Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №35 за 2022 рік

16 с. · 28 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 2 з 28 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 35 (1178), 6–12 października 2022 WIKTOR SKORYK

29 września 2022 roku w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się ceremonia wręczenia Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki malarzowi Ołeksandrowi Melnykowi, poecie Bohdanowi Tomenczukowi, uczonemu i publicyście Heorhijowi Filipczukowi. Ceremonię wręczenia nagrody poprowadził przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan. Gratulujemy zasłużonym! Na zdjęciu Serhija Prysuchina: Pawło Mowczan, Bohdan Tomenczuk, historyczka sztuki Ludmyła Łysenko, Heorhij Filipczuk. O każdym z laureatów opowiemy na łamach tygodnika «Słowo Proświty». Dziś przeczytajcie o malarzu Ołeksandrze Melniku na str. 8. Mykoła HOŁOMSZA Referenda na okupowanych przez rosjan terytoriach Ukrainy, „przyłączeniowy” sabat w Moskwie, groźby Putina uderzenia taktyczną bronią jądrową w Ukrainę – to wszystko kremlowski scenariusz szantażu i zastraszania Ukraińców. Wszystkie okupowane terytoria Ukrainy, na których sfałszowano tak zwane referenda, są terytoriami Ukrainy i nimi pozostaną, a zgodnie z Kartą ONZ mamy prawo i odbijemy nasze terytoria, łącznie z Krymem, dlatego punkt widzenia rosyjskich okupantów zgodnie z prawem międzynarodowym nie będzie brany pod uwagę. Oczywiście nie ma żadnych podstaw do użycia broni jądrowej. Uderzenia jądrowe to nie tylko naciskanie guzika putinowskim palcem. Tu już chodzi nie tylko o odpowiedzialność Putina, to kara śmierci na mocy wyroku Międzynarodowego Trybunału Karnego dla każdego, kto mógłby być współwinny tak strasznej zbrodni. Dlatego instynkt zachowania życia zadziała. Przypomnijmy oświadczenie pana Johnsona o uderzeniu odwetowym; taką samą tezę wygłosiła pani Liz Truss, nowo wybrana premier Wielkiej Brytanii. Oświadczenie prezydenta USA Joe

Машинний переклад

Trzymajmy szyk!

Słowa Bidena o katastrofalnych konsekwencjach dla Putina i Rosji w razie użycia broni jądrowej lub innej broni masowego rażenia to nie tylko słowa, lecz także istnienie środków prewencyjnych. Przemówienie Bidena było więcej niż przekonujące. Tak więc Putin zrozumiał, że Ukraina i partnerzy nie siedzą założywszy ręce po jego oświadczeniach i głośnym zastraszaniu świata użyciem broni jądrowej. I jeszcze. Ogłoszona przez Putina tak zwana „częściowa” mobilizacja jest początkiem końca. Raszyzmostan się wyczerpuje: straty sprzętu pancernego, amunicji, samolotów... a przede wszystkim zawodowej armii – są nieodwracalne. W najbliższym czasie uzupełnienie zapasu amunicji nie jest przewidziane, dlatego putiniści idą wyczerpującą drogą, a na Ukrainę zacznie teraz napływać jedynie lend-lease. Warto zauważyć, że w szeregach Ukrainy jest blisko milion żołnierzy, a zgodnie z metodyką działań wojennych wroga powinno być ponad trzy razy więcej. Należy tu również zaznaczyć zgubną motywację wrogiej, a duchowej i bojowej – naszej armii. We współczesnej wojnie gwarancją sukcesu nie jest liczebność armii, lecz jakość i skuteczność uzbrojenia. Przewagi są oczywiste na naszą korzyść. Masowe mitingi w Rosji pokazują, że przejrzenie, niestety, powoli przychodzi z prowincji imperium, ale nadchodzi i będzie się nasilać, ponieważ opiera się na naturalnych instynktach przetrwania i wartościach ochrony ludzkiego życia, a stosowanie przemocy wobec protestujących szybkimi krokami przyspiesza koniec władzy tyrana. Moskiewska propaganda, technologiczne prowokacje nie działają już na świecie, a rosyjscy żołnierze coraz częściej dzwonią na gorącą linię Ukrainy, chcąc się poddać do niewoli. Nie tylko Ukraina, ale cały świat zobaczył ohydną twarz Rosji – kraju-terrorysty, kraju-rozbójnika, kraju-gwałciciela, kraju-mordercy. Raszystowski żołnierz pokazał swoje prawdziwe wnętrze: tchórza, złodzieja, kata, rozbójnika, gwałciciela i zabójcę dzieci. Moskiewska najeźdźcza „misja” „wyzwolicieli od nazizmu” opiera się na nazistowskiej ideologii. Prawdziwi szowiniści, naziści w czasie wojny narzucają przez moskiewskie kanały telewizyjne nazistowską ideologię nienawiści. Putinowscy propagandyści „kraju-wyzwoliciela” nie zauważają znęcania się żołnierzy nad pokojową ludnością, zabijania jej głodem i zimnem, niszczenia mieszkań i krytycznej infrastruktury na całej Ukrainie, morderstw i gwałtów, porwań i wywózek w głąb swojego terytorium dzieci i dorosłych, znęcania się nad jeńcami wojennymi. Rosja zdrętwiała, znieczuliła się i nie słyszy jęku nawet swoich żołnierzy. Właśnie my, Ukraińcy, musimy wybić wielkie okno w królestwie ciemności, wyzwalając się z nazistowskiej hordy putinizmu, która chce zniszczyć Ukrainę. Rosja wtargnęła na nasze terytorium i od samego początku mamy prawo uderzać we wszystkie obiekty militarne, skąd na nas nadlatuje. Zgodnie z Międzynarodowymi Konwencjami mamy prawo bronić swojej krytycznej infrastruktury i ludności oraz zadawać uderzenia odwetowe. Ukraino, z nami Bóg i prawda! Chwała Ukrainie! WALENTYNA DAWYDENKO TEOFIL RENDIUK

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

безлад”. Один до одного. Тільки сьогодні все виглядає значно брутальніше, огидніше, катастрофічніше. Ten nieład — jeden do jednego. Tylko że dziś wszystko wygląda o wiele brutalniej, obrzydliwiej i katastrofalniej. Bo od tamtych czasów ewolucja rozkładu tylko się nasilała, niezależnie od formy reżimów politycznych, ideologii czy konkretnych osób. Sami Moskale nie byli w stanie ukryć haniebności własnego imperialnego ulusu. Ich rewolucyjny „demokrata” Hercen bardzo wymownie przewidywał taki scenariusz tyranizacji Moskowii: „jeśli nasi moskiewscy socjaliści kiedykolwiek dojdą do władzy, to swoim katowaniem znacznie przewyższą ochranę”. A ponadto przyczyną wegetacji bestialstwa i okrucieństwa Moskwicina stało się to, że przez całe XX i XXI wiek „wielka” polityka światowa nie przeciwstawiała się należycie temu złu. Pobłażanie kremlowskiej despotii ze strony krajów zachodniej demokracji sprzyjało zrośnięciu się z tym krwiożerczym ludojadem. Opamiętali się, choć dość późno, oddawszy molochowi liczne ludzkie ofiary. A dziś najsilniejszym antidotum przeciw temu mrocznemu złu jest siła duchowego imunitetu narodowo-państwowego organizmu Ukraińców, zdolnych wycisnąć z siebie covid-zarazę „ruskiego mira”, bez względu na to, jakimi figowymi liśćmi przykryta jest ta rozlana choroba. Moskwofilstwo, „rusińszczyzna”, jednorodność, „ruski mir”, ruskojęzyczność, kolaboracja czy „dobrzy Rosjanie”, wielka kultura czy ideologema „jakaś tam różnica” — wszystko to trzeba zniszczyć! Cała ta zgraja, bezużyteczny chłam „ruskiego” stał się dziś szczególnie niebezpieczny dla ludzkości, bo tam, gdzie pojawiają się te stworzenia (zwłaszcza podczas „ucieczki przed mobilizacją”), tam rozplenia się „dżuma” zdziczałej imperialności, propagowanie i domaganie się dla „siebie” ruskiego środowiska w języku, Cerkwi, kulturze, w „szansonie”, przy pełnej niezdolności i niechęci do choćby częściowej adaptacji do „innej” kultury i tradycji. Kiedyś M. Kostomarow dał tym mesjanistom rozsądną radę: „chcecie wolności, to bądźcie gotowi na rozpad imperium, które nie może istnieć bez samowładztwa, a samowładztwo jest niemożliwe tam, gdzie istnieje wolność myśli i słowa”. Jednak to nie dla nich. Im dajcie raczej „dobrego” cara i „białą gorączkę”. Zamiast wolności. Bo „głowa” (cel) ich istnienia polega na zaspokajaniu brzucha i na wszelkich bezdusznych rzeczach, mówił Skoworoda. Innego nie dano. Zwierzęca żądza — „wódka, łódka i młódka”. Morał dla konającej Moskwy. Straszliwie prawdziwe i sprawiedliwe jest Słowo Skoworody, którego moskiewskiej zarazie nie udało się spopielić na Charkowszczyźnie. Ono znów ożyło, wyzwalając się od Moskwicina, dając nam wyniosłą wartość Skoworodowskiej Wolności, zawartą w znamiennym wierszu „De libertate” („O wolności”). Właśnie tam wysoką, wszystko zwyciężającą rymą Skoworoda wita narodowo-wyzwoleńczą walkę Ukraińskiego narodu i jego przywódcy B. Chmielnickiego: „Sława na wieki będzie z tobą, / Wolności ojcze, Bohdanie-bohaterze!” Przypomina nam, że pole bitwy istnieje nie tylko w wymiarze militarnym, ale także w walce o Ducha Człowieka, o jego Wolność. Dziś ten Ideał staje się dla nas, Ukraińców, najbardziej pożądanym i znaczącym, ponieważ Niepodległość, Suwerenność, Państwowość Ukrainy są najwyższą wartością i sensem Narodu. On zwycięsko brzmi nad światem Słowem i Muzą Ukraińskiego Hymnu: „Duszę i ciało kładziemy za naszą WOLNOŚĆ!”.

Машинний переклад

Niezniszczalność Wolności

Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy 222. dzień wojny. Uwaga skupiona jest na wyzwolonym przez Siły Zbrojne Ukrainy Łymanie; na zwierzęcych bombardowaniach ludności cywilnej Zaporoża, Dniepra i Mikołajowa przez orków; na straszliwych zbrodniach raszystów na Charkowszczyźnie; na cynicznie kłamliwych i bezsensownych „pseudoreferendach”; na deklaracjach dotyczących przystąpienia Ukrainy do NATO; na histerycznej mobilizacji „patriotycznych” wojakomobików; na reakcje krajów świata wobec Putina, który szaleńczo tańczy z nuklearną maczugą. A także na kremlowskie przemówienie bezgłowego pana-ojca dwugłowej pół-imperii o „przyłączeniu” tego, czego przyłączyć się nie da. Przypominają się słowa Platona z „Państwa”: „Kto nie w pełni rozumu i stracił władzę nad sobą, ten próbuje rządzić nie tylko ludźmi, ale i bogami… Jego (tyrana) „szczęście” polega na tym, że musi być wrogiem wszystkich”. Nawet ci, których zmartwione mordy, atrakcyjne co najwyżej dla psychiatrów i kryminologów, gorliwie wpatrywały się w usta tyrana na kremlowskim zgromadzeniu. Zdawało się, że dla pełnego zanurzenia w rzeczywistość nowego procesu „Norymberga-2” brakowało jedynie słuchawek dla obecnych zbrodniarzy i autentycznych ław dla oskarżonych. Bo wyrazy twarzy tej orkobiomasy, która naciągnęła na siebie togę moskiewskiej „elity”, raczej przypominały pacjentów skazanych na trzy dożywocia. Obrzydliwie i żałośnie wyglądali zaprodani gauleiterzy, którzy jakby nasłuchiwali tykania licznika ludowej odpłaty za zdradę i popełnione zbrodnie. A główny terrorysta, jakby najadł się bani, jeszcze grozić zaczął wojną Anglosasom i wszystkim, którzy śmieli wystąpić przeciwko kremlowskim „humanonazistom”. Wpadając niekontrolowanie w szał „mściciela” i „zbieracza ziem”, skomląc, ogłaszał kradzież cudzych ziem i ludzi. Chociaż w rzeczywistości nawet nie pojmował, co i ile ukradł. Wydawało się, że do swojego „aktywu” dołączał także „Łyman” wraz z pospiesznie „wyzwolonymi”, którzy uciekają. Całe to gniazdo putinowsko-puszylinowskich i sałdo-balików, rozpoczynając na tej orgii składanie rąk, które są po łokcie we krwi, wszelkimi sposobami próbowało jakoś „utrzymać szyk”, nie okazując strachu, naśladując równie przestraszonego przywódcę tej bezczelnej zgrai. A Putler, jak prawdziwy „lider” krwiopijców, przypominał potwora, jakby zlepionego z trzech tworzy-podgatunków – „Hitlera-Goebbelsa-Göringa”, ryczącego o „sprawiedliwości” ruskokomirstwa i grożącego atomem całemu światu. Jednak dziwne nie jest to, bo, jak mówi się w ludzie, „na to nie ma ani rady, ani lekarstwa”. Trochę o czymś innym. Jakim sposobem można temu inkwizytorowi-żywojadowi zachować „ryj”? Dlatego zawsze „niestrawiona” pozostaje fantazja „eurosztrejdersów” w rodzaju grupy „Merkel-Berlusconi-Sarkozy”, którzy przez dziesięciolecia wciąż próbowali ulepić z tej kremlowsko-bunkrowej chimery „twarz” jakiejś człekopodobnej istoty. O „orbanistach” czy „bułgarskich prezydentach” nie wspominam, bo to przejaw szczególnej sympatii dla putinobójcy. Szkoda. Czas i wysiłki na marne, bo z kwakającej moskiewskiej żaby nie da się stworzyć śpiewu słowika ani lotu orła. Jednak te usiłowania do dziś zachowują swoją bezwładną stałość, choć wydawałoby się, że tak ogromne tragedie ludzi powinny dodać choćby trochę sumienia, jeśli nie rozumu, możnym tego świata. Jaki dialog z nieludzią, skoro barbarzyńcy z Erefii, kierowani przez Putina, w ciągu 7 miesięcy wojny zmietli z powierzchni ziemi 1200 miast i wsi, zniszczyli 470 placówek kulturalnych i zabytków historycznych, 2,5 tysiąca szkół (300 zniszczono doszczętnie). A do końca września, według samych tylko oficjalnych danych, zabito 395 ukraińskich dzieci, 773 zostały ranne. Zbrodni przeciwko ludzkości nie sposób wymienić. Te straszne fakty wymagają nie rozmyślań i „dialogów”, lecz odpowiedzi i rozliczeń. Dlaczego tak się stało? Dlaczego znowu Moskwa wdarła się „przez okna” w nasze objęcia ...ziemię naszą? Jak działać (wszyscy!), by zwyciężyć? Pozornie wszystko jest na powierzchni. Ostatecznie każdy ma prawo działać po swojemu, jakby to była tylko prywatna sprawa. Bo takie zachowanie – koketowanie, zalecanie się, kupno-sprzedaż, handel wartościami na poziomie „wysokiej” polityki – już doprowadziło do fatalnej tragedii narodów w drugiej wojnie światowej. Dlatego, nie otrzymawszy na czas i tym razem szczepienia przeciw „czamberlenowskiej ospie”, musimy mieć świadomość, że pożogi wojny bardzo szybko wyjdą poza granice Ukrainy. Jedynie odpowiedzialne wspólne wysiłki światowej społeczności, liderów i polityków wiodących państw są w stanie powstrzymać najniebezpieczniejszy „covid-22” – moskiewski faszyzm. Bo nieodwracalnym błędem jest iluzja (samooszukiwanie), że przy takim poziomie kolaboracji, przekupstwa, ugodowości niektórych elit politycznych świata można uspokoić zakrwawionego krwią putlera i jego zarażonego bacylem imperialności narodu w głębi, „zachowując” front tylko w przestrzeni ukraińskiej. Czy narody są solidarne w świadomości potrzeby oporu wobec tego globalnego zła? Oczywiście, bo ponad 50 krajów udziela Ukrainie różnorodnej pomocy w walce z rosyjską agresją. Choć pozablokowość Ukrainy uniemożliwia kolektywny wojskowy opór wobec niebezpiecznego agresora. Dlatego wniosek Ukrainy o członkostwo w NATO w przyspieszonej procedurze jest wyjątkowo znaczącą decyzją, niewspółmierną z jakimikolwiek innymi politycznymi krokami na drodze do integracji euroatlantyckiej. Dziś mamy najwyższy wskaźnik poparcia społecznego dla wejścia Ukrainy do Sojuszu – 83%! Szkoda, że tylko kataklizmy masowej rosyjskiej agresji (wojny) skłaniają nas do pilnych działań o charakterze bezpieczeństwa. Ponieważ przez wiele lat (dziesięcioleci) myślący ukraińscy politycy (których nie jest tak wielu), działacze społeczni, część inteligencji domagali się od władzy wyższej zintensyfikowania wstąpienia Ukrainy do NATO jako jedynej wiarygodnej gwarancji bezpieczeństwa dla narodu ukraińskiego i Państwa. Próba na szczycie w Bukareszcie w 2008 roku zakończyła się dla Ukrainy niepowodzeniem. Nie małą rolę odegrało w tym też stanowisko niemiecko-francuskie, odzwierciedlające wówczas interes Putina i Kremla. Dlatego droga do NATO stała się znacznie trudniejsza, a na pewnym „janukowyczowskim” odcinku skręciła w przeciwnym kierunku. Podstawą dla antynatowców stała się ideologia protestującego elektoratu w typie odeskich i sewastopolskich babć, gundiajewskich popów, oligarchów i „ukraińskich” polityków moskiewskiego zakwasu, którzy wołali: „nejtralnost – mir; nawiekï s rassieiej”. Wojna surowo skorygowała wektor twórczości państwowej, dając wszystkim do zrozumienia, że NATO pozostaje siłą zdolną być największym gwarantem bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Niezwykle zgubną stawała się polityka tych ukraińskich prezydentów i wyższych organów władzy, którzy zamiast ukrainocentrycznych sił państwowych (politycznych, społecznych) kierowali się interesami oligarchatu i obmoskiewionego elektoratu, nastawionego na kremlowskie rejestry. Bo na przykład zarówno dawniejsze (Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Kongres Inteligencji Ukraińskiej, Ukraina i Świat), jak i nowo powstałe (po okupacji Krymu, części obwodów donieckiego i ługańskiego) ukraińskie organizacje („Ruch” na rzecz NATO; „Ukraińska Alternatywa”) zawsze broniły euroatlantyzmu w polityce bezpieczeństwa. W Manifeście „Ukraińskiej Alternatywy” już w 2016 roku jasno sformułowano stanowisko w sprawie zwycięstwa w wojnie z Rosją: „Uznajemy, że bezpieczeństwo narodowe i wojskowe Ukrainy jest niemożliwe bez pełnoprawnego udziału w NATO, dlatego naszym głównym priorytetem polityki zagranicznej jest polityka przyspieszonej integracji z Północnoatlantyckim Sojuszem”. Później ten strategiczny wektor został zakotwiczony konstytucyjnie. Droga do świątyni okazała się jednak dla Ukrainy zbyt ciężka. Ona nieustannie traciła samą siebie w sferze bezpieczeństwa. Odrodzone państwo, które na krótko stało się graczem „nuklearnym”, doświadczało niewyobrażalnej presji w sprawie rozbrojenia. Niestety, nie wytrzymało. Sprzyjała temu także mentalność ówczesnego ukraińskiego kierownictwa. 30 grudnia 1991 r. Ukraina w Mińsku zgodziła się na rozkompletowanie broni nuklearnej taktycznej do 1 lipca 1992 roku. 18 kwietnia Krawczuk i Jelcyn podpisali umowę o wywiezieniu zapasu jądrowego z Ukrainy do Rosji, a już 20 dni później Krawczuk gwarantował samozniszczenie broni atomowej w ciągu siedmiu lat. Bardzo pospiesznie (23 maja 1992 r.) podpisano Protokół Lizboński, którego artykuł 5 zobowiązywał Ukrainę (bez gwarancji bezpieczeństwa) do nieposiadania broni jądrowej. Choć ówcześni politycy w pewnym stopniu sprzeciwiali się takim podejściom, ponieważ Rada Najwyższa Ukrainy w „Podstawowych kierunkach polityki zagranicznej Ukrainy” zatwierdziła utrzymanie na swoim terytorium broni jądrowej. Były to jednak środki o charakterze kosmetycznym, zważywszy, że ów sam Jelcyn, którego czasem bezmyślnie „idealizują”, nigdy nie był „demokratą”, „liberałem”, tym bardziej proukraińsko nastawionym. Imperialista, ukrainofob, podobnie jak Putin. Bo warto przypomnieć, z jaką zaciekłością Jelcyn izolował Ukraińców od kontaktów z międzynarodową wspólnotą w kwestiach zbrojeń i bezpieczeństwa. Otrzymywał tu swoje dywidendy i „nagrody”, bo „przednia linia” ukraińskiego kierownictwa w dużej mierze ukształtowała się z „towarzyszy” Moskwy. Dlatego nie tylko broń jądrowa, ale i inne strategiczne kierunki traciliśmy, jakby nie wiedząc, że jedyną zasadą we wzajemnych relacjach z Moskalem powinno być – „nie wierzyć!”. Jednak wtedy, już 18 maja 1993 roku, dzięki słabej (niepaństwowej) pozycji ukraińskich przywódców na 203 okrętach Floty Czarnomorskiej (ponad 80%) podniesiono wojskową banderę Moskwy, a oni na długo zakotwiczyli na bazach morskich Krymu. Po co o tym wspominać? Aby wyciągnąć wnioski. Bo to są lekcje, które koniecznie musimy dobrze przyswoić. Ponieważ wtedy my (kierownictwo) pospiesznie, w pośpiechu realizowaliśmy rozbrojenie Ukrainy, a zamiast tego słabo, bezradnie, częściowo zdradziecko zajmowaliśmy się własnym bezpieczeństwem. Już wtedy przeciwko Ukrainie uruchamiano „żyłę gazową” i mechanizm wojny hybrydowej. Jednak ona z jakiegoś powodu liczyła (?!) nie na realne gwarancje bezpieczeństwa, lecz na deklaracje zastępcy sekretarza stanu USA Talbotta, który (w maju 1993 r.) „przekonywał” Krawczuka, że jedyną gwarancją dla Ukrainy może być tylko Rosja (?). No proszę. A trochę później (5 grudnia 1994 r.) „otrzymaliśmy” jeszcze jedną pustą, formalną gwarancję – Memorandum Budapesztańskie. I ta głupota trwała, raz na poziomie wielowektorowości, raz neutralności i „przyjaźni”, jeszcze przez wiele lat. Dziś Ukraina zbiera owoce tych realnych porażek. I nie tylko w tym. Nas, oprócz wojskowych, jeszcze także duchowymi, edukacyjnymi, naukowymi, informacyjnymi i gospodarczymi ekspansjami moskiewskimi, ogryziono. Obecnie Moskwa wkroczyła na finiszową prostą swojej amoralności i dzikości. To aksjomat. Nic nie trzeba udowadniać. Żadnych zmian w zachowaniu, chyba na gorsze, niewyobrażalnego obskurantyzmu. Pobieżnie analizując ten diabelski farsę „przyłączenia” do rasztanu ukraińskich ziem (równych dzisiejszej Portugalii), uświadamiasz sobie, do jakiego stanu wyludnienia doszła putinowska Moskwa. Przypomina się napisane jeszcze w XIX wieku przez francuskiego uczonego i oświeceniowca J. Michelet w „Historii nowożytnej”: „Moskwa – to siła dzika, to świat bezprawia, wrogi wszelkiemu prawu, a przede wszystkim moralnemu. Moskwicinowi brak najcenniejszego – zdolności odczuwania dobra i zła… Jeśli Europejczycy dopuszczą Moskwę do udziału w naszych europejskich sprawach, wpuścimy do Europy moralny rozkład, zamęt,

Машинний переклад

Wiktor SKORYK: „Krok po kroku torujemy drogę do zwycięstwa”

Od dziś i na zawsze wyzwolony jest cały obwód charkowski! Charków i Charkowszczyzna to moja ojczyzna rodzinna, moje źródło, moje dzieciństwo, młodość i wiek młodzieńczy. Dziękuję ci, nasz ukraiński Charkowie, który jako pierwszy przyjął na siebie uderzenie hordy i dał jej godną, a zarazem śmiertelną odprawę. Również od teraz swobodnie oddycha cała północna Donieczczyzna, czyli południowa Słobożanszczyzna – ten czarowny, malowniczy i pracowity ukraiński kraj. Mam nadzieję, że od tej pory dzień Charkowa i Charkowszczyzny będzie obchodzony 8 września, na cześć tego dnia, w którym rozpoczęła się błyskawiczna i olśniewająca ofensywa, wyzwalająca Charkowszczyznę spod najazdu faszystowskich najeźdźców z imperialnej Moskowii. 8 września to znacząca data w historii Charkowszczyzny i całej Ukrainy! Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! *** Obecnie orda gorączkowo stara się umocnić linię swojej obrony na linii Swatowe–Kremienna–Rubiżne. Tymczasem nasze wojska już prowadzą walki na podejściach do Kremiennej, a także szybko zbliżają się do Swatowego z kilku kierunków – południowego, południowo-zachodniego i północno-zachodniego – co grozi Moskalom nowym kotłem, teraz w Swatowem, gdzie wróg najprawdopodobniej nie zdążył zbudować mocnego przyczółka. Albo też nowe okrążenie w Kremiennej–Rubiżnem razem z Siewierodonieckiem – również jest całkowicie możliwe. Niech sobie wrogowie myślą, co chcą. A my mamy swoje zadania do wykonania! Również teraz pod bezpośrednim uderzeniem naszych wyzwoleńczych wojsk znalazł się Łysyczańsk, pod którym nasze oddziały przednie już czekały na posiłki do wyzwolenia tego miasta. I to jeszcze nie wszystko: od wczoraj znacznie przyspieszyło posuwanie się naszych wojsk na północnym wschodzie obwodu chersońskiego, a także trwają walki na zachodzie obwodu, pod Dawydowym Brodem, walki o granice na rzece Inhulec. Taka elastyczna taktyka ukraińskiego wojska – wieloaspektowe i mobilne tworzenie zagrożeń natarciem w różnych regionach i kierunkach – pozwala zmylić wroga i zapewnić nagłość oraz zaskoczenie w swoich działaniach, a więc sukces naszej walki wyzwoleńczej. *** Okupanci już uciekają z Kreminnej, która znalazła się w półokrążeniu naszych wojsk nacierających z trzech kierunków. Trasa P66 Kreminna–Swatowe znajduje się całkowicie pod naszą kontrolą ogniową, dlatego uciekają w stronę Rubiżnego i Siewierodoniecka. Ale i tam nie powinni liczyć na spokojne i długie życie. *** Nasze wojsko bez przerwy i zdecydowanie maszeruje przez słobożańskie ziemie Ługańszczyzny w kierunku Swatowego. Moskiewskie media histeryzują: „Nie udaje się ustabilizować sytuacji pod Swatowem. Co robić?!” Radzę im uciekać albo się poddać. Nasze wojska mają dość broni i determinacji, a także czarnych worków do utylizacji nieposłusznych Moskali – tych, którzy nie słuchają rad. *** Wreszcie zrozumiałem istotę moskiewskiej tezy o ich „głębinowym państwie”. Wszystkie państwa w swojej historii mają zapewne wady i przywary, ale są też czerwone linie upadku, których nie przekraczają – dno. Tylko dla Moskwy dna nie ma, na jakiejkolwiek głębokości jej upadku. Ona jest absolutnym złem, imperium zła, dla którego „analogów nie ma” – czarną dziurą. Dlatego musi zostać zniszczona! *** Ukraińskie wojska z kilku kierunków szybko zbliżają się do Swatowego szerokim frontem, który przybiera kształt szczęk imadła, z nieuniknioną perspektywą przekształcenia tej formy w rozległe operacyjne okrążenie całej aglomeracji swatowskiej, rozciągniętej wzdłuż rzeki Krasnej od Niżniej Duwanki na północy do Krasnorieczenskiego na południu. Drogi P07 na północy i P66 na południu, którymi wróg mógłby zasilać zgrupowanie w Swatowem, już znajdują się pod kontrolą ZSU. ZSU wyraźnie formułuje: Ługańszczyzna to Ukraina! Przed słobożańskimi zwycięstwami mamy jeszcze optymistyczne wieści z naszej chwalebnej Chersońszczyzny, gdzie Siły Zbrojne Ukrainy zaskakującym natarciem z północy wzdłuż Dniepru, wzdłuż drogi, w marszu pokonały dziś 25 km, właśnie przełamały obronę w umocnionym przyczółku wroga w Dudczanach i szybko zmierzają do centrum rejonowego, do Berysława. A z drugiej strony, od Dawydiwego Brodu, z północnego zachodu, również trwa posuwanie się naszych wojsk wzdłuż szosy na ten sam Berysław. Tak więc, biorąc pod uwagę, że są to jedyne dwie drogi w tej części Chersońszczyzny (przecież to step!), cała dotychczas okupowana prawobrzeżna północna część obwodu chersońskiego znajduje się w kleszczach naszego wojska na ogromnym obszarze 3500 km kw. „Nie spodziewali się!” Nawiasem mówiąc, Berysław jest najstarszym miastem obwodu chersońskiego, został założony na początku XV wieku. A co z „Noworosją”? Ani trochę, nie było jej tu nawet ducha i nie mogło być. „Noworosja” to po prostu kłamstwo imperium zła. Krok po kroku torujemy drogi do zwycięstwa! *** Na północy prawobrzeżnej obwodu chersońskiego w ciągu minionego dnia wyzwolono co najmniej trzecią część tego terytorium, którą przewidziałem wczoraj. I to nie są tylko terytoria, to nasi ludzie, którzy gorąco wierzyli i czekali na naszych żołnierzy-wyzwolicieli, to kwestia życia lub śmierci, wolności lub niewoli! Ten dynamiczny postęp naszych wojsk nie jest lekką, brawurową przechadzką, to twarda walka zbrojna. Ten udany marsz wyzwoleńczy odbywa się mimo tego, że wróg długo i starannie się tam przygotowywał, umacniał się przez długi czas, przez ostatnie miesiąc-dwa skoncentrował tam bardzo dużą liczebność swojej hordy. Ale sztuka wojenna, przewaga taktyczna i morale naszych żołnierzy-wyzwolicieli robią swoje – miażdżą wroga. A żeby wróg nie wiedział, dokąd biec i czego się chwytać, gdzie skupić swoje siły przed natarciami ukraińskich wojsk, Siły Zbrojne UA prowadzą swoje uderzenia w najróżniejszych kierunkach i regionach, często oddalonych od siebie o dziesiątki, a nawet setki kilometrów. Więc zgadnij, gdzie będzie główne uderzenie, gdzie odwracające uwagę, a gdzie drugorzędne czy pomocnicze? Ja z pewnością wiem, ale nie powiem. Żeby nie pomagać wrogowi. Tym bardziej że moja wizja takich przyszłych kierunków cały czas pokrywa się z tym, co potem realizuje się na frontach. Ale tej wizji nie upubliczniałem, bo piszę nie dla głupiego i nieodpowiedzialnego hajpu. Dla mnie najwyższą wartością jest Ukraina, wartość odpowiedzialna i jedyna. Te ostatnie wiersze napisałem, żeby uciszyć tych, którzy tutaj na mnie stale syczą, „ostrzegają” i „zalecają”. Nauczcie się żyć wolnym umysłem, w społeczeństwie demokratycznym, które zakłada wolnego, ale odpowiedzialnego obywatela swojego państwa. *** Jest jedna bardzo ciekawa wiadomość. Wrogie zasoby informacyjne rozpowszechniają plotki, że Ukraińcy łatwo wprowadzają w błąd przeciwnika za pomocą sprzętu oznaczonego literami, którymi oznaczany jest sprzęt okupantów, co prowadzi do wywołania zamieszania i chaosu w szyku wroga, konsternacji i nieładu w kierowaniu walką po stronie dowództwa wroga, ponieważ nie wiedzą oni, gdzie są swoi, a gdzie przeciwnik, natomiast ukraińskie wojska wiedzą, gdzie są swoi, a gdzie obcy, bo bezbłędnie trafiają tylko w sprzęt wroga. Świadczy to o tym, jak – jak przypuszczają – w ukraińskim wojsku pojawił się amerykańskiej produkcji sieciowo-centryczny system kierowania walką, który łączy wszystkie swoje podrozdziały w jedną sieć i odpowiednie znaczniki na monitorach komputerów na poziomie pułków, batalionów, a nawet kompanii. Zatem nawet sierżant kompanii w Humvee, BWP czy czołgu widzi na ekranie, kto swój, kto obcy, i nie obchodzi go, jakie litery są namalowane na pancerzu. Jeśli tak jest, to jest to zupełnie nowa jakość poziomu kierowania walką, która daje dużą przewagę naszemu wojsku, a tym samym nas wzmacnia, a odpowiednio wzmacnia wdzięczność naszym partnerom! Coraz więcej czytelników i znajomych pyta mnie: „Czy to prawda, że Zełenski i spółka po okrążeniu Łymanu wypuścili wroga zielonym korytarzem?” Dokładnie nie wiadomo. Myślę, że częściowo wyszedł, ale bez zdrady. Istnieje taka taktyka prowadzenia walk, nazywana kettlingiem, w której okrążonemu wrogowi pozostawia się domyślnie możliwość wyjścia małymi grupami. Oczywiście przy tym nie ma mowy o wyprowadzeniu ciężkiego sprzętu, bo w takich warunkach jest to niemożliwe. Co taka taktyka daje zwycięzcy? 1. Minimalizację własnych dużych strat w ludziach i sprzęcie, które są nieuniknione przy szturmie na osaczonego przeciwnika. 2. Zdobycie trofealnego, gotowego do użycia całego ciężkiego sprzętu wojskowego i amunicji przeciwnika. 3. Przekaz dla wrogich żołnierzy przed przyszłymi bitwami: jeśli nie będą się bardzo upierać, lecz cicho uciekać pojedynczo i małymi grupami bez sprzętu, to mają szansę przeżyć. 4. Regularne tworzenie takich „szczypiec-zagrożeń” dla przeciwnika, aby odchodził lub się wycofywał bez walki. Ważniejsze jest jechać i iść naprzód ruchem wyzwoleńczym, a nie „szaszeczki”. 5. Łatwe i faktycznie bez walki niszczenie lub biorąc do niewoli uciekinierów małymi grupami; tak, przy tym strat w ludziach po stronie wroga będzie mniej, bo pewna część i tak ucieknie, ale to kosztowałoby własne wojsko o rzędy wielkości większego wysiłku i własnych strat. A także czasu. 6. Taka taktyka daje możliwość mobilnego przejścia przez wrogie przedpola i umocnione rejony, bez utraty tempa natarcia i inicjatywy w prowadzeniu wojny, oraz szybkiego przejścia do kolejnej fazy natarcia, znów z tworzeniem szczypiec, zagrożeń okrążenia, i tak w nieskończoność rekursji, aż do pełnego zwycięstwa. I wreszcie, siódme, najważniejsze: 7. Taka taktyka daje możliwość nieniszczenia miasta doszczętnie w toku walki i maksymalnego ocalenia życia ludności cywilnej, obywateli Ukrainy. Poza tym nieuniknione duże rozmiary zniszczeń miasta i te nieuniknione ofiary byłyby z zadowoleniem wykorzystane do rozpętania fali histerii i nienawiści przez wszystkie tuby propagandy imperium zła, aby pokazać „zwierstwa banderowców”. Czy właśnie taką taktykę stosuje dowództwo ZSU, nasi przewidujący wojskowi stratedzy i wirtuozi taktyki? Nie wiem dokładnie, ale wygląda na to, że tak. Przynajmniej częściowo. Co więcej, jestem prawie pewien, a mówią mi o tym moje własne obserwacje, że znaczący udział w opracowaniach taktycznych biorą specjaliści wojskowi naszych najlepszych zachodnich partnerów. Problem w tym, że ta władza przywłaszczyła sobie monopol na informację, na prawdę i kłamstwo. Naturalnie, pozbawieni prawa ludzie są zdezorientowani, szukają prawdy i nie ufają tej władzy. Ale nie dotyczy to naszych wojskowych, którzy są nie tylko bohaterami, lecz także klasowymi fachowcami, od szeregowego po Głównodowodzącego ZSU. Pisałem to w pośpiechu, dlatego przepraszam, jeśli coś jest nie tak, moi przyjaciele i czytelnicy. Mimo wszystko zdobędziemy swoją wolę i niepodległość, w boju wywalczymy swoje prawo do istnienia Ukrainy, naszego niezłomnego narodu, stworzymy sobie szczęśliwe, zamożne, znaczące, silne i demokratyczne państwo. Zwycięstwo będzie nasze! *** Kiedy kobieta w wyzwolonym, lecz wciąż wypalonym Limanie uprawia ziemię – „Bo to nasza ziemia”, przez łzy smutku i radości, rozumiesz – ten naród jest niezwyciężony! Chwała Ukrainie! *** Nieuchronnie nadejdzie dzień, kiedy mapy wojny odnotują nasze zwycięstwo, kiedy cały nasz kraj, wszystkie nasze ziemie zabarwią się w niepokonane, żółto-niebieskie barwy wolnej Ukrainy! Kiedy cały cywilizowany świat powie razem z nami: Chwała Ukrainie! *** Mądra taktyka i słuszne, na czas podjęte działania, dostosowane do sytuacji – to zachowuje nasze siły, życie i zdrowie naszych ludzi, sprzęt bojowy, minimalizuje zniszczenia infrastruktury na naszych terytoriach, gdzie naszym ludziom teraz trzeba będzie odbudować się i żyć życiem pokojowym. Wróg na Chersońszczyźnie, podczas dynamicznej, rozgromionej ofensywy Ukraińskiego Wojska, przez eter błagał swoje dowództwo o pomoc z powietrza, o lotnictwo, dla swojego ratunku. Ale nie doczekał się tego ratunku. Lotnictwa wroga nie było. Dziś propagandyści orków „wyjaśnili”, że lotnictwa nie było, bo tam, rzekomo, była zła pogoda – silne deszcze. Tymczasem każdy serwis pogodowy powie wam, że deszczów, zwłaszcza silnych, i pogody uniemożliwiającej loty wczoraj na Chersońszczyźnie nie było. Wszystko jest przejrzyste i znacznie prostsze: nasze siły obrony przeciwlotniczej sprawnie pracują i szczelnie osłaniają niebo naszym wojskom, zapewniając im wolny, wyzwoleńczy marsz. Oto już dziś rano stało się wiadome o wyzwoleniu jeszcze kilku wsi na północy prawobrzeżnej Chersońszczyzny. Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! *** Brzydkiej, oskubanej potworze, która ma na godle imperium zła, już brakuje dwóch głów, bo nie wie już, dokąd patrzeć i skąd znów ugryzie ją Ukraińskie Wojsko, albo odetnie jej głowę, albo obie. Tak głów nie nabierze się dość. Dlatego to paskudztwo ogłosiło mobilizację nowych głów, pazurów i skrzydeł – niechby nawet słabych, tępych i kurzych, byle więcej. Ale nic, i ich pokręcimy, poobcinamy i oskubiemy! *** Przy okazji, naszemu udanemu wyzwoleńczemu natarciu pomagają nie tylko nasi ludzie, lecz także sam Bóg, sama nasza ziemia, bo jednym z najtrudniejszych problemów natarcia jest forsowanie rzek. Jak wiadomo, nasza planeta Ziemia obraca się wokół swojej osi i robi to dla nas we właściwym kierunku. Oznacza to, że siła Coriolisa czyni nas jeszcze silniejszymi: zachodni, prawy brzeg rzek jest zawsze wysoki i stromy, a wschodni, lewy – niski i łagodny, co daje potężną przewagę w walce, bo my idziemy na wschód. Poza tym ta okoliczność daje nam możliwość wkrótce jeszcze lepiej widzieć wrogie kryjówki: gdy liście opadną z drzew, będzie widać z wysokości prawych brzegów tych nędzników jak na dłoni, a zatem wygodniej będzie niszczyć to robactwo i utylizować te śmieci wraz z ich bronią. Tak więc wszystko będzie dobrze. „Walczcie – a zwyciężycie! Bóg nam pomaga! Za nami prawda, za nami chwała i wolność święta!” Zwyciężymy! 1–6 października 2022 r. Z wolnej sieci

Машинний переклад

XXIII Ogólnoukraiński konkurs „Język ukraiński – język jedności” rozpoczął się w Odessie

Od 29 września 2022 roku w Odessie trwa XXIII Ogólnoukraiński konkurs „Język ukraiński – język jedności”. Inna ISZCZUK W konkursie wzięło udział ponad 360 autorów z całej Ukrainy, którzy nadesłali swoje prace. – W tym roku po raz 23. przeprowadzamy konkurs, który zjednoczył wszystkie regiony Ukrainy – powiedział organizator konkursu, przewodniczący Odeskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Jurij Rabotin. – A w czasie wojny jest to szczególnie ważne. Nadesłano nam zbiory wierszy „Sto dni wojny”, cykle artykułów, książki, w których odzwierciedlono ból i gotowość do walki ukraińskich autorów. Również w nominacji „Pierwiosnek” wyróżniliśmy utwory dzieci o wojnie, ich wiersze i rysunki. Zbierając te publikacje, tworzymy kolekcję utworów, które przedstawiają ten trudny dla Ukrainy okres. W naszej bibliotece przez 23 lata zgromadzono i przechowujemy ponad 2000 tysięcy rzadkich cennych wydań, które stanowią kronikę Ukrainy. W tym roku, mimo wszystkich trudności związanych z przeprowadzeniem konkursu, wytrzymaliśmy i kontynuowaliśmy naszą pracę. Wsparło nas Ministerstwo Kultury Ukrainy, przekazując książki współczesnych ukraińskich autorów, które wręczono zwycięzcom konkursu, a także wiele instytucji kulturalnych. Pierwszy etap nagród odbył się w Bibliotece nr 2 im. Paustowskiego w Odessie, za co wielkie podziękowania dla Departamentu Kultury i Turystyki Rady Miejskiej Odessy. Kierow- Wasyl ŁYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Zbrodnicze potomki nikczemnych moskiewskich ordyńskich carów, cesarzy i złowrogich rosyjskich komunistycznych sekretarzy-generalnych podstępnie rozpętali i prowadzą ludobójczo-terrorystyczną wojnę, aby zniszczyć wolnościowy naród ukraiński i na wieki poddać niewoli każdego z nas. Tymczasem odescy deputowani-małorusi na czele z przewodniczącym miasta Hennadijem Truchanowem rozkoszują się psychologicznie trującymi objęciami rosyjskiej cesarzowej Katarzyny II, której pomnik wciąż straszy w ukraińskiej perle Morza Czarnego. Niestety, duża liczba odeskich humorystów różnych rang służbowych i dziś tkwi w pętli odwiecznej moskiewskiej kłamliwej propagandy, według której rzekomo miłosierna Katarzyna II w 1795 r. założyła dla Ukraińców południową Palmirę. do naszych czytelników, prenumeratorów, prosvityan Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – za pewnym „wsparciem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. I tylko my sami, ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na nasza prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Pepa Wadym Iwanowicz – 400 hrywien. 2. Krawczenko Halina Semenivna – 1000 hrywien. 3. Riznykowa Jarosława Ołeksijiwna – 1000 hrywien. 4. Durbak Larysa Mychajliwna – 500 hrywien. Kierowniczka biblioteki nr 2 Karyna Aparinowa zorganizowała imprezę, na którą zaproszono zwycięzców konkursu. Podczas ceremonii nagrodzenia wręczono dyplomy i upominki. I każdy powiedział swoje słowo. Drugi etap odbył się w Czarnomorskiej Centralnej Miejskiej Bibliotece z udziałem mera miasta Czarnomorsk Wasyla Hulajewa. Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Festiwalu Języka Ojczystego Jurij Rabotin, deputowany Obwodowej Rady Odeskiej VIII kadencji Ołeksij Kobylnikow oraz przewodniczący Czerniowieckiej Organizacji Pisarzy Wasyl Dżuran porozmawiali z lokalnymi konkursowiczami, opowiedzieli o historii założenia Narodowego Forum Dziennikarskiego, życzyli czarnomorzanom również w przyszłości aktywnego udziału w wielkim ukraińskim wydarzeniu, z którym Ukraina, Europa i cały świat idą od 23 lat. Zwycięzcy otrzymali upominki od Ministerstwa Kultury Ukrainy – rzadkie wydania współczesnych autorów, a 21 uczestników konkursu twórczego – dyplomy laureatów. Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Festiwalu Języka Ojczystego Jurij Rabotin, deputowany Obwodowej Rady Odeskiej VIII kadencji Ołeksij Kobylnikow oraz członek Komitetu Organizacyjnego Wasyl Dżuran wystąpili przed lokalnymi konkursowiczami, opowiedzieli o historii założenia tego Narodowego Forum Dziennikarskiego, życzyli czarnomorzanom także w dalszym ciągu aktywnego udziału w wielkim Ukraińskim wydarzeniu, który od 23 lat kroczy przez Ukrainę, Europę i Świat. Przewodnicząca miejskiego towarzystwa literackiego «Suzirja» Walentyna Sydoruk wręczyła przewodniczącemu Komitetu Organizacyjnego Jurijowi Rabotinowi książkę pisarza Wołodymyra Bazylewskiego «Talant i talan» – na znak uznania za jego niestrudzoną pracę. Ogółem w ciągu trzech dni pracy konkursu wysokie nagrody otrzymało około 90 uczestników finału językowego.

Машинний переклад

Twoja nauka i dusza powstańcza

Serhij MELNYCZUK Piszę do Państwa 28 września 2022 roku. Tego dnia wybitny ukraiński poeta, tłumacz, krytyk literacki, Bohater Ukrainy Dmytro Wasylowycz Pawłyczko obchodzi 93. urodziny. Oprócz swojej owocnej i wybitnej działalności literackiej, która jest dostatecznie znana nie tylko Ukraińcom na Ukrainie, Dmytro Wasylowycz zawsze wyróżniał się swoją obywatelską i polityczną nieobojętnością wobec obrony narodowych, kulturowych i innych interesów Ukrainy. Wsparcie wybitnego ukraińskiego poety Dmytra Pawłyczki dla mojej działalności na rzecz ochrony praw człowieka, w obronie należytego funkcjonowania języka ukraińskiego jako języka państwowego na Ukrainie, a także jego krytyka najwyższych urzędników Ukrainy za naruszanie przez nich ładu konstytucyjnego Ukrainy w sferze stosowania języka państwowego, zawsze zmuszały możnych tego świata do uważniejszego przyglądania się konstytucyjnym normom stosowania języka państwowego w ich działalności służbowej przy wykonywaniu uprawnień organów władzy państwowej. Jako przykład proponuję obejrzeć briefing dotyczący procesu sądowego z mojego pozwu przeciwko prezydentowi Ukrainy W. Zełenskiemu. Jeszcze większe znaczenie dla mnie miało wsparcie Dmytra Wasylowycza, gdy będąc zamieszkałym w Ługańsku, bezkompromisowo broniłem należytego funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego – to język nauczania w wyższych uczelniach, a także należyte funkcjonowanie języka ukraińskiego jako państwowego w miejscowych organach administracji państwowej i organach samorządu terytorialnego Ługańska. Po zapoznaniu się z pierwszym wydaniem mojej książki „Moja walka o język” 19 października 2011 roku Dmytro Wasylowycz napisał wiersz „Siergijowi Melnyczukowi”, który został opublikowany w zbiorze Dmytra Pawłyczki „Symbol wiary”, wydanie z 2013 roku. Serhijowi Melnyczukowi Mój drogi Serhiju Melnyczuku, Słyszałem dumną pieśń twej krwi, Gdy wziąłeś mowę za rękę I wprowadziłeś ją na Uniwersytet Ługański. Nie ulęknąłeś się suržyka, bydląt, Nienawiści, która paliła ze wszystkich stron, Zmusiłeś okupanta do rozmowy, Zmusiłeś chachła, by skłonił się przed mową. Szedłeś z rodzinnym słowem na stos, Pokonałeś zgraję małorosjan, Lecz znów zdrajca nad nami świszczy I serce mowy rozrywa nowy bicz. Niesprawiedliwe prawo, podstawa kłamstwa, Podnosi się jak pomsta na naszą prawdę. Wiedz, bracie mój, że nasza mowa będzie Silniejsza, gdy zejdzie z krzyża. Wierzę, że z Ługańska do Kijowa, Do wszystkich licznych Ukrain, Twoja nauka i dusza powstańcza Idzie i dzwoni jak dzwon zmartwychwstania.

Машинний переклад

W trującym uścisku Katarzyny II

W rzeczywistości jest to pozłacana manipulacja rosyjskich zwyrodniałych kolonizatorów. Tam, gdzie dziś znajduje się Odessa-mama, już w 1340 r. Wielkie Księstwo Litewskie założyło fortecę Koćubijiw. W różnych czasach i w różnych źródłach to osiedle nazywano Kocziubijiw, Kaczubijiw, Kaczubyj, Kaczybej, Chadżybej, Hadżybej, Adżybej. W XV w. tym ukraińskim terytorium zawładnęło Imperium Osmańskie i od tego czasu osiedle nazywano Chadżybej. Złota Orda, która od 1277 r. nazywała się Księstwem Moskiewskim, a od 1721 roku – Cesarstwem Rosyjskim, okrutnymi wojnami zaborczymi poszerzała swoje posiadłości. W 1789 r. wojska rosyjskie zdobyły Chadżybej. Po raz pierwszy współczesna nazwa Odessy pojawiła się w styczniu 1795 roku. Przed tą datą rosyjscy mutanci przypisali imię zaborczyni Katarzyny II, rzekomo to ona położyła w fundamencie nowej budowli pierwszy kamień i założyła Odessę. Ważne jest przypomnienie niezaprzeczalnych faktów. Na długo przed okupacją południowych ziem ukraińskich przez moskiewskich najeźdźców na obrzeżach Chadżybeju żyli Kozacy, istniała Sotnykiwska Sicz. Jasnym świadectwem tego jest największy cmentarz kozacki, położony na przedmieściach Odessy, która kiedyś była wsią Małyj Kujalnyk. Najstarszy krzyż na cmentarzu datuje się na 1791 rok. Został on postawiony o cztery lata wcześniej niż tak zwane założenie Odessy. Antyukraińskiemu podstępowi Katarzyny II nie było granic. Ona i jej nienasycone kochanki zmusiły Kozaków do podpisania dokumentów, w których zaznaczono, że nie będą walczyć. Zamiast szabel Kozacy wzięli do rąk kilofy i łopaty – stali się budowniczymi Odessy. Kozacy wydobywali kamień, z którego tworzono południową perłę. Odeskie katakumby to dzieło rąk dzielnych Kozaków. Nasuwa się pytanie: „Dlaczego w Odessie nie ma pomnika budowniczych-Kozaków?!” Za jakie zasługi wobec Ukraińców w 2007 r. odnowiono pomnik, który nazywa się „Pomnikiem założycieli Odessy” lub „Pomnikiem Katarzyny i jej kochanków”? Czyżby obecni miejscy włodarze Odessy zupełnie nic nie wiedzieli o wrogiej, niszczycielskiej, antyukraińskiej działalności Katarzyny II?! Znane są setki naukowych prac historycznych, dzieł literackich, dokumentów archiwalnych, że to właśnie Katarzyna II w 1764 r. ostatecznie zniszczyła Hetmanszczyznę, a dla kolonialnego zarządzania utworzyła Kolegium Małorosyjskie. Z antyukraińskiego polecenia Katarzyny II 4 czerwca 1775 r. wielki oddział regularnych wojsk rosyjskich pod dowództwem generała Piotra Tekelego, który wracał z wojny tureckiej, niespodziewanie otoczył Zaporoską Sicz i dokonał jej całkowitej klęski. Koszowego Piotra Kalniszewskiego i jego starszyznę aresztowano i zesłano na Sołowki. Po zniszczeniu Zaporoskiej Sicz, podziale Hetmanszczyzny na gubernie w 1781 r. oraz zniesieniu w 1783 r. pułków kozackich jako formacji wojskowej, jak i jednostki administracyjno-terytorialnej, zamknięto dość rozwinięte ukraińskie szkoły, które funkcjonowały przy pułkach. Tego samego 1783 r. Katarzyna II wprowadziła nauczanie w języku rosyjskim w Akademii Kijowskiej i ukraińskich kolegiach, pozbawiła ukraińskich chłopów prawa do swobodnego przemieszczania się, czyli wolni ukraińscy gospodarze stali się poddanymi pańszczyźnianymi. Od 1797 r. w Ukrainie wprowadzono na 25 lat pobór do carskiej armii. W wojnach carskiej Rosji Ukraińcy ginęli nie za ukraińskie, lecz za moskiewskie interesy imperialne. Katarzyna II, podobnie jak Piotr I, uczyniła maksimum starań, by odnaleźć i wywieźć do Moskwy z terytorium skolonizowanej Ukrainy wszystkie materiały historyczne. 4 grudnia 1783 r. z rozkazu Katarzyny II została utworzona „Komisja do sporządzenia notatek o dawnej historii, przede wszystkim Rosji” pod kierownictwem hrabiego A. Szuwałowa. Faktycznym kierownikiem komisji przez dziesięć lat była sama Katarzyna II. Wynikiem działalności komisji stał się bezprecedensowy zbrodniczy czyn historyczny: wszystkie oryginały kronik zniknęły, a zamiast nich zaczęły pojawiać się tak zwane „letopisnye swody”, w których było wszystko, poza historyczną prawdą. Właśnie za panowania Katarzyny II wysunięto ideę „narodowego jedinstwa” narodu ukraińskiego i rosyjskiego. Czy nie tą trucizną przesiąknięta jest świadomość deputowanych Rady Miejskiej Odessy i mera miasta Gennadija Truchanowa, którzy wciąż znajdują się w psychologicznych objęciach Katarzyny II, która po Piotrze I, „rozpinającym naszą Ukrainę”, „dobiła wdowę sierotę”. Być może tak zwane „sługi narodu” w Radzie Najwyższej Ukrainy pozytywnie wpłyną na obecnych odeskich deputowanych-błędnych i Gennadija Truchanowa i pomogą im wreszcie wyrwać się z trujących objęć moskiewskiej manipulacyjnej propagandy oraz usunąć pomnik Katarzyny II i przekazać go do demaskującego skansenu rosyjskich zło wieszczych idoli carskiej i komunistycznej zbrodniczej epoki. Apel

Машинний переклад

W Kijowie odsłonięto pomnik Pawła Horianskiego i po raz kolejny przypomniano, że Krym to Ukraina

Jewhen BUKET, zdjęcia autora 1 października na terenie Państwowego Historyczno-Memoriałowego Rezerwatu Łukianowskiego w Kijowie odbyło się uroczyste odsłonięcie pomnika na grobie lidera Krajowej Rady Ukraińskiej na Krymie w latach 1919–1920, konsula Ukraińskiej Republiki Ludowej na Krymie, literata, pedagoga, specjalisty w dziedzinie bibliotekarstwa, naukowca Pawła Horianskiego (1878–1935). „Upamiętnienie lidera ukraińskiego ruchu narodowego na Krymie w burzliwym okresie wojen i rewolucji 1919–1920 lat Pawła Horianskiego to ważne wydarzenie dla społeczności krymskich Ukraińców, która jest drugą pod względem liczebności na Krymie i została przez okupanta przekształcona w jedną z najbardziej dyskryminowanych wspólnot etnicznych. To kolejny sygnał dla ukraińskich patriotów na Krymie, że się o nich pamięta, a także przypomnienie ukraińskim władzom, społeczeństwu i społeczności międzynarodowej o istnieniu tradycji samoorganizacji u wielkiej ukraińskiej społeczności na póki co okupowanym Krymie” – zaznaczył w słowie wstępnym przewodniczący Komitetu Organizacyjnego ds. postawienia pomnika, kandydat nauk historycznych Andrij Iwanec. Ogłosił on również imiona darczyńców, którzy zebrali środki na urządzenie miejsca ostatniego spoczynku lidera Ukraińców Krymu. Kiedy odnaleziono grób, stała na nim tylko żelazna tabliczka. W 2020 roku zaczęto zbierać środki na stworzenie pomnika i zagospodarowanie miejsca pochówku. Główną część środków przekazali krymscy Ukraińcy, w tym z okupowanych terytoriów, a także nieobojętni rodacy z części kontynentalnej Ukrainy. Na postumencie nowej płyty nagrobnej przedstawiono kontur Półwyspu Krymskiego, a także herb Ukraińskiej Republiki Ludowej. Autor pomnika, rzeźbiarz Wołodymyr Koreń, przekazał część środków na popularyzację imienia P. Horianskiego. Pomnik poświęcił Arcybiskup Wyszogrodzki, wikariusz Kijowskiej eparchii Prawosławnego Kościoła Ukrainy Agapit. Podczas odsłonięcia pomnika głos zabrali: kierowniczka działu ochrony i zachowania zabytków Państwowego Historyczno-Memoriałowego Rezerwatu Łukianowskiego Oksana Borysiuk, przewodniczący Medżlisu Tatarów Krymskich Refat Czubarow, przewodniczący OUN Bohdan Czerwak, zastępca Stałego Przedstawiciela Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu Denys Czistikow, przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Karetnikow, doradca polityczny Światowego Kongresu Ukraińców Tymosz Martynenko-Kuszlanski, a także członkowie KRUK – Serhij Kowalski, Serhij Mokreniuk i Serhij Wikarczuk. Serhij Kowalski w szczególności sformułował apel do organów władzy Ukrainy, aby w ramach polityki deokupacji i reintegracji półwyspu rozpoczęły procedurę formowania wojskowo-cywilnej administracji Krymu i Sewastopola. Na zakończenie „Poczta Kozacka” na czele z Andrijem Pylyuchem przygotowała niespodziankę – specjalne skasowanie pamiątkowej koperty i tematycznego „własnego znaczka” z wizerunkiem pomnika. Inicjatorem postawienia pomnika była Krajowa Rada Ukraińców Krymu. Jej aktywiści, którzy zmuszeni byli opuścić swoje domy po okupacji Krymu przez Rosję w 2014 roku, od 2018 roku przeprowadzają wydarzenia publiczne przy grobie Pawła Horianskiego, w szczególności w Dniu ochrony praw ukraińskiej społeczności Krymu, który obchodzony jest 28 sierpnia. Informacja dodatkowa. Pawło Ijerofijowycz (Jerofijowycz) Horianski urodził się 15 (27) stycznia 1878 roku w rodzinie księdza we wsi Krymky w powiecie zwinogródzkim na Kijowszczyźnie (obecnie obwód czerkaski). Wykształcenie średnie zdobył w Bohusławiu i Kijowie, wyższe – w Jurjewie (Tartu, Estonia). Na początku XX wieku zadebiutował jako literat przekładami. W 1903 roku pracował w czasopiśmie „Kijewskaja Starina”, które było wiodącym ukrainoznawczym czasopismem Naddnieprza. Nauczał w Jekaterynosławiu, Humaniu, Jałcie, brał udział w ukraińskim życiu społecznym i kulturalnym. W 1910 roku w humańskiej gazecie „Hołos Prowincji” stworzył rubrykę „Ukrainika”. W 1914 roku przeniósł się do Jałty, gdzie w 1917 roku wziął udział w organizacji i stanął na czele Jałtańskiej Hromady Ukraińców (później Hromady Ukraińców Południowego Wybrzeża). W 1919 roku w Sewastopolu na zjeździe ukraińskich organizacji Krymu został wybrany przewodniczącym Małej Rady (komitetu wykonawczego) Krajowej Rady Ukraińskiej na Krymie. Otrzymał polecenie od Nadzwyczajnej Misji Dyplomatycznej URL na Kaukazie, aby bronić praw krymskich Ukraińców jako konsul. W połowie lat 20. XX wieku przeniósł się z Jałty do Kijowa i zaczął pracować w Wszechukraińskiej Bibliotece Narodowej (obecnie Narodowa Biblioteka Ukrainy im. W. Wernadskiego). Na początku lat 30., podczas czystek, został zwolniony jako „burżuazyjny nacjonalista”. Zmarł 10 stycznia 1935 roku w Kijowie. wykonanie, ukraiński etnos rodził się wraz z pierwszymi słowami swojego języka na brzegu rzeki Desny w znanej na całym świecie mizyńskiej kulturze archeologicznej, której wiek to ponad XXI–XIV tysiąclecie p.n.e. Materialne i duchowe osiągnięcia poprzedniczki odziedziczyła nie mniej wiekopomna trypolska kultura archeologiczna. Echa jej rozkwitu niosą do współczesności nieśmiertelne kolędy i szczedriwki oraz pieśni obrzędów kalendarzowych na Boże Narodzenie, Wielkanoc, Zielone Świątki, Kupałę, Miodowego Spasa, Makowija, Jabłkowego Spasa, Pokrowę, kiedy kończą się prace na polach i łanach, a dziewczęta na wydaniu lamentują: „Pokrowonko, Pokrowonko, pokryj mi główeczkę...”. Nie wspominając już o żniwach jednych z pierwszych rolników, chleborobów na trzeciej od Słońca życiodajnej planecie. Klucze do odrodzenia spójnej z helleńską prehistorycznej pamięci przodków – język i pieśń. Kto nie zgadza się z moimi twierdzeniami – zaprzeczajcie, krytykujcie, obalajcie. W polemice, dyskusjach – zbliżenie do prawdy. Nie milczcie. Kompartyjna ideologia przyzwyczaiła trzymać figi w kieszeniach i mielić wodę w moździerzu na chwałę tyranii. Dozamilczaliśmy się – dalej już nie ma dokąd. Gdyby Narodowa Akademia Nauk Ukrainy wskrzesiła przedwieczną pamięć ukraińskiego etnosu, to jakimiż marnymi i bezpodstawnymi byłyby nawet dla nieoświeconych urojenia kremlowskich „znawców” przeszłości, by przywłaszczać wiekopomne dziedzictwo naszej rodzimej Matki-Ziemi, która po niezliczonych tysiącleciach bytu na białym świecie – Ukraina. Nie w brew, a w oko bije kremlowskich okupantów oskarżenie od Jezusa Chrystusa: „Są ślepi, przewodnikami ślepych, a jeśli ślepy ślepego prowadzi, obaj w dół wpadną”.

Машинний переклад

Оригінал українською · переклад оновлюється

Мед на губи “руского міра”

Вадим ПЕПА, лавреат літературно)мистецьких премій імені І. С. Нечуя)Левицького та імені Олеся Гончара Хто ж підсолоджує прогірклу пілюлю? Кандидат історичних наук Вадим Арістов. Молодий науковець має право пишатися – співробітник Національного музею істо) рії України та викладач у Києво)Могилян) ській академії. Розривається між двома ро) ботами. Та це не завадило тому, щоб йому попався “перший міжнародний договір Стародавньої Русі”. Далі пішло)поїхало. Ошелешує щасливець як колег, так і “братів незрящих, гречкосіїв”, за словом Т. Шев) ченка, сенсаційним “відкриттям”: “У ве) ресні 911 р. в Константинополі делегацією русів на чолі з їхнім ватажком Олегом ук) ладено угоду з Візантією. Він став першим документом в історії ранньої Русі. В угоді названі учасники посольства: Карл, Ін) гельд, Руалд, Фарогоф, Гуд”. На цій під) ставі новаку в науці привиділося: “Київ заснували скандинави”. Як наврочено неофіту мавпочкою з ки) тайської притчі. Вона в подобі стократ зменшеної фігурки стояла на столі перед Леніним. Заплющує очі й затуляє вуха: ні) чого не хоче бачити і нічого не воліє чути. А дарма. 21 вересня 2022 року під час не) сосвітенного святкування так званої 1160)ї річниці російської державності путін відві) дав Новгород та виголосив промову: “Ве) ликий Новгород, Рюрикове городище, Стара Ладога, Ізборськ – все це колиска Русі, витік нашої цивілізації і нашої держа) ви, нашої культури, просвіти”. Не кажучи вже про все інше, яка там “просвіта”! Нинішній кремлівський верховода “просвіщає” одноплемінників шойгу з не) давньої автономної області Туви, тепер Тві, а також якутів, бурятів, дагестанців, татар, чеченців, перехрещених на “кадіровцев”, мордвинів, осетинів, інгушів… Мобілізує всіх без розбору на кровопролитну війну в Україні. У мародерів аж очі на лоба лізуть від небаченої цивілізації. Не уявити, як би відсталі в повсякденному побуті та прире) чені на злиденне існування скаженіли в благополучній Західній Європі, аби туди дорвалися... Закономірно подає голос строфа з вір) ша Бориса Олійника “Європі”: Ми ж не виказуєм, яку недолю Тобі вістило знаками біди, Аби козацький стан у Дикім полі Не зупинив азійської орди. То кому ж В. Арістов підспівує? На які псевдонаукові теорії зорієнтований? 2015 р. у Нью)Йорку з’явилася об’ємна праця професора історії та директора Україн) ського наукового інституту Гарвардського університету: “Plokhy S. The Gates of Euro) pe: a Histori of Ukraine”. Український пе) реклад з дещо конкретизованою назвою “Брама Європи. Історія України від скіф) ських воєн до незалежності” опубліковано в Харкові накладом 10 тисяч примірників та відзначено 2018 року Національною премією України імені Тараса Шевченка. У розділі під заголовком “Вікінги на Дніп) рі” автор стверджує: “В Україні, як і майже в усій Європі, до) ба Великого переселення народів, або “вар) варських набігів”, змінилася добою вікін) гів, що тривала з кінця VІІІ до другої поло) вини ХІ століття. Як і слід було очікувати, кінець “варварських набігів” не означав кінця вторгнень узагалі. Нові нападники прийшли з територій Швеції, Норвегії та Данії. Це були вікінги, відомі також як нор) мани в Західній Європі або варяги у Схід) ній. Вони грабували, підкорювали та керу) вали цілими країнами чи їхніми частина) ми”. Одна з таких “частин” – Нормандія у Франції. Одначе ця обставина не скасувала державне утвердження країни. Папа Рим) ський наймав озброєних вікінгів на вій) ськову службу. Але в Італії жодному істори) ку не спадає на розум вважати прибульців з далекої півночі “засновниками Рима”. До проголошення незалежності Укра) їнської Держави мені судилася нелегка до) ля із солдатською муштрою в оренбур) зьких степах – у Бузулуці та на зловісному Тоцькому полігоні, де 1954 р. було випро) бувано на відкритій місцевості скинуту з літака атомну бомбу. Молодим журналіс) том почув од Олеся Гончара: “Найважче писати правду”. Та хай там що, з пробуд) женням української національної свідо) мості почало розвиднюватися. Вдалося опублікувати дев’ять книг історичної те) матики. На додачу до двох попередніх, які після довготривалих зволікань були опри) люднені в позавчорашньому видавництві “Радянський письменник”. Складається враження, що українські історики затялися обмежуватися спілку) ваннями винятково в своєму колі. Зверта) юся до так званої еліти в Україні. Хто бажає дихнути озоном правди – як після грозової зливи – читайте мої видання. На моє пере)

Regionalna „Proświta” opowiedziała się za demontażem imperialnych markerów. Pomniki moskiewskiego pobiedobiesia – na zaplecze Połtawy!

Zarząd Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wystąpił z oficjalnym oświadczeniem, w którym zdecydowanie poparto rekomendacje rady eksperckiej przy Ministerstwie Kultury i Polityki Informacyjnej dotyczące demontażu kolonialnych pomników, wzniesionych przez Rosję na cześć zwycięstwa w bitwie pod Połtawą i ostatecznego zagarnięcia Hetmanatu. Przypomnijmy, że w rekomendacjach mowa o pomnikach znajdujących się w Połtawie, a mianowicie: kolumnie Sławy rosyjskiego oręża, pomniku Kelina oraz miejscu odpoczynku tego, o którym Prorok pisał: „To ten pierwszy, co krzyżował naszą Ukrainę”, czyli szalonego Piotra, takiego samego zwyrodnialca, jak i współczesny tyran Rosji Putler. „Od czasu utworzenia Klubu „Ridne słowo” w 1987 roku i do dziś nasze obwodowe zjednoczenie Towarzystwa „Proświta” niestrudzenie pracowało nad odczarowaniem kolonialnych rosyjskich samowładczych ideologemów, które płynnie, lecz nieubłaganie konsekwentnie wplatały się w nowe moskiewskie, już komunistyczne, zniewolenie narodu ukraińskiego. Dobrze pamiętamy negatywną reakcję części połtawian, których duch i rozum były zniewolone tymi kolonialnymi wartościami, na nasze wykłady, różnorodne masowe wydarzenia pod koniec lat 80. – na początku lat 90. XX wieku. Jasna sprawa, że i komunistyczna władza połtawska, która w swojej istocie była kolaborancka, swoją propagandą, nie gorszą od współczesnej putlerowskiej, na wszelkie sposoby podsycała antyukraińskie narracje w świadomości ludzi. Lecz my znaliśmy Szewczenkowe „Walczcie – zwyciężajcie!” oraz „Kłamiesz, ludobójco!”, i stopniowo kolonialny lód pękał, a nasza ukraińska prawda, zbolała i zniweczona przez okupantów oraz ich komunistycznych pachołków i tysiące wszelkiego rodzaju lizusów-odszczepieńców, wreszcie zaczęła otwierać się przed połtawianami i ukazywać im oślepiający blask niepokonanej Ukrainy. Takie nasze akcje, jak łańcuch pamięci ofiar rosyjskich tyranów „Od kata Piotra do kata Stalina”, ustawienie Krzyża poległym w bitwie pod Połtawą za wolność Ukrainy Kozakom, uroczyste, liczne coroczne panichidy przy nim, setki tysięcy ulotek o katastrofie połtawskiej, wydawanie książek o tragedii połtawskiej, festiwal „Mazepa-fest” pomogły znacznej liczbie połtawian pozbyć się w swoich duszach i głowach kolonialnej rosyjskiej nieczystości” – zauważa deputowany Rady Obwodowej w Połtawie, szef obwodowego towarzystwa „Proświta” Mykoła Kulczynski. W oświadczeniu „Proświty” powiedziano, że właśnie to uwolnienie z duchowej i intelektualnej rosyjskiej niewoli wielu połtawian pozwoliło pojawić się w Połtawie wspaniałemu, artystycznie doskonałemu pomnikowi hetmana Iwana Mazepy. „Lecz, najwyraźniej, daleko nie wszyscy z tej niewoli się uwolnili. Jedenaście lat władza połtawska w osobie mera Andrija Matkowskiego i przewodniczącego rady obwodowej, a później, za prezydenta Janukowycza, i przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Ołeksandra Udowyczenki robiła wszystko możliwe, aby nie dopuścić do ustawienia już wykonanego za społeczne pieniądze pomnika Iwanowi Mazepie. W tej samej drużynie była i dzisiejsza sygnatariuszka przeciwko demontażowi kolonialnych pomników pani Oksana Bielawska, która znowu i znowu atakuje pomnik Mazepy za rzekomą jego estetyczną niedoskonałość, niewłaściwie wybrane miejsce itp.” – wyrazili opinię proświcianie regionu. W rzeczywistości rozmowy o „nie takim” pomniku to nic innego jak zasłona dymna, welon, którymi przykrywa się, może i nieświadomie, choć w to ostatnie niezbyt się wierzy, małorosyjska nieczystość. Tak jak i u innych sygnatariuszy petycji do przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej oraz mera miasta o niedopuszczalności demontażu kolonialnych pomników w Połtawie. Bo jak inaczej wyjaśnić, jeśli nie małorosyjską nieczystością, słowa „…sławnym obrońcom Połtawy i komendantowi Kelinowi”? Bo któż to są sławni obrońcy Połtawy? Moskiewscy okupanci, Piotrowi rzeźnicy? Bo Kozacy Pułku Połtawskiego, pokonując przeszkody, przedzierali się do Mazepy, aby wraz z legalnie wybranym Hetmanem bronić Ukraińskiej Wolności, a sam pułkownik połtawski Iwan Łeweneć po wszystkich cerkwiach połtawskich ogłaszał Uniwersały Mazepy i wspierał Kozaków w ich połączeniu z hetmanem, za co został aresztowany przez administrację okupacyjną moskiewskiego cara. „Autorzy petycji oskarżają o bolszewizm tych połtawian, którzy sprawiedliwie dążą do usunięcia z przestrzeni miejskiej wszystkich kolonialnych pomników. Większego absurdu trudno sobie wyobrazić. Właśnie bolszewiccy rosyjscy zniewoliciele nie niszczyli kolonialnych pomników, bo uświadamiali sobie ich antyukraińską, trującą dla zniewolonego narodu ukraińskiego istotę. Nam, członkom Połtawskiej „Proświty”, a także, jesteśmy przekonani, wszystkim połtawskim patriotom piekłem piekło i w latach niewoli, i obecnie ta obfita obecność najeźdźców i katów, uwiecznionych w pomnikach, to codzienne przypomnienie o prawie trzystuletnim niewolnictwie, pełnym strasznych znęcań się nad narodem ukraińskim i jego ziemią. Oczywiście, zniewolonemu duchowi i rozumowi wielu połtawian niewola i upokorzenie nie piekły, oni chętnie fotografowali się przy kolonialnych pomnikach, i te zdjęcia stawały się zdjęciami „rodzinnej historii”, jak piszą autorzy petycji. Historii zniewolenia i haniebnego niewolniczego przystosowania – mówimy dzisiaj i mówiliśmy wcześniej – budząc połtawian ze snu Ducha, który, jak twierdził Francisco Goya, rodzi potwory. I dzisiaj chcemy, aby nasze dzieci, wnuki i prawnuki nie pytały nas, kto to jest Kelin czy car Piotr. Chcemy, aby pytały, kto to jest Iwan Mazepa, Pyłyp Orłyk, Iwan Steśenko, Jurij Horlis-Horski, Andrij Ływycki, patriarcha Mstysław, chcemy, aby zatrzymywały się przy monumencie bojownikom o Niepodległość, wśród których byłyby uwiecznione postacie lub zbiorowe obrazy młodzieńców i dziewcząt, którzy zginęli, broniąc nas przed zdziczałą Moskiewszczyzną. Chcemy żyć w wolnym od symboli rosyjskiego kolonializmu mieście. I w takim mieście, żeby żyły wszystkie przyszłe pokolenia. I właśnie takie miasto będzie miało swoją prawdziwą ukraińską indywidualność, a nie kupę imperialnych pomników, które zaświadczają o moskiewskim panowaniu nad wolnym kozackim narodem” – podkreślono w dokumencie. Proświcianie Połtawszczyzny zwracają uwagę na problem: „Na dzisiaj rzeczywiście oblicze Połtawy jeszcze określają kolonialne pomniki, więc wszystkie one powinny zostać przeniesione na pole bitwy pod Połtawą. Jeśli tego nie zrobi obecna skrajnie sowietyzowana władza miejska, to zrobi to następna. Ukraińska prawda zwycięży na froncie i zewnętrznym, i wewnętrznym, a nasze ukochane miasto rozkwitnie nowymi pomnikami, nowymi formami architektonicznymi, które stworzą wolni obywatele wolnego kraju bez najmniejszych domieszek moskiewskiej kolonialnej nieczystości i trucizny w swojej świadomości”. „Jak tylko nie nazywało imperium ukraińskich patriotów: mazepińcami, petlurowcami, banderowcami, burżuazyjnymi nacjonalistami, a od sygnatariusza petycji pana Tristanowa ukraińscy patrioci, a my, proświcianie, także mamy zaszczyt uważać się za takich, dostąpili już nowego określenia – ortodoksyjni nacjonaliści. Możemy się zgodzić, bo chcemy, aby Połtawa miała ukraińskie oblicze, a nie kolonialne. I będzie ona jeszcze bardziej atrakcyjna dla turystów, i nikt z nich nie będzie myślał, że jesteśmy tacy sami jak Moskale. Na polu bitwy pod Połtawą należy urządzić plac dla ko” lonialnych rzeźb i na nim umieścić wszystkie moskiewskie kolonialne pomniki. A na miejscu kolumny „sławy”, która symbolizuje utwierdzenie schizofrenicznej imperialnej idei Trzeciego Rzymu, stanie piękny monument bojowników o Ukraińskie niepodległe soborne państwo. I nie trzeba zastraszać opinii publicznej wydanymi milionami na przygotowanie niewiarygodnej liczby dokumentów do demontażu kolonialnych pomników. Do tego trzeba mieć tylko jedno – wolę polityczną i Ukrainę „kochać do upadłego”, jak pisała nieśmiertelna Łesia Ukrainka. I my, proświcianie Połtawszczyzny, jesteśmy przekonani – nowa władza ją będzie miała, a połtawska społeczność pomoże, czym będzie mogła. A turystów po obejrzeniu odnowionej Połtawy będą wozić, by obejrzeli jeszcze kolonialną „pseudowielkość” na zapleczach Połtawy” – podkreślili autorzy oświadczenia. „Proświta” wezwała przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Dmytra Łunina, aby „zrobił wszystko, co możliwe, dla oczyszczenia centrum obwodowego z kolonialnych śmieci i przystąpił do różnorodnych konsultacji z przedstawicielami różnych środowisk w sprawie wypełnienia krajobrazów miast i wsi Połtawszczyzny, w szczególności Połtawy, prawdziwą ukraińską treścią, którą bezsprzecznie stworzy uwolniony od moskiewskich kolonialnych pęt duch ukraińskich artystów”. Z polecenia zarządu oświadczenie podpisał przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, radny obwodowy Mykoła KULCZYŃSKI

Машинний переклад

Michajło Parneta. Wspomnijmy dobrym słowem wybitnego człowieka

W tym roku mija dokładnie pięć lat od śmierci Michajła Pawłowicza Parnety, mieszkańca Krzemieńczuka, Zasłużonego Lekarza Ukrainy, człowieka, który stał u początków Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, współprzewodniczącego Krzemieńczuckiej Miejskiej Organizacji Towarzystwa „Proświta”. Od początku pełnowymiarowej wojny w miastach i wsiach Ukrainy zachodzą zmiany nazw toponimów. Nie stoi z boku także Krzemieńczuk. Dlatego mieszkańcy miasta proponują nadać imię znanego lekarza Michajła Parnety nabrzeżu w mieście, przy którym wznosi się pomnik Tarasa Szewczenki, a dalej biegnie Własiwska grobla. Z propozycją wystąpiła była kierowniczka krzemieńczuckiej „Proświty” Ludmiła Korecka. Przypomnijmy więc główne momenty jasnej biografii Michajła Parnety, wielkiego syna Krzemieńczuka, czołowego specjalisty medycznego Połtawszczyzny. Urodził się w 1924 roku na Tarnopolszczyźnie, w rodzinie chłopów. W 1948 roku Michajło Parnet, student instytutu medycznego, został aresztowany i zesłany na Kraj Chabarowski do pracy przy wyrębie lasu za współpracę z UPA. Pod koniec lat pięćdziesiątych Michajło ukończył studia w instytucie medycznym w Chabarowsku, a w 1962 roku wrócił na Ukrainę i rozpoczął pracę w Krzemieńczuku. Właśnie tutaj zdobył sławę wysokokwalifikowanego chirurga. Lekarze z różnych zakątków byłego Związku wielokrotnie przyjeżdżali na szkolenia do chirurga Parnety. Ludzie z wdzięcznością pamiętają lekarza nie tylko za 16 tysięcy przeprowadzonych operacji (co jest ogromną liczbą dla chirurga), dzięki którym ratował zdrowie i życie pacjentów, ale także za jego patriotyczne stanowisko. Tak w swoim czasie Michajło Parnet założył fundusz „Szewczenko i Wola”, którego celem było ustawienie pomnika Kobzarza w Krzemieńczuku. Dzięki inicjatywie lekarza do funduszu „popłynęły” liczne datki od przedsiębiorstw miasta, biznesmenów, aktywistów… Lwią część wniósł Kijów, którego ówczesnym przewodniczącym był Ołeksandr Omelczenko. Również tam, w stołecznych warsztatach konserwatorskich, odlano brązową figurę Szewczenki. I od tego czasu już od 18 lat wspaniała postać Tarasa wznosi się w parku nad Dnieprem. Za czas działalności zawodowej honorowego obywatela miasta Krzemieńczuka Michajła Parnetę odznaczano rządowymi orderami. „Mija dzień, mija dzień, mija dzień… A gdzie mój ogród boskich pieśni?” – tych wersów Liny Kostenko lubił powtarzać Michajło Pawłowycz, krzątając się w swoim ogródku, gdzie rosły jabłonie, gruszki, a bujne krzaki kaliny, pochylając się ku domkowi działkowemu, przypominały o domu rodzicielskim. Z jego rąk wychodziła tak potwierdzająca życie energia, że nawet cytryna na oknie jego gabinetu roboczego dawała niespodziewane witaminowe plony – jeden owoc ważył pół kilograma. Sprawę ojca kontynuowała córka Ołeksana – lekarka, a syn stał się znanym naukowcem. Przez długie i szczęśliwe życie małżeńskie wiernym przyjacielem i współpracownikiem Michajła Pawłowycza była żona, z zawodu siostra medyczna, Ołeksandra Petriwna. W 2016 roku chciano nadać ulicy Swierdłowa, przy której mieszkał Parnet, jego imię. Jednak argumentem komisji było to, że Parnet żyje, a nazywać toponim imieniem żyjącego nie wolno. Nić życia wybitnego lekarza przerwała się w roku następnym… Ale dopóki ludzka pamięć przechowuje imiona godnych ludzi, oni są z nami jako przykład samoofiarnej służby ludziom i swojemu narodowi. Cieszy, że mieszkańcy Krzemieńczuka, świadomi znaczenia procesu zmiany nazw ulic, chcą nadać nabrzeżu swojego miasta imię lekarza Parnety. Jest on godny takiego zaszczytu. Zachar ZINENKO, wolny korespondent gazety „Wieści Kozelszczyny”. Zdjęcie z archiwum autora

Машинний переклад

Dlaczego Hennadija Jefimenkę nie zaproszono do Niemiec

Wołodymyr SERHIJCZUK, kierownik katedry historii światowego ukraiństwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, doktor nauk historycznych, profesor. Zbrodnie wojenne, których obecnie dopuszczają się na naszych ziemiach rosyjscy okupanci, stały się możliwe również dlatego, że świat w porę nie powstrzymał zorganizowanego przez Moskwę Hołodomoru-ludobójstwa lat 1932–1933, za który ona do tej pory nie przeprosiła. Oto dlaczego ważne jest dzisiaj – choćby po 90 latach! – przypominać o tym światu, aby zrozumiał naturę okrucieństwa, z jakim rosyjskie żołdactwo niszczy pokojowych Ukraińców. Dlatego państwo ukraińskie od czasu do czasu zwraca się do światowej opinii publicznej z prośbą o uznanie Hołodomoru lat 1932–1933 za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Wiele krajów już to uznało, rządy i parlamenty wielu innych wciąż trzeba przekonywać. Szczególnie ważne jest uzyskanie wsparcia wpływowych Niemiec, których dyplomaci nie tylko pozostawili liczne świadectwa o horrorze lat 1932–1933 na Ukrainie, ale już wtedy stwierdzili, że nasze straty sięgają od 7 do 10 milionów. Aby tę kwestię rozpatrzył Bundestag RFN, utworzono specjalną komisję historyków obu krajów, która miała przygotować odpowiedni dokument. Jednak, jak przyznał ówczesny ambasador Ukrainy w Niemczech Andrij Melnyk, ukraiński skład komisji na czele z profesorem Jarosławem Hrycakiem ze swoimi zadaniami sobie nie poradził, faktycznie sprawę zawalił, o czym świadczy stenogram posiedzenia przygotowawczego niemieckich parlamentarzystów. Z takim obrotem spraw nie zgodzili się Ukraińcy w Niemczech. W szczególności szefowa „Ukraińskiego Domu” w Düsseldorfie Iryna Jastreb porozumiała się w sprawie organizacji Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Ludobójstwo Ukraińców: od przeszłości do teraźniejszości” z burmistrzem wielkiego ośrodka przemysłowego Niemiec, Essen, Rolfem Flisem. I naukowcy z kilku krajów, wśród których byli oczywiście przedstawiciele Ukrainy, zwrócili się do Bundestagu RFN z prośbą o uznanie Hołodomoru lat 1932–1933 na Ukrainie za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Już następnego dnia po tym apelu niemieccy politycy z partii „Zielonych RFN” wystąpili z inicjatywą do swoich deputowanych, aby odpowiedzieli na prośbę uczestników konferencji i przegłosowali uchwałę w sprawie uznania Hołodomoru lat 1932–1933 za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Wydawałoby się, że cel konferencji został osiągnięty. I cieszyć się z tego powinni przede wszystkim na Ukrainie. Ale właśnie tutaj nie wszystkim taki wynik się spodobał. W szczególności grupie profesora Stanisława Kulczyckiego z Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, którą w środkach masowego przekazu stale reprezentuje jego wychowanek Hennadij Jefimenko, kiedy trzeba wywołać nieufność wobec tych krajowych badaczy, którzy na podstawie pierwotnych dokumentów naszych archiwów potwierdzili świadectwa niemieckich dyplomatów o stratach Ukraińców w latach 1932–1933. Pan Jefimenko na doniesienia z Berlina wybuchnął protestem pod tytułem „Jak nie warto opowiadać o ludobójstwie”, twierdząc, że „przy promowaniu za granicą ukraińskiej wizji Hołodomoru jako ludobójstwa należy używać tylko sprawdzonych argumentów, które przedstawiać powinny tylko osoby z niezaprzeczalną reputacją naukową”. Widzicie, pana Jefimenkę zaniepokoiło tylko to, że „do udziału w wydarzeniu zostali zaproszeni tylko ci, dla których ludobójczy charakter Hołodomoru nie podlega wątpliwości”. Przyznaje on, że „to całkowicie logiczne podejście”. Jednak, w jego opinii, „ważnym miało być inne zadanie – przedstawienie na konferencji takich argumentów, które byłyby przekonujące dla ogółu”. Nawiasem mówiąc, w odróżnieniu od wyników już wspomnianej komisji ukraińsko-niemieckiej, w naszym przypadku takie były. I właśnie to, naturalnie, przekonało niemieckich polityków do operatywnego zareagowania na nasz apel. Ponieważ takie skutki konferencji w Essen nie odpowiadają panu Jefimence, gdyż niszczą architektonikę jego grupy dotyczącą uznania Hołodomoru lat 1932–1933, a zwłaszcza liczby ofiar, to próbuje on w pogoni zahamować rozpatrzenie tej kwestii w Bundestagu RFN, oskarżając poszczególnych ukraińskich badaczy o niekompetencję, czego on i jego grupa nie są w stanie udowodnić od wielu lat, ponieważ nie pracują z pierwotnymi dokumentami krajowych archiwów, a korzystają głównie z tych preparowanych, które wydał Moskwie profesorowi Kulczyckiemu ponad 30 lat temu. Z tego wynika, że ukraińska diaspora w Niemczech jako organizator wyżej wymienionej konferencji nie mogła zapraszać na nią tych badaczy z Ukrainy, którzy stale faktycznie występują przeciwko już wspomnianym wnioskom niemieckich dyplomatów, którzy po II wojnie światowej szczegółowo poinformowali naszą emigrację o swoich materiałach dotyczących oznak Hołodomoru jako ludobójstwa, jak i liczby ofiar od 7 do 10 milionów. Obecność takich osób, jak pan Jefimenko z jego propagandowymi postulatami, zrozumiałe, wnosiłaby tylko dysonans w pracę konferencji i ponownie zerwałaby przygotowania do rozpatrzenia kwestii w Bundestagu RFN. W końcu, z jakiej racji zapraszać pana Jefimenkę do Essen, jeśli jest znany jako ten naukowiec, który pod kierunkiem swojego nauczyciela S. Kulczyckiego wydał w 2003 roku porównawcze dokumenty o spisach ludności USRR w 1926 i 1937 roku, gdzie dopuścił się fałszerstwa oryginalnych danych, a co najważniejsze! – ukrył przed szeroką opinią publiczną fakty fałszerstwa wyników o ponad pół miliona osób. A powinien był złożyć odpowiednie wyjaśnienie, aby nie była transmitowana przez jego współmyślicieli teza o „uczciwym spisie z 1937 roku”. Pan Jefimenko, między innymi, popiera wyniki ukraińskich akademickich demografów, którzy w swoich badaniach określają liczbę strat na 3,9 miliona osób, wyprowadzoną przez nich na podstawie moskiewskich dokumentów. Ale nie potrafi wyjaśnić: jeśli pracownicy Instytutu Demografii i Badań Społecznych NANU uznali w listopadzie 2021 roku, że straty tylko niemowląt w latach 1932–1933 stanowiły 700 tysięcy, to czy rzeczywiście inne 14 grup wiekowych (1–14) sięgało zaledwie jednego miliona? Wspomniani demografowie, nawiasem mówiąc, od grudnia ubiegłego roku tak i nie odpowiedzieli na to konkretne pytanie, postawione przed nimi na łamach gazety parlamentarnej „Hołos Ukrajiny”. I w ogóle, jak można by go postrzegać jako badacza wyliczeń ofiar Hołodomoru 1932–1933 lat, kiedy oświadcza on na antenie Ukraińskiego Radia w listopadzie 2021 roku, że on... nie jest specjalistą w tej dziedzinie. A co mogli powiedzieć w Essen zwolennicy pana Jefimenki, kiedy na całym świecie przekonano się co do poziomu ich „naukowej” dyskusji o stratach podczas Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 lat, który zademonstrowali na żywo podczas niemal 7-godzinnego maratonu w Ukrinformie w listopadzie 2021 roku, gdzie mówiono o wszystkim, co tylko możliwe. W szczególności, zamiast konkretnych argumentów na poparcie swojego stanowiska, uczestnicy tego zebrania obszernie informowali o stawianiu pomników donieckim i ługańskim separatystom, o sztuce radzieckiego dramaturga Ołeksandra Kornijczuka „W stepach Ukrainy”, która nie ma absolutnie żadnego związku z zadeklarowanym tematem rzekomo naukowej rozmowy o ludobójstwie i stratach z jego powodu. Ale podobne rzeczy – to tradycje grupy profesora Kulczyckiego. Kilka lat temu na zorganizowanym przez nich seminarium w Kijowie wysłuchiwali referatu o... kulinarnych gustach radzieckiego kina. Tymczasem ta grupa ustami pana Jefimenki ubolewa nad tym, że ustalone 10,5 miliona osób rzekomo doprowadzi „do znacznego pogorszenia wizerunku państwa ukraińskiego”. Ale dla pana Jefimenki „to jeszcze pół biedy”. Nie mniej ważne, pisze on dalej, „kto w Essen wystąpił jako twarz ukraińskiego stanowiska”. Przede wszystkim pisze o „dyrektorce Muzeum Hołodomoru Ołesi Stasiuk”. Jej nie tylko zarzuca fałszerstwa wydawnictw Muzeum, ale jest niezadowolony także z tego, że „jesienią 2021 r. złożyła ona jeszcze do obrony dysertację na temat: „Instytut pełnomocników w realizacji Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 lat w USRR”. Pana Jefimenkę bardzo oburza fakt, że 24 grudnia 2021 roku „specjalistyczna Rada Naukowa D 27.053.01, działająca przy Uniwersytecie Hryhorija Skoworody w Perejasławiu, jednogłośnie zagłosowała „za” przyznaniem dysertantce stopnia naukowego doktora nauk historycznych”. On, co prawda, nie był obecny na tym posiedzeniu, a zatem nie jest zaznajomiony z tym, jak Rada Naukowa szczegółowo rozpatrywała każde oskarżenie jego zwolenników, które wcześniej zostały nagłośnione w środkach masowego przekazu. Pan Jefimenko nie informuje także, że na wniosek „pięciu znanych naukowców” Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy zleciło aż dwóm autorytatywnym instytucjom naukowym wydanie tak zwanych czarnych recenzji. Obie one potwierdziły słuszność przyznania O. Stasiuk stopnia naukowego doktora nauk historycznych. Ale realna „zbrodnia” O. Stasiuk w oczach grupy Kulczyckiego i tych, którzy do dziś trzymają się dyrektywy KC KPZR z 1989 roku, by pisać o 3,5 miliona (to obecne rosyjskie narracje) czy podrasowanej do 3,9 miliona liczbie ofiar na Ukrainie, nie leży w tym, a w tym, że jako dyrektor generalna Narodowego Muzeum Hołodomoru-ludobójstwa w 2019 roku oficjalnie zwróciła się do Służby Bezpieczeństwa Ukrainy z prośbą o wszczęcie postępowania karnego w sprawie wszechstronnego zbadania tragedii Hołodomoru-ludobójstwa. W rezultacie właśnie dzięki ekspertyzom historyczno-kryminalistycznym ustalono liczby strat Ukraińców w 1932–1933 latach w USRR i na Północnym Kaukazie na 10,5 miliona osób. I to wszystko odbywało się zgodnie z wymogami ustawodawstwa karnoprocesowego, czyli w płaszczyźnie prawnej, a nie w dyskusjach przy filiżance kawy na organizowanych przez uczniów profesora Kulczyckiego za zagraniczne granty seminariach. Na których, nawiasem mówiąc, jeszcze ostrzegają przywiezionych z peryferii uczestników: nie stawiać pytań o liczbę ofiar Hołodomoru-ludobójstwa. Drugim, który zdaniem pana Jefimenki nie miał prawa być w Essen, jest autor tych słów. A główna wina jego nie tylko w tym, że był naukowym konsultantem wspomnianej dysertacji, która już została zatwierdzona przez kolegium Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, a w tym, że po dokumentalnym ustaleniu właśnie przez niego minimalnej liczby strat na 7123 tysiące osób O. Stasiuk postawiła pytanie o powrót śledztwa do tej sprawy. Ostatecznie, jak tego wymagała Prokuratura Generalna Ukrainy jeszcze w 2009 roku. A kiedy akademiccy demografowie próbowali poprzez swoje przebiegłe formuły obalić dane dokumentalne, to zaproponowano im analizę śmiertelności dzieci – odpowiedzi do dziś nie odważyli się udzielić, o czym już wspomniano wyżej, zwłaszcza w odniesieniu do zapełnienia pierwszych klas w latach 1932–1940. Ale właśnie analiza śmiertelności dzieci w różnych obwodach dała możliwość obliczenia ogólnej liczby tylko w USRR na 9,1 miliona osób. Tak, to ja, a nie profesor Kulczycki, jego uczeń Jefimenko czy akademiccy demografowie, odkryłem w naszych archiwach dzienniki szkolne, gdzie jesienią 1932 roku w pierwszej klasie, powiedzmy, figurowało 40 dzieci, a w maju 1933 roku – zaledwie 20. To mi udało się znaleźć listy na skrawkach papieru uczniów wiejskich zakątków, przy większości nazwisk których stały adnotacje: „Zmarł w 33 roku”. Moja „wina” także w tym, że udało mi się zestawić dokumenty dwóch archiwów obwodu dniepropetrowskiego, które zaświadczyły, że w rejonie petrykiwskim uczniowie wszystkich klas początkowych jesienią 1933 roku nie doliczyli się większości swoich towarzyszy, a analiza porównawcza urodzonych w odpowiednich latach i pierwszoklasistów poszczególnych rejonów obwodów winnickiego, połtawskiego, czerkaskiego, kijowskiego w latach 1933–1940 wykazała ogromny niedobór tych, którzy mieli po raz pierwszy usiąść w szkolnych ławkach. I wszystko to, nawiasem mówiąc, potwierdza się we wspomnieniach wszystkich tych, którzy przeżyli tamto straszne nieszczęście. Niezadowolony pan Jefimenko jest też tym, że w konferencji w Essen wzięli udział profesor Hanna Kapustian z Krzemieńczuka, profesor Petro Czerneha z Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia M. P. Drahomanowa, a także profesor Wasyl Maroczko z jego własnego Instytutu Historii Ukrainy. Tego ostatniego, który odmówił bycia w zgodzie z grupą swojego wieloletniego kierownika wydziału Kulczyckiego, pan Jefimenko również oskarża o „fałszerstwa”. Uważa on, że od wystąpień w Essen szczególnie ucierpi „reputacja tych niemieckich polityków i działaczy społecznych, którzy takie wystąpienie popierają”. Zdaniem pana Jefimenki, „nieprawdziwa informacja o Hołodomorze, a do tego wygłoszona przez zaangażowanych w promowanie bezspornych fałszerstw i plagiatu ludzi, da argumenty do wątpliwości także w opowieści o współczesnych zbrodniach Rosji”. O nich, nawiasem mówiąc, on z jakiegoś powodu nie pisze, a na konferencji w Essen dany problem rozpatrywano szczegółowo. Biedny kibic reputacji niemieckich polityków i wizerunku Ukrainy z jakiegoś powodu nie pisze o tym, że wystąpienia, które dotyczyły analizy porównawczej zbrodni Moskwy wobec Ukraińców sprzed 90 lat i obecnych, wygłaszali tacy znani prawnicy, jak prezydent Międzynarodowego Stowarzyszenia Kryminalistów Wałerij Szepitko, sędzia Międzynarodowego Trybunału ds. byłej Jugosławii profesor Wołodymyr Wasylenko, sędzia federalny USA Bohdan Futey, znani adwokaci w tym kraju Askold Łozynskyj i Wiktor Rud, miał referat także profesor Roman Serbyn z Kanady, który organizował pierwszą konferencję w świecie zachodnim na temat Hołodomoru jeszcze za czasów radzieckich. A jeszcze zabrali głos dyrektor Instytutu Badań Hołodomoru profesor Switłana Markowa, znana badaczka z USA Wiktoria Małko... Czyli niemieccy politycy ważyli fakty historyczne i odpowiedzialność za zbrodnie przeciwko Ukraińcom zgodnie z wymogami prawa międzynarodowego. I, rzecz jasna, mało ich interesuje lament pana Jefimenki o jego ubolewaniu nad „reputacją ukraińskiej nauki historycznej”, którą on reprezentuje w imieniu grupy profesora Kulczyckiego. Bo protesty tego ostatniego w 1988 roku przeciwko posiedzeniom Międzynarodowej Komisji Prawników, która rozpatrywała zbrodnie Moskwy podczas Hołodomoru 1932–1933 lat, nie zostały zapomniane w świecie zachodnim, choć ten kijowski profesor wcześniej publicznie kajał się za fałszowanie przez niego prawdy historycznej o Hołodomorze. Teraz, jak widać, znów poszedł po znanym mu kole. Nie zapomniał pan Jefimenko i o zorganizowanym proteście wśród ukraińskiej inteligencji przeciwko ustalonej liczbie strat na 10,5 miliona osób – pierwszym tam stoi podpis profesora Kulczyckiego. A dalej dołączali już ci, których zdołano zagitować. Z reguły w zdecydowanej większości nie specjaliści, albo dawno zaangażowani w moskiewską narrację dotyczącą liczby strat. Niektórzy chcieli otrzymać wyższe miejsce na tej liście – tak, Wachtang Kipiani na łamach redagowanej przez siebie „Istorycznej prawdy” dopiął swego, by wstecznie jego nazwisko postawiono jako trzecie. Szczególnie zaś wyróżnili się pracownicy Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego ze Lwowa, czyli ci, którzy zamiast badania swojego bezpośredniego tematu, wzięli się nagle, za machnięciem czyjejś czarodziejskiej różdżki, „wyzwalać” ukraińską naukę historyczną od „fałszerzy” Hołodomoru-ludobójstwa. Oto tutaj właśnie są na miejscu słowa Wielkiego Kobziarza: „Doprowadziła Ukraina do samego skraju. Gorzej niż Lach własne dzieci ją krzyżują...”. Czy myśleli ci i inni sygnatariusze, że dana lista hańby również pozostanie w annałach historii, i z czasem ich dzieciom będzie niewygodnie za swoich rodziców, którzy protestowali przeciwko temu, by wspomnieć wszystkich niewinnie zabitych Hołodomorem, a nie tylko dozwolone przez Moskwę 3,5 miliona zmarłych?..

Машинний переклад

Pole siłowe twórczości Ołeksandra Melnyka

W gronie laureatów Narodowej Nagrody im. Szewczenki w 2022 r. znalazł się artysta-monumentalista Ołeksandr Melnyk, bojczukista, działacz społeczny, wielki patriota, który nigdy nie wypuszcza Ukrainy ze swojego serca. Halyna DACIUK, dziennikarka Urodzony w Ofirni, na ziemi fastiwskiej, z powołania ofiarowuje swój talent Ukrainie i z synowską miłością tworzy jej obraz. Trafiając w pole siłowe twórczości Ołeksandra, zaczynasz przejrzewać, szukać swojego imienia, zadawać sobie pytanie „kim jestem?”. A dalej – „kto przeszkadza mi być sobą?”. I głębiej – „jak przeciwstawić się tym wściekłym zakusom?”. Jak „wywalczyć wolność” ziemi, która daje siłę do życia. I której Rosja nie daje życia, odkąd pojawiła się na bagnach. Nad tymi pytaniami rozmyśla artysta Ołeksandr Melnyk. I sięgają jego rozmyślania takiej głębi, w porównaniu z którą głębia magmy – 250 kilometrów w głąb ziemi – to czysta płycizna. Bo energia twórczości artysty Melnyka wybucha z pełnego wypełnienia Ukrainą, z najgłębszych głębin aż po najwyższe niebo. I pragnie on nie tylko ogarnąć niezatarty ukraiński kosmos, skoncentrowany w określonych granicach, z atrybutami władzy i państwa, ale także uporządkować go, skierować ku wolności. O którą trzeba walczyć! I tak jest, odkąd żyje Ukraina. Przemyślenie jej historii to przewodni temat Ołeksandra Melnyka, który wyłania się na obrazach, mozaikach, witrażach poprzez konkretne wydarzenia i konkretnych ludzi. Historię Ukrainy podaje nam nie dla uspokojenia bromem, lecz dla koncentracji woli życia i samostanowienia. W jego twórczości wszystko jest wyraziste i nic nie jest wymyślone. Czterdzieści lat – członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Powiedział swoje słowo w dziedzinie sztuki monumentalnej (mozaika, witraż, fresk, gobelin, malowidło, kucie, rzeźba); malarstwa sztalugowego i grafiki. Począwszy od 1973 roku, uczestnik wystaw ogólnoukraińskich i międzynarodowych. 35 lat (do 2009 r.) pracował w Kijowskim Kombinacie Sztuki Monumentalno-Dekoracyjnej zjednoczenia „Chudożnyk”. Przekroje pola siłowego jego twórczości, niczym linie losu, uwydatniają chwile radości i niezadowolenia z siebie, pragnienie namalowania czegoś więcej i doskonalej. Ale nawet najbardziej skrupulatna ocena jego dorobku twórczego zaświadczy, jak wiele zdążył artysta. Jego dzieła monumentalne to witraże o tematyce staroruskiej w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy (1977): „Czas Jarosława Mądrego” oraz „Czas Nestora Kronikarza”. Witraże o tematyce twórczości ludowej w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy (1985) „Duma”, „Pieśń”, „Bajka”; gobeliny dla Narodowego Rezerwatu Historyczno-Etnograficznego „Perejasław” (1987–1989) „Pouczenia Wołodymyra Monomacha”, „Hryhorij Skoworoda”, „Iwan Kotlarewski”, „Taras Szewczenko. Dumy moje…”. I choć malowidła w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach wykonywało wielu artystów, to malowidła Ołeksandra Melnyka (2000) rozpoznaje się od razu: „Wjazd Pański do Jerozolimy”, „Zesłanie Ducha Świętego na apostołów”, „Święta Eudokia” i „Święta Anastazja” – tak nazywa się wspaniała córeczka, również artystka. Mozaiki Ołeksandra Melnyka z wizerunkami wybitnych zabytków architektury Kijowa witają nas w westybulu Centralnego Dworca Kolejowego. I stołeczni goście, zanim trafią do centrum Kijowa, widzą jego świętości na mozaikach Melnyka: „Sobór Sofijski”, „Cerkiew Pokrowska”, „Brama Zborowskiego”, „Sobór św. Jerzego Monasteru Wydubickiego”, „Pałac Maryński”. Najmłodsi Ukraińcy poznają artystę Melnyka w Kijowskim Państwowym Akademickim Teatrze Lalek dzięki malowidłu „Bajka o żar-ptaku i wilku” (2005) i chętnie się tutaj fotografują. Twórczość Ołeksandra Melnyka to artystyczna ilustracja naszej historii. W malarstwie sztalugowym jest to tematyka Rusi Kijowskiej: tryptyk „Ruś” (1982), „Książę na Księcia, brat na brata” (2004), „Szczek, Kij, Choryw i Łybidź” (2009), „Działania Andrzeja Bogolubskiego na Rusi” (2011). Kozackie bitwy wyzwoleńcze wyłaniają się na płótnach malarskich: „Baturińskie ukrzyżowanie” (2008), „Ukraiński Zbawiciel” (2009). Znaczące płótno monumentalne poświęcone jest Szewczence – „Droga w wieczność” (2013). Na jego płótnach jest mało detali, ale zawsze obecna jest stylistyka epoki, o której mowa. Skala przemyślenia, akcent tragedii, którą przez wieki przeżywa Ukraina ze strony totalitarnej dzikiej Rosji. I ta tragedia nie jest przeszłością, lecz obnażonym nerwem teraźniejszości. „Dzwonnik” (2014), „Spłomieniony kwiat” (2015) – to markery naszych czasów. Dzwonić, budzić, zwoływać na Majdany i przypominać, że walka o Ukrainę trwa i nie obejdzie się bez ofiar… I każdy jest powołany, by jej bronić. Znakomity obraz Melnyka „Widzę czyny twoje, Człowieku!” stał się symbolem Majdanu Godności. Wszystkowidzące oczy Boga przypominają, że każdy odpowie za swoje czyny w losowych czasach. Oczy Boga widzą bohatera i odstępcę. Jednak Pan zawsze jest gotów wybaczyć i powiedzieć „Kocham cię, człowieku” temu, kto gotów jest oddać życie za przyjaciół swoich. Bóg widzi czyny Ołeksandra, my je znamy. I od 2004 roku czekamy, jak na Boże Narodzenie, na wystawy-biennale „Ukraina od Trypillia do współczesności w twórczości artystów”, których założycielem stał się Melnyk. To jego najbardziej zakrojony na szeroką skalę projekt. Już pierwsza wystawa w przeddzień Dnia Jedności Ukrainy w 2003 r. stała się wydarzeniem o ogólnoukraińskiej skali. Zaprezentowane różne szkoły malarstwa monumentalnego, około trzystu obrazów, wybitni i całkiem młodzi artyści – do stu nazwisk, różnorodna tematyka historyczna, różne formy, style, techniki – stały się wybuchem, zwracając uwagę na obraz historyczny. Na nowo zabrzmiały dla nieobeznanych dotąd nazwiska: Mykoła Storożenko, Wasyl Korczynski, Oles Sołowiej, Ołeksandr Melnyk, Feodosij Humenjuk, Wira Barynowa-Kułeba, Kateryna Tkaczenko, Maryna Soczenko. Od tego czasu przeprowadzono dziewięć wystaw, po każdej wydano pełny katalog. Napisać listy, ogłosić, zamieścić, przypomnieć, uzgodnić, zaprosić – i cichutko podczas otwarcia chodzić między ludźmi nie jako bohater, a gość w królestwie monumentalnego ducha. Wystawy zazwyczaj otwierają się 17 stycznia, przed dniem Jedności Ukrainy, akurat w dniu urodzin pana Ołeksandra. Nie my jemu, a on nam robi książęcy podarunek, sobornie jednocząc malarskimi płótnami cztery ukraińskie krańce – „od Sanu po Don”. Melnyk to artysta-wojownik. I pędzel w jego rękach jest Mieczem i Dzwonem! I daliami, które sieje na mrozie, gdy życie staje się zmarzniętą grudką. Przez 10 lat hodował te kwiaty na płótnie, wdychał miłość i nadzieję. O sprawach osobistych milczy. Chociaż przyjaciele wiedzą, jak ciężko przeżywał stratę siostry Natalki i jej męża, swojego najbliższego towarzysza broni – ludowego artysty Ukrainy Ołeksandra Iwachnenki… Teraz pracuje także za niego. „Nadzieja” – to kolejny projekt, zapoczątkowany przez Ołeksandra Melnyka w 2001 r. wystawą indywidualną, na której wystawił dzieła malarskie i teksty-rozważania o treści antywojennej i pokojowej. 20 lat temu chciał zwrócić uwagę na dojrzewającą katastrofę wojny. Jednak społeczeństwo nie jest zdolne usłyszeć artystę, którego serce jest wrażliwsze, a spojrzenie ostrzejsze. Więc uznano, że wystawa jest „nie na czasie”, a niepokoje artysty „przesadzone”. I dopiero w 2014 roku, kiedy rosyjska horda zaanektowała Krym i ruszyła z wojną na Donbas, stało się oczywiste, jak bardzo aktualny był temat zaproponowany przez artystę jeszcze 13 lat temu. W 2014 roku Ołeksandrowi Melnykowi udało się przeprowadzić Ogólnoukraińską wystawę antywojenną „Nadzieja” i przedstawić obraz „Przebudzenie” (2013) z ukazanymi środkami niszczenia człowieka – od siekiery po bombę atomową… Bo „sen rozumu według Goi rodzi potwory”, którym nic nie kosztuje dzisiaj grozić światu wybuchem jądrowym. W popiele którego może zginąć kwiat Ukrainy… Zapraszałam pana Ołeksandra na audycje Radia Kultura przed biennale „Ukraina od Trypillia do współczesności”, przed wystawą „Nadzieja”, podczas Rewolucji Godności, gdzie wyrażał naszą bolesną samoidentyfikację. Na jedną z audycji przyszedł prosto z Majdanu, z zapachem dymu i palonej gumy. I kiedy zdjął czapkę, zobaczyłam krew na białej chusteczce, którą przykrył pod czapką głowę… Był ranny, a on o tym milczał. Bo Melnyk to artysta-wojownik. O. Melnyk. „Na pogorzelisku”, 2022 r. I walczy nie tylko o malarstwo monumentalne, ale też z rycerską siłą broni języka ukraińskiego. Odczuł na sobie, jak poniżano za język ojczysty jego użytkowników. W instytucie Ołeksandr jako jedyny mówił po ukraińsku i był „niewygodny” w komunikacji. Pamiętał, jak mama odezwała się do jakiegoś miernego naczelnika, a ten warknął: „mówcie ludzkim językiem”. Za rozmowę po ukraińsku „jakieś pijane murło nazwało siostrę Natalkę kołchoźnicą”. I kiedy rok 2016 ogłoszono rokiem języka angielskiego, Melnyk z oburzeniem napisał do Prezydenta list otwarty, zauważając, że język angielski dobrze byłoby znać, ale on nie potrzebuje ochrony. A ukraiński trzeba znać i chronić, żeby przetrwać jako Ukraina, i to jest kwestia jej istnienia. „Ile my wycierpieliśmy! To dlaczego ja w Niepodległej Ukrainie muszę żyć i wiedzieć, że wypierają mój język w moim kraju, w mojej stolicy?”, – napisał Ołeksandr Melnyk. Jego zdaniem „rusyfikacja to duchowa okupacja”. Dlatego w przeciwwadze do „roku angielskiego” Ołeksandr zaproponował „Ogłosić rok 2016 rokiem powrotu języka ukraińskiego na Ukrainę”. Po otrzymaniu formalnej odpowiedzi napisał jeszcze jedną petycję z propozycją „Ogłosić lata 2016-2025 Dekadą powrotu języka ukraińskiego na Ukrainę”. Na stronie Prezydenta pod tą petycją w ciągu 90 dni należało zebrać 25 tysięcy głosów. Jednak techniczne sztuczki zostały specjalnie ustawione tak, że ludzie nie mogli wejść na stronę i zagłosować. Pamiętam, jak drukowaliśmy petycję na radiowej drukarce, a pan Ołeksandr rozpowszechniał ją w celu zbierania podpisów. Wtedy też włączyło się Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” i zaczęło zbierać podpisy osób, które nie miały dostępu do Internetu. Petycja zyskała rozgłos. A swoją postawę obrońcy ojczystego słowa artysta potwierdził obrazem „Płonący kwiat”, z uogólnionym wizerunkiem obrońców Donieckiego Lotniska oraz portretami Wasyla Makucha, który w Kijowie dokonał samospalenia w geście protestu przeciwko rusyfikacji, oraz Ołeksy Hirnyka na Tarasowej Górze. Dzisiaj na budynku, niedaleko którego w 1968 roku Wasyl Makuch podpalił się w proteście przeciwko rusyfikacji i wprowadzeniu sowieckich czołgów do Czechosłowacji, znajduje się tablica pamiątkowa. Jej stworzenie zainicjował Ołeksandr Melnyk. Deokupacja=derusyfikacja! Ołeksandr Melnyk to człowiek czynu, gdy chodzi o sprawę ukraińską. W 2012 roku, kiedy Janukowycz zniósł Dzień Wolności, artysta w geście protestu oświadczył, że będzie organizował w tym dniu swoje wystawy, dopóki Dzień Wolności nie zostanie przywrócony. W 2013 roku szliśmy z dopiero co otwartej wystawy prosto na Majdan, zaczęła się Rewolucja Godności. A w 2014 roku święto zostało przywrócone: 22 listopada ogłoszono Dniem Wolności i Godności. Podczas otwarcia wystawy trzech braci-artystów: Olesia Sołowja, Ołeksandra Melnyka i Wasyla Korczynskiego latem w Muzeum Literatury, która nazywała się „Niespalona. Z głębi wieków. Niezłomna”, pomyślałam: tacy ludzie tworzą codzienną, nieustanną modlitwę za Ukrainę. Dlatego nikt jej nie pokona. Bo pole siłowe takich ludzi jak Ołeksandr Melnyk oczyszcza przestrzeń z nieczystości. I odnawia nasze siły, i napełnia niezniszczalną miłością. Oraz niezachwianą wiarą w Zwycięstwo. Więc ciesząc się z Ołeksandra Melnyka, z uczciwie zarobionego tytułu Narodowego Artysty Szewczenkowskiego, godnie uhonorowanego nagrodą Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, chce się pokłonić mu szczerze, podziękować i życzyć twórczej długowieczności. Z wystawami „Ukraina od Trypillia do dnia dzisiejszego”, z radosnymi i kochanymi daliami. Na szczęśliwej ukraińskiej ziemi z językiem ukraińskim. Z polem siłowym od najgłębszych głębin do najwyższego Nieba. Uroczysty moment nagrodzenia: Ołeksandr Melnyk i Pawło Mowczan

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wyjdzie we wrześniu w amerykańskim wydawnictwie. W języku ukraińskim zaprezentowano już kilka podobnych wydań. Wśród autorów są poeci, którzy poszli bronić Ukrainy, a ich teksty powstawały w okopach. Są już też poległi bohaterowie. Podobnie pracują inne stołeczne teatry, muzea i sale wystawowe: pod wycie syren widzowie opuszczają spektakl, a po odwołaniu alarmu wracają. Ważne, że większość działań kulturalnych ma cel charytatywny – zbieranie funduszy dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Jako artystka również sprzedałam obrazy i przekazałam pieniądze na potrzeby frontowych medyków. – Czy utrzymuje pani kontakty z innymi pisarzami, intelektualistami, artystami, wydawcami? Jak oni przeżywają sytuację wojny? – Takie kontakty podtrzymujemy przez Facebooka. Wielu moich znajomych artystów i pisarzy znajduje się obecnie za granicą, w różnych krajach Europy. Ale są też tacy, którzy od początku wojny, podobnie jak ja, pozostali w Kijowie. Oczywiście obecnie warunki dla kultury i edukacji są bardzo trudne, ale widzę, jak aktywnie na tym froncie działają moi przyjaciele. Powstaje bardzo wiele nowych, interesujących tekstów, zwłaszcza poetyckich. Są publikowane nie tylko na Facebooku, lecz także na łamach wydawnictw literackich, z których niektóre nadal funkcjonują w tym trudnym czasie. Wystawiono też spektakle na podstawie nowych utworów w Kijowie i we Lwowie. Mimo wszystko wychodzą książki. A ich autorzy plotą także siatki maskujące dla frontu. – Wydaje mi się, że kultura ukraińska i rosyjska mają wiele wspólnego, przez stulecia rozwijały się jako cywilizacje-siostry. Na szczęście kultura nie uznaje granic wojskowych i zawsze były wymiany, wpływy, szczepienia. A teraz? Jak pani sądzi, czy wojna stworzy nieodwracalny rozłam między kulturą rosyjską a ukraińską? Wiadomo, że jest wielu rosyjskich intelektualistów, którzy występują przeciwko wojnie i nadal czują bliskość do kultury i narodu ukraińskiego. – O szczepieniu kultur można mówić, ale nie w sensie pokrewieństwa. Mit o siostrzanej cywilizacji naszych kultur, podobnie jak mit polityczny, przez ponad trzy stulecia tworzyła Rosja. Dla pełnego zrozumienia potrzeba, by naukowe prace ukraińskich historyków były dostępne dla szerokiego europejskiego czytelnika, ponieważ w Rosji ta historia jest sfałszowana. Chcę tylko przypomnieć okres sprzed kilku stuleci, kiedy wybitni kijowscy teologowie, filozofowie, oświeceniowcy, m.in. z znanej wówczas w Europie Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, udawali się na ziemie moskiewskie, by szczepić tamtemu narodowi kulturę. Taka misja humanitarna wydawała im się konieczna, aby mieć ucywilizowanego sąsiada, z którym można by zawierać także sojusze polityczne. Kolejne stulecia pokazały, niestety, błędność tego kroku. Nasza narodowa kultura, zwłaszcza język i literatura, była okrutnie prześladowana przez Imperium Rosyjskie, a potem przez jego następców w czasach ideologii radzieckiej. W leśnym ustroniu Sandarmoch na północy Rosji w 1937 roku z rozkazu stalinowskiego trybunału rozstrzelano setki działaczy kultury i naukowców, wybitnych ukraińskich pisarzy, poetów, działaczy teatralnych. Co ciekawe, wśród nich był także ksiądz z Watykanu, który zbierał dane o łamaniu praw człowieka w Związku Radzieckim. W 1972 roku represjonowani ukraińscy artyści i pisarze zostali wysłani do obozów o surowym reżimie na Uralu i w Mordowii. Niektórzy tam zginęli. Co do obecnej sytuacji i rosyjskich działaczy kultury, którzy występują przeciwko wojnie, niestety znam tylko kilka nazwisk aktorów, którzy konsekwentnie trzymali się swojego stanowiska. Ale nie pisarzy. Właśnie to pani pytanie przekazałam redaktorowi antologii, ponieważ jest on wojskowym i obecnie na froncie widzi produkt rosyjskiej kultury. Odpowiedział tak: „Po naszym zwycięstwie, gdy Ukraina zostanie oczyszczona z wroga, po wynagrodzeniu naszych strat gospodarczych, być może kiedyś powrócimy do dialogu kulturalnego z rosyjskimi pisarzami, którzy byli przeciwko wojnie”. Przekład z języka włoskiego: Walentyna Dawydenko

Машинний переклад

Wojna i opór kulturowy

5 września 2022 r. we włoskim magazynie internetowym poświęconym kinu i kulturze „L’AGE D’OR” opublikowano wywiad Ticiany Colusso z ukraińską pisarką i tłumaczką Walentyną Dawydenko. Walentyna Dawydenko – dziennikarka, pisarka, poetka, malarka, badaczka i tłumaczka literatury włoskiej, mieszka w Kijowie, mimo trudów wojny odmówiła opuszczenia miasta – T. K. – Poznałyśmy się podczas międzynarodowego festiwalu literackiego w Kijowie w 2007 roku i utrzymywałyśmy kontakt dzięki Pani zamiłowaniu do włoskiej kultury. Nie raz tłumaczyła Pani na język ukraiński współczesnych włoskich poetów i wiem, że niedawno przygotowała Pani antologię poezji włoskiej, była ona gotowa do druku, ale wybuch wojny wszystko zatrzymał. Jak zrodziła się Pani miłość do włoskiej kultury, jak została Pani tłumaczką poezji włoskiej, a także pisarką, dziennikarką i malarką? – To cały łańcuch głęboko wyrytych w pamięci wrażeń, nawet z dzieciństwa. A przede wszystkim – od włoskiego malarstwa. W domu była spora biblioteka moich rodziców – nauczycieli. Oprócz literatury specjalistycznej mój ojciec, który wykładał matematykę i rysunek techniczny, przechowywał albumy z reprodukcjami mistrzów światowego malarstwa, wśród których były też włoskie. Przecież sam dobrze rysował. Uwielbiałam je przeglądać. I dlatego, kiedy zostałam studentką wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki, odkrywałam już dla siebie niektóre dzieła w oryginałach w kijowskich muzeach. Właśnie w tamtym czasie zobaczyłam pocztówki z reprodukcjami Sandro Botticellego, który zniewolił mnie nieodwracalnie. Od tamtej pory moim marzeniem było zobaczyć te obrazy w galerii Uffizi. Marzenie w końcu się spełniło, choć po dziesiątkach lat. Właśnie na uniwersytecie, słuchając kursu literatury światowej, odkryłam dla siebie Petrarkę, Dantego, Boccaccia. „Boską komedię” tłumaczyli w różnym czasie na język ukraiński Iwan Franko, Wołodymyr Samijłenko, Łesia Ukrainka, Mychajło Draj-Chmara, Maksym Striha. A ogólnie poezję włoską odkryłam dla siebie pełniej później, także w przekładach naszych klasyków Mykoły Łukasza, Maksyma Rylskiego, Mykoły Zerowa. Już w stosunkowo niedawnych latach jeden z moich współczesnych, utalentowany tłumacz Anatol Perepadia, wydał przy wsparciu Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie przetłumaczony przez siebie „Kancjonał” Petrarki. Na prezentacji powiedział takie zdanie: „Oto jest obecna poetka Walentyna Dawydenko, być może ona przetłumaczy te wiersze na swój sposób…”. Dla mnie były to zaszczytne słowa, ale sama byłam jeszcze daleka od takiej idei. Choć miałam już wtedy niezapomniane wrażenia z Włoch, dzięki wyjazdowi do Watykanu. Byłam tam jako dziennikarka razem z Kijowskim Chórem Chłopięcym na audiencji Papieża Jana Pawła II, na którą zaproszono rodziny z całej Europy, które udzieliły schronienia ukraińskim dzieciom po katastrofie czarnobylskiej. Wtedy nakręciłam film telewizyjny o tym wydarzeniu, a także całą mozaikę wrażeń z Rzymu, Florencji, Wenecji pod tytułem „Gałązka sosny z ulicy Boccea”. To adres Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego, gdzie stoi pomnik naszego geniusza Tarasa Szewczenki. Uczyć się włoskiego skłoniły mnie także moje projekty zawodowe i twórcze. Byłam zaangażowana przez Kijowski Departament Kultury w organizację i relacjonowanie wystaw włoskich artystów. Ale do sztuki przekładu zachęcił mnie Anatol Perepadia, z którym rozmawialiśmy podczas moich audycji radiowych. A potem nastąpiło poznanie z tobą. Jak pamiętasz, przed otwarciem tamtego międzynarodowego festiwalu poetyckiego zostały opublikowane przekłady utworów jego uczestników, jeden z wierszy, które dano mi do przetłumaczenia, był twój. Jako poetka byłam zachwycona jego muzycznością i filozoficznym podtekstem. Mówię o wierszu „Epoka”. Potem przetłumaczyłam twój wybór oraz innych współczesnych rzymskich poetów dla naszych czasopism literackich. I już od tamtej pory szukałam tekstów poezji włoskiej minionych wieków. Tak zaczęła się moja fascynująca podróż przez wieki poezji włoskiej. Obecnie to 70 nazwisk z XIII–XXI w., zdecydowana większość nigdy nie była tłumaczona na Ukrainie. Mam ambitne nadzieje, że antologia ujrzy światło dzienne, chociaż tę drogę zatrzymała wojna. – Od początku rosyjskiej ofensywy na Ukrainie kilka miesięcy temu w Europie wszystko wiadomo o strategiach wojskowych, ale bardzo mało wiadomo o codziennym życiu ludzi, którzy pozostali na Ukrainie. I jeszcze mniej wiadomo o życiu kulturalnym kraju: czy działają biblioteki, co z teatrami (oprócz odeskiego, którego ostrzał obserwowaliśmy), czy działają szkoły i jak planuje się zajmować dziećmi w wieku szkolnym. Nie mówiąc już o poezji i literaturze, które zawsze były niszowymi biznesami, prawie niezauważalnymi. – Nasze pomniki, monumenty są teraz obłożone workami z piaskiem, dla ochrony przed uszkodzeniem odłamkami. Ale już dwa miesiące po wtargnięciu rosyjskich wojsk na Ukrainę została opracowana w przekładzie na francuski pierwsza antologia wierszy współczesnych ukraińskich poetów o wojnie 2022 roku. Numery porządkowe tekstów według dat napisania. Czyli jest to najpierwsza twórcza reakcja na ten europejski dramat nowego stulecia. Mój wiersz jest tam z 10.03. Niedawno my, poeci i tłumacze, spotkaliśmy się z redaktorem tej antologii, poetą-żołnierzem, w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, ma krótki urlop i przyjechał prosto z frontu. Spotkanie było w sali, gdzie niedawno otwarto wystawę najlepszych ukraińskich malarzy z nowo powstałymi płótnami o wojnie. Jeszcze jedna antologia „Słoneczniki” w przekładzie na angielski „Słoneczniki” — charytatywna antologia @TAG, która ukazuje się drukiem 14 października

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

W Instytucie Pamięci Narodowej opowiedziano o kobietach-bojowniczkach o niepodległość w nowych nazwach ulic Krzemieńczuka

Odbyła się kolejna sesja Rady Miejskiej Krzemieńczuka. Na podstawie woli mieszkańców radni zatwierdzili nowe nazwy kolejnych 30 ulic, zaułków i przejazdów, które są przemianowywane w ramach dekolonizacji/derusyfikacji. Głosowanie przeprowadzono od 17 sierpnia do 6 września włącznie w formie elektronicznej na oficjalnej stronie internetowej wspólnoty Krzemieńczuka. Ulica Charytyny Pekarczuk. Usunięto nazwę, która sławiła Zoję Kosmodemianską – Bohatera ZSRR, komsomołkę i komunistyczną dywersantkę z obwodu tambowskiego w Rosji, symbol stalinowskiej/komunistycznej polityki „taktyki spalonej ziemi”. Z propozycji regionalnego przedstawiciela Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim Ołeha Pustowhara, teraz w nazwie tej ulicy uwieczniono Charytynę Pekarczuk – pierwszą ukraińską kobietę, która otrzymała ukraińskie odznaczenie państwowe w XX wieku, żeton orderu „Żelaznego Krzyża” nr 1 oraz Krzyż Symona Petlury, założycielkę symferopolskiej „Proświty”. W 1917 roku zajęła się ukrainizacją trzech pułków armii rosyjskiej, stacjonujących w Symferopolu, zorganizowała tam ukraiński chór i kółko amatorskie, urządzała wieczory literackie, wraz z krymskimi Tatarami wydawała gazetę. Na początku 1918 roku Charytyna uciekła przed prześladowaniami rosyjskich bolszewików na Połtawszczyznę, lecz z czasem, już wiosną, schwytano ją w Krzemieńczuku. Wytrzymała czekistowskie tortury, a wiosną 1918 roku, po wyzwoleniu Krzemieńczuka od rosyjskich okupantów przez Armię Ukraińskiej Republiki Ludowej, wstąpiła do służby wojskowej w pułku imienia Iwana Bohuna. Z czasem stanęła na czele pociągu sanitarnego oddziału „Zaporoska Sicz” Armii URL. W boju z bolszewikami bohaterka została raniona w nogę, z denikinowcami – w brzuch. Weszła do historii zbrojnej walki o niepodległość także jako uczestniczka Pierwszego pochodu zimowego Armii URL. Ołena Teliha na mapie toponimicznej miasta nad Dnieprem. Zaułek Lizy Czajkiny przemianowano na cześć wybitnej ukraińskiej poetki i działaczki Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Ołeny Telihi. Matka była córką prawosławnego duchownego, ojciec Iwan Szołheniw – znanym inżynierem-hydrotechnikiem. Do 12 roku życia dorastała praktycznie w rosyjskojęzycznym środowisku. W 1918 roku rodzina Szołheniwiw zamieszkała w Kijowie, gdzie Iwan Opanasowycz został dyrektorem departamentu gospodarki wodnej i drogowej Ministerstwa Komunikacji Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz profesorem Politechniki Kijowskiej. Ołena uczyła się w Gimnazjum Żeńskim Duczyńskiej, gdzie obok rosyjskiego, niemieckiego i francuskiego zaczyna uczyć się języka ukraińskiego. Po przyjściu rosyjsko-bolszewickich najeźdźców naukę trzeba było przerwać – w lipcu 1922 roku Ołenie z mamą udaje się wyjechać z Ukrainy i osiedlić w Podiebradach w Czechosłowacji, gdzie jej ojciec był w tym czasie rektorem Ukraińskiej Akademii Gospodarczej. Iwan Szołheniw wraz ze starszym synem znaleźli się na emigracji w Czechosłowacji jeszcze w 1920 roku, ponieważ w radzieckiej Ukrainie jemu, znanemu profesorowi i urzędnikowi URL, groziły represje. Ołena początkowo otrzymuje „maturę” – świadectwo dojrzałości, a potem kończy wydział historyczno-filologiczny Ukraińskiego Instytutu Pedagogicznego w Pradze. Tutaj kontynuuje naukę języka ukraińskiego, biorąc lekcje u bandurzysty z Kubania Mychajła Telihi, który zostanie jej mężem. W Czechach następuje jej formowanie jako poetki, publicystki-literaturoznawczyni. I – jako Ukrainki. O tym procesie nagłego uświadomienia sobie bycia cząstką narodu Ołena Teliha później pisała w swoich wspomnieniach: „Byłam wtedy w towarzystwie błyskotliwych kawalerów, siedzieliśmy przy stoliku i piliśmy wino. Nie wiadomo kto i nie wiadomo z jakiego powodu zaczął mówić o naszym języku używając wszystkich znanych „żelaziaku na puziaku”, „psi język”, „mordopisnia”... Wszyscy z tego rżeli... A ja nagle poczułam ostry protest. Szybko narastało oburzenie. I nie wytrzymałam: „Wy chamy! Ten psi język – to mój język!.. Język mojego ojca i mojej matki! I ja was więcej nie chcę znać!” Od tego czasu zaczęłam, jak Ilja Muromiec, który trzydzieści trzy lata nie mówił, mówić tylko w języku ukraińskim”. Jesienią 1929 roku Ołena z Mychajłem przeprowadzają się do Warszawy. W grudniu 1939 roku wstępuje do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, pracuje w referacie kulturalnym OUN, przygotowuje teksty ulotek i odezw, które wysyłano na Ukrainę. W październiku 1941 roku znajduje się w Kijowie. Stanęła na czele Związku Pisarzy Ukraińskich, redakcji dodatku literackiego pod nazwą „Litaury” do gazety „Ukraińskie słowo”. Jednak taki stan rzeczy nie odpowiadał niemieckim nazistom. 12 grudnia aresztowali oni redakcję „Ukraińskiego słowa”, a „Litaury” zakazali. W kijowskim gestapo Ołena Teliha przebywała w celi nr 34. Wtedy też doszło do spotkania z siostrą Łesi Ukrainki, z którą zamieniła kilka zdań. Na szarym gestapowskim murze zostawiła swój ostatni autograf: u góry narysowany tryzub i napis „Tutaj siedziała i stąd idzie na rozstrzelanie Ołena Teliha”. 21 lutego 1942 roku ukraińską pisarkę-patriotkę wraz z mężem naziści rozstrzelali w Babim Jarze. Ukraińska Wikipedia we wrześniu odwojowała od rosyjskiej 15 mln odsłon, a rosyjska ustanowiła kolejny antyrekord. Strona internetowa „Elita” informuje, że liczba odsłon artykułów w ukraińskiej Wikipedii (z terytorium całego świata) we wrześniu wyniosła 96,9 mln, co jest o 34% więcej niż w tym samym miesiącu rok temu. W ciągu roku (od września 2021 do września 2022) łączna popularność Wikipedii we wszystkich językach wzrosła na Ukrainie z 203 do 209 mln odsłon (+3,0%). Udział odsłon rosyjskiej Wikipedii z terytorium Ukrainy spadł do rekordowych 47% – rok temu było 113 mln, w tym roku stało się 98 mln odsłon (minus 15 mln). Udział odsłon ukraińskiej Wikipedii wzrósł do 38% – było 65 mln, stało się 80 mln odsłon (plus 15 mln). Różnica między rosyjską a ukraińską Wikipedią skurczyła się z 48 mln we wrześniu 2021 roku do 18 mln odsłon we wrześniu 2022 roku. W ten sposób ukraińska Wikipedia najbardziej zbliżyła się do rosyjskiej w czasie prowadzenia obserwacji. Rok temu, we wrześniu 2021, rosyjską Wikipedię przeglądano 1,74 raza częściej od ukraińskiej, we wrześniu 2022 – tylko 1,23 raza częściej. Jest to również rekordowa wartość. Udział angielskiej wzrósł do 8,6% – było 15 mln, stało się 18 mln odsłon. Udział wszystkich innych wzrósł do 6,2% – było 10 mln, stało się 13 mln odsłon. Jak zaznaczył aktywista w sferze IT, edukacji i kultury Jurij Perohanycz, w ukraińskim społeczeństwie trwają głębokie procesy wyzwalania się z zależności kolonialnej, które przejawiają się w większym zaufaniu do ukraińskojęzycznych źródeł. Nieodwracalność i szybkość tych procesów zależy od sukcesów naszych Sił Zbrojnych i polityki humanitarnej państwa. Jurij PEROHANYCZ Dzikim i niezrozumiałym jest fakt, że przez dziesięciolecia w nazwie zaułka w Krzemieńczuku wysławiano Marinę Raskową – współpracowniczkę NKWD ZSRR w latach 1937–1939, pełnomocniczkę wydziału specjalnego NKWD, starszego porucznika bezpieczeństwa państwowego. Dekomunizacja postawiła wszystko na swoim miejscu: symboliczne jest to, że zaułek przemianowano na cześć łączniczki UPA Kateryny Zaryćkiej. Jej droga życiowa to historia niepokorności, odwagi, niezłomności. Jej ziemskie życie trwało niespełna 72 lata, z czego prawie 30 musiała spędzić w komunistycznym więzieniu. Urodziła się w Kołomyi w rodzinie profesora gimnazjum Myrona Zaryćkiego. Uczyła się w Instytucie Muzycznym im. Mykoły Łysenki oraz w kółkach sportowych Ukraińskiego Związku Sportowego. Jeszcze jako gimnazjalistka stała się aktywną uczestniczką „Płastu”. Brała udział w działalności Towarzystwa Wykładów Naukowych im. Petra Mohyły. A od 1930 roku wstąpiła do OUN. W latach 1931–1932 Zaryćka była referentką wydziału propagandy sieci młodzieżowej OUN. 8 listopada 1934 roku Katerynę aresztowano za działalność proukraińską i skazano na 8 lat więzienia, później ten wyrok skrócono o połowę. Ale już od 25 maja do 26 czerwca 1936 roku Zaryćką sądzono po raz drugi we Lwowie. Ją oraz 22 inne osoby (wśród nich Stepana Banderę i Jarosława Stećkę, Romana Szuchewycza, Wira Swieńcicką i Annę Darię Fedak) oskarżano o organizację zabójstw pracownika konsulatu ZSRR Majłowa oraz o przynależność do OUN. W procesie lwowskim Zaryćką skazano na 5 lat więzienia, ale po apelacji łączny wyrok skrócono do 4 lat i w maju 1938 roku Kateryna wyszła na wolność. Karę odbywała we Lwowie, Warszawie, Stanisławowie (obecnie Iwano-Frankiwsk), Czortkowie. W stanisławowskim więzieniu „Dibrowa” Kateryna zobaczyła w więziennej kaplicy znajomego z lat dziecięcych Mychajła Sorokę. Razem uczyli się w tarnopolskim gimnazjum. W 1937 roku za działalność w OUN Soroka został uwięziony. W więzieniu Mychajło podczas nabożeństw śpiewał w chórze. Tutaj narodziło się wzajemne uczucie Kateryny i Mychajła. Zakochanym sprzyjał kapelan ks. Tarnawski, przez którego przekazywali sobie grypsy. We wrześniu 1939 roku Mychajło wyszedł na wolność i przyjechał do Lwowa. 5 listopada wzięli z Kateryną ślub w Soborze św. Jura. Kateryna studiowała na Politechnice, Mychajło – na uniwersytecie. Ale enkawudziści odnaleźli w archiwach policyjnych sprawę Zaryćkiej i 22 marca 1940 roku przyszli ją aresztować. Mychajło próbował bronić ciężarnej żony, jego również zatrzymano, a potem skazano na 8 lat łagrów. Kateryna znalazła się we lwowskim więzieniu „Brygidki”. Tam 2 września urodziła syna Bohdana. Wiosną 1941 roku syna odebrano matce i przekazano jej rodzicom. Myron i Wołodymyra Zaryćcy wychowywali chłopca. 26 czerwca 1941 roku podczas niemieckiego bombardowania straż „Brygidek” rozbiegła się i wielu więźniom udało się wyrwać na wolność. Wśród nich była Kateryna. Po ogłoszeniu 30 czerwca we Lwowie odnowienia Państwa Ukraińskiego znów aktywnie włączyła się w działalność polityczną. W latach 1941–1943 była krajową przywódczynią kobiecej sieci OUN, od 1943 roku – organizatorką i kierowniczką Ukraińskiego Czerwonego Krzyża, pracowała w wydziale propagandy OUN. W latach 1945–1947 Kateryna Zaryćka (pseudonim „Moneta”) była łączniczką Głównego Dowódcy UPA Romana Szuchewycza (generała Czuprynki). Żyła w nielegalnej sytuacji pod nazwiskiem rzekomej przesiedlenki z Polski Marii Wyryuk. Wyszukiwała i przystosowywała konspiracyjne mieszkania-kryjówki dla Romana Szuchewycza: we wsi Zabołotiwka koło Czortkowa; we wsi Raj koło Brzeżan; we Lwowie; w Kniahyniczach koło Chodorowa; w Hrimnem koło Komarna. 21 września 1947 roku wyjechała z Kniahynicz do Chodorowa na spotkanie z łączniczką. Tam próbowali ją schwytać dwaj mężczyźni w cywilu. Kateryna zaczęła strzelać i uciekać, jednego z napastników śmiertelnie raniła (później oskarżano ją o „zabójstwo radzieckiego żołnierza”). Ale podbiegli inni funkcjonariusze MWD i schwytali podziemną działaczkę. Próbowała zażyć truciznę, ale uratowano ją od śmierci. Następnego dnia przywieziono ją do Lwowa, do obwodowego zarządu Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego (MGB) ZSRR, gdzie brutalnie przesłuchiwano. Śledztwo trwało prawie rok. W OUN byli pewni, że Zaryćka zginęła. Podziemny magazyn „Ideja i Czyn” rozpowszechnił w 1948 roku informację o jej śmierci. Tymczasem Katerynę skazano na 25 lat specjalnego więzienia. Pięć z nich spędziła w karcerze. Przewożono ją w specjalnym wagonie. Przebywała w więzieniu w Wierchnieuralsku oraz w centrali włodzimierskiej. W 1969 roku Katerynę przeniesiono do łagru o zaostrzonym rygorze w Mordowii. Z mężem już się nie zobaczyła. Kierownictwo łagru nie pozwoliło pożegnać się z nim po jego zgonie 16 czerwca 1971 roku (Mychajło Soroka zmarł w sąsiednim łagrze w wyniku drugiego zawału w 34. roku uwięzienia). 21 września 1972 roku Zaryćka wyszła z zamkniętej strefy łagrowej. Zmarła 29 sierpnia 1986 roku we Lwowie i została pochowana na Cmentarzu Łyczakowskim w grobowcu rodzinnym. Połtawskie biuro UINP

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Iwan Mazepa – wybitny bojownik o niepodległość Ukrainy

Iwan Mazepa... „To był doświadczony mąż stanu, elastyczny polityk, doskonały dyplomata, a przede wszystkim stary, z ogromną praktyką dowódca wojskowy i wódz, który »umiał myśleć strategicznie i strategicznie widzieć«”. Takimi słowami krótko, ale bardzo trafnie scharakteryzował wybitnego hetmana Ukrainy Iwana Mazepę Jewhen Małaniuk – autor szkicu „Jasnowielmożny pan Mazepa – tło i postać”, wydrukowanego w 1960 roku w Nowym Jorku. Teofil RENDIUK, doktor nauk historycznych. Wspomnijcie prawych Hetmanów: Gdzie ich mogiły... T. H. Szewczenko. ...W czerwcu 1709 roku po klęsce pod Połtawą Iwan Mazepa postanowił przemieścić się do granicy tureckiej w stronę miasta Bendery (ówczesne Imperium Osmańskie), ponieważ była to, jego zdaniem, jedyna słuszna droga, biorąc pod uwagę skrajnie niebezpieczne konsekwencje dalszego przebywania w całkowicie kontrolowanym przez cara Piotra I regionie Ukrainy. Zdecydowane działania I. Mazepy, który w stosunkowo spokojnych warunkach zdążył przeprawić na prawy brzeg Dniepru towarzyszące mu wojsko, członków rodzin wielu kozaków oraz faktycznie ich majątek, ostatecznie przekonały również Karola XII do udania się do Bender. W ostatniej chwili król pozostawił główną część swojej armii pod odpowiedzialnością generała Lewenhaupta, który wkrótce dostał się do niewoli Piotra I, gorliwie ścigającego uciekinierów. Car, dowiedziawszy się od szwedzkich jeńców, którzy po brutalnych przesłuchaniach zostali straceni na miejscu lub wysłani na zesłanie na daleką Syberię, że hetman i król kierują się do Bender, natychmiast wysłał w pościg cztery pułki kawalerii na czele z generałem-majorem G. Wołkońskim oraz brygadierem G. Kropotowem. I tylko dzięki temu, że prześladowcy ruszyli z opóźnieniem i, w odróżnieniu od I. Mazepy, nie znali specyfiki poruszania się po bezkresnym, równym i zewnętrznie monotonnym stepie czarnomorskim, uratowało to w pierwszych dniach pościgu ukraińskie i szwedzkie niedobitki przed całkowitym wyniszczeniem. W zdeptanym kopytami tysięcy koni oraz jeszcze większej liczby pieszych żołnierzy, cywilów, ich zwolenników i członków ich rodzin suchym stepie, pod jasnymi promieniami obojętnego na ludzkie cierpienie słońca oraz w warunkach niemal całkowitego braku wody pitnej i odpowiedniego wyżywienia, napotykając od czasu do czasu jedynie grobowe całuny kurhanów, sytuację uratowały jedynie autorytet wielkiego ukraińskiego hetmana oraz jego szczególna znajomość krajobrazów południowego stepu. Miasto Bendery zaczęło figurować jako punkt docelowy forsownego marszu I. Mazepy i Karola XII w meldunku oczakowskiego Abdurachman-paszy do sułtana oraz benderskiego seraskiera po wspólnym zwróceniu się hetmana i króla do władz tureckich w mieście Oczaków o pomoc w przekroczeniu rzeki Boh Południowy. Jednak ograniczona pomoc techniczna ze strony Turków, którzy dopiero po dwudniowych negocjacjach i za dwa tysiące dukatów zgodzili się zapewnić uchodźcom pięć statków, okazała się niewystarczająca do sprawnego przekroczenia Bohu. Tymczasem, jak donosi współczesny tym wydarzeniom mołdawski kronikarz Nikołaj Costin, »...dogonili moskiewscy gońcy kozaków i Mołdawian oraz wielu pozabijali albo złapali i niemało dobra im zabrali...« A jeźdźcy kozaków zaporoskich, którzy przeszli na stronę szwedzkiego króla wraz z częścią Mołdawian przebywających u niego na żołdzie, gdy zobaczyli, że nie mogą przeprawić się przez Boh, bojąc się gońców, ruszyli na Krym polem między Dnieprem a Bohem i z wielkimi trudnościami... powrócili do swojego gospodarza”. Wreszcie 6–8 lipca 1709 roku I. Mazepa i Karol XII przeprawili się przez Boh i znaleźli się w bezpieczniejszych dla nich tureckich posiadłościach oczakowskiego Abdurrahman-paszy. 11 lipca tego samego roku otrzymali pozytywną odpowiedź od benderskiego seraskiera, który potwierdził swoją zgodę na rozmieszczenie przesiedleńców wokół miejscowej twierdzy. Seraskier uspokajał króla i hetmana oraz zaprosił ich do Bender. Przysłał również uchodźcom różne przydatne rzeczy, w tym namioty. 21 lipca 1709 r. uchodźcy dotarli do Dniestru, na którego prawym brzegu wznosiła się w letnim słońcu potężna Twierdza Benderska. Kiedy król ruszył do Bender, seraskier z wielką liczbą jeźdźców i pieszych spotkał go w połowie drogi, ogłosił rozkaz sułtana i zaprosił Karola do wcześniej przygotowanego miejsca zakwaterowania. Król z wojskiem zbliżyli się do rzeki i stała się widoczna twierdza, nagle zagrzmiała salwa z 36 armat, które stały na wałach. Janczarzy ustawili się w dwóch rzędach aż do królewskiego namiotu. Przez Dniestr zorganizowano nieprzerwaną dostawę broni i wszystkiego, co niezbędne, i już 1 sierpnia 1709 r. Iwan Mazepa i Karol XII ostatecznie zatrzymali się na prawym brzegu Dniestru. Za Mazepą do Bender przybyło około 50 czołowych przedstawicieli starszyzny, prawie 500 kozaków z Hetmanatu oraz ponad cztery tysiące zaporoskich kozaków. Jednak sytuacja okazała się nie tak prosta. Nowo przybyłych w Benderach od razu powiadomiono, że rosyjski car przez swojego posła P. A. Tołstoja dwukrotnie – 10 i 27 lipca 1709 roku – prosił padyszacha, aby nie przyjmował pod swoją protekcję „zdrajcy Mazepy”, lecz wydał go Moskwie. Za pomoc w tym wielkiemu muftiemu oferowano nawet 300 tys. talarów. O tym samym, prawda, wraz z szeregiem ustępstw o charakterze wojskowo-politycznym (odmowa od zajętych przez Szwecję terytoriów, do których rościła sobie pretensje Rosja, uznanie Augusta II królem Polski itp.), powiadomiono również Karola XII w samych Benderach. Ale szwedzki król wszystko to odrzucił, a żądanie cara wydania sojusznika – Iwana Mazepy – wywołało u niego szczególne oburzenie. Zarówno padyszach, jak i szwedzki król, na ich wielką cześć, odmówili propozycji rosyjskiego cara i nawet nie myśleli o wydaniu hetmana w jego ręce. Pobyt Iwana Mazepy i Karola XII w Benderach skrajnie zaostrzył stosunki rosyjsko-tureckie. Ze swojej strony Rosja widziała warunek możliwego pojednania między dwiema stronami jedynie w wydaniu jej „zdrajcy Mazepy”, a po jego śmierci – wydaniu „trupa przeklętego Mazepy lub jednej jego nieszczęsnej głowy”. Wiadomo na przykład, że car, instruując G. Wołkońskiego i G. Kropotowa jeszcze w Perewołocznej, nalegał na to, aby schwytać Iwana Mazepę za wszelką cenę, zakuć w kajdany i przyprowadzić go na egzekucję z osobistym udziałem. Mimo to staraniami samych kozaków oraz przy wsparciu zarówno tureckich, jak i mołdawskich władz Iwan Mazepa dość szybko się urządził. Hetmanowi udało się skoncentrować w swoich rękach i dowieźć do Bender ogromne środki, chociaż ich pewna część została na zawsze utracona podczas forsownego przemieszczania się po Połtawie i wykorzystana na pokrycie różnego rodzaju wydatków: to dwa duże i kilka mniejszych worków ze złotymi monetami, dwa juki siodłowe z diamentami i innymi klejnotami, inkrustowana diamentami ozdoba o wartości 20 tys. złotych, która niegdyś należała do tureckiego sułtana, kilka ozdobionych klejnotami mieczy i włóczni, setki sobolowych futer i wiele innych cennych rzeczy. Według przybliżonej oceny wszystko to kosztowało od 750 tys. do 1 miliona szwedzkich reichstalerów, co równało się prawie jednej czwartej dochodu szwedzkiej korony w 1699 roku i trzykrotnie przewyższało dochody za ten sam rok z jej najbogatszej zamorskiej prowincji – Inflant. Jednak na stan zdrowia I. Mazepy wszystkie te bogactwa, jak i nic innego, niestety, nie mogły już pozytywnie wpłynąć. Zawsze aktywne i barwne życie hetmana stopniowo gasło. Od czasu do czasu odwiedzał go Karol na rozmowę. Król codziennie wysyłał do hetmana posłańca z nowinami. Siostrzeniec A. Wojnarowski mieszkał razem z I. Mazepą i usługiwał mu. P. Orlik, który początkowo był w Jassach, gdzie organizował kozacką kancelarię, wkrótce powrócił do Warnicy i często przesiadywał przy hetmanie. I. Mazepa uczynił go spadkobiercą swojej idei i polecił kontynuować rozpoczęte dzieło. Pod koniec września 1709 roku zdrowie I. Mazepy zaczęło się pogarszać. Wysłano gońca do Jass po prawosławnego księdza. Hetman wyspowiadał się i zapragnął uregulować swoje sprawy. Poprosił Karola o przysłanie mu jakiejś zaufanej osoby, i król niezwłocznie wysłał do hetmana wysokiego szwedzkiego komisarza Soldana, który znał języki słowiańskie, i hetman rozporządził swoimi dokumentami i majątkiem. Mazepa przyjął Soldana z radością, bo znał go jako dżentelmena w załatwianiu wszystkich ukraińskich spraw w sztabie. Hetman, utrzymując równowagę ducha, żartobliwie porównał swój los z losem Owidiusza (Owidiusz Publiusz Nazo (43 r. p.n.e. – 18 r. n.e.) był rzymskim poetą, który za swoje wiersze został zesłany przez cesarza Augusta do miasta Tomis (obecnie rumuńska Konstanca), który też umierał w tych samych stronach... Wiemy również, że niedługo przed śmiercią Iwan Mazepa chodził do miejscowej cerkwi, gdzie pomodlił się zgodnie ze zwyczajem, dobrze mu znanym z czasów długiego i pełnokrwistego życia na Ukrainie. Według niektórych fragmentarycznych danych, które do nas dotarły, w ostatnich dniach swojego życia hetman polecił zniszczyć te swoje dokumenty, które w jego opinii, w przypadku ich dostania się w niepowołane ręce, mogłyby wyrządzić niepowetowaną szkodę jego współpracownikom w walce o niepodległość Ukrainy lub zagranicznym kolegom, z którymi utrzymywał trwałe i wielostronne kontakty. Ale nie możemy wiedzieć, co dokładnie myślał I. Mazepa w benderskie bezsenne noce, kiedy śmierć już stała przy nim i kiedy jako wierzący chrześcijanin przygotowywał się do najwyższego sądu. Nie wiemy również, z czego spowiadał się hetman przed księdzem, którego na jego rozkaz specjalny goniec przywiózł z Jass. Ale możemy przypuszczać jedno: I. Mazepa cierpiał, że jego czyn wywołał grozę terroru na Ukrainie, ale nie żałował, że podniósł sztandar powstania, bo wiedział, że i bez tego car Piotr I i tak skończyłby z Ukrainą, i tak terror by nastał, ale wtedy nie byłoby tego wszystkiego pozytywnego, co stało się następstwem antycarskiego wystąpienia. Wiadomo na przykład, że w moskiewskich archiwach wykryto projekt dokumentu, opracowanego na polecenie cara jeszcze w 1703 roku – na długo przed historycznym wystąpieniem I. Mazepy przeciwko Piotrowi I. Planowano w nim „albo doczekawszy się śmierci Mazepy, albo nawet pozbywszy się go w ten czy inny sposób, zniszczyć kozaczyznę czy to wysiedleniami na wschodnie rubieże Wielkorosji, czy terrorem skolonizować hetmanat Moskalami i Niemcami z obczyzny, aby raz na zawsze zniszczyć ognisko buntowników”. Oto co czekałoby Ukrainę bez zamysłu Mazepy. Mimo że rosyjscy urzędnicy oficjalnie deklarowali, że „nigdy jeszcze nie było hetmana bardziej użytecznego i korzystnego dla cara niż Iwan Stepanowycz Mazepa”, nawet hetman był świadomy zamiarów cara, by zastąpić go cudzoziemskim generałem lub rosyjskim możnowładcą. O ostatnich godzinach życia I. Mazepy najbardziej szczegółową informację przekazał W. Łuciw, konstatując następujące: „Przedśmiertne konwulsje zaczęły się wieczorem 21 września 1709 roku. Hetman stracił pamięć i majaczył prawie całą dobę. Przy nim byli ksiądz, Orlik, Wojnarowski i Soldan. Wieść o bliskiej śmierci hetmana zaczęła rozprzestrzeniać się 21 września, około południa niedaleko hetmańskiego domu zaczęła zbierać się tłuszcza kozaków, Szwedów, Polaków i Turków. O godzinie czwartej po południu przyszedł Karol z oficjalnymi przedstawicielami Anglii i Holandii, aby ostatni raz pożegnać się ze swoim przyjacielem i sojusznikiem, ale hetman nie poznawał już nikogo. Po odejściu króla zaczęła się niespotykana ulewa i nad Benderami wisiała deszczowa zasłona przez cały dzień i noc. Pod grzmot szalonej żywiołu 21 września według starego stylu 1709 roku o dziesiątej godzinie wieczorem odszedł w wieczność wielki hetman Ukrainy Iwan Mazepa”. Jak pisał ukraiński historyk D. Doroszenko w wydanej przez siebie w okresie międzywojennym w języku niemieckim pracy „Hetman Mazepa, jego życie i działalność” podaje, że ostatnimi przedśmiertnymi słowami ukraińskiego hetmana były: „Chciałem tylko dobra swojej ojczyźnie, a los rozporządził inaczej”. Wiadomo również, że w formie ustnej hetman rzekomo zapisał, aby pochować go w Jerozolimie, co później stało się jednym z głównych motywów przeniesienia jego ciała do dawnej cerkwi jerozolimskiej w mieście Gałacz, która z czasem została przemianowana na cerkiew świętego Jerzego. W ciągu ponad trzystuletniej historii przytaczano i istniały różne wersje daty, miejsca i przyczyn śmierci I. Mazepy. Jedna z pierwszych należy do historyka i poety Tymka Padury, przytoczona w jego pracy opublikowanej w 1874 roku we Lwowie, na podstawie której później, w 1932 roku, akademik M. Wozniak pisał między innymi: „Po bitwie połtawskiej wyszedł z Karolem XII do Mołdawii. Zmarł od trucizny, którą podał mu pop Grek, i pochowano go w Benderach”. Należy zaznaczyć, że taki wariant całkowicie zadowalał carskich agentów, którzy pospieszyli donieść o tym Piotrowi I w takiej formie, jakoby hetman sam się otruł. Na podstawie tej dezinformacji ówczesna władza moskiewska usilnie rozpowszechniała za granicą właśnie tę wersję śmierci hetmana, aby nadal go dyskredytować. Figurowała ona również w niektórych rosyjskich utworach literacko-artystycznych późniejszego okresu. Jednym z pierwszych, który obalił tę wersję, był M. Kostomarow, który w swoim szkicu „Iwan Mazepa”, opublikowanym w 1888 r., zaznaczał między innymi, że „Mazepa zmarł 22 września 1709 roku z wycieńczenia starczego we wsi Warnica w pobliżu Bender”. Jednak w nowym wydaniu dodano poważne sprostowanie przyczyny śmierci hetmana. „Puszczano plotkę – zaznaczono w wydaniu z 1896 roku – jakoby ze strachu, że wydadzą go Piotrowi, otruł się, ale ta wiadomość nie ma żadnej historycznej wiarygodności”. I. Borszczak w swoim referacie na uroczystym posiedzeniu Towarzystwa Naukowego im. T. G. Szewczenki we Lwowie z dnia 11 września 1932 roku krótko zaznaczył: „1 sierpnia 1709 roku Mazepa przybył wycieńczony do Bender, gdzie zachorował i zmarł tam 2 października 1709 roku o godzinie 10 w nocy”. Na korzyść prawdziwości tej daty świadczy również odręczna notatka I. Borszczaka, w której poczynił takie uściślenie: „W tym dniu, kiedy nieboszczyk hetman Mazepa zmarł w Benderach w 1709 roku, wysłuchałem za jego duszę mszę świętą” – zapis z diariusza Filipa Orlika z 2 października 1724 roku. Filip Orlik bez wątpienia dobrze pamiętał ten dzień, ponieważ był bezpośrednim uczestnikiem odpowiednich wydarzeń. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Jakby wzięły się za ręce i poszły w wieczność...

Alla TKACZ, Kijów Moja Wasylkiwka to przede wszystkim moi rodzice. Wiosną, kiedy przychodzi czas zadusznych, w rodzinnej wsi wszystko kwitnie. Nasze wiśniowe sady buszują śnieżnobiałym kwieciem. Cmentarz jest na skraju osady, a dalej są łąki. Słynne nizinne łąki. Nazywa się je tak, ponieważ Wasylkiwka leży na trzech poziomach: kugura, góra ze środkiem wsi i dół, gdzie się urodziłam i wychowałam. Na dole wody gruntowe są płytko, więc rośliny łatwo podlewać – wszystko rośnie i zieleni się. Tam moi sąsiedzi od wieków wypasali gęsi i moja rodzina też. Łąki to nasza nizinna uroda i miłość. Wiosną, kiedy wszystko zieleni się, oddycha się tak, jakby w człowieku pojawiały się dodatkowe płuca! Kwitnie różnotrawie. Jako dzieci często bawiliśmy się, chodziliśmy kąpać się na Bakaj (miejscowy zbiornik wodny, bo rzeka Wowcza jest dość daleko) i wędrowaliśmy po wszystkich łąkach. Tam czuć było szczególny zapach! Kiedyś, już dorosłe, przyjechałyśmy jednocześnie do domu. Ja – do rodziców na mogiły, koleżanki Szura i Walia – do matek. Szłyśmy łąkami, zatrzymywałyśmy się, wdychałyśmy, a wtedy Szura mówi: „Pachnie dzieciństwem”. To było dokładnie to! Pachniały nasze łąki dzieciństwem. Zimą rozlewała się tam woda i zamarzała. My, niziańskie dzieci, chodziliśmy jeździć na łyżwach po lodzie, który gdzieniegdzie się załamywał. Płytko: mnie, dziecku, do kolan, ale bawełniane szarawary, które nosiły wszystkie wiejskie dziewczyny, moczyły się i oblodziały. Wracałam do domu, stukając nogawkami jedna o drugą. Szłam do matki chrzestnej, która mieszkała w pobliżu, bo w domu dostałabym lanie. Suszyłam tam szarawary, a potem wracałam. Byłam późnym dzieckiem u rodziców, a nie na darmo mówią: późne dzieci – wczesne sieroty. Rodzice odlecieli w zaświaty wcześnie, powierzywszy mnie wiatrom, byłam jeszcze bardzo młoda. Studiowałam na ostatnim roku na uniwersytecie. Od ponad czterdziestu lat jeżdżę na ich mogiły. Jakiekolwiek by nie były stan zdrowia i możliwości finansowe, pospieszam na spotkanie z duszami najbliższych ludzi. Kiedyś, jeszcze jako dziecko, słyszałam opowieść, że w Zaduszki dusze zmarłych siedzą na drzewach przy mogiłkach i wypatrują swoich bliskich. To jedyny dzień, kiedy mogą zobaczyć tych, których zostawili na ziemi. Nie potrafię sobie wyobrazić, że rodzice czekają, a ja nie przyjadę. Gdy nadchodzi Wielkanoc, już nie mogę usiedzieć spokojnie: przygotowuję się do spotkania z moim dzieciństwem, rodzicami. Jestem już w podeszłym wieku. Jestem starsza, niż byli rodzice, kiedy odeszli w wieczność. Mam chore nogi i chodzę z laską, ale mimo wszystko nie mogę sobie wyobrazić, że rodzice na mnie czekają, a ja nie przyjdę. Dopóki się ruszam, dojadę, dojdę, dolecę… Po śmierci posadziłam na mogiłkach to- polach. Wyrosły wysokie i smukłe, witaliśmy je z daleka, kiedy przyjeżdżałam z synem. Jednak topole nie są wieczne: po trzydziestu latach powysychały. Syn Arsen, którego nazwałam imieniem ojca, pomógł mi postawić piękne pomniki i granitowe prawosławne krzyże. Ja zaś zasadziłam lipę, żeby w jej cieniu można było posiedzieć przy rodzicach i porozmawiać z nimi. Na pomniku ojca napis: „Opowiem wam, drogie stare, co spotkało mnie w życiu, łzami obmyję wasze nóżki… Ach, po co wy swoje dziecko oddaliście wiatrom…”. A przy mamie szloch: „Mamusiu, słoneczko, jak tam jest tobie? Jadełko, picie ci przekażę. Przekażę ci swoje serce. Gdzieś tam, w niebie, ty wciąż jesteś…”. Ojciec urodził się w rodzinie, w której było sześciu braci i dwie siostry. Karpo, Hryhorij, Iwan, Dmytro, potem mój ojciec Arsentij i mój ulubiony wujek Pawło. Ciotki miały na imię Natalia i Anastasia. Wyglądem i charakterem wszyscy byli do siebie niepodobni. Rodzina była średnio zamożna, chłopcy pracowali z ojcem w polu, a dziewczęta pomagały matce w domu przy gospodarstwie. Żona wujka, a zarazem moja matka chrzestna – ciocia Tonia opowiadała, w jakich okolicznościach zmarł mój dziadek Jewmen, ojciec taty. Rodzina miała troje wspaniałych koni. Wujek Iwan poszedł je wykąpać. Nie wiem, jak to się stało, że konie wpadły w wir i utonęły jeden za drugim. Na wieść o tym u dziadka Jewmena wystąpił udar. Leżał tydzień bez mowy i zmarł. Dla rodziny to była podwójna tragedia: straciła i głowę rodziny, i konie, które były główną siłą roboczą przy gospodarstwie indywidualnym. To było tak bolesne dla wszystkich członków rodziny, że starano się nawet nie wspominać o tych wydarzeniach. Ojciec się ożenił. Urodzili im się dwaj synowie – Hryśka i Wania. Tata mawiał, że Hryśka zawsze psocił, a Wania był, jak to określił, „mamulkowaty”, czyli spokojny. Wybuchła wojna i mój ojciec poszedł na front. Pod Leningradem został ciężko ranny w nogę (odłamka nigdy nie wydobyto) i w rękę. Pół roku leżał w szpitalu w Kazaniu. Opowiadał mi, że tam żołnierze umierali od ran, sytuacja była ciężka, a ojciec ciągle myślał o synach: bardzo tęsknił. Wania i Hryśka byli wysocy, przystojni, sportowi: mieli w domu drążek, na którym ćwiczyli codziennie. Hryśka poszedł do wojska i służył w marynarce wojennej ponad cztery lata. Trochę opowiem o matce. Po wojnie mama pracowała w szkole jako nauczycielka, potem jako kierowniczka, a jej mąż – Wasyl Wasylowycz Kalynyczenko – był dyrektorem szkoły. Wiem z opowiadań, że zachorował na gruźlicę i zmarł, kiedy mój najmłodszy brat, Wila, miał dziewięć miesięcy. Sama wychowywała dwoje dzieci. Mieszkała z rodzicami – babcia pomagała doglądać dzieci. Ojciec w tym czasie rozwodził się z pierwszą żoną, ale ich stosunki pozostały poprawne: w pełni utrzymywał swoich synów, uczestniczył w ich życiu. Moi rodzice się poznali, a potem pobrali. Ojciec przez całe życie chciał mieć córeczkę, więc kiedy się urodziłam, kochał mnie niewymownie! Po froncie ojciec zaczął tracić wzrok. Całkowicie na jedno oko, a drugim ledwo-ledwo widział przez grubą soczewkę. Mimo to mieszkańcy wsi wybrali go na przewodniczącego kołchozu. Kierował umiejętnie: kołchoz się bogacił. Ojciec miał zaledwie 6 klas szkoły, ale miał matematyczny umysł i dobrą pamięć, które nie zawodziły go aż do śmierci. Zawsze interesował się polityką. Mama uczyła historii, więc też nie przepuszczała żadnych wiadomości – i oboje żywo dyskutowali o wszystkich wydarzeniach. Mimo zajęć poświęcał mi tyle uwagi, że tonęłam w jego trosce, czułości i miłości. Ojca uważam za Wielkiego Ukraińca. Bezgranicznie kochał swoją ziemię, język, pieśń, kozactwo. Nasz kraj jest kozacki! Według legendy Wasylkiwkę i sąsiednią wieś Ołeksandriwkę założyło dwóch kozaków po tym, jak carycha Katarzyna, szewczenkowska „zła wilczyca”, rozgoniła Sicz. Byłam jeszcze mała, kiedy ojciec kupił patefon i mnóstwo płyt. Jedna z nich to opera „Zaporożec za Dunajem”. Ojciec znał ją na pamięć i z przyjemnością śpiewał partię Karasia. Kiedy uczyłam się w jedenastej klasie, nasza nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Nadija Josypiwna Myłyszko zadała nam zapisanie ukraińskich pieśni ludowych, których nie grają w radiu. Ojciec znał mnóstwo kozackich pieśni i kiedy zwróciłam się o pomoc, cały dzień mi nucił – tylko zdążałam zapisywać! Wyszło zapisków na cały opasły zeszyt. Nie wszyscy wypytali znawców pieśni, więc podzieliłam się z kolegami z klasy i wszyscy dostali piątki. Chcę opowiedzieć o naszym sadzie. Strasznie go kocham, zasadzonego przeze mnie razem z ojcem. Mieliśmy wczesne wiśnie, które czerwieniły się na początku lata; różne odmiany jabłoni i grusz; piękne morele; śliwy, od bardzo wczesnych do tak późnych, że dojrzewały, kiedy uderzały pierwsze przymrozki. Te późne sadzono na prośbę mamy, bo bardzo lubiła śliwki. Była jeszcze stara-przestara, ogromna jabłoń rajska. Kiedy to wszystko po kolei zakwitało, rozchodził się wyrafinowany zapach, bzyczały pszczoły, a ja rozumiałam, że to właśnie jest raj. Mieliśmy też krzaki agrestu. Z inicjatywy ojca zasadzono dużo czarnej porzeczki. Mama jej nie lubiła, więc nigdy jej nie przerabiała. Jagody, przejrzawszy, osypywały się albo zbierały je mamine przyjaciółki, tylko jeśli same zbierały. Teraz często kupuję czarną porzeczkę za szalone pieniądze i wspominam naszą, którą mama tak nie ceniła. Spiżarnia zawsze była zastawiona słoikami z dżemem z wiśni, jabłek i powidłami śliwkowymi. Kiedy studiowałam, zapasy przewędrowały do mojego akademika i wspomagały w latach studenckich. Ojciec latem dniami i nocami przepadał na stepie w pracy. Wracał, kiedy już spałam, więc żeby spędzić czas z córeczką, zabierał mnie ze sobą w wyjazdy do brygad polowych. Lubiłam bywać na stepie – przecież jestem stepowiczką! Słońca się nie bałam: zawsze latem się opalałam jak cygaróweczka. W wyjazdach na step cieszyłam się zapachem traw. Od poczucia przestrzeni i gorącego stepowego wiatru, który palił policzki, wiało romantyką. Może nie zawsze zachwycała mnie wielkość zboża. Zbierałam polne kwiaty i jadłam obiad z ojcem w brygadach. I nigdy nigdzie nie jadłam nic smaczniejszego. Już pisałam, że przyjeżdżam na groby rodziców co roku. I do mnie za każdym razem, dopóki żyli, podchodzili współpracownicy ojca i opowiadali o nim. Z wielką wdzięcznością słuchałam tych ludzi. Oto jedna z opowiastek. Po wojnie zostało wiele sierot i wdów. Ojciec uważał za swój obowiązek pomagać takim rodzinom. Jednej przydzielał drewno na opał, do innej posyłał ludzi, żeby przykryli dach albo naprawili coś w gospodarstwie. Co do sierot, które nie miały ani ojca, ani matki, zwołał zebranie kołchozowe i zwrócił się do mieszkańców wsi: „Kto może, weźcie dzieci do domów, a kołchoz wezmie je na utrzymanie: będziemy przydzielać na nie żywność. Nie może być u nas bezdomnych”. Pamiętam, jak bardzo mój ojciec pomagał potrzebującym. A dziś, po wielu, wielu latach, będąc człowiekiem wierzącym, cieszę się z powodu moich rodziców: oboje ratowali swoje dusze, choć o tym nie wiedzieli. Ojciec był rozsądnym, mądrym człowiekiem. Kiedy już nie był przewodniczącym kołchozu, tylko emerytowanym frontowcem, nadal przychodzili do niego ludzie po radę i pomoc. I co ciekawe: radził i pomagał. Nie mogę pominąć słowem mojego rodzonego brata ze strony mamy, Witalija Wasylowycza Kalynyczenki. Był członkiem Grupy Helsińskiej, wieloletnim więźniem politycznym. Odbywał kary w obozach politycznych: najpierw w Mordowii, potem w obwodzie permskim, w Czusowoju. Nasza rodzina była nękana rewizjami, wezwaniami do KGB na „rozmowy”. A ojciec ani razu nie wyrzucił mamie takiego syna. Co więcej, bardziej niż ona rozumiał narodowe dążenia i idee mojego brata. Pozwalał mi, jeszcze studentce, odwiedzać brata w obozach. Ojciec także pisał listy jako frontowiec do odpowiednich organów, w nadziei, że to pomoże Witalijowi szybciej wyjść na wolność. (Choć oczywiście tak się nie stało. Ojciec jako pierwszy napisał list do Witalija i zawiadomił go o śmierci naszej mamy… Na końcu napisał: „Wiem, jak ci ciężko… Trzymaj się…”. Moja mama zginęła w nieszczęśliwym wypadku. Choć minęło prawie pół wieku i z małej dziewczynki przemieniłam się w dojrzałą kobietę – matkę i babcię, nadal bardzo trudno mi o tym wspominać i pisać. Przeszłam na piąty rok i całe lato pracowałam w obozie pionierskim w Ałuszcie. 25 sierpnia przyjechałam do rodziców i zdarzyła się tragedia: moja mamusia zginęła. Porażył ją prąd elektryczny, kiedy mokrymi rękami chwyciła za uchwyt wiadra. Upadła na plecy na cementową podłogę. Uderzyła się głową i zginęła. Nie będę już pisać, jak chowaliśmy mamę, jak uczniowie zasypywali kwiatami drogę przed jej trumną. Zostałam bez matki. Zostaliśmy z ojcem sami. Ojciec chorował. Przeszłam na nauczanie indywidualne, bo zostawało już tylko zdać * * * Kiedyś łagodne dłonie mamy i taty Prowadziły mnie przez łąki piękna… Choć pełna smutku pamięci rzeka – Słoneczny łańcuch lat dziecięcych: Twoja, tatku, łagodna ręka, Oczy twoje, mamo, jeziorka… Wy – mój korzeń, podstawa wszystkich podstaw… Jak spoiwo pokoleń, serc i ludzkiej istoty, We mnie wrze ciepła wasza krew, w płatkach serca ślubowana czułością… Słyszę pieszczotę w liściach jesionów, W źródlanych wodach rodzinnej studni, To najlepsze kadry niezapomnianych dni: Nasze podwórko, nasz sad i pachnące aksamitki. I pełna pieszczoty pamięci rzeka I wasz głos i mój nieukojony ból, Łza moja, słona i gorzka… Synku mój! W tobie ich najlepsze geny! Tą miłością, przepełnioną do dna, Oddam tę czułość hojnie, do kropli, Niech Bóg na zawsze złączy Dziadów, rodziców, wnuki – całą rodzinę! Od korony po korzenie u podstawy Łańcuch nadziei, wiary i miłości! Niech ziemia łaskawa i miękka Będzie wam, drodzy, ciepła i lekka. Ja, wdzięczna sercem, szczerze was tulę, Pamiętam was i bez miary kocham…

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zimową sesję, a wiosną państwowe egzaminy na dyplom. Poszłam pracować do szkoły: uczyłam historii. Dopóki byłam w domu, ojciec starał się być dzielny, a resztę czasu płakał za mamą. Cały czas miał czerwone oczy. Tata niewypowiedzianie mnie żałował, że zostałam bez mamy. Mówił, obejmując mnie: „Szura i Walia mają mamy, a ty nie masz”. Z wesołej, roześmianej i szybkiej przemieniłam się w bladą, zgnębioną, zagubioną i przestraszoną dziewczynę. Poza pracą nie potrafiłam wychodzić do ludzi. Chodziłam tylko z ojcem za rękę, żeby czuć, że choć on mi został, że jest obok i że mnie obroni, że jestem dla kogoś najważniejsza na świecie i że jego kochające serce bije dla mnie. Nieszczęście z mamą wydarzyło się, gdy zachodziło słońce. Ten czas stał się dla mnie zwiastunem czegoś strasznego i nieuniknionego. Po trzeciej po południu nie znajdowałam sobie miejsca i co chwila zerkałam na słoneczko. Prosiłam w myślach: „Nie zachodź, słoneczko, zostań ze mną”. Kiedy jednak zachodziło, ogarniał mnie strach. Mój tata widział, czuł mój stan. Czasem prosił chrzestną, żeby dała swojego małego wnuczka Saszę, aby nocował ze mną. Dziecko ćwierkało i bałam się mniej. Czasem nocowałam u chrzestnej. Tam zawsze jest dużo ludzi i nie jest mi tak przerażająco. Ile dziesiątków lat minęło, a ojciec wciąż mam przed oczami. Podobało mi się w ojcu wszystko. Kiedy byłam mała, nosił mnie po domu na plecach albo bawiliśmy się w ciuciubabkę. Chowałam się, a on szukał bardzo długo, żeby mi było przyjemnie, a i tak płakałam: „Po co mnie znalazłeś?”. Kiedy dorosłam, wieczorami grał ze mną w domino. Pamiętam, że ojciec, wchodząc do pomieszczenia, zawsze zdejmował czapkę. Gdy koło domu niesiono zmarłego, przerywał każdą pracę, zdejmował czapkę i stał, oddając ostatni hołd zmarłemu. Choć jestem dziewczyną, przez ślepotę ojca pomagałam mu w domu wykonywać męskie prace, a on zawsze powtarzał: „Rób dobrze, dobrze i będzie dobrze”. Tata zawsze kupował mi drogie i dobre cukierki. Papierków nie wyrzucałam i uczyłam się na nich liczyć. Później brat pisał do mnie: „Ach, piękna dziewczyno, podziękuj mi, że pomagałem ci dzielić na pół twoje cukierki, bo inaczej nie miałabyś już ani jednego zęba”. Po śmierci mamy zdarzało się, że prowadzę lekcję, patrzę w okno i widzę tatę z laseczką. Wybiegam do niego: „Co się stało, tatusiu?”. Odpowiada: „Poszedłem do sklepu po chlebek i kupiłem halwę. Zjedz, córeczko”. Potem wszyscy moi krewni mówili, że ojciec zwracał się do nich z prośbą, by mnie podtrzymywali, pomagali mi, nie opuszczali mnie, kiedy jego już nie będzie. Przy domu ojciec posadził akacje. Po śmierci mamy przyleciał tam puszczyk i krzyczał. W ludziach mówi się, że puszczyk zwiastuje śmierć. Myślałam, że wciąż chodzi o mamę, a on już zwiastował śmierć taty. Pojechałam zdawać zimową sesję i tam przyśnił mi się sen, że patrzę w lustro, a jednego przedniego zęba już nie ma, a drugi kruszy się na moich oczach. Kruszy się… I tak mnie to boli, że aż w mózgu wykręca. Znam się na symbolice snów, dlatego jechałam do domu z ciężkim sercem. Pamiętam, że zima była wtedy sroga. Wchodzę do chaty, a tam zimno, przeokropnie zimno. Papa beze mnie prawie nie jadł. Siedzi mój staruszek w ciepłej kamizelce i coś pisze. Zobaczył mnie i zapłakał: „Jak długo cię nie było, córeczko! Tak bardzo tęskniłem”. Też zapłakałam z żalu do niego. Poczułam, że mój chory ojciec już nie jest długowieczny… Po śmierci mamy minęło pięć miesięcy, gdy nie stało też taty. Jakby razem wzięli się za ręce i odeszli w wieczność. Dalej moje życie toczyło się bez nich. Może to i normalne, gdy dzieci chowają swoich rodziców, a nie na odwrót, ale dla mnie życie bez nich stało się męką. Nikt nigdy w moim życiu mnie nie zapytał: „Czy jadłaś, Allochko? Czy jesteś głodna? Czy jesteś chora, czy zdrowa? Czy coś cię boli? Czy jesteś ubrana, czy obuta?”. Kiedy u mnie chorowało dziecko, nie miałam do kogo pobiec ze swoim smutkiem! Nie miałam przy kim położyć swojej główki! Nie było u mnie ani rady, ani porady… Życie było dla mnie ponad moje siły. Widocznie tę ilość miłości, dobra i szczęścia, jaka jest dana człowiekowi na całe życie, otrzymałam, dopóki żyli moi rodzice. Teraz moje zdrowie jest zrujnowane. Syn niczego nie żałuje: leczy, ubiera, karmi, bo emerytura nauczycielki z 36-letnim stażem nie pozwala przeżyć bez pomocy dzieci… Cieszy mnie też wnuczka-rozumnica… A życie minęło. …brzegu Teterki, wydawała się Juchymowi szczególna. Nie tylko wydawała się, ale i rzeczywiście taka była. Jedyna drewniana wśród ceglanych chat, które wzniesiono na lewym brzegu. Trójca. Liczba „trzy” jest sakralna, zapisana w powieści W. Lysa. W zmitologizowanej ludowej świadomości odgrywa bardzo aktywną rolę. „Trójca” – symbol nieba i duszy. Tak więc „Betlejem” – książka-trylogia, trzy utwory przeniesione w różne przestrzenie czasowe, z własnymi wydarzeniami i bohaterami, zdawałoby się, nie powiązanymi ze sobą. Jednak jest to tylko pozór liniowy. Dialektycznie wszystkie postaci i wydarzenia zjednoczone są Uniwersalną Miłością, która pojawiła się w naszym świecie, w Betlejem, mieście, w którym ponad dwa tysiące lat temu narodził się Jezus, „Bóg nieogarniony”. Liczba „trzy” rozkłada akcenty znaczeniowe w dziele. Daje autorowi wyjątkową możliwość płynnego przechodzenia od sakralnego do estetycznego wypełnienia tradycyjnych metafor-symboli. Dostrzegam w tym cechę pisarstwa Lysa, oryginalność maniery i jednocześnie oczywisty związek z tradycjami literatury ukraińskiej i europejskiej. Coś z biografii. Życiorys zawsze coś dodaje do tego, co napisał pisarz. Czasem – odpowiada nawet na niewygodne pytania. Dlatego też robię tę „wstawkę” dla szczególnie dociekliwych z ich zainteresowaniami i ciekawością. Wołodymyr Sawowycz Lis urodził się 26 października 1950 roku na chutorze w pobliżu wsi Zhorany na Wołyniu. W 1977 roku ukończył studia na Lwowskim Państwowym Uniwersytecie im. Iwana Franki (wydział dziennikarstwa). Przez pewien czas pracował w gazetach Wołynia, Rówieńszczyzny, Chmielnicczyzny, Chersońszczyzny. W literaturze zadebiutował jako dramaturg: pięć jego sztuk wystawiono na scenach różnych teatrów Ukrainy. Dziś mieszka w Łucku. Jest jednym z najbardziej zauważalnych i odnoszących sukcesy powieściopisarzy Ukrainy. Tutaj nie będę wymieniać wydanych przez W. Lisa książek, a jest ich ponad dwa z połową tuzina, większość z nich to powieści; wśród nich także znaczące. Ale prawdziwie kultowym stała się powieść „Stulecie Jakowa” – konkursowa: „Najlepsza powieść dziesięciolecia”. Rozmowy o tej książce na poziomie literaturoznawców, kolegów, najszerszego kręgu czytelników nie cichną również teraz. Na podstawie tego utworu nakręcono serial historyczny. Wołodymyr Lis jest laureatem wielu nagród, odznaczeń, wyróżnień. Wśród nich – Order Ukrainy „Za zasługi” (III stopnia). Powieść-tryptyk „Betlejem” dobrze wpisuje się w skarbnicę twórczych osiągnięć pisarza. I odbierana jest jako charakterystyczna dla autora możliwość po raz kolejny odpowiedzieć samemu sobie. Prawdziwemu.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Odpowiedzieć na siebie

Wiktor PALYNSKYJ, Lwów. Początek przyszłości. Nowa powieść Wołodymyra Lysa „Betlejem” ujrzała światło dzienne w charkowskim wydawnictwie „Folio” (2022 r., 653 s.). Całe płótno książki jest ustrukturyzowane rozdziałami: Dziecię; Ogień; Dom – oraz podrozdziałami. Utwór nie bez powodu jest tak ważki tekstami, ukoronowanymi na czasy: od biblijnych – aż po współczesność naszą, niestety, naznaczoną wojnami wielkoskalowymi i innymi katastrofami… „Król Herod tej nocy nie spał, a zresztą bezsenność męczyła króla dawno, odkąd na jego rozkaz została zabita ukochana żona Heroda Mariamne. Tymi nocami Herod (w ogóle to imię jego w języku starożydowskim to Herod, ale będziemy nazywać go według europejskiej tradycji Herodem) tysiące razy myślał o tym, dokąd to wyciekał czas… Czas, którego nie jest w stanie zagnać w swój sen. Sen – to było jedyne, co mu nie podlegało w jego królestwie. Jego, jak i czasu, nie można było wybiczować i stracić. Nawet nastraszyć”. Jak widzicie, pisarz nie ma zamiaru w całości beletryzować biografii tyrana czy zakładać jakichś pobocznych wątków przygodowych, jak to dzisiaj jest bardzo rozpowszechnione w literaturach amerykańskiej i europejskiej. Jego bardziej interesuje artystyczny psychotyp i estetyka życia, choć i negatywna, Heroda. Wołodymyr Lys. Historyczne asocjacje. Nawet, na pierwszy rzut oka, – drobne odchylenia obyczajowe. „Herod machnął ręką i niewolnika położyli na kamienną ławkę, związali ręce i nogi. Patrzył, jak opuszcza się bicz na młode bardzo ciało, jak ono pęka, słyszał, jak niewolnik, skazany na śmierć w strasznych mękach, jęczy. I nie miał zadowolenia. Nie odczuwał”. Król kultywował w sobie i fizyczne zboczenia, nie zauważając tego. Rozszerzał swoje patologie na całe imperium i dalej… …A co z dziecięciem? Święte Dziecię pojawiło się! I złagodziło swoim światłem całą Judeę, cały Świat i każdego, włączając postacie powieści „Betlejem”: i Skytię, niewolnika-szperacza, i Kwiryniusza, rzymskiego namiestnika, i nawet Heroda, króla Judei… …Stosunki między Ziemią a Niebem. Wydaje się, że właśnie taki jest tutaj zamysł artystyczny W. Lysa. I to jest w jego mocy. Bez przechwałek. Brzegi ognia „Około południa 16 września 1939 roku specjalny korpus pancerny generała Heinza Guderiana wystąpił na lewy brzeg rzeki Boh. Właśnie tak – Boh, a nie Bug, nazywali tę rzekę miejscowi mieszkańcy, którzy od wieków żyli po obu jej brzegach. Ci, co na Prawobrzeżu – wołyniacy, ci, co na Lewobrzeżu – chełmianie. Dwie gałęzie ukraińskości”. Nikt wtedy jeszcze nie wiedział, że potężne ogniste wichry pochłoną pół świata. I będą niszczyć zarówno osobnego człowieka zwykłego, jak i ogromne armady wojskowe. I tutaj pisarz nie zboczył na manowce, przewidując ogromne masywy tekstowe i skomplikowane perypetie fabularne. Brał tylko to, co oświetlała jego pisarska latarnia, co wzruszało i bolało, co porywało jego literacki temperament. W ten sposób wyprowadzając swoją epicką opowieść na ścieżkę, z czasem – na gościniec, a tam – i na szeroką drogę. Zatem, nie pominę uwagą. Fabuły książki-trylogii W. Lysa – nie są zawikłane, nie są celowo skomplikowane, nie ciążą ku jakimś, niby głębokomyślnym dygresjom, które mogą zaszrafować wszystko poprzednie. One jakby wzburzone samą literacką naturą, samoformują się, rozwijają, pozwalają czytelnikowi łatwo pokonywać progi rozdziałów-tekstów. Oto, powiem, niemiecki oficer Heinrich von Sauckel – już nie pierwszy raz, na tamten czas, w Ukrainie. On skrupulatnie wykonuje rozkazy dowódców, jednak stara się (nawet w czasach nieszczęść wojny) pozostać człowiekiem. A jeszcze Jaryna, Ukrainka, Zbyszek, Polak, wygnani ogniem wojny z raju dni miłości. Wszystko prosto: chronologicznie konsekwentnie, z wyodrębnieniem akcentów. – Ale takich, które nie zbijają percepcji z ogólnego rytmu, nie zostawiają na pastwę losu pośrodku wielkiego pola powieściowego. …I oto co, podstawa narracyjności u Lysa jest tak otwarta i szczera, że czytelnikowi wydaje się opowieść ustną serdeczną rozmową. Postrzegana jest jako jedna z cech stylu pisarza. Jego oczywistym nowoenergetycznym napełnieniem. Chata „Gdzieś na wzgórzu wznosili jego dom. Inny, drewniany. Jakby wspomnienie o tym dawnym, kiedy we wsi budowali takie drewniane, cieplejsze… chaty. Takie cieplejsze. …Przypomniał sobie opowieść mamy o człowieku, który przyniósł cegłę i złożył w kupkę – małą cerkiewkę przed zamkniętą cerkwią”. Chyba jednak „zamkniętą” przez moskali. Przyciągająca idea budować: mieszkanie, cerkwie, inne budowle nigdy nie opuszczała narodu naszego. Od dawna i do najnowszej nowości. Pamiętacie to „budować się”. Czyli nie tylko chatę wznosić, ale i siebie wkrótce, jako osobowość myślącą i praktykującą, stale dopełniać. Wycisnąć z siebie ukryte strachy niepokonania zamierzonego. Spotykałem podobnych ludzi w życiu: okazywali się uparci aż do samowystarczalności, jednak i wyrozumiali wobec innych. Całe życie coś budowali dla siebie i dla kogoś. Byli szczodrzy na idee i chętni do pracy. U Lysa wznoszą dom (Juchym i Luba); zresztą, budowla i duchowa, bo wcieliła się w ich dusze i głowy i otwarcie prowadzi ich przez życie. „Czy podoba ci się moja chata, bracie? – pytał Juchym”. – Podoba się, – odrzekł Łewko, i ten niezwykle drewniany budynek naprawdę mu się podobał. Takich teraz nawet w ich, położonych pośrodku lasu, Lisiwciach, nie wznoszą. Ceglane, a nawet kamienne, pojawił się pierwszy taki w ich wsi. A co dalej? Czy i życie kamienieje? Juchym mówił, że jemu w drewnianej chacie będzie cieplej. Dziadowska zachcianka czy coś innego?..” …Sądzę, nie pomylę się, jeśli powiem, że dzisiaj, podczas okrutnej sieczy z RF-ią, logo ukraińskie mieszkanie-chata, nabrało prawdziwie nowych wszechświatowych rozmiarów. Bronimy swoje ukraińskie obejście, pobłogosławione przez dziadów-pradziadów. I będzie nasz majątek stał i rozbudowywał się. My ludzie pracowici, a jeśli trzeba, to i wojowniczy. Więc pokonamy wszystko. Bo nieczystość zawsze czuła się kiepsko w naszych ziemiach. „Wiosną nowa chata Juchyma już była gotowa do zasiedlenia. Z daleka, z prawego brze-

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Opowieści i niebywalice z Wesołej Krynyci

Wołodymyr SENCOWSKI Sekret Dawniej w każdym chutorowym gospodarstwie stała krowa. Trzymali ją i Prosyanykowie. Swoją żywicielkę nazwali Zirką: krowa była cała ruda, tylko na czole świeciła sympatyczna biała plama z kilkoma ostrymi rogami. Co roku dziadek Harasym nosił mleko do mleczarni, którą urządzono w niskiej brygadowej chatce, majaczącej niczym samotny grzyb pośrodku szerokiego klepiska. Przyjmujący mleko wujek Dżur, były zootechnik, za każdym razem się dziwił: – Dmytrowyczu, nijak nie mogę pojąć: dlaczego tłustość mleka waszej krowy jest niemal dwukrotnie wyższa niż u sąsiadów? Wy, zapewne, znacie jakiś sekret. Może podzielicie się z nami? Dziadek Harasym patrzył na „wykształconego” zootechnika i dobrotliwie uśmiechał się w bujną brodę. Dmytrowycz jeszcze za młodu przyjaźnił się z jego nieżyjącym już ojcem, noszącym niecodzienne dla chutorzan imię Izaak. Jako chłopiec Izaak, gdy pytano go, jak się nazywa, odpowiadał przy wtórze gromkiego śmiechu: „Iszaak”. Z wujka Dżura nie wyszedł zootechnik. Sąsiedzi z ciekawością czekali, co powie stary „bajkopisarz”. – A ja mam krowę z sześcioma wymionami. Dżurowi opadła dolna szczęka: – Z iloma? – Z sześcioma. Dżur niedowierzająco żuł wargami. – Dmytrowyczu, wiemy, że jesteście mistrzem w wymyślaniu niebywalic, ale żeby aż tak… – A ty zajdź – to pokażę. Pod wieczór, kiedy stado wróciło z pastwiska, przyjmujący uchylił furtkę. – Wchodź, wchodź – zaprosił starzec. – Baba właśnie doi. Dżur podszedł do krowy, nawet przykucnął. – Przecież ona ma cztery wymiona! Dziadek trącił przyjmującego w ramię: – A ty spójrz do zagrody. Tam są jeszcze dwa wymiona. W zagrodzie, delektując się sianem, kiwała długą bródką wesoła koza, jakby przytakiwała: owszem, owszem… Zimowe jabłka Ożeniwszy się jeszcze przed kolektywizacją, młody Harasym Prosyanyk zasadził duży sad owocowy. Za sadem – sosnowy zagajnik. Po wojnie sosny ścięto i wywieziono na odbudowę zniszczonego lokalnego gospodarstwa. Ocalała tylko jedna – ona do dziś szczyci się swoją zieloną pięknością na końcu sadu, tuż przy samej miedzy. Jabłonie i grusze wyrosły, obciążyły się gałęziami, wiosną dusza świętuje: niczym zakotwiczona bajkowa brygantyna pod białymi żaglami, sad pieni się obfitym kwieciem, rozbrzmiewającym ptasim śpiewem. Najsmaczniejsze w sadzie są jabłka odmiany Zimowa Piękność – duże, czerwonobokie i pachnące. …O świcie – ni stąd, ni zowąd – stary Harasym włożył długi kożuch, wziął przygotowany od wieczora koszyk z jabłkami. – Harasymie – obudziła się jego żona – może poczekasz, aż się rozwidni? To przecież zima, jeszcze jaka śnieżna! – Muszę zdążyć przed przyjazdem moskiewskiego pociągu. Pasażerowie po prostu wyrywają mi jabłka z rąk. Zawiązał pod brodą troczkami czapkę uszankę i zazgrzytał klamką drzwi. Rzeczywiście: przez noc nasypało tyle, że spod śniegu wystawały, niczym przymarznięte wróble, tylko kołki płotów. Żeby dotrzeć na dworzec, najpierw trzeba przedrzeć się do torów kolejowych, a potem jeszcze przez dobrą godzinę iść po podkładach. Mierzył dziadek walonkami śnieżne zaspy, mierzył, dopóki nie zabłądził w białym mroku. Wrócił z powrotem do domu, zapukał w oświetlone okno. – Kto tam? – baba z chaty. – To ja, Harasym. Po krótkim milczeniu nagle usłyszał: – Harasym jest w domu. Idźcie, dobry człowieku, swoją drogą. Trzeba było iść do sąsiada. – Co za dziwy: własna żona nie wpuszcza do chaty. Mówi, że jestem w domu. We dwóch, z sąsiadem, ledwo przekonali babę Nastię, że Harasym rzeczywiście stoi na mrozie, pod chatą. Marynarka z szewiotu dla wujka Mocia Chutorzanie znali Harasyma Dmytrowycza jeszcze za młodu jako dobrego żartownisia i sprawnego krawca. Pewnego razu odwiedził go z zawiniątkiem szewiotu w kolorze morskiej fali podstarzały wdowiec Prokip Moć i powiedział: – Ty, Dmytrowyczu, uszyj mi marynarkę. I koniecznie zdąż przed Przemienieniem Pańskim. – A dlaczego taki pośpiech? – zdziwił się krawiec. – Do Przemienienia zostały trzy dni. – Dlatego pokornie proszę. Chcę przypiąć do marynarki medal za odwagę i pójść do cerkwi. – Do cerkwi? – jeszcze bardziej zdziwił się krawiec. – Wy, Prokipie Sydorowyczu, zdaje się, nie jesteście wierzący. Chodźcie, na przykład, do klubu. – Co ty rozumiesz, Dmytrowyczu! – zagrzmiał Prokip Moć, tęgi wujek, podobny do czechowowskiego policjanta. – Do cerkwi przyjdzie Motria. Do klubu ona nie chodzi. – Jaka Motria? – aż drgnął Harasym. Był on jeszcze młodawy, choć też wdowiec. – Czyżby Archypowa, tego, co zginął na froncie? – Ona. Nijak nie mogę uwieść tej niewiasty. Może chociaż nową marynarką i medalem za odwagę. – Hm – powiedział Harasym, który też zawiesił oko na rozkwitłej Motrii. Pomyślał chwilę i rzekł: – Tylko pod jednym warunkiem: do cerkwi w nowym stroju pójdziecie ode mnie, wystroję was, Sydorowyczu, jak na swaty. Żeby nie tylko Motria zachwyciła się wami, ale wszyscy wierni, którzy będą w cerkwi. W cerkwi Prokip Moć stał przed popem niemal w pierwszym rzędzie. Ludzie nie spuszczali z wujka oczarowanych oczu: cały czas szeptali. Motria też była zachwycona i uśmiechała się do swojego zalotnika. Nawet cerkiewny starosta podszedł do Mocia i cicho zapytał: – Kto to wam, Sydorowyczu, skroił taką niesamowitą marynarkę? – Dmytrowycz – dumnie odrzekł wujek. – Owszem – zgodził się starosta. – Któż inny, jak nie Dmytrowycz, może skroić taką niesamowitą marynarkę! W domu zadowolony Prokip Moć opowiadał swojej starej matce: – Gdybyście widzieli, mamo, jak ludzie się na mnie gapili. Dobrą uszył Dmytrowycz marynarkę. Matka długo żuła suchymi wargami, a potem smutno rzekła: – Ty choć oglądałeś swoją marynarkę? – A co takiego? – Zdejmij ją i obejrzyj. Z pleców marynarki zwisał… trzeci rękaw! Przyszyty z tego samego szewiotu w kolorze morskiej fali. Letnim wieczorem, kiedy zaciszny sad jabłoniowy, zmęczony dziennym upałem, szczęśliwie otwierał swoje objęcia na spotkanie świeżego łąkowego powiewu, do Harasyma Dmytrowycza przychodzili dziadkowie-pszczelarze. Wyuczeni przez życie chutorowi filozofowie: Płaton, Opołon, Maluk… najmłodszy i bezbrody, o przydomku Zaderykobyłichwist, z szacunkiem prosił gospodarza: – A zagrajcie nam, Dmytrowyczu, tę pieśń o kozakach. Tę, którą sami ułożyliście. Harasym Dmytrowycz brał do rąk swoją wierną towarzyszkę bandurę, dotykał strun: Hej, zza góry krzemiennej orły wylatywały, Czterdzieści tysięcy kozaczków w pochód wyruszało. Oj żal mi ojca, matki, aż serduszko mdleje, A jeszcze bardziej dziewczęcia, co marnie posiwieje… Wczesnym rankiem z pełnym koszykiem zwyczajnie wyruszył on do miasta, na bazar. Kupował u starego jabłka młodzian w berecie. Długo przyglądał się barwnemu brodaczowi i mówi: – Oto z kogo namaluję Boga! Czy zgadzacie się, szanowny, mi pozować? – A kto wy taki? – Malarz. Maluję ikony dla świątyń. Ikony potem stają się świętymi. Dziad Harasym długo się wymawiał, a jednak uległ: – Przyjeżdżajcie do mnie na chutor, tam się dogadamy. I czyż ja jestem podobny do samego Boga? Następnego dnia postanowił sprawdzić swoją pasiekę – w sumie sześć uli: czy wszystko tam w porządku, czy nie pojawiła się zbędna matecznikowa miseczka? Rozpalił podkurzacz, żeby okadzić ule, zagnać pszczoły do swoich domów. Lecz tak się zafrasował przy podkurzaczu, że przypalił sobie brodę. – Niech to szlag! – zmartwił się starzec i wziął nożyczki, żeby wyrównać opaloną brodę. Podciął. Spojrzał w lusterko: et! Jeden róg brody podciął wyżej. Znowu kłapnął nożyczkami. Tfu! Teraz drugi róg krótki. Dziad na jedno oko niedowidział, więc wyrównał do tego stopnia, że całkiem ostrzygł brodę. Nie zwlekał z przyjazdem malarz. – A gdzie wasza apostolska broda? – zdziwiony zapytał. – Czarty oskubały – mruknął starzec. – A czyż bez brody nie będę mógł być Bogiem? – Nie możecie – rozczarowany odpowiedział malarz. – Chyba że pastuchem rajskich kóz. Ale do raju jeszcze trzeba trafić. Harasym Prosiantyk, ojciec Iwana. 1979 r. Płócienny kostium Na podwórku Iwasia chłopcy bawili się w nożyk. Nagle kołysaną letnią ciszę rozdarło ostre: pi-pi-pi… Iwaś wyskoczył za bramę i krzyknął: – Dziwowisko! Do dziada Maluka przyjechała osobówka, chłopcy, chodźcie za mną! Z samochodu wyszedł solidny wujek w białym płóciennym kostiumie. Z drugich drzwiczek wyjrzała wystrojona kobietka w sandałkach. Chłopcy z ciekawością obserwowali, jak szeroko otwierając objęcia do wujka śpieszył dziad Maluk, mówiąc: – Zdrastwuj, synku! Wreszcie się doczekaliśmy. Jakie szczęście! Dziad był wysoki, a synek mu do ramienia, tylko z okrągłym brzuchem. Wujek otworzył bagażnik, zaczął wyciągać jakieś torby i walizkę. Walizka się rozwarła i wysypały się z niej cukierki w szeleszczących papierkach. Wujek się schylił, coś podniósł z ziemi, a potem powiedział: – Zbierajcie, chłopcy! Po dniu samochód odjechał, a jeszcze dni po pięciu do Prosiantyków przyszła baba Maluka z małym węzełkiem. – Przyniosłam wam, Dmytrowyczu, niespodziewany prezent. – Kto nie lubi prezentów? – odrzekł tamten. – Pokazujcie. Baba Hanna wyciągnęła kostium. Płócienny. Ten, w którym przyjeżdżał jej syn. – Ja tylko pofarbowałam owocami bzu. Póki Hryćko spał. – Po co? – zdziwił się Dmytrowycz. – Pomyślałam: przyjechał syn samochodem, naczelnik, widzisz, a kostium prosty, z płótna. A jeszcze biały. Taki, jak mój dziad-biedak nosił. Daj, myślę, choć trochę podfarbuję. Mój Hryćko w końcu solidny człowiek. Dmytrowycz uśmiechnął się, statecznie pokasłał, obejrzał kostium. – Dla mojego starego za mały, a wam będzie w sam raz. – A co Hryćko? – Na drugi dzień pojechał do miasta i kupił sobie nowy kostium. Nie gniewaj się. Prawda, długo się śmiał. A to oto – znowu wyciągnęła z węzełka – buciki. Synowej. Dziad postanowił je podłatać, bo wszędzie świeciły dziury. Ot, synowa już się rozgniewała. Krzyczała, że kupiła je po znajomości. A według mnie: co to za buty, jeśli kaszy proszą. Baba Hanna westchnęła, rąbkiem chusty wytarła łzę. – Może Samijiłownie będą pasować. Bo dla mnie też za małe… Kostium Samijiłowna ze dwa razy wyprała, stał się szarawego koloru. Dziad w nim chodził na koszenie. W bucikach chętnie biegała babcia Onysia. Ale historia z kostiumem na tym się nie skończyła. Chutorowy weterynarz dopił się niemal do czartów. Wszystkim potrzebny weterynarz. Jakoś, już pod ranek, wlókł się pijany do domu. Mówili, zatrzymał się na fermie. Idzie sobie ulicą, a naprzeciw niego – biała mara. Z kosą na ramieniu. Weterynarz o mało nie zamienił się ze strachu w słup soli, jak biblijny Lot. A potem jak rwie, nie wybierając drogi. Przeskoczył przez bramę – jeszcze młody był, wywalił drzwi sieni i – do chaty, pod piec. Ledwie wyciągnęli stamtąd. Szeptuchy odszeptały. Znowu stał się weterynarz jak weterynarz. Spotkał jakoś dziada Harasyma w tym samym płóciennym kostiumie. Dziad szedł kosić siano na kolej. – Uratowaliście mnie, Dmytrowyczu. Miesiąc już nie piję. Nawet zapachu nie znoszę. Jeszcze kozak Dziad Harasym sprzedał na bazarze jabłka i wszedł do wielkiego miejskiego domu towarowego. Wszedł na drugie piętro i skierował się do półek z nakryciami głowy. Był niedzielny słoneczny poranek. W ciasnawej sali, gdzie łaskotliwie pachniało perfumami, kremami i suknem, już tłoczył się przyjezdny wiejski lud. Dziad Harasym nieuważnie przeglądał ciemnoniebieskie i czarne klinowate czapki z guzikami na wierzchołku, coś pomrukiwał i podszedł do sterty ułożonych filcowych kapeluszy. Przymierzył jeden, drugi, położył na półkę. Znowu wziął, obmacał wkoło, nawet wewnątrz jasną sarżową podszewkę, przymierzył. Tak przymierzał kilka razy, wreszcie wybrał, wyjął z kieszeni portfel i miękko stąpając butami do kasy. Niemłoda sprzedawczyni, która zdążyła porozmawiać z kilkoma kupującymi, odliczyła resztę, dziada ktoś nieostrożnie zahaczył ramieniem, i on, cicho przekląwszy, opuścił dom towarowy. Na dworze dziad Harasym pełną piersią wciągnął świeże powietrze, kątem oka zobaczył swoje odbicie w szerokim oknie domu towarowego, które zacieniały zwiędłymi liśćmi rozłożyste lipy i nagle zastygł, o mało nie wypuszczając z rąk kapelusza. – Zapobiegliwy dziad – zauważyła babcia, która przechodziła obok. – Widocznie jesień będzie zimna i deszczowa. „Stary sklerotyk” – przeklął w duchu dziad i, wymachując kapeluszem, wrócił na drugie piętro. – Co wam? – zapytała sprzedawczyni. – Oto – podał dziad kapelusz – weźcie z powrotem. – Rozmyśliliście się? – To zbędny. Jeden u mnie już na głowie. Sprzedawczyni przez chwilę rozważała, dopóki nie zrozumiała, o co chodzi, a potem zaśmiała się. Do niego odwróciły się jakieś kobietki i również się uśmiechały. „A ja, widocznie, jeszcze ten kozak, jeśli uśmiechają się do mnie takie powabne niewiasty” – pomyślał dziad Harasym i, zadowolony z siebie, stąpał butami do wyjścia.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

język. To była prawdziwa ludzka przyjaźń. Lecz na początku wojny pani Ołena została zmuszona wyjechać z Buczy, aby ratować swoją mamę, również osobę z niepełnosprawnością. Nie wiadomo, jak Lubow Panczenko przeżywała te straszne dni. Pewnego razu zapukali do niej moskale. Przez drzwi pani Luba odpowiedziała: „Nie chcę ani słyszeć, ani widzieć”. I nie otworzyła. Oni najwyraźniej zobaczyli, że dom jest zniszczony i nie ruszyli go. Ale kiedy wchodziły już nasze wojska, Buczę ostrzeliwano z obu stron. Pocisk trafił w dwupiętrową szopę obok domu, a fala uderzeniowa wybiła drzwi domu pani Luby. Upadła nieprzytomna. Jej piesek Bonia wybiegł przez wybitą część drzwi i przyprowadził do chaty sąsiada. Dzięki temu panią Lubę odnaleziono i pierwszym samochodem wolontariackim wysłano do Kijowa. Znaleźliśmy ją w jednym ze szpitali. Powiedziano nam, że sytuacja jest beznadziejna. Kiedy weszłam do sali, w pierwszej kolejności zwróciłam uwagę na to, że bardzo schudła. Zaczęłam od tego, że podałam jej bukiecik narcyzów, które przyniosłam ze sobą i powiedziałam: „Przyszłam od Pani przyjaciół, Wasyla Zdorowyła, chóru „Żajworonok””. W jej oczach zapłonął ogień. Wyciągnęła ręce do kwiatów, spróbowała coś powiedzieć. Po tym zaczęła jeść. Pojawiła się u nas nadzieja, że jeszcze można ją uratować. Następnego dnia było widać, że jest w lepszym stanie. Można było z nią trochę porozmawiać. Trzeciego dnia opowiedziała, że przychodzili do niej moskale, a ona ich nie wpuściła. Jednak już przez cały następny tydzień pani Luba spała i nie budziła się. Odeszła 30 kwietnia, a chowali ją 3 maja. Jak już powiedziałam, wielki cud, że to papierowe wydanie ukazało się podczas wojny. Co więcej, robiono je pod wybuchami w Charkowie. Wielkie podziękowania dla wydawcy Ołeksandra Sawczuka, a także dla wszystkich ludzi dobrej woli. Wydanie wysokiej jakości. Tylko szkoda, że nakład jest za mały. Zaledwie 500 egzemplarzy. – Nie chce się wierzyć, że nie ma już z nami Lubow Panczenko – opowiedział ludowy artysta Ukrainy Wasyl PEREWAŁSKYJ. – Odchodzi wielu ludzi. Ale jestem przekonany, że ukraińskie drzewo będzie się zielenić, będzie się rozgałęziać. Wielkie podziękowania dla Ołeny Łodzynśkiej, dzięki jej niestrudzonej energii ujrzał świat ten album. Będziemy zawsze pamiętać Lubę Panczenko, dziękuję, że była z nami. – Człowiek nie odchodzi na zawsze z życia – jest przekonany doktor nauk filozoficznych Serhij PRYS UCHIN. – Kończy się cierpiętnicza droga w ziemskiej formie istnienia i rozpoczyna się pozaziemska droga. Mam nadzieję, że tacy ludzie jak Lubow Panczenko otrzymają wieczne szczęście, teraz są w nieskończoności. Czuję, że i dzisiaj pani Luba jest obecna na naszym wydarzeniu. – Nasza sztuka jest na tyle potężna, że wszelkie wysiłki Moskwy, by ją zniszczyć, kończą się niepowodzeniem – podkreśliła dziennikarka, szistdesiatnycia Marharyta DOWHAŃ. – Trzyma się ona dziwnymi więzami. W pracach Lubow Panczenko widzę motywy potężnego optymistycznego brzmienia dla ukraińskości. Widzę w niej potęgę i siłę naszych ludowych artystów. Wydanie tej książki to prawdziwy wyczyn naszych współczesnych. Dzięki Bogu, że wyszła! Podczas prezentacji odbył się niewielki koncert z udziałem zasłużonego artysty Ukrainy Tarasa Janyćkiego oraz studentek uczelni muzycznych Kijowa. W publikacji wykorzystano materiały Muzeum Szistdesiatnyctwa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Оригінал українською · переклад оновлюється

Повернення Любові Панченко

Едуард ОВЧАРЕНКО Всі учасники презентації ма) ли можливість оглянути невелику виставку картин художниці, а та) кож ознайомитися з її життєвим та творчим шляхом. Любов Михайлівна Панченко народилася 2 лютого 1938 року в селі Яблунька на краю Бучі (зараз це частина міста). З п’яти років, як тільки пальці навчилися три) мати олівець, з’явилося бажання малювати. Потім була семирічна школа. Після закінчення семи) річки Любов вступила до Київ) ського училища прикладного мистецтва на відділення вишив) ки. Там разом із загальноосвітні) ми дисциплінами (випускники отримували загальну середню ос) віту) вивчали не тільки різнома) нітні техніки вишивання, але й традиційний орнамент, історію мистецтва, класичний малюнок, тощо. Відтоді її життя минало в столиці, мешкала в гуртожитку. Отримавши освіту, влаштува) лася на роботу до кравецької майстерні. А на початку 1960)х у Києві запрацювала філія Львів) ського поліграфічного інституту. Туди на вечірнє відділення фа) культету графіки вступила Любов Панченко. Протягом навчання вона опанувала техніку ліногра) вюри, багато малювала, захоплю) валася поезією і створила серію малюнків)ілюстрацій до україн) ських пісень та поезій. Подоро) жувала поліськими селами, зби) раючи унікальні вироби народ) ного мистецтва, купувала нові простирадла і рушники, щоб об) міняти на стару вишивку. Знайомство з Київським клу) бом творчої молоді змінило її життя. Люба почала відвідувати започатковані при клубі літера) турну студію “Брама”, хор “Жай) воронок”, брала участь у щоріч) них організованих клубом коляд) ницьких ватагах, відвідувала ха) ту)музей Івана Гончара. Її немож) ливо було не помітити, струнка, з розкішною чорною косою, яка лише на долоню не діставала до п’ят. Вона вражала ще й власно) руч створеним оригінальним вбранням, в якому гармонійно поєднувалися модні тенденції 1960)х років і традиції народного одягу. Панченко шила вбрання членам хору “Жайворонок”, пи) сала майже забороненим нарбу) тівським шрифтом афіші до літе) ратурних вечорів, малювала пор) трети Шевченка з цитатою “Бо) рітеся – поборете!”, робила ескі) зи українських рушників для Му) зею Т. Г. Шевченка, шила свити і вишивала сорочки на численні прохання знайомих. У гостинній батьківській хаті Любові Панчен) ко зустрічалися колядницькі ва) таги, бували Алла Горська, Люд) мила Семикіна, Галина Севрук, Василь Перевальський, В’яче) слав Чорновіл, Іван і Надія Світ) личні та багато)багато інших. На середину 1960)х припав розквіт її таланту. У 1965 році з подорожі до Карпат Любов Пан) ченко привезла велику серію ак) варелей і малюнків, також ство) рила ліричні пейзажі рідної Бучі, Ірпеня і Києва, нашвидкуруч ро) била портрети друзів. Моделюва) ла сучасний український одяг, створений за народними традиці) ями і з використанням елементів українського національного вбрання. Любов Панченко працювала спершу в Проєктно)конструк) торському технологічному інсти) туті, на посаді художника)моде) льєра, потім в Республіканському будинку моделей. Запропоновані Любов’ю Панченко моделі одягу (свитки, спідниці, пояси), а та) кож розроблені нею узори для вишивання у цей час охоче дру) кували в журналі “Радянська жінка”. Про художницю з’явили) ся схвальні відгуки в київських газетах. У 1968 році в Донецьку відбу) лася творча виставка, на якій бу) ли представлені дизайнерські мо) делі Любові Панченко. Її автор) ський стиль – поєднання тради) ційного крою з особливо вишу) каним яскравим дизайном, в якому квіткові композиції та гео) метричні орнаменти не є точним копіюванням зразків народного мистецтва, але її власним твор) чим осмисленням цілісного і гар) монійного образу моделі. Її роз) робки показували іноземним гос) тям як доказ вільного розвитку національної культури. Іноземці були в захваті. А Люба вчергове вислуховувала від керівництва за) уваження, що міністру не зовсім подобається те, що вона робить – треба змінити стиль. Панченко відповідала з роздратуванням: “Може, краще змінити міністра”. У 1960)ті роки, порівнюючи зі злиденним побутом 1940)х і 1950)х, люди стали жити краще. Проте відріз пальтової тканини кошту) вав чималі гроші, а пошити з ньо) го щось путнє могла далеко не кожна кравчиня. Похід до кра) вецької майстерні у кожної клі) єнтки асоціювався з купою зня) тих мірок, вирізанням складних викройок, кількома примірками і підгонкою до фігури. У Панченко все було по)іншому. Принесена тканина одразу лягала на рівний стіл. Майстриня задумливо, але недовго дивилася на клієнтку, і одразу бралася за ножиці. І поки власниця тканини подумки про) щалася зі своїм скарбом, вважаю) чи його безнадійно зіпсованим, Любов вже широкими стібками з’єднувала деталі і майбутній одяг лягав точно по фігурі. Потім було найголовніше – чаклування над дизайном. Тепер у спеціальних магазинах для шиття є безліч різноманітної фурнітури (блискітки, стрази, ланцюжки, бісер), а тоді в хід йшло все – обрізки близької за фактурою тканини інших кольо) рів, різноманітні ґудзики, старе розсипане намисто, вишивання окремих елементів різнокольоро) вими нитками і навіть керамічні кружальця)ізолятори з плитки чи праски. Аплікація, вишивання, бахрома або підібрана до ладу тасьма робили цю свитку кептар чи жакет неповторним витвором мистецтва, а щасливу власницю (або власника) – “зіркою”. Так само Любов Панченко майстерно з нічого могла “зібрати” вишука) ний головний убір: чи модний то) ді капелюшок)“кубанка”, чи фантазійна кичка, чи прикраше) Л. Панченко. “Червона калина”, колаж на бісером і вишив) кою і аплікацією стрічка на волосся… А запропонована ху) дожницею колекція густо орнаментованих поясів здатна була пе) ретворити будь)який буденний одяг на святковий. Любов Панченко завжди обстоювала українську мову і культуру. Вона розпи) сувала писанки, ви) шивала національні строї для хорів, збира) ла гроші для допомо) ги політв’язням, що відбували покарання “за антирадянську агітацію та пропаган) ду”. Талант Любові Панченко був очевид) ним для всіх, хто хоч раз побачив її роботи. А проте їй відмовляли у виставках і публікаціях, вона ли) шилася невідомою для широкого загалу. У 1970)ті її творчість побачив талановитий київський худож) ник)графік Олексій Петрович Олійник і одразу закохався – спочатку в картини, а потім – в саму Любу. Олексій прагнув ство) рити коханій затишне середови) ще, щоб вона могла повністю від) датися творчості. Побудував у Бу) чі будиночок з мансардою, вико) пав перед ним ставок, змайстру) вав невеличкий катер, на якому мріяв плавати по Дніпру. Проте як він міг зарадити творчій нере) алізованості дружини? Усе, що робила Любов Панченко було позначено духом свободи і укра) їнським національним колори) том, а на це в СРСР не було по) питу. Тільки з відновленням укра) їнської державності за ініціати) вою друзів)шістдесятників, а найбільше давнього друга, ко) лишнього політв’язня Миколи Плахотнюка відбулися перші персональні виставки Любові Панченко. Ці виставки продов) жилися і в заснованому тим же Миколою Плахотнюком Музеї шістдесятництва. Куди пані Люба одразу пообіцяли віддати свій творчий доробок. Спочатку серію Карпатських акварелей, потім декоративні розписи, і довго не наважувалася розлучитися з бар) вистими картинами)колажами. “Це ж мої діти, як я без них?” – говорила вона. Але настав день у недалекому 2019 році, коли Лю) бов Панченко наважилася пере) дати музеєві свої колажі та решту архіву. Віддала, відпустила “своїх Виставка в редакції журналу “Київ”, 1988 р. дітей” у самостійне життя, бо вже не могла за ними доглядати… А вже на Різдвяні свята 2020)го му) зейна виставкова зала розквітла барвами її колажів. А пані Люба лишилася у спорожнілій хаті. Останній свій день народжен) ня Любов Панченко провела в товаристві гостей з Бучанської мерії та Українського інституту національної пам’яті. А за три тижні почалася війна... Від сусідів дізналася про знищену хату Пла) хотнюків. А за кілька днів “при) летіло” і в її двір, у хаті одразу ви) летіли вікна і двері, по всій оселі пройшов вихор. Запам’ятала, як якісь люди витягли її з)під улам) ків, несли на машину… Так опи) нилася в лікарні. Та попри зусил) ля лікарів сили до Любові Ми) хайлівни вже не повернулися... За місяць російської окупації місто Буча пережило страшну трагедію, багато смертей. І Любов Панченко – теж одна з жертв цієї війни. Адже саме війна і росій) ська окупація прискорили її від) хід. З нами лишилися світлі спо) гади про неї і твори, збережені в музеї, а належна оцінка її твор) чості і всенародне визнання ще попереду... – Вихід у світ цього альбому – це вже диво, – зізналася дирек) торка Музею шістдесятництва Олена ЛОДЗИНСЬКА. – Мріяли видати його вже відтоді, як отри) мали в достатній кількості роботи Любові Панченко. Почали актив) но готувати у 2018 році. До цієї ідеї долучився Український інс) титут національної пам’яті, який надав частину коштів на видан) ня, здійснив професійне фотог) рафування робіт художниці. Спершу вийшла інтернет) версія, яка буде доповнюватися, адже після її виходу ми отримали ще частину робіт художниці. Па) ні Люба встигла побачити цю версію. Ми поспішали, щоб вона була з нами на презентації свого першого і єдиного альбому в жит) ті… Ми мріяли, аби вона потри) мала його в руках як підсумок ди) вовижного творчого життя. Але саме життя розпорядилося по)ін) шому. 2 лютого вона відсвяткувала свій останній день народження, а через 22 дні почалася війна. І па) ні Любов опинилася в її вирі. У своєму будиночку в Бучі. Найближчою для неї люди) ною в останні роки була соціаль) на працівниця Олена Єфремова, з якою швидко знайшла спільну У Музеї шістдесятництва презентували альбом “Любов Панченко. Повернення”. Це поки що єдине видання її творів, підсумок життя і, водночас, повернення її імені в українське мистецтво.
Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Jubileusz ukraińskiego Słowika

W Narodowej Operze Ukrainy odbył się wieczór jubileuszowy z okazji 90. rocznicy urodzin Anatolija Borysowycza Sołowjanenki. W programie koncertu w wykonaniu czołowych solistów teatru zabrzmiały utwory wybitnego ukraińskiego tenora, znanego i szanowanego na całym świecie, oraz najpopularniejsze dzieła światowej klasyki operowej. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia udostępnione przez teatr Jego głos i talent podbiły najwyższe szczyty światowej sławy – mediolański teatr „La Scala”, gdzie odbywał staż w latach 1963–1965; nowojorską „Metropolitan Opera”, gdzie był pierwszym Ukraińcem, który wyszedł na scenę tego teatru; dalej – największy teatr operowy pod gołym niebem „Arena di Verona”. Ale, pomimo światowego uznania i triumfalnego sukcesu, który zawsze towarzyszył jego występom, Anatolij Sołowjanenko pozostawał oddanym i wiernym synem Ukrainy! Gdziekolwiek Sołowjanenko występował z koncertami, nieodmiennie włączał do swojego repertuaru ukraińskie pieśni ludowe. „Wykonując pieśń ludową z estrady – mówił artysta – propaguję ją, chcę zwrócić na nią uwagę ludzi i dopóki starczy mi sił, nie odstąpię od tego zadania. Ukraińską pieśń doskonale rozumieją na całym świecie. U każdego narodu pieśń odzwierciedla te same uczucia, co u nas – miłość do Ojczyzny, do dziewczyny, do matki, do przyrody… Nie na darmo mówią, że pieśń nie ma granic”. A oto co mówił dyrektor generalny najbardziej prestiżowego teatru operowego świata „Metropolitan Opera” Peter Gelb: „Nasz teatr szczyci się wybitnymi ukraińskimi artystami, którzy odegrali znaczącą rolę w jego historii jako wiodącego teatru operowego świata. Składamy hołd wielkiemu ukraińskiemu tenorowi Anatolijowi Sołowjanence, który zadebiutował w MET w 1977 roku, wykonując główne partie – włoskiego śpiewaka w „Kawalerze srebrnej róży” oraz Turiddu w „Rycerskości wieśniaczej”. Krytyk gazety „New York Times” napisał o debiucie Sołowjanenki: „Piękny, szczupły mężczyzna śpiewał z ogromnym emocjonalnym przekonaniem, wyjątkowo napełnionym pięknym głosem”. To nie przypadek – jego nazwisko tłumaczy się jako „słowik”. Czasami krytycy bywają prawi. Sołowjanenko urodził się w małej osadzie górniczej na przedmieściach Doniecka. Jego ojciec był górnikiem i dopiero później, gdy studiował inżynierię w Donieckim Instytucie Politechnicznym, ujawnił się jego talent wokalny. Cała reszta to historia. Stał się wielkim ukraińskim tenorem! Anatolijowi Sołowjanence było pisane stać się jednym z najwybitniejszych śpiewaków w „Metropolitan Opera”… Niestety, z powodu inwazji ZSRR na Afganistan, radzieckie kierownictwo zabroniło mu wyjazdu do USA w celu dalszego udziału w spektaklach MET. Stało się to wielką stratą dla naszej publiczności, ale pamiętamy jego niezapomniane występy w ciągu dwóch sezonów”. W przeddzień koncertu przedstawiciele mediów mieli okazję porozmawiać z ludźmi, którzy blisko znali Maestro. – Wspaniale, że tego wieczoru brzmią właśnie ulubione utwory Anatolija Sołowjanenki – zaznaczyła wdowa po śpiewaku Switłana SOŁOWJANENKO. – Są one uznane przez świat i dzisiaj niezwykle wzrusza, że wykonuje je plejada utalentowanych artystów. Czuję nastrój, który dzisiaj panuje w teatrze. Anatolij Sołowjanenko przed koncertami był skoncentrowany, zawsze w dobrej formie. Aby pokazać się z jak najlepszej strony w spektaklu czy koncercie, za każdym razem przygotowywał się do nich z wyprzedzeniem. Było widać, że przeżywa nie tylko wewnętrzne, ale i zewnętrzne wzburzenie, gdyż nieustannie jakby zdawał egzamin przed widzem. Anatolij Borysowycz nie miał czasu na świętowanie urodzin. Wyjątek – jego 50-lecie. Wtedy przez kilka dni przychodzili do nas z życzeniami jego przyjaciele. A w inne lata obchodził je na scenie. Wszystko, co było w jego repertuarze, wykonywał niezwykle szczerze. Czuliśmy, że żyje tymi postaciami. Jaki by utwór nie wykonywał, w tych chwilach była to jego najulubieńsza partia. Anatolij Anatolijowycz Sołowjanenko to wspaniały syn swojego ojca. Znaleźliśmy opracowanie opery „Łucja z Lammermooru”, które zrobił w wieku 11 lat. Po wielu latach właśnie ta opera stała się jego pierwszą pracą reżyserską. Kiedy bywam na spektaklach i koncertach syna, to czuję, ile wkłada w nie duszy i serca, zrozumienia i fachowości. Mam dwóch synów. Oni są różni, ale obaj wspaniali. Codziennie czuję ich miłość i uwagę. – Koncerty, które odbywają się z okazji jubileuszy Anatolija Borysowycza Sołowjanenki, są zawsze szczególne – podkreślił dyrygent-inscenizator koncertu, artysta ludowy Ukrainy Mykoła DJADJURA. – Dla mnie ten wieczór jest szczególny. Tak się złożyło, że byłem dyrygentem na jego ostatnim koncercie, który odbył się w Narodowej Filharmonii Ukrainy w czerwcu 1999 roku, a w lipcu odszedł od nas. Każdy, kto dzisiaj wyjdzie na scenę, będzie starał się pokazać to, co najlepsze w jego repertuarze. Bo kiedy mówi się „Anatolij Borysowycz Sołowjanenko!”, to każdy artysta stara się robić wszystko jak najlepiej. Burzliwe oklaski wdzięcznej publiczności tego wieczoru otrzymali orkiestra symfoniczna, chór teatru, jego czołowi artyści Oksana Kramariewa, Dmytro Kuźmin, Ksenija Barchitdinowa-Krawczuk, Mychajło Kirszejew, Ołeksandr Wostriakow, Iryna Petrowa, Andrij Masłakow, Tamara Kalinkina, Serhij Mahera, Anżelina Schwaczka i inni, którzy wykonali fragmenty oper P. Mascagniego, G. Donizettiego, Ch. Gounoda, G. Verdiego, L. Delibesa, G. Pucciniego, G. Rossiniego, J. Offenbacha. Podczas koncertu transmitowano wideo z występów Anatolija Sołowjanenki na scenach różnych teatrów świata. A muzyczno-pieśniarskie święto zakończyło się pokazem arii „Władco nieba i ziemi” z opery Semena Hułaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem” w wykonaniu Maestro.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» IM. TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66. Na 1 miesiąc 28 hrywien 14 kopiejek. Na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki. Na pół roku 152 hrywny 84 kopiejki. Na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Halina DACIUK Jewhen BUKET

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин