TERAŹNIEJSZOŚĆ W LISTACH CZYTELNIKÓW
POETYCKI AUTOGRAF
Машинний переклад
Na tych fotografiach widzicie uczestników Zjazdu Założycielskiego Ludowego Ruchu Ukrainy w sali konferencyjnej Instytutu Politechnicznego w Kijowie w dniach 8—9 września. Wyjście na polityczną arenę jesienią 1989 roku masowej formacji patriotycznej stało się wydarzeniem historycznym nie tylko w skali ogólnoukraińskiej, ale i europejskiej. Anatolij KOWALCZUK RUCH zrodził się w warunkach, gdy władza komunistyczna już się zachwiała i pękała w szwach, ale podparta „kierowniczą rolą” i potężnym aparatem represji (milicja, KGB z jego liczną agenturą, prokuratura, sądy, więzienia i obozy koncentracyjne) jeszcze się trzymała. Sfera kulturalno-duchowa społeczeństwa znajdowała się pod totalną, choć osłabioną kontrolą ideologiczną i presją komunistów. Potężny duch patriotyzmu coraz bardziej ogarniał Ukraińców. Zaczęły powstawać półlegalne, niekontrolowane przez partię komunistyczną stowarzyszenia społeczne w celu osiągnięcia wspólnych, głównie humanitarnych celów, zwrócenia uwagi społeczeństwa na wiele nierozwiązanych problemów — praw człowieka, ekologicznych, kulturalno-duchowych, pamięci historycznej, językowych. Jednym z pierwszych jesienią 1987 r. w Kijowie został utworzony Ukraiński Klub Kulturologiczny (UKK). Ukraińska Grupa Helsińska, rozbita przez władze pod koniec lat 70., wznowiła swoją działalność i w lipcu 1988 r. przekształciła się w Ukraiński Związek Helsiński. Deklaracja zasad UZH przypominała program partii opozycyjnej wobec ówczesnej władzy. Przy kijowskim Domu Naukowców zaczął działać klub ukrainoznawczy „Spadczyna”. Na całej Ukrainie tworzono liczne stowarzyszenia ekologiczne, z których najsłynniejszym stało się stowarzyszenie „Zielony Świat”. W lutym 1989 r. utworzono towarzystwa języka ukraińskiego im. T. Szewczenki oraz „Memoriał” im. W. Stusa. Jednak liderzy stowarzyszeń społecznych zdawali sobie sprawę z potrzeby stworzenia jednolitej masowej organizacji ogólnoukraińskiej, która stałaby się istotnym czynnikiem procesów społeczno-politycznych na Ukrainie. W republikach nadbałtyckich takie organizacje już działały. 23 listopada 1988 r. wraz z członkami klubu „Spadczyna” byłem w Domu Pisarzy na zebraniu, na którym sformowano grupę inicjatywną ds. utworzenia masowej organizacji ogólnoukraińskiej. Pamiętam dyskusję dotyczącą jej nazwy. Niektórzy proponowali, wzorem Bałtów, nazwać ją Frontem Narodowym. W końcu wszyscy obecni zgodzili się co do celowości nazwy Ludowy Ruch Ukrainy na rzecz Przebudowy. 16 lutego 1989 r. gazeta „Literaturna Ukrajina”, organ Związku Pisarzy Ukrainy, wydrukowała projekty Programu i Statutu nowo utworzonej organizacji społeczno-politycznej. Słowa „na rzecz przebudowy” w jej nazwie były tylko politycznym kamuflażem, aby nie drażnić niepotrzebnie nadętych „kompartyjnych indyków”. Publikacja tych dokumentów wywołała wielki rezonans społeczny. W miastach i wsiach Ukrainy z udziałem ludzi o aktywnej postawie obywatelskiej zaczęto tworzyć grupy zwolenników RUCHU. Utworzony 8—10 września 1989 roku Ludowy Ruch na rzecz Przebudowy stał się pierwszą masową organizacją ogólnoukraińską, która zjednoczyła najbardziej aktywnych, najbardziej patriotycznych, najbardziej moralnych przedstawicieli naszego narodu na zasadach gospodarczego, społecznego i duchowego odrodzenia Ojczyzny. Naszym najważniejszym celem było proklamowanie państwowości narodowej. RUCH budził patriotycznego ducha milionów Ukraińców, wlewał wiarę w możliwość wspólnego, pokojowego osiągnięcia odwiecznego celu naszego narodu — stworzenia Wolnej, Sobornej, demokratycznej, potężnej, zamożnej Ukrainy. W wyborach, które odbyły się w marcu 1990 roku, wielu przedstawicieli RUCHU zostało deputowanymi ludowymi rad wszystkich szczebli. W Radzie Najwyższej Ukrainy deputowani-demokraci utworzyli Radę Ludową, opozycyjną wobec komunistycznej większości deputowanych. Dzięki dziesiątkom tysięcy zdecydowanych na zwycięstwo ludzi, zmobilizowanych przez Ruch, którzy zebrali się 24 sierpnia 1991 r. pod Radą Najwyższą, najwyższy przedstawicielski i jedyny organ ustawodawczy Ukrainy większością konstytucyjną głosów przyjął Akt proklamacji niepodległości Ukrainy. Później działacze Ruchu wzięli aktywny udział w masowej trzymiesięcznej kampanii agitacyjnej na rzecz uzyskania maksymalnie wysokiego pozytywnego wyniku ogólnoukraińskiego referendum, które odbyło się 1 grudnia 1991 r. Po ogłoszeniu triumfalnych wyników referendum już nikt na świecie nie miał podstaw wątpić w prawomocność odrodzenia na wieki wieków Samodzielnego Sobornego Państwa Ukraińskiego. W tym zawiera się najważniejsza historyczna rola Ludowego Ruchu Ukrainy. Jego zasługa w zdobyciu niepodległości Ojczyzny jest bezsprzeczna i niezaprzeczalna. NASI W SZCZECINIE TEN FILM JEST O PETLURZE
Машинний переклад
Wasyl KUJBIDA, doktor nauk o zarządzaniu publicznym, profesor
Dziś wiele się pisze o wyzwoleniu Donbasu, lecz, niestety, w większości przypadków są to idee i koncepcje emocjonalnie naładowane albo motywowane przedwyborczo i dalekie od rzeczywistości. Aby pragmatycznie przemyśleć, a następnie zrealizować problem niezwykle ważny dla Ukrainy, trzeba umieścić go w szerszym kontekście.
Czy „mechanizm małych kroków” jest realistyczny? 7 czerwca 2018 roku Arsen Awakow przedstawił „Strategię deokupacji i reintegracji okupowanych terytoriów Donbasu w oparciu o Mechanizm małych kroków” („Nowoje Wremja”. — 08.06.18.: https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/avakov-predstaviv-plan-povernennja-donbasu-usi-detali-2474971.html). Strategia postuluje dwie kluczowe idee: pierwsza — operacja deokupacji Donbasu ma być policyjna, a nie wojskowa, a druga — należy ją prowadzić etapami w formie „mechanizmu małych kroków”. Oznacza to, że reintegracja ma następować nie od razu na całym okupowanym terytorium, lecz najpierw w jednym, wyodrębnionym rejonie, na przykład w Horliwce, a potem w kolejnym i tak dalej. Według autora kreatywnym momentem takiej formy reintegracji będzie to, że zainspirowani lokalnym sukcesem w jednym rejonie ukraińscy policjanci wraz z miejscową ludnością będą posuwać się dalej po całej „ziemi donieckiej”, przywracając ją na łono Ukrainy. W takim podejściu, jak w zwierciadle klasycznego sylogizmu, odzwierciedla się to, jak błędne przesłanki wyraźnie i nieuchronnie tworzą fałszywy wniosek. Już w pierwszej przesłance autor opiera się nie na konkretnej sytuacji — w całej jej złożonej jedności, lecz na prawdopodobieństwie, przypuszczeniu, że „psy reżimu Putina w każdej chwili mogą pójść naprzód. Mamy nadzieję i szanse, że odzyskamy swoje okupowane terytoria”. (Nowoje Wremja. – 10.06.2018.: https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/avakov-i-strategija-malikh-krokiv-chomu-povernennja-donbasu-nemozhlive-bez-krovi-2475045.html). Naprzód to najwyraźniej z powrotem do Rosji. Ale jeśli oni dobrowolnie pójdą precz do Rosji, to dlaczego trzeba będzie przeprowadzać deokupację etapami, a nie na całym okupowanym terytorium od razu? Nawet dla uważnego czytelnika, nie mówiąc już o drobiazgowym analityku, jest oczywiste, że ta koncepcja jest dowolnie skomponowana. Przede wszystkim dlatego, że z konkretnego zjawiska — międzypaństwowego konfliktu hybrydowego — wyeliminowano jego głównego uczestnika, Federację Rosyjską. Agresora, który ukrywa się za wszystkimi separatystycznymi tworami i działaniami, i bez zgody którego policyjna reintegracja jest w zasadzie niemożliwa. Jeśli zaś w wyniku międzynarodowej presji politycznej i ekonomicznej Kreml rzeczywiście zgodzi się na bezwarunkowy zwrot Ukrainie okupowanych terytoriów obwodów donieckiego i ługańskiego, to znów pojawia się logiczne pytanie: po co miałby to robić etapami? Co więcej, obecnej kremlowskiej władzy jest to skrajnie niekorzystne. Bo ona również istnieje nie w jakimś abstrakcyjnym środowisku, gdzie robi się, co się chce, lecz w konkretnej, choć autorytarnie kontrolowanej przestrzeni politycznej; w przestrzeni, gdzie istnieją nie tylko słabe siły demokratyczne, lecz także zalegają potężne pokłady szowinistyczne. Niewątpliwie zwrot okupowanych rejonów Donbasu Ukrainie wywoła u nich negatywną reakcję. Realizacja zaś etapowego planu reintegracji to wielokrotne powtarzanie negatywu wobec podobnej polityki rosyjskich władz. Po co Kremlowi taki ból głowy? Bezsprzecznie, nie będzie on sam przeciwko sobie pracował. Jeśli zostanie podjęta decyzja polityczna o powrocie Donbasu, to zostanie ona zrealizowana jednorazowo. Trudno uwierzyć, że autorzy „Strategii deokupacji i reintegracji okupowanych terytoriów Donbasu” nie zauważyli nadumiarności „mechanizmu małych kroków”, a może zauważyli, ale jakaś przemilczana konieczność zmusiła ich do tego?
Ukraina w kontekście walki o władzę nad światem
Cechą charakterystyczną obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojny w porównaniu z podobnymi konfliktami z lat dwudziestych i czterdziestych XX wieku jest to, że nie stawiamy czoła potężnemu euroazjatyckiemu drapieżnikowi sami: po naszej stronie opowiada się większość państw świata, w tym najpotężniejsze z nich — Stany Zjednoczone. To ogromny zasób dla długotrwałego i, mam nadzieję, pomyślnego dla nas zakończenia tego konfliktu, z dalszym wzrostem naszego znaczenia w życiu Europy Wschodniej, a być może i całej Euroazji Zachodniej.
Oczywiście, podkreślając tę fundamentalną cechę, nie idealizujemy świata zachodniego, obserwując, jak w nim nierzadko dominują nie wartości, lecz dywidendy, jak taktyka polityczna czy korzyść ekonomiczna przesłaniają perspektywę strategiczną. Czym choćby jest stanowisko części państw członkowskich UE, w tym Niemiec, wobec budowy „Nord Stream 2”? Podobne tendencje widzimy także wśród części amerykańskiego establishmentu politycznego. Tak na przykład „były sekretarz stanu USA Henry Kissinger, który kiedyś wykonał błyskotliwy ruch, nawiązując stosunki dyplomatyczne z Chinami w celu izolacji ZSRR, w trakcie przekazywania władzy Trumpowi wielokrotnie osobiście się z nim spotykał, by doradzić mu coś wprost przeciwnego. Proponowana przez niego strategia zakłada bliskie stosunki z Rosją i innymi krajami regionu w celu powstrzymania rosnącej potęgi i apetytów Chin”. (The Daily Beast. – 07.25.18: )
Kissingera można zrozumieć: najbardziej grandiozne dzieło jego życia, największe zwycięstwo, z upływem czasu nagle zaczęło przeobrażać się w największe zagrożenie dla USA. Chce on naprawić „błąd” i zlokalizować wzmacnianie się Chin poprzez rozgrywanie sytuacji geopolitycznej „na opak” — tym razem angażując Rosję do lokalizowania Chin. Wyraźnie nie chce, by Amerykanie zapamiętali go jako człowieka, który wygrał bitwę, a przegrał wojnę. Lecz w obecnych warunkach zrealizowanie tego jest praktycznie niemożliwe. Dopóki Chiny realnie nie zaczną zagrażać Rosji, na przykład brutalnie podporządkowując sobie Azję Środkową i wypierając stamtąd Federację Rosyjską, rosyjska elita na taki zwrot nie przystanie. Chiny natomiast, przenikając i do Azji Środkowej, i na Kaukaz, i na Daleki Wschód, i na Syberię, maksymalnie unikają sytuacji konfliktowych, pozycjonując swoje działania wyłącznie jako wzajemnie korzystną wymianę handlową, która w maksymalnym stopniu uwzględnia żywotne interesy Rosji.
Istnieje jeszcze jeden warunek, przy którym Rosja zgodziłaby się na ten historyczny zwrot: zgoda społeczności światowej na aneksję Ukrainy. Ale i to jest niemożliwe, ponieważ Zachód może przymknąć oko na Krym, „ciągnąć kota za ogon” w sprawie Donbasu, lecz nigdy nie pójdzie na całkowite oddanie Ukrainy. Bo za jakieś dziesięć lat otrzyma wzrost zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego w postępie geometrycznym. Oddać Ukrainę to faktycznie własnymi rękami odrodzić superpotężne, agresywne Imperium.
Podsumowując: przekształcenie Rosji w skuteczne antychińskie narzędzie równoważenia interesów w Wielkiej Euroazji jest możliwe tylko pod jednym podstawowym warunkiem: ostatecznego rozdzielenia jej z Ukrainą, przekształcenia z imperium w państwo narodowe. A determinować taki fundamentalny proces przeformatowania systemu politycznego Rosji może tylko poważny kryzys wewnątrzpolityczny, który z kolei może wywołać jedynie wojskowo-polityczna porażka Kremla w Donbasie.
Czy odpowiedzialni ludzie w USA to rozumieją? Oczywiście, że rozumieją. „Chiny są długoterminowym strategicznym zagrożeniem — oświadczył zastępca sekretarza obrony USA John Rood podczas Aspen Security Forum — ale Rosja pod wieloma względami jest bardziej znaczącym bezpośrednim zagrożeniem ze względu na potencjał jej arsenału nuklearnego i agresywne zachowanie rosyjskiego rządu” (Tamże).
Si vis pacem, para bellum. Chcesz pokoju — szykuj się do wojny! — głosi łacińska sentencja, mądrość sprawdzona tysiącletnim doświadczeniem stosunków międzypaństwowych. Niestety dziś znów nabiera ona aktualności. I jest to ta obiektywna rzeczywistość, ten punkt odniesienia, który muszą uwzględniać rodzimi analitycy w badaniach procesów globalnych. Bo świat znów zanurza się w pas niestabilności. Na to zwracają uwagę liczni niezaślepieni myśliciele; przytoczę rozważania tylko dwóch, zupełnie niepodobnych do siebie: dyrektora zarządzającego Jigsaw (dawniej Google Ideas) Scotta Carpentera oraz śp. Lewka Łuk’janenki. Carpenter, odpowiadając na pytanie o przyczyny kryzysu współczesnego porządku świata, zauważa, że system międzynarodowy nigdy w historii nie był tak stabilny, jak o nim sądzono. Powojenny porządek świata, oparty na normach prawa międzynarodowego, stopniowo traci znaczenie, a wskutek konfliktu krystalizuje się nowy. Następnie wymienia trzy podstawowe przyczyny, które rodzą niestabilność. Pierwsza — rewolucja informacyjno-technologiczna, która zmienia wszystko: politykę, kulturę, medycynę, sektor finansowy itd. A co do tego, co dopiero ma nadejść, obecnie dzieje się coś w rodzaju odpływu przed uderzeniową falą sztucznej inteligencji. Druga — narastająca nierównomierność rozwoju. Wszystkie formy nierówności będą rosły. Wszystkie istniejące dysproporcje w rezultacie się pogłębią, determinując rosnącą presję na społeczeństwo oraz na stosunki sojusznicze między państwami, które będą próbowały rozwiązywać problemy związane z szaleńczym tempem zmian kosztem siebie nawzajem. Szczególnie ciężko będzie narodom o słabych systemach politycznych. Trzecia jest determinowana nieprzewidywalnością polityki największego światowego supermocarstwa (USA), a to może wzmocnić światową niestabilność w sposób wykładniczy. Podsumowując, Scott Carpenter formułuje ważny wniosek: „Żyjemy w okresie przedwojennym, kiedy współdziałanie opisanych wyżej sił zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się „czarnych łabędzi”, opisanych przez Nassima Taleba: ich pojawienia się nie da się przewidzieć, lecz związane z nimi ryzyko strat dla niestabilnych systemów jest ogromne. Jedynym rozwiązaniem jest zmniejszenie wrażliwości, ale czasu jest mało — i staje się go coraz mniej” (Scott Carpenter, dyrektor zarządzający Jigsaw (dawniej Google Ideas). Интервью // Быстро текущий момент: Природа миропорядка и кризиса глазами ведущих мировых ученых-международников. — Россия в глобальной политике. — №4, 2018 г.: http://www.glo-balaffairs.ru/number/Bystro-tekus-chii-moment-19657)
Łewko Łuk’janenko, jakby aktualizując dla Ukrainy myśli Carpentera, wskazuje, że dodatkowym źródłem niestabilności w centrum Eurazji jest podimperialna Rosja. I tego problemu można rozwiązać jedynie poprzez wspólne wysiłki świata na rzecz dezintegracji Rosji. Pierwsza faza dezintegracji imperium (ZSRR) nastąpiła w 1991 roku. Zbrojną agresją Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie Rosja obiektywnie uruchomiła proces przygotowania drugiej fazy dezintegracji. Rozpadnie się Federacja Rosyjska z tej samej przyczyny, co w 1991 roku — z ekonomicznej niezdolności do dalszego prowadzenia polityki zaborczej. (Łewko Łuk’janenko. Zbrojna agresja Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie jako zagrożenie dla pokoju na świecie: Misje pokojowe ONZ. Spojrzenie z Ukrainy. — ВО УГС: https://www.facebook.com/UHS.1988/posts/1827207590679937?__tn__=K-R)
Zatem dziś Ukraina wraz z resztą świata stopniowo wchodzi w pas globalnej niestabilności, w którym scentralizowane państwo i zjednoczone społeczeństwo będą odgrywać coraz większą rolę w walce o przetrwanie. Dlatego, jeśli chcemy myśleć w kategoriach realnej polityki, musimy nie wciskać ludziom kitu wymyślonymi perspektywami szybkiego wyzwolenia Donbasu, lecz przygotowywać się do pełnoskalowego konfliktu zbrojnego z naszym historycznym wrogiem. Przygotowywać się do długiej i wyczerpującej walki o swoje narodowe istnienie.
Машинний переклад
— Jestem zawodowym wojskowym, oddałem armii 20 lat życia — opowiada Witalij Anatolijowycz. — Zdejmując w 2004 roku pagony, rozpocząłem działalność gospodarczą i na życie nie narzekałem. — Jak odebraliście pojawienie się na Krymie, a później w Donbasie tak zwanych zielonych ludzików? Czy domyślaliście się, czym to wszystko się skończy? — To, że Krym nam odbiorą, a część Doniecczyzny i Ługańszczyzny okupują rosyjskie wojska, nawet za czasów Janukowycza trudno było przewidzieć. Przynajmniej przeciętnemu człowiekowi, który nie interesuje się polityką. Kiedy na Krymie zaczęto zajmować jednostki Sił Zbrojnych i inne formacje wojskowe, zrozumiałem: za plecami Aksionowa i innych zbliżonych do niego szumowin stoją Rosjanie. Dokładniej, ich służby specjalne, dzieje się to wszystko za osobistą zgodą gospodarza Kremla. Cały ten proces, jak większość Ukraińców, obserwowałem z ekranu telewizora. A gdzieś na początku maja poszedłem do swojego wyszhorodzkiego komisariatu wojskowego, mówiąc, że jestem oficerem rezerwy, saperem, służyłem w wojsku 20 lat i chcę służyć swojemu krajowi. W odpowiedzi usłyszałem, że saperzy nie są potrzebni. Wtedy zadzwoniłem na „gorącą linię” Ministerstwa Obrony, oświadczając, że jestem gotowy zaciągnąć się do Sił Zbrojnych Ukrainy na dowolne stanowisko. Po drugiej stronie słuchawki obiecano pomóc w moim pragnieniu walki. Ale chyba nie za bardzo uwierzyli w moją szczerą chęć, bo dalej niż obietnice sprawa nie poszła: nikt do mnie nie dzwonił przez 4 miesiące. A w tym czasie na wschodzie ginęli nasi chłopcy, wyzwalając miasta i wsie Donbasu!.. Nie będę opowiadał szczegółów, ale pokonawszy niemało biurokratycznych przeszkód, znalazłem się w Donbasie. — Słucham Pana i dziwię się. Przecież wtedy, w 2014 roku, takich ochotników jak Pan rzeczywiście było wielu. Ale jednocześnie nie mniej, a nawet znacznie więcej było tak zwanych odmawiających, którzy uciekali przed mobilizacją. Stąd pytanie: co mogło zmusić do wzięcia broni do ręki człowieka sukcesu, który miał co tracić?.. — Nikogo nie potępiam. Ale wtedy, kiedy nasze państwo zaczynało sypać się jak domek z kart, ogarnęła mnie zwykła ludzka złość. Dlaczego moją ziemię depcze cudzy but? Dlaczego jakiś przybłęda ma mi wskazywać, jak żyć we własnym domu? Z takimi przemyśleniami zmierzałem do komisariatu… Wiedziałem, że armia jest okradziona, obdarta i głodna. Dlatego zebrać się na wojnę pomogli mi moi przyjaciele. Pozostawało tylko powiadomić bliskich o swojej decyzji. Żona płakała, miała nadzieję, że zmienię zdanie. Ale ja nie jestem przyzwyczajony do zmieniania swoich decyzji. Prawda, zanim opuściłem dom, wykopałem na działce ziemniaki… Przybywszy do jednostki, dowiedziałem się, że mnie, podpułkownika, nie mogą mianować na stanowisko dla starszego porucznika, mówiąc, że stopień nie pozwala. Ale później znaleziono wyjście: zostałem pomocnikiem dowódcy batalionu. — Musiał Pan faktycznie formować pododdział, rozwiązując przy tym mnóstwo problemów. Jak ten proces przebiegał? Boleśnie? Podwładni wiedzieli, co ich czeka, czy na poważnie nie odbierali wszystkiego, co działo się wokół, ale ich jeszcze nie dotknęło? — Problemów nie brakowało. Komisariaty wojskowe mobilizowały do wojska, delikatnie mówiąc, nie zawsze najlepszych. Tak, byli zmotywowani, profesjonalnie przygotowani ludzie, którzy rwali się do walki, ale byli też wielcy miłośnicy Bachusa. A spróbuj z nimi pracować! Ale skąd weźmiesz innych? Dlatego, żeby zaprowadzić choćby jakiś porządek, trzeba było dołożyć kolosalnych wysiłków, podejmować niestandardowe decyzje… Nie jestem z tych, którzy mogliby, dla taniego autorytetu, pić razem z żołnierzami czy udawać, że niczego nie zauważają. Rozumiałem: w pierwszej walce zginą ci pijacy. I nie tylko oni sami, ale i ich towarzysze. Swoją drogą, potem tak właśnie było… — Na tej hybrydowej wojnie spędził Pan ponad rok. Jaki odcinek czasu był najtrudniejszy? — W styczniu 2015 roku dowódca naszego batalionu major Ołeh Kuźminych trafił do niewoli, zabłądziwszy z grupą żołnierzy we mgle. Dowodzenie batalionem powierzono mnie. Właśnie wtedy bojownicy zajęli lotnisko w Doniecku, którego nasi wojskowi bronili ponad 240 dni i nocy. Wielu żołnierzy zginęło pod gruzami terminali wysadzonych przez separatystów, niemało trafiło do niewoli. I, szczerze mówiąc, niektórzy żołnierze, którzy do tego dzielnie walczyli, gotowi byli złożyć broń, mówiąc: komu to wszystko potrzebne? — I jak Pan przywracał ich do pionu? Obietnicami zorganizowania dobrego wypoczynku po zwycięstwie czy straszeniem sądem i prokuraturą? — Jaki sąd, jaka prokuratura, kiedy nie wiesz, czy dożyjesz do rana? Starałem się przekonać, że walczymy nie za władzę, a za własne dzieci, żony i matki, zwykłych Ukraińców. Słowem, chciałem dotrzeć do ich świadomości, ich serc. A jeszcze — osobistym przykładem. — Jest Pan odznaczony dwoma orderami Bohdana Chmielnickiego… — Latem 2015 roku kierowałem operacją ewakuacji 3 naszych czołgów i 1 inżynieryjnego pojazdu torującego, które znajdowały się bliżej wrogich pozycji niż naszych. Początkowo chcieliśmy je zniszczyć, ale później zdecydowaliśmy, że jeszcze nam się przydadzą. Wszystkich szczegółów nie będę opowiadał, ale nam się to udało, chociaż bojownicy szaleńczo nas ostrzeliwali. Kiedy sprzęt znalazł się w miejscu stacjonowania naszych wojsk, z przechwyconych rozmów radiowych dowiedzieliśmy się, że ten fakt bardzo rozwścieczył bojowników. Ordery otrzymałem za obronę lotniska w Doniecku. W. Baranow (w środku) z towarzyszami broni. W. Baranow w chwilach ciszy. Rejon ATO. — Jakie zadania Pan wykonywał, przebywając w rejonie ATO? — Po tym, jak nasz batalion przeszedł w obwodzie żytomierskim zgranie bojowe, wyruszyliśmy do Donbasu. Stałym miejscem stacjonowania stało się miasto Konstantynówka, ale w rzeczywistości personel, a to kilkuset żołnierzy i dowódców, przebywał w osadzie Wodiane, nie dalej niż kilometr od lotniska w Doniecku. Tak więc nasze pododdziały drogą rotacji broniły lotniska, wykonywały też inne zadania. Na przykład chroniły i broniły przed możliwym przeniknięciem wrogich grup dywersyjno-rozpoznawczych baterię moździerzy, artylerię, inne pododdziały. Artylerzyści i moździerzyści wspierali ogniem naszych cyborgów, gotowi byli także nakryć ogniem bojowników w razie ich próby natarcia na nasze pozycje. Były też inne zadania. Nie było czasu na nudę… — Pana żona Tetiana jest etniczną Rosjanką, a jej krewni do dziś mieszkają w Rosji. To, że walczył Pan w Donbasie, broniąc interesów „kijowskiej junty”, którą do dziś Rosjanie straszą dzieci, nie odbiło się na waszych relacjach rodzinnych? — Oczywiście, że się odbiło. Po powrocie z Donbasu tylko raz porozmawiałem ze swoimi, że tak powiem, krewnymi. Ich poglądy w 100% uformowane są przez putinowskich propagandystów w rodzaju Kisielowa i nikt ani nic nie przekona ich do odwrotnego zdania. Chociaż próbowałem, co więcej, przytaczałem żelazne argumenty, na przykład, że widziałem ich rodaków w celowniku automatu. Ale wszystkie rozmowy ustały po tym, jak na pytanie brata Tetiany, co robiłem na wschodzie, odpowiedziałem: zabijałem wrogów Ukrainy i w przyszłości, jeśli będzie trzeba, będę zabijał… — Żona czuje się komfortowo na Ukrainie? — Jeśli nie wyjechała do swojej historycznej ojczyzny, dokąd tak usilnie ją wzywają, to myślę, że komfortowo. Jeśli zaś poważnie, to moja żona doskonale rozumie, kto i gdzie jest faszystą, a kto obrońcą swojej rodzinnej ziemi. U nas tutaj rozbieżności nie ma. Co więcej, ona i swoich bliskich stara się nawrócić na drogę prawdy… Rozmawiał Serhij ZIATIEW
Co zmusza człowieka, który ma własny biznes, do rzucenia wszystkiego i pójścia na wojnę? Dlaczego jedni uciekali przed mobilizacją, a inni sami szli do komisariatów wojskowych i prosili o powołanie do wojska? Czy strasznie jest patrzeć w oczy śmierci? Odpowiedzi na te niełatwe pytania szukałem podczas rozmowy z podpułkownikiem Witalijem Baranowym, który latem 2014 roku, porzuciwszy wszystkie swoje sprawy, zakupił umundurowanie wojskowe i poszedł bronić Ukrainy. Ze swoim pododdziałem przebywał w najgorętszych punktach Donbasu — Piaskach, Awdijiwce, Wodianym, Opytnym, donieckim lotnisku, które stały się symbolami heroizmu ukraińskich żołnierzy i ich tragedii.
Машинний переклад
Właśnie zakończyła się podróż delegacji z Iwano-Frankiwska na przygraniczne tereny Polski w celu uporządkowania ukraińskich cmentarzy i zabytków historycznych. Akcję zainicjował mer miasta Rusłan Marcinkiw w ramach programu „Frankiwsk — miasto bohaterów”. W skład delegacji weszło troje przedstawicieli „Proświty”: Mychajło Siczka, Olha Bojczuk oraz Mychajło Kołkowśkyj. Mimo szalonego tempa życia młodzież zdołała wygospodarować trochę czasu na wolontariacką aktywność społeczną i oddać hołd przodkom, którzy pozostali po tamtej stronie granicy i ludzkiej pamięci. Olha BOJCZUK, sekretarz prasowa „Proświty” Przykarpackiej. Praca, która motywuje. Tę inicjatywę mera Iwano-Frankiwska już po raz drugi zrealizowała rada miejska i w tym roku obóz dla grupy młodzieży zorganizowano w gminie Ulhówek w Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Dni Dobrosąsiedztwa — 2018. Od 22 do 28 sierpnia 2018 roku grupa wolontariuszy porządkowała teren dwóch dawnych ukraińskich cmentarzy we wsiach Korczmin i Liski, zabytkową Ukraińską Cerkiew Greckokatolicką we wsi Korczmin oraz teren wokół niej, uporządkowała groby duchownego UGKC ks. M. Ripećkiego i jego żony Jewhenii we wsi Liski, miejsce pochówku 86 Ukraińców rozstrzelanych 23 marca 1944 roku przez Armię Krajową we wsi Liski i in. Podczas porządkowania najstarszej w regionie cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego UGKC, wzniesionej w 1510 roku, oraz cmentarza, który znajduje się niedaleko, znaleziono grób Mychajła Brodiuka — strzelca Ukraińskiej Armii Halickiej, który zginął w 1919 roku. Na grobie posadzono kwiaty i zapalono niebiesko-żółte znicze. Ukraiński cmentarz we wsi Liski w gminie Dołhobyczów w powiecie hrubieszowskim okazał się niezbyt zaniedbany. Porządkuje go pan Bohdan Łyseśko — Ukrainiec, który w młodym wieku cudem ocalał, uciekając w głębokich śniegach 23 marca 1944 roku podczas niszczenia Ukraińców we wsi Liski przez Armię Krajową. Tego dnia zabito 86 Ukraińców — mieszkańców tej wsi. Najbardziej odpowiedzialną była praca nad odnowieniem splugawionego przez polskich szowinistów pomnika i grobu 37 żołnierzy UPA, którzy zginęli w marcu 1946 roku w walce z oddziałami NKWD, oraz miejsca odpustowego — źródła i kapliczki w uroczysku Białystok w gminie Dołhobyczów w powiecie hrubieszowskim. 27 sierpnia odprawiono tam panichidę za poległymi młodymi żołnierzami i odleciały wspomnienia z pieśnią „Słyszysz, bracie mój”. Proboszcz cerkwi greckokatolickiej w Lublinie ks. Stefan Batruch, który włożył wiele wysiłku w organizację akcji, szczerze cieszył się ze szlachetnego czynu przykarpackiej młodzieży i wyraził szczerą wdzięczność za postawę obywatelską oraz zrozumienie wagi takiej sprawy. Dyplomacja, która łączy. Młodzi proświcianie, oprócz przewidzianych prac przy porządkowaniu obiektów, zajmowali się aktywną pracą sportowo-kulturalną i dyplomatyczną. Do organizacji obozowania dołączył miejscowy wójt Łukasz Kłębek, który zaproponował przeprowadzenie zawodów w piłce nożnej, zachęcił miejscowych do zajęć jogi i na wszelkie sposoby demonstrował życzliwe zamiary władz lokalnych wobec ukraińskiej delegacji. W szczególności osobiście przedstawiał ukraińską młodzież społeczności gminy podczas święta „Dożynek”, parafianom podczas nabożeństwa z okazji święta cerkwi oraz podczas uroczystości 28 sierpnia. Tego dnia na terenie podzielonej granicami państwowymi polskiej wsi Korczmin i ukraińskiej Stajiwka tradycyjnie odbyły się Europejskie Dni Dobrosąsiedztwa. W ramach świętowania uroczyście otwarto granicę i uczestnicy Europejskich Dni Dobrosąsiedztwa z polskiej i ukraińskiej strony spotkali się. W swoim wystąpieniu wójt Łukasz Kłębek podkreślił: „Mimo granicy i historycznej przeszłości, sztucznych manipulacji faktami i politycznych awantur, Ukraińcy i Polacy są przyjaznymi narodami. Cieszę się ze współpracy, cieszę się ze spotkania z delegacją młodzieży z Ukrainy i jestem im wdzięczny za tę sprawę, którą wykonali. Sława Ukrainie!”. Aktywnie rozmawiali z wójtem nasi kierownicy: Mychajło Siczka jako zastępca przewodniczącego „Proświty” oraz Serhij Sywaczuk jako przewodniczący oddziału Korpusu Narodowego. Mychajło Siczka dodatkowo nieformalnie rozmawiał z przedstawicielami władz gminy, co, mamy nadzieję, w przyszłości zaowocuje wymianą kulturalną. „Zaplanowano wyjazd kulturalny na tereny gminy Ulhówek po to, aby na ukraińskich ziemiach etnicznych znów brzmiała ukraińska pieśń. Tam wciąż jeszcze mieszkają niektóre rodziny Ukraińców i zapewne ucieszą się, gdy poczują łączność ze sobą ze strony ukraińskiej. Oprócz tego warto odwiedzać miejsca, gdzie spoczywają bohaterowie, którzy walczyli o wolną Ukrainę!”. Proświcianie pozostawili po sobie na terenach Polski dobre uczynki, modlitwy i ducha ukraińskości. To zupełnie nowe dostali radzieccy partyzanci, którzy dokonywali dywersji na niemieckim tyłach, przygotowując grunt pod szturm Armii Czerwonej na duży niemiecki garnizon w Tarnopolu. Wielu polskich tak zwanych „badaczy” przypisywało odpowiedzialność za zniszczenie Huty Pieniackiej oddziałom dywizji wojsk SS „Galizien”. Według twierdzeń ukraińskiego naukowca Andrija Bolanowskiego, w tym czasie nie działał tam żaden z kureni tej dywizji. Zgodnie z dokumentami polskiego Archiwum Akt Nowych, wieś spalił oddział niemieckiej tajnej policji polowej (GFP). Dobrze wiadomo, że Huta Pieniacka była bazą wsparcia polskiego podziemia, które ściśle współpracowało z radzieckim, które przeprowadziło kilka operacji przeciwko Niemcom. W odpowiedzi Niemcy starli z powierzchni ziemi tę bazę. Jednak są też inne dość ciekawe fakty. W szczególności doktor Myrosław Drahan z Polskiego Towarzystwa Historycznego w USA uważa, że tragedia w Hucie Pieniackiej jest znacznie wyolbrzymiona. Jego zdaniem, w lutym 1944 roku w tej okolicy zginęło około 10 rannych kowpakowców. Spłonęli oni w domach Polaków, którzy sami je podpalili, aby uniknąć kary ze strony Niemców. Badacz wymienia także śmierć 10 Polaków, których zabili Niemcy za to, że przekształcili wieś w „polsko-radziecką twierdzę” i zajmowali się terrorem w okolicznych wsiach. Drahan przytacza dokument, który latami ukrywali polscy historycy państwowi — telegram raportu wojskowego nr 515, przekazany w marcu 1944 r. drogą radiową przez dowództwo Polskiego Podziemia w Warszawie do polskiego rządu w Londynie. W dokumencie mowa o tym, że oddziały SS „Galizien” faktycznie przeciwdziałały Niemcom w niszczeniu polskiej ludności. Nie warto zapominać, że te oddziały dopiero się formowały. I tutaj pojawia się jeszcze jedno pytanie: dlaczego do tej pory w Hucie Pieniackiej polscy poszukiwacze nie przeprowadzili żadnych wykopalisk, aby wykryć choćby przybliżoną liczbę ofiar. Widocznie są przekonani, że niewiele znajdą? Ponadto warto przypomnieć, że po wydarzeniach w Hucie Pieniackiej polskie podziemie przeprowadziło kilka swoich akcji przeciwko ukraińskim wsiom, gdzie w ciągu czterech dni w 14 miejscowościach zniszczono ponad 1,5 tys. Ukraińców. Przykro, że doradcy prezydenta o tym nic nie wiedzieli. Przykro, ale nie dziwi, bo są od wieków zaślepieni wielkomocarstwowym szowinizmem. Według słów prezydenta Polski, obowiązkiem współczesnych Polaków jest „niezapominanie o zbrodniach w Hucie Pieniackiej, pamiętanie i wyciąganie wniosków”. To prawda. Tak jak prawdą jest to, że nie trzeba kłamać.
Машинний переклад
Josyp STRUCJUK. Gdyby Duda był choć odrobinę bardziej kompetentny, powinien był wiedzieć, że „na służbie hitlerowskiej Trzeciej Rzeszy” krótkie funkcjonowanie ukraińskich policjantów zostało zastąpione znacznie dłuższym i bardziej wiernopoddańczym służeniem polskich policjantów niemieckim okupantom. W Hucie Pieniackiej wydarzenia rozgrywały się według dość przewidywalnego scenariusza. Jak wiadomo, w Polsce nie od dziś forsuje się tezę o wyniszczeniu polskiej kolonii Huta Pieniacka w lutym 1944 r. przez część ukraińskiej dywizji SS „Galizien”. Jednak odkryte źródła w archiwach Ukrainy i Polski świadczą o czymś innym. Lwowski badacz Andrij Bolanowski udowodnił, że w tamtym czasie nie działał tu żaden z kureni galicyjskiej dywizji. Co prawda, pod koniec lutego 1944 r. pod tą polską kolonią krótkotrwale stacjonował trzeci batalion 4. pułku galicyjskich ochotników, który nie podlegał ani wojskom SS, ani dywizji. Brał on rzeczywiście udział w walce pod kolonią, ale przeciwko radzieckiemu oddziałowi Kundiusa, w składzie którego działała grupa dywersyjna byłych kryminalistów. W szczególności w raporcie do naczelnika Ukraińskiego sztabu ruchu partyzanckiego T. Strokacza o działalności swojego oddziału od maja 1943 r. do lipca 1944 r. Kundius pisał: „Latem 1943 roku nawiązałem kontakt z grupą recydywistów N. Stepana, obiecując mu, że jego przeszłość — bandytyzm — zostanie mu wybaczona, jeśli będzie pracował na korzyść naszej Ojczyzny. Udało mi się wykorzystać go w pracy... Został zabity przez mieszkańca wsi Mały Trostianiec, który był ochotnikiem „SS” dywizji „Galizien”, Najdę Josypa”. Dalej w raporcie Kundius przyznał, że pod koniec lutego 1944 r. jego oddział prowadził walki przeciwko Ukraińcom „w rejonie wsi Huta Pieniacka”. Dokument ten przechowywany jest w Państwowym Archiwum Obwodu Lwowskiego (Fundusz P-183 — Grupa organizacji podziemnych Lwowszczyzny. — Opis 1. — Sprawa 107. — Arkusz 39-40, 64-65). Jeden ze świadków, M. Chronowiat, podczas wystąpienia na posiedzeniu Wojskowej administracji dywizji 7 marca 1944 r. tak charakteryzował działania ukraińskiego oddziału: „Chłopcy nasi odeszli, zostali tylko Niemcy — oddzielny oddział, którzy spalili wieś” (Centralne państwowe archiwum organizacji społecznych Ukrainy. Fundusz 3971. — Opis 1. — Sprawa 7. — Arkusz 43). W Archiwum Akt Nowych (byłe archiwum KC PZPR) w Warszawie znajduje się oryginalny komunikat ministra polskiego rządu emigracyjnego w Londynie W. Banaczyka, w którym wyraźnie zaznaczono: „24 lutego 1944 r. pododdział niemieckiej tajnej policji polowej przeszedł w pobliżu Huty Pieniackiej, a miejscowa ludność, uważając, że to ukraiński oddział, zaczęła ostrzeliwać pododdział. W rezultacie zabito 6-8 Niemców. 27 lutego w odwecie oddział karny tajnej policji polowej wtargnął do Huty Pieniackiej i całkowicie zniszczył wieś, a około 500 osób zostało zabitych” (AAN. — Ministerstwo Spraw Wewn, Wydział Sprawozdanie sytuacyjne Nr. 15/1944. — S. 24). Zatem w tym polskim dokumencie wyraźnie wskazano, że polską ludność Huty Pieniackiej wyniszczyła niemiecka policja, a prowokatorem wydarzeń był oddział radziecki. Polski prezydent znów bezpodstawnie oskarżył Ukraińców. Oto jego werdykt: „Zbrodnia ludobójstwa, dokonana tutaj przez ukraińskich żołnierzy i policjantów na służbie hitlerowskiej Trzeciej Rzeszy oraz ukraińskich nacjonalistów, doprowadziła do zniszczenia około tysiąca osób polskich mieszkańców Huty Pieniackiej, a także Żydów i uchodźców z innych miast Wołynia i Podola, których oni ukrywali”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...tymi zmianami, które proponuje kierownictwo „Ukrposzty”. Ani w jednym! Skrajna sytuacja w Kowczynie: przyjechali listonosze z ruchomego oddziału, ludzie się zebrali, 130 tysięcy hrywien emerytur tak i nie zostało rozdanych, listonoszowi zostawili te pieniądze i odjechali. Ja byłam po prostu zszokowana. Dzwoniłam do krewnych i do kogo tylko mogłam, przekazywałam obcym ludziom — czy to jest dopuszczalne? Tymczasem nakłady gazet rejonowych we wszystkich wsiach spadły. Takie działania kierownictwa „Ukrposzty” dyskredytują samą ideę decentralizacji”. Mówi przewodniczący Stowarzyszenia Regionalnych Mediów Ukrainy, przewodniczący obwodowej organizacji NSŻU, redaktor rejonowej gazety „Nasze słowo” z Miena Ołeksandr Nazarenko: „Nakłady gazet spadły, chociaż kierownictwo regionalnej dyrekcji „Ukrposzty” obiecywało je utrzymać. Główny argument listonoszy: a po co nam to, i tak nas wyrzucą na ulicę”. Obecnie w obwodzie, oprócz dawnych problemów o ogólnoukraińskim charakterze, doszła jeszcze jedna gorący temat — ta niedorzeczna „reforma” poczty. Doszło już do akcji protestacyjnych, oburzeni chłopi blokują drogi. Oto wymowne liczby dotyczące naszego czernihowskiego obwodu, „eksperymentalnego” dla poczty, przy czym mieszka tu nieco ponad milion ludzi. Łączny nakład samych lokalnych prenumerowanych wydań, czyli gazet rejonowych i obwodowych, wynosi 240 tysięcy! A do tego ponad 200 tysięcy prenumeraty wydań ogólnoukraińskich. Ponieważ rodziny z reguły prenumerują jedną, maksymalnie dwie gazety, to policzcie — i wychodzi mniej niż 400 tysięcy rodzin w obwodzie. Wynika z tego, że ani telewizja, ani internet nie odebrały ludziom chęci czytania prasy. I jakoś ta kiepska reforma zbiegła się z decentralizacją i z odpaństwowieniem prasy lokalnej. Podejrzany zbieg okoliczności. I trudno to wyjaśnić argumentami kierownictwa „Ukrposzty” o oszczędnościach. W ostatnich latach ukraińska poczta uzyskała prawo do handlu gazem, ubezpieczania samochodów, a w planach jest otwarcie własnego banku pocztowego. I na szalonych pensjach kierownictwa można by też coś zaoszczędzić. Wystarczy powiedzieć, że pensja szefa obwodowej poczty wynosi 150 tysięcy hrywien, plus ogromne dodatki i dopłaty. Kierownicy stołecznej poczty zarabiają odpowiednio więcej. A dzieje się to w kraju, gdzie miliony ludzi żyją z tej żałosnej emerytury, którą jeszcze trzeba „wybijać” od pocztowców. Czy to zacieranie przestrzeni informacyjnej i ograniczanie wolności słowa przed kolejnymi wyborczymi igrzyskami?
Połtawska „Żeńska Hromada” oddała hołd bojownikom o wolność Ukrainy
Wielu jest sławnych rodaków, którzy poświęcili swoje życie ojczystemu krajowi, jego duchowemu odrodzeniu i rozwojowi. Wśród nich jest wybitny połtawczyk, prosvityanin Mykoła Dmytrijew, którego 110. rocznica pamięci właśnie minęła.
Jego zasługi w dziedzinie prawa ukraińskiego, rozbudowy życia społecznego, kształtowania narodowego szkolnictwa i prasy są nieocenione. Był niezłomnym adwokatem ludowym, obrońcą ojczystego języka, redaktorem pierwszego demokratycznego czasopisma na terenach Naddnieprzańskiej Ukrainy – „Rodzimy Kraj”. 24 sierpnia 2018 roku położono kwiaty pod tablicą pamiątkową Mykoły Dmytrijewa, od inicjatorów jej ustanowienia w Połtawie. Tablica pamiątkowa „Ukraińskiemu Cyceronowi”, „pobratymcy” Panasa Myrnego, działaczowi kulturalno-oświatowemu i publicyście Mykole Dmytrijewowi została odsłonięta w celu realizacji własnego, bezprecedensowego pod względem trwania, 20-letniego, wyłącznie dobroczynnego projektu „Upamiętnianie pamięci Wielkich Uk-
Машинний переклад
Petro ANTONENKO
Dzwonię do swojego zemca do Awdijiwki w Kulikiwskim rejonie na Czernihowszczyźnie. Pytam, czy przeczytał dzisiejszy (czyli z piątku) numer gazety rejonowej. „Gdzie tam! — odpowiada. — Tę gazetę dostarczają nam za 6 dni, w następny czwartek”. Wprowadza się tak zwaną reformę „Ukrposzty” pod nazwą „Wiejski oddział pocztowy”. Ale co oznacza dostarczenie prenumeratorowi gazety po 6 dniach, na siódmy dzień od wydania? Szczególnie lokalnej, rejonowej. Nawiasem mówiąc, po wreszcie przeprowadzonej depaństwowizacji tej prasy, to znaczy wycofaniu z grona współzałożycieli władz lokalnych — rejonowych administracji państwowych i rad rejonowych, te gazety stały się znacznie świeższe, wreszcie zaczęły pisać o tym, co interesuje i porusza ludzi. Czytelnicza widownia oczywiście maleje, podobnie jak ludność wiejska. A jednak rejonówki mają po kilka tysięcy prenumeratorów, a w sumie w obwodzie około 100 tysięcy. I oto gazeta „sześciodniowa”. Po pierwsze, czytelnik może od razu przekreślić program telewizyjny na pół tygodnia, który drukują gazety rejonowe. Przekreślić wiele innego, pilnego, a co ciekawe, są to ogłoszenia płatne przez czytelników, zamawiających publikacje. Powiedzmy, życzenia jubileuszowe, nekrologi, które podaje się właśnie na konkretne daty. Albo ogłoszenia — zaproszenia na święto czy jarmark w sobotę lub niedzielę. A czytelnik w czwartek czyta, że jest zapraszany na niedzielną imprezę. Teraz, gdy zaczyna się prenumerata na przyszły rok, redakcje rejonowych i obwodowych gazet są po prostu w rozpaczy — jak sobie radzić z takim dostarczaniem wydawnictw periodycznych i kto teraz normalnie będzie prowadzić na nie prenumeratę? Wiosną Państwowe Przedsiębiorstwo „Ukrposzta” rozpoczęło tak zwaną reformę obsługi ludności wiejskiej. Istota zamysłu polega na tym, że planują zamknąć wszystkie oddziały pocztowe we wsiach, gdzie mieszka mniej niż 2 tysiące ludzi. Dla Czernihowszczyzny, którą „Ukrposzta” wybrała na swój „projekt pilotażowy”, oznacza to zamknięcie niemal wszystkich wiejskich oddziałów pocztowych, bo w obwodzie zaledwie nieliczne wsie mają ponad 2 tysiące mieszkańców. Zamknięte oddziały planowano zastąpić ruchomymi: według określonego harmonogramu do wsi ma przyjeżdżać samochód z kilkoma pocztowcami, którzy pospiesznie, w ciągu 2-3 godzin wykonają całą dawną pracę oddziałów. Przez pewien czas równolegle działały zarówno stacjonarne oddziały pocztowe, jak i ruchome. Teraz w prawie wszystkich wsiach poczty nie działają. Od początku te działania wywołały ostrą negatywną reakcję zarówno chłopów, jak i miejscowych władz. Zwłaszcza obwodowe administracje państwowe i obwodowe rady, które skierowały do stolicy apel z protestem przeciwko reformie poczty w tak nieudanym formacie. Proponowano warianty kompromisowe. Reakcji „Ukrposzty” nie doczekano się. Warto zaznaczyć, że poczta, oprócz doręczania korespondencji i periodyków, zajmuje się wypłatą emerytur, a także przyjmowaniem opłat komunalnych. Jakie zatem były pierwsze tygodnie poczętowego eksperymentu? Niestety, niepocieszające. Oto na przykład typowy obraz w moim Kulikiwskim rejonie. Aby nie zarzucono mi uprzedzenia, oddaję głos mieszkańcom rejonu. Mówi Natalia Prytykowska, p.o. starosty wsi Bakłanowa Muraujka (oddalonej o 20 km od Czernihowa): „Zawsze mówią, że mamy reformy dla ludzi, a wychodzi odwrotnie. Uderzyło mnie odnoszenie się nowej listonoszki, która przywozi pocztę do wsi. Rzuciła gazety i mówi: »Po co ta prasa?« A naszej listonoszce poradziła: »Rozdawajcie, jak chcecie. Komuś — mniej, komuś — więcej«. Czy to taki nieudany żart?” Prawie cały Kulikiwski rejon, z wyjątkiem jednej wsi, niedawno połączył się we wspólnotę terytorialną. Przewodniczącą Kulikiwskiej WTG została wybrana Natalia Chalimon, która wcześniej była przewodniczącą rady rejonowej. Młoda, energiczna, z zawodu pedagog, pracowała jako dyrektorka szkoły w rodzinnej wsi Kowczyn, mówi: „Od samego początku nie byliśmy zachwyceni reformą i ostrzegaliśmy kierownictwo obwodowej dyrekcji poczty o negatywnych skutkach. To jeszcze nawet nie jest zima. Z drugiej strony babcia we wsi przyzwyczaiła się do swojego listonosza, ufa mu, a teraz zaczną chodzić obcy ludzie. W żadnej wsi nie ma takiego człowieka, który byłby zadowolony rosłe zdołają pokatać się w tej cudownej karecie, powozić gniadymi konikami. Niepowtarzalne wyroby zaprezentują Państwowe Przedsiębiorstwo „Krzyworioskie Gospodarstwo Leśne”, zakłady i fabryki regionu. Aktywny udział w festiwalu drewna, jak zawsze, wezmą szkoły, licea, gimnazja, uniwersytet pedagogiczny, ogród botaniczny. Przewodniczący komitetu organizacyjnego Krzyworioskiego Festiwalu Drewna — 2018, dziennikarz „Domowej Gazety”, przewodniczący Krzyworioskiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Mykoła Kramarenko zaprasza wszystkich na ludowe święto, które odbywa się wspólnie z Saksahańskim Rejonowym Komitetem Wykonawczym. Walentyna SZEMCZUK
Машинний переклад
N. FEDORCZENKO, główny bibliograf Bohusławskiej Biblioteki Rejonowej
Na początku września do Bohuslawskiej Biblioteki Rejonowej z cennymi darami zawitał nasz rodak Wołodymyr Jurchymowycz Melnyczenko, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zasłużony działacz nauki Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Uzupełnił on naszą bibliotekę unikatowymi dziełami, ważnymi i fascynującymi dla każdego świadomego Ukraińca: są to jego własne wydania, a także poezja niezapomnianego Borysa Olijnyka, dwutomowe dzieło Lesia Tanjuka „Linia życia”. Zbiór utworów Borysa Hrinczenki zainteresuje zarówno uczniów, jak i nauczycieli. Wołodymyr Jurchymowycz przekazał naszym czytelnikom szereg własnych książek. Uwagę zwraca wydanie „Mykoła Hohol w Moskwie”: autorska encyklopedia-chronoskop, ilustrowana grafikami i znaleziskami archiwalnymi, wiele z których publikowanych jest po raz pierwszy, a także praca „Sztandar Ukrainy na Arbacie”, gdzie szczególne znaczenie ma rozdział „Hruszewski na Arbacie”, bo przedstawiona jest działalność wielkiego Ukraińca od jesieni 1916 roku do wiosny 1917 roku. Kierując Centrum Kultury przez prawie piętnaście lat, Wołodymyr Melnyczenko nie tylko stworzył unikatową koncepcję działalności dla niezależnej Ukrainy zasadniczo nowej instytucji państwowej, ale także błyskotliwie ją zrealizował, utrwalając duchową obecność Ukrainy w samym sercu Rosji. Na scenie Centrum występowali laureaci Nagrody im. Szewczenki Iwan Drach, Borys Olijnyk, Dmytro Pawłyczko, Mykoła Żulynski, Nina Matwijenko, Maria Matios, Wasyl Niecziepa, Maria Stefiuk, Bohdan Stupka, Dmytro Stus oraz wielu innych. W Centrum Kultury występowali także Narodowy zasłużony akademicki ukraiński ludowy chór im. H. Wierowki, Narodowa zasłużona chóralna kapela „Dumka”, Ludowa akademicka kapela „Poczajna”, Czerkaski akademicki zasłużony ukraiński ludowy chór, formacja wokalna „Pikardyjska tercja”, męskie kwartety „Hetman” i „Jawir”, Chóralna kapela im. O. Koszyca Bohuslawskiego Kolegium Humanitarnego im. I. S. Necuja-Lewyckiego oraz inne sławne zespoły twórcze i znane osobistości. Kiedyś Borys Olijnyk podkreślił: „Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie swoimi realnymi działaniami w propagowaniu duchowego dorobku naszego państwa czyni codziennie i z poświęceniem. I znaczną zasługą jego dyrektora, który stoi u kolebki tej instytucji, Wołodymyra Jurchymowycza Melnyczenki i jego znakomitej grupy utalentowanych osobistości”. Oto jaki jest nasz rodak z Medwina — utalentowany, skromny, a do tego prawdziwy, szczery Ukrainiec.
...raińców tablicami pamiątkowymi i znakami pamięci na Połtawszczyźnie, w Ukrainie i na świecie”, którą zorganizowali połtawscy liderzy społeczni, laureaci nagrody im. Panasa Myrnego, zasłużona pracownik kultury Ukrainy Walentyna Szemczuk oraz członek Rady Przedsiębiorców Połtawy Wadim Ghołoborodow. Jeszcze w 2008 roku odsłoniliśmy tablicę pamiątkową Mykoły Dmytrijewowi w 100. rocznicę jego śmierci na budynku, w którym mieszkał. Obecnie obok znajduje się obelisk Niebiańskim Rycerzom Majdanu — dzisiejszym Bohaterom walki o niepodległość ojczystej ziemi. Zarządzeniem przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Walerija Ghołowka, na wniosek przewodniczącej obwodowego oddziału Międzynarodowej Organizacji „Kobieca Wspólnota” Walentyny Szemczuk, w Połtawie pojawiła się ulica nazwana imieniem Mykoły Dmytrijewa.
Машинний переклад
Na Krzyworieskim Drewnianym Festiwalu 15 września w parku „Saksagański” weźmie udział ponad 70 oryginalnych mistrzów obróbki drewna, a także inni twórczy ludzie. Będzie działać objazdowa wystawa informacyjna „Miasto. Drzewo. Człowiek”. Przede wszystkim jest ona interesująca dla odwiedzających, którzy interesują się kwestiami terenów zielonych i rolą drzew w środowisku miejskim. Przewodnikami będą uczniowie ogólnokształcącej szkoły nr 123, członkowie szkolnego leśnictwa uczniowskiego „Dubočok” wraz z przedstawicielami organizacji społecznej „Eko-klub „Eremurus”. Zadania i konkursy od uczestników szkolnego leśnictwa „Dubočok” są ciekawe i intrygujące. Znany w Krzywym Rogu przedsiębiorca Witalij Burawicki przedstawi na jednej z alei parku ręcznie wykonane nukleusy-transformery (pszczele ule). Krzyworożanie i goście miasta, którzy odwiedzili w sierpniu medfest, już je widzieli. Drewniane domki, stoły, krzesła, kozetki, plecione z wikliny lampy stojące oraz wyroby z drewna — wszystko to będzie można zobaczyć w parku 15 września. I nie tylko podziwiać, ale też zamówić u mistrzów. Będzie też drewniana objazdowa łaźnia oraz śnieżnobiały ślubny powóz, który udostępni „Kinnyj dwir na zmiczci” (kierownik Bohdan Kuzmiński). Dzieci i dorośli
Машинний переклад
Pod koniec lat 20. XX wieku we wsi Zabujanie w rejonie makarowskim miały miejsce wydarzenia, które na zawsze weszły do historii ukraińskiej walki narodowowyzwoleńczej. Dowiedziałem się o nich z artykułu wspomnieniowego, opublikowanego w jednej z gazet diaspory („Ukraiński Wiestnik”, nr 10, 18 czerwca 1944 r.). Jego autorem jest były uczeń szkoły w Zabujaniu, bezpośredni uczestnik opisanych wydarzeń, inżynier Wołodymyr Łychenko-Łychytczenko, który był uczestnikiem Zjazdu ukraińskich inżynierów w Toronto w 1952 roku. I chociaż, moim zdaniem, poszczególne fragmenty tych wspomnień wydają się wątpliwe (patrz komentarze), kluczowe momenty opisane są całkiem wiarygodnie. Poniżej przedstawiam skrócony tekst Wołodymyra ŁYCHYTCZENKI, zaadaptowany przeze mnie zgodnie ze współczesną ukraińską pisownią. Jewhen BUKET „Na samej zachodniej granicy Kijowszczyzny, tam, gdzie zaczynają się wielkie lasy radomyskie Wołynia, w rejonie makarowskim, za wielkim torfowiskiem Bujan, znajduje się wieś Zabujanie, a miejscowi nazywają ją jeszcze Zabujanniem. Nie ma co idealizować piękna jej przyrody: od północy — nieurodzajne piaski, od wschodu — bagno Bujan, od południa i zachodu — ogromne lasy mieszane. Nie można pominąć oryginalności miejscowej wiosny. Szczególnie wieczorami żaby z Bujana urządzają głośny koncert. W lesie, po stopnieniu śniegu, rozkwitają białe kwiaty — sasanki, później na powierzchnię wyłazi wiele żmij i zaskrońców, przylatują masy różnego ptactwa i stąd słychać koncert innych wykonawców. Zabujanie tak zżyli się z tą dziką przyrodą, że dzieci noszą zaskrońce w kieszeniach do szkoły i do domu. I ta głucha wieś, która położona była 18 kilometrów od linii kolejowej Kijów-Kowel (obecnie istnieje już odnoga kolejowa do torfowiska) oraz 15 kilometrów od centrum rejonowego Makarowa, z jego bezdrożami i dzikim wyglądem przyrody, zasługuje na to, by weszła do historii walki narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego. Jeszcze przed wielkimi wydarzeniami historycznymi lat 1917–1920 poziom kulturalny i świadomość narodowa były tu wysokie. Wielu mieszkańców Zabujania brało aktywny udział w zbrojnej walce jednolitego ukraińskiego frontu przeciwko bolszewickiej Moskwie, wielu z nich poległo na tym froncie, wielu zostało zamordowanych i wywiezionych na daleką północ oraz Syberię przez organy GPU czy NKWD. Samotna starsza babcia, miejscowa mieszkanka Kwaszenko, często opowiadała w swojej osieroconej chacie uczniom z Zabujania, że miała pięciu synów, że wszystkich wychowała, wykształciła i że wszyscy oni oddali swoje młode życie za naszą skrzywdzoną Ukrainę. Starsza babcia wywoływała u dzieci duże zainteresowanie życiem politycznym Ukrainy. Podobnych babć i opowiadań w Zabujaniu było wiele. Ale decydujący wpływ na dzieci miała „Historia Ukrainy” M. Hruszewskiego oraz Kowalenki, które przechodziły z rąk do rąk jako bardzo ciekawe książki. Przeczytane treści uczniowie między sobą omawiali. Warto jeszcze wspomnieć, że na uczniów miał duży pozytywny wpływ, choć bezpośredniego udziału w ich ruchu nie brał, kierownik siedmiolatki, siostrzeniec akademika Serhija Jefremowa — Tychin Teofanowycz Jefremow, zdolny człowiek, pedagog, literaturoznawca, który przybył do Zabujania około 1925 roku i zorganizował tu wzorową szkołę pracy. T. Jefremow miał najlepsze kontakty ze znanym nam z procesu Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU) Wołodymyrem Durdukiwskim, kierownikiem wzorowej siedmioletniej szkoły pracy im. T. H. Szewczenki, która mieściła się w Kijowie przy ulicy Lwowskiej obok cerkwi Wniebowstąpienia. Sława o wzorowej organizacji nauczania w tych dwóch szkołach była szeroko znana na Ukrainie. Kto miał szczęście trafić do tych szkół, by się uczyć, ten był z tego dumny. Dotyczyło to w równym stopniu uczniów, jak i pedagogów. Obaj wielcy organizatorzy i humaniści-pedagodzy wpajali swoim uczniom oprócz wiedzy także wysoką moralność, schludność i uczciwość. Pedagogiczny kolektyw Tychin Jefremow starannie dobierał. Do przepełnionej szkoły w Zabujaniu wieziono dzieci nie tylko z rejonu makarowskiego, ale także z borodiańskiego, byszewskiego, radomyskiego. Część dzieci przybyła tu już z wpływami narodowymi. Komitet rejonowy partii zaczął zajmować się sprawą komunistycznego wychowania dzieci i szczególnie jego uwaga była skupiona na siedmiolatce w Zabujaniu. Zaczęto rozbudowywać organizacje pionierskie i komsomolskie. Ale wszystko to przykryto mokrym workiem. Organizacje istniały formalnie, a dzieci żyły innym życiem. Wszyscy uczniowie w szkole i po wsi śpiewają ukraiński hymn narodowy, marsz siczowników, „A już lat dwieście”, o Szewczence „Wzeszedł księżyc, wzeszedł jasny” itd. Stało się to wiadome w RKP(b) i w Kijowie. T. Jefremowa w 1927 roku przenoszą do Hostomla pod Kijowem, podejrzewając w tym jego winę. Na jego miejsce wysyłają czekistę Kowalenkę, który miał wszystko odkryć. O tych przetasowaniach my wtedy nic nie wiedzieliśmy i kontynuowaliśmy naszą działalność z jeszcze większą siłą. Do szkoły przybył jeszcze uczeń z wsi Mały Karaszyn, Byczok Zachar, który jeszcze bardziej budzi narodowo uczniów. Oprócz czytania zakazanej „Historii Ukrainy” i śpiewów, uczniowie zaczęli zbierać broń do zorganizowanego powstania. Obmyślane są kwestie kadr wojskowych, planuje się wysłanie poszczególnych uczniów do sowieckich szkół wojskowych. Ale dziecięcy rozum był do tego jeszcze za mały. Czekista Kowalenko organizuje pracę szpiegowską wśród uczniów, wykradane są listy korespondencji z uczniami pierwszej szkoły pracy im. T. H. Szewczenki w Kijowie, zaczynają się przesłuchania. Zimą z 1927 na 1928 r. z Kijowa przybywa od okręgowego GPU specjalny śledczy Petrow, który przeprowadza masowe przesłuchania uczniów. Ten moment był dla uczniów momentem popłochu. Wszyscy już myśleli, że „coś będzie”. Ale niespodziewanie, tak jak się pojawił, tak zniknął Petrow. Uczniowie trochę się uspokoili i, czując się bohaterami, kontynuowali swoją sprawę. Część zwerbowanych przez Kowalenkę do pracy szpiegowskiej ostrzegała. Uczniowie chodzili z szablą, bronią palną i przygotowywali się do czegoś szczególnego. Choć organizacyjnego sformalizowania tutaj nie było,
ale sprawa stała na wysokim gruncie ideowym, dzieci były zjednoczone. Pietrow przekazał materiał do wyższych instancji. Sprawa była skomplikowana, ponieważ nauczyciele nie byli związani z tym ruchem, a prawa do karania dzieci za kontrrewolucję nie było. Ale GPU nie mogło dłużej dopuszczać do takiej sytuacji, ponieważ idee narodowe rozchodziły się z Zabujania po całym rejonie makarowskim i sąsiednich. 11 czerwca o świcie do szkoły w Zabujaniu przybywa przez Makarów na dwóch wozach z Kijowa GPU i od razu aresztują grupę uczniów oraz pedagoga Omelczuka Jakowa Wasylijowycza, byłego uczestnika walk wyzwoleńczych lat 1917—20, pochodzącego ze wsi Lypiwska. W porze obiadowej wszystkich wiozą do więzienia w Makarowie (48 km od Kijowa). W tym momencie zrozumieliśmy, dlaczego nie aresztowano naszego sztabowego aktywisty Wołoszczenki Ładźka: jak później się dowiedzieliśmy, on, na zlecenie Kowalenki, próbował sformalizować naszą wspólnotę w organizację, żeby potem GPU mogło łatwiej się z nami rozprawić. W obdartych, pełnych pluskiew celach więzienia w Makarowie 13—16-letni uczniowie nie siedzieli długo. Całą dobę nie spaliśmy, bo w nocy paliło się światło i straszyły nas pluskwy. 12 czerwca, przez stację Borodzianka, pociągiem znaleźliśmy się w Kijowie. Późnym wieczorem porozrzucano nas po celach okręgowego GPU przy ul. Jekaterynskiej 10. Trafiłem z jednym uczniem do celi, gdzie siedział już niczemu niewinny T. Jefremow. W rękach miał „Słoneczną maszynę” Wynnyczenki. Przyjęto nas z rezerwą, z uwagą. Kiedy zaś na pytania opowiadaliśmy, za co trafiliśmy, podniósł się niesamowity hałas. Jak się okazało, w celi byli prawie sami Ukraińcy, z wyjątkiem jednego Niemca z WUK (Wszechukraińskiej Akademii Nauk) — Johansona oraz jednego przemytnika nieznanej narodowości. Cela była średniej wielkości, z dwupiętrowymi pryczami, z jednym oknem na podwórze. Wśród hałasu szczególnie wyróżniał się krępy mężczyzna, jak później się dowiedzieliśmy, były członek Ukraińskiej Centralnej Rady Awdijenko. Wykrzykiwał: „Sława! Sława! Ukraina nie zginie, mamy zmianę!”. T. Jefremow był ponury i z nami nie rozmawiał. Jako świeżych, umieszczono nas w kącie najdalej od okna: przy oknie byli więźniowie, którzy siedzieli najdłużej, wśród których był i Awdijenko. Awdijenko kierował życiem celi. Pod jego komendą codziennie cela śpiewała „Ryczą, jęczą góry”, prowadzono stukami rozmowy z sąsiednimi celami. Trochę później T. Jefremowa przeniesiono od nas do innej celi, a do nas trafia, jako więzień, Ozerski, jak później się dowiedzieliśmy przewodniczący Ukrnauki, który szczegółowo zapoznał się z naszą historią. Chętnie opowiadaliśmy wszystkim zainteresowanym, za co siedzimy, i wśród masy więźniów-Ukraińców czuliśmy się dumni. Po tygodniu zaczęły się przesłuchania. Śledztwo prowadził żyd Rodal w języku rosyjskim. Domagał się od nas, abyśmy potwierdzili udział w naszej sprawie T. Jefremowa i J. Omelczuka, ale wszystkie odpowiedzi były dla niego niezadowalające. Podczas przesłuchań siedzieli zainteresowani inni czekiści. Wszyscy mieliśmy odpowiedzi jednomyślne. Na pytanie: — Jak nazywała się wasza organizacja? — My organizacji nie mieliśmy, byliśmy współmyślicielami! — Czego chcieli współmyśliciele? — Wolnej Niepodległej Ukrainy! Jeden słuchacz czekista mówi: — Przecież macie teraz Niepodległą Radziecką Ukrainę. Na to nasza odpowiedź: — Gdyby była taka Ukraina, to my i wy tutaj byśmy nie siedzieli, a na waszym miejscu byliby Ukraińcy, którzy przesłuchiwaliby wrogów narodu ukraińskiego. Oto wy nie mówicie, że nie szanujecie praw Ukraińców na swojej ziemi, a dlaczego nie przesłuchujecie nas w ojczystym języku ukraińskim? Przecież widzicie, że rosyjskiego nie znamy. Jeden słuchacz zauważył: — Gdybyście tak walczyli o sprawę proletariatu, to bylibyście bohaterami! Rodal, zmieszawszy się trochę od niespodziewanej uwagi, „wyjaśnił”: — Jestem tu nowym pracownikiem i nauczyć się języka ukraińskiego jeszcze nie zdążyłem. Twoje poglądy, prostota i śmiałość mi się podobają. Ale przekonania twoje są nieprawdziwe. Nic kompromitującego GPU nie osiągnęło od uczniów w celu wyniszczenia ukraińskiej inteligencji. Bez wątpienia, tę sprawę śledziła Moskwa, a skutki śledztwa były dla czekistów nie tylko rozczarowaniem, ale i politycznie szkodliwe, bo w celach uczniowie usłyszeli wiele tego, czego nie słyszeli na wolności, a sława o ich walce rozchodziła się wszędzie, bo przez celę codziennie przechodziła wielka masa więźniów politycznych i takich, którzy siedzieli po kilka dób i wychodzili na wolność. Oprócz tego, w rejonie makarowskim aresztowanie dzieci zrobiło silne ogólne wrażenie. Dlatego śledztwo prowadzono w pośpiechu. Po dwóch tygodniach odczytano nam akt oskarżenia za działalność kontrrewolucyjną. Tylko pedagodzy byli bez udowodnionego oskarżenia. Nie patrząc na to, Tichona Jefremowa i Jakowa Omelczuka wysłano na zesłanie, gdzie drugi z nich wkrótce zmarł na gruźlicę. Aresztowanych uczniów tym razem, oprócz śledztwa więziennego, nie ukarano. 27 czerwca obdarci, brudni uczniowie z Zabujania z tobołkami szli ulicą Luterską w kierunku Chreszczatyku. Jakaś kobieta głośno powiedziała do swojej znajomej: — Patrz! Dzieciaki idą z GPU. Czyżby wzięli się i za takich chłopców? Na Chreszczatyku chłopcy wypytali drogę do dworca, a na dworcu pociąg do stacji Borodzianka. Gdzieś w połowie lipca zebrano w Makarowie część uczniów z Zabujania. Śledczy Rodal wyjaśnił: — Kto będzie kontynuował to, co było przed aresztowaniem, temu będzie źle! Z zakończeniem śledztwa zniknął z Zabujania kierownik-czekista Kowalenko. Na jego miejsce przysłano sprzedajnego Chrynenkę, który po zwierzęcemu obchodził się z uczniami i wyrzucał im ich czyn. Jednak i Chrynenko nie zdusił patriotyzmu narodowego w szkole. Przejawiali go teraz tylko uczniowie, którzy nie byli pod aresztem, ale bardziej umiejętnie. Często można było słyszeć szaleńczy krzyk Chrynenki: — Co wy śpiewacie petlurowskie pieśni?! Wokół cichło. Ci, którzy byli pod aresztem, jakby zmówieni, wszyscy milczeli, a później z zadowoleniem wyciągali wnioski: — Dobrze, że nas aresztowali wtedy, kiedy byliśmy dziećmi i dowiedzieliśmy się, co to jest GPU, czym się zajmuje i jak. Ale radość była przedwczesna. Karę później, kiedy staliśmy się pełnoletni, otrzymaliśmy wszyscy, tylko każdy w innym miejscu i w innym czasie. Większość zniknęła bez śladu. Jedynie wiadomo, że najlepszy patriota Zachar Byczok został aresztowany w Korosteszowie w obwodzie żytomierskim i wywieziony gdzieś na zesłanie. W 1943 roku latem autor tych słów miał okazję być we wsi Zabujanie. Szkoła stoi jakby w latach 1927—28, ale nie ma uczniów i nauczycieli. Wieśniacy z dumą wspominają byłą wzorową szkołę z jej narodowymi tradycjami. Odnalazłem jedną rodzinę, którą powiadomiłem, że w obozach widziałem ich gospodarza. Krewni byli radzi choćby i takiej wieści. Zjazd inżynierów ukraińskich, Toronto, 1952 r. Siedzą (od lewej): Mychajło Kos, Mychajło Sołoducha, NN, Mychajło Kmit, NN, Wira Kos; stoją, drugi rząd: Stepan Browczuk, Mychajło Bruczkowśkyj, Dmytro Negrycz, NN, Stepan Genyk-Berezowśkyj, Wasyl Wacyk, Sylwester Remeza, Andrij Fedyna; trzeci rząd: Jarosław Werhanowśkyj, Wołodymyr Łyczenko-Łychytczenko, Jarosław Fediuszko, Roman Romanczukewycz, Myrosław Kozij
Машинний переклад
Obecny 2018 rok — rok stulecia powstania niepodległego państwa ukraińskiego w Zachodniej Ukrainie pod nazwą ZURL — będziemy świętować jesienią, ponieważ główne wydarzenia rewolucyjne rozpoczęły się pod koniec października i na początku listopada tego samego 1918 roku. Wspomnijmy jednego z najaktywniejszych działaczy i twórców narodowego oraz politycznego przebudzenia zachodniej gałęzi naszego narodu, który wraz z kohortą takich jak on, w krótkim czasie zdołał tak uświadomić naród, że wyszedł on na arenę walki politycznej, na co nie liczył nawet Franko, twierdząc zaledwie kilka lat wcześniej, że jest to póki co „POZA GRANICAMI MOŻLIWEGO”... Nie zapominajmy, że w wyniku 400-letniego zniewolenia przez szlachecko-magnacką Polskę, które nie ustawało nawet w czasach panowania austriackiego, nasz lud galicyjski był poniżony w Europie i właśnie o nim ten sam Franko już po zniesieniu pańszczyzny w 1848 roku mówił, że muszą minąć dwa-trzy pokolenia, zanim nasz chłop przestanie całować w rękę każdego pana i przestanie uważać za pana tego, kto nosi krawat!!!
Bohdan WYCHANSKYJ, nauczyciel historii, emeryt
Wołodymyr Starosolskyj był w tej pierwszej kohorcie bojowników o wolność Ukrainy. Stało się tak, że jego ojciec, urodzony w Przemyślu (choć przodkowie z Samborszczyzny, bo miasteczko Stara Sól jest o jakieś 10 km od Sambora, zatem jest moim ziomkiem), gdzie mając dobry majątek i wyższe wykształcenie prawnicze, w mieście Jarosławiu (na samym zachodnim pograniczu ziem zachodnioukraińskich z Polską), dokąd został skierowany po ukończeniu Uniwersytetu Lwowskiego, najpierw jako naczelnik sądu powiatowego, a potem burmistrz, wziął sobie za żonę córkę takiego samego burmistrza z sąsiedniego miasta powiatowego Sanoka, austriacką Niemkę, która wprawdzie ukończyła polską szkołę. Kiedy Wołodymyr miał 6 lat, ojciec zmarł, a wraz z nim zniwelował się wpływ ukraiński, bo w domu i wokół było tylko polskie środowisko, a ukraińską (ruską) mowę chłopiec z pańskiej rodziny mógł usłyszeć jedynie gdzieś na jarmarku. Co prawda, jak z dumą wspominał później, mama-Niemka, która z nim i córką rozmawiała stale po polsku, w ważnych momentach życia niejednokrotnie powtarzała, że jest on „Rusinem”. Na szczęście w latach szkolnych jego przyjaciółmi-kolegami z klasy stało się dwóch Ukraińców, wśród nich Antin Rak, który w przyszłości zostanie sędzią sądu apelacyjnego, oraz wszystkim nam znany, bo dożył naszych dni (przekraczając 100-letni rubikon), wybitny ukraiński kompozytor Stanisław Ludkewycz, który urodził się w tym samym Jarosławiu. To właśnie pod ich wpływem utwierdził się w swoim ukraiństwie i otrzymał ukraińskiego ducha. Ukończywszy gimnazjum w Przemyślu, postanowił pójść śladami ojca i wstąpił na wydział prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. I tutaj los był mu przychylny. Na uniwersytecie, wstąpiwszy do społeczności studenckiej, zaprzyjaźnił się z Iwanem Truszem i Wasylem Stefanykiem, i bardzo szybko uświadomił sobie, że Ukraina potrzebuje od niego nie tylko romantycznej działalności, ale i realnych czynów. Tak ukraińskość opanowuje jego umysł i serce, wytycza kierunek jego dalszego życia, więc już po roku przenosi się do Lwowa na ten sam wydział prawa uniwersytetu, gdzie bardzo szybko staje się nie tylko członkiem społeczności studenckiej, ale i jej czołowym działaczem. Właśnie w tym czasie w szowinistycznym i spolonizowanym uniwersytecie rozpoczyna się walka o prawo Ukraińców do posiadania w nim choć czegoś własnego, ukraińskiego (choćby jakiegoś wydziału czy katedry), a na wyższym szczeblu — aby władza otworzyła ukraiński uniwersytet. Stopień napięcia był tak wysoki, że dochodzi do zabójstwa (w 1902 roku zfanatyzowany polski młodzieniec-szowinista zabija ukraińskiego studenta Adama Kocka, co staje się znane w całej Europie, tą sprawą zaczyna zajmować się także austriacki parlament, w którym z przemówieniem wystąpił członek izby panów, metropolita i Głowa naszego Kościoła Greckokatolickiego, Andrzej Szeptycki). Walka kończy się niemal zwycięstwem, bo rząd otrzymał zadanie otwarcia ukraińskiego uniwersytetu już w 1914 roku. Nawiasem mówiąc, Rosja podniosła z tego powodu wielki hałas, że jest to wroga akcja Austriaków wobec niej, co stało się jeszcze jednym powodem jej udziału w koalicji antyaustriackiej w I wojnie światowej. A w walce studenckiej przeradza się to w demonstracyjne wyjście studentów-Ukraińców z szowinistycznego uniwersytetu do innych uniwersytetów Europy w celu kontynuowania nauki. Właśnie taką akcję zaplanowała społeczność studencka uniwersytetu i jednym z jej orędowników był Wołodymyr Starosolskyj. Pełnym sukcesem zakończyć się ona nie mogła, bo nie wszyscy studenci mieli ku temu możliwości materialne, ale już sam fakt, że ponad 500 studentów w trakcie roku demonstracyjnie opuściło Uniwersytet Lwowski i przeniosło się na studia do Wiednia, Berlina, Sztokholmu i innych uniwersytetów, zmusił europejskich polityków do rozmowy o kwestii ukraińskiej i jej rozwiązaniu w najbliższym czasie. Wołodymyr przeniósł się na Uniwersytet Wiedeński, co rozszerzyło zakres jego proukraińskiej działalności. To właśnie on stanął tam na czele słynnej wiedeńskiej studenckiej „Siczy” i w jej imieniu przybył do Lwowa na wielki wiec studencki, gdzie wystąpił z przemówieniem w sprawie ukraińskiego uniwersytetu. Oprócz tego, we współpracy ze znanym działaczem studenckim i politykiem Longinem Cehelskim, tworzy we Lwowie potężną młodzieżową organizację społeczno-polityczną pod nazwą „Młoda Ukraina”. Choć nie była ona zarejestrowana i nie miała nawet Statutu, liczyła ponad 3 tysiące członków i była bardzo aktywna oraz zorganizowana. Wydając własne czasopismo pod tą samą nazwą, nawiązała kontakty z młodzieżą z Ukrainy Naddnieprzańskiej i drukowała otrzymane od nich artykuły. Kiedy w ich ręce wpadła praca Mykoły Michnowskiego „Samostijna Ukraina”, przedrukowali ją i przesłali kilka paczek Naddnieprzańcom. Nawiasem mówiąc, swoje utwory drukowała w ich czasopiśmie także Łesia Ukrainka, która przyjeżdżając do Lwowa, zawsze zatrzymywała się u Starosolskych. Bardzo poważną akcją, którą przeprowadziła ta organizacja, było zorganizowanie strajków chłopskich w 1901 roku, w których wzięło udział ponad 100 tysięcy ukraińskich chłopów. Choć był to protest socjalny, miał on bardzo wyraźny charakter narodowy, gdyż był skierowany przeciwko polskim dziedzicom i magnatom. Właśnie w tym czasie Wołodymyr kończy uniwersytet, żeni się z córką znanego ukraińskiego prawnika Wołodymyra Szuchewycza i zakłada we Lwowie swoją kancelarię adwokacką, w której staje się obrońcą skrzywdzonych i biednych. Co prawda, jako najlepszy absolwent otrzymuje jeszcze stypendium ministra edukacji, które daje mu możliwość zostania naukowcem, czyli kontynuowania nauki na krótkoterminowych kursach na uniwersytetach w Berlinie, Grazu, Heidelbergu...
mając w rezultacie pracę naukową „Zasady majoratu”, za którą otrzymuje pochlebne recenzje, mógł zabrać się do napisania pracy habilitacyjnej w celu uzyskania tytułu profesora prawa, ale zmienia zdanie, gdyż oddaje się pracy w kancelarii adwokackiej i działalności społecznej. Najgłośniejszym procesem, w którym przyszło mu wziąć udział, była obrona studenta Myrosława Siczyńskiego, który w 1908 roku zabija gubernatora Galicji, hrabiego-Polaka Andrzeja Potockiego, mszcząc się za krwawe i sfałszowane wybory, przeprowadzone za jego rządów oraz rządów jego poprzednika, hrabiego Badeniego. Sprawa nabrała międzynarodowego rozgłosu, tym bardziej że hrabia był łagodnym człowiekiem, wzorowym głową rodziny (miał 12 dzieci), kochającym synem, który przez wiele lat pisał codziennie pełne miłości listy do swojej matki! Takie coś mógł uczynić tylko dzikus-Ukrainiec — to główne podsumowanie strony oskarżenia, lecz łatwo je rozbiła obrona, przedstawiając materiały prasowe sprzed kilku lat, w których Polacy do niebios wychwalali wyczyn swojej rodaczki, która zabiła jakiegoś żandarma na terytorium podrosyjskiej Polski. Siczyńskiego wyrwano spod wyroku śmierci, a następnie zorganizowano ucieczkę z więzienia. Lecz nad Europą już unosi się widmo wielkiej wojny, w którą obowiązkowo zostaną wciągnięte imperia Rosyjskie i Austro-Węgierskie, zatem Ukrainie nie ma co oczekiwać Bożego zmiłowania, a warto szybko przygotowywać się do niej. Nic więc dziwnego, że to właśnie W. Starosolski stanie na czele półwojskowej organizacji „Strzelcy Siczowi”, która powstanie w 1913 roku, i to właśnie on wyprowadzi pierwszych 500 strzelców siczowych na ulice Lwowa 28 czerwca 1914 roku, gdzie na cześć 100-lecia od dnia urodzenia Tarasa Szewczenki (to święto Galicja będzie świętować przez cały rok) Ukraińcy będą odbywać wielki Zdwih, demonstrując swoim odwiecznym „rodakom i przyjaciołom” z Zachodu i Wschodu, jak i sobie, swoją gotowość do walki o wolność Ukrainy. Właśnie on, jedyny spośród niewojskowych, wstąpi do Ukraińskiego Komitetu Wojskowego, aby wraz ze swoimi sokolętami-strzelcami siczowymi w nocy 31 października 1918 roku siłą przejąć władzę od Austriaków i, podnosząc nad książęcym Lwowem narodowy sztandar, ogłosić ustanowienie ukraińskiej władzy w całej Galicji. Następnego dnia będzie się cieszył, że wszystko się udało, lecz jeszcze tego samego dnia, wracając z Kadry (bazy strzelców siczowych) do Lwowa pociągiem, zostanie schwytany przez Polaków i wtrącony do obozu koncentracyjnego w mieście Dąbie pod Krakowem, gdzie będzie męczył się prawie rok, i dopiero wtedy wymienią go na znanego polskiego polityka, hrabiego Dzieduszyckiego. Lecz w tym czasie ani rządu ZURL, ani UHA w Galicji już nie będzie: pod naciskiem polskich wojsk wycofają się do URL, tam też oddadzą i W. Starosolskiego. Tam przez pewien czas będzie pracował na stanowisku towarzysza (zastępcy) ministra spraw zagranicznych W. Temnyckiego, a następnie jako profesor Uniwersytetu Państwowego w Kamieńcu Podolskim. Po klęsce ukraińskich zmagań wyzwoleńczych żyje na emigracji, początkowo w Wiedniu, a z utworzeniem Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Pradze przenosi się tam, gdzie pracuje jako profesor prawa. Zajmuje się też pracą naukową: w 1921 roku wydaje główną pracę naukową swojego życia pod tytułem „Teoria narodu”, w 1923 roku wychodzi w dwóch tomach na 1063 stronach uniwersytecki podręcznik „Państwo i prawo polityczne”. Kiedy w Rzeczypospolitej Polskiej sytuacja nieco się stabilizuje, postanawia w 1927 roku przenieść się do Lwowa, aby dalej zajmować się obroną i ochroną pokrzywdzonych. Żal mu też trojga swoich dzieci, którym przychodzi żyć bez ojca. Spraw wystarcza, zwłaszcza politycznych, wszak młodzież, przeżywszy odrobinę czasu w wolnym państwie ukraińskim, nie chce znać polskiej okupacji, dokonuje różnorodnych akcji, walczy, jak może i jak umie. Wśród procesów, których podjął się W. Starosolski, największy rozgłos zyskały sprawy S. Melnyczuka i P. Szeremety, W. Martyncia i D. Szumuka, a zwłaszcza Mykoły Łemyka, członka OUN, który w geście protestu przeciwko Hołodomorowi, który wyrządziła bolszewicka władza na Ukrainie, zabija w pomieszczeniu radzieckiego konsulatu we Lwowie pracownika konsulatu Majłowa i daje się aresztować polskiej policji, aby na sądzie ujawnić tę straszną prawdę, którą próbuje ukryć bolszewizm, a Europa i świat udają, że jej nie widzą. Już przez samą tę sprawę W. Starosolski powinien był uciekać przed zbliżającymi się bolszewikami w 1939 roku, lecz z jakiegoś powodu zignorował to niebezpieczeństwo i pozostał we Lwowie. Początkowo nawet pozwolono mu wykładać prawo na uniwersytecie, a po pewnym czasie „wezwano do rektora”, co oznaczało koniec, więcej tego człowieka nikt nie zobaczył. Jak stało się później wiadome, rodzinę wywieziono na zesłanie do Kazachstanu, a jego po sądzie wtrącono do syberyjskiego więzienia w mieście Marińsk, gdzie w krótkim czasie zginął. Dopiero w czasach Niepodległości stało się głośno o tym wielkim człowieku — uczonym, polityku, prawniku, patriocie i co najważniejsze — „ojcu strzelectwa siczowego”, jednym z budowniczych ZURL.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Noc kreślą miny niczym meteoryty, bojownicy codziennie życie na szali kładą. Nie trzeba ich uczyć kochać Matkę — za nią umierają i żyją. Rumianek kwitnie na pasie niczyim. Dla snajpera jest on punktem orientacyjnym. A niewidzialni aniołowie na łące wykopują ziemiankę dla słowa „pokój”. * * * Pełnia księżyca wyłoniła się zza lasu i taka jasność, jakby był dzień. To premiera nocy i kurtyna została podniesiona. Nocny spektakl trwa. To satelita przetnie niebo, to mrugnie okiem UFO, to nocny samolot, zakładnik rejsu, przeleci z hukiem nad zaspaną wsią. Znowu potem cisza pierwotna, jakby po raz pierwszy tworzył się ten świat, i biblijna Ewa, pierwsza panna, wyciąga rękę po grzeszny owoc… Biały popiół księżycowy osiadł pod nogami i przykrył trawę. Ja, statysta spektaklu, ukłoniłem się światu białemu, w którym jeszcze żyję. * * * I pół słowa nie zostało po nim, jakby naprawdę nie było poety, w niebyt zapadły się pieśni, poematy, przekwitły wieńce sonetów, w powietrzu rozpuściły się książki, umarły na półkach sklepów, niczym bezimienne bękarty, których ojców imiona czas pochłonął. A jednak, a jednak, po co to było: papier blady, coś podobnego do natchnienia, zastygłe w niezdecydowaniu pióro i beznadziejne poszukiwanie objawienia, nadmiernie egzaltowane wersy, w których poezja triumfowała, nie na lata, zdawało się, na wieki te słowa, co wywietrzały i przepadły… Gorzka lekcja? Ależ skąd! Neofita już puka wierszem w zakazane drzwi, i ołówkowy kruszy się grafit na białym bezlitosnym papierze. * * * Świat bez legend bezbarwny, nieciekawy — rutynowy nurt nocy i dni. Chyba że w snach ukazuje się bajka, i ta jakaś przyziemna, bez cudów. Oczom brakuje światła i perspektywy. Leniwa przestrzeń. Zmierzch źrenic. Powoli wzrok oddaje swoje aktywa, zmęczywszy się jałowymi błyskawicami. Zmrużone powieki, wzrok wieczorny, błogosławiony spokój pełznie do domu, w oknach — nieba zużyte łachmany i gwiazdy, dystroficzne i blade. Wreszcie cisza. Ani słów, ani dźwięków, jakby ocean przykrył planetę. Spoczynek sercu. Nieruchome ręce. I każdy istniejący nad panami pan.
Машинний переклад
* * *
Zbielały śniegi i bieleć będą aż do końca, biały śnieg na wiosnę i w upalne lato śniegi, beznadziejne śniegi na donieckich starych hałdach, biała flaga trwogi ajdarskie okryła brzegi.
Coraz bielsze lata, ile ich tam zostało, nie wiedzieć, pamięć, dotąd niestrudzoną, zmęczenie co dzień zamiata, brakuje umiejętności i sił młode pokolenia uczyć, bo i samego uczyć się cudzego nie nauczyli, na szczęście, lata.
Biały świat odstępuje piechotą spod Iłowajska, beznadzieja i rozpacz w sztabie generalnym zagubionej głowy. Mimo wszystko ja nigdy nie mogłem, nie śmiem i dzisiaj poddawać się, doczekam się, chociażby na koniec, spod śniegu nowej trawy.
Zbieleją śniegi i stopnieją — szepcze odwieczna nadzieja, tutaj u nas nie Laponia i nie wiecznie trwa zima. Mieć nadzieję chce się, lecz, choć zabij, nie umiem raj ziemski obiecywać. Jego nie było od wieków i nie ma.
Zbielały śniegi, pokryły wojnę maskchałatem, i zawieja świszcze, jak echo pustych przemów. I stoją w nocy przy oknach niestrudzenie kobiety i dziewczęta, i nigdy nie pokryją śniegi ich wiary, nadziei i miłości.
* * *
Jeszcze oddycham. Jeszcze żyję. Dokładniej mówiąc, istnieję. Dawnego w gości nie wołam. Nie wspominam przyjaciół nadaremnie.
Propagandowego kłamstwa nie słyszę, bo niedosłyszę, lecz odległości między „tak” i „nie” przyzwoicie póki co trzymam.
Nie złodziej i nie sędzia, chyba że tymczasowy świadek tego, że czas, niczym żmija, zaplótł się pierścieniem w naszym świecie —
i ani początku, ani końca… Dążeń — i pluski, i konwulsje, i już nie wiedzieć, czy w gościach jesteś na Ukrainie, czy w domu.
Zbyt wątły Renesans, potylicę dobrodziej drapie: czy naprawdę historyczny szans, czy znowu makaron na uszy?
Jedynie tam, gdzie ważą wojacy w boju życiem (jaka tam sława), z piaskiem na przedpiersiu worki — fundament honoru i państwa.
* * *
Przyczepiło się piąte koło do wozu. Myślałem: wiersze, a to banalna proza.
Sądziłem: otworzę ludziom duszę, a to jak na wierzbie hodować gruszę.
Osiedliłem sobie w sercu królewnę, a ona, jak się przyjrzałem — kramarka.
Szedłem do przyjaciela wylewać duszę pieszo, kiedy widzę: moja żona w jego łóżku.
Obrzydły te wstrętne tarapaty — rzuciłem przyjaciół, rzuciłem żonę — i na Karpaty.
Kuśtykałem z turystycznym ludem na Howerlę i zaśpiewałem tam na wszystkie góry „Szcze ne wmerła!”
I zameczały do mnie z połoniny owce: „I my żywe jeszcze, bo nieśmiertelni Ukraińcy!
Nam nie pierwszy raz za baranem iść rogatym, pod nóż potulne szyje podstawiać,
lecz kiedy nam odbiorą pastwisko — wrogów wszystkich zdepczemy i zniszczymy!”
Odtąd przepadły całkiem moje zgryzoty i nowe mi otworzyły się horyzonty.
Kiedy są jeszcze patrioci na Ukrainie — nasza sława nie polegnie i nie zginie!
* * *
Pamięci mamy Nieznajomą ścieżką idę, a dokąd i po co — nie wiem, i potworną kudłatą biedę wbrew woli za rękę trzymam.
Ile nam po ścieżce smutnej iść we dwoje — nie wiadomo nikomu, nie pozbyć się kłopotu mi, przyprowadzę tę przybłędę do domu.
Oto naprzeciw siedzi przy stole, Mnoży ciszę przez pustkę. Ja jeszcze na powierzchni ziemi, na ręce cień żałobnej chustki.
Pożegnalne kieliszki zbyt ciężkie, ich nie sposób i pić, i trzymać. I bieda nie puści ręki w katowni pustego domu.
* * *
Zaciężyła sztanga lat, ją podnosisz z trudem, i zagon zielonych wierszy niczym kosą skosiło.
Zdziwiony dzisiaj: czyżbyś to ty, naiwniak, je haftował, uważał: jubiler Faberge tobie za potęgą — krewny,
i strofy, nadmiernie dźwięczne — arcydzieła literackie,
i sławy laurowe wieńce tobie zapewnione, głupcze.
Teraz już wiesz: halo te nadzieje zuchwałe, niczym by cię i nie było na tym głupim festiwalu.
Zaciężyły przecinek i wiersz, i sztanga lat nie do podniesienia. Daj Boże, żeby udał się rwanie I słowo zostało przytomne,
i palce utrzymały gryf, była zaliczona próba… Byle tylko nie sprawdził się mit o górze i rozpaczy Niobe:
zabito niewinne dzieci, bo pycha zabrała jej rozum… Ja myślę czasem o tym, czy nie schować się w prozę…
* * *
Znowu kamerton wiosny śle górne „sol” nad śniegiem i z beznadziei zimy ratuje po raz kolejny nas, niewyspanych, smutnych, zwątpionych w książkach, przypomina, że idą niebawem Wielkanoc i Przemienienie Pańskie,
że radości ziemskie, jak zawsze, niewyczerpane, kobiecego policzka ciepło nie wygasa, czereśni wczesnych smak czeka w upalnym czerwcu, obfity lipcowy deszcz umyje niebiosa,
i, sprawdzi się czy nie, wciąż nie wygasa nadzieja na to, że żyjemy na świecie nie na darmo, i nasz ukraiński łan pod słońcem płowieje, i nasz słowiański ród od wieków nie tłuszcza.
Wiosenny kamerton rodzi dźwięk wysoki jako znak: dusza narodu drogiego żywa. Mongolskiej ordy potomków zezowatych bezpamiętne ślady zetrze nowa trawa.
* * *
Pod grzmot armat odchodzi pokolenie, które na świat przyszło podczas innej wojny. Czyżby i po ich zaśnięciu nie doczeka się kraj ciszy?
Latają wszędzie słowne puch i pierze, gonią wielomówną pustkę o natarciu, o mitycznym rozejmie… Nad wschodem zawisł krwawy Zodiak,
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Wszechdobry świat szykuje ratunek dla oczu i dusz, zmęczonych, ciężkich, i będzie nocy cichy podarunek, wymodlony za dnia i pomocny. Dzień zajaśnieje, w oczach powstanie, wezwie, by nie pomnażać zła. Izolda znów będzie kochać Tristana, po to się urodziła i żyła. * * * Pajęczyna babiego lata w twoje włosy się zaplotła. Ile już przeżyto-doświadczono, ile tych „spełniło się” i „nie spełniło”… Dokwita cicha twoja uroda, jesień makijaż bezlitosny kładzie. Wieczny skarb kobiecego narodu: do ostatka serce młode. Objmę cię sobie na radość, dalej w jesień już nie wypuszczę. Ty i zwycięstwo, i porażka, słońca chmiel, posmaku deszczu. Nie przysięgałem cię kochać, wiary tym słowom nie daję dawno. Nie wiem, jak bez ciebie żyć — oto i wszystko. Takie mi kino. Dopóki postacie na ekranie i nie gasną nasze głosy, radości jesiennego świtania jeszcze na długo u nieba poproś. * * * Bajerant, obieżyświat, błazen, bezczelnik, aktor przysięgał przyjaciołom w tym, że on nigdy przed ołtarz nie pójdzie, choć zabij. — Po co ta rodzinna kłótnia, miłostki z przymusu, pieluchy? Potem co? Uratuje tylko ucieczka do samego diabła na przełaj. Nawet najpiękniejsza królewna w kobiecym świecie nie jedna. Tylko zapieją trzecie kury — i po mnie gwizdnął szatan! Śmiało się, oczywiście, towarzystwo: — Nie chwal się, kozaku, przyjdzie czas, u którejś jakoś zabawisz się i już nie wrócisz do nas! I rzeczywiście urok rzucili przyjaciele, diabeł na biesa, chyba, natrafił: aktor, włóczęga, awanturnik wyjść z łóżka nie chciał, wygrzewał się do samego południa, butów, jak zwykle, nie szukał, w święta, a to i w zwykłe dni powszednie niewiasty z łóżka nie wypuszczał. Otóż taka zdarzyła się pokusa, i poszło: garnki i pieluchy. Spiekł się błazen. Nabiła baba miłosnym zielem poduszki. On dowiedział się o sekrecie kobiecym, już jako dziadek czy nie piąty raz został. Gdzie były wy, moje przeklęte oczy? Lepiej by wiek na pięści ja spał! * * * Lecz pora minęła i rozpuściła się w splocie przemijających lat, przeszła modlić się na chór, by grzechy wielkie i małe jej wybaczyły. Modlitwy daremne, pamięć — wyrok, najwyższy sąd. Nie zmyjesz w celi więziennej ani wstydu, ani życiowego brudu.
Машинний переклад
Nagle we śnie zabraknie tlenu, krzyknie dusza twoja niema, jak zapomniane niemowlę w kołysce, któremu jeszcze i imienia nie ma. I wypłyną nieszczere obietnice, fałsz, makiaweliczna klątwa, jak puste i spłaszczone puszki, jak tępa bezradośna hulanka. Choć jaki ty potem byłeś bezgrzeszny, choć weź i do rany przyłóż, raz po raz owo smutne przeszłe podaje jeszcze głos z mgły. Oczywiście, my nie aniołowie, a ludzie, ta niepocieszona fraza ratunkowa. Jest w Piśmie Świętym posłanie Judy, lecz jemu nie przebaczona wina. * * * Te obłędne deszcze jesienią — spowolniona egzekucja, całkiem do nitki przemokłe, stoi pytanie: po co żyjesz? U jakiego siarka trzeba oczy tobie pożyczać, żeby kłamać wszystkim i sobie, że szczęśliwy bez granic? Tak, na oko ludzkie udajesz: wszystko u ciebie w porządku, chleb na czystym stole, i do chleba wszystko — bez problemów. Jedynie smak zwycięstw odszedł, zewsząd szaleństwo porażki, zszedł na psy wszechmocny mityczny Golem. Porozrzucał kamienie, a siły nie ma zbierać, wołasz przyjaciół na pomoc, lecz ich nie puści już Styks. Nawet rodzonej żonie znudziło się tobie współczuć. Zatrzymaj te deszcze, Najwyższy, zmiłuj się nade mną i przebacz. Nie pożyczy nikt ani wiary, ani optymizmu. Przemiele się, przyjacielu, minie ta mara deszczowa. Poprosiłbym o pociechę u ciebie, święta i cierpiąca Ojczyzno, tylko widzę: nie wyjdzie, sama obecnie ledwie żywa. Lecz nie czas, nie pora nieszczęsną postawić kropkę. Te jesienne deszcze przejdą jeszcze za twojego, biedaku, życia. Udzieli słońce tobie i Ojczyźnie swoje walerianowe krople. Od jesiennych deszczy i gęstsze, i wyższe latem żyta. * * * Wieczność patrzy wprost przez nas błękitnymi swoimi oczami, i bezlitosny niewidzialny czas plącze skutki i przyczyny. Dopóki my w tym świecie jesteśmy — żyjemy, spodziewając się cudu. Czas, niczym nieubłagany rentier, podnosi procenty pośpiesznie. I za wszystko ty zapłacisz w pełni — za miłość, za sukcesy i niepowodzenia. Wszechwładca, czy Szatan nad trumną twoją zapłacze? Czy pozostawi pan Czas po tobie coś istotnego, coś podobnego do pamięci? Oczy wieczności błękitne nie szanują życiowego spamu. Jak zawsze, mijają lata, jak odżyłe słupy telegraficzne, i wzory swoje nietrwałe tkwi życie, jak mityczna Arachne. Beznadziejnie piękne życie, cokolwiek by się stało, błogosławcie. Oto motyl w świat wylatuje, żeby za dzień cały swój wiek przeżyć. — Panie Wasylu, co i kiedy skłoniło Pana do napisania satyrycznego poematu „Triesirny Genio z Troi”? — On „zakiełkował” jeszcze w dalekich latach 70. jako humorystyczno-satyryczny, który wyśmiewał jedynie zjawiska kołtuństwa w ówczesnym „jedynie słusznym społeczeństwie”. Niektóre fragmenty przeniknęły do pierwszej części — „Spod skrzydełka pod kołpak”. Prawda, ówczesny kierownik działu poezji czasopisma „Żowteń”, poeta-humorysta Iwan Swarnyk wskazał na niektóre wady utworu, i rękopis na długo zaległ w szufladzie. Rozpoczęła się moja praca w redakcji bereżańskiej gazety rejonowej „Nowe Życie”, i bieżąca „gorączka” nie sprzyjała powrotowi do niego, choć niektóre strofy i były napisane. Jedynie świeże wiatry przed 90-tymi i na ich początku dały nowy impuls tej pracy. Dzięki przemianom społecznym poemat przywdział płaszcz satyry politycznej, i w bardzo ubogim poligraficznym wykonaniu ujrzał świat w 1996 roku, przedstawiony czterema częściami, w których odzwierciedlały się, przez pryzmat śmiechu, burzliwe realia — niepowodzenia. Właśnie pragnienie poddania tych anomalii ostrej krytyce i stały się pobudką do napisania utworu. — Jak „budował” Pan fabułę swojej książki, żeby zainteresować czytelnika? — Nie trzeba było niczego wymyślać, bo fakty, wydarzenia układały się, jak na zamówienie. Jedyne, co było wymagane, to „wszczepiać” w nie głównego bohatera, zapewniać jego obecność tu czy tam: w podwójnym Triesirze (obozie koncentracyjnym), na wiecach w Maskajami, później w Troi, w Górnej Ławie czy w potoku poszukiwaczy pracy na zachodzie („Pod Kudykina Górą”) itd. Wydaje się, że ta droga Genia jest nakreślona przekonująco, prawdziwie i „nie bez morału”, z humorem. — Pański dociekliwy poszukiwacz prawdy Genio ma konkretny pierwowzór? Z kogo on jest „skopiowany”? — Sądzę, że każdy czytelnik znajdzie w nim cząstkę siebie, swoich myśli, dążeń, niezadowolenia, nadziei na lepsze. Chyba odczuje i jego twardą postawę obywatelską, jak i patriotyzm rolnika — Chomy Sapkiasa, który jest przekonany, że „…dopóki tutaj istnieję i działam, dopóty będzie żył mój kraj”. — W postaci tego Chomy coś jest „zakodowane” czy to „postać pomocnicza”? — On jest obowiązkowym i pełnowartościowym członkiem wspólnoty, rolnik, z kołchozową przeszłością przywiązania do motyki, motyczki. Życie jego — to niełatwa praca, „oracz popchnął i pług, i szkapę”. Jednak ta postać niesie szczególne obciążenie jako „Homo sapiens” — „Człowiek rozumny”, w przeciwieństwie do „górnoławnych krzykaczy”, u których poczucie patriotyzmu mało się przejawia. On jest synem tej ziemi, tego narodu, i gotowy służyć im do końca. „Oddam jej (ziemi) siłę i nawet duszę! // Niech mnie podatki duszą,// Czy barter zrobi gołodupcem,// Ja rodzimego pola nie opuszczę,// I nie wybiorę się na obczyznę,// Jak dziad z połatanym workiem”. Zatem postać Chomy Sapkiasa uosabia pracujące chłopstwo, i jest nakreślona szczerze, ciepło, z szacunkiem do jego misji jako stróża rodu, narodu. Negatywnymi pociągnięciami nakreśleni są w poemacie antypaństwowcy, „piątokolumnowcy”, jawni agresorzy. Tym swoim wrogom główny bohater przeciwstawia jasną pokojową ideę — budować własną, wolną i szczęśliwą rodzinną chatę. Tym on jest przepełniony nawet w stanie śpiączki, kiedy spotyka się z „dziadziusiem z kluczami” na niebieskim progu. — Jakie opinie o tym utworze przyszło Panu usłyszeć? — Ogólnie od czytelników, przyjaciół i pisarzy słyszało się dość pochlebne oceny poematu. Na pierwsze jej opublikowanie w czterech częściach swego czasu odpowiedział recenzją oryginalny miejscowy artysta i działacz społeczny Wasyl Pawuk. Później listownie wsparli mnie pisarz-satyryk Jewhen Dudar, świętej pamięci poeta Iwan Hnatiuk, były buławny UPA Jurij Boreć z Australii, później — pisarz Łewko Riznyk. Szczególnie drogą dla mnie jest ocena utworu świętej pamięci pisarza, redaktora almanachu „Weseła Sicz” Petra Rebra, który dwukrotnie udostępniał strony czasopisma dla publikacji fragmentów i całej 5. części poematu. Teraz pozwólcie wrócić do pierwszego pytania: „co skłoniło…” Wiecie, kiedy wznosi się coś nowego, to szybciej trzeba oczyścić plac z resztek starego rupiecia. Bardzo bym chciał, żeby „Genio…” przyczynił się do tego procesu oczyszczenia w duszach ludzi, w społeczeństwie, państwie. Choćby w pewnym stopniu. Choćby sarkastycznymi nazwali byłych „wielkości”. Tak i współczesnych wrogich również. Mam nadzieję, że kiedyś „Triesirny Genio z Troi” dotrze do szerszego ogółu czytelników… Rozmawiała Tetiana BUDAR, członkini NSŻU. W tym roku w tarnopolskim wydawnictwie „Terno-hraf” ujrzał świat satyryczny poemat w ośmiu częściach „Triesirny Genio z Troi” pióra członka narodowych związków pisarzy i dziennikarzy, znanego w kraju poety, publicysty, krajoznawcy, bereżańczyka Wasyla Sawczuka. Jak zaznacza we wstępie do wydania pisarz Łewko Riznyk, „satyrycznym poematem „Triesirny Genio z Troi” W. Sawczuk udowodnił, że włada stylem burleskowo-travestyjnym doskonale…, i ta forma właśnie bardzo nadaje się do tematyki społeczno-politycznej”. Napisany pod „Eneidę” Kotlarewskiego poemat, mamy nadzieję, przychylnie przyjmie ukraiński czytelnik. Na razie krótka rozmowa z autorem utworu.
Машинний переклад
Nina BAŁASANIAN, Ałła JEWDOKIMOWA, Alina CZERNUCHA Zaproszenie do udziału w konferencji prośwician nasuwa myśl, że takie połączenie daje nadzieję: „Proświta” ma nie tylko dziedzictwo historyczne, ale i przyszłość, która będzie opierać się na młodzieży i fundamencie naukowym. Przewodniczący charkowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Anatolij Serhijenko przekazał do księgozbioru uniwersytetu książki o ukraińskiej historii i współczesności, gazety dla dzieci i dorosłych „Żurawłyk” charkowskiej „Proświty” oraz egzemplarze gazety „Ruch — ce żyttia”, w której stale relacjonowane są wydarzenia organizacji, podarował także niebiesko-żółtą i czerwono-czarną flagę z symboliką „Proświty”. W słowie powitalnym A. Serhijenko zaakcentował uwagę na tym, że dziś ważne jest poruszanie kwestii odrodzenia kulturowego, pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego, odnawianie pełnoformatowej ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, opracowywanie i wdrażanie w życie programów rozwoju języka ukraińskiego, a także przyjmowanie nowych ustaw o ukraińskim języku państwowym i rozwoju edukacji narodowej. Oprócz tego ważne jest przeprowadzanie podobnych konferencji, gdzie rozpatrywane są problemy identyfikacji narodowej jednostki w kulturze Ukrainy. Do komitetu organizacyjnego konferencji, oprócz A. P. Hetmana i W. O. Łozowego, weszli: O. W. Umanec — kandydat nauk o sztuce, docent katedry kulturologii Narodowego Uniwersytetu Prawniczego im. Jarosława Mądrego; O. A. Stasewska — kandydat nauk filozoficznych, docent katedry kulturologii Narodowego Uniwersytetu Prawniczego im. Jarosława Mądrego; H. S. Sawczenko — kandydat nauk o sztuce, docent katedry kulturologii Narodowego Uniwersytetu Prawniczego im. Jarosława Mądrego; N. P. Pasmor — kandydat Swiatosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zasłużony dziennikarz Ukrainy Niemal przeciwieństwo obserwuje się w naszej udręczonej ukraińskiej historii. Z złej woli okupanta, przede wszystkim moskiewskiego, który ciężko gnębił i niszczył ukraiński lud oraz bojowników o wolność Ukrainy, miliony Ukraińców zmuszone były opuszczać rodzinny kraj i iść na wygnanie na obczyznę. Tam, daleko od Ukrainy, skupiali się, jednoczyli i czekali na odpowiednią godzinę, aby powrócić do rodzinnego kraju, sprzyjać wyzwoleniu swojego narodu i odnowić swoje państwo narodowe. Wśród nich jest niemało żytomierzan. Za moskiewsko-sowieckiej okupacji szelmowała ich i szkalowała władza, nakładając wszelkie straszne ideologiczne etykiety w rodzaju „ukraińscy burżuazyjni nacjonaliści”. Ich imiona nielegalnie wykreślono z naszej historii, literatury, kultury. Chodzi o naszych wybitnych rodaków — profesora i metropolitę Iwana Ohijenkę, poetę Ołeksandra Olesia i jego syna Ołeha Olżycza, uczonego, literata, działacza społecznego Mykołę Sciborskiego, wojskowego, jednego z czołowych działaczy OUN, Ołeha Sztula-Żdanowycza, przywódcę OUN, naukowców Danyła i Wadyma Szczerbakiwśkych i in. nauk pedagogicznych, dyrektor Biblioteki Naukowej Narodowego Uniwersytetu Prawniczego im. Jarosława Mądrego. Z referatami wystąpili W. L. Pohribna, doktor nauk socjologicznych, profesor katedry socjologii i politologii NUP im. Jarosława Mądrego „Problemy samoidentyfikacji i kryzys tożsamości współczesnego Ukraińca”; O. W. Serdiuk, kandydat nauk o sztuce, docent katedry kulturologii uniwersytetu „Ukraiński inteligent XIX wieku jako uniwersalny działacz kulturalny”; O. A. Stasewska, kandydat nauk filozoficznych, docent katedry kulturologii uniwersytetu „Koncept „pamięć historyczna” w warunkach transformacji ukraińskiego społeczeństwa”; O. W. Sereda, kandydat nauk prawnych, asystent katedry historii państwa i prawa Ukrainy oraz krajów zagranicznych uniwersytetu „Zasada wolności sumienia w warunkach globalizacji: aspekty prawne i teologiczne”; N. P. Pasmor, kandydat nauk pedagogicznych, dyrektor Biblioteki Naukowej uniwersytetu „Biblioteka jako determinanta tworząca sens przestrzeni duchowej współczesnej Ukrainy”. Oprócz tego o działalności „Proświty” w kontekście narodowych procesów tworzenia kultury XIX w. opowiedziała O. W. Umanec, kandydat nauk o sztuce, docent katedry kulturologii uniwersytetu. W. O. Łozowy wystąpił z referatem o wybitnym ukraińskim pedagogu, mądrym nauczycielu W. O. Suchomłynśkym. Rozpatrzono także takie tematy: „Współczesne środowisko informacyjne jako czynnik kształtowania kultury informacyjnej” (O. W. Prudnykowa, doktor nauk filozoficznych, docent katedry kulturologii); „Postać Leonida Lisowskiego w ukraińskiej kulturze muzycznej” (A. A. Drobysz, aspirantka katedry historii muzyki ukraińskiej i folklorystyki muzycznej Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego); „Dominanta liryczna we współczesnej ukraińskiej muzyce profesjonalnej” (H. S. Sawczenko, kandydat nauk o sztuce, docent katedry kulturologii uniwersytetu); „Sens symboliki ukraińskiego baroku „Płonącego serca” i „księgi” na bramie R. Zaborowskiego (W. Kaplina, studentka II roku Instytutu Przygotowania Kadr dla Organów Sprawiedliwości); „Kluczowe aspekty historii „Proświty” Charkowszczyzny (T. O. Czuhuj, kandydat nauk historycznych, dyrektor Centrum Studiów Ukraińskich im. D. I. Bahalija Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. N. Karazina). Ciekawie i nowocześnie brzmiał wiersz Iwana Franki „Kamieniarze” w wykonaniu aktora, wolontariusza Mykoły Mocha, urzekły wiersze znanej charkowskiej poetki Niny Wynohradśkiej „Ukraińcom”. Odwiedzono galerię obrazów uniwersytetu i wysłuchano wspaniałej wycieczki po ekspozycji dzieł charkowskich artystów, którą przeprowadziła profesor katedry kulturologii uniwersytetu Lubow Anuczina. Przypomniano słowa z powitania Anatolija Hetmana, które wybrzmiały na początku wydarzenia: „...„Proświta” we wszystkich czasach przeciwdziałała próbom zniszczenia ukraińskości i tego, co ukraińskie, jednocząc ludzi nieobojętnych na problemy tworzenia narodu: pracowników branży oświatowej, nauki i kultury, pisarzy i dziennikarzy, artystów, młodzież studencką, przedsiębiorców itd.”. I stosowna będzie uwaga przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Pawła Mowczana o kształtowaniu światopoglądu narodu: „Jest jedna droga dla nas — droga orientacji humanistycznych, wartości ogólnoludzkich, oświeceniowa, — i tutaj rola towarzystwa „Proświta” musi być szczególna... Celem kultury, a co za tym idzie zadaniem inteligencji, jest kształtowanie Ja-Osobowości”.
własnego kierownictwa OUN Andrij Iwaniuk, zastępczyni przewodniczącego organizacji obwodowej WS „Swoboda” Marija Bowsuniwśka, kierownik delegacji nacjonalistów z Kijowa Wasyl Rudenko oraz szef delegacji bractwa OUN-UPA z Nowogrodu Wołyńskiego Ołeksandr Andrijczuk. Wykonano hymn państwowy Ukrainy oraz hymn partyjny OUN. Po zakończeniu żytomierzanie i goście odwiedzili pomnik Ołeha Olżycza na ulicy o tej samej nazwie i złożyli kwiaty wdzięczności wybitnemu krajanowi. W obwodowej bibliotece naukowej im. Ołeha Olżycza odbyła się konferencja naukowo-praktyczna poświęcona tym wydarzeniom. Głęboko ukazał złożoność i tragedię walki o wolność Ukrainy kandydat nauk historycznych Żytomierskiego Narodowego Uniwersytetu Agroekologicznego, proświcianin Henadij Machorin, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody imienia Iwana Ohijenki. Tak oto powracają na rodzimą żytomierską ziemię wierni synowie Ukrainy. Szanują ich współcześni, ucząc się siły ducha, ofiarności walki o wolność Ukrainy, aby rozbudować potężne, bogate, niepodległe państwo, o którym marzyli bohaterowie i które stałoby się łaskawą, szczodrą matką dla każdego z naszych obywateli. Wierzy się, że tak właśnie będzie! Sława bohaterom! Sława Ukrainie! Spotkanie prośwician i przedstawicieli nauki na Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Kultura duchowa Ukrainy wobec wyzwań czasu” (z okazji 150-lecia założenia „Proświty”) w gmachu bibliotecznym Narodowego Uniwersytetu Prawnego imienia Jarosława Mądrego okazało się bardzo interesujące. Otwierając konferencję, doktor nauk filozoficznych, profesor, kierownik katedry kulturologii W. O. Łozowyj odczytał pozdrowienia od prorektora ds. pracy naukowej Narodowego Uniwersytetu Prawnego imienia Jarosława Mądrego, akademika Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy, doktora nauk prawnych, profesora, zasłużonego działacza nauki i techniki Ukrainy, laureata Nagrody Państwowej Ukrainy A. P. Hetmana. Mówiono w nim o znaczeniu „Proświty”: „Wśród wielu czynników duchowości, które zachowały dla narodu ukraińskiego jego kulturę i język i w ten sposób przybliżyły zdobycie niepodległości, wiodące miejsce należy do towarzystwa „Proświta”. Historia działalności tej organizacji dowiodła, że sława Ukrainy ma swoje źródło nie we władzy politycznej, a w kulturze narodowej ludu — wkładzie myślicieli i oświecicieli we wspólny dorobek ludzkości. „Proświta” — to nie tylko organizacja, nie tylko historia, którą dzisiaj czcimy, to ukraiński narodowy fenomen duchowy. Założenie „Proświty” na Ukrainie zaświadczyło, że nasz naród posiada zdrowe siły, które dążą do rozwoju swojej oryginalnej kultury na podstawie własnej tożsamości”.
Машинний переклад
Znana biblijna przypowieść o synu marnotrawnym, który w poszukiwaniu lepszego życia opuścił rodzinny dom i poszedł w świat, dokąd oczy poniosły. Jednak po pewnym czasie, nacierpiawszy się i zaznawszy niejednej goryczy, wrócił do rodzinnego domu, gdzie ojciec przyjął go z czułością.
Dziś, w niepodległej Ukraińskiej Державie, wracają oni do nas w pomnikach, tablicach pamiątkowych, publikacjach prasowych i czasopiśmienniczych, filmach telewizyjnych, w wydaniach ich spuścizny literackiej. Tak oto w spiżu w Żytomierzu stanął Oleh Olżycz, w kamieniu — Iwan Ohijenko, znaki pamiątkowe na grobach — Mykoła Sciborskyj, O. Senyk, na tablicach pamiątkowych — Danyło i Wadym Szczerbakiwscy, Oleh Sztul-Żdanowycz. Ta lista będzie kontynuowana.
30 sierpnia — dzień pamięci znanego naszego rodaka, rodem z Żytomierza Mykoły Orestowycza Sciborskiego, oficera Armii URL, jednego z założycieli OUN, publicysty, ideologa ukraińskiego nacjonalizmu. Jego główne dzieło — „Nacjokracja”, to jest rządy narodu w jego niepodległym państwie, nie straciło swojego znaczenia do dziś. Powróciwszy do Żytomierza z zagranicy latem 1941 roku jako kierownik Północnej Grupy Marszowej OUN, która zmierzała do Kijowa i miała zamiar tam proklamować odrodzenie Niepodległej Ukraińskiej Держави, Mykoła Sciborskyj rozpoczął tu aktywną działalność przygotowawczą. Pewnego dnia z towarzyszem broni Omelanem Senykiem szli ulicą Iwana Franki do swojego tymczasowego mieszkania. Nieustalony terrorysta czekał na nich już na rogu ulic I. Franki i Bazarnej i wystrzelił z pistoletu w plecy O. Senykowi. M. Sciborskyj odwrócił się na dźwięk, a napastnik strzelił mu w głowę i szyję. Zabójcę zastrzelił przypadkowy niemiecki żołnierz. M. Sciborskyj zmarł po operacji w miejskim szpitalu. Obu pochowano koło soboru Przemienienia Pańskiego, przy ogromnym zgromadzeniu ludzi. Za czasów sowieckich ich groby zniszczono, odbudowano je już za niepodległej Ukrainy. W 2014 roku staraniem obwodowej organizacji WO „Swoboda” na miejscu grobów ustawiono okazały znak pamiątkowy w postaci kamiennego kozackiego krzyża z napisem „Bojownikom o wolność Ukrainy”, ze wskazaniem nazwisk poległych i lat ich życia.
30 sierpnia tego roku przy znaku pamiątkowym zebrali się, by uczcić pamięć tych chwalebnych synów Ukrainy, przedstawiciele obwodowej organizacji WO „Swoboda”, OUN, obwodowego towarzystwa „Proświta”, goście z Kijowa i Nowogrodu Wołyńskiego, przy udziale pracowników obwodowej administracji państwowej (wydział kultury). Uczestnicy uroczystości odwiedzili obwodowe muzeum krajoznawcze, gdzie zapoznali się z nową ekspozycją dokumentów archiwalnych o ogólnonarodowej walce wyzwoleńczej na Żytomierszczyźnie w okresie 1917—2017 lat, w stulecie powstania niepodległej Ukraińskiej Держави. Obecnym dokumenty przedstawił dyrektor muzeum Roman Nasonow. Następnie uczestnicy zgromadzenia udali się do znaku pamiątkowego ku czci M. Sciborskiego i O. Senyka koło Soboru Przemienienia Pańskiego, gdzie odbył się krótki wiec pamięci poległych bohaterów. Litię (nabożeństwo) odprawił diakon soboru Michajłowskiego Mychajło Dwernyk. O tej heroicznej epoce i jej działaczach mówili Tetiana Borkowska, główna specjalistka wydziału kultury administracji obwodowej, przewodniczący OO WUT „Proświta” Swiatosław Wasylczuk, przewodniczący ob-
Машинний переклад
Nadia KYRIAN Zdjęcia Heorhija LUKIANCZUKA
Spotkanie rozpoczął pisarz, scenarzysta, dyplomata, działacz społeczny Jurij Szczerbak. — Kiedy wziąłem do rąk ten tom, myślałem tylko o przejrzeniu go. Ale książka wciągnęła mnie jak mistyczne lustro, przeczytałem wszystko. Mamy dwutomowe dzieło, które można by nazwać pożegnaniem z epoką, pożegnaniem z XX wiekiem. Innej tak syntetycznej pracy o tym okresie nie ma. To historia literatury ukraińskiej autorstwa Słaboszpyckiego. Autor to nieprzeciętna osobowość, wchłonął w siebie doświadczenie nie tylko literatury radzieckiej, ale i diasporowej: kanadyjskiej, amerykańskiej, rosyjskiej itd. Połączył cały zasób literatury ukraińskiej, rozdarty przez warunki polityczne, i rozpatruje ją jako jedność, pomimo barier, które zbudowano między różnymi kierunkami literatury i tymi, którzy ją tworzyli. Kiedy czytałem książkę, zdawało mi się, że śnię o ogromnym zamku Kafki, gdzie chodziłem po pokojach, wspominałem ludzi, o których nawet nie chce się wspominać, choć istnieli w naszej literaturze, i o nich pisze Mychajło Słaboszpycki. Ale potem jakbym wszedł na górę, na wolną przestrzeń, gdzie łatwo się oddycha, bo autor wspomniał niezwykle jasnych i wspaniałych ludzi. Potem jakby schodzisz na dół i chodzisz wśród traw, myśląc o wieczności. To monumentalna literatura, która opisuje całą epokę: z pisarzami, bohaterami literackimi i czytelnikami, z różnymi ludźmi, ze sprawiedliwymi i grzesznikami. Jest to napisane bardzo dobrze, z miłością do człowieka, do ukraińskiego słowa, ukraińskiej literatury. Uderza niezwykła plastyka opisów, zwłaszcza ludzi, błyskotliwy język, różnorodność podania materiału. Wysoki, patetyczny styl nagle zmienia się w dowcipną anegdotę, jakąś historię, opowiastkę. Tak łączą się tragiczne, wysokie nuty o naszych najlepszych pisarzach z tymi opowieściami o „Eneju”, o tym niby piekle, w którym istnieli tam, na dolnych piętrach literatury, ludzie, których autor nazywa przyjaciółmi. Jakimiż to byli pięknymi, wspaniałymi ludźmi, choć gardzili nimi ówcześni nadęci literaccy możnowładcy, którzy siedzieli na górnych piętrach władzy i myśleli, że będą tam wiecznie. Czytając o tych ludziach, z których wielu znałem, dowiaduję się nowych szczegółów z ich życia. Wspominam Wołodymyra Maniaka i jego wyczyn, kiedy odnowił cierpiące głosy ofiar Hołodomoru. Poznaję fenomen Witalija Korotycza, poety bez Ojczyzny i kijowianina bez Kijowa. To tragiczna postać. Ale on sam wybrał taki los. Jaskrawo wyłania się obraz tragicznie pięknej i drapieżnie odrażającej żony Sosiury, Marii, „mury Sosiury”. To prawdziwie żywy obraz, opisany po prostu niesamowicie. Ciekawy i nieprosty jest obraz samego poety. Mychajło Słaboszpycki porównuje serce Sosiury do przeludnionego mieszkania komunalnego. Bardzo trafny obraz: jego zakochanie, miłość do różnych kobiet, niezwykła poetycka energia seksualna. Słaboszpycki ma dobre serce, wybacza grzechy i tym możnowładcom, i tym, którzy nie chwytali gwiazd z nieba, tylko za to, że byli ukraińskimi pisarzami. Opisuje niezwykłe ludzkie losy, karkołomne wątki, które przydałyby się do przyszłych seriali. Myślę: czy znajdą się reżyserzy, którzy przeczytają książki Mychajła Fedotowycza? Przecież nasza kinematografia, filmy telewizyjne są niezwykle zubożałe. A nasz naród, historia, naród proszą się, by wylać się na ekrany telewizorów. Mamy ogromne szanse, bo to nieodkryty kraj.
Choć przez trzy lata byłem ambasadorem w Kanadzie, to bardzo wiele szczegółów o Kanadzie i kanadyjskich Ukraińcach dowiedziałem się z tej książki. O Pawle Hłuszenyci, skromnym człowieku, który w 1956 roku rozpoczął swoją osobistą wojnę z bolszewikami, napisał wspomnienia o tym, co działo się w jego żytomierskiej wsi, jaki był tam okrutny Hołodomor. Jego małoletnią córkę, która pozostała na Ukrainie, próbowano wciągnąć w akcję, by zwabić go tutaj i zniszczyć. Nie poddał się prowokacjom. Był jednym z tych, którzy przekazywali datki na konkurs imienia Petra Jacyka. Zaskoczył mnie epizod skruchy Mykoły Rudenki, że uwierzył w bolszewickie oszustwo. To wielka postać, przez nas niepoznana. I opowieść o Hryhoriju Kostiuku, człowieku jasnej pamięci, niezwykle utalentowanym pisarzu. Te dwa tomy to epicka historia literatury ukraińskiej na tragicznym tle XX wieku autorstwa Mychajła Słaboszpyckiego. Przetarł on to zabrudzone i zbroczone krwią lustro naszej historii, przyprowadził żywych ludzi, którzy są godni tego, byśmy o nich pamiętali. To nie cienie, to żywi ludzie, którzy tworzyli ukraińską kulturę, miękką siłę Ukrainy. Potęga wojskowa jest oczywiście również bardzo potrzebna, dobrze, że trwa przebudowa naszego wojska, bez tego przegramy. Ale miękka siła jest obecnie jednym z potężnych czynników na świecie. Ukraina ma ogromną szansę, grzechem byłoby z niej nie skorzystać. Indiańska mądrość mówi: wiedza to przeszłość, mądrość to przyszłość. Mychajło Słaboszpycki łączy i wiedzę o przeszłości, i mądrość przyszłości. Dmytro Pawłyczko przypomniał i scharakteryzował poprzednie 5 powieści Mychajła Słaboszpyckiego, podkreślił, że to rzeczy napisane na poziomie André Maurois. Porusza i zachwyca jednoczący obraz różnolicej Ukrainy. Powieść „Maria Baszkircewa” to Ukraina, jeszcze nieświadoma swojej głębokiej ukraińskości: utalentowana, burzliwa, obdarzona od razu licznymi zdolnościami twórczymi, talentem artystycznym i literackim. Podbija Paryż, Europę, ale jest oderwana od narodowych źródeł. Przez to cierpi, ginie, zdolna być światem, ale niezdolna być Ojczyzną. Powieść „Beniamin literackiej rodziny”, w której przedstawiono los najmłodszego z rozstrzelanych w 1934 roku pisarzy Ołeksy Włyźki, to oszukana socjalistycznymi wizjami nie tylko komunistycznych marzycieli przeszłości, ale i własnych krótkowzrocznych proroków Ukraina, która rzuciła się budować społecznie i narodowo sprawiedliwe społeczeństwo pod fałszywym szowinistycznym kierownictwem Moskwy i zrozumiała, że dla niej leninowcy są o wiele straszniejsi od carskich żandarmów. To Ukraina skazana na rozstrzelanie w więzieniach NKWD. Powieść „Poeta z piekła” to Ukraina katowana hołodomorami, zniszczona wymyślonym z góry stalinowskim ludobójstwem. Ten obraz Ukrainy dzięki twórczości Todosia Osmaczki nakłada się na los całej ludzkości, jawi się jako apokaliptyczna panorama Wszechświata. Mychajło Słaboszpycki pokazał, że z piekła, w którym żył Todos Osmaczka, uratować się nie można. Przecież najważniejszymi ofiarami tego piekła byli ci, którzy uważali się za uratowanych: poeci z pokolenia Osmaczki Tyczyna, Rylski, Sosiura oraz młodsi klasycy literatury radzieckiej samospalali się w uległości wobec reżimu piekła… Obraz Petra Jacyka, nakreślony przez Słaboszpyckiego w powieści „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym” to Ukraina, której nie udało nam się jeszcze zbudować, ale ona już istnieje nie tylko w wyobraźni, lecz także w praktyce ludzi, którzy odmówili płaczu i sławienia biedy. Mychajło Słaboszpycki surowym, obrazowym słowem dokumentalisty przekazuje filozofię życia człowieka, który stał się w Kanadzie miliarderem, przybywszy tam jako goły biedak z Ukrainy. Powieść „Co zapisano w księdze życia. Mychajło Kociubynski i inni”, w centrum której znajduje się wielki ukraiński pisarz Mychajło Kociubynski, napisana jest z takim rozmachem, że stanowi Ukrainę, która już słyszy wezwanie do zbrojnego powstania, do rewolucji 1905 roku. Niespodziewanie stanąłem znów przed pytaniem: a co było i co jest dzisiaj głównym motorem ukraińskiej historii — dążenie do sprawiedliwości narodowej czy społecznej? Utwór Słaboszpyckiego ma wiele oblicz — to powieść i jednocześnie monografia literaturoznawcza, w której przeanalizowano grono najwybitniejszych ukraińskich pisarzy i działaczy politycznych początku XX wieku, pokazano duchowy potencjał patriotycznych sił Ukrainy, które nigdy nie znikną z naszej pamięci narodowej. Sama idea tego utworu jest genialna — przecież Mychajło Kociubynski nie był rewolucjonistą jak Wynnyczenko, nie był surowym budzicielem ospałej chachłackiej duszy jak Jefremow, nie był humorystą, ulubieńcem ludu jak Samijłenko, nie był fundatorem ukraińskiego czasopisma „Rada” jak Czykałenko. Ale on jest budowniczym niezniszczalnego świata, mistrzem słowa, przy którym chcieli być, czuli w nim także swoją nieśmiertelność. Mychajło Słaboszpycki zdecydował, że za pomocą przedstawienia jednej wybitnej osobowości można nakreślić epokę historyczną. Ale w tym celu trzeba poznać, jak tę osobę postrzegają jej wybitni współcześni, działacze i myśliciele tamtej epoki… To byli intelektualiści, którzy już zrozumieli, że sprawiedliwość narodowa jest starsza od społecznej, że bezpaństwowy naród jest skazany na wieczne niewolnictwo społeczne. Jeszcze jedna powieść Mychajła Słaboszpyckiego „Gambit nadziei” napisana została już po naszym najwybitniejszym powstaniu. Majdan był przepełniony duchem walki o państwo: wolną, demokratyczną Ukrainę. Hasło wojowników UPA „Sława Ukrainie — Bohaterom sława” połączyło ukraińskojęzyczną i rosyjskojęzyczną części naszego społeczeństwa. Duch Majdanu i duch utworu Słaboszpyckiego są zgodne: łączy nas dzisiaj miłość do Ojczyzny, do swojej ziemi. Ta miłość obudziła się w sercach rosyjskojęzycznych obywateli — Ukraińców, jakby natchnęła ich jakaś wyższa siła. Ta siła tworzy dzisiaj naród ukraiński — niepodzielony ani językami, ani kultywowanymi przez Moskwę waśniami. Nasz naród zwycięża moskiewskiego okupanta, nie chce być biedny, a pragnie być bogaty, co oznacza bycie wolnym europejskim narodem. Hryhorij Husejnow podkreślił, że książek podobnych do prezentowanego wydania jest w literaturze światowej niewiele. To tomy Kostiuka, w których zawarta jest cała epoka. W literaturze rosyjskiej to „Ludzie, lata, życie” Ilji Erenburga. Takie utwory wspomnieniowe wywołują nieprzemijające zainteresowanie czytelnika, nigdy nie znikną. Akademik Mykoła Żułynski również uważa, że „wartość tych „przetarć” historycznej przeszłości jest niezwykle wielka. Styl książki jest bardzo lekki, narracyjny, wypełniony ciekawymi zwrotami stylistycznymi, wieloma dialogami, drobiazgami, które tworzą kalejdoskopowy obraz naszej literatury. Mychajło Fedotowycz interesuje się bardzo szerokim kręgiem problemów, które wykraczają poza ramy czysto literackiego procesu. Na przykład opowieść o tajemniczym kolekcjonerze z Kirowohradu Ołeksandrze Iljinie. Jego kolekcja jest bardzo cenna, a sam kolekcjoner zasługuje na gruntowne badania. Ciekawie opisany jest los dwóch braci Bahautdinowych, niezwykle utalentowanych i złożonych w swoim dramatycznym przeżywaniu Ukrainy. Autor notował bardzo wiele szczegółów, detali, które wywołują estetyczną przyjemność. Takie szkice o Mykole Somie, Ołeksandrze Biłaszu, o wielu innych. Dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Pawło Hrycenko podkreślił, że w utworach Słaboszpyckiego mamy niezwykle potężne spojrzenie na tę epokę i na rolę literatury w życiu naszego społeczeństwa. Ukrainę w XX wieku jako przyszłego podmiotu wielkiej geopolityki uratowała literatura ukraińska, środowisko pisarskie, które było niby sterowane, a jednocześnie wcale nie sterowane. Osobowość mogła pójść pod prąd, zadeklarować swoje stanowisko. Będąc obciążonymi przez wiele lat niesprawiedliwą karą, pisarze nie wyrzekali się swojego stanowiska. W tworzeniu Ukrainy rola naszej literatury i kultury jest ogromna i dzisiaj nie jest mniejsza. I ta rola obecnie musi tylko rosnąć. Musimy pozostawać na swoim stanowisku, robić swoje, jak robili bohaterowie książek Mychajła Fedotowycza, którym było bardzo ciężko. Język ukraiński w XX wieku przetrwał w niezwykle trudnych warunkach. Wtedy istniał system środków niedopuszczania języka ukraińskiego do ukraińskojęzycznego obiegu. Wyobrażacie sobie paradoksalność sytuacji? W tych warunkach żyli i tworzyli nasi pisarze. Wałerij Hużwa poinformował, że według indeksu alfabetycznego na końcu książki naliczył, iż wspomniano w niej 1460 postaci. Jeśli odrzucić nazwiska powszechnie znane, takie jak Arystoteles, Boccaccio, Goethe itd., to Mychajło Fedotowycz przedstawia nam około 1200 postaci z naszych czasów. Borys Humeniuk zauważył, że Mychajło Słaboszpycki to nie tylko wspaniały pisarz, to genialny menedżer, działacz, mecenas. Jego projekty: Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. Niemożliwe jest wyobrażenie sobie ukraińskiej przestrzeni kulturowej bez tych rzeczy. Mychajło Fedotowycz jest także profesjonalnym czytelnikiem. W literaturze ukraińskiej, w każdym pokoleniu są pisarze światowego formatu. A jaka piękna jest nasza poezja! Z literaturą ukraińską wszystko w porządku. A czytelników brakuje. Nakład książki 1000 egzemplarzy dla 40-milionowego narodu to mizeria. Tak być nie powinno. Pisarze Bohdan Horyń, Switłana Jowenko, redaktor Serhij Kozak, przyjaciel i pierwszy czytelnik Mykoła Berdyk oraz wszyscy obecni pogratulowali Mychajłowi Słaboszpyckiemu genialnej, utalentowanej książki, życzyli napisania i wydania kolejnego tomu. Aktorka Hałyna Stepanowa utalentowanie przeczytała humorystyczny fragment z książki.
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja drugiego tomu wspomnień o czasie i ludziach Mychajła Słaboszpyckiego „Cienie w lustrze” (pierwszy tom „Przecieranie lustra”, wydawnictwo „Jarosławiw Wał”, 2017).
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
pomożemy Ukrainie” diaspora zbiera pomoc dla Doniecka i Ługańska, wspiera członków rodzin poległych w ATO, współpracuje z wolontariuszami, dwoje z których — Wiktorię Myroszniczenko i Natalię Riazanową — w tym roku przyjmowano w Szczecinie. „To prawdziwy sukces — taką ocenę wystawiła dyrektorka Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie Barbara Igielska, która włożyła wiele wysiłku w realizację tego przedsięwzięcia. — Państwo ukraińskie musi inwestować w swoją promocję poprzez kulturę. To bez wątpienia przyniesie rezultaty także w innych dziedzinach, choć nie jest to od razu tak oczywiste”. W naszej rozmowie uczestniczy również Henryk Kołodij — jeden z organizatorów powstania Centrum Kultury Ukraińskiej w Szczecinie, obecnie Honorowy Konsul Ukrainy w tym mieście wojewódzkim. „Staramy się być ambasadorami Ukrainy, chcemy pozytywnie pokazywać Ukrainę, jej kulturę, historię, wspierać wizerunek Ukrainy. Już teraz pojawiły się ciekawe pomysły współpracy z obwodem odeskim — od organizacji Dni Szczecina w Odessie w 2019 roku po rozwój interesów biznesowych”, — mówi on. Rzeczywiście, ten temat omawiano podczas rozmów zastępcy przewodniczącego Odeskiej Rady Obwodowej Jurija Dymczohła z marszałkiem województwa Olgierdem Geblewiczem oraz przewodniczącą Rady Województwa Zachodniopomorskiego Tereزą Kaliną. Co więcej, w ramach „Weekendu Odessy w Szczecinie” podpisano Protokół o zamiarach nawiązania partnerskich relacji między obwodem odeskim a województwem zachodniopomorskim, które nie są sąsiednie, ale są podobne. Te regiony przemysłowe, mające dostęp do morza i portów, mogą połączyć wysiłki w wielu kierunkach: od korzystnych projektów kulturalnych, współpracy w zakresie badań naukowych między uczelniami wyższymi po rozwój korytarzy transportowych i współpracę techniczną. Kierownik Departamentu Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Przemysław Wraga, podsumowując „Weekend Odessy w Szczecinie”, zauważył, że właśnie taką Ukrainę trzeba pokazywać Polakom — ukierunkowaną na rozwój w kulturze i gospodarce, z potężną, jasną, nowoczesną kulturą, utalentowanymi ludźmi, bo w ten sposób rozbija się mit o zacofanej i peryferyjnej Ukrainie.
Машинний переклад
Jarosława RIZNYKOWA, Odessa-Szczecin
Niedawno stolica Zachodniopomorskiego Województwa Rzeczypospolitej Polskiej, położona 16 km od granicy z Niemcami, stała się centrum jednej z największych imprez folklorystycznych regionu — XXI Dni Kultury Ukraińskiej w Szczecinie. To wydarzenie o dużym formacie odwiedzają co roku tysiące widzów. Tak było i tym razem: przez kilka dni na placu zamku Książąt Pomorskich, jednym z najbardziej prestiżowych miejskich miejsc kulturalnych, wystąpiło około stu wykonawców z Ukrainy i Polski, a łącznie odbyło się ponad 30 koncertów w wykonaniu ponad 25 zespołów. W ceremonii otwarcia wzięli udział kierownictwo miasta i regionu, przedstawiciel Ambasady Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej Wasyl Zwarycz, Honorowy Konsul Ukrainy w Szczecinie Henryk Kołodij. Szczególnymi gośćmi Dni Kultury Ukraińskiej w Szczecinie była delegacja z obwodu odeskiego, na czele której stał zastępca przewodniczącego Odeskiej Rady Obwodowej Jurij Dymczohło. W jej składzie znaleźli się przedstawiciele organów władzy państwowej i samorządu lokalnego, pracownicy kultury, artyści, wykładowcy i studenci Odeskiej Szkoły Artystycznej im. Grekowa.
Pierwszy dzień festiwalu upłynął pod znakiem zjazdu bandurzystów oraz koncertu 22 wykonawców z Polski i Ukrainy. Ich występy brzmiały ku czci Pantelejmona Bondarczuka (Piotra Achtiuka) — człowieka, który odegrał ogromną rolę w zakładaniu i popularyzacji sztuki kobzarskiej w powojennej Polsce. Po powrocie z workuckiej katorgi, którą odbywał od 1944 do 1955 roku, założył ukraińską męską kapelę chóralną, a później ukraińską kapelę bandurzystów. Dzień zakończył niezrównany występ sióstr Telniuk. Wybrzmiewały utwory do wierszy Tarasa Szewczenki, Liny Kostenko, Serhija Żadana, Oksany Zabużko i Wasyla Stusa z programów „Stusowe koło”, „Nasz Szewczenko”, „Droga ze szkła”. Szczególną czułością wyróżniał się wiersz Liny Kostenko o Szczecinie, zaśpiewany przez siostry w nowej aranżacji, poświęcony jej pierwszemu mężowi — znanemu w Polsce pisarzowi i publicyście.
Jerzemu-Janowi Pachlowskiemu, który mieszkał w Szczecinie. Halina i Lesia, doskonale łącząc muzykę, słowo i śpiew wokalny, szlachetnie wykonując zarówno czule-liryczne i romantyczne, jak i pełne dramatyzmu i tragizmu pieśni, wywołały prawdziwy zachwyt publiczności — ludzie wstawali z łzami w oczach i witali śpiewaczki. Wszystkie kolejne dni uczestników i gości imprezy były zaplanowane co do minuty. Na placu Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie trwał jarmark wyrobów sztuki dekoracyjno-użytkowej, goście mogli skosztować potraw kuchni ukraińskiej, wziąć udział w różnorodnych warsztatach ludowego rzemiosła i tradycyjnych zajęć, zwłaszcza w rzeźbieniu w drewnie, tkactwie, haftowaniu, pisankarstwie, garncarstwie, plecionkarstwie itp. Młodzi artyści — studenci Odeskiej Szkoły Sztuk Pięknych im. Grekowa pod kierunkiem dyrektorki Olgi Kosmina pracowali w plenerze, starając się poczuć i oddać ducha miasta. W muzeum Zamku prezentowano wystawę współczesnej rzeźby mistrzów z obwodu odeskiego, którą zaprezentował zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Kowal, a w holu można było obejrzeć wspaniałe fotoprace kierownika stowarzyszenia odeskich fotografów, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Serhija Humeniuka. Na dużej i małej scenie melosem tradycyjnej i współczesnej ukraińskiej pieśni zachwycali batiarzy z Mukaczewa, Wiktor Pasznik z Kijowa, „Klezmer Chidesch” z Berlina oraz wielu innych utalentowanych wykonawców. Szczególną uwagę zwrócił jaskrawy i ekspresyjny występ legendarnej grupy „fołk-ska-punk” „Hajdamaky” z Kijowa, która grała w swoim oryginalnym stylu „Karpaten SKA”, wypracowanym przez lata wędrówek po trasach koncertowych Europy. To harmonijne połączenie ukraińskiej autentyczności z różnorodnymi wpływami roots — od jaskrawego jamajskiego SKA po cygańską melodykę — nie pozostawiło obecnych obojętnymi. Zespół „BramaDo” z Czernihowa zaprezentował jeden z nurtów współczesnej muzyki fołk — steampunk-fołk, dla którego charakterystyczne jest poszukiwanie nowego brzmienia dawnych, archaicznych instrumentów dzięki zastosowaniu technologicznych metod wydobywania dźwięku. W ramach akcji artystycznej „Weekend Odessy w Szczecinie”, wspieranej przez Odeską Obwodową Państwową Administrację, w sali operowej Zamku odbył się efektowny występ akademickiego zespołu muzyczno-tanecznego „Czajka” Filharmonii Odeskiej. Program zespołu ułożył kierownik artystyczny i główny baletmistrz — zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jurij Saakiants, tak aby jak najpełniej ukazać widzowi narodowy koloryt bogatej kultury ukraińskiej. Wirtuozowska grupa orkiestrowa, w skład której wchodzą instrumenty smyczkowe, dęte, szarpane, a także narodowe, towarzyszyła wszystkim kompozycjom zespołu. Jej kierownik — utalentowany muzyk, dyrygent i skrzypek, zasłużony artysta Ukrainy Dmytro Prytula — jest jednocześnie aranżerem i kompozytorem. Organizatorami Dni Kultury Ukraińskiej w Szczecinie tradycyjnie byli Szczecińskie Oddziały Zjednoczenia Ukraińców w Polsce, Teatr Lalek „Pleciuga” oraz wspomniany już Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie. Projekt zrealizowano przy finansowym wsparciu miasta Szczecin oraz środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego. Podsumowując tegoroczny festiwal, przewodniczący Szczecińskiego Oddziału Zjednoczenia Ukraińców w Polsce Iwan Syrnyk stwierdził: „Imprezy kulturalne zawsze pomagały zachować tożsamość Ukraińców, którzy zostali przymusowo deportowani w 1947 roku na północno-zachodnie tereny Polski. A przez ostatnie 20 lat przekształciło się to z niewielkiego lokalnego wydarzenia festiwalowego w jedno z największych wydarzeń w życiu Ukraińców Szczecina. W tym roku zaczynamy pracę na nową dekadę i nadal będziemy prezentować dorobek kultury ukraińskiej, bo jest to tak potrzebne właśnie teraz, gdy Ukraina znajduje się w stanie wojny”.
Członkowie towarzystwa, oprócz prowadzenia imprez kulturalnych i oświatowych, obchodzenia dat pamiątkowych, organizowania wieczorów i koncertów we własnym „Domu Ukraińskim”, wspierania niedzielnej szkoły, pracy ze studentami, organizowania chóru ukraińskiego, prowadzą też aktywną politykę informacyjną, tłumacząc na język polski gorące wiadomości z Ukrainy. Ponadto Szczecińska filia Związku Ukraińców w Polsce aktywnie zajmuje się działalnością charytatywną na Ukrainie — pomoc dla obwodów zachodnich podczas powodzi w 2008 roku oraz podczas epidemii grypy w latach 2009–2010, wsparcie dla Majdanu, organizacja obozów charytatywnych dla kilkuset dzieci z Ukrainy. Obecnie w ramach akcji „Razem
Машинний переклад
Liuda BUBLYK, tłumaczka z języka polskiego. Wiele prac naukowych napisano w dziedzinie translatoryki. Wydawałoby się, co w tym takiego — słowo w języku obcym przełożyć na ojczysty, a jeśli nie znajdzie się idealnego odpowiednika, podać pokrewny, najbliższy synonim, wreszcie oddać opisowo. Lecz kiedy siadasz do warsztatu, raz po raz pojawiają się pytania, na które nie znajdujesz jedynej poprawnej odpowiedzi. Bywa, że ona w ogóle nie istnieje w języku. Ale o problemach adekwatności tłumaczenia porozmawiamy innym razem. Teraz — o tym, jak nieznajomość języka ojczystego wpływa na utrudnienie czy uniemożliwienie tłumaczenia lub nauki języka ukraińskiego przez obcokrajowców (czytaj: także obcojęzycznych Ukraińców). Tłumaczenie nazw geograficznych. Jednym z kamieni obrazy dla tłumacza jest odtwarzanie nazw miejscowości, zbiorników wodnych, gór i regionów. Jak złożony jest to problem, można sądzić po fakcie, że przy przygotowaniach do podpisania umowy o małym ruchu granicznym z Polską, bodaj najwięcej sprzeczności i dyskusji wywołało właśnie przekazanie nazw miejscowości, które znajdują się po obu stronach granicy na terytorium objętym działaniem umowy. Na linię ognia wychodzą wielce doświadczone Rzeszów i Przemyśl. Mimo że w informatorach powszechnie zaznaczono: Rzeszów, Przemyśl, Chełm, Sandomierz, Hrubieszów, Kraków…, — czego to nie spotkasz na stronach internetowych firm, które przygotowują naszych abiturientów do wstępu do tamtejszych szkół wyższych, a nawet na drogowskazach na Ukrainie na dojazdach do granicy z RP: Żeszów, Pszemyśl (Pszemyszl), Chełm… I pytanie tutaj, być może, nie w nieznajomości języka ukraińskiego (chociaż to — przede wszystkim!), a w całkowitym braku patriotyzmu, jakkolwiek dziwnie by to brzmiało w tym kontekście. Przecież Przemyśl, Chełm, Rzeszów i Hrubieszów od początku swojego istnienia były ukraińskimi miastami. Historia ułożyła się tak, jak się ułożyła i teraz znajdują się one na terytorium Polski. Polacy udomowili ich ukraińskie nazwy i używają ich w rodzimej polskiej tradycji. Tak samo, jak po polsku na Lwów mówią Lwów, na Kijów — Kijów, na Gródek — Gródek. Czy to oznacza, że tłumacząc tekst polskiego autora, te nazwy powinniśmy pisać właśnie tak: Lwów, Kijów, Gródek? Przecież oryginał został stworzony w języku polskim. Oczywiście, takie coś nie przyjdzie nam do głowy. To dlaczego nie przestrzegamy konsekwencji, pisząc Żeszów i Chełm zamiast poprawnego Rzeszów i Chełm? Nie razi nas, kiedy mówimy Paryż, chociaż użytkownicy języka nazywają swoją stolicę Pari; mówimy Pekin, chociaż w rzeczywistości to miasto w oryginale brzmi bliżej Pejdżin. Ci sami Polacy mówią Lipsk, Kolonia, Wilno (Lipsk, Kolonia, Wilno), bo tak bliżej do ich tradycji, a my boimy się powiedzieć Rzeszów, Chełm i Hrubieszów. Zdarzało się dyskutować z polskimi językoznawcami na temat przekazywania w języku polskim ukraińskich nazw geograficznych. Głównym celem tych dyskusji było zrozumienie zasad wytworzenia tego czy innego wariantu naszej nazwy. Słyszało się wiele ciekawych, czasem śmiesznych i po prostu głupich wyjaśnień, dlaczego po polsku pisze się Donieck, Dniepropietrowsk, Dniepr i Dniestr, w Donbasie i tym podobne. Jednak wniosek, podany przez polskiego językoznawcę Grzegorza Jagodzińskiego, stał się logicznym, całkowicie uzasadnionym podsumowaniem wieloletniej wymiany myśli z polskimi naukowcami. G. Jagodziński powiedział: „Słowo, przechodząc z jednego języka do drugiego, przestaje żyć według praw tego języka, z którego przyszło, a zaczyna funkcjonować według zasad języka, który je przyjął”. Ta zasada wydaje się najpoważniejszym argumentem za tym, aby przestać martwić się, jak nasze tłumaczenie odbiorą użytkownicy języka, z którego tłumaczymy, a zacząć troszczyć się o to, aby brzmiało ono poprawnie i organicznie w naszym języku ojczystym. Ale do tego trzeba kochać swój język. Tłumaczenie imion i nazwisk. Polacy nie boją się i nie wstydzą jednej z największych ulic swojej stolicy nazwać imieniem Jerzego Waszyngtona (Jerzy Waszyngton), spolonizowawszy i jego imię, i nawet nazwisko; francuskiego króla Henri III Valois mianować Henrykiem Walezym; spolszczyć wszystkich Owidiuszów z Horacymi (Owidiusz, Horacy, Wergiliusz)… My natomiast zaczynamy wymyślać zasady, według których rzekomo imiona i nazwiska wybitnych postaci, które już mocno zapadły w pamięć w historii, należy tłumaczyć tak, jak to już ułożyło się przez lata, a te, które nie są aż tak znane — tak, jak brzmią w oryginale. Jest pytanie: a kto będzie wyznaczał poziom ich znaności? Czy to nie ukłon na wschód? Przecież w okresie sowieckiego zniewolenia na Ukrainie nie tłumaczono tego, co już istniało w rosyjskim przekładzie. To było prawo! A po rosyjsku, oczywiście, zaczynali tłumaczyć klasyków. Dlatego do dzisiaj mamy Goethego zamiast Goethego, Hemingwaya zamiast Hemingwaya, Freuda zamiast Freuda, wreszcie i Lipsk zamiast Lipska. Wracając do znanych postaci historycznych, całkowicie naturalnie mówimy o Papie Rzymskim Janie Pawle II i Jakubie Sobieskim. Jednak pod żadnym pozorem nie mamy prawa syna tego ostatniego, który został polskim królem, „nazwać” Iwanem III Sobieskim — możemy tylko Jan! Dlaczego? Otwórzmy tę samą Wikipedię na stronie Jan III Sobieski. Ten sam artykuł w angielskiej wersji językowej będzie nazywał się John III Sobieski, we francuskiej — Jean III Sobieski, w niemieckiej — Johann III Sobieski. Bo to normalne, to naturalne. I tylko po ukraińsku król będzie Janem III Sobieskim, niekiedy nawet Sobieskim (www.istpravda.com.ua). Dlaczego nie tłumaczymy normalnie na ukraiński imion wspólnego starosłowiańskiego pochodzenia: dlaczego piszemy Andrzej, Paweł i Piotr? Dlaczego nie przyjmujemy do języka ukraińskiego nazw geograficznych tak, jak byłoby to bardziej naturalne słyszeć i pisać dla nas?
Pierwsze wrażenie, które kiedyś zaczęło się kształtować, teraz, niestety, przerodziło się w twarde przekonanie: w szkole NIE UCZĄ, że przy przeczeniu obowiązkowo musi być używany dopełniacz. Na przykład, nie mam butów (przecież nie powiemy: nie mam buty!), nie lubię barszczu (niepoprawnie jest mówić: nie lubię barszcz!), u mnie nie ma syna, u mnie nie ma córki, u mnie nie ma brata, u mnie nie ma siostry... Dlaczego więc wszędzie słyszymy: „ja nie lubię francuskie piosenki”, „ty nie umiesz wyszywać kwiaty”, „on nie chce słyszeć tę brednię”, „my nie planowaliśmy kupować dom” i tak w nieskończoność. Po raz pierwszy z samą obecnością tego problemu zetknęłam się na wykładach z języka ukraińskiego dla cudzoziemców na Lwowskim Narodowym Uniwersytecie im. Iwana Franki. W procesie nauczania obcokrajowców, dla których język ukraiński jest całkowicie obcy, być może nigdy wcześniej go nawet nie słyszeli, a tu przyjechali i w ciągu roku muszą nauczyć się go tak, aby już w następnym roku akademickim słuchać w nim wykładów na uniwersytecie, robić notatki i zdawać egzaminy. Tłumaczysz, utrwalasz i sprawdzasz znajomość zasady o użyciu dopełniacza przy przeczeniu. A następnego dnia przychodzą do ciebie z pytaniem: „A dlaczego sąsiadka w akademiku powiedziała „ja nie lubię arabski język” albo „ja nie akceptuję azjatycka kuchnia”?”. I co masz na to odpowiedzieć? „Kierowca taksówki Skoda Fabia, nie uwzględniwszy warunków pogodowych, nie zdążył zahamować auto” [Espreso.tv]. W tym zdaniu są dwa problemy. Pierwszy — nieużywanie dopełniacza przy przeczeniu. Drugi — ze słowem auto. Słowo „auto” ma kilka znaczeń. Rozważmy główne — to słowo oznacza to samo, co samochód. Język ukraiński spokojnie przyjął i zalegalizował odmianę słowa palto (w palcie, bez palta, z paltem), bo to organicznie pasuje do naszej wymowy, rozumienia i brzmienia. W stylu potocznym wszędzie słyszymy: chodzę po mieszkaniu w bigudi, lubię grać na pianinie, do pracy jeździmy metrem. I to jest normalne, ponieważ te słowa weszły do naszego języka, nie mając ukraińskiego odpowiednika (można spierać się o metro — wydaje się całkiem odpowiedni rodzimy termin podziemka, którego używają Ukraińcy poza granicami), udomowiły się i nabrały ukraińskich cech. Dlatego też odmieniają się według ogólnych zasad. Tak rozpowszechnione auto już dawno powinno się zukrainizować. I byłoby całkiem organiczne, gdyby w znaczeniu samochód używano go z akcentem na pierwszą sylabę: auto. Bo przecież w innych znaczeniach tego słowa akcentujemy je właśnie tak (autopark, wyścigi samochodowe, warsztat samochodowy)! Dlaczego więc w tym przypadku akcent zmienił swoje miejsce? I wtedy mielibyśmy: u mnie nie ma auta, przyjedziemy do was autem, w aucie w upał trudno oddychać… Wreszcie, kolejne znaczenie auto jako części wyrazów złożonych już poruszyliśmy: dworzec autobusowy, autogaraż, rajd samochodowy — czyli te wyrazy złożone, które są związane ze słowem auto w znaczeniu samochód. Jeszcze dwa znaczenia składnika auto — pierwsza część wyrazów złożonych, odpowiadająca słowu automatyczny, samojezdny: wagosamochód, spawanie automatyczne, wagon samowyładowczy, pług samobieżny. I ostatnie — pierwsza część wyrazów złożonych pochodzenia obcego, odpowiadająca słowom swój, własny lub podstawie samo: autograwiura, autoportret, autohipnoza. Skąd więc w języku ukraińskim wzięły się: autoagresja, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, autodonorstwo, autotransplantacja, autotrening, autopsja, autyzm, autogenny? Przecież w każdym z tych przypadków chodzi o proces, stan itd., zwrócony na samego siebie. Przy tym naukowcy od razu wyjaśniają: „Słowo „autogenny” jest pochodzenia greckiego: „autos” — sam i „genos” — rodzący: sam siebie rodzi”. To jakże Słownik języka ukraińskiego w 11 tomach, który nalega, że powinno być auto (1970, t. 1, s. 10). Dla języka ukraińskiego nie jest właściwe rozejście się, czyli zbieg dwóch samogłosek. Dlatego autyzm, autotrening itp. — są obce dla języka ukraińskiego nie tylko pod względem pochodzenia, ale i brzmienia. Aby uniknąć takiego rozejścia się, w niektórych przypadkach druga samogłoska jest jotowana: diaspora, projekt, prezydium (ale już nie wiadomo dlaczego — prezydium, a nie prezydijum, jak powinno być). W innych przypadkach [u] nieskładniotwórcze (bo przecież wiemy z pierwszej klasy — w słowie jest tyle sylab, ile samogłosek) przekazywane jest literą w. Właśnie dlatego powinno być: awtyzm, awtogen, awtotrening… W obecnych słownikach (pomimo tego, że prawie wszystkie zostały ułożone na podstawie zrusyfikowanej pisowni z 1933 roku) zachowano przypadki, gdzie [u] nieskładniotwórcze przekazywane jest literą w: kosmonauta, laury, łęgi… Logicznie więc powinno być skawt, a nie skaut; pawza, a nie pauza. Ale dość doszukiwania się logiki. Tak samo, jak nie ma logiki w przypadku rodziny słów od starosłowiańskiego rdzenia imati (brać). Mamy zatwierdzone w słowniku: zajmować się, zajęty, zajętość, wyjmować, wyjąć, przyjmować, przejmować. A gdzie podziało się -j w słowach zajęcie, wyjątek? Przecież to słowa wspólnego rdzenia! Do tej samej kategorii braku logiki zalicza się uproszczenie w grupie spółgłosek -st-. Jak pamiętamy ze szkoły, uproszczenie zachodzi w następujących grupach spółgłosek: stn => sn, stl => sl, zdn => zn, zdl => zl. Ale nie ma uproszczenia w grupie spółgłosek -sc-. Dlaczego więc mamy sztuka, artystyczny, ale artysta? Jeśli już poruszyliśmy „u”, to jest o czym mówić. Ostatnio w mediach panuje prawdziwy boom na powszechne zastępowanie w przez u. Przyczyny nie szukaj! Nasze media, niestety, lubią coś podchwycić, nie zagłębiając się w istotę czy znaczenie słowa, i zacząć je odmieniać na prawo i lewo, wzdłuż i wszerz. Tak jak kiedyś chwycili się słowa narazi i zaczęli je wciskać wszędzie, zastępując nim słowo teraz, podczas gdy w rzeczywistości słowo narazi oznacza na razie. I tak wyszło: Na razie komisja zajmuje się badaniem przyczyny wypadku. A czymże ona będzie zajmować się potem, jeśli została stworzona specjalnie do wyjaśnienia tych przyczyn? Teraz już nie tylko dziennikarze, ale niestety także niektórzy językoznawcy zdecydowali, że we wszystkich przypadkach w można zastąpić przez u: używać, upocić się, usynowić, usynowić (córkę), — jeszcze jakoś są odbierane. Ale: usychać, usypywać, uprzejmy, ubierać, zdążać, wozić, zgadnąć… — to już w jakim języku? A tymi słowami-potworkami obfitują materiały dziennikarskie, a nawet artykuły naukowe.
Inne niuanse tłumaczenia Po jakiemu mówimy? Tutaj chodzi o to, że w języku ukraińskim należy rozróżniać pytania do przysłówków jak? (wysoko, szybko, głośno, szeroko) i pytania po jakiemu?: po mojemu, po waszemu, dlatego też po ukraińsku, po ojcowsku. Do tego samego rozdziału można zaliczyć pytanie Która godzina? (nie jaka?), W którym pokoju mieszkasz? — W dziesiątym; W jakim pokoju mieszkasz? — W dużym i jasnym.
Ukraińcy często (widać to w różnych wywiadach, artykułach naukowych czy po prostu wpisach na Facebooku), gdy zachodzi potrzeba wypowiedzenia się o wzajemnych relacjach, mówią „polsko-ukraiński”: współpraca, umowa, granica czy sojusz. Aby uświadomić sobie wagę problemu, warto z przykrością zaznaczyć, że tak pisze na swojej stronie na FB Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej, tak nawet nazywa się w ukraińskiej wersji Polsko-Ukraińska Izba Gospodarcza, Polsko-Ukraińska ugoda hadziacka; Wyzwania dialogu polsko-ukraińskiego (Patriarchat); radiosvoboda.org, zik.ua, vholos.ua, dt.ua piszą o polsko-ukraińskich relacjach. Tymczasem twierdzimy, że żaden Polak nie powiedziałby ukraińsko-polska współpraca czy relacje czy stowarzyszenie. Nawet by mu to nie przyszło do głowy. Polacy (i nie tylko) zawsze na pierwszym miejscu stawiają swój naród, swoje państwo. Profesor Ołeksandra Serbenska wspomniała kiedyś w rozmowie, że przy trzecim rozbiorze Polski (1795) ktoś powiedział, że „Polska nigdy nie zniknie z mapy świata, bo Polacy mają ją w sercu”. My zaś, Ukraińcy, nie jesteśmy jeszcze w pełni ukształtowanym narodem, szarpiemy się z boku na bok w poszukiwaniu swojej tożsamości. I często gęsto zamiast utwierdzania swoich reguł, norm, zasad, przede wszystkim językowych, chwytamy się cudzego, próbując przyjąć je za ideał. Przykłady? Proszę bardzo! Z najprostszych. Speaker zamiast rzecznika; deadline zamiast terminu; user zamiast użytkownika i cheesecake zamiast sernika! Powszechnie używane dziś słowo „cztywo” (lektura): kryminalne, wieczorne, ciekawe… Nawet cała biblioteka elektroniczna tak się nazywa: chtyvo.org.ua. A skąd takie słowo się wzięło? Przecież w naszym języku są pokrewne pytwo (napój), szytwo (szycie), lytwo (odlew). Naturalnie powinno być czytwo. Dalej — jeszcze gorzej. Ogólnoukraiński festiwal „Knyżkowa Bucza”, nominacja „Kraszca dytiacza knyha” (lepsza książka dziecięca); kraszca ukrainśka muzyka (lepsza ukraińska muzyka); kraszca cinowa propozycija (lepsza oferta cenowa); kraszczyj film roku (lepszy film roku); kraszczyj derżawnyj służboweć (lepszy urzędnik państwowy) i kraszczyj dwirnyk Lwowa (lepszy dozorca Lwowa)… Zgodnie z zasadami, jeśli jest wyższy, dłuższy, grubszy, delikatniejszy, lepszy, to musi być porównanie — niż inny: wyższy ode mnie, dłuższy od Dniepru, delikatniejsza od jedwabiu, odpowiednio — lepszy niż ktoś inny. Jeśli zaś wybieramy lidera, to wtedy tylko i wyłącznie: najlepsza książka, najniższa (a w żadnym wypadku najtańsza) cena, najlepsza muzyka… I najlepszy przekład, czego serdecznie życzę wszystkim kolegom po fachu.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
jako głowę rodziny, kochającego ojca. Włożył w postać własne cechy charakteru. Irma Witowska, aktorka, wykonawczyni roli Olgi Petlury: — Jeśli inni bohaterowie mieli określone pierwowzory, to mnie i Wiktorii Janczuk (Lesia Petlura) przypadła misja stworzenia rodziny głównego bohatera. O mojej postaci wiadomo bardzo niewiele. Przy tworzeniu charakteru Olgi decydująca dla mnie była scena, kiedy Murawjow przychodzi do Kijowa. Przypomniałam sobie Majdan, tituszki, które stały na podwórkach. Miałam wtedy też małe dziecko. Jako aktorka starałam się odzwierciedlić swój strach, który przeżyłam w tamtym czasie. Właściwie moja bohaterka ma prawo do słabości. Olga Petlura o osiemnaście lat przeżyła swoją córkę. Te lata nie są pokazane w filmie, ale zapewne były to najstraszniejsze lata jej życia. Dlatego postanowiłam uczynić swoją bohaterkę bardziej uczuciową w tych okresach, kiedy jeszcze żyła pełnią życia. — Bardzo znamienne — podsumował Serhij Neretin, pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina — że obraz wchodzi na ekrany w 90. rocznicę Studia Filmowego imienia Ołeksandra Dowżenki. Ten film to nowy początek w życiu studia filmowego, które przez długi czas nie miało wielkich projektów. Obecnie opracowywany jest program kompleksowego wsparcia wszystkich państwowych studiów filmowych. Ten projekt zwiastuje odrodzenie przynajmniej jednego państwowego studia filmowego, które było kolebką całej ukraińskiej kinematografii. Główną misją filmów historycznych jest przywracanie widzom naszych postaci historycznych. W 2018 roku wyszło już kilka filmów poświęconych takim osobistościom. Mam nadzieję, że po wejściu tego filmu do kin więcej ludzi będzie interesować się tym, kim był Symon Petlura. Ołeś Janczuk w swoich filmach nie po raz pierwszy podejmuje się naświetlania białych plam ukraińskiej historii. Było to bardzo ważne dla twórców „Tajemnego…” i w tym filmie. Przez wiele dziesięcioleci władza sowiecka próbowała napiętnować Symona Petlurę, którego postać stała się symbolem krwiożerczego nacjonalizmu. Autorzy objechali z filmem 5 ukraińskich miast i przekonali się: większość ludzi, zwłaszcza młodzież, bardzo słabo zna historię. Najtrudniej jest zmienić ludzką świadomość. To właśnie próbują teraz naprawić. festiwal filmowy w Toronto do 16 września. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO
Машинний переклад
Fabuła filmu obejmuje okres życia Symona Petlury, głównego atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej, jednego z liderów Dyrektoriatu URL, kiedy przebywał na emigracji w Paryżu, aż do dnia, w którym zabił go Samuel Schwartzbard. Historia opowiada nie tylko o planie zgładzenia Petlury, ale także o ostatnich dniach jego życia. Pokazano również krótki okres URL, kiedy Ukraina zdobyła niepodległość, lecz nie zdołała jej obronić przed rosyjskim okupantem. Mychajło Szajewycz, Ołeksandr Szewczenko oraz Ołeś Janczuk przez sześć lat pracowali nad scenariuszem filmu. Konsultantem historycznym był Wołodymyr Serhijczuk. Zdjęcia rozpoczęły się pod koniec lutego 2017 roku w Kijowie. W czerwcu tego samego roku poszczególne epizody filmu kręcono we Lwowie, w szczególności w jednej z sal apelacyjnego sądu gospodarczego oraz w pałacu Potockich. Do szerokiej dystrybucji film wszedł 5 września. W przeddzień ogólnoukraińskiej premiery twórcy obrazu spotkali się z przedstawicielami mediów, opowiedzieli o pracy nad filmem. Ołeś Janczuk, reżyser, scenarzysta i producent, od razu zaznaczył, że film zostanie pokazany praktycznie we wszystkich obwodach Ukrainy, w tym także w donieckim (Mariupolu, Słowiańsku i Bachmucie). Łącznie będzie to 155 kin, z nich 20 kin w Kijowie, 6 w Charkowie, 5 we Lwowie, 4 w Czerniowcach. „Od mamy, nauczycielki historii – opowiedział reżyser Janczuk – przejąłem zamiłowanie do historii na poziomie genetycznym. Wszystkie moje filmy poświęcone są historii Ukrainy. Dziesięć lat temu mój film „Władyka Andriej” został zaproszony do udziału w ukraińskim programie festiwalu w Cannes. Wcześniej nigdy nie byłem we Francji. Leciałem do Nicei przez Paryż, przyjaciele zaproponowali wycieczkę po mieście. Na ulicy Rossin, gdzie znajduje się restauracja „Chartier Bouillon”, staliśmy w miejscu zabójstwa Symona Petlury. Niezwykle emocjonalnie przeżyłem to wydarzenie w swojej wyobraźni. A pół roku później zaproszono mnie do Paryża na kolejny festiwal z moim filmem „Głód 1933”. Znów poszedłem na tę ulicę i poczułem, że ten temat zaczął mnie przyciągać. Zacząłem interesować się ukraińską emigracją. Potem pojawił się pomysł stworzenia filmu o krótkim okresie URL i o przywódcy Symonie Petlurze. Kiedy Petlura przebywał na emigracji, był niczym premier na wygnaniu. Wielu ukraińskich wygnańców wierzyło, że jeszcze wrócą na Ukrainę, która stanie się niepodległa. Po zgładzeniu Petlury wszyscy zrozumieli, że nikt nigdzie nie wróci. Oczywiście mamy wiele przyczyn klęski URL. Ententa faktycznie nie wsparła walki wyzwoleńczej Ukraińców. Kraj był wykrwawiony i skrajnie zmęczony wojną. Z początkiem okupacji Ukrainy przez bolszewicką Rosję miała miejsce masowa emigracja, wielu ludzi wyjechało do Europy, USA, Kanady, Australii. Jednolity front niszczyły konflikty między Wynnyczenką a Petlurą. Wynnyczenko wyznawał poglądy socjalistyczne i liberalne. Uważał, że nie potrzebujemy potężnej armii. Przypomnijmy historię sprzed czterech lat, kiedy my również praktycznie nie mieliśmy armii, co wiarołomnie wykorzystał północny sąsiad”. Ołeś Janczuk, opowiadając o niektórych momentach pracy nad filmem, zauważył, że nie lubi, gdy aktorzy grają. „Lubię, gdy przeżywają swoją rolę. W naszym obrazie zagrało 20 artystów ludowych Ukrainy i wszyscy przechodzili przesłuchania. I nie dlatego, że im nie ufałem. Po prostu chciałem się upewnić, że to ich role. Film został już zaproszony na jeden międzynarodowy festiwal. Złożono wnioski o udział w jeszcze kilku festiwalach. Pomoc w zdjęciach do filmu udzieliła światowa społeczność ukraińska. To nasz czwarty wspólny projekt z Ukraińskim Komitetem Kongresowym Ameryki. Zatem naturalne jest, że premiery zaplanowano także w Ameryce Północnej. Film będzie również wyświetlany w Australii, ponieważ ukraińska społeczność tego kraju również finansowo wsparła powstanie tego obrazu. Mamy propozycje pokazu w Austrii”. Wołodymyr Serhijczuk, główny konsultant historyczny, profesor, bardziej szczegółowo zatrzymał się na charakterystyce głównego bohatera filmu i okolicznościach, w których żył: „Ostatnie trzydzieści lat Petlura jest dla mnie największym ukraińskim mężem stanu XX wieku. Właśnie wtedy otwarto tajne archiwa i zobaczyłem dokumenty o rozwiązaniu przez Petlurę jednostki wojskowej za to, że dopuściła się żydowskich pogromów w Berdyczowie, a także odezwy do wojska, w których wzywał, by nie czynić bezprawia. Zrozumiałem, jak bardzo jest to humanistyczny człowiek, który odnosił się z szacunkiem do wszystkich narodów. Z drugiej strony to mąż stanu, który wiedział, że bez własnej armii narodowej nie będzie ukraińskiego państwa. Tworzył tę armię, pomagał tworzyć państwowość sąsiadom. Kiedy w 1917 roku Rząd Tymczasowy zarządził rozpędzenie fińskiego parlamentu, bo Finowie domagali się samodzielności, Petlura jako przewodniczący Ukraińskiego Komitetu Wojskowego zabronił ukrainizowanym jednostkom Frontu Północnego i okrętom Floty Bałtyckiej szturmować ten parlament. Dzięki jego woli politycznej Finowie mogli kontynuować budowę państwowości. Symon Petlura do końca był ze swoim narodem, ze swoją armią. Nie uciekł w trudnych chwilach”. Serhij Frołow, aktor, odtwórca roli Symona Petlury: „Na planie filmowym spotkałem artystów ludowych Ukrainy Bohdana Beniuka i Jewhena Nyszczuka, wiele się od nich nauczyłem, za co jestem im niezwykle wdzięczny. Przejrzałem, jak wizerunek Petlury wcielano na ekranie, począwszy od 1924 roku. We wszystkich filmach ten wizerunek przedstawiano jako agresywny. Ja natomiast dążyłem do tego, by zrobić to inaczej. Odbijałem się od nauki Petlury w seminarium, starałem się spojrzeć na niego... Film „Donbas” reżysera Serhija Łoznycy zaprezentowano w programie Contemporary World Cinema (Współczesne młode kino). Zaplanowano cztery pokazy filmu. Film „Kobieta idzie na wojnę” reżysera Benedikta Erlingssona wszedł do programu Discovery (Odkrycia). Obraz ma zostać pokazany trzykrotnie. Oba filmy zostały stworzone przez międzynarodowe zespoły przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Światowe premiery tych obrazów odbyły się w ramach programów konkursowych tegorocznego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes, gdzie zdobyły swoje pierwsze nagrody. W skład ukraińskiej delegacji w Toronto weszło 16 uczestników, którzy prezentują Ukrainę jako perspektywiczny kierunek w produkcji filmowej: opowiadają o nowościach w ustawodawstwie, zapoznają z możliwościami produkcji i różnorodnością lokacji na Ukrainie. Na czele ukraińskiej delegacji stanęła przedstawicielka literackiego amerykańskiego centrum „PEN American Center” Polina Kowalowa. Trwać będzie Międzynarodowy Festiwal Filmowy... Do krajowej dystrybucji wszedł ukraiński historyczno-biograficzny film „Tajemny dziennik Symona Petlury” reżysera Ołesia Janczuka według scenariusza Mychajła Szajewycza.
Машинний переклад
Trwa najważniejsze forum filmowe Ameryki Północnej — 43. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Toronto. Ukraina na tym festiwalu jest reprezentowana przez dwa filmy w oficjalnych programach festiwalu oraz stoisko ukraińskie w jego sekcji przemysłowej. Przewodniczący Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina Pyłyp Illenko, który powiedział: „Ogółem w ramach sekcji przemysłowej działa 19 stoisk narodowych, a Ukraina jest reprezentowana już drugi rok z rzędu. Tym razem delegacja ukraińska znacząco się powiększyła i już rozpoczęła pracę na jednej z najważniejszych platform profesjonalnych w Ameryce Północnej”. Już 7 września na uczestników rynku filmowego czekał Breakfast at TIFF — śniadanie „Ukraine Is Your Destination”, zorganizowane przez Ogólnoukraińską Fundację Charytatywną Ihora Jankowskiego wspólnie z Państwową Agencją Ukrainy ds. Kina. Wydarzenie przeprowadzono w celu zapoznania się i nawiązania współpracy z międzynarodowymi producentami oraz wiodącymi kanadyjskimi organizacjami filmowymi. Podczas wydarzenia odbyła się również prezentacja możliwości współczesnego ukraińskiego przemysłu filmowego. W ramach pracy stoiska ukraińskiego aktywnie rozpowszechniane są informacje o Ołehu Sencowie z apelem o przyłączanie się do globalnej kampanii #SaveOlegSentsov. W szczególności odbyła się konferencja dokumentalna poświęcona tematowi Sencowa. Prelegentami wydarzenia zostali reżyser Serhij Łoznycia oraz przedstawicielka międzynarodowej organizacji „Human Rights Watch” Tania Cooper. Uczestnicy festiwalu filmowego
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
odbywały się po II wojnie światowej, walka wyzwoleńcza „leśnych braci”, współbrzmią z naszą historią, naszą walką wyzwoleńczą. Dla mnie ważnym tematem podczas pracy nad spektaklem był problem wyboru — czy jesteś po stronie dobra, czy zła. Znajdujemy się w procesie walki wyzwoleńczej, nasi chłopcy, którzy walczą na wschodzie, swój wybór już dokonali. Jesteśmy za godnym państwem, za swoim językiem, swoją kulturą, swoim narodem! I dlatego dla mnie ta praca jest bardzo ważna” — wyznał Anatolij Hnatiuk. — Oczywiście, jesteśmy adwokatami swojej pracy, adwokatami swojego spektaklu. Bardzo chcemy, aby wszystko, co się w nim znajduje, poruszyło duszę każdego człowieka. Aby każdy człowiek zastanowił się
Машинний переклад
W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki otwarto 99. sezon teatralny. Z tej okazji odbyło się spotkanie kierownictwa i aktorów z przedstawicielami mediów dotyczące pracy teatru w nowym sezonie. O tym, jakich niespodzianek należy się spodziewać, opowiedzieli dyrektor generalny i dyrektor artystyczny teatru Mychajło Zacharewycz oraz główny reżyser Dmytro Bohomazow. Kolejna premiera odbędzie się na Scenie Kameralnej teatru. Ołeh Ilcyn wystawi spektakl „Demiurg” na podstawie utworów Bruno Schulza. Na dużej scenie artysta i reżyser Serhij Masłobojszczykow przygotuje do wystawienia „Pieśń lasu” Łesi Ukrainki. Inny przygotowywany spektakl to „Edith Piaf-2” według sztuki Jurija Rybczynskiego w reżyserii Dmytra Cyrypiuka. Aktorka teatru Wiktorija Wasalatii brała niedawno udział w prestiżowym konkursie, gdzie otrzymała prawo wykonywania piosenek Edith. Piosenki te zabrzmią w spektaklu. Znany aktor i reżyser Anatolij Chostikojew przygotuje spektakl „Niewymyślona historia”, którego podstawą są jego osobiste spotkania oraz utwory Hryhorija Tiutiunnyka. Dmytra Bohomazowa zainteresowała sztuka Williama Shakespeare’a „Koriolan”. Inscenizacja zostanie zrealizowana na podstawie przekładu Dmytra Pawłyczki. Odeski reżyser Iwan Urywski wystawi „Łymeriwnę” Panasa Myrnego. Petro Ilczenko pracuje nad sentymentalną historią o ludziach starszego pokolenia „Obcy wśród nas”. Teatr aktywnie przygotowuje się do stulecia, które będzie obchodzone w przyszłym sezonie teatralnym. Zaplanowano wydanie katalogu, w którym zaprezentowane zostaną prace frankowców z ostatnich pięciu lat, a także trzy nowe książki poświęcone teatrowi. Trwają rozmowy w sprawie zaproszenia do współpracy z teatrem znanych reżyserów z Litwy i Węgier. Przygotowywany jest wyjazd ze spektaklami do Mariupola. Przedstawiono również nowy spektakl — „Oczyszczenie” w przekładzie z angielskiego Tetiany Nekriacz. Utwór o tym samym tytule zapoznaje ukraińskich widzów z mało znanym nurtem współczesnej literatury fińskiej. Jego autorka Sofi Oksanen to fińska pisarka, która urodziła się i wychowała w fińsko-estońskiej rodzinie w środkowej Finlandii (ojciec jest Finem, matka Estonką, która w latach 70. wyemigrowała do Finlandii). Opowieści rodziców oraz letnie wakacje, które przyszła pisarka spędzała w Estonii u babci, stały się powodem do napisania szeregu utworów poświęconych trudnej historii Estonii. Początkowo Sofi stworzyła sztukę „Oczyszczenie”, a później pojawiło się pragnienie dalszej pracy, co doprowadziło do powstania powieści pod tym samym tytułem, która stała się bestsellerem i przyniosła autorce prawdziwą sławę oraz mnóstwo prestiżowych nagród literackich. Temat zniewolenia, znieważania ojczystej ziemi, przemiany człowieka w mankurta bez rodu i pamięci genetycznej stał się wiodącym dla wielu dzieł pisarki. Nad spektaklem pracowała grupa realizatorska pod kierownictwem kanadyjskiego reżysera ukraińskiego pochodzenia Hryhorija Hladija, znanego ze swoich prac aktorskich w latach 90. na scenach teatrów Kijowa, w szczególności Młodzieżowego, obecnie Młodego, teatru Iwana Franki oraz ukraińskiego kina. W nowym spektaklu występują artyści ludowi Ukrainy Polina Łazowa, Ołena Chochłatkina, Wasyl Mazur, Anatolij Hnatiuk, Ostap Stupka; zasłużeni artyści Ksenija Basza-Dowżenko, Ołeksandr Łohinow i inni. Scenografem jest Wołodymyr Kowalczuk. „Inscenizacja Hryhorija Hladija jest mi bliska tym, że wydarzenia z życia tej estońskiej rodziny, to jak się ona toczyła, jak żyje, jak my wszyscy żyjemy. Ponieważ istnieje los człowieka, los kraju, los narodu. Wkładaliśmy nasze dusze w ten spektakl. A jaki będzie rezultat, pokaże czas” — zaznaczyła Polina Łazowa. „Chcę podziękować Hryhorijowi Hladijowi za zagraniczne doświadczenie. Jest ono dla nas bardzo cenne. Jestem wdzięczny artyście Wołodymyrowi Kowalczukowi, który posiada ogromne europejskie doświadczenie, oraz asystentowi reżysera Dawidowi Petrosjanowi, który przyszedł do nas całkiem niedawno, ale już wystawił dwa spektakle na scenie kameralnej” — zaznaczył Mychajło Zacharewycz. Życzmy sukcesu spektaklowi, niech znajdzie swojego widza i na długo wejdzie do repertuaru teatru frankowców.
Машинний переклад
W Muzeum Hetmaństwa Anna Czuriukina prezentuje malarstwo „Jasna chwila”, a Ołeksandra Didenko — lewkas. Anna Czuriukina w 2009 roku ukończyła Kijowski Narodowy Uniwersytet Kultury i Sztuki. Od 2012 roku jest członkinią Związku Młodych Artystów Ukrainy. Jej płótna wystawiano w Kijowie i Zaporożu, artystka brała udział w różnorodnych konkursach w Niemczech, Szwecji, Turcji, na Łotwie, w Bułgarii, Rosji i, oczywiście, na Ukrainie. Pracuje w stylu impresjonizmu i postimpresjonizmu. Na jej płótnach widać słoneczny Krym, sławną Chortycię i wykwintną Pragę. W dorobku artystki znajduje się również galeria portretów. A. Czuriukina w swojej twórczości nie ominęła także problemów ekologicznych. Jej obraz „GMO” zajął I miejsce na Międzynarodowym Konkursie Malarstwa w Berlinie podczas festiwalu „Dni sztuki słowiańskiej”. Niepowtarzalne krajobrazy Hiszpanii, Włoch i Ukrainy można zobaczyć na wystawie „Paleta uczuć”. Obraz „Magnolia” został namalowany po wizycie w Kijowskim Ogrodzie Botanicznym im. Fomina pod wrażeniem kwitnienia tej czarującej rośliny. Parki Alicante i Walencji (Hiszpania) oczarowały ją egzotyczną przyrodą tego regionu. Tym parkom artystka poświęciła szereg swoich obrazów. Dość długo pracowała nad dziełem „Podwodny świat”, gdyż starała się jak najwierniej oddać te tajemnicze i niezwykłe głębiny. Jedno z głównych miejsc na wystawie zajmuje obraz „Wenecja”. Ołeksandra Didenko. Na otwarcie wystawy zaproszono wielu znanych wykonawców: artystę ludowego Ukrainy Anatolija Wasylenkę, solistkę Charkowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu im. Mykoły Łysenki Ołhę Burłakową, laureatkę konkursów ogólnoukraińskich i międzynarodowych Mariję Szumar, artystkę studia operowego Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego Iwannę Bebeszko, artystę grafika, poetę, muzyka, wykonawcę piosenki autorskiej Żorża Szanajewa, prezenterkę telewizyjną i radiową Hannę Nabokową. Utalentowani wykonawcy przedstawili ciekawą i różnorodną oprawę koncertową. *** Ołeksandra Didenko urodziła się w Kijowie. Zaczęła rysować jeszcze we wczesnym dzieciństwie. Kiedy dziewczynka miała 10 lat, rodzice zapisali ją do dziecięcej szkoły plastycznej. Potem była nauka na wydziale malarstwa monumentalnego Kijowskiego Technikum Artystyczno-Przemysłowego (nauczyciele Ołena Władymirowa i Wołodymyr Prochorow) oraz w Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Wzornictwa imienia Mychajła Bojczuka na kierunku sztuka sakralna. Po ukończeniu instytutu artystka bierze aktywny udział w wystawach zbiorowych i organizuje indywidualne. W dorobku twórczym Ołeksandry Didenko znajdują się zarówno prace monumentalne, jak i sztalugowe. Pracując w różnych technikach, najczęściej sięga po lewkas, malarstwo akwarelowe i olejne, monotypię oraz batik. W pracach artystki można dostrzec pociąg do stylu modern, którego cechami charakterystycznymi są estetyzm, symbolizm, dialog kultur, wyrazistość form i dekoracyjność. Jednocześnie właściwa jest dla niej konstruktywna budowa kompozycyjna, jej graficzna podstawa, dynamiczny ruch linii, modelowanie form za pomocą wyraźnych płaszczyznowych pociągnięć pędzla. Autorka poświęca szczególną uwagę każdemu detalowi: wśród ulubionych motywów są małe owady i egzotyczne zwierzęta, codzienne realia i fantastyczne obrazy. Symboliczność to jedna z charakterystycznych cech artystki. Uwagę przyciąga fakturalność prac w połączeniu z ciekawą formą materiału (deski), wykorzystanie różnych elementów: nakrętek ze starych drzwi, kluczy, zegarków, guzików, kawałków tkanin, koronek, skóry, futra, gazet, muszli, ceramicznych odłamków itp. Wśród stworzonych przez artystkę dzieł są ikony do wielkiego pięciokondygnacyjnego ikonostasu cerkwi Narodzenia Bogurodzicy we wsi Charkiwci w rejonie hadziackim, w obwodzie połtawskim. Brała udział w malowidłach Soboru Zaśnięcia Matki Bożej w Ławrze Peczerskiej, soboru w Pustelni Kitajewskiej oraz świątyń prawosławnych w Odessie. Wykonała malarstwo dekoracyjno-monumentalne w dziecięcej przychodni nr 1 w rejonie obołońskim stolicy. Ołeksandra wykłada również rysunek, malarstwo i kompozycję w dziecięcej szkole sztuki. Czuje każde dziecko, stara się wyłonić twórcze zalążki, rozwinąć je i dać edukację artystyczną. Proces nauczania odbywa się z uwzględnieniem potrzeb, możliwości, charakteru i temperamentu poszczególnego ucznia. Dla niej każde dziecko jest unikalne, gdyż jest osobowością, która ma własne widzenie świata. I prawdopodobnie dlatego jej uczniowie mają tak ciekawe, niepowtarzalne, niepodobne do innych prace, które są wyróżniane na konkursach i wystawach. Wśród zaprezentowanych na nowej wystawie prac szczególną uwagę przyciągają obrazy „Brama nieśmiertelności”, „Zakukała kukułeczka…”, „Ptak”, „Dziewczyna słońca”, „Święto”, „Droga do świątyni”, „Marzenia dziewczęce”.
Машинний переклад
W Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej otwarto wystawę patchworku Olhy Kozyckiej „Geometria kolorów”. Ta wystawa to część wielkiego projektu, który trwa już ponad dziesięć lat. Wydarzenie stało się logicznym ciągiem dalszym cyklu wystaw indywidualnych mistrzyń patchworku, które nie po raz pierwszy odbywają się jesienią w Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej. Wszystkie te projekty są „dzieckiem” Ogólnoukraińskiego Festiwalu szycia łatkowego, zapoczątkowanego przez Switłanę Doleśko ponad 10 lat temu. Swoją ekspozycję nazwała „Geometria kolorów”.
W patchworku istnieje wiele stylów. Jest klasyczny patchwork geometryczny, a jest art-patchwork. Istnieją różne techniki — aplikacja, plecenie…
„Preferuję klasyczny patchwork. Prace powstają przeważnie z figur geometrycznych, a moją ulubioną figurą jest sześciokąt. Geometria kolorów — to kiedy do geometrii dochodzą jeszcze kolory. Z tego samego bloku można otrzymać zupełnie różne konfiguracje, będzie zupełnie inny obraz. Może pojawić się głębia, objętość. Gdzieniegdzie wychodzą bryłowe figury, gdzie indziej ciekawe kalejdoskopy. Kiedy bierze się figury z jednakowymi fragmentami, powstają nowe wzory” — podzieliła się myślami artystka.
Na motywach ukraińskiej twórczości ludowo-poetyckiej Olha Kozycka stworzyła swoje prace „Chutir”, „Bożonarodzeniowe kolory”; różnorodność barw uderza w płótnach „Magia miłości”, „Ogniste kwiaty”, „Lucy Boston”, „Kosmos”; czarująca uroda przyrody oddana jest w wyrobach „Wrzesień”, „Kwiatowa paleta”, „Myśliwskie”. Na wystawie zaprezentowano także prace uczennic Olhy Kozyckiej Halyny Korolowej i Natalii Kotiuk.
Stronę przygotował Eduard Owczarenko
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Ludowy amatorski dziewczęcy zespół wokalny „Romaszka” Pałacu Kultury miasta Chodorów pod kierownictwem Uliany Łewyckiej wsparł patriotyczne uniesienie festiwalu ukraińską pieśnią ludową „Oj tam u łuzi”. A już kolejny utwór muzyczny połączył wszystkich w jedną chrześcijańską rodzinę. Chór „TeDeum” cerkwi świętego Mikołaja miasta Radziechowa (kier. Maria Pawko) swoim występem modlił się za każdego obecnego, wszak na placu byli ich rodzice i dzieci, przyjaciele i znajomi — liczna społeczność radziechowska. Ludowy chór „Proświta” Czerwonogradzkiego Domu Ludowego pod kierownictwem Olhy Babskiej, dla uczczenia sławnego jubileuszu proświtańskiego, wykonał, oprócz pieśni duchowej, Hymn „Proświty”, który podchwycili wszyscy proświtańcy. Obecnych powitali: Jarosław Pitko — przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Mychajło Bondar — deputowany ludowy Ukrainy, ksiądz proboszcz cerkwi św. Mikołaja ks. Wołodymyr Caryk oraz przewodniczący Radziechowskiego Oddziału Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Jurij Suchar. Wszystkim uczestnikom festiwalu wręczono dyplomy. Jarosław Pitko, przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zaznaczył: „Festiwal będziemy przeprowadzać corocznie w różnych miastach i rejonach obwodu. Ważne jest, aby do przeprowadzania tego wydarzenia włączać jak najwięcej uczestników. To kształtuje poczucie jedności wokół realizacji konkretnej sprawy”. Służba prasowa Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Машинний переклад
W ramach projektu „Światło Proświty” 26 sierpnia 2018 roku w Radziechowie odbył się I otwarty festiwal pieśni duchowej i patriotycznej „Bóg i Ukraina, Cerkiew i „Proświta”, poświęcony 150-leciu „Proświty” oraz 100-leciu cerkwi świętego Mikołaja. Wydarzenie rozpoczęło się uroczystą Liturgią w Świątyni św. Mikołaja. Po nabożeństwie — program festiwalowy. Z wielu zakątków obwodu przybyło ponad 300 uczestników festiwalu. Plac został ozdobiony stoiskami z historią Radziechowskiej „Proświty” (autorzy: Ihor Hilewycz – kandydat nauk historycznych, asystent katedry etnologii Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki oraz Andrij Rurka — historyk, krajoznawca). Na scenę wychodziły zespoły chóralne, zespoły wokalne, soliści, recytatorzy. Muzyka duchowa przeplatała się z patriotycznymi pieśniami, wierszami, faktami historycznymi, które były wygłaszane przez prowadzących święto Switłanę Jermiłową oraz Petra Jendżijewskiego. Każdy wykonywany utwór — prawdziwa rozkosz dla duszy. Zespół chóralny „Swiato” cerkwi świętego Mikołaja (regent Roman Hrabowyj) wywołał zachwyt obecnych: chór Domu Ludowego wsi Wełyke Kołodno w rejonie kamionecko-buskim (kier. Roman Łoza) zachwycił kunsztem i subtelnym wykonaniem utworów; męski kwartet cerkwi świętego Mikołaja miasta Radziechowa pod kierownictwem Petra Jendżijewskiego zademonstrował profesjonalizm aranżacji oraz brzmienie zespołowe — chłopcy włożyli w pieśń duszę i otrzymali gromkie brawa. Solista Lwowskiej Opery Narodowej im. Sołomii Kruszelnyćkiej, zasłużony artysta Ukrainy Roman Kowalczuk wywołał patriotyczne uniesienie autorskim utworem „Armia UPA”. A pieśń O. Biłasza i D. Pawłyczki „Dwa kolory” z zasłużonym artystą śpiewali wszyscy obecni. Młodzieżowy chór cerkwi świętego Archanioła Michała z miasteczka Zapytów pod kierownictwem Marii Mandzak, ofiarowując modlitwę parafianom podczas św. Liturgii, wywołał zachwyt publiczności. Męska grupa wokalna „Proświta” wsi Sabaniwka w rejonie radziechowskim (kier. Wasyl Poznański) wywołała łzy, gdyż opowiedziała swoim występem o naszych stratach na wojnie. Męskie głosy w jednym porywie zlały się i wydawało się, że przemawiają do nas ci, którzy walczyli i kontynuują walkę o nasze państwo. Lwowski Oddział Obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki prezentuje projekt artystyczny „Światło Proświty”. Celem projektu jest kształtowanie świadomości narodowej poprzez popularyzację ukraińskiej pieśni, słowa, sztuki, zachowanie pamięci historycznej, utwierdzanie tradycji narodowych, poszukiwanie i wspieranie utalentowanej młodzieży. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pavlo MOWCZAN
na periodyki według drukowanego na periodyki według drukowanego
Машинний переклад
P.o. redaktora naczelnego Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetyana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Mega-Polihraf», 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Łączny nakład we wrześniu — 12 800
Машинний переклад