Olga ŻMUDOWSKA, korespondentka specjalna „Słowa Proświty”
W przeddzień święta Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy, obrończyni Ukrainy
UKRAIŃSKA AMERYKA
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
obrońców ojczystej ziemi, powrócili z pięciodniowej trasy po miastach i osadach przyfrontowej Doniecczyzny uczestnicy akcji artystycznej. W składzie grupy znaleźli się przedstawiciele różnych regionów Ukrainy: Wołynia, Podola, Żytomierszczyzny, Czernihowszczyzny, Charkowszczyzny, Kijowszczyzny, Czerkaszczyzny, Rówieńszczyzny. Podróż odbyła się pod patronatem Ministerstwa Młodzieży i Sportu oraz departamentu rodziny, młodzieży i sportu Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej. Dla kierownika grupy, proświcianina, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, reżysera Serhija Archypczuka była to jedna z ponad stu podróży w ciągu trzech lat, które odbywały się przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. To możliwość porozmawiania z żołnierzami, wyrażenia ogromnego szacunku dla najodważniejszej części naszego narodu — mężczyzn i kobiet, których życie jest obecnie bezkompromisowym poświęceniem w imię Ukrainy. A poza tym te trasy to rozmowy z ludźmi, którzy mieszkają na wschodzie naszego kraju, możliwość zrozumienia ich przeżyć i jednocześnie przekazania im poczucia solidarności, współczucia, jedności wszystkich Ukraińców z mieszkańcami Doniecka i Ługańska w trudnej godzinie wrogiej nawały. Przewodniczący Ługańskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, profesor historii Wołodymyr Semystiaha, który obecnie jest przesiedleńcem i mieszka na Kijowszczyźnie, w tych podróżach widzi możliwość szczerej rozmowy ze swoimi rodakami, podzielenia się z nimi wiedzą, przemyśleniami i ideami, które już od 150 lat pomagają Ukraińcom jednoczyć się, rozumieć swoją kulturę, znać swoją historię. Przecież, uważa pan Wołodymyr, znajomość prawdziwej historii Ukrainy, zrozumienie prawidłowości procesów w naszym społeczeństwie może pomóc mieszkańcom wschodniej części państwa wyjść ze stanu zagubienia i odizolowania od swojego narodu, tym samym uniemożliwiając w przyszłości ten horror, który obecnie spowił wschodnie tereny. I rzeczywiście, w rozmowach z naszymi wschodnimi obywatelami często pojawia się poczucie, że żyją oni w mentalnym getcie, stworzonym czy to przez nich samych, czy to przez poprzednich — od Jefremowa do Janukowycza — przywódców tego kraju. Tak, jakby cała wielka Ukraina żyła gdzieś tam, dalej, a oni istnieli w zamkniętej w ramach Donbasu przestrzeni. Wszędzie, gdzie występowali artyści i uczestnicy grupy artystycznej, podchodzili ludzie i wzruszająco mówili: „My jesteśmy wasi”, ale przecież cała Ukraina jest ich, jest ona wspólna dla nas wszystkich — niezależnie od tego, kto i gdzie mieszka. Boli widzieć i rozumieć, że każdego dnia ludzie zamieszkujący Doniecczyznę żyją w strachu — a nuż znów przylecą pociski… W przyfrontowych miastach i wsiach jest dużo dzieci i bardzo chce się, aby wyrosły na świadomych Ukraińców, rozumiejąc, że cały nasz ogromny kraj — największy pod względem terytorium w Europie — jest otwarty dla nich, i wszyscy jesteśmy częścią jednego sławnego narodu, choć różnorodnego, swoistego w swoich regionach. Właśnie o naszej wspólnocie i jedności mówili ze sceny nasi bandurzyści — Wołodymyr Horbatiuk, rówieńczanin, rodem z Kirowohradszczyzny, i Bożena Jakymenko, charkowianka, rodem z Żytomierszczyzny; gitarzysta-wirtuoz z Chmielnickiego Ołeksandr Rołduhin i reżyser filmowy Andrij Czernych, którego dzieciństwo minęło w Kamieńcu Podolskim; młoda utalentowana piosenkarka Katia Skrypka i jej mama, nauczycielka z Kijowa Ołena Skrypka; Marija Wołynśka, poetka ludowa, działaczka społeczna, przedstawicielka Międzynarodowego biura wyzwolenia jeńców „My razem” z Wołynia; kijowski dziennikarz i działacz związkowy Ołeh Pachołok; tarnopolska artystka Natalka Fuhel; poeta-satyryk, dziennikarz z Czernihowszczyzny Dmytro Mamczur; popularna piosenkarka Ksanti, rodowita mieszkanka Krymu, która wiele lat mieszkała na Doniecczyźnie, a obecnie jest przesiedleńczynią, kijowianką. Lecz najważniejsze, czym płonęło serce uczestników grupy, to zainspirować obrońców matki-Ukrainy, wśród nich jest wiele dziewcząt. Spojrzawszy w ich oczy, rozumiesz, czujesz — są niezawodnymi, niezwyciężonymi wojownikami. Strzeż ich, Matko Przenajświętsza! DZIENNIK SZEWCZENKOWSKI 10-11 GOŚĆ „SP” WIKTOR KOSZEL HISTORIA W ZNACZKACH
Машинний переклад
Szanowny Panie Piotrze Ołeksijowyczu! Negatywna reakcja polityków Węgier oraz niektórych innych państw sąsiednich na artykuł językowy ustawy Ukrainy w dziedzinie oświaty, oświadczenie prezydenta Czech, obdarzonego jarmarcznym talentem, głosowanie w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy nie „za”, a „przeciw” temu artykułowi — to zjawiska pozornie różne, ale w swej antyukraińskiej istocie jednakowe. Politycy o takich nastrojach to ludzie pozbawieni pamięci historycznej. Zapomnieli, jak Rosja Stalina, Chruszczowa, Breżniewa nienawidziła ducha narodowego Węgrów, Rumunów, Polaków, więziła i rozstrzeliwała patriotów z krajów tak zwanego obozu socjalistycznego. Pan Zeman zapomniał, jak w 1968 r. Praga, zajęta przez moskiewskie czołgi, drżała i zwracała się o pomoc do całego świata, jak czeski student Jan Palach, występując przeciwko sowieckiej inwazji, spalił się na placu Wacława. Jest mi przykro myśleć o współczesnych politykach Węgier, którzy, jak widać, nie pamiętają 1956 roku, kiedy armia sowiecka otoczyła Budapeszt i utopiła we krwi pierwsze w Europie powstanie przeciwko komunistycznemu faszyzmowi. Węgry, wraz z Polską i Kanadą, jednocześnie uznały Ukrainę jako samodzielne państwo o pierwszej godzinie w nocy, pierwszego grudnia 1991 roku. Byłem wtedy przy telefonie razem z nowo wybranym prezydentem Leonidem Krawczukiem. Dziwnie i boleśnie jest uświadomić sobie, że właśnie na Węgrzech są ludzie niezdolni zrozumieć, że Ukraina dzisiaj swoją krwią zatrzymuje na swoich wschodnich granicach rosyjską, zaborczą armię, broniąc nie tylko siebie, ale i swoich zachodnich sąsiadów. Współczesnej Ukrainy ci ludzie nie widzą. Przyzwyczaili się do tego, że w czasach sowieckich, odwiedzając Ukrainę, musieli znać nie język ukraiński, a rosyjski. Totalnie i siłą przez wieki zrusyfikowana Ukraina ich nie bolała. Nie rozumieją tego, że putinowska Rosja reinkarnuje krwawą politykę carów i komunistycznych imperatorów oraz próbuje zbrojnie zniszczyć nie tylko ukraińską niepodległość, ale i naszą pamięć, historię, kulturę i przede wszystkim język jako państwowotwórczą energię naszego narodu. My, obywatele Ukrainy, musimy wreszcie uświadomić sobie, że dopóki język ukraiński nie będzie chroniony specjalną ustawą jako państwowy, dopóki będzie obowiązywała u nas haniebna ustawa Kołesniczenki–Kiwałowa, dopóki nasza stolica i inne nasze miasta nie przemówią w języku ukraińskim, nikt nie będzie nas szanował, a w rodzinie narodów Europy będziemy odczuwać stałe niebezpieczeństwo ze Wschodu, a lekceważący stosunek — z Zachodu. Panie Prezydencie, proszę Pana o zrobienie wszystkiego, co możliwe, aby już zarejestrowany w Radzie Najwyższej projekt ustawy pod numerem 5670-D „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” został przyjęty przez nasz parlament jeszcze w tym roku. Ten projekt ustawy jest wynikiem wielkiej pracy wielu wybitnych ukraińskich prawników i filologów. Jego ostatnia wersja została opracowana przez grupę roboczą, której przewodniczy Wołodymyr Wasylenko. Współautorami projektu ustawy jest 76 deputowanych ludowych z różnych frakcji. Jego uchwalenia wymaga szeroka opinia publiczna Ukrainy. Ta ustawa ustanawia zasady używania naszego języka państwowego, jest skierowana tak samo na zachowanie i rozwój języków mniejszości narodowych w naszym państwie. Odkładanie przyjęcia tej ustawy na przyszłość oznacza pozostawienie na „później” pytania: być czy nie być nam prawdziwym europejskim narodem i państwem. Słyszę w „Ukraińskim Radiu”, że w Kijowie zaczynają masowo działać kursy języka angielskiego. To bardzo dobrze, musimy uczyć się i znać ten język, wszak jesteśmy Europejczykami, ale przede wszystkim należy szanować siebie, żyć w języku ojczystym i państwowym. Dmytro PAWŁYCZKO 19.X.2017 r. Ołeksandr SEREDiUK, badacz ukraińskiego kozactwa. A w Dniu Obrońcy Ukrainy, na Dzień Kozactwa i święto Pokrowy w mieście Dubno, na Rówieńszczyźnie, uroczyście otwarto i poświęcono jeszcze jeden wspaniały monument — pomnik Bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy. Współautorami pomnika Wołodymyra Szołudźki są jego przyjaciele — Stefan Zahajkewycz i Jurij Kozeradśkyj, wychowankowie Narodowej Akademii Sztuki i Architektury, uczniowie artysty ludowego, akademika Wasyla Borodaja i Wałentyna Borysenki. Ten twórczy triumwirat jest zgrany i precyzyjny, wszyscy mają dobrą szkołę rzeźbiarską i doskonale władają fachem, zawsze kierują się zasadami zawodowej honorowości. Według zamysłu autorów pomnika jest to rzeźba konna na granitowym postumencie. Postać jeźdźca jest utrzymana w wyraźnych proporcjach do całego monumentu. Jest rozwiązana w sposób uogólniony, jednak niepozbawiona wyrazistych, wykwintnych detali, które skłaniają widza do kontemplacji i koncentracji uwagi. Postać jeźdźca z wyraźnie wyciętą linią sylwetki jest dynamiczna i niezwykle wyrazista. Wykwintne detale stroju kozaka i uprzęży konia są przemyślane do najdrobniejszych niuansów. Występują one jako swoiste tło ornamentalne, tworzą podniosło-romantyczny nastrój, nadając pomnikowi uroczystości. Poczucie miary i stylu, bezbłędne władanie środkami plastyki — to znamienna cecha twórczej maniery autorów monumentu — oceniła kandydat nauk o sztuce Oksana Remeniaka. Akademik Mykoła Żułynśkyj, przemawiając podczas otwarcia pomnika, powiedział: „To obraz, który symbolizuje nasze odwieczne marzenie o posiadaniu własnej niepodległości, symbolizuje naszą historię, która wiedzie swoją tradycję od Rusi Kijowskiej, Księstwa Halicko-Wołyńskiego, od Królestwa Ruskiego, od państwowości czasów hetmana Chmielnickiego, hetmana Wyhowskiego, hetmana Mazepy do państwowości Ukraińskiej Republiki Ludowej, do bojowników bohaterów UPA i do dnia dzisiejszego, do tych sławnych wojowników, którzy bronią naszej Ukrainy na wschodzie i którzy dzisiaj ucieleśniają tego kozackiego ducha… Ten obraz jest dla nas wzorcem, że Sława nasza nie umrze, nie zginie”. W ceremonii otwarcia wzięli udział Prokurator Generalny Ukrainy Jurij Łucenko wraz z wojskowym szpitalem klinicznym — jedną z najważniejszych placówek wojskowo-medycznych nie tylko Ministerstwa Obrony Ukrainy. Proświcianie złożyli życzenia z okazji tego święta naczelnikowi szpitala wojskowego, generałowi-majorowi służby medycznej Anatolijowi Kazmirczukowi, odwiedzili, złożyli życzenia z okazji święta Pokrowy, porozmawiali i przekazali proświciańskie prezenty (książki, gazety, słodycze, owoce) rannym żołnierzom w szpitalu. Z niektórymi spotykali się już jak ze starymi przyjaciółmi, ciepło i po rodzinni, przyjacielsko. Rzecz w tym, że wielu z nich od pierwszych dni przebywa pod patronatem kolegów-prośwician. O nich tygodnik „Słowo Proświty” regularnie opowiada na swoich łamach. Nasi obrońcy muszą wiedzieć i czuć troskę oraz wsparcie nie tylko w takie świąteczne dni, jak Pokrowa, ale i każdego dnia, na froncie, w szpitalu, i wtedy, gdy wyzdrowieją i wrócą do wojska lub do życia w pokoju. I robić to powinni nie tylko wolontariusze czy proświcianie. I nie tylko w Dniu Obrońcy Ojczyzny. Własna inf. Zdjęcie Heorhija ŁUKIANCZUKA. Spotkanie prośwician z rannymi żołnierzami ATO. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan wręcza prezenty naczelnikowi szpitala wojskowego Anatolijowi Kazmirczukowi.
Машинний переклад
Dzień Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy to dawne ukraińskie święto, które czcili już kozacy i żołnierze UPA, a 75-lecie której obchodzimy obecnie. Proświtianie wraz ze wszystkimi ukraińskimi patriotami po raz czwarty obchodzili je także jako Dzień Obrońcy Ojczyzny.
W czasie, gdy trwa rosyjsko-ukraińska wojna na wschodzie Ukrainy, nabiera ono dla nas szczególnego znaczenia. Ukraińcy wspominają i pozdrawiają naszych bohaterów-obrońców, starając się podzielić cząstką własnego ciepła i oddać cześć tym, którzy od czwartego roku bronią kraju przed rosyjskim agresorem.
Z tej okazji proświtianie aktywnie uczestniczyli w różnorodnych wydarzeniach, które odbyły się we wszystkich zakątkach Ukrainy — w centrach obwodowych i rejonowych, w jednostkach bojowych i na poligonach, w zakładach wojskowych i szpitalach, łącznie ze strefą frontową na Donbasie. Nie był wyjątkiem także Kijów. Członkowie zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki na czele z przewodniczącym Towarzystwa Pawłem MOWCZANEM odwiedzili Narodowe Wojskowo-Medyczne Centrum Kliniczne „Główny
Машинний переклад
Szczęśliwi są ci ludzie, którzy wcielają swoje marzenia w życie. Takim jest Wołodymyr Szołudźko, znany kijowski rzeźbiarz, autor wielu monumentalnych pomników na Ukrainie. W szczególności w mieście Kowel wzniósł największy pomnik Tarasa Szewczenki, w osadzie Rokynie w rejonie łuckim trzy — Żołnierzom-wyzwolicielom, kozakowi Mamajowi oraz w Muzeum-skansenie — Światowidowi. z żoną Iryną, która na dodatek jest rodowitą dubnianką, obecny był minister kultury Jewhen Nyszczuk, deputowani ludowi, władze obwodowe, święci ojcowie oraz mieszkańcy miasta. Na budowę monumentu z budżetu miejskiego Dubna przeznaczono ponad 800 tysięcy hrywien. Wasyl Antoniuk powiedział: — Za pieniądze budżetowe — tylko postument. To do miliona hrywien, gdzieś 820—860 tysięcy. Cała reszta (dziesiątki razy więcej) — to pieniądze sponsorów, zorganizowanych przez znanego rzeźbiarza Ołeha Stepanowycza Pinczuka. Jurij Łucenko jest organizatorem wspierania procesu budowy pomnika. Iryna Łucenko opowiedziała, że dla powstania pomnika został stworzony specjalny fundusz, dokąd osobiście Łucenkowie wpłacili około 270 tysięcy hrywien. Własne środki do funduszu przekazywali też inni sponsorzy. Ogółem pomnik kosztował około dwóch milionów hrywien. Jewhen Nyszczuk pogratulował obecnym święta i wręczył autorom monumentu „Podziękowania” oraz cenne prezenty. Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret poświęcił pomnik. Patriarcha powiedział: — Ten monument kozaka będzie przypominał nam, że powinniśmy kochać swoją Ojczyznę tak, jak kochali oni — nie żałowali swojego życia, a oddawali je za wolność. I nasi dzisiejsi bohaterowie idą tą samą drogą: miłość do Ukrainy. Dobrze znacie słowa Jezusa Chrystusa: nikt nie ma większej miłości, jak ten, kto duszę swoją oddaje za przyjaciół swoich. I nasz naród w tej wojnie udowodnił, że oddaje duszę swoją za przyjaciół swoich. Wierzymy, że zwycięstwo będzie obowiązkowo nasze. Mówimy tak pewnie, bo z nami Prawda — nie my napadliśmy na Rosję, a Rosja napadła na nas. Nigdy nie zdobywaliśmy cudzych ziem, a zawsze walczyliśmy o wolność swojej ziemi. Tego dnia order „Za zasługi” od Prezydenta otrzymał żołnierz UPA Wasyl Jefimczuk, któremu minęło już 90 lat. Także nagrody otrzymali współcześni obrońcy Ojczyzny. Wieczorem mieszkańcy i goście miasta z przyjemnością słuchali koncertu ukraińskich gwiazd estrady. Brązowy monument z kolorowym podświetleniem na scenie raz po raz ożywał: wydawało się, że sam Taras Bulba leci na koniu w przyszłość ze swoich burzliwych czasów. Ten pomnik stanie się ozdobą nie tylko Dubna, ale i Ukrainy, prawdziwym arcydziełem monumentalnej rzeźby współczesnych utalentowanych artystów Wołodymyra Szołudźka, Jurija Kozeradskiego, Stefana Zahajkewycza.
Машинний переклад
Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk. Oczywiście można nazwać misją organizacji utwierdzanie idei narodowej i odrodzenie ukraińskiej tożsamości i będzie to koncepcyjnie poprawne. Można niesystemowo i według własnego uznania „coś robić dla Ukrainy”. Będzie to pracować na taką misję. Jesteśmy świadomi tego, że jest to sprawa na pokolenia, którą żywiołowo wykonuje i będzie wykonywać każdy świadomy Ukrainiec – patriota z nakazu serca, nawet nie należąc do organizacji. Rzecz w tym, że zbyt ogólna misja rozmywa ramy organizacji i przekształca ją w ruch narodowy, który graniczy z żywiołem. A żywioł ma tysiąc głosów i sądów. W związku z tym społeczność ukraińska obiektywnie traci doradcę i pragmatycznego nauczyciela, nie mając naglącej życiowej potrzeby w organizacji, która daje odpowiedzi na pytania życia. Dlatego też nie ma twardego motywu, by wspierać taką organizację własną hrywną i członkostwem. Warto pamiętać także o inercyjności opinii publicznej, która nie zapomniała radzieckiego stosunku do organizacji masowych, które istniały jakby same z siebie, deklarując ogólne cele. Aby ten stereotyp ostatecznie poszedł w zapomnienie, potrzebna jest wielka i długotrwała praca dla stworzenia i propagowania zasadniczo nowej, nowoczesnej szkoły działalności społecznej, orientując się na współczesne doświadczenia światowe. To nie dla amatorów, a młode pokolenie zawodowych socjologów zbytnio się tym nie przejmuje choćby dlatego, że ta praca nie jest dla zarobku. Każda reforma ukraińskiej działalności społecznej napotyka betonową ścianę braku środków. A środków nie będzie, gdyż społeczeństwo ukraińskie stoczyło się poniżej granicy ubóstwa, która czyni każdą poważną samoorganizację bardzo utrudnioną. Środków nie będzie stale, bo słaba samoorganizacja społeczeństwa jest korzystna dla systemu politycznego władzy, gdzie dominują ludzie nadzwyczaj bogaci. Świat nie pomoże, bo reszcie silniejszego świata korzystna jest nasza słabość, bo nie będą nas witać jako jeszcze jednego potężnego konkurenta w zmaganiach o rynki i zasoby. Zasoby dla działalności społecznej i samoorganizacji będą ograniczone tak długo, dopóki ukraińska tożsamość ostatecznie się nie odrodzi, nie napełni sobą ducha państwa. To ostatnie brzmi jak wielkie marzenie, które lepiej przekazać następnemu pokoleniu w spadku. Sytuacja nie jest prosta, ale właśnie „Proświta” powinna coś obiecującego i konkretnego doradzić sobie oraz Ukraińcom. Wszystkiego innego z historii, kultury i duchowości Ukrainiec sam dowie się dzięki wolnemu dostępowi do informacji. Więcej nikomu doradzić, bo na Ukrainie nie istnieje żadna inna organizacja z podobną historią i marką. Coś próbuje robić grupa inicjatywna „Pierwszy grudnia”, ale zbyt wielosłownie, ogólnie i deklaratywnie. Więcej nie warto oczekiwać, gdyż to nie organizacja – jedynie grupa autorytetów moralnych i filozofów. To apel do tych, którzy i tak o tym samym myślą, nie znajdując praktycznego sposobu realnie zmieniać swoje życie wbrew okolicznościom. Oczywiście niektórzy zaprzeczą i przytoczą setki przykładów tego, że zmieniamy się i pozytywnie zmieniamy kraj. To dla uspokojenia uczucia patriotycznego, ale prostym Ukraińcom teraz potrzebne są konkretne odpowiedzi na konkretne pytania bardziej nagląco niż wiek temu. Te pytania można zebrać w trzy grupy sensowe: 1. Jak Ukraińcowi nie być biednym, aby mieć zasób dla samoorganizacji i godnego życia? 2. Jak znajdować prawdę życia w przestrzeni informacyjnej, przepełnionej technologiami manipulacyjnymi i fałszywymi wrzutkami? Działalności SOU jest oświecenie. W szczególności badania, studiowanie i rozpowszechnianie prawdziwej informacji o mało znanych wydarzeniach naszej historii, honorowanie ukraińskich bohaterów, którzy polegli w walce o wolność Ojczyzny, uwiecznianie i zachowanie pamięci o nich. A także – wychowanie przyszłych obrońców Ojczyzny. Dzięki naszemu jubilatowi dla nich zorganizowano wiele wyjazdów do miejsc heroicznych czynów i bojowych zwycięstw obrońców rodzinnej ziemi. 3. Jak wyjść ze stanu sterowanej masy i stać się narodem? Odpowiedzi na te pytania powinny być konkretne, aktualne i terminowe, adekwatne do decydujących wydarzeń na Ukrainie i w świecie, które w określony sposób będą zmieniać nasze życie. Możemy pocieszać się iluzją rozwoju ukraińskiej demokracji, wzrostem świadomości narodu, fenomenem wolontariatu i batalionów ochotniczych, ale według wszystkich oznak nasze społeczeństwo jest głęboko sterowane, dlatego trzeba wyprowadzić je z tego stanu. Kto nie wierzy, może przeprowadzić krótką analizę stanu rzeczy według kryteriów pracy Noama Chomsky'ego „10 sposobów sterowania masami”. Naszym celem jest, aby świadomość masowa, człowiek masy coraz mniej wpływał na życie Ukraińców, ustępując sile wpływu osobowości. Rady „Proświty” powinny nie tylko dawać odpowiedzi na pytania, ale konsekwentnie stymulować wzrost pierwiastka osobowościowego człowieka, który nieuchronnie gaśnie pod ciężarem biedy i życiowej krzątaniny. O sposobach i środkach zwiększenia pierwiastka osobowościowego w społeczeństwie ukraińskim można dowiedzieć się z prac znanego filozofa z Ługańska Wołodymyra Sabaduchy. Nie znajdziemy prostego politologicznego, socjologicznego czy po prostu intelektualnego rozwiązania żadnego ukraińskiego problemu, jeśli nie będzie to poszukiwaniem prawdy w systemie filozoficznego kierowania ku prawdzie. We wszystkich strukturach społeczeństwa i państwa powinni dominować Ukraińcy z jedyną poprawną i realistyczną wizją nie idei, a projektu silnej Ukrainy. Właśnie dla tego warto pracować „Proświcie”. Dla wszystkich, którzy znają Jewhena Łupakowa, jest on wzorem prawdziwego Ukraińca-państwowca, aktywnego działacza politycznego i społecznego, który nieustannie znajduje się na ostrzu ważnych wydarzeń. Dlatego szczerze życzymy, aby przy dobrym zdrowiu, niewyczerpanej energii i jasnym umyśle zrealizował wszystkie swoje plany dla dobra i chwały naszej Ojczyzny. Wielu i błogich lat! Przyjaciele-proświcianie, członkowie Związku Oficerów Ukrainy. Historycznie misja ukraińskiej „Proświty” zawsze była konkretna, pragmatyczna i na potrzeby ukraińskości. Dlatego miała wsparcie społeczności ukraińskiej, autorytet doradcy i nauczyciela aktywnej warstwy narodu. Niestety, potrzeby współczesnej społeczności ukraińskiej pozostały te same, ale moment niezwykle utrudnia wykonywanie przez „Proświtę” swojej tradycyjnej misji.
Машинний переклад
„Logika rozwoju ruchu narodowego na Ukrainie prowadzi do powtórzenia wydarzeń wojskowych z lat 1918–1920. Chcielibyśmy, aby nieuchronność tych wydarzeń została przyswojona przez szerokie kręgi obywateli, podobnie jak fakt, że ten konflikt będzie miał miejsce niezależnie od formy władzy w Rosji. Wszystkie one mają dla nas jednakową wagę, ponieważ jednakowo nie godzą się z istnieniem państwowej niepodległości Ukrainy i jednakowo będą z nią walczyć zarówno środkami politycznymi, jak i wojskowymi”. Tak prawie 100 lat temu pisał Przewodniczący Dyrektoriatu Symon Petlura po klęsce Ukraińskiej Rewolucji Narodowej 1917–1921.
Mykoła CYMBALJUK
Obecnie, gdy na wschodzie Ukrainy już czwarty rok trwa rosyjsko-ukraińska wojna, słowa S. Petlury są dla nas, Ukraińców, niezwykle aktualne. O tym w tym czy innym kontekście mówili uczestnicy wystawy „Zahartowani nieśmiertelnością”, która została otwarta w przeddzień święta Opieki Najświętszej Marii Panny – Dnia Obrońcy Ojczyzny – w budynku Centralnej Rady (Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela).
Jak wiadomo, w latach 60. XX wieku moskiewskie służby specjalne sięgnęły po kolejną antyukraińską operację specjalną: archiwum Centralnej Rady oraz wielotysięczne fundusze książkowe ukrainikii, przechowywane w Centralnej Bibliotece Naukowej, zostały spalone. Moskwa mogła triumfować: żywi świadkowie – dokumenty ogólnonarodowej walki wyzwoleńczej narodu ukraińskiego z lat 1917–1921 – obróciły się w popiół. Ale moskiewscy barbarzyńcy po raz kolejny się przeliczyli – rękopisy nie płoną, a historyczna pamięć narodu jest nieznisczalna.
Przedstawione na wystawie dokumenty archiwalne to rarytasy, które jeszcze niedawno przechowywano za granicą i w prywatnych archiwach. Listy, rozkazy wojskowe, fragmenty wspomnień, gazety, fotografie uczestników narodowo-wyzwoleńczej walki o niepodległość Ukrainy, a także odznaczenia wojskowe tamtych czasów przywołują epokę tworzenia Armii Ukraińskiej oraz atmosferę polityczną, która panowała w tych murach i poza nimi. Dążąc do urzeczywistnienia swojego odwiecznego marzenia — odrodzenia własnego narodowego i soborowego państwa — Ukraińcy od pierwszych dni rewolucji zetknęli się z zdradliwym, podstępnym, dwulicowym rosyjskim Janusem w postaci najpierw rosyjskiej, a później bolszewickiej „demokracji”. Na słowach popierając sprawiedliwe żądania narodowe Kijowa, Rosja — zarówno Rząd Tymczasowy, jak i bolszewicy, i białogwardziści — robiła wszystko, by zawrócić Ukraińców siłą broni i zagnać ich do swojego imperium — więzienia narodów. Dopiero patriotyzm, brawura zwykłego ludu i przeważającej większości ukraińskiej elity wojskowej zmusiły ówczesne kierownictwo polityczne Ukrainy do przystąpienia do tworzenia narodowych sił zbrojnych i do stanięcia na czele krwawej walki na wszystkich frontach.
Na początku XX wieku Ukraińcy, broniąc swojej niepodległości, ponieśli klęskę. Wówczas, nie mając twardej polityki narodowej ani wyszkolonej i zaopatrzonej we wszystko, co niezbędne, armii, zostali zdradzeni przez część Europy — kraje Ententy. Wśród uratowanych dokumentów archiwalnych widzimy zatem „żywych” świadków. Niestety, dziś obserwujemy powtórzenie tych błędów. Ale czasy są już inne — dzisiejsze ukraińskie społeczeństwo uczy się na swoich błędach. Przychodzi nam to za wysoką cenę — tysiące ofiar śmiertelnych, setki tysięcy przesiedleńców z terytoriów okupowanych przez wroga, zniszczona gospodarka, kwitnąca korupcja, ogromny dług zewnętrzny, całkowite zubożenie ludności i fantastyczne wzbogacenie się rodzimych oligarchów.
Nie mamy jeszcze pełnoprawnego państwa, twierdzą zagraniczni eksperci polityczni. Ale i oni widzą, jak nasze społeczeństwo obywatelskie staje na nogi i hartuje się. Hartuje się, nabiera sił i odradza się duchowo. Świadczą o tym wydarzenia nie tylko na rosyjsko-ukraińskim froncie, ale również tutaj, na tyłach. Potwierdzeniem tego są setki inicjatyw społecznych, a także tak pozornie drobne wydarzenia, jak wystawa dokumentalna, zorganizowana przez Centralne Państwowe Archiwum Ukrainoznawstwa Zagranicznego wspólnie z Fundacją im. Ołeha Ołżycza, Związkiem Archiwistów Ukrainy i Państwową Służbą Archiwalną Ukrainy. Odrodzenie pamięci historycznej, uświadomienie sobie błędów elity politycznej i przezwyciężenie rozdźwięku wewnątrz społeczeństwa, wychowanie Ukraińców w duchu godności narodowej — to jest to, nad czym musimy pracować stale i systematycznie. Wystawa dokumentalna „Zahartowani nieśmiertelnością” jest jedną z efektywnych form pracy, którą prowadzą nasi archiwiści.
Машинний переклад
Siedemdziesiątą rocznicę urodzin obchodził Jewhen Łupakow — osoba znana i szanowana w środowisku patriotycznym, kapitan I rangi, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy drugiej kadencji, do niedawna urzędujący, a obecnie honorowy przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy. Wielu świadomych Ukraińców, w tym także proświtianie, niemal ćwierć wieku zna pana Jewhena jako oficera-patriotę, aktywnego działacza politycznego i państwowego, znanego działacza społecznego.
W przeciwieństwie do większości swoich kolegów, którzy po zakończeniu działalności parlamentarnej szybko i na zawsze zniknęli z politycznego firmamentu, Jewhen Łupakow po zakończeniu deputowania i służby wojskowej ani jednego dnia nie spoczywał na zasłużonym odpoczynku. We wszystkich akcjach patriotycznych zawsze wspierają go żona i dzieci. Nawiasem mówiąc, obie jego córki, naśladując ojca, zostały oficerami i obecnie służą w Siłach Zbrojnych Ukrainy.
Pan Jewhen jest przekonany, że jego wiedza, doświadczenie życiowe, wojskowe i polityczne jeszcze długo będą potrzebne naszemu państwu, dlatego od prawie 20 lat aktywnie pracuje w Związku Oficerów Ukrainy — organizacji społecznej, która jednoczy oficerów-patriotów. Ważnym kierunkiem działalności
Машинний переклад
Petro Hryhorenko był pierwszym przedstawicielem sowieckiej klasy rządzącej, który już w 1961 roku wystąpił przeciwko partokracji: „Trzeba występować. Nie można milczeć”. 7 września 1961 roku wystąpił na konferencji partyjnej rejonu leninowskiego miasta Moskwy z wezwaniem, by „wzmocnić demokratyzację wyborów oraz szeroką wymienność i odpowiedzialność przed wyborcami. Usunąć wszystkie warunki, które rodzą naruszanie leninowskich zasad i norm, w szczególności wysokie uposażenia, niezmienność”. Czyli wystąpił przeciwko nowemu kultowi — kultowi Chruszczowa. Świadomie się zbuntował, rozumiejąc, że pozbędzie się stopnia generalskiego, kierownictwa katedrą cybernetyki wojskowej, którą stworzył, wszystkich związanych z tym przywilejów, a nawet emerytury. Co więcej, został zamknięty w szpitalu psychiatrycznym. Pod koniec 1968 roku Petro Hryhorenko napisał pracę „O specjalnych szpitalach psychiatrycznych (domach wariatów)”, w której jako pierwszy poruszył kwestię: „Trzeba walczyć o radykalną zmianę systemu ekspertyz i przetrzymywania chorych w specjalnych szpitalach psychiatrycznych, o zapewnienie społeczeństwu prawdziwej możliwości kontrolowania warunków przetrzymywania i leczenia chorych w tych warunkach”. Z czasem ZSRS, przyparty do muru dowodami Hryhorenki i innych obrońców praw człowieka, został zmuszony do wystąpienia z Międzynarodowego Stowarzyszenia Psychiatrów, w przeciwnym razie zostałby z niego wykluczony za wykorzystywanie psychiatrii do celów politycznych. Wraz z rozpadem ZSRS to przerażające zło — psychiatria represyjna — zostało pokonane, w znacznej mierze dzięki P. Hryhorence. Nawiasem mówiąc, w Rosji znów zaczynają wykorzystywać psychiatrię represyjną w celach politycznych. Obawiajmy się, aby ten polityczny wirus nie przeniósł się również na Ukrainę. Doktor nauk wojskowo-historycznych generał Hryhorenko w 1967 roku napisał historyczno-publicystyczny pamflet „Ukrywanie prawdy historycznej — zbrodnią przed narodem!”. (Odpowiedź na książkę Niekrycza „1941. 22 czerwca”). Był pierwszym historykiem, który wskazał na to, że kolosalne klęski ZSRS w pierwszym okresie radziecko-niemieckiego starcia podczas II wojny światowej były uwarunkowane nie tylko totalnym wyniszczeniem kadr wojskowych przed wojną, ale głównie tym, że ZSRS przygotowywał się do wojny agresywnej, lekceważąc obronę. Petro Hryhorenko, jak nikt inny, poruszył kwestię ucisku narodowego w ZSRS. Jego wystąpienia w obronie Żydów, Meschetów, Ormian, Niemców nadwołżańskich, Czeczenów i wielu innych, jego bezkompromisowa walka o prawo rdzennych mieszkańców Krymu do życia na ojczystej ziemi uczyniły go nie tylko bohaterem miłującego wolność narodu krymskotatarskiego, ale także przekształciły Petra Hryhorenkę w symbol walki o prawdziwą równouprawnienie narodów. Hryhorenko to przykład prawdziwego internacjonalizmu. Syn P. Hryhorenki, Andrij, w liście dziękczynnym do Prezydenta za Ukaz z 5 marca 2007 roku napisał: „Zmarły generał był i pozostaje symbolem tolerancji, symbolem prawdziwego patrioty, który nie tylko nie zapomina o bólu swojego narodu, ale tak samo bezinteresownie reaguje na ból innych narodów. Właśnie taki wzorzec jest tak bardzo potrzebny dzisiaj nie tylko narodowi ukraińskiemu, ale i całemu światu, światu, który zalewa trująca fala religijnej i narodowej nietolerancji”. Ukrainie „Generał
Машинний переклад
Petro Hryhorenko, podobnie jak znaczna część Ukraińców, jeszcze w młodości uległ hasłom komunizmu. Jednak później znalazł w sobie siłę, by nie tylko uwolnić się od tego omamienia, ale i powstać przeciwko niemu. Podobnie jak marszałek Piłsudski, „wysiadł z czerwonego tramwaju”, gdy uświadomił sobie, że ten tramwaj pędzi w przepaść. I postawił sobie za zadanie pomóc także innym ludziom pozbyć się komunistycznych iluzji. Hryhorenko nie był zwykłym buntownikiem. Był strategiem. Zrozumiawszy istotę ZSRR jako totalitarnego Imperium Zła, wnikliwie opracowywał strategię pokonania tego zła. Obecnie brakuje takich bojowników o tolerancję i międzyetniczny pokój. Dlatego właśnie imię Hryhorenki i właśnie teraz Ukraina powinna wynosić na należytą wysokość przed całą ludzkością. W okresie „praskiej wiosny” Hryhorenko poparł demokratyczne przemiany w Czechosłowacji, był jednym z autorów listu otwartego „Do członków Komunistycznej Partii Czechosłowacji, do całego narodu czechosłowackiego”, w którym witano zmiany zachodzące w tym kraju. Napisał również list do Aleksandra Dubczeka z radami dotyczącymi możliwej obrony kraju w przypadku radzieckiej interwencji i przekazał go do czechosłowackiej ambasady w Moskwie. Wystąpił w obronie uczestników „demonstracji siódemki” na Placu Czerwonym przeciwko okupacji Czechosłowacji, wzywał obywateli ZSRR do domagania się wycofania wojsk z Czechosłowacji. Hryhorenko ma zaszczyt zorganizowania i przeprowadzenia pierwszego otwartego wiecu społecznego opozycji. Na oczach zdezorientowanych funkcjonariuszy KGB wygłosił przemówienie, „które weszło do moralnej i społecznej historii kraju” (Andriej Sacharow). Podczas upamiętnienia pisarza Ołeksija Kosterina w 1968 r. zwrócił się do Tatarów krymskich: „Przestańcie prosić! Odzyskajcie to, co należy się wam z prawa, ale zostało wam bezprawnie odebrane”. Na pogrzebie O. Kosterina powiedział: „Wolność będzie! Demokracja będzie! Twój proch w Krymie będzie!”. Wiedział, że zburzyć Imperium Zła może tylko Prawda. W samizdacie krążyło kilka prac Hryhorenki, oprócz wspomnianych: „Myśli obłąkanego”, „Nasze dni powszednie”, „Dyskryminacja Tatarów krymskich trwa”, dziennik więzienny, opracował samizdatowy zbiór „Pamięci A. E. Kosterina”, napisał komentarz skierowany przeciwko fałszowaniu przez radzieckie organy śledcze danych o stratach narodu krymskotatarskiego po deportacji, przygotował przemówienie „Kto jest przestępcą?”. Samizdat stał się niezwyciężoną siecią informacyjną, która zniszczyła dezinformacyjny system manipulowania masami. „Dysydenci” to nie organizacja, nie mieli wodzów, ponieważ każdy z nich jest OSOBOWOŚCIĄ. Hryhorenko nie był „dowódcą” ani bezdyskusyjnym autorytetem. Hryhorence, jako cybernetykowi, jako doktorowi nauk, było oczywiste, że samizdat jest personalistycznym, samoorganizującym się systemem. Podkreślał niehierarchiczność, a osobowościowy charakter. Był tylko jedną z najjaśniejszych Osobowości tej sieci. Jego własne cechy odzwierciedlały to, co w niej najlepsze. Nawet jego antypod — generalny żandarm Andropow — zauważał, że energia Hryhorenki aktywizowała i radykalizowała słabą liberalną inteligencję. A jego myśl strategiczna wyszukiwała coraz to nowe formy oporu wobec restalinizacji kraju. Swoją drogą, teraz w Rosji rozpoczął się nowy etap restalinizacji i wspierają ją konsekwentni przeciwnicy demokracji i niepodległości — komuniści Ukrainy. Petro Hryhorenko jeszcze w 1968 roku zainicjował dyskusję o konieczności nadania rodzącemu się ruchowi dysydenckiemu formy organizacyjnej, wysunął ideę legalistycznej, czyli otwartej organizacji obrony praw człowieka. Swoją drogą, tej idei nie przyjmowali Jakir i Krasin. Mówili, że ogłaszając się organizacją, dajemy KGB listę nazwisk do aresztowań i podstawę do głośnego procesu przeciwko „antysowieckiej organizacji”. Ale właśnie otwartość, jawność stworzyła ruchowi obrony praw człowieka ogromny autorytet moralny w społeczeństwie, na całym świecie. A kierownictwo ZSRR, nie chcąc analogii z głośnymi procesami grupowymi lat 20.—30., nie odważyło się sądzić organizacji obrony praw człowieka: każdego jej członka sądzono oddzielnie. Już po drugim aresztowaniu P. Hryhorenki powstała „Grupa Inicjatywna Obrony Praw Człowieka w ZSRR”. Z czasem, w 1976 roku, takimi stały się Grupy Helsińskie. Właśnie w rozmowach Petra Hryhorenki i Mykoły Rudenki zrodziła się idea stworzenia Ukraińskiej Grupy Helsińskiej (9.11.1976), a już po niej powstały Litewska, Armeńska, Gruzińska grupy. Hryhorenko podkreślał, że UGH, w odróżnieniu od Moskiewskiej GH, oprócz praw człowieka, broni także praw narodu. Niedawno wyszedłszy z drugiego, pięcioletniego uwięzienia w szpitalu psychiatrycznym, w Dniu Konstytucji, 5 grudnia 1976 roku, Hryhorenko miał odwagę wziąć udział w tradycyjnej milczącej demonstracji obrony praw człowieka w Moskwie na Placu Puszkina, gdzie wygłosił krótkie przemówienie: „Dziękuję wszystkim, którzy przyszli tutaj uczcić pamięć milionów niewinnie zgładzonych ludzi! Dziękuję wszystkim wam również za to, że swoją obecnością tutaj wyraziliście solidarność z więźniami sumienia!”. Generał wraz ze swoimi rodakami w diasporze kładł fundament pod odrodzenie niepodległej i demokratycznej Ukrainy. Znalazłszy się na wygnaniu, stworzył i stanął na czele Zagranicznego Przedstawicielstwa Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, które faktycznie stało się nieoficjalną ambasadą niepodległej Ukrainy jeszcze na długo przed jej pojawieniem się na politycznej mapie świata. W dużej mierze dzięki ZP UGH, osobiście Hryhorence, ukraiński ruch obrony praw człowieka wyszedł na arenę międzynarodową. Po latach 1917—1920 świat zapomniał o Ukrainie. Dzięki ruchowi obrony praw człowieka, dzięki Hryhorence świat dowiadywał się o Ukrainie, która istnieje, która walczy o prawa człowieka i o swoją niepodległość. To było genialne domyślenie się: postawić ukraiński interes narodowy na międzynarodowej podstawie prawnej, w kontekście konfrontacji demokratycznego Zachodu z totalitarnym Wschodem. Ta droga okazała się słuszna: w ciągu zaledwie półtorej dekady Ukraina stała się wolna – bez wojny narodowowyzwoleńczej, bez przemocy. Hryhorenko był przewodnikiem genialnej idei Jurija Orłowa, by przekształcić kapitulacki ze strony Zachodu „detante” (odprężenie) w punkt oparcia dla ruchu obrony praw człowieka. Jak podkreśla sam Orłow, „centralną postacią dla nas był generał major Petro Hryhorenko”. Przed Hryhorenką otwierały się drzwi gabinetów prezydentów USA, liderów państw Europy. Słynne powiedzenie Reagana o „Imperium Zła” powstało nie bez wpływu listów i oświadczeń Hryhorenki. Dopiero sowiecka okupacja Afganistanu zmusiła USA do zatrzymania monachijskiej polityki „detantyzmu”, zdemaskowania Moskwy jako międzynarodowego żandarma, faktycznego zerwania międzynarodowych Igrzysk Olimpijskich 1980 roku w Moskwie. Hryhorenko objechał prawie wszystkie kraje Europy. Jednym z jego celów było tworzenie tam Grup Helsińskich. Stawały się one społecznym oporem wobec kapitulackiej polityki tamtejszych rządów, wywierały nacisk na swoje rządy i rząd ZSRR żądaniami przestrzegania porozumień helsińskich. W największym stopniu dzięki strategicznemu rozumowi politycznemu Hryhorenki oraz jego osobistej popularności na świecie ruch Helsiński stał się międzynarodowy. W 1980 roku, będąc już ciężko chorym,
Hryhorenko podróżował po Europie, przygotowując grunt pod Madrycką Konferencję KBWE. Trzymał się tylko duchem, poczuciem obowiązku. Jego stanowisko było radykalne: Zachód musi wymagać od ZSRR szanowania praw człowieka. Jeśli ludzi będą nadal prześladować za udział w ruchu helsińskim, to Zachód musi zerwać porozumienia helsińskie. Zrozumiałe, chodziło o kontrolę nad przestrzeganiem porozumień helsińskich, o ultimatum Zachodu, które później przyjął prezydent USA Ronald Reagan. Hryhorenko przekonał ukraińską diasporę, że w tamtym czasie właśnie legalizm, jawność, literatura samizdatu stały się głównym narzędziem w walce z totalitarnym sowieckim reżimem. Poparł działalność Waszyngtońskiego Komitetu Helsińskich Gwarancji dla Ukrainy. Razem z Nadią Switłyczną zorganizował wydawanie „Wiestnika represji na Ukrainie”, który ukazywał się w językach ukraińskim i angielskim. Jego materiały przekazywała na Ukrainę rozgłośnia radiowa „Swoboda”. Był to potężny kilof, który wraz z innymi czynnikami dobił sowieckie imperium. Na zlecenie Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, Światowego Kongresu Wolnych Ukraińców, Litewskiego, Łotewskiego, Białoruskiego Kongresu Światowego Hryhorenko przedstawił w ONZ Akt o dekolonizacji ZSRR. Tym samym wytrącał z rąk Kremla jego ważną kartę przetargową — hipokrytyczne poparcie walki narodów kolonialnych o swoją niepodległość (podczas gdy w samym ZSRR było 100 narodów kolonialnych!). Dekolonizacja ZSRR wydawała się nieprawdopodobna w 1980 roku. Przypomnijmy: nawet w latach 1989—90 prezydent USA Bush senior, premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher wypowiadali się przeciwko niepodległości Ukrainy. Ale dekolonizacja stała się rzeczywistością dziesięć lat później. Dlatego, że światowa myśl polityczna była już przygotowana wystąpieniami dysydentów różnych republik, w szczególności także Hryhorenki.
Машинний переклад
P. Hryhorenko nieustannie domagał się jedności walki wszystkich narodów ZSRR przeciwko imperium. Stale podkreślał, że bez wsparcia Rosjan dekolonizacja ZSRR jest niemożliwa. Taka postawa wywoływała ciągłe ataki na Hryhorenkę. Zagranicznych Ukraińców szokowało twierdzenie Hryhorenki, że sami Rosjanie również są niewolnikami imperium i w tym sensie ZSRR nie jest imperium rosyjskim, gdyż jest imperium partokracji: „To imperium jest zagrożeniem dla całego świata. Dlatego walka o jego dekolonizację nie może być sprawą jednego narodu. To zadanie całego świata”. Większość partii politycznych diaspory przyjęła tę linię, powołując się na pisma L. Połtawy, czyli na stanowisko OUN z lat 40. I dzisiaj bez wsparcia rosyjskich demokratów niemożliwy jest skuteczny opór wobec piątej kolumny Putina. Szkoda, że rosyjska inteligencja na Ukrainie, a tym bardziej w samej Rosji (poza niektórymi osobistościami, takimi jak Walerija Nowodworska), nie dorasta do tej arcyważnej idei. Szkoda, że nie wszyscy Ukraińcy rozumieją, iż jakakolwiek rusofobia sprzyja piątej kolumnie. Nawet w swojej śmierci Hryhorence udało się zjednoczyć ludzi o różnych poglądach. Na pogrzebie w Bound Brook byli Ukraińcy i Rosjanie, Ormianie i Żydzi, Tatarzy krymscy i rdzenni Amerykanie, chrześcijanie różnych wyznań, żydzi i muzułmanie. Jego walka o uniwersalne prawa człowieka nie tylko nie była sprzeczna ze zdrowym patriotyzmem narodowym, a wręcz przeciwnie — sprzyjała mu i dodawała szacunku na świecie. Bo do ludzkości można należeć tylko poprzez określony naród, określoną kulturę. Pewnego razu, jeszcze w wieku młodzieńczym, uświadomiwszy sobie, że jest Ukraińcem, nie zapomniał o tym nawet w czasie, gdy uważał się za komunistę. Podobnie jak Taras Szewczenko, wyjechał z Ukrainy jako nastolatek, ale nie poddał się rusyfikacji. Przez całe życie niósł Ukrainę w sercu. To wspaniały przykład dla zdenacjonalizowanych Ukraińców poza Ukrainą, a także na samej Ukrainie. Hryhorenko otwierał i wskazywał innym ludziom drogę do dobra. Główna myśl wspomnień Hryhorenki „W podziemiu można spotkać tylko szczury…” (wydawanych w kilku językach): dobro nie może zrodzić się z przestępstwa; człowiek ma prawo poświęcać tylko siebie, a nie kogoś innego; nie ma i nie może być na świecie idei, która usprawiedliwiałaby jedną niewinną łzę. Te wspomnienia to jego spowiedź. Zdobył się na skruchę za udział w partii komunistycznej. Do takiej spowiedzi potrzeba niemałej odwagi. Powrócił do wiary swojego dzieciństwa — i to też jest dobra droga dla innych. W latach 70.—80. XX w. Petro Hryhorenko był najpopularniejszym na świecie Ukraińcem. Reprezentował Ukrainę z jak najlepszej strony, bo sam był człowiekiem najwyższych cnót moralnych i pełnej poświęcenia służby obywatelskiej. Jego nieustraszoność i poczucie godności zapalały innych ludzi. Petro Hryhorenko — Osobowość planetarnej skali. Podnosi prestiż Ukrainy na poziom międzynarodowy. Nie rozumieją, nie chcą przyjąć tego chyba tylko ci ludzie, którzy są zainteresowani utrzymaniem Ukrainy na poziomie prowincjonalnym. Świadomi zaś Ukraińcy cieszą się, że był taki Wielki Ukrainiec — generał Petro Hryhorenko. I niech młodzi ludzie wiedzą, że należeć do narodu Petra Hryhorenki — to prestiżowe, to zaszczytne. Na przykładzie tej prawdziwie heroicznej postaci należy wychowywać młode pokolenie obywateli Ukrainy. Marharyta DOWHAN Zdjęcia Stefanii DOWHAN Chatę rozbiło, dziewczynka ocalała! Jest teraz takie pojęcie: współpraca cywilno-wojskowa. W tej sferze i pracowałem, i spotykałem pomoc humanitarną, i z nią — na linię frontu, do strefy walk. O sobie i swoim nieszczęściu nie chce się mówić. Zamiast tego opowiem Wam o tym, co zaobserwowałem i przeżyłem. We wsi Berdianske rodzice poprosili, abyśmy wysłali ich niepełnosprawną córeczkę z dala od strzelaniny — do wsi pod Mariupolem, do rodziny. Myśmy ją zawieźli. Śliczna taka dziewczynka. Tylko nie chodzi. Następnego dnia wracamy do rodziców… Chatę całkowicie zniszczyła wroga artyleria. Rodzice chowali się w piwnicy, a kiedy wyszli — szok, przerażenie! Pomagaliśmy, czym mogliśmy. Zamiast spalonego wózka inwalidzkiego podarowaliśmy dziecku nowiutki, doskonalszy. Tę wojskową historię opowiedział mi w 4. sali traumatologii młody podpułkownik Ihor Petrowycz Melnyczuk, kijowianin. Zawodowy wojskowy. Z humorem dodał: prawie od pieluch. Z wojskowym tatą wszędzie podróżował. Do pierwszej klasy poszedł… w Polsce. Był i Czarnobyl. A potem w Jarosławiu, nad Wołgą pomieszkali. W Kijowie wstąpił do wojskowego instytutu łączności. W 2015 roku był na froncie, na kierunku mariupolskim zapamiętały się gorące momenty w rejonie Szyrokinego, Wynohradnego… Największym problemem w naszym systemie wojskowym jest biurokracja. Taką myślą podzielił się ze mną Ihor Petrowycz. Na przykład, pieniądze na zakup potrzebnego już dzisiaj sprzętu łączności są, a póki towar dotrze, mijają miesiące (!) papierkowej roboty. Nie pierwszy raz słyszę od żołnierzy, że trzeba wiele zmienić w sferze prawnej. Podpułkownik Melnyk akcentował uwagę na tym, że jakaś wada prawna czasami prowadzi do zbędnych, nieuzasadnionych śmierci. Trzeba na przykład pozwolić w krytycznej sytuacji młodszemu dowództwu nie czekać długo na decyzje z góry, a podejmować je natychmiast, tutaj, na miejscu, gdzie już wszystko jest jasne, a minuty czekania są niedopuszczalne. Prawdziwa radość! Dwa lata i dwa miesiące prób wytrzymałości! O chłopaku z obwodu rówieńskiego, z wielodzietnej rodziny pisałam dawno — jak tylko przywieźli ciężko rannego żołnierza Jurija Korejkę do szpitala. Ile tych operacji wtedy przeszedł! Nie zliczyć. Wiedziałam, że na pewien czas siostrzyczka Sofijka zabrała go do domu… I jak ja się ucieszyłam ze spotkania z żołnierzem właśnie teraz, już we wrześniu 2017 roku, wchodząc do 4. sali traumatologii. Zmężniał, wzmocnił się. Na dniach Ihor Melnyczuk wyjęli mu chirurdzy z nogi żelazny pręt. Mięśnie i kości są już gotowe do samodzielnego życia. Bał się postawić krok. Ale krok po kroku… I poszedł! Nie ma bólu. Nie trzeba kul. Prawdziwa radość! I bark, i kości miednicy, i kość promieniowa ręki — wszystko się odnowiło. Został jeszcze jeden problem, ale wierzymy — młody organizm i kunszt lekarzy zwyciężą. Konie się śnią… Jest w rejonie kupiańskim na Charkowszczyźnie wieś Petropawliwka. I cerkiew imienia tych świętych jest. Bolszewicy skład w niej urządzili, a w II wojnie światowej była warsztatem naprawy czołgów. Ale minęło. Teraz cerkiew jest ładna, ukraińska. Obok niej dorastał chłopiec Wałerij. Konie mu się podobały. We wsi bez nich ani rusz. Doglądać ich, paść lubił. Rówieśnicy chcieliby się bawić, a Wałerij — do koni idzie. A jak szkołę skończył, ku zdziwieniu wszystkich, odnalazł jednak aż na Woroneszczyźnie, w dawnych posiadłościach byłego hrabiego Orłowa specjalną szkołę przygotowawczą trenerów koni, dżokejów! Pojechał tam się uczyć. A tam przeważnie uczyli się chłopcy tambowscy, moskiewscy, riazańscy… Nasłuchał się od nich obelg Wałerij. Inaczej niż „chochoł” nie nazywali. Został dyplomowanym dżokejem koni wierzchowych i kłusaków. Udał się do Charkowskiego cyrku. Cyrkowiec, specjalista od koni, przyjął go przyjaźnie, ale pokazał na dzieciarnię wokół siebie. Z dziesięcioro ich było, w różnym wieku. I powiedział młodemu pretendentowi: nie mogę cię przyjąć, widzisz ile swoich dzieci mam, wszystkie chcą na koniach skakać…
Potem była służba w wojsku. Powrócił w chaos, nieład. Kołchozy się rozpadają. Za walizkę kuponów bandyci-aferzyści kupują konie i na rzeź wiozą! Walera rzucił się bronić: nie wolno, grzech! Ale gdzie tam. Ciężko przeżył tamte czasy. Pracował w różnych miejscach. A tu do wszystkiego jeszcze wojna. Córeczka Alina u Tkaczowów dorasta. Rozumna, jasna dziecina. I od marca 2015 roku Wałerij Tkaczow jest na wojnie. Ochotnik, a od 7 listopada 2016 roku — kontraktowy, obecnie starszy żołnierz, dowódca obsługi moździerza 46 batalionu specjalnego przeznaczenia „Donbas—Ukraina”. Zasłuchałam się w tym intelektualnym, niestandardowym myśleniu wykształconego młodego człowieka, prawdziwego etnicznego Ukraińca. Ale on — Tkaczow! Nie wytrzymałam, zapytałam. Opowiedział ze smutkiem, ironią. Gdzieś tak w 1926 roku, podczas spisu ludności sprytny sługus-sowiet powiedział zastraszonemu komuną pradziadowi-rolnikowi: „Co to za głupie chachłackie nazwisko — Tkaczenko? Zapiszemy ciebie po ludzku — Tkaczow”. I zapisali… Ale Wałerij dobrze wie, że on jest z Tkaczenków. I na moje pytanie, czy nie chce przywrócić sobie rodowego, prawdziwego nazwiska, powiedział: „To pomysł. Może i zajmę się tą kwestią”. …A mój sławny starszy żołnierz Wałerij Tkaczenko (pozwolę sobie raz nazwać jego prawdziwe, pradziadowskie nazwisko) walczył mężnie i długo. 8 sierpnia 2017 roku dwie obsługi moździerzy Wałerija otrzymały zadanie pomóc pobratymcom wyjść na inne pozycje. — Z hałd, zajętych przez Rosjan, zaczęła się strzelanina z karabinów maszynowych. Musieliśmy odpowiedzieć ogniem. Wielu wrogów zniszczyliśmy. Ale kiedy już odchodziliśmy, przyleciała wroga 120-tka. Do tej pory myślę o dwóch swoich poległych chłopakach, królestwo im Niebieskie. Sam znalazłem się w szpitalu. Zawdzięczam swoje ocalenie zastępcy dowódcy batalionu Mychajłowi Strebeszowi i dowódcy baterii Tarasowi Slipczukowi. To oni udzielili rannym pierwszej pomocy medycznej, ratując nam życie. Za uchem odłamek miny tkwi, przy dużym naczyniu, dlatego chirurdzy teraz nie odważają się go wyjąć. Jest w głowie jeszcze jeden kawałek żelastwa. A pierś, plecy uratował kamizelka kuloodporna. Po ciężkiej kontuzji sparaliżowało nerw twarzowy, lecz ten problem lekarze usunęli, dzięki Bogu. Jego znak wywoławczy — „Smereka”. „A dlaczego?” — zapytałam. Okazało się, że jego nieżyjąca mamusia była z Bukowiny. Wałerij kocha pieśni ludowe i szczególnie do serca przypadła mu mamina „Smereka”. Jakoś jechali z poligonu. Zaproponował w drodze pośpiewać i zaczął „Smerekę”, za nim i wszyscy chłopcy. I tak pięknie im w drodze się śpiewało! Od tamtej pory i poszło: Wałera „Smereka”… Zamilkł. Po minucie, nostalgicznie wpatrując się w dal, mówi: „Konie mi się śnią”… Ścisnęło się serce. Milczymy… Myślę: kozacka istota, przez wieki i nieszczęścia przechodząc, ocalała w tym człowieku! Milczymy. A z pamięci wypływa pieśń: Grają konie podkówkami, a kozacy — szabelkami… Nagle Wałerij mówi: żyję marzeniem — koń wróci do mnie! …Wkrótce na miesiąc jedzie do domu. Na rehabilitację — odpoczynek po operacjach. Wtedy — do szpitala, a potem, być może, na front. Ale przecież — pokój nastanie! Siostra wywiedziała się, że w pobliżu Petropawliwki są prywatne gospodarstwa hodowli koni. Wierzę — tam, w pokojowym życiu, czeka na kozaka Wałerija najszlachetniejszy, najpiękniejszy, najmądrzejszy ze wszystkich czworonożnych przyjaciół człowieka — Jego Koń. Jak wiele mogą kobiety! Matki, żony, siostry, przyjaciółki, wolontariuszki. Delikatny dotyk, wesołe słowo, najszybsza pomoc. Aura od nich w szpitalnych salach jakaś szczególna — życiodajna. Oleczko, to przez twoją rzeczową i jednocześnie wesołą krzątaninę wokół męża Petra przyszła mi myśl ułożyć tę króciutką odę-podziękowanie dla szpitalnych kobiet-pomocnic, które często zmęczone-przemęczone, ale zawsze w dobrym działaniu, bo muszą ratować życie. Olga już ratowała mężowi, heroicznemu dowódcy oddziału granatników 80. brygady desantowej Petrowi Kwaszy prawą nogę jeszcze w sierpniu 2014-go. Ranę otrzymał, kiedy odchodzili z lotniska. Teraz ratuje lewą nogę. Drugi raz kula trafiła w sierpniu 2017 r. w Piszkach. I w Pokrowśkym, i w Dnieprze, wreszcie w Kijowie porządnie zajęli się rannym lekarze. Na dniach zdjęli aparat Ilizarowa i „obuli” w specjalny gips. „Już lżej”, — cieszą się Petro i Ola. — A Wy wiecie, kto tak skutecznie się napracował, aby postawić na nogi mojego Petra? — odezwała się Ola. — Kobieta, chirurg wojskowy Nina Dżamałiwna! Nie, bez kobiet — nijak! Chwała im, Greczynkom, Gruzinkom, Litwinkom, Białorusinkom, Tatarkom, Czuwaszkom, Maryjkom, które spotkałam przez trzy lata w szpitalu, które są córkami Ukrainy i mężnymi przyjaciółkami jej obrońców w ten ciężki czas.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
parafii Czernihowszczyzny świadomie zaliczyły się do autokefalistów, a więc niepodległościowców, wypędzając ze swoich wsi popów, którzy służyli Rosji. Ten ruch tak przestraszył moskiewskich okupantów, że postanowili zniszczyć w zarodku i samą UAOC, i jej pierwszego hierarchę. I niech na sumieniu wiecznych oponentów wszystkiego, co ukraińskie na Ukrainie, których u nas nigdy nie brakowało spośród swoich, pozostaną zjadliwe zarzuty dotyczące „samoswiata” i „politykiera”. Metropolita Lypkiwski powierzoną mu przez Boga misję historyczną wypełnił godnie. I godnie poszedł na swoją Golgotę. Oto taką Golgotę wielkiego Ukraińca w imię swojego narodu uwiecznili uczciwie zarobionymi środkami nasi rodacy w Ameryce. To jeden ze znakomitych pomników Ukraińskiego Panteonu tutaj, w Bound Brook (o nim zresztą warto opowiedzieć osobno). Musimy być wdzięczni naszym rodakom w USA także za to, że faktycznie uratowali napisany doprawdy nie tylko ręką, ale i krwią serca Lypkiwskiego rękopis historii cerkwi, którą było mu dane podnieść z „rosyjskiej trumny” i utwierdzić już na wieki. Chodzi o jego „Odrodzenie Ukraińskiej Cerkwi”, którą tutaj dwukrotnie wznawiano i w ten sposób zachowano ją dla Ukrainy. Abyśmy nie popadali w niepamięć. Abyśmy szybciej pozbywali się upokarzającego kompleksu chochoła-małorosjanina. 4. Najpełniejszy na świecie zbiór „banderowskiej” prasy To doprawdy jeden z fenomenów niezniszczalności ukraińskiego ducha. Lecz on do dziś przez Ukrainę nie został godnie poznany i doceniony. Ona uparcie nie dostrzega skarbu, stworzonego i zachowanego dla niej przez garstkę desperatów-patriotów. W 1948 roku w jednym z obozów ukraińskich uchodźców, w niemieckim Blumbergu, młody pedagog i redaktor z Siczysława Leonid Baczynski nosił się z myślą, by zebrać i zachować wszystko, czego zakazywał reżim sowiecki na ojczystych ziemiach. Tak, między innymi, powstał wtedy i pierwszy zbiór prasy obozowej — jako głos niepokornej części Ukraińców, która uciekła z komunistycznego „raju” do zrujnowanej wojną Europy. Przez wszystkie czasy sowieckie bezlitośnie szkalował ich system komunistyczny, nazywając „politycznymi wyrzutkami” i „zdrajcami interesów pracujących”. Wraz z rozformowaniem „planety DP” (według U. Samczuka) także zbiór trafia do Kanady, a Baczynski — do Ameryki. Tutaj, w Cleveland, na nowo zaczyna realizować swoje marzenie: stworzyć swoistą Izbę Książki i Prasy Ukraińców wolnego świata, gdzie na wieki przechowywane będą tak zwane egzemplarze sygnałowe ukraińskiego słowa drukowanego, ucieleśnione w gazecie, czasopiśmie, biuletynie, książce. Po to, by te bezcenne skrzynie zgwałconej przez „starszego brata” Ukraińskiej Prawdy zwrócić jednak kiedyś na brzegi Dniepru. Wkrótce ze wszystkich końców świata, gdzie zapoczątkowywało się zorganizowane życie ukraińskie, zaczęły spływać tutaj takie egzemplarze. 15 sierpnia 1966 r. rząd Ohio rejestruje prywatną instytucję pod nazwą: „Ukrainian Museum-Archives, Inc.” z pra-
Машинний переклад
Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. 1. Podstawy dziennikarstwa dla Stamfordu w ukraińskim wykonaniu. Mój staż naukowy w USA rozpoczął się od niezwykłej propozycji rektora od dawna znanego w świecie St Basil’s College w Stamfordzie Romana Malarczuka, by przeczytać kurs podstaw dziennikarstwa przyszłym księżom. W diasporze pierwszymi dziennikarzami byli księża. Zresztą słynną amerykańską gazetę „Swoboda”, której historię teraz badam, założył i redagował właśnie ojciec Hr. Hruszka. Ciekawymi i dociekliwymi okazali się moi pierwsi stamfordzcy słuchacze — przyszli duchowi przewodnicy amerykańskich Ukraińców, którzy uczą się w tym kolegium im. św. Bazylego. Kolegium w zachodnim świecie słynie z tego, że zostało założone w 1933 roku na wzór klasycznych amerykańskich kolegiów i wkrótce otrzymało od rządu stanu prawo kształcenia licencjatów dyscyplin humanistycznych. Niejeden absolwent-Ukrainiec zostawał później studentem prestiżowych uniwersytetów USA, a także dzięki stypendiom społeczności wyjeżdżał uczyć się w Europie — na uniwersytety w Rzymie i Innsbrucku. To dodawało placówce edukacyjnej autorytetu. Przez kilka tygodni to miejsce stało się dla mnie źródłem naukowej i twórczej inspiracji: tutaj wykładałem, zbierałem materiały archiwalne do swojej nowej książki, wzbogacałem się mądrością rodaków, poznawałem obczyznę. Chce się nisko pokłonić tym oto strażnikom ukraińskiego ducha, którzy od dawna „zamieszkali” na samotnej górze Stamfordu niedaleko Atlantyku, wokół zamku o zdumiewającej urodzie. Niezwykle ważne jest, by osobno powiedzieć co nieco o tym zamku. Ta bodaj najdroższa budowla, wzniesiona na początku XX wieku w angielskim stylu epoki wiktoriańskiej, należała do jednego z najbogatszych Amerykanów. W latach 30. XX w. dzięki mądrości i patriotyzmowi władyki W. Bohaczewskiego gospodarzami godnej pozazdroszczenia posiadłości stali się Ukraińcy. Od tamtej pory wokół tej góry rozbudowała się niezwykła Ukraińska Wioska. A w tej wiosce — takie znaczące dla swoich i obcych ukraińskie dominanty: muzeum, archiwum, biblioteka, cerkiew św. Włodzimierza, kasa kredytowa, redakcja dwujęzycznej gazety „Siwacz-Sower”, zarząd eparchii UKGK, niedzielna szkoła ukraińska i owa Seminaria-Kolegium. W tym zamku, gdzie mieści się Ukraińskie Muzeum-Archiwum, znajduje się niepowtarzalna kolekcja wydanych w różnych krajach świata druków z różnych dziedzin ukrainoznawstwa. To ponad 70 tysięcy książek, a także tysiące jednostek płyt gramofonowych, fotografii, potężne kolekcje numizmatyczna i filatelistyczna, unikalny zbiór ukraińskich pocztówek. Kolekcja powiększa się także obecnie. Tutaj i w okolicy mówi się głównie po ukraińsku. Wiele legend i podań „opowiedział” mi stuletni dąb, „ukrainizowany” przez nieobojętnych chłopaków ze Lwowa, którzy tu pracowali. Ukrainizowany tym, że ci lwowscy robotnicy-patrioci z okazji 125-lecia kardynała Josyfa Slipyja specjalnie wykonali i przymocowali na jego grubą koronę ogromny złocisty Tryzub. Kto jedzie tą częścią stanu, nie może ominąć ukrainizowanego dębu, widać go z każdej strony z zamkowej góry. Obcy dziwią się, interesują, wypytują, zachwycają. 2. Ukraiński Panteon w amerykańskim Bound Brook. Historia ze skandalicznym pochówkiem szczątków poety-patrioty Ołeksandra Olesia powinna skłonić oficjalny Kijów do wreszcie rozpoczęcia wcielania w życie dawnej idei dotyczącej Panteonu Narodu. Tak jak zrobili to, powiedzmy, Gruzini jeszcze w latach przedradzieckich. Jednak sprawę po raz kolejny pokrętnie zbyto, wydzielając dla takiego panteonu, niby na odczepnego, jakąś aleję na... Cmentarzu Łukianowskim. Wszakże Ukraiński Panteon Narodowy już dawno istnieje, ale daleko od Ojczyzny. Właśnie byłem tutaj: okolice miasteczka South Bound Brook (stan New Jersey, USA). Idea stworzenia Świątyni-Pomnika grobom znanych i nieznanych Ukraińców, jak i cmentarza przy nim zmarłych na obczyźnie rodaków, którzy pochodzą z Ukrainy, zrodziła się w diasporze dawno. A ruszyła z miejsca w 1951 roku, kiedy Rada Cerkiewna (a obecnie Metropolia UAP w USA) uzgodniła plan zakupu 57 akrów ziemi. Rząd stanu zatwierdził plan posiadłości pod Ukraiński Panteon w 1954 r. Na świętą sprawę Ukraińcy z całego świata od tamtej pory zaczęli wnosić hojne datki. W centrum — zdumiewającej urody Cerkiew-Pomnik św. Andrzeja Pierwszego Powołanego, z przodu — księżna-władczyni Olha. Tutaj — mauzoleum opiekuna projektu, metropolity Mstysława Skrypnyka. Po tułaczkach i upokorzeniach już w niepodległej Ukrainie musiał wrócić tutaj. Znaczący jest Krzyż-Pomnik Bojownikom o wolność Ukrainy — wysoki, z granitu. Wykuto na nim herb Ukrainy i odznaki ukraińskich armii narodowych. W 1970 r. przewieziono tutaj z paryskiego grobu S. Petlury pierwotny nagrobek. Na połowę lat 80. było tu już 2,5 tys. pochówków. Wśród nich — Taras Bulba-Boroweć, Andrij Ływycki, Wołodymyr Doroszenko, Borys Martos, Dmytro Doncow, Wołodymyr Siczynski, Jewhen Małaniuk, Wasyl Barka, Oksana Laturynska... Hierarchowie, mężowie stanu, działacze kultury, literatury, nauki, sztuki. Członkowie URL i hetmańcy, banderowcy i melnykowcy, żołnierze UPA i dywizyjni, prawosławni i grekokatolicy... Oni różnego pochodzenia, przekonań, wiary. Ale jedno mieli wspólne — miłość i wierność Matce-Ukrainie. A jeszcze — pragnienie bycia wolnymi oraz zdobycia wolności i sprawiedliwości dla Starego Kraju. Tylko tutaj, w obcej ziemi, zaznali spokoju, pojednania i jedności. Zaprzestali kłótni i dyskusji... Wyciągnęli gorzkie lekcje historii. Co roku w Niedzielę Przewodnią, tydzień po Wielkanocy, Panteon „ożywa”. Przyjeżdżają tutaj z całej Ameryki setki, tysiące Ukraińców. Wspominają. Jednak bez nalanych kieliszków i „martwych”, chemicznych kwiatów na grobach... Nimi powinien szczycić się cały naród po obu brzegach Dniepru. A młodzież — czerpać ideały. Póki co, niestety, tak nie jest. Co dla takiego celu ma zrobić każdy z nas? 3. Metropolita Łypkiwski: 90 lat od czasu rozstrzelania na polecenie Kremla. Wielkim pomnikiem w Bound Brook (stan New Jersey), jednym z licznych świadectw ukraińskiego ducha w zachodniej diasporze, amerykańscy Ukraińcy uważają jeszcze jednego nieocenionego godnie w Ojczyźnie olbrzyma narodu — metropolitę Wasyla Łypkiwskiego. Bóg posłał go nam akurat w szczytowym momencie Ukraińskiej rewolucji, kiedy odradzać państwo nie można było bez swojej Narodowej Cerkwi. Zryw ruchu autokefalicznego w całej Ukrainie pod jego dowództwem na początku lat 20. ubiegłego wieku — to reakcja narodu na naglącą naturalną potrzebę zwracania się do Boga w ojczystym języku. I, powiedzmy, moja danina, i większa połowa cerkwi. Stały autor „Słowa Proświty” profesor i dziennikarz Mykoła Tymoszyk wrócił z dwumiesięcznego stażu naukowego w USA. Tam wykładał i zbierał materiały do swojej nowej książki „Ukraińska książka i prasa w Stanach Zjednoczonych Ameryki”. Jednocześnie prowadził zapiski w dzienniku, w których, w szczególności, spróbował świeżym i nieobojętnym spojrzeniem ogarnąć współczesną ukraińską Amerykę. Profesor Mykoła Tymoszyk występuje z multimedialnym wykładem w Stamfordzie na Międzynarodowej konferencji naukowej z okazji 125-lecia kardynała Josyfa Slipyja. Główny symbol Ukraińskiego Panteonu w Bound Brook — cerkiew-pomnik św. Andrzeja Pierwszego Powołanego.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
zwolnienie z podatków. Teraz już oficjalnie zaczęło się tutaj nie tylko gromadzenie kolekcji, ale także działalność informacyjna, wydawnicza i oświatowa. Dział prasowy Muzeum-Archiwum po ćwierćwieczu kierowania nim przez kolejnego marzyciela-emigranta Ołeksandra Fedynskiego rozrósł się w latach 60. do poziomu najważniejszego zbioru wydawnictw periodycznych światowego ukraiństwa. I kiedy w 1981 r. przedwcześnie zmarł jego kustosz, ukraińska społeczność zrozumiała, że sprawę życia ojca może uratować, kontynuować i potwierdzić tylko jego syn. Andrija Fedynskiego, odnoszącego sukcesy polityka i menedżera przy Kongresie USA, rodacy faktycznie „wyciągnęli” z kręgu waszyngtońskiego establishmentu i skłonili do wzięcia sterów tego specyficznego „ukraińskiego wozu”, obciążonego bezcennym duchowym skarbem całego narodu. Podczas dni mojej pracy w tym Archiwum pan Andrij radośnie i hojnie otwierał wszystkie bez wyjątku najdawniejsze, najcenniejsze, najbardziej niepowtarzalne w treści teczki, głęboko rozumiejąc, że one w końcu muszą „przemówić” spod pióra nieobojętnego badacza do Ukraińców z macierzystej Ukrainy. Zaskoczony tym, co zobaczyłem, zebrałem i przemyślałem, opuszczam ukraiński Cleveland z zamiarem szczerego, porywającego i prawdziwego opisania tej zdumiewającej i faktycznie nieznanej na Ukrainie Planety Prasy Diaspory, którą przez wszystkie poradzieckie lata wrogowie ukraiństwa nazywali „wrogą”, „nacjonalistyczną”, „petlurowską”, „banderowską”. Drogi Pańskie są niezbadane... 5. Ukraińska wioska w amerykańskiej Parmie Zadziwiający fakt: w mieście Parma, w stanie Ohio, znajduje się spory teren, który nazywają Ukraińską Wioską (Ukrainian Village). I to nazwa nie ludowo-potoczna, a oficjalna. Taką decyzję w 2008 r. podjęły władze „za znaczący wkład ukraińskiej społeczności w rozwój Parmy”. A inicjatorami pomysłu stali się parafianie cerkwi św. Włodzimierza UAP (Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego) na czele z proboszczem I. Nakonecznym. Pierwsi Ukraińcy osiedlili się w tym stanie pod koniec XIX w. Uważa się, że początek społeczności dała tutaj rodzina Futejów, która znalazła schronienie w starym budynku zajezdni samochodowej w Cleveland w 1902 r. Tutaj, w centrum starego miasta, które otrzymało nazwę Tremont, w 1910 r. zorganizowani w pierwszą społeczność Ukraińcy wznieśli majestatyczną cerkiew św. Pawła i Piotra. W 1920 r. kupili dwupiętrowy budynek z kolumnami, który do lat 60. XX w. pełnił funkcję Ukraińskiego Domu Narodowego. W latach 30. XX w. wykupili trzypiętrowy dom, gdzie mieściła się patriotyczno-sportowa organizacja „Płast”, a później — Ukraińskie Muzeum-Archiwum w Cleveland, które działa do dziś (o nim już była osobna opowieść). Po II wojnie światowej, wraz z rozwojem sąsiadującej z Cleveland Parmy, tam przeniosły się także duchowe i oświatowe centrum Ukraińców. Terytorialnie Ukraińska Wioska w Parmie to kilkukilometrowy odcinek wzdłuż State Road oraz dwóch sąsiednich ulic — Tuxedo Avenue i Grantwood Drive. Z czasem miasto podarowało Ukraińcom działkę, gdzie założyli Ukraiński Park. Jest on między dwiema ukraińskimi cerkwiami — św. Jozafata (UKGK) oraz św. Włodzimierza (UAP). Nawiasem mówiąc, cerkiew św. Jozafata jest katedralną, pełni funkcję głównego soboru Eparchii Parmy, która odnowionymi pięcioma kopułami, szkołą, salą widowiskową na 1000 osób, klubem i pomieszczeniami służbowymi tworzy swoiste centrum wioski. Większość sklepów, restauracji, biur adwokackich i różnych instytucji biznesowych należy tutaj do Ukraińców. Jest tutaj także swój bank — „Samopomoc”, apteka z ukraińskimi lekami, dom pogrzebowy, agencja ubezpieczeniowa. Turystyczna „Ukraine-Express” ma swoje autobusy. Przez tę agencję rodacy przesyłają na Ukrainę liczne paczki do krewnych. Zawsze zatłoczony jest sklep spożywczy, który otworzył jeszcze w 1970 r. Jurko Sało. Obecnie właścicielem jest jego syn — również Jurko. Ukazuje się ukraińska gazeta, mówi swoje ukraińskie radio. Od września 2009 r. w Ukraińskiej Wiosce Parmy w Dzień Niepodległości odbywają się coroczne parady Ukraińców. Opowieść o tej niezwykłej ukraińskiej wiosce i jej mieszkańcach o tak niezwykłych losach zasługuje na osobny szkic. To bardzo pouczające, patriotyczne. I kształcące. Osobny szacunek dla mojego wspaniałego amerykańskiego przyjaciela Ołeksandra Fedoronczuka za niezapomnianą towarzyszącą mi podróż po wiosce i zdjęcia. U niego są one profesjonalne, bo jest on współpracownikiem zewnętrznym i fotoreporterem amerykańskich ukraińskich gazet, zwłaszcza słynnej „Swobody”. Ciąg dalszy nastąpi. Petro MOCIYAKA, docent Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego im. M. Gogola; Olha MOCIYAKA, magistrantka wydziału historycznego Centrum współpracy z ukraińską diasporą w Niżynie ma kontakty w wielu krajach świata (Rosja, Białoruś, Australia, Kanada itp.), ale dotychczas nie nawiązano więzi z Ukraińcami Chorwacji. Wyruszając na początku sierpnia do Zagrzebia do pracy w Archiwum Narodowym i bibliotekach, jako przedstawiciele Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Gogola postanowiliśmy odwiedzić jedną z ukraińskich społeczności, a mianowicie Ukraińskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe „Kobzar”. Na jego czele stoi znany lider Ukraińców w Chorwacji, członek Prezydium i zastępca Przewodniczącego Ukraińskiej Społeczności Republiki Chorwacji, pierwszy zastępca Przewodniczącego Europejskiego Kongresu Ukraińców Sławko Burda. Za swoją pełną poświęcenia pracę społeczną pan Sławko wielokrotnie był honorowany wysokimi nagrodami od Rządu i Prezydenta Republiki Chorwacji, od Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta, Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki (order „Za zasługi” III stopnia). Za uprzejmą zgodą pana Sławka, nasze spotkanie odbyło się 9 sierpnia w pomieszczeniu towarzystwa „Kobzar” — centrum ukraińskiego życia w Zagrzebiu. Według słów pana Burdy, w 1903 roku jego dziadek i babcia wyemigrowali z Rawy Ruskiej (dzisiaj obwód lwowski) do Bośni. Sławko Burda urodził się 19 listopada 1950 roku. Z czasem z rodziną przeniósł się do Chorwacji. Już w 1983 roku pan Sławko zostaje sekretarzem kulturalno-oświatowego towarzystwa Rusinów-Ukraińców Zagrzebia, a w 1997 roku — przewodniczącym Ukraińskiego Towarzystwa Zagrzebia. Od 1991 do 1998 roku był sekretarzem, a od 2004 do 2008 roku — Przewodniczącym Związku Rusinów i Ukraińców Republiki Chorwacji — autochtonicznej mniejszości narodowej, która w Chorwacji istnieje ponad sto dwadzieścia lat. Najwięcej Ukraińców przyjechało tutaj na początku XX wieku, chociaż pierwsi przesiedleńcy pojawili się jeszcze w dalekim 1745 roku. Ukraińcy przeważnie przesiedlali się z obecnych obwodów lwowskiego, tarnopolskiego i iwanofrankiwskiego. Rusini zaś — z Węgier lub obecnego pogranicza Słowacji oraz z Ukrainy (z komitatów zemplińskiego i szaryskiego byłego Cesarstwa Austriackiego). Rusini i Ukraińcy Zagrzebia, chociaż identyfikują się zupełnie inaczej, początkowo przebywali w jednym towarzystwie Związku Rusinów-Ukraińców Zagrzebia, jednak po rewolucji lat 90. w Chorwacji wszystko się zmieniło. Jak wspomina pan Burda, kiedy w 1996 roku, przyjmując ustawę o mniejszościach narodowych, zapytano Rusinów, czy warto zapisywać ich oddzielnie od Ukraińców, ci odpowiedzieli zgodą. Powodem tego była konieczność zdobycia większego autorytetu i przywilejów pośród innych mniejszości narodowych Chorwacji. Więc obecnie to stowarzyszenie nazywa się towarzystwem kulturalno-oświatowym Ukraińców. Sławko Burda, Olha Mociyaka, Petro Mociyaka
Dzisiaj ukraińska mniejszość nie ulega asymilacji, lecz integruje się z chorwackim społeczeństwem i odczuwa ochronę swoich praw ze strony chorwackiego państwa, chociaż w pełni ich jeszcze nie zrealizowała. Ukraińcy w Chorwacji mają swoją centralną organizację, towarzystwa kulturalne, bibliotekę, katedrę języka i literatury ukraińskiej na Uniwersytecie w Zagrzebiu, oddziały przy szkołach, własną prasę i tym podobne. Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy i Chorwacji, Ukraińcy w Chorwacji nawiązali ścisłe kontakty z rządowymi i pozarządowymi organizacjami Ukrainy, aktywnie współpracują z Ambasadą Ukrainy w Chorwacji, z Europejskim Kongresem Ukraińców i Światowym Kongresem Ukraińców, ukraińską diasporą regionu (Bośnia, Serbia, Słowenia, Węgry). Patriotyzm pana Sławka jest zauważalny dosłownie we wszystkim: zarówno w znakomitej znajomości języka ukraińskiego, jak i w ogromnej działalności oświatowej, kulturalnej, wydawniczej, a nawet w tym, jak nazwał swojego syna — Serhij, a nie Siergiej, jak to jest przyjęte u Chorwatów. Znamienne, że dziennikarz Serhij Burda jest autorem podręcznika do historii Ukrainy w języku chorwackim. Z Centrum Współpracy z Ukraińską Diasporą jego dyrektor Nadia Onyszczenko przekazała w darze Towarzystwu kilka egzemplarzy wydawnictw periodycznych Centrum: gazety „Ukraiński dom”, czasopisma „Nasz ukraiński dom”, broszurę o Nieżynie. Z Zagrzebia przywieźliśmy podarunki od pana Sławka — egzemplarze wspaniałego czasopisma „Wiestnik ukraińskiej społeczności w Chorwacji”, broszury o Zagrzebiu, książki. Według danych ostatniego spisu powszechnego z 2011 roku, w Chorwacji mieszka 1,9 tys. Rusinów, którzy do tej pory zachowali swoją oryginalną kulturę ze słabą ukraińską świadomością narodową oraz 1,8 tys. Ukraińców z ukraińską świadomością narodową. Ukraińcy w Chorwacji biorą aktywny udział w jej życiu kulturalnym i politycznym, większość z nich to grekokatolicy, tak jak sam pan Burda. Ukraińcy mają także jednego przedstawiciela w chorwackim parlamencie. Już po powrocie na Ukrainę otrzymaliśmy od pana Sławka list elektroniczny, w którym przeczytaliśmy o jego udziale w ważnych ukraińskich wydarzeniach. „Od 27 do 29 sierpnia tego roku w składzie delegacji Ukraińców z Chorwacji przebywałem we Lwowie z okazji 50-lecia Światowego Kongresu Ukraińców. Dni ukraińskiej diaspory zorganizował Międzynarodowy Instytut Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą na czele z panią Iryną Kluczkowską. Podczas Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „ŚKU — 50 lat i dalej europejski kontekst” omawiano problem wzmocnienia ukraińskich społeczności w kształtowaniu opinii publicznej o Ukrainie w krajach zamieszkania. Działalność Ukraińców w Zagrzebiu jeszcze bardziej się zaktywizowała w ostatnich latach. Ukraińska społeczność regularnie przeprowadza różnorodne wydarzenia kulturalne, humanitarne i protokolarne o tematyce ukraińskiej. W 2015 roku w Zagrzebiu, na ulicy Ukraińskiej, odsłonięto pomnik Tarasa Szewczenki. Jest to miejsce sakralne dla wszystkich, którzy czują swoje ukraińskie korzenie. Nasi rodacy z Chorwacji szczerze współczują Ukrainie i szerzą w świecie prawdę o wojnie na wschodzie. Tym bardziej, że niedawno sama chorwacka ziemia odczuła na sobie okrucieństwo wojny ze strony serbskiego agresora. Dlatego, podkreślił Sławko Burda, bardzo dobrze rozumiemy naszych braci i siostry z Ukrainy. „Od samego początku agresji z całym sercem i duszą staramy się materialnie i moralnie (w miarę naszych możliwości) pomagać Ukrainie”. Zdaniem pana Sławka, konieczne jest, aby światowa społeczność zrozumiała i pomogła Ukrainie pokojową drogą odzyskać okupowany Krym oraz wschodnie części obwodów ługańskiego i donieckiego, i zintegrować je w całościową administracyjną terytorium Ukrainy. Chorwaccy Ukraińcy udzielają pomocy ukraińskim wojskowym, pomagają organizować rehabilitację rannych, przyjmować na wypoczynek nad Morzem Adriatyckim dzieci uchodźców ze wschodu Ukrainy. Trzy dni w etnicznej ojczyźnie, nasycone różnorodnymi treściwymi programami, minęły bardzo szybko. Była okazja spotkać się ze starymi przyjaciółmi, a także poznać nowych. Wszyscy się z tego cieszyliśmy, a podczas uroczystej akcji „Cześć bohaterom”, która odbyła się w Państwowym Muzeum Historyczno-Kulturowym „Cmentarz Łyczakowski”, płakaliśmy w hołdzie dla młodych poległych żołnierzy, którzy złożyli swoje życie na ołtarzu ojczyzny”. Pomnik ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie w centrum
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
i być może dlatego, że była nie taka jak on, uczynił cię zjawą w efemerycznym śnie. ja taka mu na odległość ręki odsunięta zakazana czy zapomniana kobieta którą on kochać będzie nigdy nikomu nie zwrócić wywrócić czy zacisnąć między przed i po on moja pieśń o kielichu wina z cykuty *** i oto ona bierze cię w dłonie w międzyrzeczu Styksu i Dunaju ty myślisz ona cię nie zna a ona ma ręce jak a morte senne a morte, mój kochany, istnienie takie skończone i takie znikome na ostrzu kropki i na ostrzu przecinka spełniona tragedia czekania amore mio, zabierz mój smutek jedna mu nieproszona nieoczekiwana jeden mi jak ta rana na wylot w ręce zacisnąć uciec zapomnieć a dalej wszystko tam za granicą — cisza amor a morte ja — poza słowami nie pisana nie czytana nie przez was jest tylko on jak bóg śmiertelnie inny *** tak listów nie czekają jak czekają na telefon tak o litość błaga żebracza ręka tak modlitwę układają zapomniane słowa tak rozpalonym słońcem staje się głowa oto na pierwszym krew a na drugim krzyk a na trzecim okrutny stoi człowiek on pyta o deszcz i o niebo szare i za co ja uparcie kocham cię jak na szafot w bezmiar zbieraj się idź to życie czy jeziora słodkiej wody jak trucizna słodka jak jęk gorzka tak piekielnie czekają na jeden telefon *** przyszła zbyt wcześnie nad kamieniem nagim wrony krążyły, na twarzach blizny zostawiały ostrymi piórami zapytała: — A gdzie krzyż dla Iwana… Piotra… Jakuba… Judasza?.. czy wasza czasza, ludzie, tylko dla syna Marii i kto odważy się z nim podzielić?! ludzie milczeli, mieczami świat wyrąbując, i trzy gwoździe wykuły… *** Za granicą cienkiego najcieńszego na świecie odczucia ja imię twoje niczym dziecię w powijaczkach do piersi przygarniam kołyszę Huśta! cicho tak cicho przyciszone Huśta! wśród śniegów cię wiatrami kołyszę oczy mrużę Śpij, mój słodki! w sercu moim raną *** …nawet jeśli ty jutro pójdziesz na koniec świata, krokiem szerokim granicę przekroczysz w niebo… komu będzie za tobą dusza boleć? kto zaszlocha gorzko w pamięć o tobie? ruchami krokami pragnąco liczysz minuty oddechem wydechem w piersi piecze uraza ty — tylko zmęczony bardzo mały człowiek kropka co zniknie z powierzchni pewnego razu wy, co mnie dzisiaj, zdaje się, kochaliście, kto uczucie wkładał, jak listy w koperty, dajcie mi jeszcze trochę, jeszcze okruch siły, żeby nie umrzeć! Kto zapłacze, kiedy ty umrzesz? Robin Sharma Ty zbierasz pióra, składasz swoje kosteczki. Ty fatalnie przezroczysta, ciebie już realnie nie ma… I jeśli już było pisane od niego na odległość ręki, to uwierz, że ty winna… Ty winna we wszystkim sama! pomiędzy łez pomiędzy słów pomiędzy bólu w ciemności tę rozczochraną linii tną proste wywracają na lewą stronę koryto rzeki i mnie rozcinają na równe kawałki *** On przychodził do ciebie z równoległych światów, on zauważył cię w gwiazdozbiorze Psów Gończych. On chciał cię? Tak, on po prostu cię chciał — ty byłaś radykalnie niepodobna do nich wszystkich. Ty czytałaś myślami i widziałaś ich istotę, ty śpiewałaś na głos — od ciebie drżały światy. I kiedy pszczoła o świcie piła rosę, to tą pszczołą zawsze okazywałaś się ty. Ty byłaś niepowtarzalna do drżenia rąk i kolan, do połamanych skrzydeł i do plamy na mokrej ścianie,
Машинний переклад
*** jest zacięty, taki jak nocny Bagdad, jak pięć filarów wiary muzułmańskiej, ze stężałej krwi i ciała żołnierzy o ogromnych skrzydłach i bez skóry. Chciał przeczytać Talmud i Koran, na Biblii przysięgał, że będzie żyć, a każdego dnia nadchodzi iłowajska pora i to przeklęte lato. Opowiedzcie mu, co wam się śniło w nocy: czekoladowe przysmaki na tacy Europy. On gorącymi łuskami nabojów krzyczy w niebo i piersiami zatyka okopy. Przypomnijcie sobie, jak go zwano i jak żył, paradygmat szukajcie w ostatnim słowie. Jest taki jak Bagdad leżący w ruinach, jak Donbas, który z ciała i krwi.
*** … a mnie się zdawało, że jutro będzie zima i że śnieg zasypuje moje samotne ślady, a mnie mówiono w plecy: idź, sama, bo nikt nie pomoże, a może nigdzie nie idź. Z wody wynurzyło się słońce, wrzała woda i deszcze pochłaniały ziemię na sto lat; pod kosą umierała zielona, młoda trawa, a na tym kosiarzu zamykał się dla ciebie świat. Czy zima, czy wiosna, czy nikomu nie potrzeba. Ty złóż swoje skrzydła i dalej od świata uciekaj, jeśli ty, nie trawa, to nie tobie przynależy rosnąć.
Przypadkiem skoszono…
kim ty właściwie jesteś?!
*** i rym, i ryba, i jezioro jak oceany, gałąź czereśni za oknami stuka w szybę. Twój dom jak łódź, a w niej nie ty jesteś kapitanem; śliski i zimny twój nastrój przypomina rybę. I ludzie jak ludzie, ich cienie kładą się na bruku; ty im niepotrzebna, ty zbędna, ty trochę nie w porę, chowaj się z dala od ich wyciągniętych rąk. Jedyna szczęśliwa wśród tłumu złych i nieszczęśliwych, i miasto jak miasto, do bólu w skroniach obce; ty się nim zaraziłaś i ratunku od tego nie ma; ty w nim znikasz, kiedyś, czy już wcześniej, czy już ono cię mocno w żelaznych sieciach trzyma. I rym, i ryba, i chlupoczą łzy na dnie, i prawda twoja, tylko twoja, nikomu niepotrzebna; leżysz twarzą do góry za oknem, na czereśni, w łodzi na chwiejnym wietrze.
Dziwna piosenka o… A jutro nikt cię nie wspomni, jutro staniesz się dla nich nikim
zawiesisz na ramionach stare palto, założysz zegarek na nadgarstek i znikniesz z dala od nich wszystkich, jakbyś nigdy nie istniał, a to, co krążyło wokół ciebie, opadło, rozsypało się dla ciebie w tłuczone szkło, i będzie padał deszcz, zalewając ślady, a wiatr za plecami zaszumi ci pożegnanie, i tylko kobieta łykiem wody będzie dla ciebie w ostatnią chwilę.
Ona całuje twoje czoło, ona jest drogą pod twoimi stopami, i jeśli wczoraj cię nie było, to jutro bez ciebie jej nie będzie
… jej nie będzie
*** to słoneczne, egopodobne ego nazwane Mężczyzną, te słodkie usta i skronie siwe, i megabezsenne powieki, skąd, skąd mi to cud? Splot krzyku, smutku, rozpaczy i kosmicznego samozapętlenia, samowidzenie, samouwielbienie, samonapisany i samo-wymazany, skąd mi ty taki uparty, taki bezlitosny, widzę cię słońcem oślepionego, egopodobnego.
*** kobieta, którą kochał długo i czule, podobna jest do noża: kroi go na przed i na po. Ona jest jego pieśnią żałobną, ona jest rzeką przemijania.
Машинний переклад
1 Moja istota napełniła się nieśmiertelnym światłem, Nie piszę ja, lecz pisze mną Ktoś. To Dobry Duch, który z głębi serca cierpi, Aby moje przeznaczenie się spełniło. 2 Jeśli piszę, to znaczy, że kocham, Śmieję się i płaczę, męczę się i cierpię. I wiem: nie umrę, dopóki w słowo Ostatniej łzy nie przeleję. 3 Słowa kwitną jak paproć w nocy, Możliwe, że raz w roku. Przy świecy Wtedy poeci tworzą arcydzieła, A śpią, jak zabici, partacze. 4 Kocham życie. I tę ziemię kocham. I niech mi, niczym królowi, Bóg przygotowuje tron w swoim Królestwie, Tego świata nie opuszczę bez żalu. 5 Hali Ten świat mnie tobą podbił, Podarował i czułość, i poryw. Jeśli kocham ciebie, to znaczy, że i Boga Kocham za to, że On ciebie stworzył. 6 Marii Czendej-Triszczak Wiele na ziemi cudów i dziwów, Wiele co sercem pokochałem, Ale największym cudem na świecie jest kobieta, W której Najwyższy duszę rozświetlił. 7 “Jak wiele waży słowo.” Iwan Franko Nie, nie wiem, ile waży słowo, Choć spowinowaciłem się z nim nieprzypadkowo, Lecz wiedzą siwizna i karby serca, Co zapiekły się tak gorzko i piołunowo. 8 O co woła moja siwizna? Że podniosłem się z samego dna, Że biały kolor mają ból i smutek, Bezsenność i nieodpokutowana wina. 9 Kiedyś pisała wiersze maszyna elektroniczna, Dochodziło, zdaje się, i do poematów, Teraz nadchodzą komputerowi poeci, Trwa gra ze słowem, jak z ogniem. 10 B. Bastiukowi, humoryście-satyrykowi Jak śmiechem prysnął błękit, Otworzyło mi się w tej chwili, Że on teraz w górnym świecie Pańskich aniołów śmieszy. 11 Uciekam od dzisiejszych nieudaczników, Których czytanie to największa z kar, W przeszłość, gdzie Charczuk i Medunycja, Czendej, Dimarow, Hucało i Honczar. 12 Są ludzie wszelacy: ostrzy jak szrapnel, Drobni jak mak, groch czy nonparel, Są pustomielcy, nędzni pustobrzęcy, I są synowie wiatrów, gromów i skał. 13 Gdybym mógł, to każdego seksota Za to, że bliźnich sprzedawał, swołocz, Publicznie nagradzałbym medalem Kumira donosicieli — Iskarioty. 14 L.P. Żal, że pojąć ty nie zdołałeś, Że zataić gniew — to grzech, Więc on cię kiedyś zgubi, Bo ty go nie zwyciężyłeś. 15 Ja wynalazłem koło, pług i papier, Konia oswoiłem i wzniosłem się do gwiazd… Lecz dotąd dusza moja to pole pojedynku, Gdzie krwią spływają to anioł, to bestia. 16 Ja na ziemi nie jestem łowcą zaszczytów, Siewca na polu myślanym i żniwiarz, Chciałbym tak przeżyć na tym świecie, Aby dumny był ze mnie mój Ojciec. 17 Mój Boże, jestem jednym z Twoich żniwiarzy, Który zapisał niemało ołówków. Jeśli są one policzone w Niebie, To ja jednak się zbawię w końcu końców. 18 Wszystko w przyrodzie jest cudem: od skrzydła Do jabłoni, która wybiegła ze wsi. Dlatego światami można podróżować, A można od źdźbła do źdźbła. 19 Mnie wykąpała wiśnia w płatkach, Dusza i serce drgnęły: “Ach!” “Ona ci wyznała miłość”, — Powiedział mi na to znajomy ptak. 20 Moje życie to taki sobie kurs podstawowy, A nauczyciele — trawa, miodunka i bez, Którzy uczą tak chodzić po ziemi, Jakby pod nogami była łaska niebios. 21 Na tej łące, gdzie zawsze sto wesel, Mam jednego znajomego trzmiela. On uczy mnie swojej pieśni i mowy, A nie szukania jakiegoś sensu czy celu. 22 W lesie wszystko — wielkie i drobne — Przestrzega wesoło mnie, Żeby aż nadto nie upajać się niebiosami, By nagle nie porzucić tego, co ziemskie. 23 Nie mów, posłuchaj, jak z góry Wiatry przynoszą obolałe “kurły”. W przeczuwalną dal odlatują ptaki, A z nimi trawy, kwiaty i kolory. 24 Już i wrzesień niespiesznie dogorzał, I jesień żółto miga zza brwi. Katarsis zaczyna się w przyrodzie Z wielkim przesiedleniem wiatrów. 25 Zielony lesie, odwieczna Rusi! Twoim tajemnym szumem się upiję. Nic w tym świecie nie boję się, A twój pokrowiec utracić się boję. 26 Nie wiedząc, co to jest ziemia, Śpieszy dokądś mała mrówka. Lecz czy nie tak, mój Boże, i na mnie Ty patrzysz z uśmiechem z oddali? 27 Ten sierp księżyca pożnie Wszystko ulotne i drobne, Wszystko główne i drugorzędne, I czas, i gwiazdy, i… mnie. 28 Iwanowi Redczycowi Bóg nie ma ani istoty, ani granic, Gdzie nie spojrzysz — wszędzie Go znajdziesz. On jest w kropelce rosy i blasku słońca, I w głębi duszy twojej też. 29 Co mi po mojej sile i władzy, Ja nie chcę zabijać i gada. Tęskni serce za światem miłości, Gdzie ani śmierć niemożliwa, ani zdrada. 30 Ktoś stacza się ciężko w pustkę, A inny nabiera wysokości. Prostytutkę widzi w każdej kobiecie grzesznik, A sprawiedliwy — boginię i świętą. 31 Gdyby mi się udawało, gdyby Nie tylko w dni smutku i żalu, Ale i zawsze, jak modlitwę, pamiętać: “Grzech nienawidź, lecz grzesznika kochaj!” 32 Gdzie łzy i ognie, ruiny i dym, Gdzie bieli groza włosy młodym, Bądź pewien, tak zaprowadza swój porządek, Światowy humanoidalny — Trzeci Rzym. 33 Odporność ducha z wiary wyrasta, Ona bywa miedziana i złota. Jeden niesie swój krzyż godnie, A drugiego zgiął cień krzyża. 34 Bratu Leontijowi I radość serca, wzniesionego w górę, I światło Getsemani i Taboru Odczuć można tylko pośród nocy Przy świetle świecy w głębi odosobnienia. 35 Skrzyżowały się w kobiecie bóg i szatan, Wysokie szlachectwo oraz wina. Nikt w takie chmury nie wzlatuje I nie spada tak nisko, jak ona. 36 Życie duszy — to nie sen i nie jawa, A trzecie coś, dla czego i słów nie ma. Takie samo nieogarnione, jak i wszechświat, Najwyższego niewygasłe dziwy. 37 Mnie podstępnie zdradził dawny przyjaciel, Ziemia zamarła — zatrzymał się ruch. Rozpalona łza na serce spadła — To zaszlochał na niebie Dobry Duch. 38 Mnie otworzyła się prawda prosta, Że wiara z miłości wyrasta. Kto patrzy na świat oczami serca, Ten zawsze widzi w bliźnim Chrystusa. 39 Legli pod ziemię, zacisnąwszy usta, Najbliżsi przyjaciele — złota rota. A co mi pozostało, Boże? Modlitwa, łzy, ból i samotność. 40 Z tamtego świata, gdzie wszystko nie tak, No choćby kto podał najmniejszy znak. Ale błagaj, wołaj, proś, módl się, Tej martwej ciszy nie poruszysz nijak. 41 Coś robimy, lecz wszystko byle prędzej, Dlatego i cena tej pracy grosz. Powiedział Chrystus: bez uczynków wiara martwa, Ale bez wiary uczynek nie ożyje. 42 Nienawidzę ja nawet słowa “sztab”, Jak i wyciągniętych do broni łap. Jedno we mnie zachwyt wywołuje — Desantowanie polnych mniszków. 43 Wszystko, co na tej planecie istnieje, Takie kruche, niepewne, przemijające. Czy nie dlatego kochamy ten świat Codziennie coraz boleśniej i mocniej?! 44 Jaki on jest, Boży raj, — nie wiem, Lecz niebo — to widzialny kontur raju, Więc, zagłębiając się w niebo, Ja tajemnicę raju pojmuję. 45 Wszystko, co zdobyłem, wszystko, co mam, Naprawdę — wiem dobrze — nie jest moje. Dlatego i przejmuję się innym spadkiem, Który widzialnym dopiero w wieczności się staje. 46 Piecze mnie wina, jak siwizna. Nie stało mamy. Gdzie teraz ona? Ja pukam we wszystkie światy bezkresne, Ale dokądkolwiek się rzucę — ściana. 47 Ja nie trzymałem nigdy w niewoli Ani ptaka, ani owczarka, dzięki losowi. Dlatego mam nadzieję, Boże, że i mnie Ty nie zamkniesz w ciemnym szeolu. 48 Ja tak kocham (bo serce nie z granitu) Ptaki z sideł uwalniać oraz z pod jarzma. Tak kocha Bóg, widocznie, uwalniać dusze Z klatki ciała i kajdanów świata. 49 Jest niezgłębiona tajemnica w rubajatach, Jeśli dusza w nich świeci, nie proch. Jej szukać trzeba między wierszami, Ale nie pominąć i w słowach. 50 Daj, Boże, żeby jasna była meta, Wysokim sensem napełniały się lata, I żeby w duszy nigdy nie gasła Błogosławiona świeca złota. Petrykiwski Las
Машинний переклад
Kontynuujemy projekt poświęcony 160. rocznicy rozpoczęcia w czerwcu 1857 r. Dziennika Szewczenki, który poeta prowadził do maja 1858 r., a w lipcu podarował M. M. Łazarewskiemu. W tym miesiącu publikujemy zapiski Tarasa Szewczenki, poczynione w Niżnym Nowogrodzie 23 i 24 października 1857 r. wraz z autorskimi komentarzami historyka-szewczenkoznawcy Wołodymyra Melnyczenki. W szczególności opowiadają one, dlaczego w drodze z zesłania do Petersburga Taras Szewczenko zmuszony był zatrzymać się w Niżnym Nowogrodzie na prawie pół roku. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki 23 października W świetle wspaniałego pożaru wieczorem około godziny 9 spotkałem się z A. K. Szrejdersem. Poinformował mnie, że o mnie otrzymano urzędowe pismo na nazwisko tutejszego gubernatora wojskowego od dowódcy Orenburskiego Korpusu Oddzielnego. W celu przeczytania tego pisma udaliśmy się do kancelarii gubernatorskiej do naczelnika kancelarii, najmilszego z ludzi, Andrieja Kiriłłowicza Kadinskiego. Pismo głosi o tym, że zabrania mi się wjazdu do obu stolic i że przebywam pod tajnym nadzorem policji. Dobra wolność. Pies na uwięzi. To znaczy, nie warto wdzięczności, wasza wysokość. Co ja teraz będę robił bez mojej Akademii? Bez mojej ukochanej akwatinty, o której tak słodko i tak długo marzyłem. Co ja będę robił? Zwrócić się znowu do mojej świętej orędowniczki hrabiny Nastasji Iwanowny Tołstoj? Wstyd. Poczekam do jutra. Naradzę się z moimi szczerymi przyjaciółmi, z P. A. Owsiannikowem i z N. A. Bryłkinem. Oni ludzie dobrzy, serdeczni i rozsądni. Oni nauczą mnie, co mam przedsięwziąć w tym bezwyjściowym położeniu. W świetle wspaniałego pożaru... Szewczenko odnotował pożar, który wybuchł w Niżnym Nowogrodzie wieczorem 23 października. W „Niżegorodskich gubernskich wiedomostiach” (1857, nr 45) donoszono, że pożar zniszczył teatr, cyrk, 8 bud, w których mieścili się komedianci, 21 drobnych kramów, 12 jadłodajni, 8 traktierni, 7 zajazdów, 7 kantorów maklerskich, 2 szeregi handlowe — serowy i ekwipażowy oraz inne. Zatem pożar był znaczny, a Szewczenko, oczywiście, o jego skali i poważnych skutkach w momencie zapisu nie wiedział, a przekazał, jako artysta, efektowność płomieni w ciemności. Dlatego dziwi, że w przypisach do „Dziennika”, wydanego w Moskwie—Leningradzie w 1931 r., prostodusznie smakowano słowa poety: „Wszystkie te budynki były drewniane, właśnie dlatego pożar był, zapewne, naprawdę przepiękny”. Ot tak. Najwyraźniej lepiej bez podobnego komentarza. ...spotkałem się z A. K. Szrejdersem. Szrejders Konstantyn Antonowicz (? — 1894) — urzędnik do zadań specjalnych przy niżnonowogrodzkim gubernatorze, sekretarz niżnonowogrodzkiej izby skarbowej. W zapisie w Dzienniku z 8 października Szewczenko nazwał go „byłym studentem Uniwersytetu Kijowskiego”, powtarzają to także niektórzy badacze, jednak jeszcze w przypisach do wydania „Dziennika” w 1931 r. zauważono, że w „Akademickich spisach Uniwersytetu św. Włodzimierza” (1834—1884) nazwisko K. A. Szrejdersa nie występuje. Szewczenko poznał go w mieście, od 8 stycznia 1858 r. mieszkał u K. A. Szrejdersa. Był on niejednokrotnie wspominany w Dzienniku poety jako jego przyjaciel (8 października, 1, 26, 29 listopada, 1 grudnia 1857 r., 8, 9 stycznia, 19, 25 lutego 1858 r.). Dziesiątego stycznia Taras Hryhorowycz zanotował: „Namalowałem portret Szrejdersa, i całkiem udanie”. Podczas podróży do Petersburga K. A. Szrejders wykonywał niektóre polecenia Szewczenki. W liście do M. M. Łazarewskiego z 20 stycznia 1858 r., który właściwie był poręczeniem dla K. A. Szrejdersa, pisał: „Polecam ci jednego z niżnonowogrodzkich przyjaciół moich Konstantyna Antonowicza Szrejdersa. Przywitaj go w imię przyjaźni naszej!”. Wspomnienia K. A. Szrejdersa, zapisane ponad 30 lat później, legły u podstaw artykułu dziennikarza G. P. Demianowa „T. G. Szewczenko w Niżnym Nowogrodzie (1857—1858)”, opublikowanego w czasopiśmie „Istoriczeskij wiestnik” (1893, nr 5). W nim, jak już dawno ustalono, zdarzają się błędy i nieścisłości, ale zawarte są także mało znane szczegóły z niżnonowogrodzkiego pobytu poety. Przypomnę przynajmniej wątek, odnotowany przez K. A. Szrejdersa, o znajomości poety ze znanym rosyjskim historykiem i pisarzem-niżnonowogrodzianinem P. I. Mielnikowem (Pieczerskim). Ten zaczął opowiadać w kręgu słuchaczy o historii swojego kraju, Szewczenko słuchał uważnie. Jednak wkrótce stało się coś takiego… „...Z historii Rosji przeszedł do historii Ukrainy. Nie napotykając żadnych sprzeciwów, Mielnikow kontynuował mówienie sam. Wreszcie, zauważywszy badawcze spojrzenie Szewczenki, nagle się zatrzymał, jakby urwał, i pytająco spojrzał na niego. — Cóż ty, Pawle Iwanowiczu, dalej nie kłamiesz? — zapytał Szewczenko Mielnikowa. — Ty już nasrałeś trzy korce, ser i czwarty. Potem poeta spokojnie i metodycznie wyjaśnił mówcy, że milczał dotąd, dopóki ten nie dotknął historii Ukrainy, którą on, Szewczenko, zna jak własną kieszeń”. Jeden z autorów pisze w odniesieniu do tych słów Szewczenki, że rzekomo nie wyobraża sobie sytuacji, w której, przebywając w szacownym towarzystwie, „znany pisarz, absolwent elitarnej stołecznej uczelni — Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych, pozwoliłby sobie zachowywać się w ten sposób”. A ja nie wyobrażam sobie sytuacji, w której współczesny pretendent do miana szewczenkoznawcy tak jednoznacznie obojętnie odnosi się do bólu poety za sławną i nieszczęsną historię Ukrainy, bólu wchłoniętego z mlekiem matki, na poziomie genetycznym, dokładnie tak, jak imperialny arystokratyzm tych rosyjskich intelektualistów, z którymi Szewczenko zdecydowanie rozchodził się w poglądach historycznych. Ciężko, ciężko mi się stało, Tak, jakbym czytał Historię Ukrainy. Poety postrzeganie przeszłości obnażonymi nerwami było obce dla wykształconych Rosjan, w szczególności P. I. Mielnikowowi-Pieczerskiemu, a Szewczenko przecież nie mógł dopuścić, żeby ktoś „historię naszą nam opowiedział”. Między innymi, u tego samego autora można przeczytać, że naszemu narodowemu geniuszowi były przypisane: niewychowanie i „brutalny brak szacunku do ludzi”; nietakt i „chorobliwa, natrętna deklaracja swojej egzaltacji”; płaczliwość i dążenie, „żeby wszyscy wokół go żałowali” itp. Mnie nieprzyjemnie grzebać się w tym słownym brudzie, który ujawnia bezmyślny stosunek niektórych jurodiwych do Szewczenki. Ale w tym i potrzeby nie ma, bo w narodzie sprawiedliwie mówią: „Do czystego złe nie przylgnie”. Jeśli chodzi o punkt widzenia uczonych-szewczenkoznawców, to S. O. Jefremow pisał, że poprzez swój Dziennik (który obecnie niektórzy próbują wykorzystać przeciwko poecie) „z zadziwiającą szczerością, bez strachu wprowadza nas Szewczenko w swoje święte świętych i pokazuje swoją czystą dziecięcą duszę, której nie imał się życiowy brud, — nawet wśród orgii czystą, i szlachetną — nawet podczas upadku”. ...o mnie otrzymano urzędowe pismo... Według W. I. Dala — dokument, „ustalony służbowo, służbowy”. ...od dowódcy Orenburskiego Korpusu Oddzielnego. Od kwietnia 1857 r. dowódcą Oddzielnego Korpusu Orenburskiego był orenburski i samarski generał-gubernator Katenin Aleksandr Andriejewicz (1803—1860).
...zajrzeliśmy… do naczelnika kancelarii, najmilszego z ludzi… Kadińskiego. Chodziło o Andrieja Kiriłłowicza Kadnickiego, naczelnika kancelarii generał-gubernatora niżnonowogrodzkiego. Szewczenko poznał go wkrótce po przyjeździe do Niżnego Nowogrodu. Badacz twórczości Szewczenki L. N. Bolszakow przytaczał wspomnienia o A. K. Kadnickim, zapisane przez starszego brata znajomego Szewczenki, W. P. Wiesiełowskiego, senatora M. P. Wiesiełowskiego: „...Andriej Kiriłłowicz Kadnicki, syn księdza we wsi Kadnice (nad Wołgą) i wychowanek seminarium w Niżnym Nowogrodzie. Był to człowiek zdrowego rozsądku, wspaniałej duszy, rozumny i, według powszechnej opinii, całkowicie uczciwy. Spędziwszy większą część życia za biurkiem kancelaryjnym, nie stracił nawyku trzymania się niezwykle prosto; charakter jego również nie zdrobniał od zetknięcia z podstępnymi sprawami i zachował całą swoją integralność i szczerość. Z czasem Kadnicki był naczelnikiem kancelarii, potem radcą zarządu gubernialnego i, wreszcie, zarządcą kantoru jarmarcznego”. Szewczenko narysował 12 lutego 1858 r. portret A. K. Kadnickiego na tonowanym papierze ołówkiem włoskim i białym. W literaturze poświęconej Szewczence wyrażano opinię, że Taras Hryhorowycz w Niżnym Nowogrodzie stworzył również malarski portret A. K. Kadnickiego. Jednakże zaprzeczyła temu Z. P. Tarachan-Bereza3. Papier głosi o tym... Sądząc po informacji o doniesieniu, którą zanotował Taras Hryhorowycz, powtarzały się w nim kluczowe punkty obecnie znanych dokumentów dotyczących zesłania Szewczenki, powiedzmy, zaświadczenia III Oddziału o zwolnieniu go ze służby wojskowej z dnia 1 maja 1857 r.: „1 maja 1857 r. najwyżej polecono: szeregowego Orenburskiego liniowego nr 1 batalionu Tarasa Szewczenkę zwolnić ze służby z ustanowieniem nad nim tam, gdzie będzie mieszkał, nadzoru, aż do całkowitego zaświadczenia o jego prawomyślności, z zakazem wjazdu do obu stolic i zamieszkiwania w nich”4. Co więcej, jak wiadomo, szereg „przestępców politycznych”, a także osobno wyróżniony Taras Szewczenko, „do ostatecznego zwolnienia ich do ojczyzny… mieli mieszkać w m. Orenburgu, z ustanowieniem nad nimi tajnego nadzoru policyjnego”5. Dobra wolność. Pies na uwięzi. Taras Hryhorowycz ironizuje z powodu tego, że jest formalnie wolny, ale w rzeczywistości nie może zrobić nic z tego, co dozwolone jest wolnemu człowiekowi. Dwadzieścia dni później w liście do M. S. Szczepkina z 12 listopada 1857 r. znów gorzko powtórzy: „Teraz jestem w Niżnym Nowogrodzie, na wolności, — na takiej wolności, jak pies na uwięzi…” Później, 16 lutego 1858 r., poskarżył się J. H. Kucharence: „A niech to kat! Herodowe dusze! Mało im było dziesięciu lat… Ułaskawili, ale tylko do połowy”. Cóż ja teraz będę robił bez mojej Akademii? Bez mojej ukochanej akwatinty… Akademia Sztuk Pięknych, w której Szewczenko uczył się w latach 1838—1845, na zesłaniu była jednym z wyrazistych symboli jego przyszłej wolności. W pierwszym zapisie w Dzienniku o widzianym śnie (18 czerwca) chodziło o… Spasa Meżyhirskiego (monaster Meżyhirski), Dzwonkową Krynicę (źródło przy nim), monaster Wydubicki w Kijowie, „a potem — Petersburg i moją miłą Akademię”. Jeszcze przykład. Dwudziestego szóstego czerwca, marząc o Petersburgu, zapisał: „Zobaczę miłe mojemu sercu twarze, zobaczę moją piękną Akademię…” Lata nauki i twórczej pracy w Akademii odzwierciedlono także w korespondencji, Autobiografii oraz w powieści „Artysta”. Z Akademią Szewczenko wiązał opanowanie akwatinty — metody grawerowania, o czym szczegółowo mowa była w komentarzach do notatek poety z 27 lipca 1857 r., opublikowanych w „Słowie Proświty” (20—26 lipca 2017 r.). Co ja będę robił? Powtórzenie pytania ujawnia moment silnej duchowej rozpaczy. Jednakże oczywiste jest, że Szewczenko mocno liczył na pomoc przyjaciół. Jak by nie było, musiał pozostać w Niżnym Nowogrodzie ponad pięć i pół miesiąca. O tym wiadomo wszystkim, którzy interesują się biografią Szewczenki. Mogę tylko przypomnieć słowa z akt archiwalnych dotyczących tajnej części „O szeregowym Orenburskiego batalionu Szewczence”, znalezionych przeze mnie w Centralnym Archiwum Historycznym Moskwy: „We wrześniu 1857 roku Szewczenko przybył do Niżnego Nowogrodu i pozostał tutaj pod nadzorem policji do marca…”6. Zwrócić się znowu do mojej świętej orędowniczki hrabiny Anastasji Iwanowny Tołstoj? Tołstaja Anastasja (Nastasja) Iwanowna (1817—1889) — żona F. P. Tołstoja. Tołstoj Fiodor Pietrowicz (1783—1873) — rosyjski medalier, rzeźbiarz i malarz, w latach 1828—1859 — wiceprezes, a od 1859 r. — towarzysz prezesa Akademii Sztuk Pięknych. Począwszy od 1855 r., małżeństwo zabiegało o zwolnienie Szewczenki z zesłania7. …z P. A. Owsiannikowem i z N. A. Bryłkinem. Owsiannikow Paweł Abramowicz — pomocnik zarządcy kantoru niżnonowogrodzkiego
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
towarzystwa parowego „Merkury”, z wykształcenia architekt. Szewczenko mieszkał u niego w mieszkaniu przy ul. Nabierieżnej 2, od 20 września 1857 r. do 8 stycznia 1858 r. (na budynku umieszczono tablicę pamiątkową). W liście do M. M. Łazarewskiego z 18–19 października 1857 r. Szewczenko pisał: „Owsiannikow, tutejszy architekt, szlachetny, dobry i rozumny człowiek, a do tego jeszcze i ziomek nasz konotopski. Dobrze mi tutaj z nim”. P. A. Owsiannikow sprzyjał poszerzaniu znajomości poety, dostarczał Szewczence książki, wykonywał poszczególne polecenia. 30 września 1857 r. Szewczenko namalował portret P. A. Owsiannikowa. Za jego pośrednictwem poeta przekazał do Petersburga M. M. Łazarewskiemu swój autoportret, z którego zamówiono pół setki fotokopii. Bryłkin Mikołaj Aleksandrowicz — główny zarządca niżnonowogrodzkiego kantoru kompanii parowej „Merkury”, z którym Szewczenko utrzymywał przyjacielskie stosunki podczas pobytu w Niżnym Nowogrodzie. Na adres M. A. Bryłkina w mieście przychodziły listy do Szewczenki. Powiedzmy, w liście do M. S. Szczepkina z Niżnego Nowogrodu z 17–18 stycznia 1858 r. Szewczenko pisał: „Tylko co chciałem napisać żegnaj, gołąbku mój siwy, niech ci Bóg pomaga, aż tu nagle — niosą twój list od Bryłkina”. Albo, na przykład, 3 lutego dziękował M. S. Szczepkinowi: „Dziękuję ci, mój przyjacielu jedyny, za list twój i 200 rubli pieniędzmi. Wszystko to dobro otrzymałem od naszego dobrego przyjaciela N. Br[ylki]na...”. 24 października. Dzisiaj poradziliśmy tak. Na nieokreślony czas zostać mi tutaj, z powodu rzekomej choroby, a tymczasem pisać do hrabiego F. P. Tołstoja i prosić go o wstawiennictwo o pozwolenie mi zamieszkania w Petersburgu chociaż na dwa lata. W ciągu dwóch lat z pomocą Bożą zdążę zrobić początkowe próby w mojej ukochanej akwatincie. ...poradziliśmy... Czyli, naradziwszy się, zdecydowaliśmy. ...zostać mi tutaj, z powodu rzekomej choroby... Właściwie już następnego dnia po przyjeździe do Niżnego Nowogrodu, czyli 21 września 1857 r., M. A. Bryłkin i P. A. Owsiannikow poradzili Tarasowi Szewczence „udawać chorego”, o czym była mowa w poprzedniej publikacji w komentarzu do notatek Szewczenki z 26 września. Taka rada była uwarunkowana groźbą natychmiastowego powrotu Szewczenki do Orenburga, ponieważ w Niżnym Nowogrodzie ogłoszono, że został zwolniony z umocnień nowopietrowskich bez dopełnienia „niezbędnych” formalności. Komendant umocnień nowopietrowskich major I. A. Uskow otrzymał za to od dowódcy Oddzielnego Korpusu Orenburskiego generała-adiutanta A. A. Katenina surową uwagę za to, że wydał „Szewczence bilet na wolny przejazd do S.-Petersburga bez wystarczających ku temu podstaw”. Udało mi się znaleźć w archiwum jeszcze jeden oficjalny dokument z przedstawieniem wspomnianych wydarzeń w liście petersburskiego wojskowego generał-gubernatora do moskiewskiego wojskowego generał-gubernatora, czyli na poziomie dwóch rosyjskich stolic: „Na najwyższe polecenie, ogłoszone przez ministra wojny orenburskiemu i samarskiemu generał-gubernatorowi z 1 maja bieżącego roku, szeregowy Orenburskiego liniowego batalionu nr 1 Szewczenko (były artysta Cesarskiej Akademii Sztuk, oddany do służby za przestępstwo polityczne), biorąc pod uwagę wniosek Prezydent Akademii Sztuk Jej cesarskiej wysokości Wielkiej księżnej Marii Mikołajewny, zwolniony ze służby z ustanowieniem nad nim nadzoru tam, gdzie będzie mieszkał, i z zakazem wjazdu do obu stolic. Na mocy nieuzasadnionego rozporządzenia”
Машинний переклад
T. Szewczenko. Portret K. A. Szrejdersa. 10 stycznia 1858 r. komendanta umocnień Nowopietrowskich, gdzie Szewczenko służył do zwolnienia do rezerwy, wydano temu szeregowemu bilet, w którym nie zaznaczono zakazu zamieszkiwania w stolicach, w rezultacie czego Szewczenko wyruszył do S.-Petersburga”9. Zatem po otrzymaniu oficjalnego dokumentu, skrajnie nieprzyjemnego dla Szewczenki, jego przyjaciele po raz drugi doradzili niedawnemu zesłańcowi pozostanie w Niżnym Nowogrodzie, zasłaniając się urojoną chorobą. Tym bardziej, że jeszcze tydzień wcześniej, 17 października 1857 r., starszy policmajster Niżnego Nowogrodu P. W. Łappo-Starżeniecki („Łapa”, jak nazywał go Szewczenko w Dzienniku) wysłał oficjalny list do komendanta umocnień Nowopietrowskich I. A. Uskowa: „…Mam zaszczyt… zawiadomić, że on (Szewczenko — W. M.) przybył do Niżnego Nowogrodu 20 września w rozstrojonym stanie zdrowia i został przeze mnie zbadany wraz z lekarzem miejskim, i po tym okazało się, że nie jest zdolny do odbycia drogi powrotnej, aż do całkowitego wyzdrowienia. Akt badania lekarskiego przedstawiłem panu niżnonowogrodzkiemu gubernatorowi”10. To badanie Taras Hryhorowycz opisał w Dzienniku 1 października 1857 r., wymieniając także wspomnianego przez policmajstra niżnonowogrodzkiego lekarza — Hartwiga O. A.: „Hartwig, dzięki mu, bez najmniejszej formalności uznał mnie za chorego na jakąś długotrwałą chorobę, a uprzejmy p. Łapa poświadczył prawdziwość tej urojonej choroby…” Już tego samego dnia Taras Hryhorowycz optymistycznie zanotował w Dzienniku, że dzięki nim obu uważa swój „powrót do Orenburga za wątpliwy”. W ten sposób przyjaciele Szewczenki uratowali go przed oficjalnym powrotem do Orenburga, a co za tym idzie, przed nowymi tułaczkami. W Dzienniku poeta zapisał: „Gdyby nie ci dobrzy ludzie, musiałbym teraz siedzieć za kratami i wyczekiwać ukazu o dymisji albo po prostu rzucić się w objęcia pięknej Wołgi. To ostatnie, zdaje się, byłoby łatwiejsze”. Wprawdzie zaznaczę, że mimo powagi sytuacji o „tym ostatnim” nie mogło być mowy. To wszystko napisane dla efektu. Nawet w najcięższych okolicznościach życia, przede wszystkim na zesłaniu, myśl o samobójstwie u Szewczenki nie powstawała. Taki charakter! …a tymczasem pisać do hrabiego F. P. Tołstoja… Z reguły w czasach radzieckich tego zapisu Szewczenki nie komentowano. Wprawdzie w 5. tomie Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki znajduje się komentarz: „List do F. P. Tołstoja został napisany dopiero 13 listopada 1857 r.”. Taki wniosek wyciągnięto na podstawie listu poety do A. I. Tołstoj z 12 listopada, w którym Szewczenko dwukrotnie obiecywał: „Jutro piszę do hrabiego Fiodora Pietrowicza list”; „Jutro piszę do hrabiego Fiodora Pietrowicza”. Ponadto 13 listopada poeta odnotował w Dzienniku, że jednak napisał do F. P. Tołstoja. Właśnie to radziła zrobić A. I. Tołstoj w liście do Szewczenki z 2 listopada 1857 r., który otrzymał 11 listopada: „Piszcie do hrabiego, proście się do Akademii. — List ten przekażą W[ielkiej] K[siężnej] Marii Mikołajównie… Otrzymacie pozwolenie na życie w stolicy dla Boskiej sztuki”. List, który Szewczenko wysłał do F. P. Tołstoja, nie zachował się, ale znana jest specjalna notatka hrabiego, przekazana wielkiej księżnej Marii Mikołajównie w sprawie wniosku o pozwolenie Szewczence na życie w Petersburgu: „Odbywając służbę szeregowego, on, wcześniej znany ze swojego wspaniałego talentu w malarstwie, odwykł od najzwyklejszych technik swojej sztuki. W obecnym czasie tylko sztuka może dać mu środki do materialnego życia i duchowego odnowienia, do czego niezbędne jest mu życie w Petersburgu, aby uczęszczać na zajęcia Akademii, zajmować się lekcjami malarstwa”11. Zwracając się ze swoim listem-wnioskiem w sprawie Szewczenki do ministra dworu cesarskiego W. F. Adlerberga, prezydent Akademii Sztuk wielka księżna Maria Mikołajówna powtórzyła te argumenty i przyczyniła się do udzielenia Tarasowi Szewczence pozwolenia na życie w Petersburgu. …zamieszkania w Petersburgu chociaż na dwa lata. Ten zapis jest szczególnie interesujący tym, że obawiając się całkowitego zakazu wjazdu do Petersburga, Szewczenko gotów był prosić o pozwolenie na dwuletni termin pobytu w mieście, aby opanować sztukę akwatinty. Na szczęście ostatecznie pozwolono mu na zamieszkanie w Petersburgu bez ograniczeń czasowych. Jednak wmieszał się los poety, który wyznaczył mu tylko trzy lata życia… ________ 1 W cytowanym artykule G. P. Demianowa specjalnie zaznaczano, że „Taras Hryhorowycz, wyrażając się czasem daleko nie delikatnie, używał bardzo trafnych, niepozbawionych humoru, choć niecenzuralnych epitetów”. We „Wspomnieniach o Tarasie Szewczence”, wydanych w Kijowie w 1982 r., to zdanie usunięto, podobnie jak przytoczone grubiańskie słowa poety. Pewnie tak chroniono jego wizerunek moralny. Jako historyk nie korzystam z sfałszowanych dokumentów. Dlatego cytuję za pierwowzorem i „Wspomnieniami o Tarasie Szewczence”, wydanymi w 2010 r. 2 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. K.: Dniepr, 2010. S. 311. 3 Nieznany portret malarski Szczepkina pędzla Szewczenki // Materiały VI międzynarodowego seminarium „T. G. Szewczenko i kultura światowa”. SPb.: 2007. 4 Taras Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii. K.: Wyższa szkoła, 1982. S. 279. 5 Tamże. S. 282. 6 Centralne Archiwum Historyczne Moskwy, f. 16, op. 47, spr. 130, ark. 15. 7 Dokładniej o tym zob.: Kuzniecowa E. W. Fiodor Pietrowicz Tołstoj. 1783—1873. M., 1977; Zapiski hrabiego Fiodora Pietrowicza Tołstoja. M., 2001. 8 Maria Mikołajówna Romanowa (1819—1876) — wielka księżna, córka rosyjskiego cesarza Mikołaja I, siostra Aleksandra II, prezydent Akademii Sztuk w latach 1852—1876. Na prośbę wiceprezydenta Akademii Sztuk hrabiego F. P. Tołstoja wnioskowała w 1857 r. o zwolnienie Szewczenki z zesłania, a następnie o pozwolenie na jego zamieszkanie w Petersburgu. 9 Centralne Archiwum Historyczne Moskwy, f. 16, op. 47, spr. 130, ark. 4—5 odw. 10 Taras Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii. S. 289. 11 Tamże. S. 290. Iryna STREBKOWA
Mykoła Wasylowycz Hohol bardzo kochał Włochy, a zwłaszcza Rzym. Mieszkał tam od 1837 do 1846 roku, okresowo odwiedzając Rosję. Wieczne Miasto odegrało ogromną rolę w światopoglądzie artysty. W tym okresie dojrzał jego projekt apostolski, wszak Rzym był najważniejszym centrum działań apostolskich oraz miastem, z którego chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się na świat. Właśnie w Rzymie napisał znaczną część poematu „Martwe dusze”, tutaj przerobił finał „Rewizora”. Temu miastu, które uważał za „ojczyznę swojej duszy”, poświęcona jest jego niedokończona powieść „Rzym” — jedyny utwór Hohola, którego akcja rozgrywa się za granicą. Hohol cenił harmonię. Tutaj znajduje ucieleśnienie swojego ideału. „W Rzymie zakochujesz się bardzo powoli, po trochu — i już na całe życie” — tak wyjaśniał swoje przywiązanie do tego miasta. Pisarz biegle władał językiem włoskim, a nawet napisał rozmówki dla podróżników. Dla swoich przyjaciół, którzy tu przyjeżdżali, artysta był najlepszym przewodnikiem. „Chwalił się przed nami Rzymem tak, jakby to było jego odkrycie” — wspominała Ołeksandra Smyrnowa-Rosset. Miał wielu znajomych w włoskich kręgach literacko-artystycznych. Szczególnie wysoko cenił satyryczne wiersze Giuseppe Gioachino Belli, z którym poznał się w rzymskim salonie Zinaidy Wołkońskiej. Tam w 1838 roku literat zaprzyjaźnił się z malarzem Ołeksandrem Iwanowem, który później na swoim słynnym obrazie „Objawienie Chrystusa ludowi” przedstawił Hohola jako postać „najbliższą Chrystusowi”… O tym dowiedziałam się, kiedy przygotowywałam dysertację „Problemy analizy porównawczej stylu Todosia Osłmaczki i Mykoły Hohola: wymiar typologiczny i indywidualny” pod kierunkiem znanego badacza Hohola na Ukrainie, w Rosji i we Włoszech, profesora Pawła Mycheda. W 2002 roku w Rzymie ustawiono pomnik Mykoły Hohola. Rzeźba autorstwa Zuraba Ceretelego dołączyła do plejady wielkich poetów w rzymskim „Ogrodzie Poetów” na Willi Borghese. Jest to dawna rezydencja kardynałów, a obecnie — park publiczny i ulubione miejsce wypoczynku rzymian. Hohol zamyślony spogląda z wysokiego postumentu, trzymając w rękach własną uśmiechniętą maskę. Rzeźba wykonana jest z brązu, ma 2 metry 90 cm wysokości, a waży ponad 3 tony. A teraz wyobraźcie sobie stan emocjonalny człowieka, który wiedząc wiele o Hoholu, odnajdywał jego rzymskie ślady. Na Via Sistina, gdzie niegdyś artysta pisał swoje „Martwe dusze” i wiele innych utworów, otwarto Muzeum i Centrum Kultury Hohola. Znajduje się ono w trzypokojowym mieszkaniu. Odbywają się tu wieczory poetyckie, muzyczne i literackie, wystawy artystyczne. W Rzymie jest jeszcze wiele innych adresów, pod którymi może przejść się prawdziwy wielbiciel talentu Hohola i poczuć tam niewyczerpanego ducha Hohola. Wszak „Rzym — to nie tylko miasto pobytu, przyjemnego spędzania czasu, ale także miejsce głębokich przeżyć twórczych i osobistych Hohola, dojrzewania jego skrytej tajemnicy, nieodgadnionej do dziś” — twierdzi doktor nauk filologicznych, profesor Pawło Myched. Zatem śmiało szukajcie śladów Mykoły Hohola na świecie i wypełniajcie swoje życie ciekawą twórczą treścią.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Wiktor Koszel — zasłużony artysta Ukrainy. Ukończył Kijowski Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego. Pracował w Zaporoskim Obwodowym Teatrze Młodego Widza (obecnie Zaporoski Akademicki Teatr Młodzieży). Od 1995 roku — aktor Narodowego Akademickiego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki. Równolegle od 2011 roku — główny reżyser Klasycznego Artystycznego Teatru Alternatywnego. Niedawno artysta obchodził swoje sześćdziesięciolecie. Dzisiaj Wiktor Ołeksandrowycz jest gościem „Słowa Proświty”.
Машинний переклад
— Już sześć lat jest Pan głównym reżyserem KCHAT-u. Od czego zaczynała się biografia tego teatru? — Spotkałem bardzo utalentowaną aktorkę i poetkę Katarinę Sinczillo. W projekcie „30 słonecznych poezji”, który prowadziła w Ukraińskiej Telewizji, brałem udział jako wykonawca. Zaczęliśmy rozmawiać. Zaprosiła mnie do udziału w swoim wieczorze autorskim w Ukraińskim Centrum Kultury na Peczersku, z którego wyszedł spektakl. Zdecydowaliśmy, że trzeba go powtórzyć. Szukaliśmy swojego terytorium. Graliśmy w Kijowskim Teatrze „Aktor”, Kijowskim Akademickim Warsztacie Sztuki Teatralnej „Suzirja”. I twórczy ludzie podpowiedzieli, że powinniśmy stworzyć swój teatr. Ponieważ poczuli w nas potężny potencjał, swój kierunek, swoją wizję, której wtedy nie było w Kijowie. I zdecydowaliśmy się wypracować własną pozycję, aby wystawiać spektakle nie tylko według wierszy K. Sinczillo, ale także według klasycznej dramaturgii. — A jednak pierwszy spektakl KCHAT-u — mistyczna feeria „Do” stworzona według poezji pani Katariny. — „Do” — to filozoficzno-liryczna spowiedź kobiety, która przeszła bardzo nieprostą drogę poszukiwań prawdy, poszukiwań miłości, poszukiwań wiary, sensu swojego życia i miejsca na Ziemi. Wcześniej męskie role w tym spektaklu grali obecnie już nieżyjący Walentyn Szestopałow, Dmytro Bazaj, inni wykonawcy. Uważali, że to poezja wysokiego poziomu, pełna duchowych olśnień i magnetycznej energetyki, która inspiruje, skłania do pozytywnych zmian. Kiedy K. Sinczillo wydała swój tomik poezji, to autorytatywni koledzy po piórze wysoko ocenili jej twórczość. — Proszę opowiedzieć o wystawieniu sztuki Łesi Ukrainki „Johanna”? — Twórczość Łesi Ukrainki będzie poruszać jeszcze niejedno pokolenie, wszak poruszone przez nią tematy do dziś są aktualne. Był to człowiek wysokiej kultury, znała 16 języków obcych, mogła opanować każdą warstwę światowej kultury. — Gra Pan w tym spektaklu Chusa. Jak odnosi się Pan do swojej postaci? — Jeśli gram niejednoznaczne role, to zawsze muszę być adwokatem tego człowieka. Staram się zrozumieć, dlaczego wszedł na błędną drogę. Dla mnie Chusa to tragiczna natura. Wydarzenia spektaklu rozgrywają się w Galilei, w tym czasie, kiedy żył tam i nauczał Chrystus. Żona Chusy, Johanna, poszła za Chrystusem, a on sam służy rzymskiej władzy, chociaż urodził się na tej ziemi. Za zgodą Rzymian zarządza swoim krajem. Chusie jest bardzo ciężko, rodzona matka go przeklina. Próbuje zrozumieć, co może dać rodzonemu narodowi. Mój bohater ma bardzo skomplikowaną, niejednoznaczną pozycję. — Sztukę „Żydowski zegar” napisali współcześni autorzy. Dlaczego teatr, który ma w nazwie słowo „klasyczny”, zwrócił się ku współczesnej dramaturgii? — Teatr nie może być tak aktualny jak gazeta. Ale powinien przerzucać most w teraźniejszość, aby widz miał możliwość rozpoznać siebie, coś odkryć w sobie. W spektaklu „Żydowski zegar” również poruszane są pytania biblijne. Dlaczego „Żydowski zegar”? Bo paradoks czasu. Co stanie się z człowiekiem, jeśli jego świadomość zostanie zwrócona wstecz? Czy podniesie siebie na wyższy szczebel moralny, czy pozostanie w tym samym „bagnie”, które doprowadziło go do takiego stanu? Jeśli bierzemy do wystawienia współczesnego autora, to wybieramy z jego utworu klasyczne formuły i wieczne idee, aby dawać na nie odpowiedzi z punktu widzenia współczesnego rozumienia. — W spektaklu „Kostnica nr 5” według sztuki współczesnej ukraińskiej dramatopisarki Nedy Neżdanej ma Pan niewielką, ale ciekawą rolę Kota. Proszę opowiedzieć o tej pracy. — Mój bohater to zjawa, mistyczna istota. Wpływa swoim zachowaniem na tok myśli innych postaci. To kot, który bierze aktywny udział we wszystkim, co się dzieje. Ma swój astralny świat, on także żyje na tym terytorium. W tej sztuce Nedy Neżdanej nie ma takiej postaci. Ale pożyczyliśmy go z innej sztuki autorki. Dlatego organicznie wpisał się w ten materiał dramaturgiczny. — W repertuarze KCHAT-u przedstawione są arcydzieła światowej dramaturgii „Hamlet” Williama Szekspira, „Mewa” Antona Czechowa, „Pies ogrodnika” Lope de Vegi, „Bezimienna gwiazda” Mihaila Sebastiana. Co łączy te inscenizacje? — Dla nas ważne jest, kiedy myślenie bohaterów pozytywnie wpływa na myślenie sali. Jak działa myśl bohatera, czy zmusza ona widzów do współodczuwania, czy są gotowi pójść za tą myślą. I kiedy sala dołącza do przeżywania bohatera, czujemy to wsparcie. Razem z widzem przeżywamy konfliktowe sytuacje, pokonujemy przeszkody, zwyciężamy siebie, zmieniamy się, i to nas leczy. Jeśli taka współpraca się udała, to po spektaklu podchodzą do nas ludzie, od których słyszymy szczere słowa podziękowania. Czujemy, że zrobiliśmy coś wielkiego i potrzebnego, budzimy w ludziach jasne uczucia, a znaczy to, że tworzymy prawdziwą sztukę. — Jakie miejsce w repertuarze Pana teatru zajmują Wieczory Romansu? — Zwyczajny koncert składa się z utworów, które są w repertuarze śpiewaków w określonym czasie. My mamy inne podejście. Każdy Wieczór Romansu ma swoją dramaturgię. Dyrektor artystyczny KCHAT-u Katarina Sinczillo za każdym razem układa z romansów i swoich wierszy swoisty spektakl. Stworzyliśmy nawet własny KCHAT-owski gatunek. Nasi aktorzy są nastawieni na poszukiwanie repertuaru dla nowych programów. — Pana nowy spektakl „Noc z hrabią Cagliostro” stworzony jest na motywach utworu Aleksieja Tołstoja. Dlaczego zdecydował się Pan ukrainizować fabułę i przenieść wydarzenia z rosyjskiej głuszy na Połtawszczyznę? — Wydarzenia dzieją się w XVIII wieku. Aby zaktualizować fabułę, zdecydowaliśmy się przybliżyć ją do naszych czasów. Tak robi wielu autorów. Ten zabieg ułatwia widzowi odbiór tego, co dzieje się na scenie. Dlaczego wybraliśmy właśnie gubernię połtawską? Bardzo prawdopodobne, że te wydarzenia mogły rozegrać się właśnie tutaj. Nas, Ukraińców, zawsze interesował fenomen wróżbiarstwa. Dlatego w spektaklu magia hrabiego Cagliostro współbrzmi z wróżbiarstwem połtawskich czarodziejek i wiedźmińską sztuką. Hrabia wierzył w to, że ludzka dusza ma siłę harmonizowania siebie i otaczającego środowiska. I chociaż w świadomości wielu Cagliostro to człowiek o skłonnościach aferzysty, czyli oszust, to on przekształcił złudzenie w sztukę i pragnął uczynić wszystkich ludzi szczęśliwymi. — Już ponad dwadzieścia lat jest Pan aktorem Narodowego Akademickiego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki. Co udało się osiągnąć w tym czasie? — Za osiągnięcie uważam wszystkie swoje role. I moją ostatnią na dziś pracę w „Nakhlebniku” według Iwana Turgieniewa. Z tym spektaklem jeździliśmy do Londynu. Bardzo kocham swojego bohatera Karpaczowa. Trzeba było wyciągać z siebie to, co nie jest mi przyrodzone. Już dawno nie pracowałem w takiej manierze.
Jestem bardzo wdzięczny reżyserowi-inscenizatorowi Mychajle Reznikowyczowi. Pomógł mi w pracy nad stworzeniem tej kreacji, podczas prób pozwalał na dość śmiałe rzeczy, a teraz pozwala tak wyraziście istnieć w tym spektaklu. Kiedy zacząłem pracować w Teatrze im. Łesi Ukrainki, moim celem było spłacenie długu wobec moich wykładowców, ponieważ wszyscy oni wywodzą się z tego teatru. Są to Mykoła Ruszkowski, Mykoła Sokołow, Ołeksandr Parra, Mychajło Reznikowycz. Ci ludzie kiedyś wprowadzili mnie w świat sztuki, nauczyli mnie i dali możliwość realizacji. — Kiedy odkrył Pan w sobie artystę? — Mój tata malował. Trochę ołówkiem, trochę farbami olejnymi. Uwielbiałem obserwować ten proces. Miał niewiele wolnego czasu. A malował głównie podczas urlopów. Jednak wtedy jeszcze nie myślałem, że kiedyś i ja będę się tym zajmował. Miałem sąsiada — malarza Wołodymyra Sinczuka. Jeszcze w dzieciństwie często zabierał mnie na plenery. Widziałem, jak maluje. Wołodymyr opowiadał mi o Leonardzie da Vinci i innych wybitnych artystach. Stopniowo zainteresowanie malarstwem przeszło i na mnie. Kiedy pokazałem swoje prace profesjonalnym artystom i zapytałem ich, czy powinienem się uczyć, odpowiedzieli, że w żadnym wypadku nie powinienem tego robić, bo wtedy będę malował jak wszyscy — poprawnie. A lepiej malować w sposób oryginalny. Nie szkodzi, że te prace będą nieco prymitywne, naiwne, podobne do stylu dziecięcego. Ale pozostaną szczere. Tak więc pozostał mi ten półdziecięcy styl. Odtwarzam na płótnie jakieś emocje. To dla mnie mała scena, na którą wyprowadzam swoich bohaterów. Malowanie bardzo pomaga w pracy aktorskiej. — Zajmuje się Pan również działalnością dydaktyczną? — Wykładam w Dziecięcej Akademii Sztuk na Obołoni, prowadzę kurs licencjacki. To jedyna placówka edukacyjna w Europie, w której dziecko zdobywa profesjonalną wiedzę fachową od 6. roku życia. Obecnie to niełatwa sprawa. Kiedy szliśmy do pracy w teatrze, był to bardzo prestiżowy zawód. A dzisiaj żyjemy w pragmatycznych czasach. Wszyscy chcą szybkich pieniędzy, a w zawodzie aktora tak się nie da. Zasiałeś ziarno, trzeba je na czas podlać, uchronić przed chwastami. I żeby pęd poszedł w górę, potrzeba czasu. Działalność dydaktyczna wymaga niezwykłej cierpliwości. Jestem bardzo wdzięczny mojemu pedagogowi Mykole Ruszkowskiemu, który pobłogosławił mnie do tej działalności i powiedział, że najważniejsze to nie zniechęcić dziecka do zajmowania się teatrem. — Czy są role, o których marzy Pan, by je zagrać? — Takich ról jest wiele i zagram je, jeśli Bóg da zdrowie i natchnienie. Dla mnie wielkim zaszczytem jest grać dla naszego ukraińskiego widza. A teatr to drzwi do świata, w którym można odkryć dla siebie wiele nowego i nieznanego. Trzeba tylko uważniej odnosić się do wszystkiego, co się tu spotka: do spektakli, do aktorów, do autorów, którzy zmartwychwstają na scenie i nigdy o tym nie zapominać. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Jurija HONCZARENKA
Машинний переклад
Olha NAUMENKO. W Uniwersytecie im. H. Skoworody w Perejasławiu Chmielnickim odbyła się kolejna Międzynarodowa konferencja „XVIII Czytania Skoworodyńskie”, poświęcona 295. rocznicy urodzin Hryhorija Sawycza. Współorganizatorami wydarzenia byli: Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. H. Skoworody w Perejasławiu Chmielnickim, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytut Filozofii im. H. S. Skoworody Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Narodowy Rezerwat Historyczno-Etnograficzny „Perejasław”, Centrum Badań nad Skoworodą oraz Katedra Literatury Ukraińskiej i Obcej oraz Metodyki Nauczania im. Mychajła Maksymowycza naszego uniwersytetu. W konferencji wzięli udział naukowcy, pisarze, muzealnicy, muzycy oraz miłośnicy dorobku twórczego H. S. Skoworody. Zagraniczne badania nad Skoworodą reprezentowali badacze twórczości Hryhorija Skoworody z Polski — Iryna Betko, Michał-Tadeusz Handzel, Walentyna Sobol, Ihor Nabytowycz, z Niemiec — Daryna Blochyn, Marta Oberrauch-Melnyczuk, Petro Prystupow oraz z USA — Lidia Korsun. Konferencję rozpoczął muzycznym powitaniem laureat Międzynarodowej Nagrody im. Hryhorija Skoworody, autor piosenek i muzycznych monospektakli na podstawie utworów Hryhorija Skoworody, Petro Prystupow z Erfurtu, który wykonał pieśni do słów Hryhorija Skoworody. Słowa powitalne wygłosili: prorektor uczelni Wałerij Chomycz, dziekan wydziału filologicznego Oksana Swyrydenko oraz doktor nauk pedagogicznych, profesor Hanna Tokmań. Główny moderator konferencji Mykoła Korpaniuk podkreślił, że w ciągu ostatnich 20 lat ukraińscy naukowcy i artyści dość aktywnie badają dorobek wielkiego ukraińskiego mędrca, na różne sposoby interpretując jego postać i drogę życiową; zaznaczył, że niezwykle miłym faktem jest to, iż w tegorocznych czytaniach po raz pierwszy wzięli udział studenci wydziału historycznego uczelni — Ołeh Szczerbyna i Maksym Łewczenko, a referat tego pierwszego wszedł do zbioru materiałów konferencyjnych „Perejasławskie Studia Skoworodyńskie. Wydanie IV”. Najwyższym wyróżnieniem uniwersytetu — medalem Hryhorija Skoworody — nagrodzono gości konferencji, którzy stale współpracują z naszą uczelnią i angażują się w działalność charytatywną: Wasyla Hryhorenkę, kierownika AF „Alta”; Ołeksandra Pyrihowskiego, kierownika ZAO „Mołprodukt” w Perejasławiu Chmielnickim; Wiktora Szeremetę, przewodniczącego gospodarstwa rolnego „Herkules”; Mykołę Sulymę, doktora nauk filologicznych, profesora, członka korespondenta Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Michała-Tadeusza Handzela, doktora filozofii chrześcijańskiej, wykładowcę historii filozofii i metafizyki w Wyższym Seminarium Duchownym Zakonu Paulinów Papieskiego Uniwersytetu Jana Pawła II w Krakowie; Petra Prystupowa, laureata Międzynarodowej Nagrody im. Hryhorija Skoworody, a medalem pamiątkowym z okazji 30-lecia uczelni w Perejasławiu Chmielnickim — Ołeksandra Jaremę, dyrektora przedsiębiorstwa „Zemla Perejasławszczyny”. Dyplomami wyróżniono Lidię Hnatiuk, doktor nauk filologicznych, profesor katedry lingwistyki stosowanej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki; Switłanę Szewczuk, doktor nauk filologicznych, dziekan Izmailskiego Uniwersytetu Humanistycznego. Po ceremonii wręczenia nagród wysłuchano referatów uczestników sesji plenarnej. W drugiej połowie dnia rozpoczęły pracę sekcje: filologiczne, filozoficzna i pedagogiczna, w których analizowano drogę życiową i twórczą Hryhorija Skoworody oraz jego poprzednika — wybitnego uczonego-filologa, publicysty, pisarza Meletija Smotryckiego (1577—1633), który swoją twórczością wniósł nieprzemijający wkład w naukę, kulturę i religię ojczystą, słowiańską oraz europejską. Wszyscy chętni obejrzeli wystawę książek „Mój lud bije pokłon Skoworodzie”, przygotowaną przez bibliotekarzy uczelni. Później uczestnicy konferencji kontynuowali owocną pracę w ojczyźnie filozofa — w miasteczku Czornuchy w obwodzie połtawskim, gdzie wzięli udział w uroczystościach tradycyjnego obwodowego święta tematycznego „Błogosławione niech będą ślady wędrowca Skoworody”, obejrzeli wystawę artystyczną studentów i wykładowców wydziału pedagogicznego uczelni w Perejasławiu Chmielnickim oraz odwiedzili literacko-pamięciowe muzeum H. S. Skoworody. Konferencja odbyła się na wysokim poziomie naukowym i organizacyjnym.
Машинний переклад
Heorhij ŁUK’JANCZUK. Z okazji 110. rocznicy ślubu Łesi Ukrainki i Kłymenta Kwitki (w cerkwi na Demijiwce) 28 września w Muzeum Łesi Ukrainki odbył się wieczór poświęcony K. Kwitce. Kłymenta Kwitkę większość zna jedynie jako męża Łesi Ukrainki, lekceważąc jego szczególne miejsce w ukraińskiej kulturze. Dopiero teraz jego unikalna praca zyskała należne uznanie i jest on wymieniany wśród etnomuzykologów światowej klasy. 110. rocznica ślubu poetki z Kłymentem Kwitką stała się dobrą okazją dla Muzeum i jego pracowników naukowych, aby opowiedzieć o ich wzajemnych relacjach, o niewidzialnych więziach, które połączyły losy dwojga unikalnych Ukraińców, o ich twórczej współpracy, o osobowości męża Łesi Ukrainki, do dziś nieznanej szerokiemu ogółowi. Występuje z referatem kierowniczka Muzeum Łesi Ukrainki Iryna Szczukina. 4 lutego 1880 roku, 137 lat temu, na Sumszczyźnie, w rodzinie potomków ukraińskich kozaków, urodził się Kłyment Wasylowycz Kwitka — przyszły prawnik, uczony, wybitny przedstawiciel rodzimej etnomuzykologii, profesor Konserwatorium Moskiewskiego i założyciel Gabinetu Muzyki Ludowej, obecnie Centrum Naukowego Muzyki Ludowej im. K. W. Kwitki, bratnia dusza i ukochany mąż Łesi Ukrainki. Na wieczorze „Kłyment Kwitka. Kim on jest?” w muzeum Łesi Ukrainki wystąpili: starszy pracownik naukowy muzeum Łesi Ukrainki Lubow Kosztelanczuk; kierowniczka Biblioteki Demijiwskiej Hałyna Kozłowa; kierowniczka Muzeum Łesi Ukrainki Iryna Szczukina. W wideofragmentach obecni zobaczyli takie rarytasowe książki, jak zbiór „Melodie ludowe z głosu Łesi Ukrainki” z komentarzami i nutami K. Kwitki, zapisanymi przez niego słowami z ust Łesi Ukrainki, wydany w Kijowie w 1917 roku oraz jego reprint w Łucku w 2006 roku, etnograficzny zbiór pieśni zebranych przez K. Kwitkę „Ukraińskie Melodie Ludowe” (wydawnictwo „Słowo”, Kijów, 1922 r.), wielotomowe wydanie „Ukraińskie melodie ludowe” (Nowy Jork, Ukraińska Wolna Akademia Nauk w USA, 1964 rok), w dużej mierze reprezentowane przez zapisy K. Kwitki, dwutomowe wydanie „K. W. Kwitka. Wybrane artykuły”, wydane w 1985 roku w wydawnictwie „Muzyczna Ukraina”, które zapoznaje z materiałami poświęconymi dumom ludowym, pieśniom rusałczanym, kupałskim, żniwnym, zapisom naukowym badacza. Z rzadkiego na Ukrainie zbioru materiałów „Kłyment Wasiljewicz Kwitka i aktualnyje problemy etnomuzykołogii”, wydanego w centrum naukowo-wydawniczym „Moskiewskie Konserwatorium” w 2009 roku, dowiadujemy się o działalności K. Kwitki w Konserwatorium Moskiewskim, o wykazie kierunków jego zainteresowań naukowych, o których wyciągnięto wniosek: „Jak widać z wykazu tematów, Kłyment Kwitka konsekwentnie prowadził swoją linię, skierowaną na szeroką edukację przyszłych muzykologów-folklorystów”. Wielki terror nie ominął również Kłymenta Kwitki. Został aresztowany i przebywał w łagrach Kazachstanu. I tylko doskonała znajomość wielu języków europejskich uratowała mu życie: przygotowując córkę naczelnika łagru z języka angielskiego do wstąpienia na prestiżową uczelnię w Moskwie, został przedterminowo zwolniony i powrócił do pracy w Konserwatorium Moskiewskim, gdzie został profesorem i założycielem Gabinetu Muzyki Ludowej, etnomuzykologiem światowej klasy. W programie wieczoru odbyła się prezentacja listów Kłymenta Kwitki do Ołeny Pcziłki, które przygotowała do druku kandydat nauk filologicznych Tetiana Tretiaczenko (opublikowane w czasopiśmie „Słowo i Czas”, nr 2 z 2017 r.). Obecni czytali wzruszające wersy tych listów, aby lepiej zrozumieć ich autora i specyfikę tamtej epoki historycznej. Wystąpił zespół folklorystyczny studia wokalno-chóralnego przy Narodowym Zasłużonym Akademickim Chórze Ludowym Ukrainy im. H. Werowky (kierownik Anna Łukjanowa). W jego wspaniałym wykonaniu zabrzmiały ukraińskie pieśni ludowe, których zbieraniu i badaniu Kłyment Kwitka poświęcił swoje życie i talent. „<...> ja nie zawsze rozumiem, „za co i dlaczego ja kogoś kocham” <...> Nie wiem i, powiem prawdę, wiedzieć nie próbuję. Kocham i już. Miłość absolutnej sprawiedliwości nie zna, ale w tym jej wyższa sprawiedliwość. Na świecie tyle niesprawiedliwie-przykrego, że gdyby nie było niesprawiedliwie-łagodnego, to wcale nie warto byłoby żyć. Nie od nas zależy naprawić większą połowę światowej niesprawiedliwości bezpośrednio, będziemy więc naprawiać ją inną niesprawiedliwością — miłością!” (Łesia Ukrainka z listu do siostry Olhy (listopad 1902 r.))
Машинний переклад
8 października 2017 roku w ramach XIV Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Monodramów Kobiecych „Maria”, poświęconego Ludowej Artystce Ukrainy Marii Zańkowieckiej, odbył się premierowy pokaz monodramu „Ja — Kwitka...” na podstawie sztuki muzycznej-monologu „Kwitka Cisyk. Tęsknota za Ukrainą” Tetiany Czerep-Perohanycz. Pierwsza na świecie monodrama — muzyczna przypowieść w 1 akcie o Kwitce Cisyk — została zaprezentowana na Scenie Kameralnej im. Serhija Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki w Kijowie. Monodram „Ja — Kwitka...” Nina HOŁOWCZENKO O Kwitce Cisyk Kwitka Cisyk to amerykańska piosenkarka ukraińskiego pochodzenia, popularna wykonawczyni dżingli reklamowych, śpiewaczka operowa i bluesowa, wykonawczyni ukraińskich pieśni ludowych i popularnych. Piosenka „Ty rozjaśniasz moje życie” (You Light Up My Life), którą wykonała do filmu o tym samym tytule, otrzymała w 1978 roku „Złoty Glob” w kategorii „Najlepsza piosenka do filmu”, a także była nominowana do nagrody „Grammy” w kategorii „Piosenka roku”. Kwitka urodziła się w USA w rodzinie powojennych emigrantów z Ukrainy Zachodniej (Kołomyi) Iwanny i Wołodymyra Cisyków. Zdobyła gruntowne wykształcenie muzyczne. Rodzice zaszczepili w córkach miłość do Ukrainy i tęsknotę za nią. Właśnie dlatego ukraińska pieśń ludowa i popularna stały się szczególną stroną w twórczej biografii Kwitki Cisyk, która posiadała rzadki sopran koloraturowy. Według ocen muzykologów głos Kwitki miał niesamowitą barwę wokalną, w której wyróżniał się szczególny, dzwonkowy alikwot, właściwy tylko sopranowej koloraturze; rzadka barwa wokalna Cisyk zawierała w sobie oczywiste tony skrzypcowe. Co więcej, Kwitka potrafiła śpiewać tak zwanym „białym głosem” — swoistą manierą kobiecego śpiewu folklorystycznego, którą można usłyszeć w karpackich wsiach. Do dramatycznego odczuwania świata rodziny, która żyła z dala od ojczyzny, doszła osobista tragedia Kwitki Cisyk — zachorowanie na raka. Po długotrwałej i wyczerpującej walce z ciężką chorobą, w 1998 roku, na 5 dni przed 45. urodzinami, Kwitka Cisyk odeszła do lepszego świata. O s t a t n i ą piosenką nagraną przez Kwitkę były „Żurawie” („Słyszysz, bracie mój”) do słów Bohdana Łepkiego, muzyka Łewka Łepkiego. Ta piosenka stała się swoistym symbolem tragicznego losu samej śpiewaczki. Twórczość Kwitki Cisyk zyskuje popularność na świecie dzięki wysiłkom jej męża Edwarda Rakowicza i syna Edwarda-Wołodymyra Rakowicza, a także organizacjom społecznym ukraińskiej diaspory i Ukrainy. Tak oto w 2007 roku pianista i producent Aleks Gutmacher, były odesita, emigrant z Ukrainy, zapoczątkował ukraińsko-amerykański projekt „Niezapomniana Kwitka”, poświęcony życiu i twórczości Kwitki Cisyk. Popularyzując twórczość piosenkarską Kwitki Cisyk na świecie i na Ukrainie, Aleks Gutmacher realizuje jeszcze jedną humanitarną misję: zbiera fundusze na zakup sprzętu mammograficznego dla ukraińskich szpitali. Wszak i Kwitka, i jej mama, i jej siostra Maria zmarły z powodu raka piersi. Aleks poznał Kwitkę w szpitalu onkologicznym, gdzie również przechodził leczenie, na dwa lata przed jej śmiercią. To właśnie Aleks Gutmacher został konsultantem artystycznym pierwszego monodramu o Kwitce Cisyk „Ja — Kwitka”. „Ja — Kwitka...” Reżyserem-inscenizatorem monodramu „Ja — Kwitka...” został Wałerij Newiedrow, ludowy artysta Ukrainy. Wykonawczynią głównej roli została Wiktorija Wasalatii, artystka Teatru im. Iwana Franki, laureatka nagrody teatralnej „Złota Pektorał”, laureatka międzynarodowych konkursów wokalistów. Rolę Eddiego zagrał (przez cały spektakl na żywo brzmiała gitara) rockowy muzyk Jurij Kondratiuk. Podstawą tekstu monodramu stała się sztuka muzyczna-monolog „Kwitka Cisyk. Tęsknota za Ukrainą” Tetiany Czerep-Perohanycz, współczesnej ukraińskiej poetki, laureatki ukraińskich i międzynarodowych nagród literackich. Spektakl zbudowano fragmentarycznie. Dramatyczną historię silnej kobiety i unikalnej śpiewaczki nakreślono przez spektrum jej talentu, przez tęsknotę za Ukrainą i przez tragedię nieuleczalnej choroby, która pogłębia odczuwanie świata przez Kwitkę. Scenografia jest wielowymiarowa: holograficzne wideo tworzy tło (na przykład ukraińskie krajobrazy); wzmacnia wizerunek śpiewaczki symbolicznymi obrazami białego konia czy białego żurawia, które biegną, lecą, ale w momencie przeczucia tragicznego finału zatrzymują się; staje się partnerem głównej bohaterki w tańcu z szermierką jako obraz asocjacyjny podczas fragmentu spektaklu o walce z chorobą onkologiczną; w warstwie wideo dominuje kolor biały, co jest swoistym odczuciem duszy śpiewaczki. Wykonawczyni głównej roli zmienia kostium dwukrotnie: najpierw to demokratyczna amerykańska dziewczyna w dżinsach; później, poprzez uwypuklenie tęsknoty za Ukrainą i tęsknoty za odchodzącym życiem, główna bohaterka wychodzi do widzów w bujnym wianku i wyszywance. Holograficzne tło z czerwonych kwiatów na białym tle uwypukla motyw miłości do życia, do Ukrainy, do śpiewu. Żałosna piosenka „Żurawie”, w którą aktorka Wiktorija Wasalatii wkłada niesamowitą energię, brzmi jak requiem dla Kwitki Cisyk. Właśnie ten muzyczny akcent monodramu stał się jego emocjonalnym szczytem. Temat muzyczny spektaklu, odkryty przez piosenki Kwitki Cisyk w wykonaniu Wiktoriji Wasalatii (brzmiały piosenki „Rodzona matko moja”, „Czeremszyna”, „Kołysanka”, „Żurawie” i inne), przez wirtuozowską grę Jurija Kondratiuka i melodie dobrane w nagraniu, brzmiał w unisonie z tematem tragicznego odczuwania świata jasnego talentu Kwitki Cisyk. Oprócz aktualności tematu spektaklu — powrotu do przestrzeni kulturowej i historii Ukrainy imion jej utalentowanych dzieci na emigracji, do osiągnięć tego spektaklu trzeba zaliczyć innowacyjną scenografię, oprawę muzyczną (swoją drogą: milczący Eddie z gitarą stale przebywał na scenie — jako obraz-symbol tego mężczyzny, który i rozumiał, i stale wspierał Kwitkę), a także wybór aktorki, która śpiewa. Jednak są pewne rzeczy, na które zwrócę uwagę. Po pierwsze, dla nieobeznanych z tematem, kim jest Kwitka Cisyk, warto być może wzmocnić element poznawczy spektaklu. Być może zrobić pewną introdukcję (pokaz slajdów z 2-3 plikami tekstowymi, +zdjęcie Kwitki Cisyk, +GŁOS Kwitki Cisyk). A potem dać zdjęcie Wiktoriji Wasalatii i… rozpoczynać spektakl. Po drugie, jest oczywiste, że Wałerij Newiedrow poczuł organiczne pokrewieństwo aktorki i kobiety Wiktoriji Wasalatii oraz aktorki i kobiety Kwitki Cisyk. Ale do widza ta organiczność nie dotarła w pełni, nad tym jeszcze trzeba pracować. Kwitka Cisyk była nie tylko utalentowaną silną kobietą, była także delikatna i miękka. I w manierze śpiewu, i w życiu. Właściwie w tym spektaklu zeszły się trzy silne kobiety-artystki: Kwitka Cisyk, Wiktorija Wasalatii i Tetiana Czerep-Perohanycz. Dopełnienie tej harmonii to zadanie reżysera, który zebrał te kobiety w twórczym projekcie.
Swoimi wrażeniami ze spektaklu podzielili się: Tetiana Czerep-Perohanycz: — Jestem niezmiernie wdzięczna reżyserowi, który mnie odnalazł, aktorce, która mnie wyczuła poprzez sztukę, Kwitce, która pewnego razu pojawiła się w moim życiu dzięki swoim piosenkom. A także ludziom, wszystkim, którzy mimo wysokich stanowisk i tytułów siedzieli w nowych sukniach i garniturach na schodach do końca spektaklu, bo był komplet widzów i miejsc dla wszystkich zabrakło. Jestem bezgranicznie wdzięczna mężowi, który zawsze jest obok. Takiej bajki jeszcze nie było w moim życiu! Tetiana Krysztalowska: — Wrażenia z obejrzanego spektaklu są niejednoznaczne. Z jednej strony głęboko poruszyło mnie przejmujące i oryginalne wykonanie ukraińskich pieśni ludowych i popularnych z repertuaru Kwitki Cisyk, z których płynie miłość do rodzinnego kraju i nieukojona tęsknota za nim, która osiągnęła punkt kulminacyjny w pieśni „Słyszysz, bracie mój” i organicznie uwydatniła się obrazem żurawki, która leci nad kołomyjską ziemią. Ten epizod, a także modlitwa Kwitki do Boga, serdeczne, niezwykle szczere zwrócenie się do niego — to najsilniejsze momenty spektaklu. Z drugiej strony zabrakło mi surowości fabularnej. Moim zdaniem wydarzenia z życia Kwitki pokazano nieco punktowo, fragmentarycznie, w dowolnej mozaikowości, tak, że widz sam musiał domyślać się, o jaki okres życia piosenkarki chodzi, i w myślach odtwarzać chronologię, budować logiczny łańcuch. Zatem spektakl jest przeznaczony przede wszystkim dla osób obeznanych z biografią i twórczością Kwitki Cisyk — przygotowanych widzów. Być może takie są wymogi przypowieści muzycznej jako gatunku, który zakłada zwięzłą opowieść tekstową i panowanie muzyki, ale chciało się właśnie balansu, równowagi. Co więcej, tekst sztuki, dzięki swojej poetyckiej obrazowości, lekkości brzmienia, rytmomelodyce, zasługuje na pełnowartościową uwagę. Osijek, Teatr Dziecięcy imienia Branka Mihaljevicia. Grand Prix (spektakl dla dorosłych) — „Chory z urojenia”. Charkowski Akademicki Teatr Lalek im. W. A. Afanasjewa. Najlepsze kreacje aktorskie: Jewhen Ohorodnij (rola Huski w spektaklu „Jak zginął Huska”, Kijowski Akademicki Teatr Lalek); Tetiana Tumasiants („Chory z urojenia”, spektakl Charkowskiego Akademickiego Teatru Lalek im. W. A. Afanasjewa); Ivica Lucic (rola Dziewiątej owieczki w spektaklu „Dziewiąta owieczka”. Chorwacja, m. Osijek, Teatr Dziecięcy imienia Branka Mihaljevicia). Najlepsza oprawa muzyczna — spektakl „Jak zginął Huska”. Kijowski Akademicki Teatr Lalek. Najlepsza praca reżyserska — Oksana Dmytrijewa („Chory z urojenia”, spektakl Charkowskiego Akademickiego Teatru Lalek im. W. A. Afanasjewa). Najlepsza scenografia — Natalja Denysowa („Chory z urojenia”, spektakl Charkowskiego Akademickiego Teatru Lalek im. W. A. Afanasjewa).
Машинний переклад
Eduard OWCHARENKO „Organizując ten festiwal, dążymy do kulturalnego i ideowego zjednoczenia jak największej liczby kijowian w różnym wieku wokół jednego z najciekawszych teatrów stolicy. Mamy również nadzieję stworzyć prawdziwe święto dla mieszkańców i gości miasta oraz zaangażować ich w edukacyjne, kulturalne i artystyczne wydarzenia przewidziane w programie projektu. I Kijowski Międzynarodowy Festiwal Lalek „Puppet UP!” to święto rodzinne, stołeczne, ogólnoukraińskie i międzynarodowe! Najważniejszym zadaniem jest chęć dostarczenia jak największej liczby emocji, energii, aby po zobaczeniu tej nazwy widzom koniecznie chciało się odwiedzić festiwal, stać się jego częścią. A hasło „Puppet UP!” w tłumaczeniu na ukraiński oznacza „Naprzód za lalką” — opowiedziała w przeddzień festiwalu dyrektor i kierownik artystyczny Kijowskiego Akademickiego Teatru Lalek Iryna Czernikowa. Otwarcie festiwalu odbyło się na Placu Kontraktowym w stolicy, a zakończyło się magicznym widowiskiem dla całej rodziny „Legenda o Kijowie”. W ogromnych figurach lalek przedstawiono założycieli miasta: Kija, Szczeka, Chorywa oraz ich siostrę Łybidź. Do udziału w festiwalu zgłosili się lalkarze z 18 krajów ze swoimi najlepszymi spektaklami dla dzieci i dorosłych. I żaden z tych zespołów nigdy wcześniej nie prezentował swoich przedstawień na ukraińskiej scenie. W afiszu festiwalu znalazły się: spektakl kanadyjskich lalkarzy z teatru „Cień Błazna” — „Iwan Carewicz i Szary Wilk”; inscenizacja „Jabłoniowa dolina” francuskiej niezależnej kompanii teatralnej „Collapse”, a goście z Iranu pokazali spektakl „Dama z pieskiem” Antona Czechowa. Wybierając program, organizatorzy festiwalu wyselekcjonowali wiele przedstawień, które nie zawierają tekstu. Są to m.in. „Błękitny szal” — inscenizacja z Argentyny, „Niezwykła podróż” z Niemiec, a także spektakle lalkowe z Białorusi, Gruzji i innych krajów. A stołeczny teatr lalek zaprezentował na festiwalu spektakl dla dorosłych „Jak zginął Gęś” według sztuki Mykoły Kulisza. Wydarzenia rozgrywają się w 1917 roku podczas rewolucji, w czasie „diabelskiej mgły”, która pochłania wszystko wokół. Zmienia się władza, niszczone są tradycje, a wraz z nimi życie Ukraińców. Jak żyć, kiedy wszystko, w co się wierzyło, ginie na oczach? Gdzie odnaleźć „błogosławioną wyspę” i się schować? Jak znów nauczyć się spokojnie oddychać i nie bać się? Jak nie zginąć? Niezwykłe w tej inscenizacji jest wszystko: nieoczekiwane połączenie żywego planu. Zakończył się I Kijowski Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek „Puppet UP!”, poświęcony obchodom 90-lecia Kijowskiego Akademickiego Teatru Lalek.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
…mana „Mister Iks”; czardasz Maricy, „Ha-ca-ca” i „Cancan” z operetki I. Kalmana „Maricza”; uwertura z operetki J. Straussa „Zemsta nietoperza”; „Brunetki, blondynki” do muzyki R. Stolza i słów Potiomkina. Po raz pierwszy wykonano arię Germonta z opery G. Verdiego „Traviata” oraz arię Kleopatry z opery G.F. Händla „Juliusz Cezar w Egipcie”. Drugi zaś blok stał się prawdziwym odkryciem, bo zabrzmiało 9 premier: „Milosierny Jezu” z „Requiem” E.-L. Webbera, duet Lucy i Hyde’a „Niebezpieczne gry” z musicalu F. Wildhorna „Jekyll i Hyde”, scena z opery „Dobro, które czyni zło” z rockowej opery J.-P. Pilota i O. Schultesa „Mozart”, „Piosenka Sportin’ Life’a” z musicalu D. Gershwina „Porgy i Bess”, piosenka „Wolność” do muzyki Al Bano i słów R. Power. A już kilka dni po świątecznym koncercie w teatrze odbyła się pierwsza premiera nowego sezonu. Maksym Bułhakow w teatrze, w foyer, wystawił spektakl „Teatr w kieszeni, czyli Wszystkie role zajęte” na
— Z Anatolijem Marczukiem zapoznał mnie mój wykładowca, zasłużony artysta plastyk Ukrainy Anatolij Burtowyj. Już po raz drugi przyjeżdżam na plener do Makarowa. Takie wyjazdy to wielka szkoła dla młodych artystów, możliwość rozmowy z doświadczonymi mistrzami. Na zakończenie organizator plenerum Anatolij Marczuk zaznaczył: „Tylko dzięki patriotyzmowi, miłości do ojczystej ziemi takie przedsięwzięcia są możliwe. A w Ołeksandrze Iwaszczence zadziwia i miło mnie zaskakuje to, że on, już nie piastując stanowiska Makarowskiego osiedlowego głowy, nadal nie muzykę W.-A. Mozarta”. Ta praca stała się odważnym twórczym eksperymentem teatru. Spektakl „Teatr w kieszeni, czyli Wszystkie role zajęte” otworzył nową stronę w twórczej biografii młodych aktorów Walentyna Kotenki (Kolas), Dmytra Szaraburyna (Buff, karaluch), Kyryła Baskowskiego (Edler, karaluch), Oleny Arbuzowej (madame Herz, Bastienna), Jany Tatarowej (mademoiselle Silberklang, Bastienna), Anatolija Pohrebnoho (Vogelsang, Bastien), Oksany Mirson (mademoiselle Vogelsang), zmusił do spojrzenia na tych wykonawców z innej strony. Ich bohaterowie są przedstawieni pomysłowo i nieoczekiwanie, w sposób wyrazisty dotykają aktualnych kwestii wpływu władzy i pieniędzy na uczucia i postępki ludzi. A jak zaznaczył reżyser spektaklu Maksym Bułhakow: „Jeśli w słowach czuć fałsz, to prawdy szukajcie w czynach!”
Na zdjęciu: Sceny ze spektaklu „Teatr w kieszeni, czyli Wszystkie role zajęte”
tylko moralnie wspierać przedsięwzięcia artystyczne, ale także pomaga finansowo”. A tych dni w Makarowskim Rejonowym Domu Kultury uroczyście otwarto wystawę zasłużonego artysty plastyka Ukrainy Anatolija Marczuka „Ziemia gwarzy z niebem”. Ta wystawa z powodzeniem była eksponowana w Kijowie, Czernihowie, Kanowie i Czerkasach. Potem jej drogi poprowadzą do Żytomierza, Lwowa, Połtawy, Równego, Odessy, Winnicy i innych miast Ukrainy.
Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO
Машинний переклад
W Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Operetki odbył się wielki galakoncert poświęcony otwarciu 83. sezonu teatralnego. W przeddzień koncertu kierownictwo teatru przeprowadziło spotkanie z przedstawicielami mediów. „Nowy sezon będzie nasycony, ciekawy i niezwykle aktywny. Na początku sezonu na małej scenie odbędzie się premiera spektaklu „Teatr w kieszeni, albo Wszystkie role zajęte” według Mozarta w reżyserii młodego reżysera Maksyma Bułhakowa. Dalej na głównej scenie wielka premiera — „Chanuma” Gii Kanczelego. Reżyseruje ją gruziński zespół. W lutym premiera poetyckiego spektaklu „Marusia Czuraj”, reżyser-inscenizator Serhij Pawluk z Chersonia. Na wiosnę zaplanowano wielki projekt „Skrzypek na dachu” Jerry'ego Bocka. W repertuarze Narodowej Operetki są koncerty tematyczne, gdzie zmienia się wypełnienie programu, corocznie pojawiają się premierowe numery muzyczne. Dobrą tradycją teatru stało się prowadzenie koncertów „Strauss w operetce”, „Wieczór musicalu”, „Koncert symfoniczny”, „Kinokoncert”. W tym sezonie planujemy wypuścić premierowe projekty koncertowe. Skalę i nasycone programy będą miały dwa wielkie międzynarodowe festiwale zainicjowane przez nasz teatr. W maju w Iwano-Frankiwsku będzie odbywać się „Carpathian space”, w ramach którego zaplanowano międzynarodowe forum edukatorów uczelni artystycznych. A w czerwcu odbędzie się nasz „O-fest”, międzynarodowy program artystyczny zostanie zaprezentowany szerokiemu gronu widzów w Narodowej Operetce Ukrainy, na Polu Śpiewaczym stolicy oraz w parku miasta Bucza. Będziemy prowadzić aktywną działalność wyjazdową. Najpierw wyruszamy ze spektaklami do Czernihowa i Czerniowiec. Na listopad zaplanowana jest wielka trasa koncertowa do Iwano-Frankiwska z programem trzech spektakli: „Hrabina Marica”, „Jarmark soroczyński”, „Truffaldino z Bergamo” oraz koncertu „Bravo operette”. Nasi artyści będą brać udział w festiwalu w Tbilisi. Wiosną odbędzie się projekt koncertowy na Litwie, zaplanowane są także wyjazdy na festiwale teatralne do Połtawy i Chersonia, tournée do Polski. A finałowy koncert nasz teatr przedstawi na Placu Troickim” — opowiedział dyrektor-kierownik artystyczny teatru, artysta ludowy Ukrainy Bohdan Strutyński. „Operetka to międzynarodowa sztuka, która jest zrozumiała na całym świecie. Wspierając Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki, robimy wielką rzecz, skierowaną na kształtowanie pozytywnego wizerunku Ukrainy. Musimy kształtować nową kulturę mecenatu, wspierając sztukę. Przecież sztuka musi występować jako główny przewodnik zmian w naszym społeczeństwie. Biznesmeni i artyści wspólnymi siłami mogą zmienić nasz kraj” — zaznaczył Hennadij Czyżykow, prezes Izby Przemysłowo-Handlowej Ukrainy, przewodniczący rady nadzorczej Międzynarodowego Funduszu Miłośników Operetki. W pierwszej części świątecznego koncertu zabrzmiało niemało numerów, które już dawno pokochała kijowska publiczność — duet Karoliny i Pelikana z operetki I. Kal-
Машинний переклад
Prace zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Marczuka przechowywane są w muzeach Ukrainy, USA, Kanady, Niemiec, Chin, Polski i innych krajów. Oprócz oryginalnego talentu artysta posiada wspaniałe zdolności organizacyjne. W swojej rodzinnej Kozyczance, w rejonie makarowskim na Kijowszczyźnie, twórca już od ćwierć wieku prowadzi plenery, na których gościło kilkuset artystów. Wśród gości byli zarówno twórcza młodzież, jak i mistrzowie pędzla ze światowym nazwiskiem. W 2003 roku z inicjatywy Anatolija Marczuka w Makarowie założono galerię obrazów, której artysta podarował 80 dzieł ukraińskich malarzy z własnych zbiorów. Dziś jej fundusze liczą ponad 200 obrazów i zaprezentowana jest twórczość prawie stu artystów. Ozdobą kolekcji są obrazy Anatolija Petrowycza, a także ludowych artystów Ukrainy Ołeny Kulczyckiej, Wasyla Łopaty, Wasyla Perewalśkiego, Andrija Czebykina, Heorhija Jakutowycza, Ołeksandra Hubariewa, Mykoły Kompancia, Witalija Mitczenki oraz wielu innych mistrzów. Stale odnawiana jest ekspozycja pod tytułem „Makarów i okolice”. Osiem lat temu Anatolij Marczuk wraz z makarowskim wójtem Ołeksandrem Iwaszczenkiem zapoczątkowali jeszcze jeden ogólnoukraiński plener, który odbywa się co roku na początku października, kiedy obchodzony jest dzień osady Makarów, a wszyscy artyści świętują Dzień Artysty. Najlepsze z prac stworzonych na plenerze artyści darują makarowskiej galerii obrazów. Przez wszystkie te lata O. Iwaszczenko, będąc już prywatnym przedsiębiorcą, do tej pory udziela pomocy organizacyjnej i sponsorskiej w przeprowadzaniu plenerów. W tym roku na dzień osady do Makarowa już tradycyjnie zjechali się artyści z różnych zakątków Ukrainy, aby z pędzlem w dłoni uczcić swoje święto zawodowe. Poprosiliśmy ich o podzielenie się wrażeniami z pleneru. Pyłyp Czornobrow, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, m. Czerniowce: — Często bywam na plenerach zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Właśnie wróciłem z Kaczaniwki, gdzie prowadziłem warsztaty dla młodych artystów. Z radością odpowiedziałem na zaproszenie Anatolija Marczuka, by odwiedzić Makarów. Łączy mnie z nim prawie trzydzieści lat twórczej przyjaźni. Przez ten czas wiele się od siebie nauczyliśmy. Dla Ukrainy taka galeria w centrum rejonowym to zjawisko unikalne. I została stworzona dzięki Anatolijowi Marczukowi. Dla mnie to zaszczyt podarować swoje najlepsze prace, stworzone podczas plenerów, makarowskiej galerii obrazów. Fedir Matejczuk, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, m. Iwano-Frankiwsk: — Tematyka mojej twórczości jest różna, a w ostatnich latach tworzę głównie pejzaże. Bardzo miłe wrażenie wywarł na mnie Makarów. Takie wyjazdy twórcze sprzyjają nowym znajomościom, odkrywasz dla siebie wiele nowego i ciekawego. Anatolij Marczuk to dobry organizator, wymagający i sprawiedliwy kierownik. Przyjechaliśmy tutaj pracować, jestem pewien, że nie będzie nam wstyd pokazać tego, co stworzymy tutaj przez dwa tygodnie. Dmytro Kudrin, student Narodowego Uniwersytetu Transportu, m. Kijów:
Машинний переклад
Anatolij ZBOROWSKI
Ołeksandr Kaniweć przeszedł drogę od szeregowego milicjanta do pracownika Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Obecnie przeszedł na emeryturę z wysługą lat. Ojciec kolekcjonera jest artystą z obwodu czerkaskiego, matka pasjonuje się haftem. Ołeksandr Wołodymyrowycz od dziecka uprawiał sport i zbierał znaczki. Brał udział w różnych ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystawach filatelistycznych, był nagradzany. W jego zbiorach znajdują się różne znaczki — o tematyce kozackiej i sportowej, z historii poczty i kolei na ziemiach Ukrainy. Znaczna część kolekcji poświęcona jest ukraińskiej kulturze oraz walce o Niepodległość Ukrainy. Kolekcjoner prowadzi również sztafety pocztowe. Pierwsze takie wydarzenie pod nazwą „Ukraina — Dzień Niepodległości” przeprowadził w 2008 roku. Wówczas wydano państwowe znaczki artystyczne, poświęcone 24 obwodom, Autonomicznej Republice Krymu, Kijowowi i Sewastopolowi. Pokazano je na bukletcie jako symbol integralności terytorialnej Ukrainy. Kaniweć odwiedził wszystkie obwody Ukrainy, gdzie dokonał kasacji znaczków na lokalnych urzędach pocztowych. Tak powstała ekspozycja. Podsumowaniem tej podróży było wciągnięcie Flagi Państwowej Ukrainy na Howerlę — najwyższy szczyt górski na Ukrainie. Kolejną była sztafeta „70 lat Karpackiej Ukrainy”, poświęcona historii Zakarpacia. Dalej — „225 lat miasta Symferopola” itd.
Ołeksandr Kaniweć przygotował objazdową wystawę filatelistyczną „Ostatnią drogą Kobziarza”, z którą odwiedził ponad siedemdziesiąt miejscowości od Petersburga do Kaniowa, co w pełni odpowiada trasie, którą wieziono ciało Tarasa Szewczenki na powtórny pochówek. Pocztowy marsz-requiem trwał od 8 do 22 maja 2011 roku, do 150. rocznicy powtórnego pochówku Kobziarza. W każdej miejscowości Ołeksandr Kaniweć dokonywał kasacji na specjalnie przygotowanych kopertach ze starannie dobranymi obrazami tematycznymi i znaczkami. Był jeszcze szereg sztafet pocztowych — „150 lat Kolei Ukraińskiej”, „Euro-2012” (taka wystawa filatelistyczna eksponowana jest w Muzeum Sportu na NSC „Olimpijski”), „Ziemia Czerkaska — serce Ukrainy”, „Wołyń w walce” (ekspozycja poświęcona walce wyzwoleńczej o Niepodległość Ukrainy na Wołyniu, historii republik Antonowieckiej, Kołkowskiej i Olewskiej, Poleskiej Siczy Tarasa Bulby-Borowcia).
W 2015 roku, w ciągu 63 dni, przeprowadzono przez wszystkie obwody Ukrainy, w tym w strefie ATO (Siewierodonieck i Słowiańsk) oraz na okupowanym Krymie, Ogólnoukraińską sztafetę pocztową „Ukraina — państwo kozackie”. Codziennie wysyłano korespondencję pocztową, odwiedzano także muzea i składano kwiaty pod pomnikami kozackiej sławy. Materiały zebrane podczas sztafety weszły w skład ekspozycji „Ukraina — państwo kozackie”.
Kolekcjoner doskonale rozumie znaczenie wiedzy historycznej dla rozwoju społeczeństwa. Mówi: „O swoją historię musimy walczyć sami, nikt nam nie podaruje nowej świadomości narodowej. Dopóki sami nie zrozumiemy, jak bardzo nasza historia jest związana ze współczesnością i ma mnóstwo analogii, nie będziemy w stanie jej prawdziwie przyswoić. Na przykład dla mnie jest oczywiste, że pierwsze bataliony ochotnicze, które stanęły w obronie Ukrainy podczas okupacji Donbasu — to historyczna analogia do UPA, która nie mając wielkich zasobów, wybrała drogę walki o Niepodległość nie dzięki, a wbrew. Gdyby nie te bataliony i ruchy wolontariackie, kto wie, czy w stolicy nie jeździłyby rosyjskie czołgi”.
Ołeksandr Kaniweć przeprowadził również sztafetę pocztową „70 lat UPA”. Podczas tego wydarzenia zebrano znaczki i koperty z wizerunkami poświęconymi heroicznej walce OUN i UPA.
W tym roku obchodzimy 100-lecie Rewolucji Ukraińskiej i 75 lat UPA. 14 października — dzień UPA. Ołeksandr Wołodymyrowycz podróżuje po miastach Ukrainy z dwoma działami swojej kolekcji — „Pierwsze znaczki Państwa Ukraińskiego 1918—1923 lat” i „75 lat UPA”. Ta ekspozycja była prezentowana w Irpieniu, Fastowie i Białej Cerkwi na Kijowszczyźnie.
Teraz Ołeksandr Kaniweć pracuje nad projektami „Republika Chołodnojarska” oraz „Historia Huculszczyzny”.
Ołeksandr Kaniweć na prezentacji wystawy w Muzeum w Irpieniu
Część ekspozycji „Pierwsze znaczki Państwa Ukraińskiego”
Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 1 8 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
na czasopisma w formie drukowanej
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło Mowczan. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Kolegium redakcyjne: Lubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczak. Do spraw produkcyjnych Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks). Zastępca redaktora naczelnego.
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Wydział kultury Eduard OWCHARENKO Wydział korekty Tetyana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninyh, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. powoływanie się na „Słowo Proświty” obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, Nakład ogólny w październiku — 15 200
Машинний переклад