednanej walce z sowieckimi okupantami heroicznej OUN-UPA, tutaj – co paradoksalne! – jeszcze w czasach sowieckich uformowała się, a przez lata niepodległości wzmocniła pełnowartościowa ukraińska etnonacja – taka sama, jak w innych krajach europejskich – w Polsce, na Węgrzech, w Czechach, Niemczech, Francji – ze wszystkimi przynależnymi jej atrybutami. Mieszkają na Zachodniej Ukrainie także liczni Rosjanie i przedstawiciele innych narodowości byłego ZSRR. Ich dzieci w zdecydowanej większości uczą się w ukraińskojęzycznych średnich i wyższych placówkach oświatowych regionu i doskonale władają językiem ukraińskim, którym łatwo i swobodnie się porozumiewają. Rosjanie są na Zachodniej Ukrainie zwykłą mniejszością narodową i nie
Машинний переклад
Zakończenie. Początek na str. 1. Co tu dużo mówić? Dziennikarka wyraźnie nie żyje w zgodzie ze zdrowym rozsądkiem. K. Żarkych ma też „receptę” dla ukraińskojęzycznych: podnoście swoją kulturę, piszcie bajki i wiersze, twórzcie piosenki – ale nie sprawiajcie żadnego dyskomfortu rosyjskojęzycznym kijowianom swoimi nikomu niepotrzebnymi napisami „w języku” w sklepach, kinach i restauracjach. Oto i dziennikarka ogólnoukraińskiego kanału telewizyjnego! Oto i głębia myśli, obiektywna analiza sytuacji! Nie artykuł, a istny winegret, jakiś chaotyczny potok świadomości przerażonego i rozgoryczonego na cały świat mieszczucha, który nie jest zdolny do logicznego przemyślenia faktów i któremu wyjście ze zwykłej strefy komfortu, zmiana statusu z przedstawiciela uprzywilejowanej warstwy społeczeństwa na przedstawiciela mniejszości narodowej wydaje się końcem świata. Jednak z tego słownego miszmaszu wyłaniają się dość wyraźne przesłania do ukraińskojęzycznych: nie pchajcie się do naszych rosyjskojęzycznych miast, nie dokuczajcie nam swoim językiem w sferze usług, piszcie swoje wiersze i bajki gdzieś tam po wsiach… A jeśli wy – o zgrozo! – wymyślicie, by przenieść nas do statusu mniejszości narodowej, to Donbas już nigdy nie wróci (ze stratą Krymu K. Żarkych już, najwyraźniej, się pogodziła) i kraj się rozpadnie. Myśli i odczucia K. Żarkych, opisane powyżej, to typowy obraz postimperialnego syndromu – stanu psychicznego panującego w „republikach związkowych” byłego ZSRR rosyjskojęzycznego i rosyjskojęzycznego „sowka”, który po rozpadzie „imperium zła” znalazł się przed groźbą utraty swojej uprzywilejowanej pozycji społecznej i przejścia do stanu mniejszości narodowej w nowych państwach narodowych, które powstały na ruinach „kraju sowietów”. Dla „sowka” nie do przyjęcia i nie do zniesienia jest sytuacja, w której zmuszony jest okazywać szacunek tubylcom, którymi gardził, – a co najstraszniejsze – uczyć się ich języka jako państwowego, a na dodatek korzystać z niego przy wykonywaniu obowiązków zawodowych lub służbowych! Najbardziej optymalnym wariantem w sytuacji wzrostu świadomości narodowej Ukraińców byłoby dla rosyjskojęzycznych obywateli zaakceptowanie nowych realiów życia na Ukrainie, pogodzenie się ze swoim statusem mniejszości narodowej, nauczenie się języka państwowego i stanie się pełnowartościowym obywatelem nowo powstałego państwa, zachowując przy tym swoją tożsamość narodową, jeśli jest takie pragnienie. Jednak niektórzy z szczególnie ambitnych rosyjskojęzycznych wybierają inną drogę – zaczynają domagać się od rządów państw narodowych statusu państwowego dla swojego języka i prawa do nieznajomości oraz niekorzystania z języka narodu tytularnego. Takie podejście do rozwiązania problemu funkcjonowania języka rosyjskiego w państwach postsowieckich jest antyhistoryczne i dlatego całkowicie nieperspektywiczne i nieakceptowalne, co potwierdza praktyka budowania narodu w republikach byłego ZSRR: w żadnej z nich, oprócz Białorusi, język rosyjski nie otrzymał statusu drugiego języka państwowego. Celowość takiej polityki potwierdza doświadczenie tejże Białorusi, gdzie język ludności autochtonicznej znajduje się na granicy zaniku: w codziennym życiu posługuje się nim nie więcej niż 10 procent mieszkańców republiki. Jednak nawet po prawie 30 latach od rozpadu Związku Radzieckiego postimperialny syndrom nie daje spokoju niektórym rosyjskojęzycznym w republikach narodowych, w tym także na Ukrainie. Do nich należy też szef redakcji portalu „Chwyla” Jurij Romanenko, który wyróżnia się niebyt przychylnym stosunkiem do języka i świąt narodowych Ukraińców, i który niedawno ostro wystąpił za nadaniem językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego na Ukrainie. To ten sam Romanenko, którego lwowski dziennikarz telewizyjny Ostap Drozdow wyrzucił ze studia za demonstracyjną odmowę komunikowania się po ukraińsku, pomimo wcześniejszego porozumienia z prowadzącym. Fakt ten odbił się głośnym echem w ukraińskim społeczeństwie, prawie wszyscy komentatorzy potępili nieadekwatne zachowanie Romanenki, w tym także stały autor „Chwyly”, znany ukraiński filozof i bloger Serhij Daciuk, stawiając za przykład swojemu koledze własne doświadczenie przejścia na język ukraiński w publicystyce po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę. I oto – nowy wybryk tego chamskiego pismaka. Z okazji dyskusji o „McDonaldzie” J. Romanenko wyprodukował artykuł i wywiad z R. Biziajewem, gdzie pokazał swoje prawdziwe imperialne oblicze, krzycząc o „naruszeniu praw” rosyjskojęzycznych i państwowym statusie „języka”, których on, podobnie jak rosyjscy okupanci, gotów jest „bronić” z bronią w ręku. Istota pretensji J. Romanenki zawarta jest w tym fragmencie artykułu: „…my chcemy, żeby ten język (język rosyjski – W. G.) był na jednym poziomie z ukraińskim w organach władzy, sferze usług, mediach i tak dalej. To nasze prawo, jako obywateli tego państwa, którzy utrzymują je, niczego nie otrzymując pożytecznego w zamian”. Jeśli zaś nasze „niedopaństwo”, według słów J. Romanenki, nie nada takiego samego statusu językowi rosyjskiemu, co ukraińskiemu, to u nas rozpocznie się rzeź, jak w Bośni, gdzie w wojnie domowej zginęły setki tysięcy osób. I Rosjanom nie pozostaje nic innego, jak zaopatrywać się w broń dla obrony swoich praw językowych i obywatelskich (!!!). Uważam, że otwarty ekstremizm Romanenki, jego gotowość do rozwiązywania problemów humanitarnych bronią powinny otrzymać należytą ocenę w ukraińskim społeczeństwie, a być może i w organach ścigania. Jednocześnie chcę ostudzić wojowniczy zapał szefa „Chwyly”: według niedawnego sondażu, tylko 15 procent obywateli Ukrainy pragnie nadania rosyjskiemu statusu drugiego państwowego, a 68,5% opowiada się za ukraińskim jako JEDYNYM państwowym. Jeśli chodzi o etnicznych Rosjan na Ukrainie, którzy przeprowadzili się do nas w różnych czasach, skuszeni naszym ciepłym klimatem, hojnymi darami przyrody, smaczną kiełbasą i słoniną, to nie są to ludzie, którzy będą chwytać za broń, żeby walczyć o „prawa” języka rosyjskiego, któremu w naszym kraju nic nie zagraża. O, w Łotwie i Estonii nie tylko całą edukację i administrację przeniesiono na języki narodów tytularnych, ale i obywatelstwo odebrano tym rosyjskojęzycznym, którzy nie zdali specjalnego egzaminu na uzyskanie obywatelstwa – i nic, zadowalają się statusem nieobywateli, byle tylko nie stracić korzyści wysokiego poziomu życia w prawdziwym europejskim kraju. To z kim Romanenko chce walczyć o język rosyjski na Ukrainie? Z Putinem i separatystami, którzy żądają jego statusu państwowego na Ukrainie? Niech nie liczy Romanenko na poparcie swoich ekstremistycznych wezwań nawet przez tych rosyjskojęzycznych na Ukrainie, którzy mają ukraińskie korzenie. Tak, znaczna część etnicznych Ukraińców wciąż jeszcze komunikuje się w języku rosyjskim, ale przeważająca ich większość zachowała ukraińską świadomość narodową, pamięć rodową i historyczną o swoich ukraińskich przodkach oraz o chwalebnej przeszłości Ojczyzny.
Rosyjskojęzyczni Ukraińcy tak samo, jak ukraińskojęzyczni, tolerancyjnie i przychylnie odnoszą się do procesów odrodzenia języka narodowego i kultury w Ukrainie, o czym świadczy absolutnie bezbolesne, masowe i niemal jednoczesne przejście na język ukraiński nauczania i wychowania w całym systemie oświaty – od przedszkoli po uniwersytety w stolicy oraz w zrusyfikowanych miastach Centrum, Wschodu i Południa kraju; nie wywołuje żadnych protestów także „ukrainizacja” aparatu państwowego, systemu ochrony porządku prawnego, wojska itd. I najjaskrawszym dowodem lojalności rosyjskojęzycznych wobec państwa ukraińskiego jest ich heroiczna walka z prorosyjskim reżimem Janukowycza podczas Rewolucji Godności, a także z rosyjskimi okupantami w Donbasie. I gdyby jakiś „odmrożok”, degenerat-marginalista w Ukrainie zaczął wzywać do broni w imię „praw” języka rosyjskiego, to nasi rosyjskojęzyczni obywatele byliby wśród pierwszych, którzy skręciliby kark temu prowokatorowi. Zresztą, tak samo, jak i w krajach bałtyckich, tak trzeba będzie postąpić państwu ukraińskiemu na Krymie i w Donbasie po odzyskaniu okupowanych terytoriów. Przeprowadziwszy filtrację tych, którzy pozostaną, zbadawszy działalność każdej osoby w okresie okupacji, nie „szczególny” status nadawać tym regionom Ukrainy, nie „oficjalny” język rosyjski, a postawić przed nimi wymóg udowodnienia lojalności wobec państwa ukraińskiego, zdania egzaminu ze znajomości języka państwowego, historii Ukrainy, jej praw oraz Konstytucji. I dopiero po przejściu przez osobę tej procedury przywracać jej obywatelstwo ukraińskie. Co można doradzić Ju. Romanence, K. Żarkychowi i ich współmyślicielom? Przede wszystkim zrozumieć bardzo proste rzeczy. Pomimo wszechogarniającego postępu globalizacji, na świecie trwa również proces odwrotny – budowy państw narodowych – i nieprędko się on zakończy. Każde państwo narodowe będzie silne i skuteczne tylko wtedy, gdy będzie miało potężny rdzeń – naród tytularny, który odwiecznie żyje na tym terytorium, nadał mu własną nazwę, rozwija tu swoją kulturę i ponosi odpowiedzialność za teraźniejszość i przyszłość tej ziemi oraz ludzi, którzy na niej żyją. Wobec tego narodu tytularnego pełną lojalność i szacunek powinny okazywać liczne mniejszości narodowe, które zrządzeniem różnych okoliczności znalazły się na jego ziemi, korzystając z takiej samej lojalności i szacunku ze strony narodu tytularnego, co stwarza demokratyczne warunki dla swobodnego rozwoju kultury tych mniejszości. Harmonijność relacji narodu tytularnego i mniejszości narodowych to gwarancja pokoju, spokoju, wszechstronnego rozwoju każdej osoby i wspólnoty na tym terytorium. Przyznawanie przywilejów jednej z mniejszości, choćby najliczniejszej, będzie niesprawiedliwością wobec narodu tytularnego i innych mniejszości, zrodzi ich niezadowolenie, protesty i w ostatecznym rozrachunku zdestabilizuje sytuację w kraju. Aby uniknąć tego, „McDonald’s” musiałby oblepić wszystkie swoje ściany menu w 130 językach wszystkich mniejszości narodowych, które żyją w Ukrainie. Absurd? Oczywiście. Ale właśnie do takiego absurdu prowadzą żądania tych rosyjskojęzycznych obywateli, którzy w żaden sposób nie mogą pozbyć się syndromu imperialnego i pogodzić się ze swoim statusem mniejszości narodowej w naszym kraju. Takich głupstw nie robi się nigdzie na świecie. Wszędzie cała reklama, ogłoszenia publikowane są w języku państwowym dla miejscowych mieszkańców oraz w angielskim jako języku komunikacji międzynarodowej – dla obcokrajowców. To ogólnoświatowa praktyka, której ściśle przestrzega także „McDonald’s”. A wołania K. Żarkycha i Ju. Romanenki o „podatkach”, „naruszeniu praw” – to od złego. Jakie ich „prognozy” o rozpadzie kraju, oddzieleniu Donbasu. Wszystko jest wręcz przeciwnie. Gdyby przez wszystkie lata niepodległości w Donbasie i na Krymie twardą ręką realizowano odrodzenie języka ukraińskiego, kultury, tożsamości – przynajmniej tak, jak prowadzono politykę korenizacji w latach 20. ubiegłego wieku – prorosyjscy separatyści nie mieliby tam szans. Zwracam uwagę także na to, że wprowadzenie dwóch lub więcej języków państwowych w jednym kraju to zawsze źródło konfliktów, niestabilności politycznej, które stawiają kraje na krawędzi rozpadu. Przykłady wysokorozwiniętych państw – Kanady, Belgii, Hiszpanii – są tego jaskrawym potwierdzeniem. W takich sporach często przytacza się przykład Szwajcarii, gdzie, rzekomo, pokojowo współfunkcjonują cztery języki narodowe – niemiecki, francuski, włoski, retoromański (pierwsze trzy uważane są za oficjalne
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
robią z tego żadnego problemu. Ci z nich, którzy troszczą się o zachowanie własnej tożsamości narodowej, posyłają swoje dzieci do rosyjskich szkół, których jest kilka, zwłaszcza we Lwowie. Działa tu Towarzystwo Kultury Rosyjskiej im. O. Puszkina, cerkwie UPC MP, gdzie odprawia się nabożeństwa w języku cerkiewnosłowiańskim.
Lwowiacy, jako ludzie europejscy, nie okazują żadnej wrogości wobec miejscowych rusofonów, mimo że wielu spośród tych ostatnich jest potomkami przedstawicieli sowieckiego reżimu okupacyjnego — wojskowych, funkcjonariuszy partyjnych komunistów, sowieckich urzędników, organów represyjnych (NKWD i KGB), cywilnych i wojskowych sędziów i prokuratorów, kierowników przedsiębiorstw i organizacji, specjalistów różnych zawodów, przysłanych na Zachodnią Ukrainę przez kierownictwo ZSRR w okresie powojennym w celu kontrolowania miejscowej ludności i jej rusyfikacji (przed II wojną światową Rosjan na Zachodniej Ukrainie praktycznie nie było).
We Lwowie i w innych miastach Zachodniej Ukrainy jest wciąż wielu rusofonów, przeważnie w podeszłym wieku, którzy przez 50–60 lat życia wśród miejscowej ludności tak i nie zdołali opanować języka autochtonów i w miejscach publicznych porozumiewają się jedynym językiem, jaki znają — rosyjskim. Odpowiada im się po ukraińsku, który oni rozumieją — i nikt z tego nie robi problemu, nikomu nawet do głowy nie przychodzi zmuszać tych ludzi do mówienia po ukraińsku, czego tak boi się K. Żarkych.
Otóż na Zachodniej Ukrainie Rosjanie etniczni znajdują się w statusie mniejszości narodowej i czują się w nim absolutnie komfortowo, nie doznając żadnych upokorzeń ani poniżeń na tle narodowej czy religijnej nietolerancji. I kiedy rosyjskojęzyczni (na razie) mieszkańcy o ukraińskich korzeniach w naszej stolicy, w obwodowych centrach Prawobrzeżnej i Lewobrzeżnej Ukrainy, na Południowym Wschodzie nabędą odpowiedniego poziomu świadomości narodowej (a może to nastąpić już za jakieś 5-10 lat!), wtedy także Rosjanie etniczni, którzy będą mieszkać w naszym państwie, będą czuli się komfortowo na terenie całej Ukrainy, nie wysuwając dla kraju zgubnych żądań nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego. Wszystko będzie tak jak w obecnej Zachodniej Ukrainie, i wszystko będzie Ukrainą!
Nie ma żadnej potrzeby nadawania językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego także dlatego, że wszyscy rosyjskojęzyczni w Ukrainie uczą się ukraińskiego w szkole średniej, jest on dla nich całkowicie zrozumiały i bliskospokrewniony, „braterski", jak mówiono za czasów ZSRR, język wschodniosłowiański. Dlatego pretensje niektórych osób dotyczące nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego są uwarunkowane wyłącznie ich imperialną pychą, niechęcią do pożegnania się z uprzywilejowaną pozycją rosyjskojęzycznych w ukraińskim społeczeństwie, przerośniętymi ambicjami.
Co zaś do gróźb Ju. Romanenki, by zbrojnym sposobem rozwiązywać kwestie językowe na Ukrainie, jego wezwań (powołując się na politologa Złotariowa) „inwestować w lufy", to uważam, że powinny tu zadziałać organy ścigania i wyjaśnić zapalczywemu redaktorowi naczelnemu, że bawi się ogniem, od którego sam może ucierpieć jako pierwszy. Podsycać wrogość międzynarodową, rozpowszechniać ekstremistyczne idee nikt mu nie pozwoli – ani ukraińskojęzyczni, ani rosyjskojęzyczni, ani inojęzyczni Ukraińcy!
Dobrym wzorem powinny być dla nich przykłady bezinteresownej służby narodowi ukraińskiemu: Polaka Wiacheslava Lipyńskiego, Krymskiego Tatara Ahatanhela Krymskiego, Rosjanina Mykoły Fitiliowa (Chwylowego), Żyda Mojsieja Fiszbejna, którzy zdołali w pełni utożsamić się z narodem ukraińskim i przyjąć go jako swój.
Proszę mnie zrozumieć właściwie: nikt nikogo nie wypędza z Ukrainy, tu wszyscy mają miejsce do owocnego życia i wszechstronnego rozwoju osobowości, a każdy ma prawo wyboru. Zaś ekstremistyczne wezwania do naruszania spokoju obywateli ukraińskich, do podsycania wrogości na tle językowym będą bezkompromisowo tłumione w zarodku.
Wiacheslav HNATIUK
Машинний переклад
Maryna HRYMYCZ, pisarka, doktor nauk filologicznych, specjalnie dla „SP”
Specyfiką życia dyplomatycznego jest to, że podczas swoich długotrwałych podróży przywiązujesz się do obcych miejsc, stajesz się patriotą obcych kultur. „Kraj pobytu” dla rodziny dyplomatów to oczywiście twoja praca, służba, misja; to twoje obowiązki, podróże; to twoje fizyczne i kulturowe „załamanie”, czyli adaptacja. Ale przede wszystkim – to twój dom.
Przez cztery lata Bejrut jest domem dla mnie i mojego męża. Dlatego nieszczęście, które spotkało stolicę Libanu po gigantycznym wybuchu w porcie morskim, odbierane jest jako osobisty dramat.
Nasze z mężem mieszkanie znajduje się w górach nad Bejrutem, tuż nad portem morskim, a dokładniej nad tą jego częścią, która zrządzeniem losu nazywa się „Kwarantanna”. Tam od dawna izolowano „podejrzane” statki, które potencjalnie mogły stać się przyczyną epidemii, a dzisiaj, praktycznie do pierwszych dni sierpnia 2020 roku, przechodziło tu kwarantannę brazylijskie i ukraińskie bydło, które podróżowało morzem do Libanu, aby stać się najbardziej apetyczną częścią libańskiej kuchni.
Oprócz tego ten sektor portu w Bejrucie służył jako plac do rozładunku i załadunku statków, o czym świadczy pięć czerwono-niebieskich gigantycznych dźwigów, które estetycznie ustawiły się w szeregu, niczym portowa gwardia. Nocami były one dodatkowo podświetlane, tworząc w dalekim od bycia przemysłowym kraju bardzo stylowy industrialny krajobraz. Zdumiewające, jednak te dźwigi-„gwardziści” przetrwały wybuch i chce się wierzyć, że jest w tym pozytywny znak. W końcu zawsze szukamy wokół siebie jakichś znaków, symboli, aluzji, współbrzmiących z naszym stanem duszy.
Tak na przykład w stolicy Libanu znajduje się stara dzielnica, która nazywa się Aszrafija. Jest ona jedną z tych, które najbardziej ucierpiały po wybuchu. Aszrafija była moim ulubionym miejscem spacerów. I nie tylko dlatego, że można było tam poczuć atmosferę starego Bejrutu, ale także dlatego, że jest ona związana z imieniem Ahatanhela Krymskiego. To właśnie tutaj w latach 1896-1898 ukraiński pisarz i naukowiec wynajmował mieszkanie i to właśnie tę prawosławną dzielnicę stolicy szczegółowo opisał w swoich „Opowiadaniach bejruckich” oraz w listach do ojca, brata i żony brata. Wyliczyć dokładnie, gdzie był dom, w którym mieszkał Krymski, mnie i moim libańskim przyjaciołom tak się nie udało. Ale „przeczesując dzielnicę” małymi wąskimi uliczkami, gdzie jeszcze pozostawały stare historyczne budynki, a miejscami – także stare tradycyjne rodzinne biznesy, dochodziłam do wniosku, że nie rozczarowuje mnie brak rezultatu: podobał mi się sam proces „odszyfrowywania” mapy pobytu Ahatanhela Krymskiego w Libanie i fantazje na temat możliwej historyczno-kulturowej wycieczki dla Ukraińców pod hasłem „Bejrut Ahatanhela Krymskiego”. W czasach francuskiego protektoratu tutaj, na miejscu starych posiadłości, wyrosły wyszukane wille i kilkupiętrowe domy w stylu orientalnego art nouveau. Ich „rozrywką” w ostatnich dziesięcioleciach stała się nowoczesna wykwintna architektura budynków wielorodzinnych.
A wspomnianą wyżej okolicę przy „Kwarantannie”, gdzie górska rzeka Bejrut (Krymski nazywał ją Bejrutianką) wpada do Morza Śródziemnego, ukraiński pisarz upodobał sobie na spacery. Tam, według jego słów, były malownicze ogrody, sady brzoskwiniowe, gaje oliwne, luksusowe łąki, na których rosły dumne palmy, morwy, figi, migdały, drzewa pieprzowe, eukaliptusy, chinowce i oczywiście cedry oraz drzewa terebintowe. Oczywiście w XX wieku to wszystko zamieniło się w betonowy worek, pośród którego „wyskubanymi czubkami” sterczały pozostałości ogrodów i gajów.
Teraz wszystko to zamieniło się w ruinę. Oczywiście za kilka miesięcy będzie tu znowu żywe miasto, ale szkoda mi, że pozostanie jeszcze mniej „aluzji” do starego Bejrutu, do Bejrutu Ahatanhela Krymskiego.
Obok Aszrafiji (w pierwszej linii po porcie morskim) znajdują się jeszcze dwie znaczące historyczne uliczki – Żimajzi i Mar Michael (w tłumaczeniu na ukraiński – „Święty Michał”). To również stara chrześcijańska dzielnica z historyczną zabudową typu rodzinno-handlowego z wtrętami tego samego orientalnego art nouveau z lat 20.-30. XX wieku. Do niedawna roiło się tu od kawiarni, restauracyjek z malowniczymi dziedzińcami, pubów, galerii sztuki współczesnej, księgarni z przestrzenią do wypoczynku, sklepików vintage. Tutaj brzmiała muzyka na żywo i poezja młodych, „tuszowała” artystyczno-literacka bohema, rozchodziły się aromaty kawy, nargili (fajki wodnej), zapachy smacznego jedzenia, słynnego oliwnego mydła. Te miejsca również należą do „Mapy bejruckiej Ahatanhela Krymskiego”. I ich również już nie ma.
Myślę, że sprawą honoru libańskich władz będzie odnowienie tych dzielnic. Jednak niezaprzeczalnym jest fakt, że będzie to już zupełnie inna przestrzeń, ponieważ tych budynków, którymi zachwycał się Krymski, w których pił kawę czy kupował swoją ulubioną potrawę – winogrona – odbudować, niestety, już nie sposób…
Kilka lat temu, w Dzień Niepodległości Libanu, zrobiłam żartobliwy post na Facebooku, który z czasem stał się epigrafem do mojej powieści „Ażnabija na czerwonym samochodzie”:
„Drogi Libanie, dziękuję, że nauczyłeś mnie kilku ważnych rzeczy: zachowywać spokój i uśmiech w każdej nieoczekiwanej sytuacji (i wtedy ona rozwiąże się sama), umiejętności życia w sytuacji in between (antropolodzy nazywają to codzienną dyplomacją), a także zrozumienia tego, że bez niektórych rzeczy, które uważamy za obowiązkowe (na przykład przepisy ruchu drogowego, ortografia), całkiem można się obejść, a oto bez innych (tabbouleh, hummus, falafel, litery „ajn” i „rain”, słowo „habibi”) – „życie po prostu nie ma sensu”.
Kiedy pisałam te słowa, były one najprawdziwszymi na świecie. Bezsprzecznie, kiedyś, w przyszłości, staną się takimi znowu, w końcu optymizm i umiejętność z godnością wychodzenia z kryzysowych sytuacji – „są we krwi Libańczyków”, w ich kulturze.
Ale nie teraz. Zbyt głęboka jest trauma. I zbyt wiele negatywnych czynników ją poprzedzało.
Dzisiaj libańskie społeczeństwo ogarnięte jest płomieniem oburzenia, gniewu; ono wrze, ono protestuje. I, jak pokazują ostatnie wydarzenia, Libańczykom nie uda się zachować spokoju i uśmiechu w tej tragicznej sytuacji.
Ale co jest niezaprzeczalne, Libańczycy odbudują swój Bejrut, jak robili to nie jeden raz. A my, poszukiwacze ukraińskich śladów na Bliskim Wschodzie, stworzymy jeszcze raz naszą historyczno-kulturową mapę „Bejrut Ahatanhela Krymskiego”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ni w ciągu jednego posiedzenia. Wbrew prawu takich posiedzeń było dwa. Oczywiste, że Tkaczenkowi odpowiadałaby jak najłagodniejsza kandydatura na stanowisko Pełnomocnika, na wzór tej, którą wylobbował jego poprzednik Tetiana Monachowa, lecz w zaciętej walce między nim a Arsenem Awakowem Swietłana Bronnikowa nie zdobyła wystarczającej liczby głosów. Tymczasem niedawny wywiad Tkaczenki nie zdziwił, a jedynie dodał nowych faktów dotyczących „praworządności” ministra w ogólności i stosunku do ustawy językowej w szczególności: „Żyjemy w jednym kraju. Musimy rozumieć, że ludzie, którzy mieszkają na wschodzie czy na południu… Wystawianie kelnerowi w Odessie mandatu za to, że rozmawiał z tobą nie po ukraińsku – to takie sobie… dziwne podejście”. Podobnie o języku i prawie wypowiadał się on także w innym wywiadzie. Poza tym powiedział, jak na mój gust, bardzo niebezpieczną rzecz w kontekście spuścizny sowieckiej: „Jest pytanie o to, kto jest dla nas bohaterem, a kto nie. Uważam, że każdy, kto zrobił dla Ukrainy coś pozytywnego, jest bohaterem”. Państwowy kanał telewizyjny „Dom”, który znajduje się w gestii ministerstwa, wymaga od gości rozmów po rosyjsku. Czy można sobie coś takiego wyobrazić w jakimkolwiek innym kraju Unii Europejskiej (i nie tylko Unii Europejskiej)? Czy państwo zmieniło już wektor swojego rozwoju? Tkaczenko jako bardzo doświadczony człowiek postanowił „osłonić się” przed ewentualną krytyką „okrągłymi stołami”, które zapowiadał wcześniej. Koordynować te działania będzie ukraiński polityk i działacz społeczny Oleś Donij, więc istnieją pewne nadzieje, że nie będzie odwrotu w kwestii języka. Ale czujności nie można tracić, bo za nami stoi nie Moskwa, za nami – Kijów i Ukraina.
Na zakończenie Przemawiając z trybuny parlamentarnej 16 lipca 2020 roku, patriarcha ukraińskiej nauki i polityki Ihor Juchnowski, zwracając się do Wołodymyra Zełenskiego, powiedział: „Państwowość języka ukraińskiego jest podstawą Państwa Ukraińskiego. Obecnie każdy, kto jest temu przeciwny, jest przestępcą państwowym”. Prezydent klaskał i uważnie słuchał. Czy usłyszał, dowiemy się nieco później.
Машинний переклад
Zacznę nie z bliska. W 1999 roku cztery stowarzyszenia na rzecz obrony i promowania języka francuskiego ustanowiły coroczną nagrodę „Angielski pachołek (najmita)” oraz „Angielski pachołek szczebla międzynarodowego”. „Stowarzyszenie na rzecz zachowania i rozpowszechniania języka francuskiego”, „Przyszłość języka francuskiego”, „Obrona języka francuskiego” i „Prawo do rozumienia” stworzyły w tym celu parodię akademii, „Akademię angielskiego najmity” – dla wysokich rangą urzędników i znanych prywatnych właścicieli, którzy sprzyjają rozpowszechnianiu języka angielskiego i publicznie ignorują francuski.
Taras MARUSYK, dziennikarz, ekspert ds. polityki językowej
„Angielski pachołek (najmita)” W tak dowcipnej formie francuska opinia publiczna solidaryzowała się z państwową polityką językową. Pisarka Lorane Cosse, wnuczka siostry Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, nazwała to wyróżnienie „nagrodą społecznego oburzenia dla członków francuskiej elity, którzy wyróżnili się swoją determinacją w sprzyjaniu dominacji języka angielskiego we Francji i w instytucjach europejskich ze szkodą dla języka francuskiego”. Pierwszym „laureatem” nagrody „Angielski pachołek (najmita)” wskazana „akademia” w 1999 roku wybrała dyrektora generalnego „Renault” Louisa Schweizera – za wprowadzenie raportów o działalności firmy w języku angielskim. W 2019 roku nagrodę przyznano państwowemu bankowi pocztowemu La Banque postale – za używanie angielsko-francuskiego surżyku w nazwie banku mobilnego Ma French Bank oraz w kampanii reklamowej „When tu check la liste de everybody qui te doit de la money”. W 2018 roku „Akademia angielskiego najmity” prowadziła nagrodę „Czerwony dywan” dla osób, które wyróżniły się w obronie języka francuskiego. Jednym z laureatów został francuski przedsiębiorca Jean-Claude Lavorel, który kupił flotyllę statków wycieczkowych w Lyonie i zastąpił angielską nazwę francuską. Ustanowienie podobnej nagrody nasuwa się również na ukraińskim gruncie. Wydaje mi się, że nie pomylę się, jeśli prognozuję takie w niezbyt odległej perspektywie, ponieważ jest nie tylko grunt, ale i wystarczająco dużo „materiału” – na przykład, jak jest to zapisane w ustawie dotyczącej osoby, która nie może być rekomendowana na stanowisko Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego: jeśli brała ona udział w próbach wprowadzenia oficjalnej wielojęzyczności wbrew Konstytucji Ukrainy i ustalonej procedurze konstytucyjnej, lub była pociągnięta do odpowiedzialności za naruszenie wymogów tej Ustawy. Laureatami mogą stać się także ci ustawodawcy, którzy próbują uchylić wspomnianą ustawę lub ją osłabić.
Blok Opozycyjny „Za Życie” poniósł porażkę. Blok Opozycyjny „Za Życie” zwrócił się z wnioskiem konstytucyjnym dotyczącym konstytucyjności Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Była to kolejna (i, jestem przekonany, nie ostatnia) próba prorosyjskich polityków zahamowania procesu faktycznego nabywania przez język ukraiński statusu konstytucyjnego. Celem wniosku było również dążenie do maksymalnego przeciągnięcia czasu, aby w przypadku możliwej politycznej gorączki jesienią lub w przyszłym roku wykorzystać stymulowane starcie na tle językowym dla korzyści politycznych. Pomimo tego, że przesłuchania w Sądzie Konstytucyjnym trwają, twierdzę, że OPZZ poniósł porażkę. Po pierwsze, przedstawiciel prezydenta Fedir Wenisławski jednoznacznie oświadczył, że Wołodymyr Zełenski uważa ustawę za konstytucyjną, a także zwrócił uwagę na brak przedmiotu wniosku konstytucyjnego, ponieważ ustawa reguluje jedynie język państwowy, a Radzie Najwyższej pozostaje uchwalić nową ustawę „O mniejszościach narodowych”. Ponadto, odpowiadając na pytanie jednego z sędziów SKU o to, czy język ukraiński był dyskryminowany przez dziesięciolecia i czy państwo ma prawo podejmować środki w celu naprawy takiej sytuacji, Wenisławski odpowiedział, że jest żywym świadkiem dyskryminacji języka ukraińskiego: „...będąc studentem w mieście Charkowie.., zdecydowałem się wynająć mieszkanie i... pytałem w języku ukraińskim, ponieważ jestem pochodzenia z Zachodniej Ukrainy, czy nie podpowiedzą mi, gdzie tutaj można wynająć mieszkanie. Odpowiedziano mi bardzo ciekawą frazą: „My banderowcom mieszkania nie wynajmujemy”. Swoim wystąpieniem Fedir Wenisławski zrównoważył wystąpienie jego partyjnej koleżanki, przedstawicielki Rady Najwyższej w SKU Olhy Sowhyri, która wzięła stronę OPZZ i wielokrotnie apelowała do wniosków Komisji Weneckiej. Podobne do jej retoryki wypowiedzi wykorzystują na Kremlu i w Budapeszcie. Po drugie, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Prawnych, przedstawicielka Instytutu Państwa i Prawa NAN Ukrainy Iryna Kresina w odpowiedzi na zapytanie SKU zaznaczyła, że w wyniku brutalnej rusyfikacji język państwowy wymaga wzmocnionej ochrony i zastosowania środków pozytywnej (odwrotnej) dyskryminacji. Po trzecie, sędzia SKU Ihor Słidenko oskarżył podmiot wniosku Ołeksandra Dołżenkowa o fałszerstwo, prosząc o zacytowanie części 10 art. 1 ustawy językowej, która figuruje we wniosku konstytucyjnym. Dołżenkow długo nie mógł znaleźć tej części (ponieważ jej w ustawie nie ma), a wtedy powiedział, że to błąd gramatyczny, na co sędzia błyskawicznie zareagował: „Na sali jest niemało filologów, którzy powiedzą, że to nie błąd gramatyczny”. O.D.: To nieistotne. I.S.: To bardzo istotne. Wprowadzacie w błąd Sąd Konstytucyjny co do artykułów, które nie istnieją w przyrodzie. Ponadto sędzia SKU podejrzewał członka OPZZ o używanie terminu „rosyjskojęzyczni obywatele”, co jest częścią doktryny Putina. Przy okazji, Ihor Słidenko pytał Ołeksandra Dołżenkowa o dane składu językowego ludności, na których ten się opiera. Odpowiedź – spisem z 2001 roku. A oto najświeższa informacja, która nie spodobałaby się podmiotowi wniosku, od przewodniczącego zarządu Ukraińskiego Stowarzyszenia Telewizyjnego Mykoły Tatusiaka. Poinformował on, że ogólnokrajowy sondaż, przeprowadzony przez KMIIS na zlecenie espreso.tv, wykazał co następuje: 90% ankietowanych określiło siebie jako Ukraińcy, 4,1% – jako Rosjanie. Po czwarte, przedstawiciel Ministerstwa Spraw Zagranicznych Maksym Kononenko wyraźnie zaznaczył, że błędne tłumaczenie Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych nadal stwarza problemy Ukrainie, dlatego warto byłoby zatwierdzić poprawne certyfikowane tłumaczenie, które MSZ wykonało już dawno, ale Ministerstwo Kultury nie wnosi tej kwestii na posiedzenie rządu.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Awakow, Heraszczenko Minister Arsen Awakow, jego zastępca Anton Heraszczenko, szereg innych urzędników nie zwracają uwagi na ustawę i kontynuują regularne udzielanie wywiadów w języku rosyjskim, nawet w pierwszą rocznicę ustawy językowej, która zbiegła się z trzydziestą rocznicą Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy. Jest to podwójnie przykre i rażące, wszak nowym Pełnomocnikiem ds. ochrony języka państwowego został były partyjny kolega Awakowa i Heraszczenki Taras Kremin. Takie wrażenie, że ignorując artykuł 10 Konstytucji i ustawy, mają nadzieję, że Pełnomocnik im, obrazowo mówiąc, „nie wypisze mandatu”.
Właśnie na 16 lipca, kiedy Ukraina obchodziła te ważne dla państwa daty, przewodniczący Rady Najwyższej Dmytro Razumkow umieścił w porządku obrad rozpatrzenie skandalicznego projektu ustawy deputowanego ze „Sługi Narodu” Maksyma Bużanśkiego. Z powodu protestów społecznych i publicznej odmowy poparcia jego inicjatywy przez około trzydziestu deputowanych z tej samej partii, ani 16, ani 17 lipca tego projektu ustawy nie rozpatrywano. Ze względu na możliwe sesje nadzwyczajne podczas letnich wakacji parlamentarnych, sezon urlopowy i nastroje Dmytra Razumkowa, nie ma pewności, że parlament nie powróci do tego projektu ustawy, ponieważ po 1 września 2020 roku będzie on nieaktualny. Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej Gdyby wśród pretendentów do zdobycia ukraińskiego odpowiednika nagrody „Angielski pachołek (najmita)” odbywał się „wyścig”, to kierownik Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ołeksandr Tkaczenko wyszedłby na prowadzenie. Wspomnę przede wszystkim epopeję z mianowaniem Pełnomocnika ds. Ochrony Języka Państwowego. Tkaczenko dwukrotnie złamał prawo, wycofując złożoną już przez Ministerstwo Kultury kandydaturę Swiatosława Lityńskiego i zgłaszając na to stanowisko Switłanę Bronnikową. Po pierwsze, 30-dniowy termin na to upłynął. Artykuł 50 ustawy określa procedurę zgłaszania nowej kandydatury Pełnomocnika w przypadku przedterminowego wygaśnięcia jego pełnomocnictw – w ciągu 30 dni. Po drugie, kandydat na stanowisko Pełnomocnika powinien posiadać doświadczenie w działalności na rzecz ochrony praw człowieka lub doświadczenie w działalności na rzecz ochrony języka państwowego. Takiego doświadczenia kandydatura od Tkaczenki nie miała. Ostatecznie jej prezentacja to czysta scholastyka i nawlekanie słów. Po trzecie, członkowie rządu naruszyli część 6 tego artykułu, zgodnie z którą Gabinet Ministrów Ukrainy rozpatruje wszystkie kandydatu-
Машинний переклад
20 sierpnia 1925 roku Uchwałą Rady Komisarzy Ludowych USRR teren mogiły T. Szewczenki ogłoszono państwowym rezerwatem. Ziemie wokół grobowca Wielkiego Kobzarza o łącznej powierzchni 4 dziesięcin przekazano w zarząd Ludowego Komisariatu Oświaty. W tym czasie rozpoczęto prace nad uporządkowaniem mogiły i przylegającego terenu. W latach 1928-1929 w pobliżu Tarasowej Góry zbudowano budynek hotelu „Dom Turysty”, w którym mieściły się klub, biblioteka-czytelnia, muzeum T. Szewczenki (w dwóch pokojach), a także znajdowały się eksponaty z „Tarasowej Świetlicy”. Początek budowy muzeum i nowego pomnika na Tarasowej Górze położyła Uchwała Rady Komisarzy Ludowych USRR z 10.03.1931 r. „O uczczeniu 70. rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki”. Przewidziano przekształcenie terenu mogiły Szewczenki pod Kaniowem w ośrodek kulturalno-oświatowy; w tym celu planowano zbudować nowy pomnik i muzeum, otworzyć bibliotekę i czytelnię, wznieść i wyposażyć hotel dla wycieczek i zwiedzających, kontynuować prace nad zagospodarowaniem zielenią Tarasowej Góry, nie naruszając jej naturalnego stanu i wyglądu. Ponad czterdzieści tysięcy osób zebrało się na uroczyste otwarcie muzeum Wielkiego Kobzarza i pomnika na jego mogile 18 czerwca 1939 roku.
Машинний переклад
Wasyl LYZANCZUK, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, laureat nagrody im. Wiaczesława Czornowoła w dziedzinie dziennikarstwa i publicystyki. Prorosyjscy błądzący, niczym osy, obsiadają i żądlą ukraińskich patriotów, którzy bezkompromisowo demaskują moskiewską imperialną, kolonialną i postkolonialną politykę rusyfikacji Ukraińców i przekształcania ich w tak zwaną „rosyjskojęzyczną ludność”, którą wspierają „podnóżki Moskwy” z „Opozycyjnej Platformy – Za Życie”, „Partii Szarija”, „Sług Narodu” oraz innych partii i partyjek, które otwarcie i skrycie występują przeciwko budowie ukraińskiego państwa narodowego i głównego fundamentu tożsamości — języka ukraińskiego. Właśnie dlatego, że Iryna Farion, doktor nauk filologicznych, utalentowana badaczka złowieszczych procesów rusyfikacji (za czasów carskiego i sowieckiego imperium napłodzono 480 różnych dokumentów o zakazie języka ukraińskiego i wspieraniu rozwoju rosyjskiego), bezinteresowna, celowa obrończyni naturalnego prawa Ukraińców do życia i tworzenia w ukraińskojęzycznym środowisku społecznym, przedstawiciel „rosyjskojęzycznej ludności” z Makiejewki w obwodzie donieckim, Borys Łubynski, zwrócił się z pozwem przeciwko niej o ochronę czci i godności, odszkodowanie za szkodę moralną za to, że na kanale telewizyjnym NTA w programie „Jurkiewicz: akcenty” z 8 listopada 2019 roku „ciężko go obraziła”. W Szewczenkowskim sądzie miasta Lwowa otwarto postępowanie w tej sprawie. Nawiasem mówiąc, to już czwarta próba skazania za JĘZYK językoznawczyni Iryny Farion (czytajmy „Jak Język podał do sądu JĘZYK: rosyjskojęzyczny przeciwko Farion”, — „Słowo Proświty”, — 2020. — nr 30-31, 30 cze. — 5 lip.). Nasycony moskiewską bielunią bloger Anatolij Szarij poparł apel członków swojej partii z Doniecka, Zaporoża i innych obwodów do policji z wnioskami o wszczęcie spraw karnych przeciwko dziennikarzom i kierownikom lwowskiego kanału telewizyjnego NTA za podsycanie waśni narodowościowych. W rzeczywistości żółciową złość rosyjskiej telewizji, a także „Partii Szarija”, której komórka znajduje się nawet na Lwowszczyźnie, wywołało polityczne talk-show „Mówi Wielki Lwów”, którego treść jest bezkompromisowa, ukraińskojęzyczna, patriotyczna. Bloger Szarij straszy swoją publiczność, że galicyjczycy są „gotowi zabijać za język”, bo oni, jak wielokrotnie mówił Szarij, to ukraińskojęzyczne „raguliony, półkrwi”, a znaczy to, że tępi, prymitywni wieśniacy, a on — rosyjskojęzyczny elitariusz. Przypominamy, że „rosyjskojęzyczna ludność”, do której należy Szarij, rosyjskojęzyczność — to nie kategorie prawne, a polityczne, które zgubnie przywiązują Ukrainę do jej kolonialnej przeszłości i są znakiem podległości Ukraińców Rosji. Właśnie rosyjskojęzyczność stała się polityczną podstawą dla Putina do rozpoczęcia wojny przeciwko Ukrainie pod pretekstem ochrony „rosyjskojęzycznej ludności”. Manipulując prawdą historyczną, wyznając ideologię „ruskiego miru”, deputowani Rady Najwyższej Ukrainy Bużanski, Wołoszyn, Dubinski i inni już nie ukrywają swojego poparcia dla moskiewskiej imperialnej polityki wobec Ukrainy. O. Wołoszyn z OPZZ woła, że żadnej suwerenności na Ukrainie nie ma. Taki odwrót od kluczowych zasad funkcjonowania Państwa Ukraińskiego jest wulgaryzacją jedności, ogólnopolitycznym idiotyzmem na korzyść kremlowskich imperialistów. Deputowany ze „Sługi Narodu” D. Hetmancew, popierając antyukraiński projekt ustawy językowej M. Bużanskiego, nazwał „faszystami” tych, którzy bronią Ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Nawiasem mówiąc, dzieci mniejszości narodowych na Ukrainie mają pełną możliwość uczenia się języka ojczystego, rozwijania swojej kultury. Ale, żyjąc na Ukrainie, są powołane dla swojego dobra do uczenia się, znania, szanowania języka ukraińskiego, bo bez władania językiem państwowym nie będą mogły być pełnowartościowymi obywatelami, zrealizować swojej wiedzy intelektualnej na Ukrainie. Ignorowanie języka ukraińskiego i znajomość tylko rosyjskiego zwiększa liczbę „rosyjskojęzycznej ludności”, która jest głównym trofeum Moskwy na Ukrainie. Działacz społeczny Serhij Sternenko tak poradził D. Hetmancewowi: „...Bierzesz Bużanskiego, jeszcze można Dubinskiego wziąć, albo kogoś z OPZZ. Kupujecie bilety do Moskwy, wsiadasz i wyjeżdżasz z Ukrainy i nigdy więcej nie wracasz!”. Złowrogi atak na ukraińskość zewnętrznych (moskiewskich) i wewnętrznych (prorosyjskiej piątej kolumny) wrogów można zatrzymać, odizolować, zniwelować potężną siłą zjednoczonych narodowo-demokratycznych organizacji partyjnych i społecznych. Można usłyszeć pojedyncze hasła o porozumieniu, zgodzie, zjednoczeniu. Ale najbardziej klarowną pozycję narodowo-państwową zajęła „Europejska Solidarność”. Jednocześnie wzmacnia się często bezpodstawna krytyka Petra Poroszenki. Na przykład, na kanale telewizyjnym „Ukraina-24” 8 sierpnia 2020 roku Julia Tymoszenko dziesiątki razy wspominała Petra Ołeksijowycza w negatywnym kontekście. Wywołało zamęt, psychologicznie oparzyło oświadczenie Kiry Rudyk, że dla partii „Głos” Petro Poroszenko jest większym wrogiem niż Wołodymyr Zełenski. Ciekawe, a czy Putin dla młodych głosistek nie jest wrogiem?! Niemało negatywnych epitetów wysyłają pod adresem „Europejskiej Solidarności” i Petra Poroszenki „Słudzy Narodu”, bezceremonialni członkowie „Opozycyjnej Platformy – Za Życie”, „Partii Szarija” i inni egocentryczni bojownicy „o sprawiedliwość”, „dobrobyt materialny ludności”, „rozkwit państwa” itp. Obecna antyporoszenkowska kampania zarówno lewicy, jak i prawicy, centrystów, kosmopolitów i wyrafinowanych patriotów przypomina mi minione wybory prezydenckie i parlamentarne, kiedy na większości kanałów telewizyjnych i radiowych ścigano się, kto bardziej dotkliwie wypowie się o Poroszence, kto najbardziej boleśnie go ugryzie, kto bardziej kunsztownie poniży... O jego ukraińskiej postawie państwowotwórczej nie wspominano, wyłuskiwano tylko wady, zaniechania, błędy w pracy P. Poroszenki. To, bez wątpienia, wpłynęło na wyniki wyborów. „Europejska Solidarność”, której przewodzi Petro Poroszenko, z każdym dniem i tygodniem staje się bardziej autorytatywna, rośnie ranking, bo jej postawa państwowo-narodowa jest niezłomna, uznana w cywilizowanych krajach świata. Czyżby egoistyczna zazdrość przywódców sił patriotycznych zagłuszyła, przytłumiła państwowotwórczy sens działalności politycznej i na krytyce P. Poroszenki oścież otworzy drzwi antyukraińskim partiom Medwedczuka, Bojki i Rabinowicza, Szarija, Wiłkuła oraz innych moskiewskich błądzących. Czyż wy, działacze polityczni, którzy nazywacie siebie patriotami Ukrainy, nie widzicie, nie słyszycie, jak na swoich kanałach telewizyjnych, w szczególności na kanale telewizyjnym ZiK, W. Medwedczuk krytykuje W. Zełenskiego za to, że nie spełnił obietnic, które dawał przed wyborami. Medwedczuk manipuluje ludzką świadomością, wzywając Zełenskiego do określenia się, kim jest, bezceremonialnie obiecuje doprowadzić wszystkich obywateli Ukrainy do „szczęśliwego życia”. Czyż tak trudno domyślić się, że kum W. Putina, gdyby doszedł do władzy, odda Ukrainę na pastwę moskiewskim najeźdźcom i ukraińską ziemią popłyną nie mleczne rzeki. Bez wątpienia, trudno głęboko zrozumieć obecne polityczno-ideologiczne wykręty. Ale, moim zdaniem, wbrew wszystkim trudnościom socjalno-bytowym musimy oceniać fakty, wydarzenia, zjawiska, działalność takich polityków, jak P. Poroszenko z ukraińskich pozycji narodowo-państwowych. Niestety, popełnił wiele błędów,
ale P. Poroszenko to prawdziwy ukraiński mąż stanu, uznawany przez światowych liderów. Obecnie sytuacja społeczno-polityczna na Ukrainie jest taka, że trzeba jednoczyć się z „Europejską Solidarnością” na czele z Petrem Poroszenką. Po co? Żeby nie rozpraszać sił narodowo-patriotycznych, nie dopuścić do rewanżu antyukraińskich prorosyjskich partii pod wodzą W. Medwedczuka i jego popleczników. „Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy” (T. Szewczenko) robią wszystko, aby zamienić Ukrainę w stajnię z moskiewskimi śmieciami. Oprzytomniejmy, pamiętajmy, że za obecną soborną, demokratyczną ukraińską Ukrainę oddali życie najlepsi synowie i córki. Ich dusze z niebiańskiej wieczności proszą każdego z nas, wszystkich razem, abyśmy byli mądrzy, przyjaźni, zachowali odzyskaną niepodległość Ukrainy, rozwijali ją w konstelacji cywilizowanych krajów świata. Dlatego oczyszczajmy naszą ojczystą Ukrainę z moskiewskiego błota!
Машинний переклад
Z niepokojem dowiedzieliśmy się o próbie konsula generalnego Polski w Łucku, pana S. Mysiaka, narzucenia nam nauczania większości przedmiotów w klasach początkowych (1–3) ukraińskiej szkoły w języku polskim. Naszym zdaniem na to pod żadnym pozorem nie wolno pozwolić!
Wiadomo, że w Polsce na najwyższym szczeblu państwowym (prezydent Polski A. Duda) oraz w polskich mediach rozpoczęto kampanię bezpodstawnego i kłamliwego oskarżania Ukraińców o zamordowanie Polaków przez niemieckie oddziały wojskowe w Hucie Pieniackiej (luty 1944 roku), najpewniej tylko dlatego, że ta wieś należy do Ukrainy. Pisarz Dmytro Czobit w artykule „Wielkie polskie kłamstwo” (gazeta „Słowo Proświty”, nr 26–32) całkowicie obala to kłamstwo i opowiada prawdę o tym, kto znajdował się w tych oddziałach i jak naprawdę wszystko się odbyło.
Cenimy, że Polska jako pierwsza uznała Ukrainę za niepodległe państwo i przez dziesięciolecia pozostaje po stronie Ukrainy. Jednak po śmierci w Rosji (a może w wyniku aktu terrorystycznego) elity politycznej Polski na czele z prezydentem Lechem Kaczyńskim pod Smoleńskiem (kondolencje w tej sprawie wyraziły wszystkie siły polityczne Ukrainy), ostatnio niektórzy polscy politycy, zamiast budować przyszłość dzisiaj, dla taniego populizmu wyciągają zakurzone wzajemne krzywdy i urazy, które w przeszłości powstawały w naszych wzajemnych stosunkach (a za które Polska i Ukraina już wzajemnie przeprosiły).
Wiadomo, że Ukraina ma sąsiadów, którzy zagarniają jej ziemie i chcą uczyć nasze dzieci za nasze pieniądze, ale w ich językach. Wystarczy pozwolić jednemu sąsiadowi – Polsce, a natychmiast wezmą się za to inni (do tej pory nie możemy odeprzeć Rosji). To pełzająca polonizacja z dalekosiężnym celem.
Naszym zdaniem chętni do nauki języka polskiego powinni uczyć się go jako obcego, na równi z innymi językami obcymi (ale tylko wtedy, gdy dzieci w szkołach Polski również będą uczyć się języka ukraińskiego). Albo niech chętni uczą się języka polskiego w szkołach prywatnych za własne pieniądze lub na zajęciach fakultatywnych za odrębną opłatą.
Z poważaniem — członkowie Mikołajowskiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki: Leonid Ihnatenko, zasłużony konstruktor Ukraińskiej SRR; Ołeksandr Małycki, członek Związku Dziennikarzy Ukrainy, członek Rady Narodowościowej Obwodu Mikołajowskiego, przewodniczący organizacji pozarządowej «Zielony Ruch» Obwodu Mikołajowskiego, zastępca przewodniczącego Mikołajowskiej Obwodowej Organizacji NRU.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
lat Wasyla Sawczaka, podano wiele nowego i dotąd nieznanego… W jakich archiwach znalazła Pani te dokumenty? — W książce jest wszystko, co dotyczy postaci historycznych: profesora Rudolfa Wagnera, konsula Fritza Schellgorna, śpiewaczki Gerdy Walde, poety Paula Celana i jego mieszkaniowych perypetii z NKWD, wszystkich gałęzi dynastii Wasylków (pozdrowienia dla Berehometu i zniszczonej lipowej altany za parkiem miejscowego szpitala oraz zaniedbanych grobów), tych wybitnych ludzi swojego czasu, którzy budowali cerkwie (jedna z nich, wydaje się, niedawno spłonęła), rozwijali przemysł i samorząd lokalny, reprezentowali Ukraińców w austriackim parlamencie, jak Wasyl Wolan i Mykoła Wasylko — czyli dokumenty, listy, cytaty z prasy, nekrologi i tak dalej, to wszystko jest wiarygodne, niewymyślone. Czytelnik znajdzie nigdy niepublikowany list porucznika-pisarza Osypa Makowieja do posła Wasylka z czasów I wojny światowej, który, jak się wydaje, nie stracił aktualności także dziś. Może opowieść o tym, jak czerniowieckie panie na czele z Olhą Kobylańską wspierały front, przyczyni się (wybaczcie tautologię) do tego, że wielu z nas mniej będzie „filozofować” o tym, że sztuka stoi poza polityką. Już milczę o autentyczności dokumentów z XIV–XVI wieku, które dowodzą ukraińskości rodu Wasylków, którego pierwotna wersja nazwiska brzmiała Kozak-Wasylko. A dokumenty NKWD? Tak, to wszystko są dokumenty archiwalne. Najwięcej z nich przechowuje się w różnych archiwach Wiednia, gdzie bywało tak, że trzeba było brać do rąk nieotwarte listy sprzed stu lat czy dokumenty z XVI wieku, których nie dotykała niczyja ręka. Powiem Wam, niezmierzona ilość opracowanych dokumentów! A ile jeszcze zostało poza książką! Nie potrafię przekazać uczucia, gdy ostatecznie ułożyłam drzewo genealogiczne wszystkich Wasylków (a ich tam już nie wiem ilu), gdy złożyły mi się wszystkie te puzzle — rodzice-dzieci-wnuki-bratankowie-synowe. Chciało mi się krzyczeć z radości, że sama rozplątałam ten kłębek… Bardzo pomocne były mi naukowe monografie wszystkich, bez wyjątku, czerniowieckich historyków (nawet niektóre ich „naukowe” prace z czasów sowieckich). Powinnam wymienić cały wydział historii uniwersytetu, ale obawiam się, że tu zabrakłoby miejsca. Mam całą bibliotekę bukowinoznawstwa — historycznego, etnograficznego, literackiego. Niektórych z naszych historyków nawet „poprawiałam” w „Bukowyńskiej ziemi”. Nic dziwnego, bo w tych wszystkich Aleksandrach i Mykołach Wasylkach naprawdę można się pogubić, jeśli nie ma się anielskiej cierpliwości. Wiele konsultowałam się także z kilkoma moimi przyjaciółmi z Jerozolimy i Paryża. To znani profesorowie i literaturoznawcy. Korespondowałam z Amosem Ozem — największym pisarzem Izraela, nominowanym do Nagrody Nobla. W Izraelu spotkałam się z 89-letnim Elim Scherfem — jednym z tych, którzy przeżyli żydowską masakrę w moich Rostokach 5 lipca 1941 roku, w której stracił 9 swoich najbliższych krewnych. A byłabym bez rąk, gdyby nie historyk Serhij Osaczuk, który został moim przewodnikiem po geopolityce, tłumaczem dokumentów z niemieckiego i rumuńskiego, przewodnikiem po kalendarzach i ludziach, cmentarzach i austriackich rejestrach. Gdy miałam już szkielet książki, zaczęłam go „obrzucać” „workiem” pytań, czasem takich, że on, człowiek niebojaźliwy, łapał się za głowę: „Gdzie to Pani wyczytała?!”, a po jakimś czasie to on obrzucał mnie setkami stron informacji, z których miałam wybrać dwa–trzy fakty. Wtedy ja krzyczałam do telefonu: „Gdzie to wykopałeś?! Z takimi źródłami wyjdzie mi nieskończona książka”. Bywało, że wpadaliśmy w takie ślepe zaułki z poszu-
Машинний переклад
Cztery performanse związane z nową powieścią historyczną „Bukowa ziemia” znanej ukraińskiej pisarki Marii Matios odbyły się w Bukowińskim Centrum Kultury i Sztuki dzięki wsparciu przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Serhija Osaczuka. Podczas ostatniego z nich do Czerniowiec przyjechała autorka tego monumentalnego dzieła liczącego 928 stron, na których przed czytelnikiem stają liczne tragiczne wydarzenia i trudne losy ludzi. Wydarzenia odbyły się 7 sierpnia, ponieważ właśnie tego dnia w 1940 roku sowiecka okupacyjna władza utworzyła obwód czerniowiecki. O tym odległym wydarzeniu wspomniano podczas spotkania z Marią Matios, która w swojej powieści-panoramie „napisała prawdę o tych, którzy zmienili bieg historii…”. Rodaczkę przywitano prawdziwą owacją, z zachwytem słuchano jej szczerej i otwartej rozmowy o przeszłości i współczesnym życiu Ukraińców, a także obdarowano ją medalem obwodowej administracji państwowej „Wdzięczna Bukowina” oraz tkaną guculską narzutą na łóżko z różami. Następnego ranka wręczono jej dyplom laureatki obwodowej nagrody literacko-artystycznej im. Jurija Fedkowycza, właśnie w dniu urodzin największego poety Bukowiny. Dzień przed performansami zapytałam autorkę, jak pracowało jej się nad powieścią-kroniką, kto pomógł jej opracować wielki zbiór dokumentów archiwalnych i co było najtrudniejsze podczas pisania tej niezwykłej sagi o Bukowinie i Bukowińcach.
Ludmiła CZERNIAK, m. Czerniowce.
– Pani Mario, praca nad „Bukową ziemią” trwała dziewięć lat. Jak Pani odważyła się podjąć tak tytaniczne zadanie, jakim było odtworzenie życia Bukowiny i Bukowińczyków z ostatnich 225 lat? — To niezwykle proste i zarazem jedno z najtrudniejszych pytań. Zawsze określałam siebie jako „kronikarkę Bukowiny”. Spośród prawie trzydziestu moich książek nie ma ani jednej, w której Bukowina nie występowałaby jako najważniejszy bohater obok żywych postaci. Przeczytawszy w ciągu swojego świadomego życia tony książek beletrystycznych i dokumentalnych na temat Bukowiny, brakowało mi pełnego, monumentalnego, jeśli Pani woli, płótna z życia tego przedziwnego kraju. Wzorem był dla mnie przede wszystkim twórca mojej drogi literackiej i wykładowca uniwersytecki Michał Hryhorowycz Iwasiuk. Czytając jego powieści historyczne i opowiadania, zawsze miałam wrażenie jego bolesnej niedomówienia, jakby przed pisarzem wznosiła się zakazana zapora, która tamuje oddech twórczy i nie pozwala wypowiedzieć pełnym głosem tego, co w nim ukryte, o czym wie dobrze, lecz nie ma sił opowiedzieć. Naiwna… Dopiero teraz wiem, że oprócz cenzorów, którzy w czasach sowieckich siedzieli w gabinetach obwodowych komitetów wykonawczych, w drukarniach i wydawnictwach, śledząc każde (!) słowo, które mogło zostać uznane za nacjonalistyczne lub szkodliwe, nad Iwasiukiem ciążyła historia jego przedwojennego i wojennego uwięzienia w Pieczorze oraz nieustępliwy — aż do śmierci — szlak funkcjonariuszy w mundurach, którzy później śmiertelnie odegrali się na jego synu, czego nie mam co do tego żadnej wątpliwości. Gdyby kilkadziesiąt lat wcześniej Michał Hryhorowycz mógł opublikować nowele ze swojego obozowego życia, wydane przez córkę Oksanę już „za Ukrainy”, proszę mi wierzyć, proza „obozowa” Szałamowa wyglądałaby blado. Ale to, co można było robić w Moskwie, na Ukrainie jeszcze długo było „niepozwolone”. Zatem przez dziesięciolecia czułam swój dług wobec historii Bukowiny i tych wydarzeń oraz ludzi, którzy nie weszli do dyskursu naukowego albo weszli w nim jedynie fragmentarycznie — krótkimi wzmiankami. W naszej literaturze nie znalazłam artystycznego ujęcia pojawienia się niemieckich kolonii na Bukowinie, wszystkich tych Katharinendorfów, Eichenau i innych, ani ich wkładu w rozwój tego kraju. A przecież od moich Rostoków to rzut kamieniem. Bardzo chciałam drobiazgowo zbadać historię I wojny światowej i udziału w niej Bukowińczyków, zwłaszcza historię ochotniczego Legionu Huculskiego. W literaturze brakowało mi odzwierciedlenia lipcowej masakry Żydów w Czerniowcach w 1941 roku oraz historii ocalenia dwudziestu tysięcy więźniów czerniowieckiego getta, czego głównym sprawcą był nie tylko, jak dotąd uważano, zjawowy Trajan Popowicz. Brakowało mi pełnokrwistej historii powojennego ruchu oporu na Bukowinie, bo był on nieco inny niż ruch wyzwoleńczy w Galicji. Chciałam napisać o szlachetnych bukowińskich rodach, które kształtowały politykę kraju, wpływały na jego gospodarkę, a przemilczane były albo ze względu na czynnik ideologiczny, albo (po co kryć) z powodu pewnego lenistwa uniwersyteckich historyków, którzy „prześlizgiwali się” jedynie po powierzchni tych postaci, mam na myśli ród Wasylków. Przy okazji, wszyscy Wasylkowie zasługują na osobną powieść. I to wszystko chciałam pokazać przez pryzmat historii europejskiej, pewnych spraw geopolitycznych. Bo nic nie dzieje się z ziemiami i państwami w izolacji. Dlatego w mojej książce czytelnik znajdzie wydarzenia w Wiedniu, w Berlinie, Jassach, Bukareszcie, Moskwie. Tak więc, błądząc przez dżungle historii przez 225 lat, dotarłam do Stanicy Ługańskiej w 2014 roku. — W „Bukowej ziemi” znajduje się biografia znanych bukowińskich dynastii, opisano rzeczywiste wydarzenia historyczne, przytoczono oryginalne listy do wieloletniego posła parlamentu austriackiego Mykoły Wasylka, fragmenty dziennika przywódcy OUN na Bukowinie w latach 1945–1950
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
…tak, że mało nie płakałam. Taki intensywny tryb pracy trwał u nas dwa i pół roku. A wcześniej sama byłam uzbrojona w taką ilość materiałów, że bywało, iż z nerwów rzucałam te wydruki po podłodze, nie wytrzymując takiego napływu informacji, wydarzeń, nazwisk. A kiedy dziś czytam anonimy, w których ktoś podejrzewa, że Serhij Dmytrowycz przyszedł do władzy po to, żeby ktoś napisał mu pracę doktorską, śmieję się z tego tak, że pewnie słychać to z Kijowa aż do Rozток. Ale w moim rozumieniu i odbiorze on stoi osobno od obecnej władzy, której szczyt… no, mniej więcej wiecie, co o nich myślę, jeśli śledzicie moje reakcje na wydarzenia polityczne.
— Powieść jest podzielona na dwie księgi, które nie mają tytułów. Ale chronologicznie ten podział jest bardzo wyraźny — Bukowina przed i po ustanowieniu władzy radzieckiej, która bezlitośnie przemieliła zarówno bieg historii, jak i losy ludzi. Trudno czytać tę część „Bukowej ziemi”. Nie raz łapałam się na myśli, że i ta książka, i nasza historia mogłyby wyglądać zupełnie inaczej, gdyby kraj nie doświadczył okupacji rumuńskiej i rosyjskiej…
— Wszystko to prawda — i nie do końca. 225 lat historii ułożyłam w tak zwaną panoramę. „Bukowa ziemia” to powieść-panorama. Taki gatunek wymyśliłam. Pamiętacie, w muzeach lubi się pokazywać sceny batalistyczne w formie panoram, kiedy widzisz całe pole bitwy i każdy jego segment z osobna. Na prawie tysiącu stron mojej książki dzieje się coś podobnego. Ale wszystko to dotyczy BUKOWEJ ZIEMI, nawet jeśli wydarzenia rozgrywają się w Bernie, w Jassach, w Magali czy na chutorze Siruk. Do tego historia nie zna pojęcia „jakbyologii”. Historia alternatywna według zasady „co by było, gdyby” jest znakomita w powieściach Wasyla Kożelianki, którego w literaturze ukraińskiej nikt nie przewyższył. Myślę, że nie ma takiego skrawka ziemi, zwłaszcza tłustej ziemi na pograniczu, na skrzyżowaniu państw i imperiów, na który – jak na piękną kobietę – nie zerkałaby polityka, mająca drapieżny apetyt, innymi słowy mająca kalkulację geopolityczną.
Jeśli czytelnik uważnie i bez pośpiechu przeczyta moją książkę, znajdzie odpowiedzi na pytania, w wyniku jakich wydarzeń i jakiego politycznego postępowania Bukowina w 1918 roku stała się częścią państwa rumuńskiego; tak samo czytelnik zrozumie, jakie karty polityczne rozgrywano w 1940 roku, kiedy w Europie już płonęła II wojna światowa, kiedy pod Niemcem prawie uległo leżały Francja i Belgia, kiedy Hitler knuł plany zajęcia Szwajcarii, i kiedy mały kawałek Bukowiny o przeważnie ukraińskiej ludności (łącznie z Gercą, która nigdy nie miała żadnego związku z żywiołem ukraińskim) został tak bezczelnie zaanektowany przez Stalina. Tak, Stalin skorzystał z dążenia bukowińskich Ukraińców do posiadania własnego państwa, jednak w tych dążeniach Bukowińców „nie czuło się” sowietczyzną. I absolutnie nikt z Bukowińców nie spodziewał się w 1940 roku, że za rok, 13–14 czerwca, setki wagonów towarowych zawiozą ich w niebyt Rosji, tak jak wieziono bukowińskich jeńców podczas I wojny światowej.
Myślę, że wielu zrozumie prawdziwą rolę i zamiary imperium bolszewickiego na sto lat naprzód po przeczytaniu rozdziału o losie czerniowieckiego burmistrza Salomona Weisselberga i innych przedstawicieli bukowińskiej inteligencji, kiedy rosyjska administracja okupacyjna w 1914 roku „zapędziła” ich do Kraju Narymskiego. A deportacja mieszkańców chutoru Siruk w dzień Pokrowy 1947 roku niemal niczym nie różni się od deportacji burmistrza Weisselberga i jego kolegów, z tą różnicą, że o losy tych ostatnich zabiegał i uwolnił ich z więzienia Międzynarodowy Czerwony Krzyż, a Matiosi z Siruka od dzwonka do dzwonka odsiadywali swoje więzienie w tym samym Kraju Narymskim, nie mając żadnej ochrony od nikogo.
— Postać powstańca Petra Wiwczara i losy sióstr — Marusi i Hanusi Berehiwczuk — opisane z szczególną miłością. Czy to prawdziwe postaci, czy należą do tej części utworu, którą w nauce o literaturze przyjęto nazywać fikcją artystyczną?
— I fikcja, i prawda. To drzewo buk pięciowierzchołkowy (a właściwie świerk), w którym Petrusь Wiwczar zrobił sobie kryjówkę na spotkania z ukochaną, do dziś dożywa swoich dni na chutorze Siruk w rejonie putylskim. Pokazał mi je tata Wasyl w 2006 roku na naszej ojcowiźnie. Pierwowzorem Petrusia Wiwczara jest częściowo historia prawdziwego powstańca „Doroszenki” — Myhajła Nicziaja. „Czeremszyna” — Krycun — to rzeczywisty powstaniec, również urodzony na Putyliszczyźnie. Myślę, że nie da się już wymyślić jakiejś własnej, ekskluzywnej historii związku dwojga ludzi, jeśli uważnie słuchasz życia i uważnie słuchasz ludzi. Po prostu nie zawsze ludzie mają odwagę opowiadać o swoich sekretach. Ale nigdy nie brakowało mi takich historii, bo nigdy nie nadużywałam, nawet w książkach, zaufania ludzi, którzy się przede mną otworzyli. Trzeba po prostu umieć ułożyć te historie tak, by nikomu z żyjących nie zaszkodzić.
— W powieści pobieżnie wspomniani są Matiosi. Jakie historie rodzinne weszły w kanwę „Bukowej ziemi”?
— Ja zawsze mówię, że wszyscy, którzy mają nazwisko Matios, to moi krewni, choćby w dziesiątym kolanie. Bo Matiosi w Rozтokach zarówno po stronie taty, jak i mamy wywodzą się od tego pierwszego Matiosa, o którym wiem od 1790 roku i który miał dwunastu synów. No, a synowie mieli synów i córki… Na chutorze, gdzie się urodziłam, z trzynastu rodzin jego mieszkańców osiem miało nazwisko Matios. Tak więc, uznajcie, że powiedziałam o wszystkich Matiosach, kimkolwiek by mi nie byli.
— Co najtrudniej przyszło w pracy nad powieścią?
— Pewnego dnia na swojej stronie na Facebooku zamieściłam wpis, który pozwolę sobie zacytować: „A wiecie, co było najtrudniejsze? Praca z dokumentami archiwalnymi obwodu czerniowieckiego, zwłaszcza tymi, które dotyczyły rejonów putylskiego i wyżnickiego z czasów powojennych. Najpierw czytałam wszystko, co dotyczyło Putyliszczyzny. Jak to? — dziwiłam się, bo nigdzie nie znajdowałam swoich Rozток. A potem klepnęłam się w czoło: no oczywiście — trzeba szukać w materiałach sąsiedniego rejonu. Przecież do 1964 roku Rozтоki należały do Wyżnicy (w mojej metryce jako miejsce urodzenia również wskazany jest rejon wyżnicki, co kilka razy podczas weryfikacji dla dostępu do pracy z dokumentami tajnymi w czasie mojej pracy w RNBO — a także w parlamencie — wprowadzało zamieszanie, bo w paszporcie jako miejsce urodzenia mam zapisany rejon putylski). Dopiero później, w wyniku „reformy administracyjnej Chruszczowa”, nasza wieś została przyłączona do Putyli. I oto kiedy wpadły mi w ręce dokumenty NKWD-MGB, w których roiło się od napisów „Rozтоki”, serce zaczęło mi mocno bić… To był realny, namacalny strach. Tak już było ze mną na początku lat 90., kiedy w archiwum obwodowym czytałam protokoły zebrań, w których moich dziadków i babcię oraz rodzoną ciotkę określono jako „fundatorów kołchozu im. Kirowa” i gdzie wymieniono wszystko, co z ich gospodarstwa zrekwirowano do kołchozu (nie, pisano, że oddano dobrowolnie). Ach, babcia opowiadała o „dobrowolności” oddania do kołchozu wiadra ziemniaków i łańcucha o długości 2,5 metra. I oto trzymam w rękach listę agentów i informatorów MGB rejonu wyżnickiego… Berehomet… Myhowe… Pidzacharycze… Rozтоki… Prawie wszystkich rozтоcczan znałam. Nikogo z nich już nie ma na świecie. I w książce zrobiłam tak, jak robiłam zawsze we wszystkich innych książkach, kierując się zasadą „nie szkodź”. Nie. Napisałam prawdę. Ale zmieniłam niektóre dane osobowe. Dzieci, wnuki i prawnuki ludzi, których ówczesne…
MGB trzymało „na haczyku” i nie ponoszą odpowiedzialności za czyny swoich rodziców, dziadków i pradziadków. Ale uwierzcie mi na słowo: przeanalizowawszy dalsze losy rodzin, których krewni „bili żydów”, „wydawali” sąsiadów, pisali donosy i „informowali” o współwieśniakach — szkodząc innym! — mogę z pełnym przekonaniem powiedzieć, że nastąpił Sąd Boży. I czasem tak straszny — aż strach opowiadać...”. — Czy nie chciała Pani zakończyć powieści mniej tragicznie? W Stanicy Ługańskiej latem 2014 roku w jednej chwili przerwało się życie trzech ludzi. Bardzo żal bukowińczyka — rannego obrońcy Ukrainy, „ukropa”, potomka powstańca Petra Wiwczarja. Los zetknął go w tej piwnicy z rodzoną ciotką, która po raz pierwszy opowiedziała, jak po rosyjskich gułagach osiadła na Donbasie, obcym dla niej. Ale tajemnicę jej życia zniszczyła ślepa rosyjska mina… — Chciałam. Ale to już byłoby podobne do słodkiej melasy, a nie do tej okrutnej rzeczywistości, z którą Ukraina zmierzyła się z początkiem rosyjskiej agresji. Swego czasu pomagałam bardzo wielu uczestnikom tej nieogłoszonej wojny i pomagam do dziś na różne sposoby: kogoś leczyłam tu i za granicą, komuś dochodziłam prawdy w sądach, dochodziłam należnych państwowych wypłat za utratę żywiciela, potwierdzałam niezdolność do pracy, „wybijałam” należne zgodnie z prawem mieszkanie, pomagałam uwalniać z niewoli, zakładałam opatrunki na rany, „brałam za barki” (w dosłownym znaczeniu tych słów) tłuste koty, które miały czelność mówić w oczy atowcom: „Mój syn również służy w ATO w Białej Cerkwi”. Wszystko to znam w pełnym zakresie. Dlatego melasa mi nie smakuje. Moje zakończenie książki wyszło bardzo okrutne, ale tym zakończeniem nie uderzyłam w czytelnika. Właściwie uderzyłam w własne solar plexus. Gdybym zrobiła inaczej, stałabym się melodramatopisarką, a nie realistką. Nie lubię kręcenia w prozie, choć smacznie pisać, szczegółowo opisując to, co znam, — o!, to moje. Z tego, jak schodzi książka (a obecnie wyszło już czwarte wydanie, to plus minus tysiąc egzemplarzy miesięcznie), rozumiem, że czytelnik docenił moją pisarską szczerość. Wie Pan, nikogo siłą nie zmusisz do kupna tak grubej i wcale nietanie książki. — Pewnego dnia na swojej stronie na Facebooku Serhij Osaczuk napisał, że przed nadchodzącą 80. rocznicą utworzenia obwodu czerniowieckiego każdy bukowińczyk powinien przeczytać „Słodką Darusię” i „Bukową ziemię” Marii Matios. Nie wiem, jak Pani, ale mnie się wydaje, że tę datę trzeba zapomnieć i nie obchodzić. — 7 sierpnia, kiedy obwód będzie wspominał (nie urządzał „hopki”, lecz właśnie wspominał) czas swojego utworzenia w obecnych granicach administracyjnych, moja mama (da Bóg!) będzie obchodzić swoje 80-lecie. Moja mama Matios Pawlina Własijiwna urodziła się na Ilję 1940 roku, w dniu, gdy ówczesna rada najwyższa ówczesnego Związku Radzieckiego „wzięła na swoje łono” Północną Bukowinę i Besarabię. Moi dziadkowie urodzili się w czasach Austro-Węgier. Tata miał metrykę rumuńską. Mama i ja urodziłyśmy się w ZSRR, mój syn urodził się na Ukrainie. Dlaczego o tym przypominam. Oto i macie ilustrację „prasowania” Bukowiny przez imperia i państwa. Kiedyś policzyłam, że w ciągu 50 lat ubiegłego stulecia na Bukowinie władza zmieniała się 14 razy. Dlatego ma znaczenie, jak ludzie — mieszkańcy Bukowiny — postrzegają tę czy inną datę historyczną. Data 2 sierpnia 1940 roku jest jednoznacznie historyczna i ma traumatyczny fundament dla większości bukowińczyków, ponieważ właśnie „uzakonienie” rzekomo dobrowolnego małżeństwa Bukowiny z ZSRR dało nowej władzy rzekomo legalne (w ich rozumieniu) prawo do represjonowania w ten czy inny sposób nie mniej niż 20 procent ludności przez wszystkie lata istnienia władzy radzieckiej na Bukowinie. Dla innej części bukowińczyków był to czas możliwości, powiedzmy, zdobycia wykształcenia, którego nigdy by nie zdobyli za czasów państwa rumuńskiego, ktoś inny miał możliwość awansu zawodowego. Zatem przemilczanie daty nie jest racjonalne, bo wszystko trzeba wypowiadać na głos. Niewypowiedziane doświadczenie historyczne pociąga za sobą niewiedzę, niewiedza rodzi intelektualny chaos i chwiejność światopoglądu. Nie znać swojej przeszłości i przeszłości ziemi, na której się mieszka, — to tak samo jak nie znać tabliczki mnożenia. Nawet taki sposób — czytanie właśnie „Słodkiej Darusi” czy „Bukowej ziemi”, moim zdaniem, daje nie tylko konkretną wiedzę, ale też wywołuje pewne reakcje emocjonalne, daje impuls do samodzielnego myślenia, zamiast przyjmowania na wiarę powodzi informacji naszych czasów.
Машинний переклад
Dmytro PYŁYP CZUK Ciąg dalszy. Początek w nr 30-32 z 2020 r. Ogromną grupę wydawnictw w tym indeksie stanowią słowniki terminologiczne: ich liczba (przeze mnie jeszcze do tej pory dokładnie nieokreślona!) i ich różnorodność przyjemnie zadziwiają. Ta różnorodność jest tak wielka i przekonująca, że od razu zrozumiałem: sporządzenie indeksu przedmiotowego nie będzie dla mnie jednego na siły: tutaj pojawia się tyle zadań o charakterze systematyzacyjnym, generalizacyjno-dyferencyjnym, że lepiej odłożyć to na później, kiedy zostanie stworzona [mniej więcej] pełna akademicka kolekcja słowników języka ukraińskiego. Tutaj muszę zwrócić uwagę czytelnika na to, że i w moim indeksie, zorientowanym na zasadę maksymalnej kompletności, możliwe są niepojedyncze luki. Uważni czytelnicy zauważą, że prawie w dwóch tysiącach zapisów bibliograficznych tego indeksu zarejestrowałem dane o bibliografii źródeł leksykograficznych – a to prawdopodobieństwo odnalezienia przez bibliografów nowych (czyli przeze mnie niezarejestrowanych) słowników języka ukraińskiego. Przecież tych dwóch tysięcy małych bibliografii jeszcze nikt nie zbadał – je najpierw trzeba zweryfikować z tym indeksem! Ten, kto będzie studiował paletę słowników terminologicznych języka ukraińskiego, wniesionych przeze mnie do tego indeksu, musi wiedzieć o takiej podkategorii tych wydawnictw, jak słowniki terminologiczne, zatwierdzone przez Państwowy Komitet Standardów Ukrainy: spośród słowników terminologicznych, zatwierdzonych przez ten kompetentny organ, włączyłem do swojego indeksu tylko 5 słowników mniej więcej znacznej objętości, podczas gdy setki innych pozostały poza granicami mojego rejestru. Oczywiście, że takie odstępstwo od zasady maksymalnej kompletności było podyktowane moją niechęcią do dawania powodu krytykom indeksu, by oskarżyli kompilatora o chęć „nadmuchania” indeksu dzięki wszelakim rzekomo „drobnostkowym” faktom ukraińskiej terminografii. W skarbcu słowników języka narodowego zawsze szczególne miejsce zajmują słowniki frazeologiczne, etymologiczne i dialektalne. Czytelnik przekona się, że paleta wydawnictw frazeologicznych i paremiologicznych Ukrainy jest tak różnorodna, że nawet pobieżna ich charakterystyka zajęłaby tutaj niemało miejsca, dlatego nie widzę możliwości zatrzymania się nad tą kwestią. Wśród etymologicznych słowników języka ukraińskiego, które czytelnik zobaczy w tym indeksie, są trzy najwybitniejsze prace: „Etymologiczny słownik języka ukraińskiego” w siedmiu tomach (t. 1–6); wydany w Kanadzie i ani razu niepublikowany na Ukrainie „Etymologiczny słownik języka ukraińskiego” Jarosława Rudnyckiego (t. 1–2); „Historyczno-etymologiczny słownik turcyzmów” Hrycia Chałymonenki. Na początku tego słownika profesor H. Chałymonenko podał dość szeroki kurs historii turkijsko-ukraińskich relacji językowych. Rozważając etymologię turcyzmów, zapożyczonych przez język ukraiński, autor wykorzystał w słowniku materiał z co najmniej pięćdziesięciu sześciu języków (wśród nich – 31 turkijskich: azerski, ałtajski, bałkarski, baszkirski, bułgarski, buriacki, gagauski, staroturkijski, kazachski, karaimski, karaczajski, kipczacki, kirgiski, karakałpacki, krymskotatarski, kumycki, nogajski, oguzki, połowiecki, średnioturkijski, tatarski, tuwiński, turecki, turkmeński, uzbecki, ujgurski, chakaski, czagatajski, czerkieski, czuwaski, jakucki). Problemy tworzenia i wydawania słowników dialektalnych poruszałem, w szczególności, we wspomnianej już tutaj książce „Bolą mnie zgubione słowa…” (s. 477 i dalej); jednakże istotnego postępu w tej sferze póki co nie widzimy. Najważniejsze, że zapowiedziany zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy z 22 maja 2003 r. „O Rekomendacjach przesłuchań parlamentarnych »O funkcjonowaniu języka ukraińskiego na Ukrainie«” (https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/886-IV#Text) projekt „Słownika dialektów ukraińskich w piętnastu tomach”, zapewnienie finansowania którego proponowano Gabinetowi Ministrów Ukrainy, wydaje się pogrzebany, choć przez czas, który upłynął od tamtej pory, ten słownik już można było wydać (oczywiście, pod warunkiem włączenia do projektu najlepszych dialektologów z całej Ukrainy). Za lata 1877–2018 pełna lista oddzielnych papierowych wydań słowników dialektalnych języka ukraińskiego, według mojej wersji, zawiera 235 książek, z których 200 wydrukowano na Ukrainie, a 35 – w ośmiu krajach świata: Polsce (11), Rosji (9), Niemczech (7), Słowacji (4), Australii, na Węgrzech, w Chorwacji i Czechach (po 1). Pod względem czasu publikacji na okres do ogłoszenia Niepodległości Ukrainy przypadł 41 słownik, a w niepodległej Ukrainie pojawiło się 159 wydawnictw (wychodzi około 6 tytułów rocznie). Mimo rzekomo znacznej liczby wydanej literatury, brakuje intencji do systemowego i jak najpełniejszego przedstawienia wszystkich dialektalnych skarbów języka ukraińskiego – i to, niestety, szczególnie wyraźnie objawiło się w przypadku niewydania obiecanego 15-tomowego „Słownika dialektów ukraińskich”. Jak informował jeszcze 11 lutego 2012 r. Ołeksandr Hawrosz (https://zakarpattya.net.ua/News/92861-V-Instytuti-ukrainskoi-movy-taky-vydadut-slovnyk-Hrytsaka-), dział dialektologii Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy rozpoczął przygotowania do wydania słownika dialektyzmów zakarpackich Mykoły Hrycaka, w którym jest około 200 tysięcy słów. Za życia naukowiec z Rachowszczyzny uporządkował swoją pracę tylko w zakresie A – K. Teraz IJU pracuje nad digitalizacją leksykonu Hrycaka. Mając ograniczone możliwości kadrowe i finansowe, IJU do tej pory wydał tylko pierwszy tom tego słownika dialektalnego, co już zostało odnotowane w tym indeksie bibliograficznym (7480. Hrycak, Mykoła Andrijowycz. Materiały do Słownika gwar ukraińskich obwodu zakarpackiego / M. A. Hrycak; pod red. P. Ju. Hrycenki; NAN Ukrainy; Instytut języka ukraińskiego. – Kijów, 2017. – Zesz. 1: A – B. – 2017. – 380 s. – ISBN 978-966-1673-48-8). Ponieważ a priori uznałem za niemożliwe i nawet niecelowe rozważanie w przedmowie całej różnorodności słowników języka ukraińskiego, zarejestrowanych w tym indeksie – wszystkich encyklopedii, słowników i informatorów, a niekiedy i wszechogarniających aktów normatywnych, które nie są w dosłownym sensie słownikami, ale które z encyklopedyczną kompletnością obejmują ogromne zasoby nazw pospolitych i własnych – to nie będę próbował tego robić. Niech każdy czytelnik sam odkrywa typologiczno-gatunkowe bogactwo zarejestrowanych tutaj słowników języka ukraińskiego. Cieszę się, że dzisiaj do kategorii słowników naukowcy już bez dyskusji włączają encyklopedie, słowniki encyklopedyczne i informatory, a kryterium jest tutaj jedno: źródło musi zawierać materiał leksykograficzny, uporządkowany według alfabetu lub innej zasady systematyzacyjnej (powiedzmy, tezaurusowej czy choćby przedmiotowej). Żałuję, że nie mogę tutaj oddzielnie rozważyć wszystkich barw naszej neografii i słowników języka ukraińskich pisarzy, wszystkich skarbów ukraińskiej frazeologii i paremiografii – niech te wysokie tablice naszej leksykografii czytelnicy poznają samodzielnie! Nie będę wyróżniał jakoś szczególnie naszych najwybitniejszych leksykografów: przecież faktycznie czytelnicy i tak są ograniczeni asortymentem słownikowym bibliotek osobistych, publicznych i wirtualnych.
Cieszę się, że starałem się utrwalić w tym indeksie nie tylko nazwiska, ale także imiona i imiona ojców uczestników procesu leksykograficznego oraz że mój indeks wyraźnie zaświadcza: dziś w tym procesie bierze udział wiele tysięcy ludzi, którzy w przyszłości mogą stać się (lub już stali się) leksykografami najwyższej kwalifikacji i stworzyć potencjał kadrowy instytutów leksykografii ukraińskiej i przekładowej, o których mowa była wyżej. Zresztą, dla tych, którzy będą pisać w przyszłości historię ukraińskiej leksykografii, indeks „Słowniki języka ukraińskiego” będzie przydatny. Musimy być świadomi tego, że prawie wszystko, co Ukraina zdobyła w dziedzinie leksykografii, zostało zdobyte w istocie w ciągu jednego stulecia (przejrzyjcie I rozdział tego indeksu w zakresie lat 1917–2018!). Ale wraz ze startem Niepodległości państwa w dziedzinie słownikarstwa Ukraina w ogóle ruszyła do przodu: w ciągu ostatnich 9 lat XX wieku ukraińscy leksykografowie dali 1318 wydań grupy słownikowej (średnioroczny wskaźnik — ponad 146 wydań), a w ciągu 18 lat XXI wieku — 5565 wydań (średniorocznie — ponad 309). Jakie jeszcze kraje Europy mają podobne wskaźniki efektywności na tle całkowitej obojętności państwa zarówno wobec wydawnictw książkowych w ogóle, jak i wobec wydawania słowników w szczególności?! Przytoczone liczby z lat Niepodległości Ukrainy świadczą o tym, że trzeci i najpotężniejszy wybuch narodowej leksykografii rozpoczął się właśnie wraz z ogłoszeniem Niepodległości Ukrainy i że trwa on do dziś, wyraźnie demonstrując, że współczesny rozwój ukraińskiej leksykografii jest formą utwierdzania narodowej samoświadomości i konsekwentnego (ale nie ze strony państwa) tranzytu do pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego. W tym procesie państwo Ukraina występuje nie jako aktywny uczestnik, a – obojętny obserwator. To ukraińscy leksykografowie opracowują słowniki dla ponad stu dziedzin wiedzy, rozszerzyli gatunkową różnorodność swojej produkcji do kilkuset typów i rodzajów słowników, często własnym kosztem lub dzięki nielicznym i niezamożnym darczyńcom zapewniają druk i dystrybucję zaplanowanych i zrealizowanych leksykonów. Tymczasem państwo „aktywnie usuwa się” zarówno od organizacyjnego, jak i finansowego wspierania ukraińskiej leksykografii. Nie stworzono choćby jednego wyspecjalizowanego instytutu leksykograficznego (choć zakres zadań przed leksykografami, jak widzimy, świadczy o potrzebie co najmniej dwóch placówek naukowych: Instytutu Leksykografii Ukraińskiej i Instytutu Leksykografii Przekładowej), nie zapewniono fachowego przygotowania leksykografów, co więcej: nie istnieje nawet taka specjalizacja, jak leksykograf. Opłata pracy leksykografów drastycznie dysonuje z tym, że dziś jest to sfera komputerowego przetwarzania informacji, co zmieniło wymagania nie tylko wobec pracowników w zakresie kwalifikacji i zgodności z procesami technologicznymi, ale także wobec pracodawców – w zakresie opłaty pracy leksykografów i tworzenia warunków dla zapewnienia wysokich technologii procesu leksykograficznego. Być może ktoś zaprzeczy, że Ukraiński Fundusz Językowo-Informacyjny (UFI) jest tym, co nazywam Instytutem Leksykografii Ukraińskiej. Odpowiadam. UFI wydaje już dziś 20-tomowy „Słownik języka ukraińskiego”, na najwyższym poziomie opracowuje technologie leksykografii komputerowej, realizuje wiele międzynarodowych projektów w dziedzinie przekładowego słownikarstwa terminologicznego. Ale skrajnie skromny etat pracowników UFI nie pozwala mu wydawać więcej niż jeden tom SJU-20 rocznie. Nakład SJU-20 nie przekracza jednego tysiąca egzemplarzy, podczas gdy, przypomnijmy, nakład pierwszego tomu Słownika ukraińsko-rosyjskiego (1953) wynosił 75 000 egzemplarzy, a pierwszego tomu SJU-11 (1970) – 30 000 egzemplarzy. I bardzo ważna okoliczność: państwo nie zapewniło prawa dostępu indywidualnym zamawiającym do SJU-20 w postaci prawa do prenumeraty i wykupienia tego słownika przez sieć księgarską i rozpowszechniania książek. Przy istnieniu na Ukrainie ponad 40 000 bibliotek ugodowe – we wszystkich czasach! – Ministerstwo Kultury nie zadbało o zamówienie państwowe na SJU-20 dla wszystkich tych bibliotek, co oznacza: państwo – osobno, Słownik – osobno, naród i jego kultura – osobno! To samo dotyczy pozycji uniwersytetów i akademii edukacyjnych. No czyż może nazywać się uniwersytetem czy akademią placówka, w której nie ma choćby jednego kompletu akademickiego słownika wyjaśniającego języka narodowego na każdą czytelnię, nie mówiąc już o istniejących tam instytutach, wydziałach czy katedrach filologicznych?! Aby rozwiązać ogrom problemów, które nagromadziły się w naszej leksykografii i wokół niej, nakłady finansowe na to trzeba będzie zwiększyć nie dziesięciokrotnie, a stukrotnie. Od podjęcia takich kroków nie zwalnia państwa nawet problem z pandemią koronawirusa, podczas której przyszło mi kończyć przygotowanie do druku tego indeksu bibliograficznego. W indeksie „Słowniki języka ukraińskiego: 1596–2018” dwie trzecie zapisów bibliograficznych dotyczących słowników wydanych na Ukrainie po 1970 r. zawierają dane o ISBN (międzynarodowy standardowy numer książki) – uniwersalnym numerze międzynarodowego systemu identyfikacji wydań (to jeszcze jedna cecha wyróżniająca właśnie tego indeksu). Niestety, nie wszystkim książkom w okresie po 1970 r. nadawano ISBN, a ponadto bardzo często bibliografowie nie odnotowywali go podczas opisu bibliograficznego4. Można odnotować jeszcze jedną nową cechę słownikowego wydawnictwa książkowego w niepodległej Ukrainie: stało się ono bardziej zdecentralizowane, a zatem bardziej demokratyczne. Na pewnym etapie pracy nad indeksem (wydaje się, że latem 2019 r.) zachciało mi się przeanalizować miejsca wydania słowników: okazało się, że w porównaniu z Ukraińską SRR takich miejsc stało się mniej więcej dwukrotnie więcej. Według zasady rankingu miejsca te ustawiły się w taki łańcuch: Kijów (ponad 4 000 wydań), Charków (ponad 1 200), Lwów (ponad 1 000), a dalej – Tarnopol, Donieck, Czerniowce, Iwano-Frankiwsk, Użhorod, Dniepr, Odessa, Żytomierz, Winnica, Łuck, Zaporoże, Równe, Mikołajów, Chersoń, Połtawa, Kirowohrad, Ługańsk, Czerkasy, Sumy, Czernihów, Chmielnicki, Symferopol, Irpień, Nieżyn, Kamieniec Podolski, Głuchów, Ostróg, Krzywy Róg, Humań, Biała Cerkiew, Melitopol, Kramatorsk, Krzemieńczuk, Myrhorod, Słowiańsk, Kosów, Berehowo, Mariupol, Konotop, Berdyczów, Izmaił, Kaniów, Mukaczewo, Sewastopol, Smiła, Jałta, Bakczysaraj, Berdiańsk. Ponieważ po tym indeks był uzupełniany dalej, to w tym wykazie są być może i braki, a ranking prawdopodobnie uległ pewnym zmianom. Sądzę, że gdyby głowy ukraińskich miast wiedziały o tym rankingu, całkiem możliwe, że niektórzy z nich aktywnie włączyliby się w finansowanie wydawania słowników, a w szczególności encyklopedycznych, historycznych, krajoznawczych, onomastycznych, dialektalnych, paremiologicznych, przekładowych... ____________ 1 Chałymonenko H. Tjurkśka lekśyczna skryba ukrajinśkoho słownika. – Kijów : red. żurn. “Dim, sad, horod”, 2010–. – 363 s. – ISBN 978- 966-2471-37-3. 2 Wid perszodruku “Znadow do słowarya jużnoruskoho” Iwana Werchratskoho. – D. P.
3 Żył w latach 1908–1979. 4 Zakończenie pracy nad tą książką bez korektora i właśnie w czasie kwarantanny, kiedy zamknięte były wszystkie biblioteki, spowodowało pewne trudności technologiczne i organizacyjne, co mogło przyczynić się do powstania w tekście indeksu jakiegoś przeoczenia. Nie wykluczam, że jakaś notatka przypadkowo trafiła nie na swoje miejsce. Gdzieś przy pozycji nr 6172 zauważyłem pominięcie takiego wydania: Tałanow, Ołeh Stepanowycz. Rozmówki ukraińsko-duńskie / Ołeh Tałanow. – Kijów : Arij, 2012. – 224 s. – ISBN 978-966-498-242-6. Dlatego za swoje mimowolne błędy przepraszam uważnego czytelnika!
Машинний переклад
Gościem gazety jest koordynatorka Bezpłatnych kursów języka ukraińskiego w Czernihowie, dyrektorka miejskiego Centralnego Systemu Bibliotecznego, kandydat nauk filologicznych Ludmyła ZINEWYCZ. Ludmyła Zinewycz — Pani Ludmyło, czym dla Pani jest Pani dzieło, sprawa ostatnich 5 lat (równolegle z pracą, bo to projekt wolontariacki) – „Bezpłatne kursy języka ukraińskiego”? — Przede wszystkim jest to możliwość wniesienia swojego wkładu w nieuchronne nadchodzące zwycięstwo Ukrainy w walce o jej ukraińskość, w przywrócenie historycznej sprawiedliwości, jest to możliwość pomocy ludziom, którzy z różnych przyczyn utracili swoją tożsamość narodową, powrotu do rodzinnego domu (język jako dom bytu), poczucia więzi ze swoją ziemią, z minionymi i przyszłymi pokoleniami — i odkrycia piękna języka, ojczystych słów, od których, jak pisał T. Szewczenko, „serce bije, ożywa…”, poprzez naukę języka głębszego poznania swojej historii, literatury, charakteru narodowego, rozbudzenia świadomości narodowej, zaszczepienia szacunku do języka jako symbolu państwowości i środka jej samozachowania. Oprócz tego, dla mnie, jako wykładowcy z 25-letnim doświadczeniem naukowo-pedagogicznym, jest to także możliwość profesjonalnej samorealizacji i doskonalenia, ponieważ audytorium słuchaczy kursów wymaga innych podejść, odmiennych od szkolnych czy uniwersyteckich. — Kursy obecnie działają na bazie kierowanej przez Panią miejskiej biblioteki im. M. Kociubynskiego. I organicznie wplotły się w te bardzo duże zmiany, które wprowadziła Pani w pracę biblioteki. Półtora roku temu, po wielu latach wykładania, w szczególności w szkole wyższej, szła Pani do tej nowej dla siebie sprawy, niechby i stycznej z wykładaniem, zwłaszcza filologii — praca z ludźmi, słowem, książką. Jaka powinna być współczesna ukraińska biblioteka? Co jest do tego potrzebne? W moich planach-marzeniach ma to być placówka-uniwersał, odpowiadająca najróżniejszym potrzebom edukacyjnym i kulturalnym człowieka: czytać, uczyć się, nabywać nowe umiejętności i zdolności, tworzyć, komunikować się, dyskutować, wykazywać aktywną postawę obywatelską, wartościowo wypoczywać itd. Aby odpowiadać na takie potrzeby, rozszerzamy funkcjonalność biblioteki: u nas działa otwarty uniwersytet z kursami szkoleniowymi z języka ukraińskiego, angielskiego, historii Ukrainy, krajoznawstwa, prawoznawstwa, lektorium na aktualne tematy, rozmówki, prowadzone są treningi psychologiczne, warsztaty, działają klub dyskusyjny, klub kina intelektualnego, fotoklub, organizowane są wystawy artystyczne, niedawno otworzyło się Centrum autentyki poleskiej itd. Możliwości bibliotek w rozwiązywaniu naglących narodowych problemów kulturalnych, moralnych, duchowych społeczeństwa — od niewielkiej wspólnoty do ogólnopaństwowych skal — są bardzo duże. Jednak naszym rządzącym często brakuje uświadomienia sobie wagi biblioteki dla rozwoju wysoko wykształconego, psychicznie zdrowego, stabilnego społeczeństwa oraz państwowego stosunku do intelektualnego dorobku pokoleń, zachowanego w księgozbiorach. – Niemożliwe jest w wywiadzie wymienić wszystkie ciekawe pomysły, już wcielone przez Panią w pracę biblioteczną, wszystkie przeprowadzone akcje, wydarzenia. Proszę opowiedzieć o dwóch zeszłorocznych projektach — Letniej szkole literackiej „Kwiat paproci” i Pokrowskim kiermaszu książki. Projektach, które, zapewne, chciałaby Pani kontynuować. — Tak, bardzo chciałabym, aby te projekty żyły nadal. Szkoła literacka „Kwiat paproci” zebrała, zjednoczyła twórczą młodzież, dała możliwość poznania znamienitych pisarzy (Hałyna Pahuciak, Iryna Starowojt, Wołodymyr Danyłenko, Wałentyna Masterowa, Hanna Arsenycz-Baran) i przejęcia ich twórczego doświadczenia, usłyszenia praktycznych rad i wskazówek. Były to niezapomniane, gwarne dni wartościowej komunikacji, wykładów, warsztatów, plenerów twórczych, wycieczek po malowniczej i bogatej w tradycję literacką Czernihowszczyźnie. Ważnym rezultatem pracy szkoły literackiej stała się książka — antologia utworów uczniów i wykładowców szkoły „Kwiat paproci”. Pokrowski kiermasz książki w Czernihowie to prawdziwe święto ukraińskiego słowa, mądrości, książki, święto, które łączy, jednoczy ludzi na podstawie wspólnych wartości narodowo-kulturowych, ideałów, bohaterów i wspólnego pragnienia zmieniania kraju na lepsze. — Pani biblioteka obecnie stała się jednym z głównych ośrodków kultury, duchowości miasta. Co by Pani wyróżniła jako najciekawsze w jej pracy? — W bibliotece nie może być nieciekawie, tutaj każdy dzień jest wypełniony treścią. Najważniejszym dla mnie jest to, że wbrew oczywistej rusyfikacji mieszkańców miasta i wpływowi rosyjskiej propagandy, przestrzeń kulturalna, którą tworzymy, staje się bardziej narodowo-centryczna, patriotyczna, jednak nie zamknięta, otwarta na komunikację międzykulturową z innymi narodami, zarówno poprzez bezpośrednie kontakty z zagranicą, jak i za pośrednictwem książki. A jeszcze bardzo cieszy mnie, gdy w bibliotece jest tłoczno i gwarno, ludzie stęsknili się za żywą komunikacją, za możliwością podzielenia się wrażeniami z przeczytanej książki, przeżytego wydarzenia, obejrzanego filmu, obrazu, ludzie chcą być wypowiedziani i wysłuchani. Nie mogę nie wspomnieć także o wolontariacie i wolontariuszach: coraz częściej do biblioteki przychodzą ludzie, ja ich nazywam świetlikami, którzy bezinteresownie i z poczuciem odpowiedzialności są gotowi dzielić się z innymi swoją wiedzą, doświadczeniem, umiejętnościami lub którzy kupują i darowują bibliotece książki. – Gośćmi biblioteki na prezentacjach, spotkaniach twórczych bywało wielu przedstawicieli środowisk twórczych miasta i obwodu. Ale nie tylko. Do was do biblioteki, do Czernihowa, chętnie przyjeżdżają znani ukraińscy pisarze, artyści. Proszę wymienić choćby niektórych z tych, których gościnnie przyjmowała biblioteka, jej czytelnicy, słuchacze Pani kursów. – Każde spotkanie jest niepowtarzalne, każde otwiera osobny cudowny świat, skłania do czytania, rozmyślań, motywuje, inspiruje. Każdemu z naszych gości jestem wdzięczna za luksus żywej komunikacji, że znaleźli czas i zasoby, by nas odwiedzić, jednak wszystkich wymienić nie sposób, wymienię tych, którzy zebrali najwięcej czytelników: Wachtang Kipiani, Hałyna Pahuciak, Wołodymyr Łys, Nadija Humeniuk, Hryhorij Husejnow, Wasyl Szenderowski, Wołodymyr Szowkoszytny, Saszko Lirnyk, Łesia Mudrak, Serhij Pantiuk, Tetiana Szeptycka, Iryna Starowojt, Ołena Peczorna, Ołeś Donij, Natalja Hurnyćka, Wołodymyr Danyłenko, Wałentyna Masterowa. — Jednym z wyrazistych niedawnych wydarzeń — dwie prezentacje w jeden dzień: książki poezji Switłany Antonyszyn z Lwowszczyzny i nowej powieści naszej krajanki, znanej pisarki Wałentyny Masterowej. Swoją drogą, pani Wałentyna jest bezpośrednio związana także ze wspomnianym zbiorem poezji. Proszę opowiedzieć o tej prezentacji, tych książkach, ich autorkach. — W bibliotece przedstawiliśmy zbiór poezji mieszkanki Lwowszczyzny Switłany Antonyszyn „Na białym kamieniu”. Pisarka, poetka, dziennikarka z powodu ciężkiej choroby nie mogła być obecna na prezentacji. Ale wydanie książki jest bezpośrednio związane z naszą Czernihowszczyzną, wszak w tym autorce pomogła nasza krajanka, znana pisarka Wałentyna Masterowa. Switłana Antonyszyn jest przykuta do łóżka, prawie nic nie widzi, swoje wiersze podyktowała Wałentynie Masterowej, pisarka prowadzi jej stronę oraz pomaga w realizacji twórczego potencjału.
Według Walentyny Masterowej, która prezentowała książkę, ten zbiór stał się niezwykle potrzebnym promykiem radości w życiu chorej poetki. Przecież nie jest zapomniana, pamiętają o niej, czytają ją. Podczas wieczoru autorskiego wiersze Switłany Antonyszyn czytała czernihowska aktorka i reżyser Renata Gafurowa — wielu osobom łzy napłynęły do oczu. Zbiór uzupełniły wspaniałe ilustracje czernihowskiej artystki Natalii Dziub. Wszystkie egzemplarze książki „Na białym kamieniu” wykupili obecni. Ceny na nie nie było, każdy dawał tyle, ile mógł. Przecież te środki pójdą na podtrzymanie życia poetki, która pisze duszą. A sama Walentyna Masterowa tego samego wieczoru przedstawiła nową powieść o czernihowskiej przeszłości „Tobie powiem”, która przenosi czytelnika w daleki XI wiek, kiedy ojczystą ziemię i honor broniono mieczem, i to nie tylko przed wrogami, a często także przed podstępnymi krewnymi. Oto co powiedziała o prezentacji Walentyna Masterowa: „Jestem jeszcze pod wrażeniem. Przeglądam zdjęcia, wpatruję się w uważne twarze ludzi, których znam i których nie znam, przyjazne uśmiechy. Czytam podpisy pod komentarzami. Są różne, ale w większości przebija z nich szczera wdzięczność. Przy czym nikt nie obijał żadnych progów, nie narzucał się z zaproszeniami dla masowości. Nawet Narodowy Związek Pisarzy usunął się od prezentacji, od wierzchołka po sam dół. O władzy nie ma co nawet mówić. Wręcz przeciwnie — przyjemnie jest czuć się wolną, niezależną. I potrzebną. Potrzebną nie władzy, nie związkowi, którym od czasu jego stworzenia kierowało KGB, niszcząc jego rękami wszystko, co utalentowane i myślące, a ludziom, tym, o których cały czas trąbią sprzedajni socjologowie, dziennikarze i analitycy, że na Ukrainie nie ma literatury ukraińskiej. I że Ukraińcy nie chcą czytać po ukraińsku. Kłamstwo, panowie! Kłamstwo, domorośli janczarzy i zagraniczni. Ukraińcom potrzebny jest swój kraj, swoją ziemia, swój język i literatura. Niespodziewanie przychodzi myśl: sumienny ukraiński pisarz to ostatni bastion ukraińskości w państwie ukraińskim, ostatni sztandar podniesiony nad ruiną, którą obecnie jest idea narodowa na Ukrainie. Walczyć w kraju o ojczysty język, i przeciwko komu! — przeciwko władzy i władcom, przeciwko „narodowym” (czytaj — obcym) wybrańcom w Radzie Najwyższej! Uznanie to zjawa, tak jak sława i zniesławienie. Według Księgi Koheleta: „W przyszłe dni wszystko będzie zapomniane. Nie ma pamięci o dawnych ludziach. I miłość ich, i nienawiść, i zazdrość przeminą. I nie mają już udziału w niczym, co dzieje się pod słońcem”. Co pozostanie? Pozostanie słowo. Właśnie to słowo, o które dzisiaj toczy się zacięta walka w naszym kraju. Ojczyste słowo, które przejdzie próbę ogniem i mieczem, podłością i podstępnością, zdradą i nienawiścią, ale oczyści się i oczyści Ukrainę. I przetrwa”. Rozmawiał Petro ANTONENKO. Wieczór poezji lirycznej w bibliotece. Goście z Kijowa — poeci Tetiana Szeptycka i Serhij Pantiuk.
Машинний переклад
Wraz z dziennikarzem Mykołą Cymbalukiem Maryna z ramienia Centrum Zabezpieczenia Moralno-Psychologicznego Sił Zbrojnych Ukrainy wielokrotnie jeździła na front, by tworzyć portrety naszych obrońców. Ten wolontariacki projekt zainicjowano w celu organizacji wystaw w muzeach Ukrainy dla uczczenia Bohaterów, szerzenia ukraińskiej idei narodowej, wychowania młodzieży w duchu patriotycznego światopoglądu, heroizmu i miłości do Ukrainy. W ekspozycji zaprezentowano 68 dzieł, przeważnie są to nowe prace, które wystawiane są po raz pierwszy. Wśród nich znajdują się portrety żołnierzy 30. i 93. Brygady Zmechanizowanej, stworzone na pierwszej linii frontu podczas ostatniego wyjazdu. Portrety oddają męstwo, odwagę i dzielność naszych obrońców. Jednocześnie, patrząc w ich oczy, widz może poczuć i zobaczyć ich jako ludzi o różnych charakterach i losach, dostrzec, jak niełatwo im na wojnie i jaką cenę płaci się za niepodległość Ukrainy. Znaczna część ekspozycji poświęcona jest bohaterom, którzy polegli za niepodległość Ukrainy. W centrum znajduje się wielka reprodukcja-baner ikony „Opieka Matki Bożej” w kaplicy wojskowej na Askoldowej Mogiле, nad której malowidłem artystka pracowała przez ostatnie dwa lata. Na ikonie przedstawieni są ukraińscy żołnierze od czasów Rusi Kijowskiej, okresu Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz nowocześni bohaterowie Niebiańskiej Sotni i żołnierze ATO. Ponadto w ekspozycji zaprezentowano portrety Bohatera Niebiańskiej Sotni Wołodymyra Rybaka, poległych żołnierzy Aminy Okujewej, Artema Abramowycza, Jarosławy i Serhija Nykonyenków, cyborga Swiatosława Horbenki, pielęgniarki Sabiny Hałyckiej oraz starszego medyka bojowego Kławdii Sytnyk. Po raz pierwszy eksponowany jest obraz „Pożegnanie z towarzyszem broni”, namalowany w stanie wstrząsu po pogrzebie bohatera, którego ceremonia rozpoczęła się na Majdanie Niepodległości. Na kolumnie steli, na tle której odbywa się pożegnanie, odtworzyła napis, który głęboko ją poruszył: „Chłopcy, kochani, wybaczcie nam naszą obojętność, jeśli możecie”. Ekspozycję wieńczą etiudy i pejzaże z malowniczej wsi Potik w obwodzie kijowskim, jako symbol naszej pięknej ziemi – Ukrainy, o którą walczymy. Maryna Soczenko jest zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy. Jej twórczość opiera się na głębokiej tradycji narodowej i patriotyzmie. Artystka łączy wysoki profesjonalizm z aktywną postawą obywatelską. Od pierwszego „Marszu Milionów”, który wyruszył od pomnika Tarasa Szewczenki na Plac Europejski w 2013 roku, stała się współczesnym artystą-kronikarzem wydarzeń, przez które przeszła cała świadoma Ukraina. Malowała obrazy-reportaże z wieców ludowych, tworzyła szkice. W Domu Związków Zawodowych, który stał już z zabarykadowanymi workami i wybitymi oknami, na prośbę obrońców Majdanu zdołała zorganizować wystawę obrazów, które stały się swoistym amuletem dla tych zmęczonych i zmarzniętych chłopców, pełniących wartę na Majdanie. Tak powstała galeria portretów uczestników Majdanu z różnych miast i wsi Ukrainy, licząca około 200 portretów. Po rozpoczęciu wojny, kontynuując działalność wolontariacką, malowała w szpitalach rannych ochotników, bojowników ATO i poległych bohaterów. Stworzyła serię portretów żołnierzy, którzy walczyli lub nadal pełnią swój obowiązek wojskowy. Zainicjowała wolontariacki projekt „Wolontariusze – dzieciom”, w ramach którego przeprowadziła serię wystaw w szkołach Kijowa pod hasłem „Dla przyszłości Ukrainy” w celu patriotycznego wychowania dzieci. W składzie wysokomobilnej grupy Centrum Zabezpieczenia Moralno-Psychologicznego Sił Zbrojnych Ukrainy kilkakrotnie bywała na pierwszej linii frontu, skąd przywiozła ponad 100 portretów bohaterów, obrońców Ukrainy. Ma w swoim dorobku 50 wystaw indywidualnych. Uczestniczyła w ponad 50 zbiorowych wystawach ogólnoukraińskich i międzynarodowych. Ze swoimi plakatami zorganizowała i przeprowadziła pod rosyjską ambasadą akcję artystyczną na rzecz wsparcia Ołeha Sencowa oraz innych ukraińskich więźniów politycznych, uwięzionych przez Kreml. Maryna Soczenko owocnie pracuje również w dziedzinie malarstwa monumentalnego. Na zamówienie greckokatolickiej wspólnoty cerkwi św. Mikołaja na Askoldowej Mogiле, w małej kaplicy wojskowej Podwyższenia Krzyża Pańskiego, stworzyła malowidło ikony „Opieka Matki Bożej”, poświęcone bohaterom, którzy polegli za Ukrainę. Na fresku przedstawiono 55 portretów. Wśród nich są bohaterowie Niebiańskiej Sotni, żołnierze wojny ukraińsko-rosyjskiej, ochotnicy, cyborgi, Bohaterowie spod Krut, Strzelcy Siczowi, pułkownicy armii URL, atamani, ukraińscy kozacy i ruscy wojownicy. Przedstawiono cały heroiczny czyn ukraińskich zmagań wyzwoleńczych. Łącznie w kaplicy przedstawiono 70 portretów bohaterów. Tym samym artystka wnosi swój wkład w tworzenie Panteonu Wojskowej Sławy i walki o państwowość oraz niepodległość Ukrainy. W ubiegłym roku artystka została laureatką Narodowej Nagrody imienia Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. – Zaledwie tydzień przed rozpoczęciem kwarantanny zdążyłam zakończyć pracę nad kaplicą wojskową na Askoldowej Mogiле – opowiada pani Maryna. – Od dawna planowałam stworzyć portrety naszych poległych żołnierzy. Właśnie podczas kwarantanny udało mi się zrealizować ten zamysł. O wykonanie portretu starszego porucznika SZU, dowódcy plutonu czołgów Artema Abramowycza, który poszedł na taran rosyjskiego czołgu i heroicznie zginął w walce pod Stepaniwką 12 sierpnia 2014 roku, poprosili mnie żołnierze 30. brygady zmechanizowanej. Kiedy pracowałam nad portretem Aminy Okujewej, przyszedł mi do głowy obraz Anioła. Potem dowiedziałam się, że u muzułmanów istnieje kult aniołów, dlatego postanowiłam przedstawić anioła na tym obrazie. Z Muzeum Szistdesiatnykiw (Sześćdziesiątników) łączy mnie dawna twórcza przyjaźń. Wcześniej odbywały się tu moje wystawy poświęcone Majdanowi i frontowi. Zaprezentowanie swoich nowych prac zaproponowała dyrektor Muzeum Ołena Łodzynśka. Pracowaliśmy bardzo szybko, ekspozycję stworzyliśmy w dwa dni. Portrety wykonano podczas wyjazdu na front w ubiegłym roku. Malowałam żołnierzy z natury, zdecydowaliśmy się wspólnie zaprezentować nasze prace. Tutaj można dostrzec pewną bliskość i określony kontrast. Są prace bardziej realistyczne, są też bardziej umowne. Prace Iwana stworzono na wzór antycznej rzeźby, a moje to estampa i formy drukarskie. Zajmuję się tym od wielu lat. Miałam wiele wystaw. Jedna z najważniejszych odbyła się w Narodowym Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej, także
Andrij Iljiński i Iwan Hryhorjew z zadowoleniem pozowali, rozmawiali, opowiadali o sobie, dla nich to psychiczne rozładowanie i odpoczynek. Chciałam wyrazić miłość, zachwyt i szacunek dla naszych Bohaterów, żeby ludzie mogli spojrzeć im w oczy i zobaczyć, jak mężni i piękni są nasi obrońcy. Są bardzo różni, ale wszystkich łączy miłość do Ukrainy, męstwo wojskowe, honor i niezłomny duch walki. Większość z nich jest na froncie od 2014 roku. Oczywiście zauważałam też zmęczenie, to przecież żywi ludzie, jednak bojownicy wspierają się nawzajem, nie tracą poczucia humoru. Portretów jest bardzo dużo. Pomieszczenie wszystkich po prostu nie pozwoliło na to, by powierzchnia sali wystawowej była większa. Niektóre prace nie są jeszcze oprawione. Ich historie porażają. Jeden wojownik wspominał, że był ranny pod Iłowajskiem. Warunki były bardzo trudne, zmuszeni byli zostawić go w pasie zadrzewień, żeby potem go zabrać. I trzy dni on oraz jeszcze dwóch rannych towarzyszy broni czekali w krzakach, aż zabiorą ich nasi. Tego horroru nie da się przekazać. Na otwarcie wystawy przybyło wielu znanych na Ukrainie ludzi. Wśród nich Ołeś Szewczenko, Ołeksandr Hudyma, Dmytro Stepowyk, moi koledzy z Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy, przedstawiciele OUN i KUN, krewni poległych wojowników. Z historykiem Serhijem Kowalenką pracuję nad książką, która ma popularyzować bohaterów przedstawionych w kaplicy wojskowej na Askoldowej Mogiле. Kontynuuję serię poświęconą naszym wojownikom, a także tworzę obraz o cyborgach. Na dzień miasta Myroniwka, gdzie mieszkałam w dzieciństwie, będę prowadzić wystawę w miejscowym muzeum krajoznawczym. Może zdążę namalować ich bohaterów, którzy wrócili z frontu lub zginęli w wojnie ukraińsko-rosyjskiej. Planuję także nową podróż na front. Mam nadzieję, że zdążę odwiedzić wschód Ukrainy do końca roku. Dla mnie to bardzo ważne. Nisko chylę głowę przed naszymi wojownikami. Wielkie im dzięki. odbywały się wystawy w wielu salonach Kijowa. W nowej ekspozycji zaprezentowano grafiki, które zostały stworzone głównie w 2017 roku. W zasadzie wychodziłem od kobiecych form, kobiecych wizerunków przez miłość do dawnej plastyki. Stąd pewna umowność i stylizacja. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora W Muzeum Szistdesiatnyctwa, które jest częścią składową Muzeum Historii Miasta Kijowa, otwarto wystawę malarstwa i grafiki Maryny Soczenko „Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie”. Ekspozycja poświęcona jest ukraińskim wojownikom-bohaterom, którzy, poświęcając swoje życie i zdrowie, bronią Ukrainy przed rosyjskimi okupantami. Wystawa odbywa się przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
Машинний переклад
w gatunkach malarstwa i rzeźby, a także jako pedagog, historyk i teoretyk sztuki. Jego prace znajdują się w galeriach „Синій вечір” (Niebieski Wieczór), „Капітал Арт Клуб”, w zbiorach NSChU oraz w licznych kolekcjach na Ukrainie i za granicą. – Urodziłem się w rodzinie twórczej, pracuję w dziedzinie grafiki książkowej i malarstwa – powiedział Iwan. – Moje prace rzeźbiarskie można zobaczyć w Kijowie. W pewnym momencie, pod wpływem Andrija Iljinskiego, zacząłem lepić, aby odejść od akademickiego, szkolnego dyskursu w malarstwie, od surrealistyczności własnej rodziny. To ciąg pamiątkowych form, który nawiązuje do gatunku antycznego. W naszym współczesnym świecie my, artyści, poruszamy się po omacku, staramy się zrozumieć, co tkwi w środku pragnienia. Tego rodzaju plastyką zacząłem zajmować się kilka lat temu. Prowadzę także pracę nad nowym projektem artystycznym. A Andrij Iljinski ukończył wydział graficzny Moskiewskiego Instytutu Poligraficznego (pedagog P. Zacharow). Od 1973 roku jest uczestnikiem ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystaw. Brał udział w biennale ceramiki w Faenzy (Włochy), Międzynarodowym Festiwalu Rzeźby, Ceramiki i Garncarstwa w Gumazier-Luber (Francja). Jego prace znajdują się w Narodowym Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoratywnej (Kijów), Narodowym Rezerwacie Ukraińskiego Garncarstwa w Opiszném, w prywatnych kolekcjach na Ukrainie, w Izraelu, Niemczech, USA i Szwajcarii. – Inicjatywa organizacji tej wystawy należy do Iwana Hryhoriewa – zaznaczył Andrij. – My
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
autora z widzem. Jedyne, co dwukrotnie wykorzystałem, to monologi z innych jego sztuk. Jeśli przeczytamy wszystkie 19 sztuk Hanoha Levina, to zobaczymy, że są one o tym samym. We wszystkich dominuje temat syna i matki. Autor miał bardzo trudne relacje ze swoją mamą. I w dniu, w którym otrzymał pierwsze uznanie, dowiedział się, że jego mama zmarła. A wcześniej przez trzy lata się nie widzieli. We wszystkich jego tekstach obecna jest myśl, że nie zdążył zrobić czegoś ważnego w swoim życiu. Kiedy bierzesz jakiś monolog z innej sztuki, to nawet nie zauważasz, że pochodzi z innego utworu. Nigdy nie jestem zadowolony z tego, co robię. Nawet boję się być zadowolony z wykonanej pracy. Bo moja praca to zawsze poszukiwanie. Mam wiele planów twórczych. Obecnie piszę sztukę na podstawie nowej ukraińskiej powieści (tytułu na razie nie będę ujawniać). Będą tam wątki historyczne i współczesne, poszukiwanie przez Ukrainę nowego oddechu i nowej drogi. Mam nadzieję wystawić ten spektakl jeszcze w 2020 roku. Zaangażuję w nim wielu aktorów. Po tym, najprawdopodobniej, będzie utwór Friedricha Dürrenmatta, przyglądam się także szekspirowskiemu „Królowi Learowi”. Otrzymałem zaproszenie z Węgier, być może będzie inscenizacja we Lwowie. Na przyszły rok jest porozumienie w sprawie inscenizacji w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu. pamiętać o ważnych kwestiach bezpieczeństwa w mieście i na drodze. Dekoracje i kostiumy w spektaklu są proste i zrozumiałe. Nawet najmniejsze dzieci od razu rozpoznają kogucika i pieska. A inspektor Petrenko to już postać podręcznikowa, nasz superbohater, ukraiński odpowiednik radzieckiego wujka Stiopa. Mamy wiele pomysłów na nowe inscenizacje. Ale znajdujemy się w trudnej sytuacji finansowej i ekonomicznej. Mówienie o dacie nowej premiery to duże ryzyko. Musimy jeszcze odpracować te spektakle, które odwołano w marcu-kwietniu, ale na które sprzedano bilety. Wiele straciliśmy przez to, że nie pracowaliśmy przez trzy miesiące. Jesteśmy niezależnym teatrem i jedynym źródłem naszego finansowania są nasi widzowie… Ale życie toczy się dalej – i „show must go on”… Więc obecnie w Teatrze na Mychajłowskiej trwają próby spektaklu „Ludzie Forbesa”. Również na podstawie sztuki Maryny Smilanec, ale tym razem dla dorosłych widzów. Będzie to komedia awanturnicza. Spektakl poruszy temat różnorodnych szkoleń biznesowych i piramid, które oszukują ludzi. Będziemy starali się ostrzec widzów, aby byli bardziej uważni, wszak „darmowy ser jest tylko w pułapce na myszy”. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO
Машинний переклад
Spektakl powstał na motywach sztuki o tym samym tytule autorstwa klasyka literatury izraelskiej XX wieku Hanona Levina. Oprócz dramaturgii autor poświęcał uwagę poezji, prozie, stworzył szereg scenariuszy, na podstawie których nakręcono filmy, owocnie łączył pracę literacką z działalnością reżyserską w teatrze i telewizji. Utwór „Krum” to pierwsze w Ukrainie odczytanie jednej z najpopularniejszych sztuk H. Levina w ukraińskim przekładzie z hebrajskiego M. Biełeńkiego. Historia Kruma – głównego bohatera sztuki, utrzymana w gatunku tragikomedii, to historia niejednego pokolenia końca XX – początku XXI wieku. Wieczny konflikt bohatera z życiem. Poszukiwania siebie, swojego przeznaczenia, a jednocześnie niewiarygodna amorficzność egzystencji, wieczne oczekiwania, że ktoś za ciebie rozwiąże problem, przełamie inercję, znudzoną szarą stałość bytu, która wciąga człowieka w swoją zaprogramowaną rutynę. Kto wyprowadzi cię w końcu z tak zwyczajnej, nudnej, lecz jednocześnie zwodniczej strefy komfortu? Instynktownie ci naiwni, infantylni marzyciele, odczuwając jednostajność codzienności, próbują w jakikolwiek, nawet niestandardowy sposób upiększyć, jak im się wydaje, swoje zniekształcone życie, jednak mimo wszystko kontynuują płynięcie z prądem, nawet nie domyślając się, że życie przeżyte jest na marne. Autorzy spektaklu na czele z reżyserem-inscenizatorem Dawidem Petrosjanem śmiało wykorzystują wyraziste środki teatralne wyrazu artystycznego, które jednocześnie sprzyjają polifoniczności i obrazowości przedstawienia. – Tak jak moje poprzednie prace, nową sztukę do wystawienia wybierałem sam – zaznaczył Dawid Petrosjan. – Jak wszyscy reżyserzy, wybieram utwory w zależności od tego, o czym myślę, co jest interesujące, jaką estetykę chciałbym wypróbować. Właśnie z tego rezonuje ten czy inny materiał. – W naszym teatrze jest cała seria spektakli-lekcji – opowiada Maryna Smilianec. – Początkowo pojawił się spektakl o etykiecie dla maluchów „Alfabet dobrych manier”. Jego celem jest od małego przyzwyczajanie dzieci do dobrych manier, aby wiedziały, kiedy mówić „dziękuję”, „proszę”, „dzień dobry” itd. Potem pojawiła się bajka „Mój domowy dziki lis” o ekologii. Jest ona już dla dzieci nieco starszych. Tutaj mówimy o naszym środowisku, przyrodzie w ogóle. Mowa jest także o cyrkach, gdzie znęcają się nad zwierzętami. A zwierzęta powinny żyć w naturalnych dla nich warunkach. W repertuarze teatru jest też bajka „Przygody gnomów w mieście Światłoforsku”. Ona też jest o zasadach ruchu drogowego, tak jak „Wakacje w wielkim mieście”. Napisałam ją rok temu. Premiera miała odbyć się jeszcze w marcu, ale z powodu kwarantanny przeniesiono ją na lipiec. Staram się, aby moje sztuki dla maluchów koniecznie miały charakter edukacyjny. To nie powinny być po prostu rozrywkowe historie. Celem jest przede wszystkim wychowanie moralno-etyczne. A każdy spektakl to wesoła lekcja, ale na poważny i ważny temat. Pomagamy dzieciom przyswajać to, o czym im, mam nadzieję, opowiadają rodzice w domu i nauczyciele w szkole. W planach jest zrobienie bajki o A materiał jest dla mnie interesujący właśnie swoimi możliwościami. W sztuce nie ma nic nowego. Zresztą wszystkie inne utwory dramatyczne napisano na te same tematy. Jednak różne sztuki dają różne możliwości. Każdy autor ma swój określony styl, swoje spojrzenie na codzienne tematy. Te tematy spotykamy i u Czechowa, i u McDonagha. Ale to wszystko różni autorzy i mają oni swoją określoną stylistykę. Można wybrać dowolną sztukę i odkrywać te czy inne tematy. Ale chce się korzystać z tych możliwości, które daje autor. Ten utwór był mi dawno znany. Czytałem go w przekładzie na rosyjski. Widziałem wiele spektakli na podstawie tej i innych sztuk dramaturga. Ale właśnie ta sztuka wydała mi się najciekawsza ze wszystkich jego utworów. Przekładu na język ukraiński nie było. Zwróciliśmy się do Mariana Biełeńkiego, ponieważ dużo tłumaczył tego dramaturga. Jestem bardzo zadowolony, że dyrektor-kierownik artystyczny teatru im. Iwana Franki Mychajło Zacharewycz śmiało zgadza się brać współczesne niestandardowe teksty do repertuaru teatru. Próby zaczęły się jeszcze przed kwarantanną, a po jej złagodzeniu zaczęła się aktywna praca na scenie. Wcześniej spektakle mogli wystawiać po 3-4 lata. Ale dzisiaj ludzie żyją już w zupełnie innym rytmie. Ogółem proces prób trwał około czterech miesięcy. Bohaterowie spektaklu „Krum” są pewni, że prawdziwe życie istnieje gdzieś tam daleko. Główny bohater marzy, że pewnego dnia nagle obudzi się jeśli nie genialnym, to wybitnym powieściopisarzem. I to uczucie, że życie jest jeszcze przed nim, że można je rozpocząć od początku, jutro, przemieniło wszystkich bohaterów sztuki w błądzących somnambulików, którzy istnieją w wiecznych snach swoich nadziei. Szybciej postrzegają życie telewizyjno-serialowe, uważając je za rzeczywistość, niż własne, które wydaje im się niezrozumiałe i obce. Jedynie miłość matki jest w stanie nadać siły głównemu bohaterowi, skłonić go do działania, jednak, niestety, uświadomienie tego przychodzi zbyt późno. Syn marnotrawny nie ma do kogo zwrócić się o przebaczenie. Rolę Kruma wykonuje artysta ludowy Ukrainy Ostap Stupka. To jego rola, jego psychotyp, jego bohater literacki, jego ciało, jego głos, maniera, stylistyka. Wszystkie te cechy aktora pomagają uczynić tekst literacki żywą tkanką spektaklu. Ostap Bohdanowycz to profesjonalny aktor z profesjonalnej rodziny, bardzo poważnie podchodzi do pracy. A z profesjonalnymi ludźmi zawsze przyjemnie się pracuje. Od nich stale coś bierzesz, czegoś się od nich uczysz. W spektaklu zebrali się profesjonaliści. Nie mieliśmy ani jednego konfliktu, ani jednego sporu. Inna sprawa, że dla nas wszystkich sztuka i styl, który wybraliśmy, były niezwykłe. Rozumiałem, że wszyscy robimy krok w nieznane. Dla mnie i wszystkich aktorów było to nieznane terytorium – robić spektakl nie gatunkowy, nie literacki, nie akcyjny, a właśnie stylistyczny. Być może jeszcze nie zrobiliśmy do końca tego, co planowaliśmy, ale cieszy, że kontynuujemy pracę. W pewnym stopniu dla nas wszystkich ten spektakl był szkołą. W spektaklu zaangażowani są wspaniali aktorzy – Ołena Chochłatkina, Ołeh Stalczuk, Natalija Korpan, Natalija Jaroszenko, Ludmyła Smorodina, Wasyl Basza, Switłana Kosołapowa, Andrij Romanij, Ołeksandr Łohinow, Wołodymyr Nikołajenko. A także wspaniali wykonawcy, których widz zobaczy w drugiej obsadzie. Myślę, że będziemy coś zmieniać, coś dodawać, coś skracać. Praca nad spektaklem będzie trwać, mimo że już pracujemy nad nową inscenizacją. Nigdy nie zmieniam autora. Moim celem jest zapoznanie autora z aktorami, żeby aktorzy zapozn Nową premierą Sceny Kameralnej im. Serhija Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki stał się spektakl „Krum” w reżyserii Dawida Petrosjana.
Машинний переклад
Repertuar Teatru „Sonečko” – teatru dla całej rodziny, działającego przy Centrum Sztuki „Nowy Ukraiński Teatr”, niedawno wzbogacił się o nowy spektakl. Kierownik artystyczny teatru Witalij Kino wystawił sztukę współczesnej ukraińskiej dramatopisarki Mariny Smiljanec „Wakacje w wielkim mieście”. Jest to spektakl interaktywny, który nie tylko zabierze małych widzów w świat niezwykłych przygód, lecz także pokaże historię prawdziwej przyjaźni i pomoże lepiej zrozumieć zasady ruchu drogowego.
zawodów. Chcemy, żeby dziecko od najmłodszych lat zastanawiało się nad tym, czym chciałoby zajmować się w przyszłości. Będziemy mówić o zawodach, są one różne, ale każdy z nich przynosi jakąś korzyść. Jest pomysł, by zrobić bajkę po angielsku, żeby dzieci mogły utrwalić swoją wiedzę z angielskiego. Jeśli to doświadczenie się uda, być może sięgniemy także po inne języki. – Nasze pierwsze spotkanie z Mariną Smilianiec jako dramatopisarką odbyło się, kiedy pracowaliśmy nad jej sztuką „Kraina poważnych” – kontynuuje Witalij Kino. – Jej sztuki brali do inscenizacji w Teatrze na Michajłowskiej także inni reżyserzy. Larysa Semyrozumenko wystawiła spektakl „Metody wychowania małych gagatków” na podstawie sztuki „Psia buda”, a Polina Kino wybrała sztukę, która znana widzom jest pod tytułem „Kefir, zefir i kaszmir”. Jako artystyczny kierownik teatru lubię te historie. Są bardzo ludzkie, współczesne, zrozumiałe, głębokie, z ciekawym drugim planem. Obecnie są to nasze najpopularniejsze spektakle, na które zawsze są aншлаги, a bilety wyprzedają się z wyprzedzeniem. Pojawiła się idea, by wspólnie stworzyć szereg edukacyjnych spektakli dla maluchów, w których bralibyśmy jakiś poważny temat z życia społeczeństwa i rozwijali go poprzez bajkę. Zanim pokażemy te spektakle na scenie teatru, umawiamy się z placówkami edukacyjnymi, klubami dziecięcymi po to, by, że tak powiem, „sprawdzić” je na młodej publiczności już podczas tych pierwszych pokazów. Po każdym takim pokazie „przedpremierowym” wprowadzaliśmy poprawki do tekstu, zmienialiśmy spektakl. Czasem nawet skracaliśmy lub dodawaliśmy nowe sceny. Używamy interakcji. Podczas takich pokazów spektaklu „Wakacje w wielkim mieście” same dzieciaki zaproponowały pomysł, by pokazać, jak należy zachowywać się w transporcie miejskim. Dodaliśmy więc wesołą scenę w tramwaju! Z niej maluchy dowiadują się, że trzeba trzymać się poręczy, ustępować miejsca, nie śmiecić itp. Takie proste rzeczy dla maluchów to poznawanie życia, wychowanie odpowiedzialnego obywatela. Na scenę teatru wprowadzamy już ten rezultat, który otrzymaliśmy po publicznych pokazach dla dziecięcej widowni. W spektaklu są trzy męskie role. Wykonują je nasi najmłodsi aktorzy. Obecnie są to studenci-absolwenci 4 roku Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki. A spektakle dziecięce to właśnie ten materiał, na którym najlepiej się uczyć. Myślę, że taki trening mistrzostwa będzie pożyteczny dla naszych młodych aktorów Jewhenija Juszczuka, Daniiła Kino i Władysława Swedeniuka. Chłopcy z zapałem zabrali się za tę bajkę. Podczas prób wielu wymyślali sami, wielu proponowało. Dzieci nie tylko słuchają tych historii, ale też biorą udział w tych momentach, które mają za-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ред.). Wtedy zetknąłem się z tym po raz pierwszy i byłem po prostu zdezorientowany serią „odrzuceń”. Jeździłem za własne pieniądze do Kijowa, wynajmowałem tam mieszkanie, czekałem. Wyglądało to głupio, jakbym znowu zaczynał karierę. „Po co mi to?” – pomyślałem wtedy i postanowiłem rzucić kino. Choć czasem pojawiali się tacy chłopcy jak „Танок на майдані Конго”. Słuchałem ich jeszcze jako student. A tu nagle przyszli i zaproponowali: „Rób kadry, jakie chcesz, potem zmontujemy”. I w ciągu 18 godzin nakręciliśmy teledysk „Мій демон”, jestem im bardzo wdzięczny. Ostatnio były to jedne z najlepszych moich 18 godzin.
– Jak sądzicie, czy Ukraina już dojrzała do tego, by rządzili nią wojskowi?
– Po tym, jak przez cztery doby umiera ukraiński żołnierz i po tym, jak ukraińscy marynarze bez jednego strzału oddają okręty przeciwnikowi? Po tym, jak udaną ofensywę naszej armii można zatrzymać jednym telefonem, a jeszcze zmusić do wycofania się z pozycji? Nie, nie sądzę, by nadszedł czas, w którym wojskowi mają przejąć władzę. Nie dadzą rady. Brakuje wiedzy, brakuje honoru, charakteru. Czym jest charakter? To stosunek do wszystkiego, i kiedy zderzają się różne stosunki do czegoś, pojawia się wzrost osobowości. A ja mam wrażenie, że większość ludzi, którzy mieszkają na Ukrainie, jest po prostu bezcharakterna.
Ciało poległego bohatera – trzeba było je jak najszybciej zabrać! Przypomnijcie sobie mitologię grecką: na co poszedł stary Priam, by z obozu wroga zabrać zwłoki zabitego syna, Hektora?! Bo w takich przypadkach nie liczy się straty! Tymczasem u nas – hańba. Do diabła – przez cztery doby można już było wykopać tam do niego okop!
(Następuje jedna z tych długich pauz, o których była mowa wyżej – red.).
– „Co robić z Donbasem”, proponują różne warianty: czerwo-
Машинний переклад
W ciągu minionych lat zdążył stać się symbolem oporu rosyjskojęzycznych Ukraińców wobec reżimu Rosji i jednym z liderów przestrzeni online pod względem ilości wylanej na niego negatywności. Zarówno w Rosji, jak i na Ukrainie, także od tych, którzy jeszcze wczoraj nazywali siebie wielbicielami, a nawet przyjaciółmi. Powiedzieć, że to „odwrotna strona sławy”, byłoby nie na miejscu. Choćby dlatego, że tą sławą już dawno się nie przejmuje, a za swoje przekonania zapłacił wysoką cenę. Stawki nadal pozostają wysokie – chodzi nie tylko o spokój bliskich Anatolijowi ludzi, ale i o zamachy na jego życie. Wreszcie po drugiej stronie ekranu (rozmawialiśmy przez Skype’a) rozmawiał ze mną raczej nie aktor (choć byłych, rzecz jasna, nie ma), lecz nieco ironiczny filozof. Co prawda, równie kategoryczny i skłonny do maksym – takim znają Paszynina, odkąd spalił mosty z Moskwą i poszedł na front. Nie raz podczas tego wywiadu zawisała pauza. Nie miała nic wspólnego z podręcznikową aktorską grą: po prostu trzeba było poczekać, aż nieco opadnie temperatura emocji. Rozmawialiśmy bowiem przeważnie na bolesne tematy – o wojnie, o stosunku Ojczyzny do jej obrońców, o kulturze, która – wcale nie jest „terytorium pokoju”.
„Do przekleństw przywykł, do dobrych słów – jeszcze nie” – Sześć lat temu ogłosił Pan niechęć do powrotu do ukraińskiego kina. Czy od tamtej pory zrewidował Pan tę decyzję? – Nie. Zwłaszcza gdy sytuacja w Ukrainie przypomina festiwal rozpasanych transwestytów. U nas ludzie przywłaszczają sobie jakieś specjalności lub zasługi, które zupełnie do nich nie pasują, i nie ma kto obronić zawodu. W związku z tym zastanawiam się, czy to odpowiada cywilizacyjnym cechom – mam na myśli cywilizację zachodnią, bo to ona w końcu jest jedyną, która została stworzona, i to zaledwie kilkaset kilometrów od nas. Widzę, że nie, zamiast kultury i sztuki mamy u siebie jakiś balagan. Dlatego nie mogę zajmować się kinem w towarzystwie ludzi, którzy nie mają zawodowego, a choćby estetycznego stosunku do niego. W naszej kulturze panują ludzie-koczownicy. Kiedy Włosi chcieli kiedyś otrzymać plac targowy, wezwali architekta ze swojej cywilizacji, i zbudował on Piazza degli Uffizi (gdzie obecnie znajduje się światowej sławy muzeum sztuki – red.). A u nas zamiast placu targowego zawsze wychodzi bazar, bo zajmuje się tym człowiek, który nie ma żadnego pojęcia o Piazza degli Uffizi. Nie chcę brać udziału w paradzie patologii. – Ten „parad” dotyczy nie tylko kultury. Klasyczne „co robić?” – Jest czas rozrzucać kamienie, jest czas je zbierać. Podczas wojny trzeba zajmować się wojną. Logika wojny nawet w sztuce podpowiada właściwe posunięcia i jasne warianty. – Brał Pan udział w tej wojnie. Chciałby Pan ponownie wrócić na front? – Wie Pan, gdyby nas nie wyprowadzono z „zera”… Służyłem ponad pół roku i dalej bym tam pozostał, w ukraińskiej armii ochotniczej. Ale stosunek do ochotników teraz jest całkowicie zrozumiały – jak do bandytów... Obecnie z konieczności opuściłem linię frontu, ale uważam, że dopóki trwa wojna, trzeba się nią zajmować. Siedzenie na tyłach i wyjadanie wolontariuszom było mi nieciekawe, a walczyć – owszem. – Pytano Pana już o to, ale wtedy nie usłyszałem odpowiedzi. Dlatego proszę wybaczyć cynizm – dlaczego wciąż Pan żyje? Biorąc pod uwagę długie ręce rosyjskich służb specjalnych. – Po pierwsze, muszę tu podziękować mojej żonie Lesi, ona jest u mnie mądralą. Było kilka zamachów na mnie, skąd się nie spodziewałem, i wiele rzeczy otworzyła mi oczy właśnie Lesia. Zwłaszcza po tym, jak do nas strzelano. – ?! – Wielu ludzi wraca z wojny. Ochotnicy, na przykład, też powinni dostawać jakąś pensję… A wracają tam, skąd odeszli, i zazwyczaj zastają pustkę. I wtedy pojawiają się ludzie, którzy za pieniądze proponują kogoś usunąć. A ty – walczyłeś,
potrafisz to robić łatwo, i masz 33 warianty „wykonania zamówienia”. Niektórzy się na to łapią, i musiałem się z nimi zmierzyć. – Czy dobrze rozumiem, że do organów ścigania się nie zwracali? – Nie. Nie wiążę się z tym państwem. Całkiem normalnie podchodzę do życia – jeśli ci było pisane umrzeć, to umrzesz, i „hura”. A biegać po policjach… Życie jest krótkie, i trwonić je jeszcze na stosunki z państwem, które cię nie potrzebuje?... Pewien ukraiński dziennikarz „znakomicie” się o mnie wyraził: że jestem „obiektem biologicznym” i trzeba mnie postawić na kolana, a dalej jeszcze więcej bzdur. Ale za tę definicję jestem nawet wdzięczny: tak, „obiekt biologiczny”, nie mam dokumentów, pieniędzy i żadnych stosunków z państwem. Walczyłem wyłącznie z wezwania serca i nie pobierałem za to żadnej zapłaty. – Czy nadal ma Pan rosyjski paszport? – Żyję jak w bajce (śmieje się – red.). Nie wierzę w starość, więc nie martwię się żadną emeryturą ani podobnymi głupstwami. Moja żona zawsze daje mi mądre rady i ani razu nie żałowałem, że ich posłuchałem. Lesia jest prawnikiem. Rozważaliśmy różne sposoby, by jakoś uzyskać ukraiński paszport albo przedłużyć rosyjski – choćby po to, by uzakonić nasze stosunki. Ale nie jestem jedyny – wielu ludzi zderza się z nieprzebytym murem biurokracji i otwarcie wrogim podejściem. Ja z tym zetknąłem się niezliczoną ilość razy, dość. Dlatego odpowiada mi obecny stan rzeczy – niczego nie chcę od państwa, ale proszę je, by do mnie nie zaglądało. – Z czego zatem Pan żyje? – Moje potrzeby są dość skromne i kosztują mało nawet przy dzisiejszej sytuacji gospodarczej. Lubię siedzieć w domu. Żona prowadzi własny biznes, ponieważ jedno z moich wykształceń jest ekonomiczne, czasem coś jej podpowiadam. I razem nam się udaje. Do tego koronawirus – ciekawa sprawa. Moja 16-letnia córka Sasza przez miesiące kwarantanny nauczyła się dwóch języków, a ja teraz staram się opanować angielski. Przez rok uczyłem ją chemii, i ona już przyswoiła kurs uniwersytecki. To są rzeczy, które przynoszą szczęście: wiedza, a do tego – wolność i honor. Po prostu dowiadywanie się czegoś nowego to radość, dlatego zajmuję się samokształceniem, dużo czytam. Do tego bodźcem jest to, że dzieci uczą się tak szybko, iż trzeba odpowiadać ich rozwojowi, jeśli chcesz, by cię szanowano. Teraz tyle wykładów online – Harvardu, Oksfordu, Yale’a, Massachusetts! Jeśli nagle któryś z nich jest bez tłumaczenia, pomaga córka. – Pański zerwanie z Rosją w 2014 roku, a potem – gdy poszedł Pan walczyć za Ukrainę, wywołało ogromny efekt medialny. Co w tym było najtrudniejsze? – Do przekleństw przywykłem, do dobrych słów nijak nie mogę przywyknąć (uśmiecha się – red.). Najtrudniejsze, gdy byłem „na zerze”, a tam zagłuszają telefony i nie mogłem skontaktować się z rodzicami. Wtedy dwukrotnie podawano, że zostałem zabity. Rodzice przez to „nabawili się” cukrzycy. Tego sobie nie mogę wybaczyć, nie przewidziałem, że może być aż taka podłość. – Czy w Rosji zostali ludzie, którzy są z Panem na tej samej fali? – Zostali tam na zawsze. Zostali zabici.
„Z Donbasem – tylko wojna, bez wariantów” – Decyzja o wyjeździe na wojnę: jak do niej doszedłem? – Kiedy w latach 2010–2011 zająłem mniej więcej aktywną obywatelską postawę… Widzi pan, kiedy zna się historię… (Wzdycha – red.). 1 marca 2014 roku pozwoliłem sobie na apel do narodu rosyjskiego, bo rozumiałem: będzie to samo, co wielokrotnie powtarzało się w przeszłości. Będzie własny obwód sudecki i początek nowej wojny. Ale gdyby uniknąć nowej monachijskiej zmowy i twardo zmiażdżyć agresora, wybić mu zęby, nie zatrzymując się, to można byłoby nie ponosić ogromnych ofiar. Wtedy, nota bene, Krym był jeszcze przez dwa tygodnie ukraiński. Potem go zajęto i stało się jasne: wojna. Znałem też wspaniałe strony mojego narodu, ukraińskiego. Przecież urodziłem się tutaj, wychowałem, a jedno z nazwisk moich przodków to Lutenko. Więc cechy narodowego charakteru są mi właściwe. Szukałem powodu… Najpierw wolontariuszyłem. Potem, gdy skończyły się pieniądze przywiezione z Moskwy, próbowałem tu grać w filmach. Ale napotkałem oszustwo. Zgłaszają cię do prawyborów, na twoje nazwisko otrzymują pieniądze z budżetu… – A potem? – A potem na pytanie „dlaczego u was nie gra Paszynin, przecież pod niego zakładaliście honorarium?” mówiono: „odmówił”, „zapił”, „zwariował”, „wygląda kiepsko”. Jednym słowem, zaczęły się zmyślenia bezwstydnych ludzi. Mimo to i tak miałem szczęście. Jestem chyba jedynym aktorem w Ukrainie, który otrzymał honorarium minometem – za film „Post-traumatyczna rapsodia”. A potem walczyliśmy nim na froncie. – Nie chce pan wymienić tych filmów, których autorzy postąpili wobec pana nieuczciwie? – Było ich kilka. Wystarczy poszukać w Internecie „nieudane ukraińskie filmy”, a na pewno będą na liście! (Śmieje się –
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
…zawrzeć „rozejm”, zbudować mur albo powiedzieć „diabli z nimi, żyjemy bez nich”. A jaki jest Pański? – Wojna. Żadnych rozmów nie może być z przeciwnikiem, który tak się zachowuje i jest zdolny do wszelkich podłości. Wojna, bo innej drogi nie będzie. Przez tyle setek lat, kiedy nas niszczono, Ukraińcy zasłużyli na to, by raz na zawsze zakończyć próby wszelkich państw podnoszenia „kwestii ukraińskiej”. Nie wierzę, że przeciwko nam stoi wróg, który będzie walczył do ostatniej kropli krwi, tak jak robią to Ukraińcy. Widziałem ich poziom – bardzo niski. Zauważyłem ciekawą osobliwość, i podręczniki fizjologii mają rację – tylko rozumny człowiek może być odważny, a wśród wrogów rozumnych nie obserwowałem. Dlatego trzeba wykorzystać to, czego nam nigdy nie brakowało – talenty i odwagę. – Ale też przeciwnik, jak w ich klasyce – „potwór rozdęty, ogromny” – i z zapasem broni jądrowej. – Najważniejsze to choćby pokazać zęby. Dobrze, niech potem mówią, że był to przedśmiertny grymas, ale zęby przynajmniej pokażę.
„Wolni ludzie nie istnieją bez broni” – Czy wolność i obywatele Rosji to pojęcia zgodne? – Istnieje wyraźny marker: kiedy zaczyna się rewolucja, albo przyspieszone przewartościowanie wartości, czy psychofizyczna fala, czy pole informacyjne. Nazwijcie to olśnieniem, albo niech to będzie jak katharsis widowni po szczerze zagranym spektaklu. A więc o markerze: dopóki nie ginie policjant, sakralny nosiciel nietykalności władzy, wszystkie te masowe protesty to nic więcej niż wylewanie negatywnej energii. Dopiero gdy policjant zrozumie, że z pracy może nie wrócić, bo na demonstracji spotka opór wolnego, uzbrojonego narodu – tylko wtedy coś zacznie się zmieniać. A na postradzieckiej przestrzeni o wolności mówić nie sposób, bo źródłem władzy są właśnie wolni i uzbrojeni ludzie. Bez broni o wolności nie ma co nawet się zająknąć, i tylko w przeciwnym przypadku władza jest skierowana na korzyść społeczeństwa. Istnieje fizjologiczna cecha odróżniająca człowieka od zwierzęcia – to strach przed bronią. Przepraszam, ale człowiek, który boi się wziąć ją do ręki, jest bliższy zwierzęciu. Bo broń to tylko narzędzie. Tak, do rozwiązywania bardzo ważnych kwestii, ale one nie znikną, jeśli zrezygnujemy z narzędzia. Każdy powinien rozumieć: jesteś bezpieczny tylko do czasu, gdy obok jest ktoś z bronią. To, znowu, cywilizacyjny wybór wolnych ludzi. Kiedy żona także bierze do ręki automat i staje w obronie swojej własności obok męża, a nie krzyczy: „Wasyl, nie trzeba!”. Tak niedawno zrobiło przed swoim domem znane małżeństwo z USA w szczycie pogromów. Na szczęście ja mam właśnie taką rodzinę. Podczas kolejnego zamachu na nas żona wyrwała strzelbę jednemu z napastników. – Ile było zamachów? – Tych, którym nie zdołaliśmy zapobiec, cztery, a z resztą udało nam się „zygzakować”. – To znaczy jak? – To znaczy, że wszystko rozstrzyga granat F-1 – wyciągasz zawleczkę. I ludzie, którzy są niedaleko i celują w ciebie, rozumieją – zaraz wybuchnie. Tak trwało to do zimy, wiosną było już mniej więcej spokojnie. A zamachy – mniej więcej rok wcześniej. Przy tym jeszcze mnie oskarżano, rozpowszechniano plotkę, że jestem „szalony”. – A towarzysze broni z wojny – nie pomagali Panu? – Nie. Nie utrzymujemy kontaktów. Swój dług wobec nich spłaciłem, kiedy trzeba było zebrać pieniądze na leczenie itp., brałem w tym udział. Niektórzy z nich przyłączyli się do polowania na mnie, i to za niezbyt duże pieniądze. Ze względów bezpieczeństwa zrezygnowałem z kontaktów z towarzyszami broni. Na zawsze. – Czegoś nie rozumiem – po czymś takim nadal nazywacie ich „towarzyszami broni”? – Bo, po pierwsze, nie wszyscy przyłączyli się do tej gry. Choć bardzo się zdziwiłem, kiedy dowiedziałem się, kto dokładnie w niej był. Po drugie – jaka korzyść z takiej rozmowy? Pohałasować, wspominać „dawne wyczyny”? Niech je wspominają Czeczeni z tamtej strony albo morpiehi, którzy pamiętają mnie jako granatnika i kulomiotowego. Jak bardzo się bawiliśmy, kiedy wszyscy chcieli, żeby było strasznie. – Jak z tym żyć? Co daje siły? – Miłość. To ona ratuje, chroni i nagradza. Kiedy wiesz, że wieczorem obejmie cię ukochana żona, i to nie jak tchórza – to pomaga żyć, i jestem gotów jeszcze tak „pomęczyć się” (śmieje się – red.). – Czy może Pan opowiedzieć, jak się poznaliście? – To zbyt długa historia. – Dobrze, to może o rodzinie Pana rodziców. – Zwyczajna radziecka rodzina, której sprawiłem taki oto „prezent”, że przedwcześnie się postarzeli... Ale mama wtedy powiedziała: „Dobrze, idź walczyć”. Ojciec, który wkrótce skończy 86 lat, nawiasem mówiąc, także bardzo chciał iść na wojnę, ale dokąd że?.. Choć na froncie widziałem wielu starszych ludzi, są oni nadzwyczajni. Walczyłem z jednym z takich, pseudonim „Leśnik”. Wielki człowiek, służył na niebezpiecznej pozycji. – Jak widzę, w życiu dopisywało Panu szczęście… – Oczywiście. Był samolot, na lot którym nie zdążyłem, a on wybuchł – w 2004 roku. Miałem pójść na spektakl „Nord-Ost”, ale szczęśliwie na niego nie trafiłem, bilety do dziś się zachowały. Na froncie było mnóstwo sytuacji, bo „na zero” – tam każdy dzień to jak „dzień dobry”. Miałem szczęście do pedagogów i poszczęściło mi się urodzić w cudownej rodzinie, która zaszczepiła… Nie, „potrzebne punkty orientacyjne” – to chyba nie byłoby trafną definicją. Jednym słowem: „będzie tak, jak powiedział tata, i nie inaczej” – i rozumiem, że właśnie tak należało postępować.
Sakralne „jo” – Jak wyglądał twój typowy dzień na froncie? – Mniej więcej od 23 do 5 rano stałem na posterunku. Zazwyczaj to była walka. Choć ostrzał zaczynał się około 19, a gdy zapadał zmrok, rozkręcał się na dobre. Około 5.30 była zmiana, szedłeś spać do 11 rano, potem jedzenie, które trzeba było jeszcze przygotować. Od 12 do 16 – kopanie, a potem jakieś dwie godziny – czyszczenie broni, nabijanie taśm do karabinu maszynowego, przygotowanie do wyjścia. Zwykle na froncie jadłem raz dziennie, za to dużo piłem kawy – jeśli była. Tak – dość nudno. Ale to wynagradzała rozmowa z chłopakami. – Twój starszy brat także poszedł walczyć. Co mu przede wszystkim radzono? – Żeby wziął pseudonim, który będzie miał „jo”. Zaraz opowiem. To była szósta rotacja, poprzednie wracały z dużymi stratami. Chodzi o wysokość „Zenit”, która osłaniała podejście do lotniska w Doniecku. Poprosiłem chłopaków, którzy tam szli, o to samo i obiecałem, że wszyscy wrócą. Nie wiem, dlaczego, ale tak to u mnie było. Niektórzy z nich rzeczywiście zmienili pseudonimy. Potem, kiedy już wracali, dzwoni z autobusu dowódca ich rotacji: „Tolik, wyobrażasz sobie – stało się tak, jak powiedziałeś! U nas – żadnego zabitego, tylko trzech lekko rannych i dwóch kontuzjowanych. To niesamowite! Przyjedziemy do Lwowa i nie przywieziemy ze sobą smutku, tylko zwycięstwo”. Chyba naprawdę tego bardzo chciałem. Tłumaczono mi przecież, jaka to sytuacja, gdy trzeba przywozić do domu „dwusetnych”… Cały świat widział, jak ich witano – całe ulice na kolanach. To nie tylko znak szacunku dla poległego wojownika, ale i z powodu żalu, który spada na barki i każe nawet w kałuży klęknąć.– A jednak, dlaczego właśnie „jo”? – To rzecz sakralna. Nasi pedagodzy w Wyższym Teatralnym Uczelni im. Szczepkina w Moskwie wykładali na całym świecie, spotykali się z niezwykłymi ludźmi i hojnie dzielili się swoją wiedzą ze studentami. Jedną z takich wiadomości podzieliła się primadonna ekranu Rimma Sołncewa, że dźwięk „jo” chroni. – Nieprzypadkowo w Karpatach okrzyk „jo!” jest bardzo popularny. – Bez wątpienia. – Kiedyś w tamtych stronach kręcono „Skradzione szczęście”, moim zdaniem – nasz najlepszy serial dramatyczny. Zagrał pan w nim główną rolę.
– Wtedy, kiedy po raz pierwszy przyjechałem na zachód Ukrainy, znalazłem się w zdumiewającej europejskiej przestrzeni. Może nie była wystawna pod względem dróg czy komunikacji. Ale stół, który tam za każdym razem nakrywano, to wrażenie, którego nie tylko widzisz i zapamiętujesz – ty konsumujesz je każdą komórką swojego ciała. Dla człowieka, który żywił się z „Univermagu” i w tamtym czasie był mieszkańcem moskiewskiego „obszczaka” – to było nadzwyczajne. Wtedy na nowo odkryłem dla siebie Ukrainę i wtedy zrozumiałem, że tak smaczne rzeczy mogłem jeść tylko tam, a nie za granicą. W żadnej innej atmosferze nie dałoby się nakręcić podobnego filmu – z tak wspaniałymi aktorami, operatorem i reżyserem. Głównym bohaterem tego filmu jest atmosfera, która tam panowała. A jej koloryt podpowiada, komu w Ukrainie trzeba przydzielać pieniądze, by kręcić kino. Tymczasem u nas rozdaje się je z przytupem, żeby, broń Boże, nie trafiły do twórcy, który tworzy kulturę na wieki. A nie to, o czym zapomną już jutro. – Mam wrażenie, że żyjemy w epoce totalnej dekadencji, odnotowując upadek tu czy tam i wspominając lepsze czasy… – Bo kultura nie ma rączek i nóżek i nie można jej dać pieniędzy, a ona przyjdzie i wszystkiemu nada szlachetności. Na szczęście kulturę nosimy w sobie. A twórca kultury – to przecież bezcenne. Nie można wlać miliarda dolarów w kinematografię i otrzymać Scorsesego. Nie, ilość w jakość nie przejdzie – nigdy. U nas zaś do kultury – wciąż sowieckie podejście, w ogóle zaburzone są cywilizacyjne drogowskazy. Uprzejmość uchodzi za słabość, a podłość nazywa się „wariatywnością”. Wie pan, kto są najstraszniejsi „hitlerowcy”? Ci, którzy siedzą na ławeczce przy wejściu do klatki i wiedzą o was wszystko. Od razu mówię, że w żadnym wypadku nie usprawiedliwiam Hitlera. Szukałem definicji długo, ale kilka konkretnych dla siebie ustaliłem. Że wolność – to władza nad sobą, miłość – pragnienie oddania wszystkiego, a szczęście – to kiedy wszystko nie idzie na marne. A kultura – to stosunek do konkretnego wytwórcy wartości kulturowych. U nas zaś ona… Po prostu zajrzyjcie do komentarzy pod moimi wywiadami. Jeśli zaświadczasz coś poza kontekstem telewizora, idiotycznych haseł czy potrzeb, spotyka cię nie tylko atak, ale ciągła nienawiść. Do tego sporo tej nienawiści pisze się właśnie po ukraińsku. Choć ja traktuję to jak sposób zdobywania wiedzy. – Nawiasem mówiąc, o nienawiści po ukraińsku. Już dość wyeksploatowane, a mimo to aktualne hasło „wyszywankowe”, że ukraińskojęzyczni Ukraińcy – nie są tak pełnowartościowymi patriotami, jak ci, którzy mówią wyłącznie językiem państwowym. Czy zaprzecza pan, gdy słyszy podobne rzeczy? – Ja bym chciał zapytać, co oni – w sensie cywilizacyjnym. Kim oni są? Mają jedno kryterium – wszystko ma być nie tak, jak w cywilizacji. Choć to droga, która już została udowodniona, a wszystko inne prowadzi do katastrofy. Dla cywilizacji zaś najważniejsze wartości to honor, wolność i wiedza, a nie zaspokajanie jakichś zachcianek czy „porządków dziennych”. Jest wielu, którzy udają gorliwą działalność, mają gotowe rady, jak za pomocą gałęzi można rozwiązać problem moskali, ale przy tym nie rozumieją, że kierują nimi koczownicy. Bo koczowniczy styl życia wszczepia się wszędzie, zwłaszcza przez telewizję. To jest, kiedy „zmieniać można wszystko i choćby co roku”. Wrażenie, jakby ludzie stracili poczucie samozachowawczości i miłość do własnych dzieci, pozwalając na jakiś szalony eksperyment nad samymi sobą. Od już setek lat. Dlatego dziś mamy skutki negatywnej selekcji. Kiedy podczas wojny i totalnej zdrady służb specjalnych, oddawania terytoriów, nie znajduje się choćby jednego porucznika, który zastrzeliłby odstępcę – generała. Bo właśnie po to nosi się broń osobistą, by przerywać zdradę, a nie trzymać podwładnych w posłuszeństwie. I kiedy w takiej chwili wybiera się cukiernika, który służył jako dawny, którzy strzelali do własnego narodu – tu, mówiąc szczerze, się pogubiłem. A potem wybiera się kogoś, kto nie jest niczym lepszy… Nie wiem, jak tu jeszcze można rozmawiać, poza pisaniem wierszowanych bajek o tym, co się dzieje. Ja to robię na swojej stronie na Facebooku. – Czytałam… Smutne to wszystko… – Wie pan, na froncie bywały rzadkie chwile radości, ale właśnie one są też najcenniejsze. Pamiętam, jak chłopaki opowiadali o suchych racjach, które docierały z naszej zagranicznej diaspory na front. O pakietach krwiotamujących, z których, dzięki niebiosom, ktoś korzystał, a ktoś – nie, i za to również – dzięki niebiosom. Chcę podziękować wszystkim, którzy pomagali i nadal pomagają frontowi: ratujecie nie tylko życie, ale i honor oraz wiarę ludzi. Dzięki wam chłopcy na wojnie czuli się nie opuszczeni i głodni, lecz najedzeni i weseli. Dziękuję każdemu, kto pomaga żołnierzom.
Ludmyła PUSTELNYK, Global Village
Машинний переклад
Natalia ANTONIUK, Kijów. Są ludzie, którzy nieustannie używają frazy „trzeba trochę pocierpieć”. Dotyczy to wszystkich sfer życia. Na przykład niepowodzeń w życiu rodzinnym, braku rozwoju kariery, braku pieniędzy czy czegoś innego. Mówią: „Teraz jest trudna sytuacja ekonomiczna. Nie trzeba zmieniać pracy, trzeba trochę pocierpieć”. A także tak: „Nic nie szkodzi, że w rodzinie są problemy. Trzeba trochę pocierpieć, wszystko się ułoży”. Wśród tego typu ludzi jest wiele kobiet, które znoszą przemoc, zarówno fizyczną, jak i psychiczną. Przecież trzeba pocierpieć — mąż się zmieni. Pamiętacie to „cierpliwość popłaca”? Cierpliwość to daleko nie zawsze pozytywna cecha. Często graniczy ze słabością i depresją. Kiedy ktoś mówi, że trzeba trochę pocierpieć, może to oznaczać również coś takiego: „Mam okropne życie. Wszystko mi się nie podoba, jednak lepiej się pogodzić, niż czymś ryzykować czy zaczynać coś nowego”. Cierpliwość trwa latami, a nawet dziesięcioleciami. Kobiety znoszą swoich mężów-alkoholików, pracownicy swoich szefów-despotów, a wszyscy razem — takie czy inne polityczne szczyty władzy. Cierpliwość powoli wyżera. Czasami dochodzi do wybuchu, jednak częściej — do wegetacji, depresji, zwątpienia, rozczarowania. Słyszę tę frazę dość często od różnych ludzi. I zawsze pytam: „A ile czasu cierpieć? A co zmieni się za rok, pięć, dziesięć?”. A nic. Cierpieć — to często odmawiać sobie życia. Takie sobie moralne samobójstwo. Zatem zanim użyjecie frazy „trzeba pocierpieć” i wcielicie ją w życie, odpowiedzcie na pytanie: „Ile będzie was kosztować cierpliwość?”. *** Kochać siebie — oznacza wsłuchiwać się w swoje marzenia. Gdyby ktoś zapytał mnie o to, co jest najważniejsze w małżeństwie, odpowiedziałabym jednoznacznie: wspólne marzenia. To jest podstawa. Jednak bywa tak: uczucia udaje się trochę okiełznać i skierować na spokojniejsze tory, a okazuje się, że oboje marzą o czymś innym. On — o domowym spokoju, ona — o pełnym wrażeń życiu lub odwrotnie. On marzy o małym domku gdzieś pod Kijowem, a ona o mieszkaniu w centrum stolicy — lub odwrotnie. On chce troje dzieci i tradycyjnego podziału ról, a ona marzy o zbudowaniu udanej kariery — lub odwrotnie. On chce nauczyć się angielskiego i wyjechać do Kanady, a ona nie chce zbędnych ruchów, marzy o spokojnym życiu w prowincjonalnym miasteczku — lub odwrotnie. On w weekendy marzy o wyspaniu się, a ona o podróżowaniu po Ukrainie — lub odwrotnie. I tak w nieskończoność. Myślisz, że miłość jest w stanie łączyć marzenia. I tak rzeczywiście bywa, kiedy oboje są na to gotowi. Jednak znacznie częściej bywa tak, że para zaczyna dewaluować marzenia drugiej osoby. — Jaka tam Kanada, przecież ty po angielsku ani be, ani me! — A spójrz na siebie, dom zaniedbałaś, tylko o karierze myślisz! — Po co nam te podróże! Na weekend lepiej posprzątać i zrobić zakupy na tydzień! I oto ktoś ustępuje ze swoich marzeń i zaczyna żyć cudzymi. Stopniowo gasną oczy i życie rodzinne zamienia się w szarość. Jakby ktoś siedział z pieczątką i na kartach życia wypisywał: „Jeszcze jeden dzień przeżyty”. I oto pośród tego wszystkiego czasami pojawia się myśl: „Czyżby to było to wymarzone życie rodzinne?”. Olśnienie, rozczarowanie, ucieczka... A u niektórych — egzystencja przez mnóstwo lat w labiryncie cudzych marzeń... Nauczyć się szanować marzenia drugiej osoby — to jeden ze składników rodzinnego szczęścia. Bez tego ani rusz. A jeszcze lepiej znaleźć kogoś, kto podziela twoje marzenia, zainteresowania i dążenia. *** Nie po prostu fotel. Kiedy miałam sześć lat, wzięłam maminą szminkę i pociągnęłam po nim — zostały dwie czerwone linie, niczym blizny. Szorowali, tarli, wymywali — nic nie pomogło. Farba mocno wżarła się w tkaninę. Początkowo fotel stał w pokoju, starannie przykryty świąteczną narzutą. Siadano na nim bardzo rzadko, służył jako taki atrybut uroczystych chwil. Potem, po pewnej liczbie lat, fotel zaczęto rozkładać. Uwielbiałam na nim spać: wygrzewałam się między jego poręczami, niczym między dwiema chmurkami, było mi przestronnie i wygodnie. W dzień fotel znów ubierano w świąteczne odzienie, a ja odrabiałam na nim lekcje, wyszywałam krzyżykiem czy po prostu czytałam. Rosłam — i stawał się coraz ciaśniejszy. Potem rodzice kupili łóżko i zapomniałam o swoim starym przyjacielu. Fotel zaczął nudzić, kradł życiowo ważną przestrzeń, zasłaniał swoimi niezdarnymi bokami nową meblościankę. Postanowiono wynieść go na balkon. Tam, pośród słoików, starych książek i zeszytów, otrzymał drugą szansę, by stać się użytecznym. Na balkonie spano w duszne letnie noce. Mijały lata, a dobra rodzinna tradycja odeszła w niepamięć. Fotel zakurzył się, zastawiono go starymi drukarkami, kasetami wideo i innym rupieciem. Zapomniano by o nim w ogóle, gdyby nie dwie blizny, które widniały przez zwały rzeczy, niczym światła drogowe, i okresowo wywoływały pytanie: „Co z nim zrobić?”. Fotel przeżył z nami w mieszkaniu 27 lat. I oto dzisiaj załadowaliśmy go do samochodu i wywieźliśmy na daczę. Mój syn, który ma sześć lat, przeciągnął ręką po jego zmęczonym ciele, dotknął paluszkami dwóch czerwonych kreseczek i zapytał: „Mamo, co to jest?”. — To, synku, historia. Jeden nieprzemyślany krok — i na całe życie. ...A w ogóle stare rzeczy, z którymi przeżyło się mnóstwo lat, które wrosły w naszą przeszłość, niezwykle trudno wyrzucać. Znasz historię każdej plamki, każdej rysy. Kiedy żegnasz się z przeżytymi rzeczami, zawsze jest trochę smutno.... Jednak nie warto trzymać się starego, mimo wszystko lepiej trzymać wspomnienia w sercu — tak pewniej i to nie kradnie życiowo ważnej powierzchni. *** Spacerujemy z Władem. Trochę narzekam na to, że jest dużo spraw i nie wszystko wychodzi tak, jak trzeba. — Mamo, dlaczego?! Wszystko jest wspaniale! Życie trwa — mówi pięcioletni syn. Uśmiecham się. Dzieci uczą nas tego, o czym często zapominamy: żyć. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIKA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Машинний переклад
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Машинний переклад
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FIŁIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Nataliia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 UAH 82 kop. na pół roku 107 UAH 32 kop.
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Машинний переклад
Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад