Fotokolaż Ołeksandra Lytwynenki
I
Rok czterdziesty piąty. Kwiecień. Noc zimna.
W powietrzu snują się wrzeciona śniegu.
Rój Sorokatego śpi na ziemi:
sami Dmytrowie, Petrowie i Wasylowie.
Dwunastu. Ze Stopczatowa i Kluczewa.
Już nie mają imion. Są drzewami.
Czereśnia, Wiśnia, Grusza, Wiąz, Klon,
a imię jest wśród nich tylko jedno:
to Doroszenko. Nazwisko przybrane,
narodzone z dziecięcego natchnienia,
z moich książek wyczytane imię. To ja,
trudne stopczatowskie chłopię.
To ja leżę tu z przyjaciółmi na igliwiu,
w szyku bojowym setki,
patrzę w niebo, wiem, gdzie jesteśmy,
ale nie wiem, gdzie jest moje życie.
Mam szesnaście lat. Matka moja, matka
mnie powstrzymywała, nie puszczała z chaty,
a ja poszedłem, rwałem się w ciemną noc,
choć dobrze wiedziałem, że idę na spotkanie ze śmiercią.
Mojego brata Niemcy rozstrzelali,
a moje serce, wyczerpane od płaczu,
krzyczało: „Idź! Nadeszła twoja pora,
znajdź morderców, pomścij Petra”.
A moi przyjaciele, chłopcy spod Ratundy,
ubrani w swetry i stare bundy,
rówieśnicy moi: Zajaczukowie,
Doliszniakowie i Woloszeniukowie.
Teraz leżę w ziemiance brata,
na świerku, który niedawno ścięto,
a obok broń, lecz moja dusza
boi się jej, bo jest obca.
Ta dziesięciostrzałówka, ten potwór
uderzył mnie w ramię. Wczoraj
uczyliśmy się strzelać. Ramię boli,
a gaj świerkowy kłuje i szeleści.
Nasz roju, pseudonim Sorokatyj,
chłopak przekorny, zadziorny,
żeby ciężki los nas nie gnębił,
czyta nam Jurka Szkrumeliaka*.
I sam pisze wiersze, ku mojemu zdziwieniu,
o tym, jak diabeł przychodził do Stalina,
jak wódz spotkał swego towarzysza,
niech go szlag trafi, i on spłonął.
Sorokatyj był z Ispasa, z rodziny
Hojaniuków. Miał uśmiech dziecka,
a ja czytałem mu swoje wiersze,
idąc za nim w nieprzeniknioną ciemność.
Ciąg dalszy na s. 8–9
Машинний переклад
Mówi się, że najefektowniej formułę „im większe kłamstwo, tym chętniej w nie wierzą” uspołecznił hitlerowski minister propagandy Goebbels, a najskuteczniej i z światowym rozmachem wykorzystali ją do oszukiwania ludzkości komuniści ZSRR. Prawdopodobnie tak jest, wszak na mapie świata nie ma już imperium zła, a jego tradycje tworzenia mitów nie znikają nawet w czasach poradzieckich. Z nową siłą obecnie aktywizują je politycy, zwłaszcza podczas wyboru wektora integracji i zbliżania się szczytu w Wilnie, na którym Ukraina ma zawrzeć umowę stowarzyszeniową z Unią Europejską. Stepan WOWKANYCZ, doktor nauk ekonomicznych, profesor, członek korespondent Ukraińskiej Akademii Informatyki, członek rzeczywisty Papieskiej Akademii Nauk Społecznych (Watykan), starszy pracownik naukowy Instytutu Badań Regionalnych NAN Ukrainy, m. Lwów. Jakkolwiek by nie wyglądała kuchnia nowych mitologemów, jednak słuchając naszych czy to prorządowych, czy to opozycyjnych polityków, jakoś trudno uwierzyć, że na przykład Julia Wołodymyriwna, będąc premierem, w przededniu swojego przyszłego zamysłu zajęcia najwyższego stanowiska państwowego, zawarła w Moskwie z Władimirem Putinem zgubną dla Ukrainy umowę gazową tylko po to, aby skłonić obecny rząd prezydenta Janukowycza do zintensyfikowania polityki eurointegracyjnej. Jeśli tak, to jest ona rzeczywiście człowiekiem z cyfrowym myśleniem i z prognozującym zasięgiem perspektywy jeszcze dalszej niż budowa komunizmu! Z kolei trudno przyjąć legendę, że były kagebista, a dziś prezydent Federacji Rosyjskiej Putin, wcale nie jest przeciwny temu, aby Ukraina wstępowała do UE. Wychodzi na to, że wręcz przeciwnie, on tylko chce jej pomóc w tej jej suwerennej sprawie. A mianowicie: aby Ukraina przed zawarciem umowy stowarzyszeniowej z UE przyłączyła się do Unii Celnej. A tam, powiadają, oni razem z Rosją (i tylko w unii z nią, wszak bez zjednoczenia ze „starszym” bratem o niej nie może być mowy) zdołają wybić od UE o wiele więcej ulg, aniżeli mała, samodzielna i osamotniona Ukraina. A wojny gazowe, serowo-mleczne, czekoladowe i inne Rosja prowadzi tylko po to, aby przekonać Ukraińców o konieczności szybszego wstąpienia Ukrainy do UE. Najwyraźniej dlatego Putin, jak swego czasu Borys Jelcyn, każdego ranka pyta swojego ministra z ukraińskim nazwiskiem Oniszczenkę: co ty jeszcze na cle zrobiłeś dla Ukrainy? W tym kontekście nie powstają żadne wątpliwości co do rozpowszechnianego rzekomo przez ukraińskich komunistów twierdzenia, że Stalin w 1939 roku zawarł umowę z Hitlerem, bo pragnął pomóc Ukraińcom zrealizować ważny składnik ich idei narodowej — jak najszybciej zakończyć sobornizację samodzielnego państwa ukraińskiego i „zintegrować” je w skład najbardziej przodującego i najbardziej demokratycznego na świecie kraju robotniczo-chłopskiego. Prawda, wtedy o referendum pracujących jako nosicieli władzy jakoś nie było mowy. Zresztą analiza pozytywów i negatywów dobrowolno-przymusowej „integracji” była wyraźnie zbędna, a w konsekwencji stała się zbyt przejrzysta, jak i sama towarzysząca jej „migracja” bolszewików na Zachód, a Ukraińców — na Sybir. Dlaczego tak szybko zapomina się imperialną mitotwórczość, tak trudno wnikamy w jej zaborczą istotę jako dźwignię „ogłupiania” przez tak zwaną elitę prostych ludzi, aby ich „zintegrować” w skład imperium, wywyższyć się i zapanować nad nimi, a w konsekwencji ostatecznie „zdekomponować” i pochłonąć ich kraj, zniszczyć rodzimy język, kulturę, ojcowskie tradycje, wartości, zasady, a zdezintegrowawszy naród, narzucić mu swój duchowy świat — „Russkij mir”, Unię Celną, wspólne mistrzostwa w piłce nożnej itd.? Dlaczego nie zastanawiamy się: gdzie jest imperialne kłamstwo, a gdzie ukraińska idea, działanie i sprawa? Gdzie jest niesąsiedzki szantaż Ukrainy, by wygnać jej migrantów z Rosji w przypadku zawarcia przez nią umowy stowarzyszeniowej z UE, a gdzie praca domowa dla ukraińskiego rządu: z rozumem i dobrymi zamiarami opracować na podstawie aksjologicznego (wartościującego) podejścia własną nowoczesną strategię skutecznej polityki migracyjnej, system ideologicznego zabezpieczenia budowy narodowego sobornego państwa, wyboru wektora jego integracji? Kontynuacja tematu w następnym numerze „SP”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
kierowników przedsiębiorstw rolnych wykazało, że (niezależnie od typu i specjalizacji tych ostatnich) 25,3% respondentów uważa sytuację za niesprzyjającą, a 41,6% — za bardzo niesprzyjającą. Pesymizm wiąże się z czynnikami ekonomicznymi. 20% respondentów za jedną z głównych wad uważa niestabilność rynków. W tym roku na nastrojach bardzo odbiły się niskie ceny zbóż. 13% rolników planuje zrezygnować z nierentownych kierunków biznesu, 3% ma zamiar go zamknąć. W szczególności niskie ceny dla konsumentów nie mogą być utrzymywane kosztem producentów warzyw. Według materiałów indeksu owocowo-warzywnego APK-Inform, ziemniaki w pierwszej dekadzie września kosztowały o 55% więcej niż w 2012 roku, cebula podrożała 2,6 raza, buraki — o 70%, marchew o 24%. Zauważywszy, że 97% ziemniaków uprawia ludność wiejska, musimy zrozumieć — takich producentów nie można zmusić do sadzenia ich więcej lub mniej na szkodę sobie, jednak można zachęcić dotacjami (jak robi się wszędzie). Ale na interwencje państwowe dzisiaj (w końcu, jak zawsze) nie ma pieniędzy. W tych prymitywnych współrzędnych społeczno-ekonomicznych, w których miota się nasza gospodarka, żywiołowo formuje się taki punkt skupienia: mniej pieniędzy na dotacje — rzadsza zupa — mniej zostaje tych, którzy chcą jeść; amen. Gdzie kupić pieniądze? Wolumen niezaspokojonego popytu na finansowanie co roku przekracza w sferze rolnej 7 miliardów dolarów, z nich 2,6 miliarda na siew i zbiory. Banki bardzo niechętnie kredytują małych i średnich producentów. Minister polityki rolnej i żywności proponuje zwiększyć podatek od dzierżawy ziemi o 1% i skierować te środki do rady wiejskiej tej wsi, gdzie dzierżawią ziemię: lokalne społeczności otrzymają środki na rozwój infrastruktury. Uczestnicy rynku finansowego bronią swojego wariantu — spółdzielni kredytowych; dzisiaj jest ich 60. Programy tych spółdzielni rozciągają się na osobiste gospodarstwa rolne (pracują bez rejestracji osoby prawnej) oraz drobne gospodarstwa farmerskie (kredytowani są głowy rodzin, a już dalej środki idą na gospodarstwo). Koszt takiego kredytu zależy od jego terminu i rozmiaru (20—30% rocznie). Ale to — krótkoterminowe kredytowanie. Aby zbudować chlewnię, która zwróci się za 5 lat, środki spółdzielni kredytowych są za drogie — można je brać na kilka miesięcy lub na sezon. Prezydent Narodowego Stowarzyszenia Spółdzielni Kredytowych Ukrainy podkreślił: „Jeśli spółdzielnia jest zorganizowana przez spółdzielnię farmerów i sami farmerzy są jej członkami, uwzględnia ona filozofię biznesu rolnego i będzie skuteczna. W innym formacie szczególnych sukcesów nie ma co oczekiwać”. Przeszkadza niedoskonałość ustawodawstwa dotyczącego działalności spółdzielni. Należy przewidzieć i uniemożliwić pojawienie się na tym rynku oszustów. Na Ukrainie półlegalnie działa 50 pseudospółdzielni kredytowych, wykluczonych z rejestru państwowego; ich wkładcy zostają bez swoich pieniędzy. Państwowy Bank Ziemski W lipcu 2012 r. pojawiło się postanowienie Gabinetu Ministrów o utworzeniu Państwowego Banku Ziemskiego. W grudniu tego samego roku nadano mu kapitał zakładowy — 120 mln hrywien kosztem wkładu pieniężnego, a także w postaci działek ziemskich. Bank ma prawo przeprowadzać operacje z działkami ziemskimi; jego właścicielem w 100% jest państwo, a bank nie podlega prywatyzacji. Czy możemy my z wami, doborowe towarzystwo, uwierzyć w to, że dzisiaj coś „w 100% państwowego” w rzeczywistości nie jest czyjąś ukrytą własnością? Oto posłuchajcie: w banku będzie zmienny fundusz z tych ziem, które już zostały rozparcelowane lub sprzedane-kupione; z niego będą sprzedawać ziemie osobom fizycznym — obywatelom Ukrainy. Wykup ziemi od rolników wystartuje dopiero po oficjalnym otwarciu rynku ziemi rolnej, a priorytetowe prawo pierwszych zakupów będzie miał Państwowy Bank Ziemski — i dopiero po tym reszta chętnych. Uwaga! Zgodnie z wcześniej zawartymi umowami warunki dzierżawy nie będą się zmieniać — to dla Tego-sami-wiecie-kogo, a nowe umowy, obiecują nam, będą zawierane przejrzyście — kto nie zdążył, ten spóźnił się. Na koniec porównajmy szalki tej zadziwiającej wagi: statutowe 120 mln hrywien — i ograniczona jedynie „normami przyzwoitej korupcji” możliwość harowania na rynku ziemskim. Ostatnia nowina w tej dziedzinie dotyczy projektu ustawy, zaproponowanego przez Gabinet Ministrów odnośnie „Zaprzestania prawa stałego użytkowania działki ziemskiej w przypadku dobrowolnej rezygnacji” instytutów naukowych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz akademii branżowych „przy obecności zgody prezydium odpowiedniej akademii”. Wyobrażacie sobie, jaka kolejka urzędników naukowych ustawi się na progu Gabinetu Ministrów, żeby radośnie oddać to, co mają pod nogami? Szczególnie wyraźne czyjeś „naukowe” interesy stały się przy już dokonanej ekspropriacji 400 ha ziemi Instytutowi Genetyki i Fizjologii Roślin (którego udana praca hodowlana jest powszechnie znana: zbiór brutto ziarna z odmian tego instytutu w 80% zapewnia ludności Ukrainy żywnościową pszenicę ozimą). Dzikie pole nadciąga na czarnoziemy. Ukraińcy powstali z czarnoziemu Ziemia rolnicza — specyficzny aktyw ekonomiczny: jej podaż jest ograniczona, jednak ona nie starzeje się i (jak i słońce nad nią) nie amortyzuje się; z drugiej strony, ziemię może zabić nieumiejętne czy niedbałe użytkowanie. Jeśli na taśmie produkcyjnej kontrola natychmiast wykrywa brak, to traktorzysta sam orze dalekie pole, wynik jego pracy będzie widać po pół roku. Ziemię najlepiej uprawiać mogą tylko ci, którzy na niej żyją, dlatego problemu ziemi nie można rozwiązać bez ludzi, którzy na niej żyją. Agroholdingi są bardziej produktywne niż tradycyjne gospodarstwa wiejskie, nie dzięki swoim skalom: ich sukcesy opierają się na zarządzaniu, kapitale i nowych technologiach. Jak zachować wieś — nosiciela tradycji narodowych, czyli nieekonomicznych, ale nadzwyczaj ważnych dla społeczeństwa zasad jego istnienia? W nowoczesnym agrobiznesie nie potrzeba wielu rąk do pracy, ale Ukraina potrzebuje wielu ukraińskich głów i dusz. Czy oznacza to, że nasze czarnoziemy — to jeszcze jeden wariant „szkodliwych zasobów”, w sensie społeczno-ekonomicznym tożsamy z koksem i surówką we wschodnich regionach kraju? Z wąskiego punktu widzenia komercyjnego podobieństwo istnieje i właśnie dlatego dzisiaj (w końcu, jak i zawsze) biorą się „za ziemię” zimnymi rę-
Машинний переклад
OJCZYZNA — rodzinny kraj OJCZYZNA — ziemia i majątek, odziedziczone po ojcu Ze słownika
Wołodymyr WOJTENKO, profesor
Mamy i takich strategów, którzy wczoraj dowiedziawszy się, że kłos rośnie nie w dół, a w górę, dzisiaj radośnie krzyczą o tegorocznym 60—65-milionowym zbiorze ziarna. Im więcej hałasu, tym niższe ceny skupu… Wieś milcząco sapie. Wysoki urodzaj zaostrzył dawne biedy: zużycie sprzętu żniwnego (co powoduje utratę zboża), brak elewatorów, wagonów kolejowych, kosztowną logistykę. Na eksporcie ziarna władza spodziewa się zdobyć pieniądze dla budżetu państwa oraz na rekompensaty dla rolników za mizerny utarg na rynku wewnętrznym. Do 1990 r. przy naszych urodzajach muczały, beczały i chrumkały 8,3 mln krów, 8,3 mln owiec i kóz, 19,4 mln świń, 246 mln kur. Dzisiaj ziarno paszowe zwisło. Z bydła rogatego zostało 4,5 mln sztuk, stado mleczne zmniejszyło się do 2,5 mln, reszta także przerzedziła się (chyba że jako tako trzyma się drób). Dla czyjego bydła przeznacza się 50 mln ton ziarna paszowego, jeśli nie mamy siły handlować szynkami, befsztykami i kiełbasami? W strukturze zasiewów klin paszowy z 30 % zwęził się do 8 %. Zamiast tego 3 razy wzrosły powierzchnie pod kukurydzę na ziarno; z powodzeniem wzbogacają eksport i wyczerpują żyzne ziemie rośliny oleiste i techniczne. Eksport ogranicza wewnętrzne spożycie produktów zwierzęcych (na głowę mieszkańca); wielu ludzi musi zadowalać się chlebem, ziemniakami i kaszami.
Ślepy zaułek i poszukiwania wyjścia Za szczyt rozwoju społeczeństwa industrialnego uważa się stan Europy w latach 60. XX wieku. Dalej — przejście do etapu postindustrialnego. Do Europy sprzed pięćdziesięciu lat najbliżej ze wszystkich regionów Ukrainy był i jest Donbas. Jednak dzisiaj jest oczywiste: szanse na jego przejście w wymiar postindustrialny są iluzoryczne. Kijów gasi potencjalne zalążki przyszłości dotacjami budżetowymi dla nierentownych gałęzi ciężkiego przemysłu. Miejscowa doniecka władza kurczowo walczy ze skutkami społecznymi gospodarki, która się wyczerpała. Rozwinięte na wschodzie kraju moce wydobycia i przeróbki kopalin (węgiel, koks, ruda, metal) nie są potrzebne ani Ukrainie, ani rynkowi światowemu. Okazały się zbędne także zasoby pracy, w związku z czym (pod wpływem pośrednich czynników społecznych, ekonomicznych i psychologicznych) populacja strefy przemysłowej wymiera. Kapitał narodowy, już wymiotujący zgromadzonymi pieniędzmi, nie ma bodźców do przejścia od żeliwa do bardziej technologicznej produkcji. Jednak podnieść (za bezcen) to, co pod nogami, chętnych jest niemało. Ziemia — pod nogami. Tereny rekreacyjne na brzegach Dniepru i mórz do narodu Ukrainy już nie należą. W lasach ogromne działki ogrodzone są głuchymi płotami. Przyszła kolej na użytki rolne. I tutaj wspomnijmy Arystotelesa, który rozróżniał dwa rodzaje bogactwa: sumę wartości użytkowych (naturalne, prawdziwe bogactwo) i zgromadzone pieniądze. Bogactwo pierwszego rodzaju ma granicę, którą jest spożycie, a bogactwo pieniężne jest bezgraniczne. Zgodnie z tym mędrzec rozróżniał ekonomię i chrematystykę. Pierwsza jest przedmiotem i jedną z istot szlachetnych ludzkich trosk, druga — nienaturalnym zajęciem człowieka i społeczeństwa; w pewnych okolicznościach ekonomia może częściowo lub całkowicie przekształcać się w chrematystykę… Filozof jak w wodę patrzył, choć nie operował pojęciami łapówki i łapówki zwrotnej.
Ziemia: nie moja, nie nasza, a ich Światowe ceny żywności już pozwoliły naszym żwawym rodakom zarobić na czarnoziemach kilka miliardowych majątków, — a wieś jest poniżej granicy ubóstwa. Setka największych dzierżawców eksploatuje jedną trzecią wszystkich ziem rolniczych. Społeczeństwo musi uświadomić sobie katastrofalną skalę dalszego rozkradania i jego niszczycielskich skutków. W ubiegłym roku saldo handlu zagranicznego produktami rolnymi osiągnęło $10,3 mld. Ukrainie odbierają największy zasób rozwoju. Dzięki korupcyjnym schematom nasza żywność należy do najdroższych w Europie Wschodniej. Prywatna własność ziemi wiekami była we krwi Ukraińców. Kolektywizacja i Hołodomor zachwiały to poczucie, jednak głodne realia ostatniego okresu radzieckiego i całego okresu poradzieckiego z powodzeniem odradzają instynkt właściciela (ten, który pozwala zdobyć i wzmocnić pozycje rynkowe w systemie globalnej konkurencji). Jednak latyfundyzm grozi depopulacją wsi — początkowo przez emigrację, a dalej przez wymieranie. Cała setka oligarchów nie będzie w stanie urodzić tyle dzieci, co miliony samowystarczalnych gospodarstw. Wielkie agroholdingi powinny istnieć w konkurencyjnym środowisku i nie tylko kredyty, procenty i ceny powinny wyznaczać zasady konkurencji. Wiejską Ukrainę trzeba pielęgnować jako nasze odwieczne genetyczne i językowe źródło. W takim kontekście ostatecznie skompromitowali się niektórzy partyjni „ludowcy-rolnicy”, bywając w różnych koalicjach większości i ostatecznie stając się podobnymi do „pana — narodowca” z wiersza Łesi Ukrainki (1906): Nauczę was, jak nawozić Ziemię pod pszenicę. Mówicie, ziemi nie ma? To puste, drobnostki. No, nauczę was, jak należy pilnować lasu… Nie macie już lasu? A idźcie do diabła!
Czy ryczą woły, gdy żłoby pełne? W sierpniu 2013 r. sondaż
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
ki: po prostu pieniądze. Na tej drodze, długo przed rokiem 2077 (w którym rozgrywają się wydarzenia powieści Ju. Szczerbaka „Czas smertochrystów”), czeka nas totalitarne (1), gospodarczo „prawie udane” (2) i pozbawione ukraińskości (3) istnienie. Ale nawet w piekle zdarzają się wyjątki (cytuję): „STREFA ETNICZNEJ KONSOLIDACJI (SEK) była epokowym wynalazkiem byłego lidera MUDA — marksistowsko-ukraińskiego demokratycznego stowarzyszenia, a obecnie — generalnego prokuratora. Stawszy się niemal monopolistycznym teoretykiem kwestii narodowej, wynalazł genialny sposób rozwiązania wszystkich sprzeczności i konfliktów rozwoju etnicznego: na żądanie ukraińskich tubylców, których protesty przeciwko uciskowi narodowemu brzmiały coraz częściej, przeforsował ustawę, zgodnie z którą wszystkim miłośnikom języka, historii i tradycji ukraińskich przydzielano wysepki ziemi, gdzie mogli osiedlać się całymi rodzinami, pracować w rolnictwie, zajmować się rzemiosłem ludowym, rybołówstwem i pszczelarstwem, rodzić dzieci i umierać. Przy cerkwiach istniały szkoły parafialne, w których uczono dzieci czytania i liczenia. Nie było ani gazet, ani telewizji, za to wszystkim pozwalano do woli rozmawiać i modlić się po ukraińsku. Strefy pilnie strzegła żandarmeria. Mieszkańcy SEK-ów mieli prawo wychodzić do „wielkiego świata” raz w roku na termin nie dłuższy niż tydzień, przy istnieniu poważnych powodów. Ucieczki i próby pozostania na zawsze w „wielkim świecie” były surowo karane”. „Liderzy MUDA” byli, są i prawdopodobnie będą w przyszłości, jednak nie jest to jedyny i nawet nie główny problem, gdy mowa o losie ukraińskiej wsi — czyli właściwie Ukrainy. W strukturze gospodarki UE, do której dążymy, na rolnictwo przypada 1,8 %, a w gospodarce USA — 0,8 %. Taki jest globalny trend. My, Ukraina, przez długi czas nie mając i wciąż nie mając sprzyjających warunków do narodowej samoidentyfikacji, musimy znaleźć własną drogę. Nie konserwacja patriarchatu, motyka, sapka i grabie jako dodatek do języka i pieśni — ale też nie forsowne wprowadzanie wszystkich zachodnich wzorców. Nie zerkając zbyt daleko za horyzont, można powiedzieć, że na nadchodzące 10 lat mogłaby nam wystarczyć formuła „1х1х1=10”. Pierwsza jedynka — wszechstronny rozwój hodowli zwierząt. Druga jedynka — spółdzielnia wiejska jako podstawowa struktura do produkcji i przetwórstwa produktów mięsnych i mlecznych z wykorzystaniem surowca poszczególnych gospodarstw domowych. Trzecia jedynka — dotacje państwowe, ukierunkowane na europejskie standardy wsparcia producentów rolnych. Dziesiątka — efekt ekonomiczny wprowadzenia takich działań pod warunkiem, że ich realizację zagwarantuje wystarczająca ilość zebranej (i niesprzedanej za granicę) paszy zbożowej. Na tym właśnie powinien opierać się rozwój ukraińskiej wsi i żywotność ukraińskiego chłopstwa ze wszystkimi atrybutami cywilizacyjnymi dnia dzisiejszego (szkołami, szpitalami, klubami/bibliotekami, przedszkolami, drogami, komputerami i internetem). W tej propozycji nie ma nic nowego, chodzi jedynie o uczciwą politykę agrarną. I, nawiasem mówiąc, o taki rząd, który potrafiłby twórczo zatroszczyć się o chmiel i len. Urodziłem się i wychowałem na Polesiu, więc pamiętam te uprawy w rozkwicie.
Машинний переклад
Z powodu technologicznych uwarunkowań wydawania naszego tygodnika ten numer „Słowa Proświty” trafi do czytelników już po tym, jak 25 września Rada Miejska Charkowa rozpatrzy kwestię losu tablicy pamiątkowej poświęconej Jurijowi Szewelowowi, wniesioną pod obrady sesji na żądanie mera Charkowa Hennadija Kernesa. Tablicę pamiątkową wybitnego ukraińskiego językoznawcy i działacza kulturalnego J. W. Szewelowa już dziś władze miejskie Charkowa skazały na zniszczenie. Szczególne oburzenie wywołuje fakt, że biorąc pod uwagę opinię niewielkiej społeczności patologicznych ukrainofobów, władze Charkowa otwarcie ignorują inicjatywę znacznie ważniejszej i liczniejszej grupy charkowskiej wspólnoty terytorialnej, która na mocy prawa chce upamiętnić w Charkowie imię swojego ziomka Jurija Szewelowa. Wspólnoty, która włożyła wiele własnego wysiłku fizycznego i finansowego w przygotowanie oraz legalne ustanowienie pomnika wybitnego charkowianina, który swoimi pracami i działalnością kulturalną rozsławił rodzinne miasto na cały świat. Władze miejskie ignorują również opinię naukowców, działaczy kultury i dysydentów. Tak oto przed sesją otwarty apel w obronie pamięci J. Szewelowa do radnych miejskich rozpowszechnił uczestnik inicjatywy „1 grudnia”, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Jewhen Swerstiuk. Jak poinformowała ukraińska pisarka Oksana Zabużko, przed rozpoczęciem sesji Rady Miejskiej Charkowa na ręce mera miasta H. A. Kernesa przekazano list od zachodnich slawistów w sprawie wsparcia pamięci Jurija Szewelowa. Pod listem-apelem złożyli swoje podpisy czołowi naukowcy z uniwersytetów Columbia, Harvard, Alberta i innych, na których wykładał Szewelow. Światowa społeczność naukowa wzywa charkowian, by nie dopuścili do aktu wandalizmu. Przypomnijmy, że 3 września 2013 roku w Charkowie społeczności obywatelskie odsłoniły tablicę pamiątkową Jurijowi Szewelowowi na budynku, w którym mieszkał w latach 1915–1943. Rozporządzenie o uczczeniu pamięci Jurija Szewelowa wydał w 2011 roku mer Charkowa Hennadij Kernes zgodnie z decyzją komisji toponimicznej Rady Miejskiej Charkowa. Jednak 3 września 2013 roku na żądanie przewodniczącego organizacji społecznej „Komitet Antyfaszystowski Charkowszczyzny” Nisana Rojtmana zainicjowano systemowe przeciwdziałanie ze strony urzędników władz miejskich Charkowa różnych szczebli, mające na celu niedopuszczenie do ustanowienia tablicy pamiątkowej Jurijowi Szewelowowi. N. Rojtman bezpodstawnie i bez dowodów oskarżył Jurija Szewelowa o „współpracę z niemiecko-faszystowskimi okupantami” w latach 1941–1943. Początkowo organizatorów uczczenia pamięci wybitnego naukowca szantażowano groźbami telefonicznymi z żądaniami odwołania zaplanowanych uroczystości. Kiedy charkowianie, zważając na okoliczności, odsłonili tablicę pamiątkową wcześniej niż planowano, włodarze uciekli się do kolejnych podstępnych działań. 4 września 2013 roku przeprowadzono nadzwyczajne posiedzenie Komisji Toponimicznej Rady Miejskiej Charkowa w celu uchylenia swojej wcześniejszej decyzji o ustanowieniu tablicy pamiątkowej Jurijowi Szewelowowi. Jednak dzięki obecności szerokich kręgów dziennikarskich i przedstawicieli organizacji społecznych regionu tej decyzji nie udało się oficjalnie zatwierdzić w Komisji Toponimicznej. Jedynie drogą jawnej falsyfikacji do protokołu posiedzenia wpisano punkty o anulowaniu decyzji w sprawie upamiętnienia Jurija Szewelowa oraz rekomendacje dla mera Charkowa, by odwołał swoje rozporządzenie dotyczące uczczenia pamięci wybitnego działacza ukraińskiej nauki i kultury. Równolegle z wydarzeniami, które rozgrywały się na posiedzeniu Komisji Toponimicznej, z oskarżeniami Jurija Szewelowa o rzekomy „kolaboracjonizm” z faszystami wystąpili w sieciach społecznościowych mer miasta Hennadij Kernes i przewodniczący Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Mychajło Dobkin. Liderzy ukraińskich organizacji społecznych Charkowa zwrócili się do nieobojętnych obywateli z prośbą o poparcie inicjatywy charkowskiej wspólnoty w sprawie niedopuszczenia do demontażu tablicy pamiątkowej. Swoje telegramy i pilne listy w obronie pamięci J. Szewelowa należy niezwłocznie przesyłać na adres mera Charkowa Hennadija Kernesa: pl. Konstytucji 7, Charków, 61003. Wł. inf.
jeszcze nieprzetłumaczona dla nas, ale istnieją jej fragmenty przedrukowane w tej samej broszurze, gdzie patrioci Ukrainy, żołnierze UPA to „ekstremiści”, „terroryści”. Na prezentacji autor przedstawił książkę jako badanie na temat sił prawicowych w parlamentach krajów europejskich, ale akcent położono właśnie na Ukrainę. Świadczy o tym tytuł książki. Autor nazwał siły prawicowe „problemem Europy”, zapominając, że partie prawicowe okresowo dochodzą do władzy, zmieniając się z lewicowymi, liberałami, we wszystkich największych krajach kontynentu. W tym także w jego Niemczech: prawicowa Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna przez dziesięciolecia była u władzy. Może autor miał na myśli skrajną prawicę, ale do tej kategorii „antyfaszyści” gotowi są zaliczyć każdego. Teraz co do autora. 76-letni Helmut Wagner całe swoje świadome życie przeżył we wschodnich Niemczech, przez kilka dekad w prosowieckiej Niemieckiej Republice Demokratycznej. Władzy komunistycznej służył długo i w dość specyficznej sferze: organach bezpieczeństwa państwowego, dosłużył się stopnia podpułkownika bezpieki. Na prezentacji autor przy okazji pochwalił Stalina. I oto ten stalinista i funkcjonariusz KGB przyjechał na Ukrainę, by uczyć nas, nierozumnych, i ratować przed faszyzmem. Na prezentacji zapytałem gościa z Niemiec, czy nie mógłby napisać książki o paralelach między faszyzmem a komunizmem? Na to autor odpowiedział, że nie ma zamiaru pisać takiej pracy, że takich książek na Zachodzie wydano wystarczająco dużo i on nie podziela tych poglądów. Po prezentacji podszedł do mnie jakiś brodaty „antyfaszysta” i zapytał, czy naprawdę uważam, że jest tak wiele wspólnego między faszyzmem a komunizmem? Musiałem przypomnieć o tym, że bolszewicy stworzyli obozy koncentracyjne wcześniej niż faszyści, o brataniu się dwóch totalitarnych reżimów w latach 30., a także o bardzo podobnej symbolice komunistów i nazistów, a nawet podobnych nazwach obu partii – hitlerowskiej i pierwotnej nazwie partii komunistycznej: w obu figuruje socjalizm. …Kiedy nie ma czego powiedzieć narodowi, w ruch idzie goebbelsowska propaganda, kiedy wszystkich patriotów nazywa się faszystami.
Машинний переклад
Jeżeli nie ma się, co powiedzieć, można mówić cokolwiek. Im bezczelniejsze kłamstwo, tym szybciej mu uwierzą. Te recepty głównego ideologa nazistowskiego reżimu, Goebbelsa, są aktualne do dziś. Nie mając nic do powiedzenia współobywatelom ani w sferze politycznej, ani humanitarnej, ani społecznej, władza sięga po przyklejanie etykietek dowolnego rodzaju. Główny „chwyt” ostatniego czasu: wszyscy patrioci Ukrainy to „faszyści”.
rzecz w tym, że dystans najwyraźniej jeszcze długo nie będzie wystarczający, a nigdy — całkiem bezpieczny. Dlatego można śmiało, nie obawiając się oskarżeń o ekstremizm, głosić kurs: precz od Moskwy i niech nie będzie niczego rosyjskiego w granicach Ukrainy!”. Najwyraźniej za przejaw faszyzmu „antyfaszyści” uważają również tę informację podaną w broszurze: „Będąc szefową Gabinetu Ministrów, Tymoszenko wydała zarządzenie, zgodnie z którym nauczycielom w szkołach, w których nauczanie prowadzone jest w języku ukraińskim, zabraniano mówić po rosyjsku. Również podczas przerw”. Co za horror! Jaka totalna ukrainizacja w ukraińskich szkołach! Zwyczajny faszyzm! Autorzy broszury często cytują przedstawicieli partii „Swoboda”, na którą najbardziej skierowana jest złość „antyfaszystów”. Tutaj przedstawiono „uderzające” według autorów broszury cytaty z przewodniczącego partii Ołeha Tiahnybока: „Rosja jest naszym wrogiem. Nie tylko dlatego, że uważa Ukraińców za swoich wrogów, ale także dlatego, że cała historia ukraińsko-mos-
W centrum — Helmut Wagner …rosyjsko-ukraińskich stosunków to potwierdza. „Katastrofa czarnobylska, jak głęboko jesteśmy przekonani, to akt terrorystyczny Związku Radzieckiego przeciwko narodowi ukraińskiemu, faktycznie – kontynuacja ludobójstwa etnicznego”. „Idea narodowa to idea dominacji narodu tytularnego… O nadmiernym nacjonalizmie mówią ci, którzy nie mają rodu ani plemienia, którzy nie czują dumy ze swojej przeszłości i którzy nie wyobrażają sobie, jak wychowywać swoje dzieci. To próby kosmopolitów usprawiedliwienia braku idei narodowej w nich samych”. Uwagę autorów broszury przyciągnęła także gazeta „Słowo Proświty”. Oto co wywąchali drobiazgowi cenzorzy na łamach gazety. Cytują naszego stałego autora, znanego pisarza i publicystę Ołeha Czornohuza, jedną z jego publikacji z 2010 roku: „Język rosyjski dla mnie to nie język tymczasowego gościa na Ukrainie, to język ciemiężyciela, zdobywcy i okupanta”. Zostało to powiedziane dwa lata przed uchwaleniem osławionej ustawy językowej Ka—Ka. Książka, w przeciwieństwie do broszury, która już jest rozpowszechniana na Ukrainie,
Машинний переклад
Ołeh K. ROMANCZUK „Dzisiaj na Ukrainie trwa walka rosyjskiego nacjonalizmu i jego kolaborantów o Ukrainę. Stawką w tej walce jest życie narodu ukraińskiego i prawdziwa niepodległość Ukrainy”. Jarosław Daszkewycz. „Komunizm, demokracja, nacjonalizm: wariant ukraiński”. 13 kwietnia 2013 roku przewodniczący Ukraińskiej Partii Republikańskiej Serhij Dżerdż w liście otwartym do Sekretarza Generalnego ONZ Ban Ki Muna wyraźnie zaznaczył, że „na Ukrainie celowo realizowana jest polityka dyskryminacji narodowej Ukraińców jako etnosu”. I dalej: „Na Ukrainie, zgodnie z ostatnim spisem ludności z 2001 roku, mieszka 78% Ukraińców z narodowości. Jednak wśród wyższego kierownictwa państwa (prezydent, szef Administracji Prezydenta, premier i wicepremierzy, sekretarz Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, minister obrony, szef Służby Bezpieczeństwa Ukrainy) nie ma ani jednego Ukraińca. W Radzie Najwyższej Ukrainy Ukraińcy z narodowości stanowią zaledwie 22%. …Przyjęcie w ubiegłym roku przez parlament Ukrainy ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, która wprowadza język rosyjski jako drugi język państwowy, nie pozostawia wątpliwości, że rządząca wierchuszka na Ukrainie, składająca się z mniejszości narodowych, prowadzi wobec rdzennego narodu ukraińskiego politykę apartheidu. Apartheid, jak wiadomo, jest zbrodnią przeciwko ludzkości”. Tutaj nic nie jest wyolbrzymione ani przekręcone. Taka jest ukraińska rzeczywistość. Chociaż już w 1994 roku wybitny ukraiński historyk Jarosław Daszkewycz ostrzegał: „Nigdzie na świecie — poza Ukrainą — nie ma władzy nielojalnej wobec własnego narodu. Na Ukrainie nielojalna, wroga narodowi ukraińskiemu władza panuje na znacznym terytorium państwa. To nie paradoks, to zbrodnia wobec narodu ukraińskiego i zaprzeczenie jakiegokolwiek procesu budowania państwa”. Poglądowy przykład. Kacha Bendukidze, były członek gruzińskiego rządu, wspomina, że kiedyś był na przyjęciu u ukraińskiego ministra przemysłu, który w jego obecności powiedział komuś, kto zwrócił się do niego po ukraińsku: „nie nada gawarit' sa mnoj na etoj sobaczjej mowie”. „Ukrainę mordują nieetniczni Ukraińcy: Janukowycz, Azarow, Bohatyriowa, Klujew, Tyhipko, Mohylow, Kalinin (Służba Bezpieczeństwa Ukrainy!), Sałamatin, Kołesnikow, Jefremow, Czeczetow, Arbuzow (prezes Narodowego Banku). Prawda, nie lepsi są i „swoi” — pisał Wołodymyr Bazylewski na łamach „Literaturnej Ukrainy”. Dzisiaj możemy mówić o realnych oznakach apartheidu w państwie ukraińskim, które były charakterystyczne dla Republiki Południowej Afryki w latach 60.–70. ubiegłego wieku. Tę sytuację przewidział włoski konsul Sergio Gradenigo jeszcze w 1933 roku, będąc świadkiem komunistycznego etnocydy: „Obecne nieszczęście doprowadzi do kolonizacji Ukrainy, przeważnie rosyjskiej. Zmieni ona jej etniczny charakter i być może w bardzo bliskiej przyszłości nie będzie można mówić o Ukrainie, o problemie ukraińskim, ponieważ Ukraina w rzeczywistości stanie się krajem rosyjskim”. Jaskiniowe nastroje ukrainofobiczne przekraczają wszelkie granice: „Ubej w siebie ukrainca”, „Chwatit myczat' na mowie”… To tylko pojedyncze przykłady nie po prostu „złośliwej reklamy”, na co zwróciła uwagę gazeta „Deń”, a rozkolportowany fragment antyukraińskiej polityki, która nie ustaje w państwie ukraińskim wbrew istnieniu artykułu 161 Kodeksu Karnego Ukrainy — „umyślne działania skierowane na rozniecanie wrogości i nienawiści narodowej, rasowej lub religijnej…”, co jest karane pozbawieniem wolności na okres do 5 lat. Zamiast tego Ukraińców podstępnie oskarża się o pobłażanie szowinizmowi, faszyzmowi i nazizmowi. W rzeczywistości są to patologiczne ideologie, które są chorobami nacjonalizmu narodów-ciemiężycieli, a nie narodów zniewolonych. „Wy z ogromnym sukcesem siejecie na świecie nie rewolucję, a faszyzm. Przed waszą rewolucją faszyzmu na świecie nie było” — z listu światowej sławy fizjologa, laureata Nagrody Nobla Iwana Pawłowa do Rady Komisarzy Ludowych ZSRR. Niedługo przed wybuchem II wojny światowej prezydent USA Franklin Delano Roosevelt w orędziu do Kongresu ostrzegł: „Pierwsza prawda jest taka, że wolność demokracji jest w niebezpieczeństwie, jeśli ludzie tolerują wzrost osobistej władzy do granicy, kiedy staje się ona silniejsza niż demokratyczne państwo. To w istocie jest faszyzm — kontrola rządu przez jedną osobę, grupę osób”. Uogólnienia dokonanego przez słynnego amerykańskiego prezydenta 29 kwietnia 1938 roku nikt z naukowców i polityków do tej pory nie podważył. Chyba że Partia Regionów. Po 75 latach, 2 kwietnia 2013 roku, służba prasowa tej partii oświadczyła, że „faszyzm — na poroge ukrainskogo Doma”, że „ot faszystwujuszczich łozungow oppozicyja pereszła k zwierstwu i teroru”. Mamy klasyczną zamianę pojęć, banalne polityczne szulerstwo. Oskarżając politycznych oponentów o to, że sieją wrogość i nienawiść wśród ukraińskich obywateli, Partia Regionów świadomie nie chce wspomnieć, że „faszyzm — to kontrola rządu przez jedną osobę, grupę osób”. Jeszcze wcześniej, 24 maja 2012 roku, na posiedzeniu Rady Najwyższej Wadym Kołesniczenko już straszył obecnych: „Wy słyszytie szabasz, kotoryj ustraiwajut nacionał-faszisty, kotoryje krome swojej toczki zrenija nie priznajut drugoj toczki zrenija”.
To nacjonal-faszyści, którzy mogą zastrzelić człowieka za to, że mówi w innym języku, a nie w tym, w którym im się podoba. To nacjonal-faszyści, którzy są gotowi zastrzelić człowieka za to, że ma inną narodowość”. Spekulacje ukrainofobów na temat „faszystów i faszyzmu” to w rzeczywistości gra polityczna, którą prowadzi władza, aby odwrócić uwagę narodu od problemów w państwie. Zastępca szefa MSZ Izraela Ze’ew Elkin jest przekonany, że wszelkie rozmowy o ukraińskim faszyzmie to nic innego jak próby pewnych polityków odwrócenia uwagi obywateli od problemów ekonomicznych. Ale. Służba prasowa Partii Regionów rozpaczliwie woła, że „dzisiaj coraz głośniej rozbrzmiewają nazistowskie wezwania do fizycznej przemocy i terroru wobec inaczej myślących, ludzi innej wiary, narodowości, tradycji językowych”. Tymczasem wyznania donieczanina Jewhena Czernyszowa, zamieszczone na stronie „Russkije w Ukrainie” 27 lutego 2013 roku, nasuwają pewne przemyślenia: „Ci zaś, którzy kochają Ojczyznę, którzy żyją jedną tylko myślą o jej zjednoczeniu, nigdy nie przyjmą rozłamowej ideologii ukraiństwa, w grzechu pychy zamierzonej. My na zawsze, cokolwiek by się stało, zachowamy wierność Państwu Rosyjskiemu i Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej! I obowiązkowo zjednoczymy Świętą Ruś!”. A to fragment z „Oświadczenia Wszechukraińskiej Rady Koordynacyjnej organizacji rosyjskich rodaków” z 2 grudnia 2012 roku: „Dzisiaj ukraińscy nacjonaliści, znaczna część których kultywuje otwarcie neonazistowskie poglądy, deklarują swój zamiar przejęcia władzy na Ukrainie, próbując w ten sposób wziąć rewanż za porażkę swoich ideowych poprzedników w II wojnie światowej po stronie hitlerowskich Niemiec, za zaistniały upadek ukraińskiego nacjonalistycznego reżimu, pomalowanego w „pomarańczowe” i „biało-sercowe” barwy. …Zwracamy się do kierownictwa Federacji Rosyjskiej z wezwaniem, by nie dopuścić do sytuacji, gdy przedstawiciele lewopatriotycznego ruchu, rosyjskich i prorosyjskich organizacji Ukrainy będą zmuszeni w samotności przeciwstawiać się uzurpującemu władzę na Ukrainie sojuszowi ukraińskich nacjonalistów, podżeganych i wspieranych przez zachodnie mocarstwa. (To w jakiż sposób kierownictwo FR „nie dopuści do sytuacji”? — przyp. autora). …Nacjonalizm nie przejdzie! Przyszłość Ukrainy — w Unii z Federacją Rosyjską!”. Takie wezwania-wyznania mimowolnie nasuwają pewne przemyślenia dotyczące niezrozumiałej bezczynności ukraińskich organów ścigania. Ale my nawet nie o tym. Obecnie o tym, że wybitny angielski polityk, premier Wielkiej Brytanii Benjamin Disraeli, etniczny Żyd, miał rację, podkreślając, że „kwestia narodowa — klucz do wszystkich zagadek światowej historii. Przynależność narodowa — jedyna prawda”. I jeszcze. W talk-show po premierze filmu „DNA-portret narodu” w listopadzie 2012 roku wziął udział pomocnik głównego rabina Ukrainy Dawid Milman. Akcentował, że „jest nacjonalistą, a nacjonalizm — to podstawa idei narodowej. Bez szacunku do siebie żaden kraj nie może istnieć.<…> Bo tylko szanując siebie, można szanować inne narody. <…> I kiedy ludzie Ukrainy przestaną uważać się za Małorosjan i zaczną się szanować — niech nazywają siebie aryjczykami, niech nazywają siebie nacjonalistami”. Logiczne. Nacjonalizm — to swoisty system odpornościowy, który gwałtownie podnosi odporność każdego narodu w jego walce przeciwko zniewolicielom. Nacjonalizm — skuteczny środek ochrony narodu przed etnocydem, czyli przed duchowym niszczeniem. Obecnie dla Ukraińców największym zagrożeniem jest etnocyd, który fizycznie zachowuje naród, ale niszczy go duchowo: naród traci świadomość narodową i swoje duchowe oblicze, traci tożsamość narodową — język, kulturę, historię i, w końcu, traci pragnienie posiadania swojego odrębnego państwa i tworzenia w nim swojej przyszłości, — podkreśla Osyp Zinkewycz w artykule w „Literaturnej Ukrainie”. Wniosek jeden: trzeba przywrócić sprawiedliwość historyczną. Ukraińcy muszą wiedzieć, że po militarnej porażce, mimo desperackiego partyzanckiego, powstańczego oporu Ukraińska Republika Ludowa została skolonizowana. Poprzez zorganizowany sztuczny głód rosyjska metropolia zyskała możliwość bezwarunkowego rządzenia na zagrabionym terytorium. Potomkowie kolonizatorów nie chcą tego uznać, boją się wspominać, że w latach 1918—1920 na Ukrainie była wojna międzynarodowa — Ukraińcy bronili ojczystej ziemi przed moskiewskim najazdem. Potwierdzeń tego jest mnóstwo. Na przykład, Christian Rakowski w „Izwiestiach” z 3 stycznia 1919 roku przyznał, że „walkę o Ukrainę prowadzi wyłącznie rosyjski proletariat na Ukrainie oraz rosyjska władza radziecka”… W odróżnieniu od krajów bałtyckich, na Ukrainie nie została przeprowadzona desowietyzacja. Estonia, Litwa i Łotwa odnowiły państwowość swoich krajów, która istniała przed sowiecką okupacją. Kraje te odrzuciły sowieckie normy prawne, przeprowadzając referendum w sprawie Konstytucji, która obowiązywała przed sowiecką okupacją. „Od zera” stworzono także system bezpieczeństwa, wojsko. Przyjęto ustawę o obywatelstwie, zgodnie z którą przyznawano je tylko tym, którzy zdali egzamin ze znajomości języka państwowego i historii. Natomiast na Ukrainie obywatelstwo otrzymali przedstawiciele piątej kolumny, którzy nienawidzili i nienawidzą Państwa Ukraińskiego. Narodowo-wyzwoleńcza rewolucja końca lat 80. na Ukrainie nie została zakończona. Nie doszło do ponownego założenia państwa. Jedynie „restart”. Sowiecki „system operacyjny”, jego „oprogramowanie” pozostały stare. Baluje polityczna schizofrenia. W niezrozumiały sposób współistnieją narody ukraiński, ukraińsko-sowiecki i rosyjsko-sowiecki. „Dzisiaj przeżywamy straszną tragedię, ponieważ w swoim czasie tak i nie zakazano Partii Komunistycznej” — pisał Ihor Juchnowski, akademik NAN Ukrainy. Kwaśni rosyjsko-sowieccy patrioci, a z nimi piąta kolumna na Ukrainie, obecnie marzą o restauracji imperialnych porządków. O nich wspomina jeden z prawdziwych frontowców, doktor kulturoznawstwa, Rosjanin Nikołaj Nikulin: „Na wojnie szczególnie wyraźnie przejawiła się podłość bolszewickiego ustroju. Jak w czasie pokoju karano śmiercią najbardziej uczciwych, inteligentnych i rozumnych ludzi, tak i na froncie działo się to samo, ale w jeszcze bardziej otwartej i odrażającej formie. Ginęli najbardziej uczciwi, czujący swoją odpowiedzialność przed społeczeństwem ludzie. Trzeba myśleć, to selekcja narodu rosyjskiego — bomba z opóźnionym zapłonem. Wybuchnie za kilka pokoleń w XXI lub w XXII wieku, kiedy wyselekcjonowana i wyhodowana przez bolszewików masa szumowin zrodzi nowe pokolenie sobie podobnych”. Niestety, i we współczesnej Rosji, i we współczesnej Ukrainie u władzy jest właśnie takie „nowe pokolenie”, któremu właściwe jest dologiczne myślenie, nad którym ciążą sowieckie stereotypy postrzegania świata. Alfabetowa prawda: jeśli pacjent nie chce się leczyć, to żaden lekarz go nie wyleczy. Ukraińskie społeczeństwo jest ciężko chore. Dobrze widoczne są nawroty sowieckości, paternalizmu, socjoapatii, historycznej amnezji. Jak uratować ukraińskie społeczeństwo? Najpierw trzeba przeprowadzić desowietyzację, dekomunizację, zaprzestać polityki apartheidu wobec rdzennego narodu ukraińskiego. To tak jak przeprowadzić dezynfekcję w szpitalu. A dalej już można przepisywać leki — wypracowywać jasną strategię i taktykę ruchu w nowoczesną Przyszłość. Obecnie w europejską.
Машинний переклад
Heorhij ŁUKJANCZUK
Ukraińska Patriotyczna Alternatywa upamiętniła smutną datę w historii kraju: wejście stalinowskiego ZSRR do drugiej wojny światowej po stronie hitlerowskich Niemiec 17 września 1939 roku. W wyniku zdradzieckiego ataku Stalina na Polskę tego dnia, a wcześniej, 1 września, zaatakowanej przez Hitlera, ZSRR zgodnie z tajnymi protokołami okupował Zachodnią Ukrainę i Zachodnią Białoruś. Te terytoria, zgodnie z oficjalnymi dokumentami, były przyłączane do ZSRR, a nie do Ukrainy czy Białorusi, jak rozpisywała się radziecka propaganda, trąbiąc o tak zwanym „Zjednoczeniu narodu ukraińskiego i białoruskiego!”. Znacznie później te terytoria formalnie przekazano w administracyjne podporządkowanie odpowiednio Ukraińskiej SRR i Białoruskiej SRR. W wyniku „stalinowskiego zjednoczenia narodów” tylko na terytorium Zachodniej Ukrainy do 22 czerwca 1941 roku represjonowano ponad 1 mln 500 tysięcy osób, które rozstrzelano w katowniach NKWD lub „zjednoczono” z przestrzeniami Syberii. Za czasów burżuazyjnej Polski, mimo wszystkich negatywów polskiej „pacyfikacji”, Ukraińcy na zachodnioukraińskich ziemiach nie przeżyli Hołodomoru-ludobójstwa w latach 1932–1933, a represjonowanych w obozie koncentracyjnym w Berezie Kartuskiej było dziesiątki razy mniej! Przedstawiciele organizacji politycznych wchodzących w skład UPA oraz przedstawiciele polskiej społeczności Kijowa, występując podczas akcji protestacyjnej, która odbywała się przed siedzibą KC Komunistycznej Partii Ukrainy, wskazali na zbrodniczą zbieżność ideologii brunatnego i czerwonego faszyzmu Hitlera i Stalina, a także na ścisłą współpracę i wzajemną pomoc obu reżimów totalitarnych aż do 22 czerwca 1941 roku w sferach gospodarczej i wojskowej oraz ścisłą współpracę i wymianę „zaawansowanych doświadczeń” organów represyjno-karnych obu reżimów. Potępili również działalność KPU, która służyła i służy nie Ukrainie, lecz sąsiedniemu państwu. Ukraińska Patriotyczna Alternatywa występuje z inicjatywą zakazu działalności KPU, potępienia zbrodni przeciwko ludzkości popełnionych przez komunistyczny system totalitarny oraz całkowitego zakazu zbrodniczej, antyludzkiej ideologii komunizmu, tak jak zrobiono z ideologią narodowego socjalizmu i faszyzmu.
Машинний переклад
Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI
Chodzi przede wszystkim o autentyczne organizacje społeczne, tworzone i utrzymywane przez ukraińskich obywateli własnym kosztem, a nie z grantów. Kwestia jest złożona i bolesna, ponieważ większość Ukraińców dość biernie przyjmuje jakąkolwiek działalność społeczną, związaną z osobistymi poświęceniami czasu i pieniędzy. To wielki problem, bo współczesna, jakościowa działalność społeczna jest niemożliwa bez znacznych zasobów i rozsądnych ludzi. Ukraińskie organizacje, które powstały na fali niepodległości, przez 20 lat próbowały zmieniać społeczeństwo w sposób dyletancki, według zasady — robić coś dla Ukrainy, nie przejmując się zbytnio wychowaniem u Ukraińców potrzeby pracy w organizacjach. Praktycznie brak jest metodologicznej współczesnej literatury z zakresu uogólnionej praktyki i planowania autentycznej działalności społecznej, kursów przygotowujących aktywistów. Organizacje społeczne się zestarzały, a do młodych organizacji nie wpuszcza się szanowanych patriotów. Rozwarstwienie wiekowe to skutek obojętności funkcjonariuszy wobec członkostwa, sowieckich metod działania, bo aby szukać innych, trzeba by się uczyć, analizować, monitorować sytuację i pragnienia Ukraińców. Na tym kropka, bo krytyczne rozmowy są zbyt drażliwe i spóźnione. Jest sens porozmawiać o wyjściu ze złożonej sytuacji, w szczególności o perspektywach prasy oświatowej. Na świecie następuje gwałtowne zmniejszenie popytu na wydania drukowane i wzrost udziału dziennikarstwa internetowego. Na Ukrainie prasy nie kupuje się również z powodu braku „zbędnych” środków i braku wolnego czasu. U nas czas „zabija się” przed telewizorem lub „wisząc” w internecie. Prognozuje się wzrost liczby ukraińskich użytkowników internetu w ciągu dziesięciu lat do 30 milionów. Dość szybkie wymieranie prasy drukowanej zacznie się już za trzy lata; prasie drukowanej analitycy wróżą nie więcej niż 30-letni termin istnienia. Masowe popularne wydania już szukają nowych form przyciągania czytelników i tworzą potężne wersje internetowe. Bez wątpienia „gazetowe” strachy są nieco przesadzone, gdyż ludzkie nawyki, w szczególności „burżuazyjny” nawyk czytania porannej gazety, tak szybko nie znikną. Nieprędko zniknie sponsorowana zagraniczna prasa „na Ukrainie” oraz inna amunicja światowej wojny informacyjnej. Jak w tej sytuacji przetrwać prawdziwym ukraińskim gazetom oświatowym? Obecnie są one zorientowane na masowego czytelnika, na stuprocentową oświatę. Z wiadomych przyczyn nie zobaczy się ich w kioskach. Z prenumeraty nie przeżyją, z masową prasą konkurować nie będą mogły. Gazety są ciekawe, zawierają dobry kontent oświatowy, ale prenumeruje je coraz mniej czytelników nawet ze środowiska oświatowego, członków organizacji społecznych. W czym przyczyna i jak zmienić sytuację? Materiały oświatowe czytają sami proświcianie, przeważnie starszego wieku, którzy i bez gazety wszystko wiedzą i nie czerpią z niej szczególnej nowości. Co więcej, ci ludzie nie zawsze mają pieniądze na prenumeratę. Czytanie szablonowych sprawozdań o działalności i zasługach takich jak oni, nie jest interesujące. Teksty oświadczeń i apeli organizacji tylko wywołują pesymizm we współczesnych realiach. Na korzyść ukraińskich społecznych wydań drukowanych przemawia to, że ich jakość jest dość wysoka i ma przede wszystkim literacko-oświatowe ukierunkowanie, ale aby być realnie potrzebnymi tym, którzy je kupią czy zaprenumerują, muszą one gruntownie się zmienić. Zmienić się musi nie tylko prasa, ale i cała działalność informacyjna organizacji społecznych, a przede wszystkim dotyczy to „Proświty”. Organizacje grantowe z wąską misją ten problem już rozwiązały, bo korzystają z nadesłanych z zagranicy zaleceń metodycznych. „Proświta”, która zadeklarowała wszechogarniającą ukraińską misję, nie będzie mogła mieć adekwatnej do misji ogólnoukraińskiej masowej codziennej taniej gazety. Dla członków organizacji i sympatyków potrzebna jest inna, funkcjonalna gazeta, a materiał oświatowy, monitoringowy i sprawozdawczy powinni otrzymywać i rozpowszechniać przez inne środki informacyjne, w szczególności przez Internet. Dzisiaj członkami organizacji oświatowej powinni być tylko przygotowani do działalności informacyjnej ludzie, którzy swobodnie korzystają ze współczesnych środków komunikacji, potrafią pracować i pracują z komputerem osobistym oraz w sieci internet. Moim zdaniem, to powinien być jeden z warunków członkostwa. Każda organizacja rejonowa czy miejska powinna mieć własną stronę internetową, każda komórka — przynajmniej stronę w portalu społecznościowym czy blog. Organizacja społeczna, włącznie z każdym jej członkiem, powinna pracować online, a nie na poziomie kilku funkcjonariuszy zarządu czy zebrań. We współczesnych warunkach organizacja społeczna ma wszelkie możliwości pracować codziennie i co godzinę, zbierając członkostwo nie na kilkugodzinne wymiany myśli o wszystkim, a na realizację już gotowego i uzgodnionego projektu czy akcji. W zasobach internetowych i mobilnych powinna w pełni działać system monitoringu, informowania i sprawozdawczości. Jaka powinna być gazeta proświciańska? Bez wątpienia powinien to być tandem gazeta-strona internetowa, ale w żadnym wypadku nie tylko kopia pdf.
OŚWIADCZENIE Sekretariatu NSPU oraz Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Przeciwko Przewodniczącemu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, członkowi Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, znanemu działaczowi społecznemu Wiktorowi Baranowowi popełniono przestępstwo kryminalne. W nocy z 12 na 13 września tego roku nieznani sprawcy wysadzili i doszczętnie spalili jego dom letniskowy we wsi Rowży w rejonie wyszogrodzkim. Wyrządzono wielką szkodę materialną i moralną. Kilka dni po przestępstwie nieznany „życzliwy” z telefonu komórkowego zagroził W. Baranowowi, że to „tylko początek” i „będzie ciąg dalszy”, w razie jeśli nie złoży z siebie pełnomocnictw Przewodniczącego NSPU.
Nie mamy wątpliwości, że za tymi bandyckimi działaniami stoją struktury kryminalne, które mszczą się na W. Baranowie za jego nieustępliwą postawę w obronie interesów społeczności pisarskiej, ochronie majątku związkowego przed rajdowym przejęciem. Jesteśmy głęboko przekonani, że zamach na Przewodniczącego NSPU to bezpośrednia kontynuacja wieloletnich prób nowożytnych „panów życia” zawładnięcia majątkiem, przekazanym Związkowi Pisarzy w dożywotnią własność Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1058 z 1998 roku. W tej serii są stałe procesy sądowe przeciwko NSPU, inspirowane przez niektórych łasych na zysk najemców, dopuszczonych przez poprzednie kierownictwo Związku do pisarskich Domów Pracy Twórczej „Koktebel” oraz im. Czechowa w Jałcie, zamówione materiały w niektórych kanałach telewizyjnych o rzekomym „nadmiarze” przekazanego NSPU majątku oraz „niezdolności” Związku do uporządkowania go, cyniczne próby przekształcenia Irpieńskiego domu
W sali IX zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Strona musi mieć zabezpieczone forum oraz, jako uzupełnienie kopii PDF gazety, dział dla wpisów internetowych członków organizacji i sympatyków, sprawozdań oraz komunikatów online organizacji. Może to być strona organizacji, ale w żadnym wypadku strona gazety nie powinna być odseparowana. Prostą, funkcjonalną stronę posiada Iwanofrankiwski oddział obwodowy „Proświty”, choć wymaga ona jeszcze udoskonalenia. Nie należy mieć złudzeń, że tylko jakościowa strona rozwiąże wszystkie problemy. Działalność informacyjną warto budować kompleksowo, ponieważ musi ona pracować autonomicznie, bez przerwy i dni wolnych, jak silnik dobrego samochodu. Powracając do koncepcji gazety proświtańskiej, zaznaczę — musi ona być potrzebna członkowi organizacji jako informacyjny, organizacyjny, metodyczny i ideologiczny drogowskaz. Komponent oświatowy i inny powinien być minimalnie możliwy, z odnośnikami do szerszych zasobów informacyjnych. Większość informacji i dyskusji lepiej prezentować na stronie, dbając o jej wypełnienie i promocję. A przewaga gazety polega na tym, że każdy może mieć ją przed oczami jako skoncentrowany przewodnik i doradcę na drodze do wielkiej misji organizacji, a także własnej misji. Od redakcji. Naszym zdaniem analityczna korespondencja Wołodymyra Ferenca może być w pełni początkiem rozmowy o wspólnych problemach redakcyjno-czytelniczych: jaka powinna być prasa proświtańska, jak powinien zmieniać się tygodnik „Słowo Proświty”, co rozczarowuje naszego czytelnika i jaką chcieliby widzieć swoją gazetę nasi stali prenumeratorzy. W szczególności interesuje nas: czy prenumerata tygodnika „Słowo Proświty” mogłaby być formą składki proświtańskiej? Czekamy na Państwa opinie. dorobku twórczego do jakiegoś rezerwatu historyczno-kulturowego oraz inne działania o charakterze raiderskim. Zwracamy się do Ministra Spraw Wewnętrznych Ukrainy, Prokuratora Generalnego Ukrainy oraz Służby Bezpieczeństwa Ukrainy z żądaniem natychmiastowego operacyjnego śledztwa w sprawie przestępstwa kryminalnego popełnionego przeciwko W. Baranowowi i NSPU, wykrycia i ukarania winnych. Wzywamy szeroką opinię publiczną, związki twórcze, organizacje patriotyczne, siły polityczne, media, wszystkich nieobojętnych do zjednoczenia się w celu ochrony przewodniczącego NSPU oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, który w każdych czasach był i pozostaje bastionem walki o odrodzenie narodowe i duchowe, zachowanie naszych świętości i pamięci narodowej, utwierdzenie idei ukraińskiej niepodległości i państwowości. Sekretariat Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Машинний переклад
Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy 26 listopada 2013 roku organizuje okrągły stół z udziałem wydawców i redaktorów środków masowego przekazu pod tytułem „Język ukraiński w środkach masowego przekazu dzisiaj”. Prosimy o wyrażenie swoich uwag i propozycji w zaznaczonej kwestii oraz o odpowiedź na następujące pytania: 1. Jakim językiem zazwyczaj słuchacie radia — ukraińskim , rosyjskim , ukraińskim i rosyjskim ; oglądacie programy telewizyjne — ukraińskim , rosyjskim , ukraińskim i rosyjskim . 2. Jakim językiem chcielibyście słuchać / oglądać audycje radiowe i telewizyjne: wyłącznie ukraińskim , wyłącznie rosyjskim , ukraińskim i rosyjskim . 3. Jakim językiem chcecie czytać prasę: wyłącznie ukraińskim , wyłącznie rosyjskim , ukraińskim i rosyjskim . 4. Jakim językiem musicie czytać prasę: wyłącznie ukraińskim , wyłącznie rosyjskim , ukraińskim i rosyjskim . 5. Co wpływa na wybór źródła informacji: język wydania , cena ; popularność ; zawartość tematyczna ; zawartość ideologiczna . 6. Kupując gazetę (czasopismo), wybieracie wydanie: w języku ukraińskim ; w języku rosyjskim ; nie ma dla mnie znaczenia, w jakim języku jest ono (ona) wydane . 7. Wasz stosunek do źródeł informacji, które są zdublowane w języku ukraińskim i rosyjskim: popieram ; nie akceptuję ; jest mi obojętne . 8. Wasz stosunek do programów telewizyjnych i radiowych, w których jednocześnie używa się języka ukraińskiego i rosyjskiego: popieram ; nie akceptuję ; jest mi obojętne . 9. Jak oceniacie jakość języka ukraińskiego: w drukowanych wydawnictwach informacyjnych: wysoka , średnia , niska , bardzo niska , trudno odpowiedzieć ; • w telewizji: wysoka , średnia , niska , bardzo niska , trudno odpowiedzieć ; • w radiu: wysoka , średnia , niska , bardzo niska , trudno odpowiedzieć. 10. Wasze oceny kultury językowej we współczesnej ukraińskiej przestrzeni medialnej. 11. Co trzeba zmienić, aby podnieść poziom kultury języka środków masowego przekazu? 12. Czego potrzeba, abyście pogłębili swoją znajomość języka ukraińskiego i mogli szerzej go używać?
Proszę podać następujące informacje o sobie: 1. Rok urodzenia______________ 2. Rodzaj działalności: robotnik , pracownik rolnictwa , pracownik biurowy , pracownik sfery usług , pracownik medyczny , wykładowca , dziennikarz , pracownik naukowy , inne (proszę podać)__________________. 3. Język ojczysty: ukraiński , rosyjski , inny (proszę podać, jaki dokładnie)_________________. 4. Znajomość języków: ukraińskiego: swobodnie ; czytam, piszę, mówię ; czytam, piszę ; czytam, mówię ; mówię surżykiem ; rozumiem, ale nie mówię ; rosyjskiego: swobodnie ; czytam, piszę, mówię ; czytam, piszę ; czytam, mówię ; mówię surżykiem ; rozumiem, ale nie mówię . 5. Język codziennej komunikacji: ukraiński — wyłącznie , przeważnie , rosyjski — wyłącznie , przeważnie , oba , surżyk , inny (jaki dokładnie)___________________. 6. W jakim wydaniu znalazła Pani/Pan naszą ankietę?__________________________
Swoje odpowiedzi (i refleksje!) prosimy przesyłać na adres: Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy ul. Hruszewskiego 4, Kijów, 01001, [kontakt ukryty]
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
inka), “W niedzielę rano zioła kopała” (Kobylańska). I niekoniecznie w takich przypadkach należy używać tylko litery U, jak wymaga tego nasza pisownia. Dla mówiących, u których nieunormowana baza artykulacyjna, normy ortoepiczne języka literackiego nie stały się automatyzmem, wymowa nieskładotwórczego ў stanowi pewne trudności; zwłaszcza dotyczy to rosyjskojęzycznych, którzy często zamiast niego artykułują bezdźwięczne F (żoftyj, fpaf, fstaf, Kyji f, deputatif). To tylko poszczególne uwagi dotyczące osobliwości naszego mówionego słowa, zwłaszcza dotyczące współzależności między literami i dźwiękami. Wśród wielu czynników, które mogą pomóc w tej sprawie, efektywną jest orientacja na muzykę. Warto wspomnieć przy tej okazji myśli indyjskiego filozofa-mistyka, wybitnego przedstawiciela wschodniej szkoły sufizmu, muzyka końca XIX—początku XX w. Hazrata Khana. W książce “Mistycyzm dźwięku” autor, rozmyślając o prawie harmonii i proporcji, odkrywając mistyczną siłę dźwięku, jego sakralność, przekonująco pokazując znaczenie muzyki w życiu człowieka, który pragnie zaspokoić pragnienie duchowości, podkreśla jedność muzyki i języka. Według jego przekonania, u zarania ludzkości nie było tego języka, który mamy dzisiaj, a była tylko muzyka. Początkowo człowiek przekazywał swoje myśli i uczucia niskimi lub wysokimi, krótkimi lub przeciągłymi dźwiękami. Za pomocą różnorodnych środków muzycznych, wytwarzanych przez aparat głosowy, człowiek przekazywał swoje uczucia. Język, dotykając różnych punktów w ustach, a także wargi, w różny sposób rozchylając się i zwierając, wytwarzały różnorodne dźwięki. Grupując się, dźwięki składały się w słowa, które, w zależności od głosowego i dźwiękotwórczego tworzenia, utrwalały się w różnych znaczeniach. Muzyka, a w interpretacji autora, muzyka — to gra na instrumentach, pieśń, tańce, stopniowo przekształcała się w język, i język, twierdzi filozof, nigdy nie jest w stanie uwolnić się od muzyki”13. Według przekonania F. Nietzschego, jednego z założycieli “filozofii życia”, najbardziej przekonującym w mówieniu nie jest słowo, a ton, siła, modulacja, tempo, czyli muzyka ze słowami, pasja za tą muzyką, osobowość za tą pasją, wszystko to, co nie może być napisane. Język ukraiński — i jest to uznane przez autorytatywnych ekspertów — jest eufoniczny, przyjemny, melodyjny, łatwy do śpiewania, jak mówią, “śpiewny”. Tylko z jego śpiewności, która głęboko przeniknęła bezdenne głębiny językowej żywiołowości, mogła powstać tak ogromna liczba pieśni ludowych, które nie przestają zachwycać, żywią twórczość wielu. Muzykalność i śpiewność przejawiają się w akcentowo-rytmicznej strukturze języka, a ogólnie — w intonacji słowa i zdania, w rytmice. Narodowa specyfika melodyki słowa, jego śpiewność jeszcze nie stały się obiektem specjalnego badania, choć obserwacje potwierdzają: melodyczny rysunek ukraińskiego słowa skoncentrowany jest na drugiej przed akcentowaną i końcowej sylabach, które odznaczają się największą długością, która daje czas, aby, jak wyraża się N. Tocka, “wyśpiewać narodową melodię”. Ale przebywając w żywiole języka, człowiek nie zawsze jest zdolny należycie ocenić tę daność. Słowo, pieśń, muzyka nie tylko współistnieją, a ściśle przeplatają się, stanowią jedną całość. Na przykład, folklorystom wiadomo, że matka Pańka Kulisza mówiła do niego pieśniami, bo pieśń była u niej nie zabawką, ona pieśniami myślała14. Już nasz współczesny, badacz
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Олександра СЕРБЕНСЬКА, доктор філологічних наук, профе! сор Львівського національного уні! верситету імені Івана Франка
Ефективне не те, що запере& чує чуже, а те, що утверджує своє. Ліна Костенко
У нашій звуковій реальності, цій дивовижній соносфері Планети, де до витворів небесних і земних сти! хій додалися звукошуми, привне! сені бурхливим технологічним ру! хом, людині подаровано унікальне звукове середовище, вписане в її буття, — мовлене слово. Це най! важливіша, найсутнісніша структу! ра людського світу, найскладніша з усього, до чого людина докладала і докладає зусилля розуму і серця. Це надзвичайної сили даність. Вона живиться великою енергією духу, відтінюється тональним звучанням, мелодикою, збагачується “мовою тіла”, цим важливим каналом, що супроводжує мовлене слово, у ньо! му — своя гра темпоритмів, тем! брові забарвлення, модуляції голо! су. Усне мовлення діє на слухача манерою виступу, інтонацією; засо! би інтимізації у ньому, по суті, без! межні: довірливий лад мови, лірич! но!інтимний, елегійно!урочистий, молитовно!благальний, співчутли! вий, приязний, епічно!розповід! ний. Лише в мовленому слові слу! хач, який має здатність “чути”, від! чує іронію, зухвалість, самовпевне! ність, зверхність, роздратованість, байдужість, зневагу, гнів, докір, зневіру, лицемірство, лукавство, ачи приязнь, співчуття, привітність, доброзичливість, товариську при! хильність. Комунікативна специфі! ка живого слова — неосяжна, як і гама людських почуттів. Письмо є вторинним, додатковим щодо усної мови і виникло як спосіб її фіксації. Це лише муміфікований образ ус! ного мовлення. Мова на письмі, ро! бить суттєву заувагу Ю. Шевельов, ніколи не дорівнює усній ні своїм ді! апазоном, ні активністю сприйман! ня й переймання1. Коріння українського усного мовлення в сивій давнині2, воно сповнене незбагненного таїнства, в ньому багато такого, що, як пое! тично висловився І. Франко, “від! чути треба”, “серцем зрозуміть”. Повністю збагнути сутність мови в традиційному значенні пізнання ми не спроможні, бо, як слушно сказа! но, люди вмонтовані в мову і не да! но нам ніколи з цього вийти та по! дивитись на явище збоку. Сутність мови, як каже, приміром, Гайдеґер, можна осягнути настільки, наскіль! ки ми ввійшли в її поле. І неспро! можність повного її пізнання можна вважати, на переконання мислите! ля, навіть благом, бо таким чином ми втягуємося у виняткову сферу, де мусимо відчувати себе просто смертними3. Звуковому мовленню властива велика вібраційна сила, а ритм і вібраційні рухи національної мови, як вважають, навіть суголосні з ритмами землі. Такими думками пронизані, приміром, есеї Нобелів! ського лауреата Чеслава Мілоша, для якого болючою була, зокрема, доля біженців. В есеї “Втрачені міс! ця” він писав: “Укоріненість” є, на! певно, постійною потребою люд! ської природи. Можливо, це якось пов’язано з особливостями люд! ського організму, а точніше, зі спе! цифікою ритму. Знайоме і звичне дозволяє зберегти той самий внут! рішній ритм, про який ми мало зна! ємо, але це не означає, що його не існує… Безперечно, прив’язаність людей до місць напрочуд таємни! ча”4. До речі, давня медицина зна! ла, що здоров’я людини залежить від ритму вібрації. Той, ще мало пізнаний внутріш! ній ритм мислитель вважає суттю людського життя. А оскільки світ, у якому ми живемо, підкреслює письменник, постійно пульсує та вібрує, то він керує нами і накидає власний ритм. Особливо драма! тичною зміна місця стає для людей вразливих, рефлексійних, творчих, тонкої душевної організації. Мілош солідаризується з тими, хто твер! дить про таємничий зв’язок, який поєднує творчість індивіда із зем! лею його предків, із ґрунтом і світ! лом, звуками рідної мови5. Усе це формується у суб’єктивній, глибо! ко підсвідомій сфері. Очевидно, що під впливом глобалізації, міграцій! них процесів, “міксації” населення, часто спеціально спланованої, си! ла Духу Землі, її ще мало пізнаний голос помітно слабне. Ця в недалекому минулому та! буйована в Україні тема вже має своїх поважних дослідників. Примі! ром, багато положень, що безпо! середньо стосуються генетичного типу українця, його менталітету, характеру поведінки (навіть залеж! но від регіону), подає, узагальнив! ши доробок багатьох своїх попе! редників і сучасників, Любомир Терлецький у ґрунтовній моногра! фії “Етногенез українського наро! ду” (Львів, 2007). Про важливі для людини та соціуму досягнення нау! ковців у цій сфері інформують наші медія6, підкреслюючи значення прив’язаності народу до свого природного середовища, яке спо! конвічно було основою його само! збереження, наголошуючи на ролі енергетичного потенціалу для здо! ров’я людини, її духовних пошуків. В одній із розвідок із проблем соціоекології читаємо: “У зв’язку з тим, що корінний етнос формуєть! ся дуже тривалий час в однорідно! му природному середовищі, між ним і тим середовищем встанов! люється гармонія. Кліматичні умо! ви, неповторні навколишні ланд! шафти, особливості рослинного і тваринного світу, гравітаційного та магнітного полів, біохімія підґрун! тя, ґрунту, поверхневих та підзем! них вод — все це значною мірою впливає на фізичні та психологічні властивості етносу, його соціотип, мову, мелос, традиції. Чим глиб! ший родовід має людина, тим ком! фортніше почуває себе на своїй батьківщині, менше хворіє, має більшу життєву енергію”7. Сьогодні є всі підстави говори! ти про те, що звукова мова має надзвичайно важливе значення в активізації біоритмів національно! го інстинкту, для зміцнення психо! фізичної структури національного типу, для мобілізації суспільства на основі етнонаціоналізму. Варто згадати В. фон Гумбольдта, який твердив, що в певних звуках прек! расно втілена “об’єднана енергія народу” і в мовців вона “збуджує приблизно однакову енергію”8. Дивно органічну систему звуків вбачав у рідній мові Франко9. Отже, усне мовлення — це не суто лінгвістична проблема. З’ясу! вання сутності звукової мови мож! ливе на міждисциплінарному рівні, коли беруть до уваги різні наукові традиції, відповідні положення біо! логії, психології, соціології, логіки, лінгвістики, а також теорії етносу, культурної антропології, загальної семіотики, користуються різними теоретичними й методологічними підходами тощо. В усному мовленні, яке, як ви! словлюється польський дослідник Є. Бартмінський, є “живою” суб! станцією, породженою людським тілом”10, різнобічно виявляється людська сутність — психічні особ! ливості, інтелект, світосприйман! ня, спосіб мислення, виховання, здатність називати, оцінювати, творити підтекст словесної дії, вмі! щати недомовлене; якраз у цій стихії людина виявляє свою спро! можність успішно контактувати з іншими, впливати на них. Гнучкі! шою стає пам’ять, активізується воля; людина повинна зважати на сказане, вчитися слухати, мовчати, творити свій поведінковий текст. Вічна проблема людського спілкування — це здатність реалізу! вати не лише свої природні можли! вості говорити, а й слухати, долати бар’єри, щоб чути сказане. У Свя! тому Письмі кілька разів акцентова! но увагу на тому, що між процесами слухати і чути, як і дивитися і бачи! ти, часто виникає дисбаланс, що є суттєвою комунікативною пере! шкодою не лише для сприйняття ін! формації, а й для ефективного по! шуку та пізнання істини (Мат. 13). Уміти слухати — це, крім усього іншого, ознака вихованості, життя в Богоприсутності, це здатність зрозуміти когось, передбачити в опонента певну зернину істини, а в собі — не абсолютну і єдино мож! ливу правду. Такий підхід сьогодні надзвичайно актуальний ще й з ог! ляду на те, що, за спостереження! ми багатьох, люди в тому гомінли! вому, шаленому світі втрачають здатність слухати і чути. Філософ із Франції Аннік де Сузнель резонно зауважує: “Доки вухо вібрувало в гармонії зі звуками природи або з музикою, яка сама збудована в гармонії з внутрішніми структура! ми людини, остання себе не руйну! вала. Галаслива лихоманка міст, псевдомузика, яка лежить в основі галасу, що є нічим іншим, як дезін! теграцією звуку, славослів’я […] — все це разом сприяє розростанню смертельних рослин нашого бут! тя”11. Дослідниця обґрунтувала свій підхід до розуміння ролі вух у становленні і формуванні сутності людини, проспівала своєрідний “гімн” вухові12. Найістотнішою ознакою уснос! ті є її звукова природа, яка проти! ставляє усне мовлення писемному, його графічній структурі. Сьогодні чимало причин зумовлює потребу пильнішу увагу приділити якраз вивченню природи мовленого сло! ва, зокрема такого його різновиду, як публічне мовлення, і насампе! ред з уваги на соціальні моменти. Дослідники категорії усності небезпідставно підкреслюють по! силення важливості усної комуні! кації в сучасному суспільному жит! ті, що, як вважають, є результатом кризи довір’я до передання інфор! мації за допомогою друкованого слова, оскільки воно може зазна!
вати прихованих маніпуляцій. На! томість зростає переконання в гу! маністичній цінності усного мов! лення, яке глибоко пов’язано з ін! дивідуальністю людини, є справ! жнім свідченням її суспільної пози! ції, вразливості та ментальності. Постійно чуємо застереження про недостатню увагу до нашого мовленого слова, про його зане! дбаність, недбальство в ставленні до нього, про численні порушення вимовних норм, про втрату слуху до своєї мови, про загрозу втрати її самобутньої ритмомелодики, про елементарну необізнаність із зако! нами звукової організації тексту. А певний різновид ефірного мовлен! ня вже нашого часу небезпідставно називають “потворою для слуху”. Говоримо про фетишизацію пи! семної мови, про те, що саму душу, мелодію мови заганяють в букви, про шкідливе поширення в школі правила “писати — як вимовляєш”. Ми легко засвоюємо тезу про те, що в багатьох випадках наша писемна мова ґрунтується на принципах, які зумовлені фонетич! ною будовою мови, але не завжди усвідомлюємо, що повної відповід! ності між звуками і літерами в укра! їнській мові немає. Приміром, бук! восполучення –ться у дієслівних формах (сміється, змагається) потрібно вимовляти як –ц’ц’а, лі! терний комплекс –шся (миєшся, вчишся) — як –с’с’а. Злитий афри! кат дж артикулюємо не лише коли відтворюємо написане (джміль, сиджу, саджанець, джаз); цей звуку певних позиціях позначають літе! ри Д, Ч, Т. Так у словах сліДчий, віД! чай, віДжилий, швиДше, ліЧба, оТ! же на місці виділених літер відпо! відно до нормативної вимови пот! рібно артикулювати злитий дж. А літера Т у позиції перед Ч повністю асимілюється у словах отче (звер! таються переважно до священиків, перше слово щоденної молитви християн), хутчій та под. — вимов! ляємо подовжений Ч: очче, хуччій. Асимілятивні процеси зумови! ли, що в сполученні Д+С, Д+Ц, Д+З літера Д позначає вже інший афри! кат — дз. Його артикулюємо у сло! вах відси, рекордсмен, звідціля, відзнака (звуки с, ц, з — зберіга! ються у вимові). Згідно із загальною тенденцією збереження дзвінкості приголос! них (дуб, стежка, дядько) і одзвін! чення глухих перед дзвінкими, що властиво українській літературній вимові, літера К у словах ВелиК! день, аяКже, анеКдот, еКзамен позначає дзвінкий, проривний, задньоязиковий [Ґ]. Одзвінчується глухий Т у слові фуТбол та ін. Ця тенденція проявляється й на стику слів. Приміром, у словосполуках наШ брат, лиШ би, таК годиться, туТ би, тиХ днів, оСь де, не плаЧ же, виділені літери втрачають своє пряме звукове значення, на їх місці виникають дзвінкі Ж, Ґ,Д, Г, З’,ДЖ. Ще одне зауваження: літера В не завжди позначає лише сонорний губно!губний чи губно!зубний звук (вуха, вода, віра, сивий), а й харак! терний для нашої національної мо! ви нескладотворчий звук ў. Його особливості: близький до голосно! го, але не утворює складу, не може бути наголошеним; буває на почат! ку слова перед приголосним, все! редині і вкінці слова після голосно! го (воўк, жоўтий, ўпаў, ўстаў); прийменник В перед приголосним теж артикулюємо як ў. Як приклади — назви творів нашої класичної лі! тератури: “В дорозі” (Коцюбин! ський), “В катакомбах” (Леся Укра!
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nieweralnych środków człowieka Gr. Kreidlin, na podstawie bogatego materiału empirycznego zebranego przede wszystkim z klasycznej literatury rosyjskiej, w rozdziale o środkach parajęzykowych — głosie i tonie w mowie i kulturze, rozwijając tezę o jedności muzyki i języka, przekonująco stwierdza, że muzyka i słowo przeplatają się, wchodzą we wzajemne oddziaływania z najrozmaitszymi zjawiskami i procesami ludzkiego bytu i nabywają nowych znaczeń estetycznych i etycznych. Tony i dźwięki, gamy i palety, rytmy, akordy i kadencje wychodzą poza przestrzeń, która im wyznaczono, i wchodzą jako komponenty modeli języka i mowy, stają się jednościami modeli czynów życiowych, sposobu myślenia i samego życia. Kadencje jako złożone frazy, pełniące rolę harmonijnego zakończenia utworu muzycznego lub jego części, upatruje się w charakterze człowieka, uważa się, że wpływają one na kształtowanie się jego własnego stylu15. Potężny dźwiękowy obraz Ukrainy, muzyczną utalentowanie jej ludu, wielką muzykę niepojętej duszy Geniusza „słyszymy” w twórczej spuściźnie Szewczenki (stosowne jest tu przypomnieć biblijne „kto ma uszy, niech słucha”. Mat.: 13, 43; Objawienie: 3, 13). Grupa słów, wyrażeń, nazw związanych z pojęciem muzyka, śpiewać, grać u Szewczenki jest niezwykle duża, występują one w różnych tekstach. U niego śpiewają idące dziewczęta, pługatar śpiewa, kozacy płyną sobie i śpiewają, śpiewają ślepy Stepan z ojcem, śpiewają kobzarze, a Perebendia potrafi dobrać dla każdego jego ulubioną pieśń, liryżnicy Jezusa i Łazarza śpiewają, śpiewają amen. Wyśpiewuje słowik, śpiewają koguty, śpiewa i płacze serce.
Pedagogiczne poszukiwania, praktyczne doświadczenie, jednak na razie niewiele i wciąż mało rozpowszechnione w
17 września ludzie przyszli na grób Mychajły Mychajłowycza i jego żony Wiry Ustymiwny na dawnych Bołdyjnych Górach. Kwiaty pamięci złożyli prawnuk pisarza, dyrektor Czernihowskiego Muzeum Literacko-Memorialnego im. M. Kocjubyńskiego Ihor Kocjubyński oraz jego matka, pedagog, działaczka Proświty Antonina Kocjubynśka. Przekonują oni: dbając o zachowanie oryginalności ukraińskiego słowa mówionego, należy zwracać uwagę na wykorzystanie muzyki w procesie nauczania, przede wszystkim aktywnie poznawać bogactwo naszej pieśni. W tym względzie wart uwagi jest podręcznik z zakresu retoryki autorstwa Ju. Jelisowenki16. W systemie zadań, które mają utrwalić materiał teoretyczny (wypracować odpowiedni rodzaj oddechu, postawić głos, określać jego wysokość, siłę, objętość brzmienia, elastyczność, zakres, melodykę, lad, tonalność, pokazać niepowtarzalność ukraińskiego słowa mówionego itp.), znajdują się teksty czterdziestu pieśni, rozpowszechnionych u nas — ludowych, romansów, religijnych, patriotycznych. Teksty pieśni dobrano bardzo trafnie: opiewają one nasze życie, radości, głębię szlachetnego uczucia, nadzieje, modlitwę o lepszy los Ukrainy, wiarę w dobre jutro. Autor nie tylko podaje artykulacyjno-akustyczną charakterystykę dźwięków, ale też zwraca uwagę na ich rolę w mowie. Słusznie, na przykład, podkreśla, że samogłoski są podstawą mowy, głównym składnikiem wypowiedzi, szkieletem, na który nanizywane są spółgłoski. Już w ich samej podstawie zawarty jest muzyczny ton. Wśród samogłosek pedagog trafnie wyróżnia dźwięk O, podkreślając, że jest to jeden z najbardziej typowych dźwięków samogłoskowych naszego języka, który nigdy nie zmienia się w A, a nawet nieznaczny odcień A, charakteryzujący niestety wymowę niektórych naszych mówców, uznaje się za nienormatywny. Jest on wygodny do śpiewu, w pozycji akcentowanej nawet się wydłuża (zoorі, wooduu, doopusk). Badacz ma rację, stwierdzając, że ten dźwięk pomaga tworzyć nieprzemijającą sławę melodyjności i wdzięku języka ukraińskiego17. Częstotliwość dźwięku O w naszym języku jest wysoka, jego dominowanie określa
nie, na przykład, występuje ono w zakończeniu wołacza wielu rzeczowników: Mykoło, mamo, siostro, Marijko, Iwanowno, zorenько, kalino, przypomina nam o swojej funkcyjnej mocy w zakończeniu wielu form czasownikowych (piszemy, żartujemy, pójdziemy, zrobimy, zaśpiewajmy, przywitajmy), występuje w zakończeniu wielu imion męskich, w tym zdrobniałych: Saszko, Andrijko, Danyło, Romko (por. rosyjskie — Saszа, Roma, Petia, Wasia), lubi pojawiać się w miejscu dźwięków I, E: kinʹ — koni, wecherja — zwecora, żenyty — żonatyj, czarujące pełnogłosie: solodkyj, wołodity, kołotyty, borotʹba, ochorona, korowaj, korotko; ten dźwięk doskonale prezentuje ukraińskość nazwisk na -o, -enko: Franko, Hrecziło, Pokotyło, Hrihorenko. Nasze czarowne O potrafi nawet wzbogacać słowa, w których go nie ma, występując w sufiksach zdrobnienia -ok, -oczok, -onʹk, -ocznk: sad — sadok — sadoczok, dub — dubok — duboczok, zirka — zirońka, wesełka — wesełoczka.
Warto wspomnieć o tak wielkiej liczbie pieśni — żartobliwych, „poważnych”, marszowych, cerkiewnych („Oj szczo ż to za szum uczynywsia”, „Oj ne szumy, łuże, zelenyj bajrache”, „O, Ukraino, o, lubo nenько, tobi wirnenko prysiahnem”, „Oj raduj-sia, zemle, Syn Boży narodywsia”), w których dźwięk O (wraz z innymi samogłoskami) nastraja na wertykalny, „zaokrąglony”, a nawet „szeroki” typ mowy, charakterystyczny dla Ukraińców. Zatem nie jest to po prostu okrzyk, lecz swoisty punkt odniesienia, specyficzny kamerton. Już niemowlęciu matka, zapewne nieświadomie, wkłada w podświadomość kosmicznej siły piękno tego dźwięku, nucąc: „Oj, chodyt son kolo wikon, a dremota kolo plota”.
Razem z prawidłowo artykułowanymi akcentowanymi samogłoskami tylnego rzędu U, A dźwięk O pozwala utrzymać napięty akcent siłowo-dynamiczny, unikając „falistej” mowy, która powstaje wtedy, gdy mówca stosuje wyłącznie akcent siłowy i skraca sylaby.
Trudna sytuacja językowa w Ukrainie, agresywne, nie bez pomocy „władcy tego świata” wypracowane działania zmierzające do ograniczenia używania języka rdzennej ludności, deformowania go, przekształcania w nędzną postać języka obcego, wymagają od nas wszystkich, abyśmy strzegli i pielęgnowali nasze żywe słowo, uświadamiając sobie, że bez aktywnego, nieskrępowanego funkcjonowania mowy dźwiękowej język narodowy traci źródło uzupełniania, a jego zasoby ulegają zubożeniu. Świętym obowiązkiem inteligencji, ludzi zawodów mówionych jest ustawiczna troska o wzbogacanie własnej mowy, demonstrowanie wysokiego poziomu kultury językowej, zdolność aktywizowania zawartych w niej potencjałów, odchodzenie od nieuzasadnionych kalk (do sich pir, skoryszе wsioho, tym ne mene, rozbeirusia w cztym pytanni, w pershu czerhu — zamiast dosi, najimowirniszе, a popry te, z'jasuju (wywczu) pytannia, nasampered), przestrzeganie normatywnego akcentu (bułetEnʹ, walowyj, ekspertnyj, zawdAnnia, pryjatelʹ, czerhowyj). Pamiętać, że jedyna ukraińska wymowa literacka daje siłę wychowywania narodu, zachowania jego kultury. Czynić wszystko, co możliwe, dla utwierdzenia państwowego języka — symbolu naszej obecności w dźwiękowej przestrzeni Planety.
„Swoju Ukrainu lubit” — przypomina nam o naszym świętym obowiązku wobec Boga i świata Szewczenko, a jako refren najskrytszych dum również dziś brzmią słowa: Całym sercem kochajcie Ukrainę swoją, I wieczni będziemy z nią.
__________________ 1 Szewelow J. Wkład Galicji w kształtowanie ukraińskiego języka literackiego. – Lwów; Nowy Jork, 1996. – s. 26. 2 Akademik L. Bułachowski w pracy „Pochodzenie języka ukraińskiego” (K., 1956) pisze: „Powstanie żywego (potocznego) języka ukraińskiego… dotyczy czasu odległego od nas, w mroku wieków zaginionych języków i plemion”… 3 Heidegger M. Czas i bycie. — M., 1993. — s. 272. 4 Miłosz Cz. Wielkie Księstwo Literatury. – K., 2011 — s. 85. Zob. też Weil S. Zakorzenienie: esej // Weil S. Zakorzenienie. List do duchownego: Zbiór esejów [przeł. z fr.]. — K., 1998. 5 Miłosz Cz. Wielkie Księstwo Literatury. – K., 2011 — s. 103, 108. 6 Zob.: gaz. „Wysoki Zamek”, 02.10.2012; Hetman Wołodymyr. „Duch Ziemi” // Słowo Proświty. – nr 22, 6–12 czerwca 2013. 7 Bachynskyj H. Ukraińska droga ku przyszłości // Uniwersum. — 1999. — nr 1–2. 8 Humboldt W. Wybrane prace z językoznawstwa. — M., 1984. — s. 72, 82. 9 Franko I. Dwujęzyczność i dwulicowość // Mozaika. Z utworów, które nie weszły do zbioru pism w 50 tomach. — Lwów, 2002. — s. 265. 10 Bartmiński J. Opozycja „ustne – pisemne” a współczesny folklor // Bartmiński J. Językowy obraz świata: szkice z etnolingwistyki / Przeł. z pol. — M., „Indrik”, 2005. — s. 382. 11 Annick de Souzenelle. Symbolika ludzkiego ciała / Przeł. z fr. Z. P. Borysiuk. — K., 2003. — s. 423. 12 Tamże. — s. 415–439, też: 24, 225 i in. 13 Chan H. I. Mistycyzm dźwięku. — M.: Sfera, 1998. — s. 233. 14 Harasym J. Narodowa oryginalność estetyki ukraińskiego folkloru pieśniowego. — Lwów, 2010. — s. 250. 15 Krejdlin G. E. Semiotyka niewerbalna. Język ciała a język naturalny. — M., 2002. — s. 276. 16 Jelisowenko J. Sztuka wymowy. Kształcenie głosu i mowy: Podręcznik akademicki. — K., 2008. 17 Tamże. — s. 84, 122 i in.
Машинний переклад
Społeczność Czernihowa uroczyście obchodziła 149. rocznicę urodzin klasyka literatury ukraińskiej, założyciela czernihowskiej „Proświty” Mychajła Kociubynskiego. ska, przedstawiciele władz, twórczej inteligencji, uczniowie. Słowo o klasyku wygłosili znani działacze kultury, proświcianie, w szczególności wielki miłośnik twórczości pisarza, ludowy artysta Ukrainy Anatolij Szkurko. Aktor Teatru Młodzieżowego, jeden z pierwszych laureatów nagrody imienia Kociubynskiego, zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Baniuk przeczytał fragmenty utworów pisarza. Święto trwało w Muzeum, w posiadłości Kociubynskiego, w czarującym ogrodzie, który założył pisarz. Właśnie tutaj, w Czernihowie, napisał swoje najsłynniejsze utwory: „Cienie zapomnianych przodków”, „Intermezzo”, „Fata morgana”. Odbyło się również wręczenie głównego obwodowego wyróżnienia literacko-artystycznego — nagrody imienia Mychajła Kociubynskiego, która już dawno nabrała charakteru ogólnoukraińskiego, a nawet międzynarodowego, gdyż jej laureaci mieszkają w Australii i Kanadzie. Nagroda jest rówieśniczką naszej niepodległości, założona w 1991 roku za zgodą rodziny Kociubynskich. Obecnie opiekują się nią rada obwodowa oraz obwodowa administracja państwowa. W poprzednich latach tą nagrodą wyróżniono pochodzącego z Czernihowszczyzny, Bohatera Ukrainy Jurija Muszketyka, bratanicę klasyka, literaturoznawczynię Mychajłynę Kociubynską, wnuka pisarza, byłego dyrektora muzeum i przewodniczącego miejskiej „Proświty” Julija Kociubynskiego, laureatów Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wałerija Szewczuka, Anatolija Dimarowa, Mychajła Słaboszpyckiego, Dmytra Iwanowa, Leonida Horłacza, czernihowian — choreografa, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Lubomyra Bodnaruka, ludowego artystę Ukrainy Wołodymyra Jemcia, wieloletniego przewodniczącego obwodowej organizacji pisarskiej Stanisława Repjacha, pisarki Switłanę Koronenko, Wałentynę Masterową, Tetianę Dziubę. A oto ci, których wyróżniono prestiżową nagrodą za 2013 rok (wszyscy — pochodzący z Czernihowszczyzny): pisarz, docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Ołeksandr JAROWYJ — za zbiór „Niebiańska twardź” (nominacja „Poezja”); pisarz i dziennikarz z Borzny Wołodymyr SENCOWSKI — za książki „Głubinka, spowita mgłą” i „Ława pod kasztanami” („Proza”); kandydat nauk historycznych, docent Instytutu Dziennikarstwa KNU im. T. Szewczenki Iwan ZABIYAKA — za badania „Epistolarna spuścizna Wasyla Horłenki” („Ludoznawstwo”); laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, ludowy artysta Ukrainy, kobziarz-lirnik Wasyl NECZEPA — za realizację projektu twórczego „Ukłon tobie, Tarasie”, poświęconego 200. rocznicy urodzin Szewczenki („Sztuka teatralno-muzyczna”); mistrzyni twórczości ludowej Olha KOSTIUCZENKO — za odrodzenie i rozwój tradycyjnej czernihowskiej sztuki haftu, wybijanki, pisankarstwa („Sztuka dekoracyjna i plastyczna”). Jednym z założycieli nagrody jest Ukraiński Fundusz Kultury. Dlatego w imieniu jego przewodniczącego, Bohatera Ukrainy Borysa Olijnyka, nowych laureatów powitał pisarz, redaktor gazety „Hart” Dmytro Iwanow. Wspaniałym finałem święta stał się koncert Wasyla Neczepy i kapeli bandurzystów imienia Ostapa Weresaja obwodowej filharmonii.
Машинний переклад
Ciąg dalszy. Początek na str. 1. Idziemy gęsiego. Moskiewskie potwory czekają na nas w zasadzkach co noc, lecz w naszych wierszach było coś takiego, co nas prowadziło i od śmierci chroniło. Rój Sorokatego… Komórka sotni, huczą nad nami samoloty wstrętne, szukają ognisk w lesie! Ognisko — śmierć, nas grzeje tylko słońce i niebios twardź. My — na górze, a ponad nami — góry, lasy błękitne, morze nieprzejrzane, a pod górą naszą na dole widzimy Prutu bolesną łzę. A tam, za Prutem, równina rozległa, w Karpaty z Kołomyjszczyzny droga, i widać nam, jak spojrzeć z góry, — Iwaniowców i Sadzawki dwory. Tam nocą, niby na popas konie, my idziemy; jemy do okruszyny chleb z dłoni, w ciężkie torby składamy żywność, i matek modlitwy oraz płacze: „Ta wy jeszcze dzieci, chłopcy, wy jeszcze dzieci, wracajcie do domu, oszczędźcie swoich rodziców, zamarzniętych od żalu, że was dali na zabójstwo moskalowi!” A my radujemy się, bo my — bohaterowie, co nie łykali jeszcze ziemi surowej, śpiewając, odchodzimy o świcie w kłujące kosodrzewinowe chaszcze. A tam, gdzie my byli, chaty pełne smutku, nie widać już Spartanowej sotni, stoją okienne ramy, jak krzyże, a słońce idzie z obliczem sieroty. Płacze i płacze, jak pogrzebowe trembity, lecz my już, chyba, wojownicy, nie dzieci; wracamy do swojego wojskowego stanu, szczęśliwi, — nas odwiedzi Spartan. Przychodzi on. Jego oblicze młode, w głosie — wzburzone, wzywające struny, nie ma rozkazu. Wszystkie słowa — żywe, duch ludzkości i krzepy w jego istocie. Na lewym oku z czarnego muaru opaska — znak wrogiego uderzenia, kiedyś, jeszcze jako wyrostek nasz sotnik w atak szedł i bił się wręcz. Meldował Sorokaty: „My strzelaniem zajmujemy się, przygotowujemy się do boju!” Spartan rozweselił się: „Krokiem marsz!” I my za nim popędziliśmy w ciemną głuszę. A stamtąd wychodzimy na skraj lasu, gdzie biały dym z domostw nad nami niósł się, a my, niby do boju, zalegliśmy za dawnych okopów pagórki i wały. A sotnik nasz: „We wsi, która przed nami, Polacy są. Spotkajmy się z panami. Bojówka ich wkrótce będzie szła, żołnierzy tam nie więcej niż dziesięciu. Ja dam komendę. Bądźcie w gotowości, lecz nie strzelajcie w nich, nie trzeba krwi! Oni ze strachu upadną, a wy nie dajcie im podnieść głowy”. Polacy rzeczywiście upadli na kolana, z ramienia nie zdążyli zdjąć karabinu; sotnik krzyknął: „Kto tam dowódca? Podchodź, nie bój się, rzuć na ziemię broń!” Podchodzi Polak zbladły. To — chłopak. Rówieśnik nasz, drży, niby trzcina, to — z karabinem przestraszone dziecko — oto nauka nam na całe życie. Sotnik rękę podaje małemu, lecz głos w nim twardnieje od przełamania: „To co takie? Ja wam mówiłem wcześniej — za Polskę w Polsce umierać idźcie! Ta ziemia — nie wasza, panienki, was porąbie tutaj krwawa jatka; ja was pytam, czemu myśli i lufy wy przeciw Ukrainie podnieśli? Ja was ostatni raz ostrzegam! Wracajcie do domu, do swojego kraju, a nie, to zgińcie, niedorostki złe, jako okupanci na cudzej ziemi! I Polska nie wspomni was, przepadli, zastrzeleni w cudzej, karpackiej gęstwinie. Gdzie wy nie za ojczyznę polegli — nie białe, a czerwone już orły!” My wróciliśmy do swojego namiotu, i podobni byliśmy do tej osiki, co liśćmi gra w cichej ciszy — drżeliśmy my, pobywszy na wojnie. I śniły się nam te głowy dziecięce, których nie dotknęły kule widzące, te polskie dzieci, zagnane w potrzask, które kochać Polskę uczył Spartan. II Ja stałem się krzakiem. Przez noc nieubłaganą, na kłębowisku płomienia i dymu budowlę widzę na niebie. To — więzienie. Stoi, stoi i pada. Nie ma. To dawne pieczenieżyńskie więzienie z nieba, niby żarłoczny ptak — krwawy dziób i pazury we krwi — spada i krzyczy, zdychając w rowie. A ja — koło drogi — na straży; ja mam słyszeć głosy wrogie, znak dać — idą enkawudziści, czy nie, — czerwone dwie rakiety przy mnie. Ciernisty krzak, to nie kopa siana, tam ja leżę obok karabinu, tam ja wczuwam się w radosny ogień, w ciepłą krew, która bije z moich dłoni. Mnie gałęzie oplatają sękate, drżę, patrzę na widziane w wyobraźni, a to więzienie nie pada, stoi, je widzę przez kłującą gałąź. Tam trzy czoty z trzech stron, jak duchy, podchodzą do śmierdzącej samogonki, którą oddycha NKWD; Spartan idzie, i sotnię on prowadzi. Ach, to więzienie jeszcze Dowbusza łowiło, nad górami szybowało czarnoskrzydłe, nienasyconych cudzych orłów siostra, łasuch krwi naszej stary. W tym kryminale sławni okupanci dla wisielców zbudowali łuki, tutaj w czterdziestym pierwszym roku w pół dnia sto dusz zamordowała moskalnia. Jak zaryczały niemieckie motocykle, czekiści ze strachu zwiędli, nie ruszyli ojczyzny bronić — zabijać więźniów rzucili się kaci. Za koszule wyszywane, za wzory ognistozółte, za Tarasa utwory — na śmierć! Brakuje kul, lecz są bagnety, jest drut i wściekłość krwawej ręki. Kłujący drut — na nadgarstki dziewczęce, bagnety — w serca, w czoła, uszy i oczy… Spartan idzie. On pamięta wszystko. Za nim podwoda stosy min wiezie. Granaty rozrywają bramy i drzwi, wstają enkawudziści zza wieczerzy, łaski proszą, w nogi pełzli, wiją się, jak płazy, w trzy węzły. Wychodzą więźniowie z cel, a czekiści wchodzą w cele, nie ma gdzie usiąść — dziwią się. A chłopcy dynamit składają w fundamenty w zamian. Spartan nakazuje zamknąć klatki, żeby wybuchły, zgubiły się w zenicie obłudni wyzwoliciele, jak proch, jak mór, żeby zniknęli i przepadli na wiatrach. Spartan znajduje przyjaciół. Krew i rany. Staranne torturowanie. Strach staranny. Obdarte kości, wypalony wzrok, jakże ich wziąć i wynieść na dwór? Toż to wojownicy byli ci, najdrożsi! Komu oddać cudotwórcze relikwie świętych, co nie złamali się ani na chwilę, gdzie Bóg, który ich powinien wskrzesić? A ja z krzaka wychodzę, pełen gromu, i oddaję rakiety rojowemu, i sam nie wiem, ja żyję, czy nie, czy to więzienie przyśniło się mnie? Ja w tarninie leżałem do rana z nocy, za serce on łapał mnie i za oczy, obaj my płonęliśmy w milczeniu, gdzieś obok nas płakała surma. Ja słyszałem ją na Jana, na Kupałę, ona w mojej wsi tęsknie grała na festynie, nad Luczką, dawno, gdzie tafla otwierała się, jak okno. Wtedy do nas na zabawę wielką przybyli z Pieczenieżyna muzycy, w bajbarakach z białego sukna i grali nam od południa do ciemności. Stopczatów wyszedł z cerkwi i z czytelni, i ucichły wnet melodie smutne, w gromy przekształciły się psalmy, i „Jeszcze nie zginęła” zaśpiewaliśmy my. Czasy wskrzeszone i czasy żelazne na mnie spadły z tej pieśni, i żeby nie umrzeć, wziąłem w ręce karabin i ciałem w tarninę ognistotwórczą wrosłem. Mnie pojawiają się w kałużach krwi ci chłopcy pieczenieżyńscy murowi, w więzieniu zastrzeleni, a ta surma mnie śpiewa, że mnie nie ma. I ja łkam Spartanowi na ręce od niezgłębionej tęsknoty i rozpaczy, i od surmy tej, która mnie niby żądło wolności, w serce tnie. Spartan powiedział: „Ja wiem, co z tobą, ty zwycięskiego pragniesz boju, i wstydu ciebie zjada ból, że ty na polu bitwy byłeś krzakiem. Ty w Ukrainie, z żalu zesztywniałej, za noc spalić pragniesz sto Bastylii, zbudzić za jedną powstańczą noc wszystkie ognie niewolniczych stuleci. A tak nie będzie i tak nie może być, ty musisz trzykrotnie przeżyć Kruty, i wyjść trzykrotnie ze swojego krzaka, jak przez Pana zapalona świeca!” III Głucha północ, niby cerkiew cicha, wiosenny powiew nam w oblicze dmucha, idziemy do wsi sotnika UPA, ziemi nie dotyka stopa. Iwaniowce. Ciemna noc zdradliwa. Prut słyszy nas i cichnie z dziwu — przestraszony. A broń — na gotowości — idzie w żywe, lecz niesłyszalne wieś. Nie śpią nowej władzy pachołki, drżą w nocy. Gdzież podziały się psy? Staniczny postarał się — chytry ptak: psy tej nocy spały po chatach. Przyjmuje nas nauczycielka uboga. Chodząca cicha i przestroga. Ona przysiadła z nami do stołu. Po dwa bochenki każdemu dała.
Wniosła z komórki ostatnie dwa chleby, I mówi: “Chłopcy, schowajcie się w góry, Bo już stoją w sąsiedniej wsi W mazepinkach pijani moskale. Nam wroga tego nie pokonać, Ma czołgi, samoloty, armaty, A my, jak żebracy-zwycięzcy: W rękach karabiny, lecz śmierć w duszy. Znam Spartana. Ja go uczyłam. Powiedzcie mu, że już moskiewska siła, Jak powódź, Podkarpacie zalała, Wsiąka w naszą ziemię, jak smoła. Ona zlepi wam serca i oczy, Nie ratują was głuche obrzeża, Kryjówki, przejścia, bunkry w ziemi — Grobowce wasze ciemne i zgniłe. Powiedzcie mu, że trzeba odstępować Aż za te góry, gdzie żyją chorwaci, Za Alp austriackich śnieżne grzbiety, Żeby duszę Ukrainy zachować. Musimy rozbiec się, jak Żydzi, Po całym świecie ze ziemi swojej, I powrócić dopiero wtedy, kiedy Powstaną za wolność wszyscy chachły. Trzeba żyć! U okupanta-smoka Potężna paszcza, jak świat, szeroka, Kiedyś on zdechnie od przejedzenia… Nie umierajcie! Chrońcie życie!” Nie umierajcie! Jak to zrozumieć? Czekać, dopóki wyginą wszystkie sowiety? Po co nam życie święte i stare, I nie wiadomo jeszcze, kto szybciej umrze. A ten, kto czeka wrogiego zgonu, I nie staje do broni, sam zginie, Czekając, spróchnieje na pniu, Upadnie, zgnije w czekania swym bagnie. A czymże jest życie, jak nie umieraniem I zmartwychwstaniem na krzyżu cierpienia, I szczęściem bycia w ogniwie pokoleń Swego narodu? To — ogień, nie pleśń! Życie — to zew ducha, a nie ciała, A duch w ogniu żyje, a nie w błocie, Nieś więc ogień i nie zgaś, bo umrzesz, I wroga ty nie przeżyjesz! Tak myślałem w Iwaniwziach, nad Prutem, Pobity, jak matczynym prętem, Słowami nauczycielki. Ja je zamknę, Nie przekażę ani słowa Spartanowi. A może, jednak jest prawdy odrobina W tym słowie, powiedzianym cicho: Nie samobójstwem bić się, a iść Życia wszystkimi drogami do celu. Lecz nauczycielka tak pięknie mówiła, Że ja ujrzałem swego narodu skrzydła Gdzieś nad ziemią — pióra złote, Co z niepokornego kręgosłupa rosną. Więc choć byłem w pilnym postanowieniu Nie przekazać ani słowa Spartanowi, Wszystko opowiedziałem mu jeszcze tego samego dnia, A on powiedział: “Nie słuchaj! To — brednie! My tylko tam żywi, gdzie urodziliśmy się, Gdzie rozmawiać i myśleć nauczyliśmy się; Z cudzego terytorium i na chwilę Państwo nasze w niebo nie wyleci! My — nie horda! My — nie wędrowni ludzie, I na swojej ziemi my nie przybłędy, My — naród z korzeniami aż do dna Kosmicznego i pszenicznego ziarna. Nie odstępować nam, a atakować, Niech odpoczną od śmierci Karpaty, Nie w góry, a na doliny trzeba iść, W kryjówki obrócić ojców chaty. Tam dać bitwę, gdzie nas nie czeka łupieżca, Gdzie nas przygarnie rodzinna pieśń i brzemię, Ziemia zapamięta naszą krew, A ty — do domu marsz! Bywaj — zdrowy!” I ja poszedłem. Ja dotąd idę do domu, Niosę życia swego stuletnie zmęczenie, Troskami zaorane czoło, Lecz nie w swoje — ja idę w jego wieś. W Kijowie jego ja nie spotkam, Bo tam budują inną Ukrainę, Nie tę, że on za nią umarł, nie tę, Nie czystą, a fałszywie złotą. W Iwaniwzi wchodzę z tej strony, Zza Prutu, gdzie wchodziłem tamtego roku, Przez noc, kiedy, jak postać zjawiskowa, Ja szedłem po chleb dla sotni Spartana. Spartan stoi na ojcowskim podwórku, Groźny, jak niebo w chmurach górskich, Napięty, jak bezbłędny łuk, Syn Jurija Mychajło Moskaliuk.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Moskaluki to dzieci zaporoskie, To wschodniacy, co w galicyjskie powiaty Osiedlali się po wojnie Bohdana, I tak ich zwali pisarze głupi.
Jeśli ze Wschodu, znaczy — moskalofile, A ci Moskaluki w bojach płonęli, Niczym lont, nieśli ogień Naprzeciw wrogom i w pościg.
Stoi sotnik, a jego państwo Tak dalekowzroczne i wyniosłe Patrzy na niego, niczym ślepe, Kim on dla niej, ten bohater UPA?
Nikt. Jakaś figura w zagrodzie, Jedni mijają, inni przechodnie Zatrzymują się, lecz tylko ziomkowie W podwórze wchodzą, zdejmując czapki.
I ja wejdę w Moskaluków zagrodę, By słyszeć bój ostatni o wolność, I słyszę już — podchodzi skradając się Zabójców Ukrainy zbrojna ciemność.
IV Ich troje Tam. Nie ma ochrony. Wokół Iwaniowców — trzy bataliony. Obręcz żelazna. Jęczące wiatry. I wschodzi słońce czarne zza góry.
Ich troje tam. Żona, ordynans, Spartan przy nich, kciuk, Lecz już dłoni zbrojnej nie ma. Zima na dworze i w duszy zima.
Nie poślizgnąć by się na rozstajach, Gdzie śmierć stoi, ciężka godzina honoru Najwyższego w powstańczym życiu, Gdzie ty cały na Bożym widoku.
Nie ma już kureni, nie ma już sotni, I każdy dzień — to śmierci przededzień, I każda noc — płonący błękit, I wie on, że słońca już nie ujrzy.
Ich troje tam. Oni już wszystko usłyszeli, Nie ma dla nich tarczy, nie ma osłony, Oni już widzą, jak do nich do schronu Wszedł moskal, z ich krewnym wszedł.
“Ja — bezbronny!” — on krzyczy z progu, Wtem wspomina o matce i o Bogu, Szczyci się pułkownictwem swoim, A dalej tak: “Dawaj, pogawariem!”
“Ty — już w worku, — on mówi, — wyjść z jamy Ty możesz z podniesionymi dłońmi, Tam armia stoi, ramię w ramię, Od niej nawet wiatr nie uciecze.
Wszystkie drzwi, wszystkie ogrody i płoty, Wszystkie do twoich sąsiadów ciemne przejścia, Wszystko zamknięte. Idź, stąpaj na dwór, A chcesz — napisz jakiś papier…
Sam napisz — pora wojnę kończyć. Powrócić do swojego dziecięcia, Swoją żonę wyprowadzić na świat, Nie żyć norami, niczym kret”.
On obiecuje pracę Spartanowi, Życie szczęśliwe w Kijowie czy Lwowie, Wolność, pieniądze, złote komnaty, Ale ty poddaj się, ręce podnieś!
Spartan dosłuchał te kłamliwe śpiewy, Przwiązał niewidzące oko lewe, Wziął Mazepinkę — na czoło, świecę Podniósł, by mieć wroga przed oczami.
I tak powiedział: “Nie spiesz się, twoja mowa Mi niezrozumiała. Niegotowa Moja dusza, daj pomodlić się jej, I to, czego nie znasz, zrozumiej.
Mojego życia ty zabić nie jesteś w stanie, Bo każda noc moja, i dzień mój każdy, I bój o Ukrainę — dziesięć lat — To wieczności mojej testament.
Zostaw mnie. Schowaj swoje przynęty, Zawołaj do mnie przewodniczącego rady!..” I cieszy się moskiewszczyzna tępa — “Spartan poddaje się! To koniec UPA!”
Śmieje się spuchnięte oko moskala, Nie wie, że sto razy rozbita, UPA zmartwychwstanie setny raz, jak duch, Co wolą napełnia wszystko wokół.
A ten Spartan — tak samo duch przy broni, A ty, ścierwo imperium zgniłego, Choć sto razy go złap i zabij, W duszy narodu będzie on żywy!..
Popiersie sotnika “Spartana” przy rodzinnym domu w Iwaniowce
Idzie przewodniczący. To — nie worek makuchy, To — sotni tyły — baranie kożuchy, Chleby, namioty, leki, bandaże — Nie idzie, prowadzą go “towarzysze”.
Zabierają, puszczają, wierzą — będzie zgoda, W Kremlu na nich czeka nagroda, Podziękowanie, czekają najwyższe ordery… Negocjacje trwają. Nie dotknij!
A przewodniczący nie powie ani słowa, Dopóki w piecyku nie spłoną, jak drwa, Notatniki — sotni złotych żył I spartański chemiczny ołówek.
“Mój bracie, — mówi sotnik, — tutaj zginę, Nie wyjdę, nie podniosę strzelaniny, Bo chata ojca spłonie doszczętnie, Zginie przeze mnie pół wsi.
Zadbaj o moją córeczkę Oksanę, Bo ja nie wstanę już, i nie dopilnuję, A chłopakom zdrajcę nazwij, daj znać — To mąż siostry mojej, to mój zięć!”
Koniec. Ale nie. Spartan powiedział żonie: “Wychodź sama, zostaw mnie w tej skrzyni!” I te same słowa on adiutantowi powtórzył, Wziął chustę i swój “TT” nakrył.
Modlił się on do obrazu ukrzyżowania, Który sam zaniósł w smutne swoje bezdomne życie. Pojawiła się rodzona matka przed nim, Lecz nie we łzach, a z spojrzeniem jasnym.
“Mój Boże, idę ja na ostatnią bitwę, Przyjmijże Ty moją duszę i modlitwę, Daruj, że nie w karpackim borze, A w domu, jak gospodarz, ja umrę.
Ja dobrowolnie śmierć sobie zgotuję, By zniszczyć Moskwy głupią nadzieję, Że można wziąć wojownika UPA, Zgiąć i kupić, jak niewolnika”.
Ich troje Tam. I tam strzelali trzykrotnie. I na twarzy przewodniczącego rady Pojawiły się trzy mroźne łzy, I ja przeżegnałem się trzy razy.
V Na tej ziemi, gdzie wszystko niepewne, Sotnik mój, Spartan przyszedł do mnie — Ty wołałeś? — Nie! Nie wołałem na jawie, Lecz we wspomnieniach o tobie ja żyję.
Ciebie na spotkanie czterdzieści lat czekam, Myślami, jak dłońmi, dotykam, Tyś wyrwał z rąk moich dziecięcych karabin, Z rąk śmierci wyrwałeś mnie i poniosłeś
Do matki ziemskiej i nieziemskiej, By ja cierpiał, lecz przy innej broni… Powiedz mi, odkryj, dlaczego Spartan, Dlaczego ty nie Bohdan, dlaczego nie Iwan,
Dlaczego nie Żeleźniak, dlaczego nie Gonta, Dlaczego imię greckiego archonta Żyje w tobie? Dlaczegoż i to los, Że ty kochałeś powstańczego niewolnika?
Dlaczego Spartan z Iwaniowców, znad Prutu, Kto uczył przyjmować za naród pokutę, Czyjego ducha w twoim sercu ślad, Czy w nim żyje spartańczyk Leonid?
Czyż ty chodziłeś karpackimi pagórkami, Jak Gonta, z powstańcami-niewolnikami, Których zbierała sprawiedliwa zemsta, Ale nie wszystkich piekła żądza święta
Ogniem narodowej idei; Niewolnicy z drogi śmierci swojej Wracali po cichu do dzieci, żon, A znamienici i mądrzy szli na pewną śmierć.
Nie rozczaruj, powiedz mi, mój bracie, Że twoi chłopcy — to arystokraci, A nie niewolnicy! Niech będzie rzecz taka: “Tyś wojownik Sparty, a nie Spartakusa!”
Sotnik uśmiechnął się: “Rozumiem. Ćwierkasz bardzo ładnie, słowiku, Lecz na powstańca ja wyrastałem z niewolnika, We wsi, gdzie słychać było tylko jedną prośbę —
Do pana Chleba, i do pana Boga, I do nahajki z władnego dworu. Mój niewolniczy korzeń aż wtedy zaschł, Jak wyuczyłem się na pamięć “Dekalogu”.
Zdobędziesz wolność albo umrzesz. Wszystko proste, Toż to nie dziewięćdziesiąt czy dziewięćdziesiąt, Czego nikt nie wie dokładnie; U nas wszystko proste — śmierć albo życie.
Ach, nie pytałbyś ty mnie o nic! My — ludzie, wyrastamy od małego Do słowa wszechogarniającego, jak Bóg, Co w prawdzie łączy czasy epok.
Czyż mogę ja Szewczenkę ominąć, Co oświetlił mojego życia minuty, Kiedy czytałem ja “Martwym i żywym”, I przysięgałem pod sztandarem bojowym.
Oto była moja modlitwa szczera, Arystokraty, nacjonalisty, Co w Ukrainę, zdjętą z krzyża, Wcielić ma ducha swojego życia,
Swojej krwi strumieniowania uparte, To znaczy, on za nią ma umrzeć; Spartan, czy Stus, jednakowo. Lecz mimo wszystko — Tylko w imieniu swoim siebie znajdziesz.
Była pora, kiedy dusza Franki Przywołała do czynu i do słowa, Zew z Termopil usłyszałem: “Przyjdź!” I sformowałem ja śmiałków szeregi.
Nie trzystu nas było, a tysięcy trzysta, Na bój błogosławiła nas Przeczysta, Bo wiedziała: słabsi my, lecz idziemy “na was” Naprzeciw Berlina i naprzeciw Moskwy.
Znaj, nie było niewolników obok mnie, Na śmierć moje wojsko stworzone, Z podążającymi szło w krwawy taniec, I każdy mój strzelec — to był Spartan.
My szliśmy ścieżkami i bez ścieżek, My braliśmy Korszów, Ispas, Peczeniżyn, I, ginąc za Prutem, za rzeką, My słyszeli dzwony kijowskich cerkwi.
My przed bojem wspominali Kruty, I swoje serce, kulą przebite, My słyszeli, lecz nie znali z boju ucieczek, Ja szedłem z przodu, jak ostry miecz.
Nie odstępowałem ja ani na krok od szyku — I zdobywać szedłem nie chleb, a broń Niewolnikom, co tliły się w popiołach wojny, Jak pod deszczem ognisko jesienią.”
Nie pamiętam, gdzie byłem pobity, A Leonid, mój duch niesamowity, Starszy pośród zbrojnej męży, Rozkazywał mi: “Wstawaj! Żyj!”
I wstawałem, i w tę ciężką chwilę, Strząsając z siebie z krwią glinę, Na niebie, gdzie chmur płynęła rzeka, Ukrzyżowanego ujrzałem Spartakusa.
I zazdrościłem mu. Za nim tłumnie Zbuntowani niewolnicy szli do boju, I ginęli za kromkę chleba, ale Nowi i nowi wstawali na to samo.
Wiedziałem, że niewolnik, jak paczkę tytoniu, Mnie sprzeda, i ja umrzeć muszę Od zdrady krewnego mego, niewolnika, Taka mojej doli przekleństwo.
Ale w tej chwili do mego serca bliżej Było nie Termopilskie pobojowisko, A hajdamacka szaleńcza wściekłość, Z którą Gontowie umierać idą”.
VI Powiedział i zniknął. A ja poszedłem szukać Swoich ścieżek powstańczych w Karpaty, I na górze pod sztandarem stanąłem, I nauczycielkę z Iwaniowiec wspomniałem.
Radziła nam uciec za góry, Schować się od swojej niepokory, I żyć długo bez swojego życia… Co to było? Prorocze napomnienie?
Nie uciekliśmy, ale w swoim państwie Schowaliśmy się, przepadliśmy, jak zardzewiałe Stare narzędzia, lemiesze i grabie, I nami znowu rządzą Moskale.
Stoję więc na Howerli, widzę Kijów, Ogarnięty węzłami tłustych żmij, Dusicielami z kremlowskiego gniazda, Co pożerają wszystko, co jest, do cna.
Patrzę na rodzimy sztandar, podarty Przez chachłów z Charkowa. Czyżby umrzeć Spartanin musiał za swój naród, Od najezdników moskiewskich gorszy stokroć?
Spartaninie, to nie twój naród, to — klony Przebierańców z piątej kolumny; To nasza rodzima krew, ale ślepa, Oszołomiona od młota i sierpa.
To — nie naród, a niemocni nomadowie, Bez własnego duchowego dowództwa, Cudzych zadań martwi słudzy, Jak drony, bezzałogowe samoloty.
Nauczycielka mówiła — i nie dokończyła, Że my sami sobie — bieda i nieszczęście, Szakale i wściekłe psy — sami sobie, Konający w zwierzęcej walce.
Toż to my, patriotyczni małorosjanie, Książek i książeczek płaczliwych stosy, Ale jak trzeba wyjść gromadnie, Za Ukrainę wstać, nas nie ma.
My — dzikusy, mankurci z Europy, My własnych przodków krwią zmyte ścieżki Zbezcześciliśmy, my ich święte szlaki Zamieniliśmy w trujące śmietniki.
My — pokłóceni wodze i hetmani, Jak odurzeni marihuaną, Czy dziesięciu nas, czy trzech, czy tylko dwóch — Syczy między nami gadzina żywa.
Toż to my bierzemy wstydliwie nagrody, Jak uciekinierzy spod sztandaru wolności Pod flagi chachłackie, toż to my — chachły Mali, co do wielkich przeszli.
Wielcy tam, gdzie piszą się prawa, Gdzie są smoki, strefy i ikony, Tam, w szeregach, których niczym nie ukryć, Stu czterdziestu ośmiu zdrajców siedzi.
Tam płaczą za Moskwą starzy pierdziele, Za drugim językiem głosują śmierdziele, I rodzimą matkę ukrzyżują oni Za putinowskie medale i ordery.
Chachły, bracia moi, potomstwo przeklęte, Podobni jesteście do ciemnego bydła, Do inochodźca, czy do ciężkiego konia, Co lubi świst nahajki i bata.
Wy — z chomąt cara, wy — z rydwanu Imperium, i wasze pyski nędzne Teraz biegną do zapachu szlei, Boście wy bydlęta — nieśmiertelni chłopi!
Lecz bije godzina wasza już ostatnia, Ja już nie słyszę waszego rżenia, Teraz wy syczycie, niczym żmija — A co w moich oczach? To — nie łza!
To krew, co przebija się do oka, To moja wiara żałobna i głęboka, To mój naród, przybity do krzyża, To moja dumna i wieczna pieta.
Lecz ja nie umrę, ja jeszcze zejdę z Howerli, Bo Spartanie żyją, oni nie umarli, Codziennie rodzą się i rosną, Krzepnie prawdy ich potęga.
A ich prawda — nie tylko na dzisiaj, Ona, jak słońce w błękitnej otchłani, Jak gwieździstego nieba wieczny zew, Jak Spartan nowych milion oblicz!
Wrzesień 2013 Koncza-Ozierna, Huszczanki, Lwów
_____________
* Jurij Szkrumelak (1895–1965) ukraiński poeta-humorysta, autor utworów dla dzieci, rodem z Łanczyna, w latach 30. ubiegłego wieku drukował swoje antysowieckie humorystyczne i satyryczne wiersze we lwowskim czasopiśmie “Komar” pod pseudonimem Iwan Sorokatyj.
Машинний переклад
Jurij Tarnawski: “Nazwa (“Kwiaty dla chorego”. — B. Z.) krążyła mi po głowie przez 30—40 lat. To drwina, ironia z samego siebie. Kwiaty — dla chorego, by dowieść swojej miłości. Chciałbym, aby ta książka-nazwa była potężnym antybiotykiem… Jeszcze od 1965 roku myślałem, jak tę chorobę (socjalistyczną Ukrainę — również) leczyć. Oczywiste jest, że kwiatów nie wystarczy. Wysiłki były: zaszczepić to, co widziałem wokół, — dla siebie, to, co widziałem w świecie zachodnim… Temat modernizacji — to temat przewodni artykułów tej książki. A jeszcze — język… Nie znając tego czy innego języka, nie rozumiesz, czy utwór jest dobry, czy zły… Czy udało się komuś z ukraińskich pisarzy przebić na rynek angielski — poza ukraińskimi wydawnictwami? Askold Melnyczuk — amerykański pisarz ukraińskiego pochodzenia. Dostał bardzo dobre recenzje, ale nie bardzo się na tym dorobił. “Tygrysołowy” Iwana Bahrianeho wyszły, mogły odnieść sukces. Ale sukces i wtedy zależał od reklamy… Te “Kwiaty…” — to mój pogląd na literaturę, na kulturę. I przede wszystkim — dla ukraińskiego czytelnika. Bo ja przede wszystkim myślę o ukraińskim świecie: o biedach ukraińskiego świata; o niebezpieczeństwie całkowitego rozpuszczenia go w “russkim mirze”. (Spotkanie autorskie z Jurijem Tarnawskim (Ukraina / USA). Moderator — Wiktor Neborak. Księgarnia “Je”, 11 września). Jewhen Swerstiuk: “Wszyscy my wyszliśmy z książek. W bibliotece zawsze są dobre, porządne książki, które wychowują. Czynnik książki pozostanie wiecznie. Bardzo cichutko zmienia on społeczeństwo… Gdzieś przyznawałem się, że nad tą książką (“Gogol i ukraińska noc”. — B. Z.) pracowałem ponad 40 lat. To znaczy, że Gogol zawsze do mnie wracał. Nie był “moim autorem” w szkole średniej. Zaczytywałem się Dostojewskim, Byronem… Nie dawano nam czytać “Wybranych miejsc z korespondencji z przyjaciółmi”. Wiedzieliśmy tylko, jak je łajał Wissarion Bielinski. List Bielinskiego do Gogola znałem prawie na pamięć. I studenci nie bardzo rozróżniali, gdzie kłamstwo, a gdzie — prawda. Idea przemocy, która była doktryną państwa, wcieliła się w manierę zachowania, w sposób myślenia… Czytałem Lenina “Materializm i empiriokrytycyzm” od pierwszej do ostatniej strony. A to przecież — rozpasane filozoficzne chamstwo. Człowiek zachowuje się tak, jak proletariusze “wszech krajów” w pańskim majątku… Ja też czułem, jak wiele chamstwa jest w liście Bielinskiego… Przeczytawszy Gogola, zrozumiałem, dlaczego nie mógł Bielinskiemu odpowiedzieć, bo Gogol jako człowiek kultury chrześcijańskiej nie uważał za potrzebne tego robić. W dużej mierze było mu wstyd… Misja Gogola — wprowadzenie w literaturze chrześcijańskiego pozytywu, pełnego miłości i przebaczenia… Bardzo ważne pytanie: kim Gogol był, jaki ton nadawał? Była w nim mistyczna siła — miał ogromny wpływ na starszych ludzi… Zatem, kim był Gogol? Samym sobą! Ukraińcem! Wszyscy chłopcy, którzy przyjechali z Nieżyna (a Nieżyński liceum było rosyjskojęzyczne, tam ducha ukraińskiego nie było), czuli się Rosjanami. To znaczy, że myśleli, iż są Rosjanami. A Gogol czuje, że jest inny. Jest wiele kuszących myśli o Gogolu u Jewhena Małaniuka. I u Rozanowa. Ja porzuciłem te bardzo ostre oceny. Dla mnie wystarczyło tej argumentacji, którą Gogol daje na swoją korzyść. Panuje opinia, że Gogol przyszedł do literatury rosyjskiej z misją uświadomienia. Ja zaś myślę, że przyszedł z misją chrześcijańską, a ona okazała się antyrosyjską”. (Spotkanie twórcze: Jewhen Swerstiuk “Gogol i ukraińska noc”, LNU im. I. Franki, 12 września). Mykoła Ilnycki: “Zapoznam trochę z treścią i strukturą książki. Jest w niej wiele problemów. Są artykuły kilku kierunków czy linii. Pierwsza linia — misja duchowa. A to może wychowywać literatura. Postawiono ambitne zadanie: stworzyć wielką literaturę poza granicami USRR. Iwan Dziuba ma wiele takich epizodów, jak ukraińska emigracja tę misję wypełniała. Druga linia — kierunek filozoficzny. Są charakterystyki imion, w szczególności Serhija Krymskiego, Mykoły Szlemkewycza (artykuł “Zagubiony ukraiński człowiek”). Trzecia linia — o ukraińskim literaturoznawstwie. Ukraińscy literaturoznawcy w USRR musieli znieważać takie postacie, jak Ihor Kaczurowskyj czy Bohdan Rubczak. Czwarta linia — nieetniczni Ukraińcy w ukraińskiej kulturze. Na przykład, Jurij Klen”. (Omówienie trylogii Iwana Dziuby “Na trzech kontynentach”. Księga 1. Wydawnictwo “Klio”. LNU im. I. Franki, 12 września). Petro Poroszenko: “Mamy bardzo dużo rozmów o idei narodowej. Jaka idea ma zjednoczyć Ukrainę? Co ma być tym promotorem? Żyjemy w unikalnych czasach. Rosja rozpoczęła bezprecedensową wojnę. Już były wojny serowe, rurowe i gazowe. Ale zatrzymanie całego ukraińskiego towaru — to cios w całą Ukrainę. Jakiej reakcji oczekiwali Rosjanie? Że “Roshen” miał upaść, pełzać i prosić? Musimy podnieść ukraińską flagę i powiedzieć: Ukraina zwycięży. Z nami prawda, z nami prawo, z nami Bóg! Polityk nie może zachować swojej twarzy, jeśli zacznie się cofać. Uważam, że Umowę o stowarzyszeniu zawrzemy. I to będzie nasze pierwsze ważne zwycięstwo. A dalej wydarzą się zdarzenia, które doprowadzą nas do przyjęcia europejskich wartości. Chciałbym pogratulować naszemu krajowi tego, że pojawiła się u nas idea narodowa — integracja europejska Ukrainy”. (Prezentacja książki Pawła Kowala (Polska) “Między Majdanem a Smoleńskiem”. Moderator Anton Borkowski. NB LNU im. I. Franki, 13 września). Wołodymyr Serhijczuk: “Zbiór “Literatura wywrotowa” wart jest wielu tomów. Autor ma prawo zwracać się do narodu. Do ostatniego był ze swoim rządem na terytorium URL. Misja — wcielać marzenie Szewczenki, który nakreślił drogę, a Symon Petlura — oddał całego siebie po to, aby Ukraina się odrodziła. Zrozumiał: bez wojska państwo ukraińskie istnieć nie może. Kiedy Wynnyczenko odsunął go, Petlura nie uciekał za granicę. Jeden S. Petlura pozostał na posterunku bojowym. Był publicystą, ale był tym człowiekiem, który pierwszy poruszył kwestię ratowania grobu Szewczenki w Kaniowie. On podniósł Strzelców Siczowych Jewhena Konowalca do walki o ukraińską państwowość. Znalazłszy się na emigracji, Symon Petlura nie zrobił tego, co jego poprzednicy na emigracji w poprzednich wiekach, — nie rozleźli się po zarobkach. I nie było wtedy komu mówić o narodzie ukraińskim. A Petlura uwzględnił to. Więc ukraińska emigracja w latach 20. poszła uczyć się na UWI, do Akademii w Podiebradach, do Instytutu im. Drahomanowa w Pradze, wchodziła w życie polityczne krajów, w których się uczyli. Gdyby Symon Petlura nie wsparł młodzieży i nie posadził jej w ławach, — nie mielibyśmy mądrej inteligencji, która podniosła swój głos i opowiedziała światu o Ukrainie”. (Prezentacja nowego wydania z serii “Biblioteka gazety “Dzień””)
Машинний переклад
A Wasyl Kujbida to poeta, któremu nie ma równych. To jeden z niewielu, który wykuł swój głos… Szkoda, bo Forum, które zaczynało się jako forum ukraińskich wydawców, obecnie jest połączeniem tego, co wysokie, z jarmarkiem i, jak dla mnie, nie jest forum ukraińskich wydawnictw”. (Prezentacja książki: Wasyl Kujbida „Przestrzeń przeobrażeń”. Pałac Potockich; „Universe”, Kijów, 14 września). Maria Matios: „Nigdy nie miałam pełnowartościowej odpowiedzi na takie pytanie („Co sprowadziło panią do literatury?” — pytanie moderatora Jarosława Hrycaka. — B. Z.). Myślę, że to poczucie cudzego bólu… Dlaczego kobiety we współczesnej ukraińskiej literaturze są odważniejsze? Bo one nigdy nie chodzą na polowania i nie łowią ryb. A kobieta z natury ma wyższy próg bólu… Kobiety — ukraińskie pisarki — wzięły na siebie tę funkcję: opowiedzieć o historii w kobiecie, a nie o kobiecie w historii. Ja przekazuję naszą historię oczami i dłońmi swoich postaci. I dopóki sobie z tym nie poradzę, nie wezmę się za inny problem… Interesuje mnie (w powieści „Trzewiczki Matki Bożej”. — B. Z.) człowiek w gatunkach historii. Ja, jako pisarka, jestem zmuszona kochać każdego bohatera swojej opowieści, nawet ostatniego łotra. Inaczej nie opowiem wam wszystkim o nim, nie przekonam was, czytelników. Wybrałam linię pisania, że nie ma czarno-białych prawd. Bo każdy człowiek ma swoje alibi. I to, być może, porusza mną jako pisarzem i jako człowiekiem”. (Historia kobiety i kobiety w historii. Część 2: Maria Matios, Iza Meyza, Natalia Babina. Moderator — Jarosław Hrycak. Pałac Potockich, 14 września). Dmytro Pawłyczko: „Gdybyśmy mieli jakąś ważną nagrodę jakiegoś ministerstwa — czy edukacji, czy kultury, to mielibyśmy okazję dzisiaj żądać od ministerstwa uznania tej książki (Markijan Szaszkewycz. Pełny zbiór utworów. Oprac. Mychajło Szałata. — B. Z.) za książkę roku, może nawet więcej niż roku. To, co zrobił Mychajło Szałata, wszystko, co można było znaleźć w archiwach, to ta historia, która tworzy cnotę, uczciwość. Wczoraj przejrzałem ten tom i zrozumiałem, ile jeszcze nie wiem. To pomnik języka ukraińskiego, który dzisiaj wspiera nas w państwowości. Markijan Szaszkewycz to w dużej mierze nasz europejski pisarz, który chciał pracować w cerkwi, pisać wiersze dla dzieci. To głosy naszych ojców, którzy uczą nas nie tylko po cerkiewnemu, ale i po ludzku kochać kraj swój… Szaszkewycz to nasza przyszłość… Jest ona związana z nowym europejskim okresem, związkiem ze światem. Pewność w tym, że będziemy oderwani od dawnego naszego ciemiężyciela. Więc do pracy nad nową falą europeizacji”. (Prezentacja Pełnego zbioru utworów Markijana Szaszkewycza. Oprac. Mychajło Szałata. — Drohobycz: „Koło”. Pałac Potockich; 15 września). P. S. (I). Na jubileuszowe Forum 200 wydawców przywiozło prawie 100 tysięcy książek z 23 krajów świata, wśród których jest ponad 10 tysięcy nowości literackich. Odwiedziło je 56 tysięcy gości. Na liście 19 „Najlepszych książek forum” są: Hryćko Czubaj. Pięcioksiąg; Michio Kaku. Fizyka przyszłości; Jean-Claude Marcadé. Malewicz, które otrzymały grand prix; Seria gazety „Dzień” „Literatura wywrotowa”, Leonid Kisełow. Nad kijowskimi zeszytami; Taras Szewczenko. Hajdamacy: Wydanie faksymilowe. Historia książki. Interpretacja; Bohdan Horyń. Miłość i twórczość Sofii Karaffy-Korbut; Chudasz Mychajło. Pochodzenie imion oraz religijno-mitologiczne funkcje staroruskich i wspólno-słowiańskich pogańskich bóstw i in. Sondaże wydawców pokazały, że najpopularniejszymi książkami w ramach konkretnych wydawnictw były m.in.: Mychajło Słaboszpycki. Co zapisano w księdze życia; Jurij Szczerbak. Czas Wielkiej Gry; Roman Iwanyczuk. Targowica („Jarosławiw Wał”); Mychajło Brajczewski. Wybrane. T. 1; Wołodymyr Bilinski. Ukraina-Ruś. Ks. 1 Odwieczna ziemia; Wołodymyr Bilinski. Kraj Moksyl albo Moskwa (Wydawnictwo im. Ołeny Telihy); Seria „Szistdesiatnyky” (Wasyl Symonenko, Wasyl Stus); Bohdan-Ihor Antonycz. Wybrane utwory; z serii „Rozstrzelane Odrodzenie”; Ruch Oporu na Ukrainie. 1960—1990. Informator encyklopedyczny. Drugie wydanie; Iwan Bahriany. Telefon; Prezent dla małych („Smołoskyp”); Książki Stepana Procuka (Róża rytualnego bólu; Maski opadają powoli) (Wydawnictwo „Akademwydaw”); Taras Chuchlib. Wiedeń 1683. Ukraina-Ruś w bitwie o „Złote jabłko Europy”; Jewhen Swerstiuk. Gogol i ukraińska noc; Wasyl Stus. Poeta i obywatel. Opracował Wasyl Owsijenko; Mykoła Rudenko. Największy cud życia („Klio”); Jurij Łypa. Utwory. W 3 tomach; Lina Kostenko. Beresteczko; Omelan Pleczeń. Dziewięć lat w bunkrze. Wspomnienia żołnierza UPA („Kameniar”); Ołeh Romanczuk. Ponowne założenie Ukrainy; Doktor Monika Berthold. Elisabeth Buchner. Zwycięstwo nad rakiem bez skutków ubocznych (Wydawnictwo „Universum”). P.S. (II). Uważając — i całkiem słusznie — Forum Wydawców we Lwowie za Święto Ducha, musimy stale siebie pytać: a co trzeba zrobić, żeby Święto przekształcało się w Działanie? Być może nieco obniżyć napięcie na „głowę każdego odwiedzającego” (ponieważ przy obecnej liczbie wydarzeń obniża się ich współczynnik użyteczności). Być może, pamiętając o godności narodowej, pracować „na wyrost” z rodzimymi przyszłymi uczestnikami Forum, tolerancyjnie formować zaproszonych — i z Ukrainy, i z zagranicy. Być może, dbając o specjalnych gości Święta, znów — dbać o czystość jego elementów, aby uniemożliwić pojawienie się na stoisku Specjalnego gościa lwowskiego (ukraińskiego — przypominamy) XX Forum — kraju Rzeczpospolita Polska — książek z takimi tytułami „Kresy The Borderlands”, „Kresy w starej fotografii”, „Kresy na nowo odkryte”. Sądzimy, że wy, szanowni czytelnicy, zrozumieliście, o co chodzi. Pora by już naszym europrzyjaciołom „zakreślić” w swojej pamięci historycznej „Kresową” ciągłość. Więc prosimy o wybaczenie ukraińskich koneserów książki, myśli, pamięci historycznej narodu za „niedopatrzenie” przy formowaniu składowych Święta książki. Tym bardziej, że Lwów niedawno złożył wniosek o zdobycie w ramach projektu UNESCO tytułu „Lwów — miasto literatury”. Więc do następnego Święta — Forum! I znów Nowosielica świętuje. Z kim? Kto rozsławił tę wieś, która jest w rejonie śniatyńskim obwodu iwanofrankiwskiego, kto przyjechał świętować razem ze swoimi ziomkami 45-lecie działalności twórczej? Tak, to Wasyl Pyłypjuk, artysta fotografik, prezes przedsiębiorstwa wydawniczego „Światło i Cień”, znany mistrz fotografii, dzięki wysiłkom którego świat wie o Ukrainie. Jest on redaktorem naczelnym wznowionego fotomagazynu „Światło i Cień”, który ukazywał się w latach 1933—1939 w Galicji. Bohdan ZAŁIZNIAK Zdjęcia Wasyla PYŁYPJUKA
Aktywnie popularyzując sztukę fotograficzną na Ukrainie (i nie tylko), czasopismo otrzymało oficjalne uznanie najbardziej prestiżowej organizacji na świecie — Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej (FIAP), a jest to najwyższa nagroda dla wydawnictw o takim profilu w Europie. Wasyl Pyłypjuk — autor wielu albumów fotograficznych (jest ich 88), członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, członek Związku Artystów Fotografików Ukrainy, zastępca prezesa Światowego Związku Fotografów Ukraińców (S.O.F.U. — USA), w 1999 roku założył pierwszą na Ukrainie galerię fotografii. Pełną poświęcenia pracę Wasyla Pyłypjuka należycie uhonorowano wieloma nagrodami; jest on laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki (1993 r.), zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy (1998 r.). Za wybitne zasługi w dziedzinie wydawniczej i kultury rektor oraz Rada Naukowa Ukraińskiej Akademii Drukarstwa 24 grudnia 1999 r. nadali Wasylowi Pyłypjukowi stopień Honorowego Doktora Ukraińskiej Akademii Drukarstwa, a w 2000 roku odznaczono go orderem „Za zasługi” III stopnia. „Imię wybitnego fotografa współczesności — Wasyla Pyłypjuka jest znane na świecie — rozpoczął swoje powitanie prorektor Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki Roman Jaciw. — Potwierdził się jako człowiek narodowo zaangażowany… Znaczącym obiektem Lwowa jest »Galeria Fotografii Wasyla Pyłypjuka«”. Szczerze witał swojego przyjaciela Wasyl Kujbida, przewodniczący RUCHu, były mer Lwowa: „Czy wielu z nas potrafi poczuć piękno chwili w tej przestrzeni czasowej? Czy komuś udaje się ją wyodrębnić? Dzięki pracom Wasyla Ukrainę poznawano w Londynie i Paryżu, Fryburgu i Chicago, Belgradzie i Wiedniu, Krakowie i Ankarze… Artysta nie zawęża swojego talentu do czegoś jednego. On stara się poznać świat”. Publiczność w Nowosielicy (a byli to słuchacze w różnym wieku: dorośli, starsi i młodzi, nawet bardzo młodzi) rzeczywiście zapaliła się od słów swojego rodaka, zwłaszcza gdy w komunikowaniu się z obecnymi pomagali wybitni ukraińscy śpiewacy — artysta ludowy Ukrainy Iwan Popowycz i artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, Bohater Ukrainy Wasyl Zinkewycz, skrzypek, zasłużony artysta Ukrainy Ołeh Kulczycki, a także zasłużona artystka Ukrainy Iryna Zinkowska i mały chłopiec-śpiewak, który wspaniale wykonał piosenkę „Kwitnąca Ukraina”. To świąteczne spotkanie było przesiąknięte ukrainocentryzmem. „Miło mi, że Wasyl Pyłypjuk zebrał wokół siebie kwiat ukraińskiej pieśni — zaznaczył przewodniczący Lwowskiej Organizacji Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Jarosław Kłymowycz, który w imieniu NZDU wręczył jubilatowi najwyższe odznaczenie Związku — »Złoty Medal Ukraińskiego Dziennikarstwa«. — Przecież jego książki są na granicy wysokiej sztuki fotograficznej”. Były listy gratulacyjne, telegramy od władz rejonowych, rejonowego oddziału „Proświty”, od przewodniczącego Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej z podpisem jego pierwszego zastępcy Bohdana Matołycza, od kierownictwa Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Marii Zańkoweckiej, od zespołu Lwowskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu imienia Salomei Kruszelnickiej (dyrektor generalny Tadej Eder), od konsula generalnego Rosji we Lwowie Olega Astachowa i, oczywiście, od Dmytra Pawłyczki, z którym Wasyla łączy wieloletnia przyjaźń. Zakończmy opowieść o święcie Wasyla Pyłypjuka w Nowosielicy słowami śpiewaka Iwana Popowycza: „Dziękuję losowi, że poznałem tego geniusza”. „Dziękujemy i my: i Wasylowi Pyłypjukowi — za jego sztukę, którą opowiada światu o Ukrainie, i Nowosielicy, tej ukraińskiej ziemi, która Ciebie, Wasylu, zrodziła i nadała kolosalną pracowitość” — podkreślił Jarosław Kłymowycz. „Będę żył do 100 lat” — żartobliwie obiecał fotograf na zakończenie spotkania. Niech będzie nad Tobą Boże błogosławieństwo — do Twoich stu lat!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
za dziełami przedstawiciele angielskiego Sotheby’s urządzali prawdziwe polowanie. W tym nie mam wątpliwości. Nie tylko dlatego, że zobaczyłem kilka fotokopii i tyle samo oryginałów. Kunszt Storożenki jako portrecisty można ocenić także po znacznie późniejszych pracach, na przykład kilku portretach żony, syna Maksyma, Iwana Honczara, Marijki, córki znanego artysty O. Iwachnenki i innych. Wszystkie one wykonane zostały w różnych latach i w różnych technikach, ale łączy je wyrazistość obrazu, ekspresja charakteru i duchowa czystość. Wszystko jest logiczne — artysta szuka i odtwarza to, co żyje w jego własnej duszy. Nasz Prometeusz Czerwoną nicią przez twórczość Storożenki przewija się temat Kobziarza. Nad nim artysta niestrudzenie pracuje ponad pół wieku. Fascynacja geniuszem przyszła jeszcze z dzieciństwa, kiedy on, dziesięcioletni chłopiec, kopiował rysunek Jiżakewycza do wiersza „Mijał mi trzynasty rok”. Już w dojrzałym wieku zaczyna pojmować głębię szewczenkowskiego poetyckiego świata i dziury, i drapieżne wyszczerzenie zębów spłoszonego konia Piotra. W tych pracach nawet Chrystus u Storożenki jest w obrazie troistości i wszystko w obrazie dziecka. Tak samo wszędzie są prorocy, są i z brodą, ale obowiązkowo obecna jest mesjańska mała dusza… Artysta, jak ów apostoł, środkami artystycznymi pragnie przekazać współczesnym i Testament Poety, i ogień, i wezwanie „Kaukazu”, po raz kolejny przypominając tragiczne karty naszej historii. Bo, jak zaznaczał w jednym ze swoich artykułów, „współczesność i przeszłość to jeden łańcuch w obiegu kultury”. Tej kultury, która jest ochronnym, narodotwórczym czynnikiem każdego narodu. Uwieczniona wielkość Naród istnieje, dopóki pamięta siebie w koordynatach światowej historii. Dlatego roli sztuki monumentalnej (od łac. moneo — przypominam) nie sposób tu przecenić. Zapewne nie gorzej od Ałły Horskiej i jej przyjaciół-artystów rozumieli to kompartyjni ideolodzy, kiedy wydawali rozkaz zniszczenia gotowego już witrażu z wizerunkiem Szewczenki w Uniwersytecie Kijowskim. Uświadamiał to sobie również Storożenko. A do tego jeszcze zaplanowane pozbawienie go zamówień, które nie pozostawiało wyboru utalentowanemu malarzowi. Mykołę Andrijowycza jeszcze od czasów studenckich zachwycały, oczarowywały mozaiki sofijskie. To właśnie one służyły mu za wzór sztuki wysokoduchowej. W szczególności twórczo przemyślane i rozwinięte idee oraz zasady dawnej sztuki monumentalnej efektywnie wykorzystał w pracy nad wystrojem wnętrz Instytutu Fizyki Teoretycznej (1969—1970) i Instytutu Fizyki (1977—1980). W pracach mozaikowych kompozycji „Akademia Kijowsko-Mohylańska XVII—XVIII w.” i „Lwowskie Bractwo Stauropigijskie XVI—XVIII w.” artysta przywraca nam zapomniane wizerunki światłych postaci kultury ukraińskiej: Skoworody, Beryndy, Prokopowycza, Berezowskiego. A tworząc kompozycję „Oświeceni światłem” (malowidło przestrzeni pod kopułą budynku administracyjnego Instytutu Fizyki) Storożenko tworzy ideę świątyni nauki. W sferze pod kopułą, jak w cerkwi, wypisuje 28 postaci znaczących naukowców, których odkrycia stały się decydujące w dalszym rozwoju światowej myśli naukowej: Arystotelesa, Archimedesa, Kopernika, Galileusza, Leonarda da Vinci, Newtona, Einsteina i in. Wykonując te
Машинний переклад
Mykoła Andrijowycz STOROŻENKO skończył 85 lat. On, podobnie jak jego twórczość, jest zjawiskiem unikalnym nie tylko w kulturze ukraińskiej, ale i światowej. Czego tylko dotykała jego dusza, za co tylko brały się jego wrażliwe ręce, wszędzie wznosiła się, jaśniała wielkość, piękno i prawda naszego narodu — w malarstwie, grafice, sztuce monumentalnej czy sakralnej. Mykoła CYMBALUK. Hindusi. Tak przezywano ich rodzinę we wsi, podobnie jak jeszcze trzy inne rodziny z Wiaziwki, które nie bojąc się gróźb i prześladowań, odmówiły wstąpienia do kołchozu. Pozostali indywidualnymi rolnikami, czy, jak ich dręczono — Hindusami. Ale i tak ich rozkułaczono, zabrano sprzęt, a nawet rozebrano do fundamentów budynki gospodarcze. Tępy, leniwy i mściwy tłum o psychologii niewolników nie mógł wybaczyć nawet dzieciom indywidualnych rolników, że pozostawały wolne: nie dawano im przejść, poniżano w szkole, pluto w ślad. Hindusi wszystko znosili. Ale, jak opowiadał Mykoła Storożenko, jego ojciec Andrij, którego przed przyjściem bolszewików głęboko szanowali współmieszkańcy za mądrość, pracowitość i złote ręce, do końca swoich dni głęboko gardził władzą i lokalnymi watażkami. To ojcu tak łatwo nie uszło. Przed wojną, kiedy odbywały się ogólnosowieckie wybory, kategorycznie odmówił głosowania na Stalina. Rozwścieczeni lokalni aktywiści-bolszewicy w środku nocy, wyłamawszy drzwi, wdarli się do ich chaty. Ale ojca już tam nie było. Z czasem go aresztowano, ale uciekł, korzystając z paniki, która wybuchła wraz z początkiem wojny. I dzisiaj, prawie po 80 latach, opowiadając o ojcu (zapisał się w pamięci Mykoły Andrijowycza w modlitwie przed ikonami w rodzinnym domu), ściska go w gardle, a w kącikach oczu błyszczy łza. Lecz wiem, że w duszy artysty nie ma miejsca na złość. Celina. Mykoła Storożenko przez całe życie, podobnie jak jego ojciec, pragnął osobistej, twórczej wolności. Pewnie tym można tłumaczyć jego decyzję jeszcze w czasach studenckich, by popracować na celinie. Zresztą ćwiczenia akademickie w pracowni znudziły się. Sprzyjała temu też romantyczna natura artysty, chociaż jechał tam, jak mówi, „nie na wezwanie partii i komsomołu”. Wtedy, w 1953 roku, jechał na Wschód razem ze swoimi dwoma kolegami z roku jak w nieznane. Po drodze ich drogi się rozeszły — Storożenkę wabiła nieodkryta Azja Środkowa (mówi: „geny przodków-Ukraińców Północnego Nadczarnomorza epoki Atlantów tam pociągnęły”), a jego przyjaciele udali się na północ. Tak trafił najpierw na Ałtaj, a potem na celinę. Jemu, przyzwyczajonemu do niełatwych warunków życia, było ciężko. Nie fizycznie, a moralnie i psychologicznie. Przygnębiały nie trudności bytowe, a ów niepisany prawo tajgi: „niedźwiedź — gospodarz”. Wśród „ochotników” było niemało wczorajszych więźniów. Oni zaś, tak samo jak „partyjni”, nie lubili tych, którzy wyróżniali się lub różnili od nich. Mykoła Andrijowycz, podobnie jak jego ojciec, nie lubił libacji, nie palił, nigdy owada nie skrzywdził, szanował własną godność i nie wchodził z butami w dusze innych. Ale nawet wśród obcych duchem ludzi zyskali szacunek. Przecież prawdziwego człowieka, jego talentu nie można nie szanować. W czasie pobytu na celinie (tam przyjeżdżał i w następnym, 1954 roku) Storożenko wykonał ponad 800 (!) kartonów — portretów, szkiców, rysunków. „Wyobraźcie sobie — opowiadał Mykoła Andrijowycz — wszystko w ruchu, a ty wśród półpijanego tłumu siedzisz i niemal każdego rysujesz. A za plecami śmiech, krzyki zachwytu czy oburzenia, poklepywanie po plecach. O-o-o! Coś nie tak — i będziesz ukarany. Spróbuj tylko nie tak narysować… Pracować trzeba było nie tylko na polu, ale i w kabinie traktora czy samochodu”. Czasem portret tworzył w 10—15 minut! I to nie tylko rysunki ołówkiem, ale i prace olejne. Widziałem kilka portretów z tamtego okresu. To naprawdę unikalne rzeczy. Namalowane są w znanym wtedy realistycznym stylu, ale to niesamowita wyrazistość obrazu, nieprzeciętna ekspresja uczuć portretowanego. Wrażenie jest takie, jakby znało się żywego człowieka. Niestety, z tej ogromnej liczby prac serii „Cielinnicy Ałtaju i Kazachstanu” u autora zostało kilkanaście. Resztę rozkradziono już tutaj, na Ukrainie. Zniknęły bez śladu — z wystaw, z jego pracowni… Był czas, kiedy za ci- M. Storożenko. „Hajdamacy”. 2003 r. Mykoła Storożenko ze studentami. 2011 r. wiary. Znamienne są jego kompozycje „T. Szewczenko i świat” (1981), „Światło wolności” (1989). Ale wyższego filozoficzno-artystycznego brzmienia nabrały jego prace graficzne, które zilustrowały wydanie, które w 2010 roku wypuściło WC „Proświta” razem z wydawnictwem „Dnipro”. …„Z poezją na sercu w trzydziestym pierwszym roku narodził się światu „Testament”. Idzie z góry duszy, idzie do nas Poety żywe słowo — niebiański alfabet. W znakach — słowo, dusza — w słowie, myśl — wskazówka na drogę szeroką i opatrzność w Myśli. Miłość do brata i miecz ognisty przeciwko ciemiężycielowi. Kto włożył ogień w słowo? Góra Czerniecza? Jak Góra Syjon — Synajowi tablice Mojżeszowe dała i ziemię obiecaną. Święta góra Czerniecza zrodziła „Testament” i baranka w łono przyjęła…”, — pisał w tekstach towarzyszących tej serii. Wielu, którzy widzieli tę serię graficznej szewczenkiany, zwraca uwagę nie tylko na oryginalny, barokowy styl jego pisma, polisymboliczność, ale i stałą obecność obrazu/obrazów dziecka-aniołka. Niech to będzie „Myśl”, „Kateryna”, „Perebendia”, „Najemnica” czy „Hamalia” i inne. Jak zrozumieć, na przykład, Storożenkowego Prometeusza, który odchodzi od ustalonego obrazu niemego, osłabionego starca, traktując go jako niemowlę? Na to autor odpowiedział: — Wiele razy czytałem-przeczytywałem poezję Szewczenki, w szczególności „Kaukaz”. Przypomnijcie sobie: „Od wieków Prometeusza // Tam orzeł karze, // Co dzień Boży dobre żebra // I serce rozbija. // Rozbija, lecz nie wypije // Żywej krwi — // Ono znowu ożywa // I śmieje się znowu”. To jakże można malować tego, kto umiera? I artysta dochodzi do wniosku, że wizualnie trzeba tworzyć nie obraz-ideę starego, który jutro umrze, a młodego, który będzie się rozwijał, nabierał sił i w przyszłości rozerwie kajdany. Dlatego zdecydował się wprowadzić obraz dziecka, niemowlęcia. Bo i rzeczywiście: siła nie w starym Prometeuszu, jak go wszędzie i wszyscy malują, a w dziecku. Zresztą sam mit konkretnie nic nie mówi. Prometeusz — to nie istota, nie materialna substancja, a duchowa siła. Przed dzieckiem nawet potężny Zeus „przestraszył się tajemnicy ognia i sławy bardziej rodowitego Prometeusza”. Zresztą, „Kaukaz” Szewczenki jest bardzo wielopłaszczyznowy. Dlatego w tej ilustracji jest i Czeczenia, i koronowany czerwony orzeł na niebieskim tle, mun-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
w swoich pracach Storożenko, podobnie jak jego bohaterowie, nieustannie znajduje się w poszukiwaniach i eksperymentuje. Odradzając dawne, zapomniane techniki sztuki monumentalnej, wynajduje nowe, oryginalne urządzenia i narzędzia, udoskonala współczesne materiały.
Znaczącym zjawiskiem w jego twórczości i w całej ukraińskiej sztuce stała się kolejna praca monumentalna — epicki panel mozaikowy „Ukraina scytyjska — Hellada stepowa” (1987–1991) w pensjonacie „Hileja” w osiedlu typu miejskiego Łazurne w obwodzie chersońskim. Tutaj, na długo przed „Złotą buławą” Wasyla Chytruka, Storożenko wysunął i rozwinął ideę pierwotności i synkretyzmu ukraińskiej historii w obrazach i mitach, które w mniejszym lub większym stopniu zostały zapożyczone lub przywłaszczone przez naszych sąsiadów.
Cerkiew Mikołaja Prytyska, lata 1997–2000, stały się dla Storożenki nowym, wyższym etapem jego twórczości, nie tylko jako malarza-monumentalisty, ale także jako nowatora w dziedzinie malarstwa świątynnego.
„Spotkanie Pańskie”. Cerkiew Mikołaja Prytyska
Przystając na propozycję namalowania polichromii w starannie odrestaurowanym, zabytkowym kościele Mikołaja Pryciska na Podolu, Mykoła Andrijowycz podjął się najtrudniejszego zadania — dekoracji sfery pod kopułą. Jej powierzchnia wynosi 400 m². Na tej wklęsłej płaszczyźnie należało umieścić wizerunki Trójcy oraz czterech archaniołów: Gabriela, Michała, Uriela i Rafaela. Trzy lata natchnionej, wytrwałej i wyczerpującej pracy stały się wielką próbą i szkołą artystyczną dla niego i pozostałych malarzy. Decydujące i błogosławione w tej pracy okazało się dla niego dawne znajomość z Borysem Woźnyckim. Już od młodości Mykoła lubił przyjeżdżać do Lwowa. Pociągały go szczególna atmosfera tamtejszego życia kulturalno-artystycznego, wciąż żywe stare ludowe obyczaje i obrzędy, które w Centralnej i Wschodniej Ukrainie niemal już zanikły. We Lwowie artyści przedstawili mu Woźnyckiego — człowieka bezgranicznie zakochanego w swoim fachu. Pewnego razu, planując program przyszłej pracowni malarstwa i kultury sakralnej, zajechał do przyjaciela na zamek w Olesku. Tam Borys Woźnycki pokazał mu zgromadzone w piwnicy-magazynie bezcenne, wówczas jeszcze nikomu nieznane drewniane rzeźby Jana Pinzla. Starożenko był oczarowany. — Zamieram i milknę, — opowiada Mykoła Andrijowycz, — gdy słyszę o Pinzlu. I nisko kłaniam się za pamięć o nim Borysa Hrehorowycza, tym świętym człowieku. Na takich ludziach jak on trzyma się nasza kultura. W ocenie Starożenki dzieła Pinzla są „jakieś nieziemskie”. I nie jest on, nota bene, jedynym, który podziela taki pogląd. Porównując jego rzeźbę z dziełami Michała Anioła, wielu historyków sztuki dochodzi do wniosku, że Pinzel jest ostrzejszy w szczegółach, bardziej plastyczny, otoczony jakby przestrzenią, bardziej energiczny, boska i natchniony. Te barokowe cechy genialnego rzeźbiarza Starożenko zdołał twórczo zastosować w pięciometrowych malowidłach kościoła Mikołaja Pryciska. Przede wszystkim — w szatach Trójcy i archaniołów. Kopuła stała się dla artysty unikatowym eksperymentem. Wskutek jednakowej odległości punktów kopuły od osi środkowej nałożony na płaszczyznę obraz wizualnie się zniekształca. Gdyby malować realistycznie, zniekształciłyby się proporcje. Starożenko poszedł własną drogą, na której musiał sięgnąć po geometrię, wykonywać złożone obliczenia, uwzględnić wszystkie efekty wzrokowe. — Oto takiego figla mi spłatał Pinzel, — uśmiecha się Mykoła Andrijowycz.
Szkoła Stороженka
Машинний переклад
Daryna ANDROSOWA, pianistka, kandydatka nauk o sztuce, docent Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego
Ludmiła Leonidiwna Marcewicz — artystka ludowa, profesor Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego, która odpowiedzialnie i na wysokim poziomie zawodowym wypełnia swoją estetyczną, wychowawczą i oświatową misję, ukierunkowaną na upamiętnianie ukraińskiej i światowej sztuki muzycznej. Jako wieloletnia aktywna członkini Proświty L. Marcewicz bierze czynny udział w życiu społecznym i pracy patronackiej. Jest członkinią Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, wchodzi w skład Rady Nadzorczej Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego oraz Ukraińskiej Ligi Kultury… Ileż razy Ludmiła Leonidiwna przewodniczyła i wchodziła w skład jury międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów muzycznych! Jak aktywnie i wszechstronnie współpracuje z Ukraińskim Funduszem Kultury, prowadząc mistrzowskie kursy, koncerty patronackie i spotkania twórcze. Ileż wieczorów Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy stało się znacznie jaśniejszych i bardziej emocjonalnych dzięki udziałowi w nich L. Marcewicz i jej uczniów. Z szczególną uwagą i ciepłem nasza jubilatka wspomina białoruskie miasto Grodno, gdzie się urodziła, ów poleski kraj, który obdarzył ją namiętną miłością do przyrody, romantyczną marzycielskością i fantazją artystki. Już od wczesnego dzieciństwa Ludoczka była zakochana w fortepianie i do dziś nie wyobraża sobie życia bez tego instrumentu. Otrzymawszy znakomite wykształcenie muzyczne w Konserwatorium Odeskim im. A. Nieżdanowej u wspaniałych pedagogów, Ludmiła Marcewicz rozpoczęła działalność koncertową już w wieku 17 lat, a swoje pierwsze uznanie zdobyła w 1962 roku, zostając laureatką najwyższej nagrody I Ukraińskiego Konkursu Pianistów im. Mykoły Łysenki. Od swoich debiutanckich koncertów, które odbyły się w latach 60. w Kijowie, do ponad siedmiu tysięcy koncertów w różnych miastach byłego Związku Radzieckiego, L. Marcewicz torowała drogi na scenę światową. Jest pianistką, która potrafi wrażliwie oddać głęboki sens muzyki, zrozumieć istotę dźwięków zawartych w nutach i zdolna jest natchnienie ukazać zamysł kompozytora w wykonaniu koncertowym. Ludmiła Leonidiwna utrzymuje znakomitą formę wykonawczą, co pozwala jej na każdym występie demonstrować wysoki poziom, wydobywając to, co najważniejsze, a jednocześnie opanowując złożony rozwój polifoniczny materiału muzycznego w ogóle. Obchodząc w tych dniach jubileusz swojej działalności twórczej, Ludmiła Marcewicz pozostaje w pełni sił twórczych i z talentem realizuje się w zawodzie, występuje z licznymi recitalami w wielu krajach świata, słyszy zachwycone okrzyki „Bravo!”. W swoich programach koncertowych L. Marcewicz zawsze dobiera muzykę pełną blasku: utwory Mozarta, Chopina i Brahmsa, wielkie cykle Schumanna, transkrypcje organowe Bacha, koncerty fortepianowe z orkiestrą Beethovena i Liszta. Obok znanych dzieł zachodnioeuropejskich kompozytorów na koncertach Ludmiły Marcewicz wybrzmiewają utwory ukraińskich twórców — M. Łysenki, W. Barwińskiego, M. Niżankiwskiego, Myrosława Skoryka, Ewhena Stankowycza… Wielkie przesłanie oświatowe ma także ostatni autorski projekt Ludmiły Marcewicz — „Życie kompozytorów w muzyce i listach”. Na dziś są to już sześć zrealizowanych spektakli-odkryć. Obrazowy nastrój tych wieczorów artystycznych, które przy pełnych salach odbyły się na scenie Narodowej Filharmonii Ukrainy, zawiera wiele znaczeń, tematów, motywów, skojarzeń filozoficznych. Widzowie chętnie współprzeżywają, doznając niezwykłej radości z nieoczekiwanych rozwiązań scenariuszowych zaproponowanych przez jej współtwórcę tego projektu — znanego dramaturga i scenarzystę Wasyla Niewołowa, który za ironią losu w tych dniach także świętuje jubileusz swojej działalności twórczej. Ich wieczory artystyczne w swoisty i niepowtarzalny sposób, emocjonalnie i przenikliwie ukazują środkami sztuki muzycznej, z organicznym wykorzystaniem spuścizny epistolarnej kompozytorów, niezwykłe postacie wybitnych geniuszy różnych krajów i epok — Fryderyka Chopina, Ludwiga van Beethovena, Piotra Czajkowskiego, Mykoły Łysenki, Siergieja Rachmaninowa, Pauliny Viardot i Iwana Turgieniewa… Wysoki cel, ukraińskość, idea soborowa — oto, co charakteryzuje te spektakle. A w zamierzeniach tego duetu — wejście na nowe szczyty: praca nad scenariuszem wieczoru artystycznego z okazji jubileuszy braci Georgija i Platona Majborodów, który ma się odbyć 1 grudnia z udziałem wybitnych wykonawców ich utworów, a także projekt „Taras Szewczenko w muzyce i listach” z okazji 200-lecia Kobzarza… Ciekawe myślenie muzyczne L. Marcewicz, jej zdolność do oryginalnych interpretacji i niepowtarzalna manera wykonania fortepianowego pobudzają również aktywność uczniów Ludmiły Leonidiwny. Sztukę pedagogiczną L. Marcewicz ja, jako jej koleżanka i w pewnym stopniu uczennica, nazwałabym ciężkim złotym kłosem, który jest rezultatem wielu składników o charakterze muzycznym, psychologicznym, moralnym i ludzkim. Jest to jej wysoki profesjonalizm w połączeniu z najdelikatniejszym smakiem muzycznym: kompleksowe, wszechogarniające podejście do kształcenia i wychowania młodego muzyka, prawda i dobroć pedagoga, które rodzą równość i szczerość stosunków, ukierunkowanych na maksymalną wzajemną odpowiedzialność studenta i pedagoga; wysoki moralno-etyczny przykład życia i działalności pedagoga. A co najważniejsze — wszystkie wymienione zasady mistrzowsko podporządkowane są jednej: pomóc studentowi odkryć samego siebie. Wszyscy dobrze to wiedzą i w Narodowej Filharmonii, gdzie przez 26 lat Ludmiła Leonidiwna była członkinią Rady Artystycznej, i w Narodowej Akademii Muzycznej, że przez całe życie Ludmiła Marcewicz ani razu nie powiedziała o sobie ni słowa. Tę jej legendarną skromność przewyższa tylko ofiarna miłość do ludzi, od których nigdy nic nie brała, a którym oddaje siebie. I im bardziej siebie obdarowuje, tym bogatsza się staje. Potwierdza się prawda: z łona ukraińskiej ziemi rodzą się talenty, których sztuką zachwyca się świat.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
presje doprowadziły do tego, że już jesienią 1941 roku na Wołyniu i Polesiu powstały ukraińskie antyfaszystowskie formacje zbrojne — UPA. Z czasem zaczęły działać także polskie i sowieckie oddziały partyzanckie. Głównym zadaniem sowieckich grup dywersyjnych na Zachodniej Ukrainie było podważanie autorytetu i popularności ukraińskiego podziemia oraz UPA. To właśnie na podstawie donosów NKWD zniszczono w Babim Jarze ukraińską inteligencję, wśród której była także Ołena Teliha. Tak samo było na Rówieńszczyźnie. O zabójstwo wyższych niemieckich oficerów, zorganizowane przez D. Miedwiediewa i M. Kuzniecowa, dywersanci oskarżali UPA. Bo po każdym takim zamachu Niemcy rozstrzeliwali setki zakładników — pokojowych obywateli i więźniów. Po jednym z takich zamachów terrorystycznych M. Kuzniecowa 15 października 1943 roku faszyści rozstrzelali aresztowaną już wtedy przez gestapo Charytię Kononenko. Gestapo oskarżyło ją o organizację podziemnych szpitali i dostarczanie leków ukraińskim powstańcom. Obecnie na jej cześć nazwana jest jedna z centralnych ulic Równego. W tym roku mija 70 lat od dnia jej śmierci. I choć jest to smutny jubileusz, wywołuje on poczucie dumy z naszej heroicznej rodaczki. Mykoła KULCZYŃSKI, na podstawie materiałów broszury Inny Nahornej „Charytia Kononenko. Do nowej pracy”, Równe, 2012 r.
Машинний переклад
Nawet trudno uwierzyć, że kiedyś był tu głęboki jar. Bo teraz to ulica Stepana Bandery — jedna z najbardziej reprezentacyjnych w Równem. Tylko pomnik w zagłębieniu niedaleko stacji obsługi technicznej przypomina, że właśnie tutaj w latach 1943—1944 hitlerowcy rozstrzelali około trzech tysięcy Ukraińców. Wśród poległych tu z rąk okupantów była też kobieta, która zasługuje na najwyższy szacunek w Ukrainie. Była ona wzorem miłosierdzia i czynami, i myślami, a nawet imieniem: Charytyna — od greckiego słowa „łaska”, „miłosierdzie”. Charytyna Kononenko urodziła się 18 października 1900 roku we wsi Mykołajiwka w powiecie krzemieńczuckim guberni połtawskiej. Osierocona w młodym wieku, wychowywała się w rodzinie Wilińskich — wysoko wykształconych, aktywnych, szczerych ukraińskich patriotów. Ołeksandr Wałerianowycz Wiliński — światowej sławy inżynier, wybitny działacz społeczny i dyplomata, jeden z założycieli Ukraińskiej Centralnej Rady. Jego żona — Wałerija Ołeksandriwna O’Connor-Wilińska, urodzona w tej samej wsi Mykołajiwka — znana pisarka i tłumaczka, orędowniczka obrony ukraińskiej państwowości. Ona również była wśród założycieli Ukraińskiej Centralnej Rady, kierowała wydziałem literackim Ministerstwa Kultury Ukraińskiej Republiki Ludowej. Zatem Charytia (najczęściej nazywano ją właśnie tak) od małego wychowywała się w miłości do Ukrainy, w duchu poświęcenia dla wysokich celów obywatelskich. Brała aktywny udział w wielu możliwych do wykonania patriotycznych sprawach, w tym także w przeprowadzeniu pogrzebu bohaterów spod Krut. W 1919 roku Charytia Kononenko wraz z Wilińskimi wyemigrowała do Czechosłowacji do miasta Podiebrady. Po podboju Ukrainy przez rosyjski bolszewizm w Czechach i Polsce zebrały się setki tysięcy ukraińskich emigrantów, w szczególności także w Podiebradach, skupiła się niemała liczba ukraińskiej inteligencji. Ówczesny Prezydent nowo powstałego po wiekach austriackiej niewoli państwa czeskiego Tomasz Masaryk był bardzo przychylny ukraińskiej emigracji. Rozumiał tragedię na nowo podbitej Ukrainy i współczuł Ukraińcom w ich wysiłkach ułożenia sobie życia na emigracji. Państwo czeskie finansowało stworzoną przez Ukraińców Ukraińską Akademię Gospodarczą, wspierało działalność szeregu innych kulturalnych, oświatowych, medycznych instytucji i organizacji Ukraińców. Tutaj w Akademii pracował jako profesor maszynoznawstwa przybrany ojciec Charytyny O. W. Wiliński. W niej też zdobyła wykształcenie w zawodzie inżyniera-ekonomisty sama Charytyna Kononenko. Podczas studiów Charytyna staje się jedną z najaktywniejszych działaczek ruchu kobiecego. Razem z przewodniczącą Narodowej Rady Kobiet Sofiją Rusową nawiązuje kontakty z międzynarodowym ruchem kobiecym. Zarówno w Ukrainie od Zakarpacia po Wołyń, jak i w miejscach osiedlenia Ukraińców Ch. Kononenko dużo pracuje, tworząc wśród Ukrainek komórki ruchu kobiecego, „Proświty”. W 1939 roku broni pracę doktorską i zostaje doktorem prawa. Pisze prozę, poezję. Jej nazwisko stawia się obok O. Telihy, N. Ływyckiej-Chołodnej. Latem 1941 roku po tym, jak Niemcy zamknęli w Równem legalną filię Ukraińskiego Czerwonego Krzyża, staje na czele Ukraińskiego Czerwonego Krzyża w podziemiu, który ściśle współpracuje z UPA, zaopatrując ją w leki. Miłość do swojego narodu dawała Charytynie zdumiewającą energię. W warunkach okupacji organizuje legalną szkołę pielęgniarek, położnych i higienistek, i pomimo różnych poważnych przeszkód, doprowadza je do pierwszego wypuszczenia absolwentek. Sława o Charytynie rozchodzi się po całym Wołyniu. Na jej wezwanie tysiące mieszkańców Równego zgłasza się, by być krewnymi jeńców czerwonoarmistów. W ten sposób Charytia ratuje tysiące jeńców wojennych radzieckich żołnierzy, nie patrząc na narodowość. Bo przecież okupanci potrzebowali siły roboczej dla rolnictwa i miejscowego przemysłu. Ich re-
Машинний переклад
Po raz pierwszy w tym roku, na jubileuszowym 20. Forum Wydawców we Lwowie, w głównej czytelni Biblioteki Naukowej Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki zaprezentowano wyniki realizacji zakrojonego na szeroką skalę projektu naukowo-teologicznego, który obejmuje nie tylko tłumaczenie na język ukraiński i redagowanie literatury liturgicznej, lecz także aktualizację dziedzictwa teologicznego Świętych Ojców I tysiąclecia po Chrystusie. Wydarzenie odbyło się z udziałem Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta, z prezentacją wspomnianych wydań — „Ukraińska »Palinodia« XXI wieku”.
Ihor HALUSZCZAK, m. Lwów
Inicjatorem, bezpośrednim uczestnikiem i wykonawcą projektu jest Jego Świątobliwość Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret, który zaprosił do współpracy przedstawicieli duchowieństwa, duchownych zakładów edukacyjnych, a także państwowych instytucji naukowo-badawczych i oświatowych. Obecnie opublikowano ponad 40 tomów dzieł Świętych Ojców — św. Jana Złotoustego, Bazylego Wielkiego, Grzegorza Teologa, Grzegorza z Nyssy i innych. Jest to pierwszy w historii Ukrainy pełny korpus prac teologicznych i zabytków kanonicznych dawnego i współczesnego Kościoła, którego serie będą kontynuowane. Owocem wieloletniej pracy teologów i naukowców są także około 40 tomów ksiąg liturgicznych i statutowych. Wydawniczy wydział Cerkwi zapewnia wsparcie projektom badawczym z historii Cerkwi od najdawniejszych czasów do dziś. Wśród autorów publikowanych w ramach projektu są znani ukraińscy naukowcy — D. Stepowyk, I. Prełowska, protoprezbiter Ju. Mycyk i inni.
„Ta prezentacja jest jednym z najważniejszych wydarzeń Forum w naszej księgozbiorze — zaznacza dyrektor Naukowej Biblioteki Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, docent Wasyl Kmieć. — Współpraca z wydawnictwami Cerkwi i duchownych zakładów edukacyjnych jest dla nas historyczna: nasza biblioteka od XVII wieku kształtowała się w kontekście reorganizacji systemu edukacji cerkiewnej i dyskusji naukowo-teologicznych. Na Uniwersytecie przez długi czas działał wydział teologiczny. Zatem uzupełnienie naszych zbiorów ukraińskimi wydawnictwami naukowo-teologicznymi wzbogaci spektrum badań naszych historyków, filozofów, kulturoznawców i religioznawców. Szczególnym zaszczytem dla nas jest osobista wizyta Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta, pierwszego hierarchy Pomiestnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, który pozdrowił bibliotekę z okazji 400-lecia, skutecznie wspiera nawiązywanie współpracy i wymianę książek, wspierał nas w okresie zeszłorocznych reorganizacji. Uczestnicy Forum i czytelnicy Biblioteki chcą spotkać się z hierarchą, który wiele lat swojego życia poświęcił ascetycznej pracy tłumacza i redaktora wielu wydań, udostępniając współczesnym unikalne zabytki światowego skarbca duchowego i intelektualnego nie tylko w niepodległej Ukrainie, ale nawet w epoce totalitaryzmu”.
Przy okazji, w przeddzień obchodów 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy, w eparchii chmielnickiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego ukazała się książka Mikołaja Gogola „Rozmyślania o boskiej liturgii” w przekładzie Najwyżej Przewielebnego Antoniego, metropolity chmielnickiego i kamieniecko-podolskiego. Ta praca Mikołaja Gogola została po raz pierwszy wydana w formie prawosławnego służebnika z objaśnieniami i zdobiona grafiką liturgicznych rękopiśmiennych i drukowanych wydań kijowskiego prawosławia XVI–XVII wieku. Jej ukraiński przekład, który wydział wydawniczy UKP KP obecnie wystawia na osąd szerokiego grona czytelników, powinien być interesujący, gdyż jest próbą spojrzenia na genialne dzieło Mikołaja Gogola oczami współczesnego ukraińskiego doświadczonego pasterza i duchownego. Ten punkt widzenia odsłania przed nami jeszcze jedną stronę tego tekstu, która przez długi czas pozostawała niedostrzeżona, a mianowicie służebnika z szczegółowymi objaśnieniami działań kapłana, diakona, chóru i wiernych… Do odsłonięcia tej dotąd nieznanej treści wewnętrznej dzieła zastosowano także szczególny skład, przypominający skład prawosławnych służebników. Kolejną interesującą cechą tego przekładu władyki Antoniego jest użycie w jego tłumaczeniu pewnych słów dawnego ukraińskiego „izwodu” języka cerkiewnosłowiańskiego, co było charakterystyczne nie tylko dla rękopisu samego Gogola, lecz także dla wielu przekładów tekstów liturgicznych na język ukraiński.
Машинний переклад
Niedawno w Sali Artystycznej Instytutu Filologii odbyła się prezentacja zbiorowej monografii „Ukraiński dolnyk” pod redakcją Natalii Wasyliwny KOSTENKO.
Ołeksandr KASJANOW, zdjęcia Walerija POPOWA
31 maja 2011 roku na VII Seminarium Wersologicznym, działającym przy katedrze teorii literatury, komparatystyki i twórczości literackiej, zrodziła się idea stworzenia książki, której przedmiotem stałaby się słabo zbadana w ukraińskiej wersologii forma wersyfikacyjna — ukraiński dolnyk. 15 autorów pod przewodnictwem profesor Natalii Wasyliwny Kostenko, która od 1996 roku zapoczątkowała tradycję prowadzenia seminariów wersologicznych, postawiło sobie za cel stworzenie systemowego badania ukraińskiego dolnyka na materiale twórczości wiodących ukraińskich poetów XX — początku XXI wieku. Typologia form rytmicznych ukraińskiego dolnyka oraz obserwacje dynamiki jego historycznoliterackiego procesu zostały przedstawione w trzech rozdziałach monografii, której wydanie jest początkiem nowych badań w zakresie analizy porównawczej.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
w naszej bibliotece dano mi zbiorek „Niebieska dolina”, który czytam i czytam ponownie. Hanna Czubacz pisze jakby o mnie — własnymi słowami opisuje mój wewnętrzny świat, moje myśli, moje uczucia. Dlatego swoją wdzięczność poetce wyrażę w takich wierszach:
Kąpię się w rozkoszach Twojego słowa
I łza mi napływa do oczu,
To od Twoich wierszy na nowo zatrzepotała
I rozpostarła skrzydła moja grzeszna dusza.
Pragnę przez Waszą gazetę życzyć Hannie Czubacz oraz innym ukraińskim pisarzom twórczych sukcesów. Niech ich książki zapełniają nasze biblioteki i niech wielu czytelnikom poszerzają horyzonty poznawania świata, pogłębiają wyobraźnię, uczą właściwie żyć, mieć nadzieję, wierzyć i kochać. Wszystkich bibliotekarzy naszego kraju witam z ich świętem zawodowym i życzę im szczęścia, zdrowia oraz wielu ciekawych książek do ich bibliotek.
Машинний переклад
Tetiana KROMBET, wieś Byszów
Matka chrzestna podarowała mi „Elementarz” na czwarte urodziny, prezent leżał od lata do jesieni. Dopiero gdy mama uporała się z pracami polowymi, zaczęła uczyć mnie czytania. Alfabet opanowałam w trzy tygodnie, a w cztery i pół roku czytałam już całkiem poprawnie. Gdy miałam pięć lat, zapisano mnie do biblioteki. Od tamtego czasu (już 58 lat) jestem stałą czytelniczką naszej wiejskiej biblioteki. „Łatka” — tak nazywała się pierwsza książeczka, którą wypożyczono mi w bibliotece. Opowiadała o zabawnym szczeniaku z rudą plamą na grzbiecie. Od tego czasu zanurzyłam się w świecie książek bez reszty. Od młodszych klas pasjonowałam się science fiction; wraz z bohaterami Juliusza Verne’a wędrowałam po morskich głębinach; przeczytawszy Zygmunta i Hanzelkę, marzyłam o tym, by zostać podróżniczką; pod wpływem „Trzech muszkieterów” zapisałam się w studenckich latach na sekcję szermierki. Czytałam wszędzie i zawsze, nawet przy latarce pod kołdrą. „Daniła Halickiego” Antona Chyżniaka dokańczałam przy świetle księżyca, ucząc się w 9 klasie. „Robinsona Crusoe” czytałam ponownie kilka razy i za każdym razem odbierałam go na nowo. W szkolnych latach dzieciństwa była to dla mnie opowieść o fascynujących, niezwykłych przygodach bohatera Robinsona, a w młodości — przykład pokonywania przeszkód. Po czterdziestce, czytając go już po raz trzeci, zrozumiałam, że kryje się tu duchowy rozwój bohatera i jego rozważania nad postulatami religijnymi oraz że właśnie dzięki wierze w Boga i Jego pomocy Robinsonowi udało się przejść wszystkie próby. Lotsami na tym morzu książek byli dla mnie bibliotekarze. Najpierwsza, niech jej świeża będzie pamięć, Maria Pietrowna Horochowa sprawdzała, czy naprawdę przeczytałam wszystkie książki, które przynosiłam do biblioteki dosłownie drugiego, trzeciego dnia po wypożyczeniu; zachęcała do pisania recenzji przeczytanych wydawnictw, rysowania rysunków i udziału w literackich grach-wędrówkach. Byli to także Helena Iwanowna Kowal i Maria Ołeksandriwna Krombet, które obecnie przebywają na zasłużonym odpoczynku. Obecnie w Byszowskiej wiejskiej bibliotece kontynuują ich dzieło
Ihor HALUSZCZAK, Oleh DźORKA sprawa Lesi Wiktorówny Szwydkiej i Natalii Pietrówny Mamczur. Księgozbiór biblioteki liczy ponad 18 tysięcy książek, a korzysta z nich ponad 800 czytelników. Chciałabym pozdrowić wszystkich czytelników i pracowników bibliotek z okazji Dnia Bibliotekarza, który w Ukrainie obchodzi się 30 września. Za to święto zawdzięczamy jednak mojej byłej koleżance z klasy. Tania Aliszajewa (po mężu Prokoszewa) mieszkała obok mnie, jej tata był szefem milicji, a mama, Zoja Kostiantyniwna, kierowniczką oddziału zakaźnego w naszym szpitalu. Niestety, po likwidacji rejonu byszowskiego i przyłączeniu go do rejonu makarowskiego rodzina Aliszajewych przeprowadziła się do Czarnobyla i nasza dziecięca przyjaźń się urwała. Dopiero po 50 latach nostalgia przywiodła Tetianę na ulicę jej dzieciństwa. Opowiedziała mi, że przez prawie 10 lat pracowała w Ministerstwie Kultury jako kierowniczka wydziału bibliotecznego. Wtedy to Tetiana Mykołajiwna zastanawiała się, dlaczego w kraju nie obchodzi się Dnia Bibliotekarza. Tetiana Prokoszewa złożyła w Gabinecie Ministrów swój wniosek i już 14 maja 1998 roku Dekretem Prezydenta Ukrainy ustanowiono 30 września Ogólnoukraińskim Dniem Bibliotek. „Najlepszym prezentem jest książka” — mówiono kiedyś. Bardzo podoba mi się powiedzenie: „Lepiej mieć bogatą wyobraźnię niż być bogatym”, a najlepiej wyobraźnię rozwija czytanie. W latach 90. XX wieku w radiu często brzmiały wiersze Hanny Czubacz. Starałam się kupować jej tomiki w księgarniach, ale nie wpadały mi w ręce. Od kilku lat radio już odcięto, księgarnie się pozamykały, a te, które pozostały, nie mają zbiorków mojej ulubionej ukraińskiej poetki. Nareszcie niedawno w
Машинний переклад
W obwodzie kirowohradzkim zakończył się pierwszy festiwal ukraińskiej noweli. Impreza, zainicjowana przez przewodniczącego obwodowego związku pisarzy Wasyla Bondara, ma na celu zwrócenie uwagi na gatunek literacki, który wyraźnie zaznaczył swoją obecność w ukraińskiej literaturze, ale ostatnio coraz bardziej niezasłużenie popada w zapomnienie. Festiwal rozpoczął się we wsi Nieczajiwka w rejonie kompaniiwskim, gdzie 111 lat temu urodził się znakomity nowelista Jurij Janowski. Jego talent został wyraźnie stłamszony przez ideologię komunistyczną, ale mimo to przez jej totalitarny walec przebiły się jego światowie znana nowela „Podwójne koło” oraz powieść w nowelach „Wierchowcy”. W swoim czasie wręczano nagrodę imienia Jurija Janowskiego, której laureatami byli Jewhen Hucało, Mykoła Krawczuk, Ołeksandr Syzonenko, Jurij Szczerbak i Wasyl Zachарczenko. W tamtych latach ukazywał się również zbiór „Opowiadania roku”, w którym publikowano najlepsze utwory małej formy literackiej. Idea festiwalu zakłada, że będzie on odbywał się w rodzinnych stronach wybitnych ukraińskich nowelistów. Co dwa lata będzie się odbywał w małej ojczyźnie albo Wasyla Stefanyka, albo Michajła Kociubynskiego, albo Mykoły Chwylowego, albo Stepana Wasylczenki, albo… Gośćmi festiwalu w Kirowohradzie byli: Ljubow Ponomarenko z Połtawszczyzny, Wasyl Trubaj z Kijowszczyzny, Ihor Hurhula z Lwowa, Wiktor Polianecki z Charkowa oraz Olha Derkaczowa z Iwano-Frankiwska. Obwód kirowohradzki na festiwalu reprezentowali prozaicy Wasyl Bondar, Ołeksandr Kerdiwarenko, Wasyl Lewycki oraz poetki Antonina Korin i Antonina Caruk. Ugościła ich rejonowa Kompaniiwszczyzna. Po otwarciu festiwalu odbyły się spotkania w szkołach rejonu. Pisarze czytali swoje utwory. Nauczyciele i uczniowie serdecznie witali pisarzy, było widać, że utalentowane ukraińskie słowo porusza i zachwyca. Pobyt na Kompaniiwszczyźnie zakończył się wielkim wieczorem literackim. Następnego dnia goście festiwalu, literaturoznawcy, naukowcy i dziennikarze zebrali się na okrągłym stole pod hasłem „Ukraińskie opowiadanie w kontekście światowej noweli”. Ponownie wybrzmiewały utwory, a wielu zrobiło wrażenie pierwsze publiczne odczytanie noweli Wasyla Trubaja „Bagnet”. Pojawiły się opinie, że w ukraińskiej noweli jest zbyt wiele tragizmu i brakuje humoru oraz ironii, ale wszyscy zauważali jej szczerość i poruszenie. Festiwal zakończyło spotkanie pisarzy ze studentami Kirowohradzkiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Wołodymyra Wynnyczenki.
Машинний переклад
Pomysł zebrania wspomnianych poglądów pod jedną okładką należy do młodych studentów i organizatorów festiwalu „Franko-Fest” Ostapa Pochodżaja oraz Andrija Benyckiego. Zrodzona w środowisku festiwalowym i wsparta przez znane postacie współczesnej ukraińskiej przestrzeni kulturowej, książka stała się żywym produktem festiwalu oraz spójnym źródłem naukowo-publicystycznym i artystycznym nowego spojrzenia na Frankę – nie straconego, nie odbrązowionego, nie zapomnianego, lecz młodego, tak różnorodnego i wielowymiarowego naszego współczesnego. Prezentacja wydania odbyła się w pomieszczeniu wydziału kultury i sztuki Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki. Spotkanie moderował Bohdan Tychołoz, który w słowie powitalnym podkreślił, że ta książka nie jest podręcznikiem czy monografią, ani obowiązkową lekturą dla studentów, jest ona mozaiką współczesnych wizji, próbą uchwycenia profilu Franki we własną twórczą camera obscura w subiektywny obiektyw. Książkę prezentowali jedni z autorów – Ołeh Łyszeha oraz Hałyna Pahuťak. Powiedzmy, Ołeh Łyszeha przypomniał skandal, który wydarzył się w Drohobyczu 25 lipca, kiedy w ramach „Franko-Festu” zorganizowano spotkania literackie – dyskursy pod nazwą „Franko. Przeładowanie”. Wtedy grupa „artystów” z Drohobycza aktywnie protestowała przeciwko jakiemukolwiek „przeładowaniu” „sprywatyzowanego” przez nią Franki. Skandal, który powstał wokół projektu, uważa pan Łyszeha, jedynie świadczy o jego ważności i potrzebie, gdyż budzenie myśli wokół Franki jest konieczne. Tym bardziej, że idea tego projektu wyhodowana została właśnie przez młodych ludzi, którzy urodzili się we współczesnej Ukrainie, a nie w Związku Radzieckim. Zwrócił się do obecnych także Bohdan Jakymowycz, uczony-historyk, profesor, doktor nauk historycznych: „Pod jedną okładką zebrane są naukowe, artystyczne i kontrowersyjne prace różnych ludzi, którzy postrzegają Iwana Frankę wyłącznie przez jego twórcze »jestestwo«”. Zdaniem Bohdana Jakymowycza nowela „Koliucze ternia” autorstwa Mykoły Łepkiego, zamieszczona w zbiorze, jest bodaj najlepszą nowelą we współczesnej literaturze ukraińskiej ostatnich czasów, a zbiór jako całość jest potrzebny, ważny i aktualny”. W ramach 20. jubileuszowego Forum Wydawców we Lwowie zaprezentowano książkę „Franko. Przeładowanie”. Zbiór wchłonął w siebie 22 autorskie spojrzenia na postać Kameniara. Są to znani ukraińscy pisarze, naukowcy-literaturoznawcy, badacze twórczości pisarza, którzy połączyli się z pragnieniem „przeładowania” Franki, czyli jego twórczości, na współczesną modłę.
Машинний переклад
„Za okres od 1939 do 1954 roku w gazetach obwodu kirowohradzkiego znalazłem tylko dwie notatki, które dotyczyły twórczości artystycznej”. Od takiego paradoksalnego faktu rozpoczął prezentację swojej książki „Barwy stepu” zasłużony dziennikarz Ukrainy Bronisław Kumański. Jest zawodowym krytykiem sztuki, całe życie poświęcił pracy dziennikarskiej. Dużo pisał o artystach, wystawach, analizował procesy artystyczne w kraju. Jego piórem napisano ponad pół tysiąca szkiców, recenzji, wywiadów i reportaży poświęconych twórczości artystów regionu. Najlepsze z nich weszły do zbioru „Barwy stepu”, którego prezentacja niedawno odbyła się w obwodowym muzeum sztuki. Zbiór ten można nazwać kroniką obwodowej organizacji Związku Artystów Plastyków, o czym podkreślił jej przewodniczący, narodowy artysta Ukrainy Mychajło Nadieżdin. Podczas prezentacji wspominano ciekawe momenty z historii rozwoju sztuk plastycznych na Kirowohradczyźnie. Kilka lat temu wydawnictwo „Mawik” wydało album prac artystów-rodaków; zbiór „Barwy stepu” to swoista historia i publicystyczne осмysłenie ruchu artystycznego.
Switłana ORioEL, m. Kirowohrad
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zespołami obwodu czerkaskiego. Do domu kultury w dniu urodzin Tarasa Szewczenki nie można było się przebić. A oto 199. rocznicę od dnia urodzin Kobziarza świętowano już inaczej. Na pół godziny przed wyznaczonym czasem jacyś urzędnicy złożyli kwiaty pod pomnikami i gdzieś zniknęli. Ludzie ich nawet nie widzieli. Zresztą i Taras nie widział, bo jego głowa była zalepiona śniegiem. O godzinie 11, w czasie przeznaczonym na świąteczny koncert, w domu kultury w Kyryliwce było niemało ludzi z dziećmi. Wszyscy przygotowywaliśmy się do koncertu i czekaliśmy na szanownych gości, ale oni tak i nie pojawili się. Trzeba było trochę się postarać. Zbierałem do sali dzieci z rodzicami, żeby im pośpiewać. Najpierw ja im śpiewałem, a potem oni dla mnie, i jeszcze kilka osób pomogło przygotować świąteczny koncert. W dniu otwarcia „Świtłyci” jeszcze raz przekonałem się, jakie piękne dzieci są w tej wsi. I śpiewały, i tańczyły, i „Kobziarza” czytały. Jak aniołki do Tarasa się zwracały. Rozradowała się dusza Tarasa Hryhorowycza, bo są na jego ziemi prawdziwi synowie i córki. W nich cała nadzieja. Dzieci przygotowują się do 200-lecia od dnia urodzin Ojca naszego, Proroka i nauczyciela. — W przeddzień w Czernihowie wziął Pan udział w obchodach 149. rocznicy urodzin Mychajła Kociubynskiego. Został Pan uhonorowany nagrodą literacko-artystyczną noszącą imię pisisarza. — Powiedziałem na tej ceremonii, że podarowane mi kwiaty złożę na grobie matki Tarasa Szewczenki, Kateryny Jakymiwny. Tak też zrobiłem. A jeszcze wziąłem sadzonki cudownych kwiatów z ogrodu Kociubynskiego i posadziłem je na grobie matki Tarasa. I tutejsi uczniowie zapewnili mnie, że będą dbać o grób, podlewać i dosadzać kwiaty. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Петро АНТОНЕНКО
— Чому саме у Шевченковому Ви набираєте хлопців для гри на бандурі? — Збувається моя давня мрія. Упродовж тридцяти років я займаюся кобзарюванням: концертним, гастрольним, організаційним. Із нині покійним поетом Миколою Негодою ми збирали підписи у селі Шевченковому, кудись ті листи відправляв тодішній голова Черкаської спілки письменників. Тоді я ініціював створення тут кобзарської школи. Таку школу мріяв створити і в селищі Березна Чернігівської області на батьківщині Григорія Верьовки. Час настав. У селі Шевченковому працює школа-інтернат гуманітарного спрямування для обдарованих дітей. Тут співають і грають діти. Є чудовий ансамбль бандуристів із досвідченими викладачами. Цього року із п’ятнадцяти відібраних хлопців сюди вступило шість. Їх благословив отець Роман. Якщо щороку набиратимемо по 5—7 хлопців, через десять років буде такий гурт, як у Чернігові кобзарський ансамбль “Соколики”. Цей колектив я започаткував 1991 року. Більше двохсот хлопців навчалися в музичній школі, потім деякі в музичному училищі та музичній академії в Києві. Понад п’ятдесят хлопчаків щороку концертують, виступають і перемагають на найпрестижніших конкурсах і фестивалях. А ось довезти хлопців із Чернігова до села Тараса Шевченка не вдалось. Уперше за все хлопчаче кобзарювання їх із Чернігова не випустили. Я знайшов сучасний автобус, підготували концертну програму, подарунки й ноти для нових кобзарів, усе оплатили, а дозволу на виїзд із зовсім незрозумілих причин не дало міське управління культури. — Що таке “Світлиця Тараса Шевченка”? І чому саме в цьому селі? — У селі нашого Тараса є Національний заповідник із музеями. Це проекти державні, у нас же народна “Світлиця”. Краще про це розповість Борис Войцехівський, який був присутнім на відкритті “Світлиць” уже вдев’яте. Ми відкривали “Світлицю Тараса Шевченка” у Національній дипломатичній академії у Києві. Тоді численні гості разом із послами багатьох держав несли оберемки книг для Академії. Так було і в нашому селі. Було багато подарунків. Чимало книжок подарувала директор газетно-журнального видавництва “Україна” Олеся Білаш. Свої книжки привіз заслужений журналіст України Микола Махінчук. Власні роботи подарував Шевченківський лауреат, народний художник України Валерій Франчук. Новітню літературу передали письменники Чернігівської організації НСПУ та видавництва Чернігова. Ми і надалі з чернігівських видавництв робитимемо надходження, є домовленість про це з обласною держадміністрацією. — Ви вже давно берете участь у вшануванні пам’яті Шевченка, різних ювілейних заходах. — На свята у Канів, Моринці та Шевченкове я приїжджаю
Відділ соціальної тематики Петро АНТОНЕНКО 279-49-47
Відділ просвітянської роботи Надія КИР’ЯН 270-55-57
Відділ культури Микола ЦИМБАЛЮК 279-49-47
Відділ коректури Тетяна ЩЕРБАК Ірина СТЕЛЬМАХ 278-63-69
Комп’ютерна верстка Ірина ШЕВЧУК Володимир ЖИГУН 278-63-69
впродовж сорока років. У пам’яті величні свята. Весь світ шанує Тараса Шевченка. Приїдьте до Чернігова 9 березня чи 22 травня і побачите загальноміське свято. Керівництво області, міська влада, представники громадськості ідуть до пам’ятника Кобзарю на давньому Валу з квітами та піснями. Там на мітингу можуть виступати всі охочі. У ці дні відбуваються концерти в театрі, філармонії та інших залах. Так колись було і на Черкащині. Ще зовсім недавно я виступав у селі Кирилівка разом із Володимиром Гришком, Раїсою Недашківською, багатьма славними
Інтернет-редактор Олександр ЛИТВИНЕНКО 279-39-55 Черговий редактор Надія КИР’ЯН
Бухгалтерія 279-41-46
Адреса редакції: вул. Хрещатик, 10-Б, м. Київ, 01001
E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua
Видрукувано з готових фотоформ у ТОВ “Поліграфцентр” у середу.
Наклад у вересні — 15 100
Листування з читачами — тільки на сторінках газети.
У селі Шевченковому Звенигородського району на Черкащині вирувало свято — відкрили “Світлицю Тараса Шевченка”. Посвятили в кобзарі хлопців, котрі вчитимуться гри на бандурі та співу в спеціалізованій школі-інтернаті, де й відбувся цей захід. Виступили школярі, а народний артист України, лауреат Шевченківської премії Василь Нечепа дав концерт “Уклін тобі, Тарасе!” — з мистецького проекту співака “200 концертів до 200-річчя від дня народження Шевченка”. Це був 147-й. До уваги читачів “СП” наша розмова з організатором заходу Василем НЕЧЕПОЮ.
1 жовтня о 19.00 у Київському будинку актора до Міжнародного дня музики заслужений артист України, скрипаль Кирило СТЕЦЕНКО презентує програму “ЄС МУЗИКА”. Прозвучать твори Кореллі, Рамо, Баха, Моцарта, Венявського, Бартока, Дініку та Скорика. Символічним актом імпрези стане виконання попурі на теми гімнів України та європейських країн в обрамленні гімну ЄС (“Ода до Радості”). У концерті беруть участь лауреат Міжнародного конкурсу “Вівальді-333” Ксеня СТЕЦЕНКО (скрипка) і дипломант міжнародних конкурсів Наталя СТРОЧАН (фортепіано). Каси працюють із 17.00. Замовлення квитків за тел.: ([контакт приховано]. Адреса: Метро “Золоті Ворота”, вул. Ярославів Вал, 7. Facebook-сторінка: ЄС МУЗИКА.
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK
Машинний переклад