Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №43 за 2005 рік

16 с. · 41 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 41 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nr 43 (316) 27 października – 2 listopada 2005 r.

Машинний переклад

CO JEST SPRAWĄ UKRAIŃCÓW?

Powstaje paradoksalna sytuacja — większość ludności, rdzenny etnos, mając własnych wybieralnych przedstawicieli i Prezydenta, zrodzonego Ukraińca, prosi państwo o ochronę praw konstytucyjnych, a zjednoczenie polityczne „Swoboda” tworzy ogólnoukraiński dokument „Program ochrony Ukraińców”. Ukraińcy to naród ukołysany: jest to normalny naturalny efekt po długiej kolonizacji, ale ratunek polega na przebudzeniu, nawet poprzez zadawanie bólu duszy — tak szybciej staniemy się działający. Światowa globalizacja może zastać nas we śnie i uczynić sterowalnymi choćby przez prymitywne technologie telewizyjne. Nasza odrębność jest naszą ochroną, obroną konkretnych interesów życiowych. Dlatego nie lubię tych, którzy wymyślili i nadużywają terminu „naród tytularny”, który „nadał nazwę państwu”. Prawie nie słychać: „Naród, który odpowiada za państwo i jakość życia na Ukrainie”. Zatem najpierw musi być wymaganie wobec siebie. Nie trzeba kłamać i podkłamywać rosyjskojęzycznym Ukraińcom, że w rzeczywistości są Ukraińcami. Za przedstawicieli etnosu w pełnym znaczeniu można uważać tych, którzy zawsze mówią po ukraińsku, stosując język obcy tylko do komunikacji ze światem, integracji w światowe środowisko konkurencyjne. Rosyjskojęzycznym Ukraińcom nie trzeba robić „tygodni języka ukraińskiego” czy słać książek z dobrotliwej diaspory — trzeba im dać poczucie przynależności do narodu, który nigdy nie pozwoli znieważać kogoś spośród siebie. Sekret ukraińskiej jedności nie tkwi w gromadzeniu tworów politycznych i bloków — tkwi ona w chrześcijańskim miłosierdziu wobec brata. Nasza wiara jest w codziennej modlitwie i działaniu: nie wyrzekaj się języka, pomóż bliźniemu! Kto się wyrzeka, musi też odczuwać potępienie większości Ukraińców, a jeśli wyrzeka się wybrany z narodu lub sługa narodu u władzy — jutro musi go zastąpić godny przedstawiciel. Naród jest wielki, szczególnie wielu jest Ukraińców — jest z kogo wybierać. Naród jest winny tylko w tym, że cierpi i nie tych wybiera do władzy, a elita — w przymykaniu oczu na błędy, w idealizowaniu samego narodu i braku systemu oceny położenia Ukrainy na polu światowych zmagań. Zbyt długo gadamy o idei narodowej w takich samych wyrażeniach, jak kiedyś o przyjaźni narodów. Potrzebujemy dobrego wzorca normalnego Ukraińca, który nie mówi o nacjonalizmie, nie broni się, a czuje się gospodarzem na swojej ziemi. Nie musimy być takimi w organizacjach — bądźmy takimi w życiu i nie dawajmy tego życia psuć nikomu. Jeśli każdy poczuje się Ukraińcem, nie będą nam potrzebne żadne programy ochrony Ukraińców: śmiesznie jest obserwować, jak większość ludności prosi mniejszą część o ochronę języka, kultury i swojej odrębności. Ale tak nas nauczono prosić o powietrze do oddychania, że mało kogo to dziwi... Biorę do ręki tekst „Programu ochrony Ukraińców”. Pierwszym punktem jest żądanie uznania ludobójstwa Ukraińców za zbrodnię przeciwko ludzkości. Ale bardziej aktualne jest uznanie tego przez samych Ukraińców. W odniesieniu do wielkiego głodu nie możemy postępować jak grzesznicy — wybaczyć, nie uświadomiwszy sobie i nie oceniwszy winnych według ich czynów. Status zbrodni przeciwko ludzkości nikogo nie boli, oprócz ofiar. Po co nam przede wszystkim międzynarodowe współczucie — formalne i chłodne? Drugim punktem jest żądanie rekompensat dla represjonowanych i ich rodzin nie mniejszych niż dla ofiar Holokaustu Żydów. A kto to zrobi? Władza, w której będzie dość Ukraińców. Uznanie żołnierzy UPA i przyznanie im ulg na równi ze wszystkimi uczestnikami wojny też jest możliwe tylko przy obecności u władzy równoważnej liczby Ukraińców, którzy rozumieliby ten problem nie w sposób uproszczony. Punkt dotyczący stworzenia „Instytutu katastrofy i heroizmu narodu ukraińskiego” brzmi tak upiornie, że po prostu strach. Przecież o katastrofie mówić nie można, żeby nie zapeszyć, a heroizm, tym bardziej masowy, to zwykłe pragnienie, by nie umrzeć w katastrofie, a przeżyć — to zaprzeczenie katastrofy. I znowu, nie warto kopiować Żydów, proponując wprowadzenie nagrody „Sprawiedliwy Ukrainy”. Chętnych, by zostać nim, będzie tak wielu, że nie starczy złota Połubotka, zwłaszcza dla fałszywych przyjaciół Ukraińców. Następny punkt — o reparacjach za szkody wyrządzone Ukraińcom przez Rosję jako spadkobierczynię ZSRR... Aby to osiągnąć, musi być odpowiednia liczba Ukraińców u władzy, którzy wezmą na siebie odpowiedzialność, by uczynić dla tego Ukrainę silną i wpływową. Co do zakazu ideologii komunistycznej jako ludobójczej, antyukraińskiej i takiej, która wyrządziła ogromną szkodę narodowi ukraińskiemu — wszystko nie jest takie proste, przecież zgodnie z Konstytucją żadna ideologia nie ma priorytetu. Zakazaną może być ta ideologia, a dokładniej siła polityczna, która otwarcie działa przeciwko Konstytucji, a jej kierownictwo znajduje się pod wpływem sił zewnętrznych, lobbując obce interesy ze szkodą dla gospodarki i dobrobytu obywateli. Wystarczy uważnie przestudiować działalność współczesnego kierownictwa kompartii i socpartii, innych podobnych partii, opartych na ideologii komunobolszewickiej, aby podpowiedzieć ministrowi sprawiedliwości argumenty dotyczące zaprzestania ich rejestracji. Najczęstszym niekonstytucyjnym działaniem jest stosowanie w polityce publicznej, w pracy organów wybieralnych i Rady Najwyższej języka innego niż państwowy. Następny punkt — lustracja, ale będzie on tylko deklaracją, jeśli u władzy będzie brakować Ukraińców, aby zrealizować to na poziomie ustawodawczym i w praktyce. Dalej — kwestia stworzenia narodowej przestrzeni informacyjnej. Dla jej realizacji trzeba mieć więcej Ukraińców w tej sferze i mówić narodowi, ile kosztują jego kieszeń rzekomo niewinne gry wokół ukraińskich mediów, jak to wpływa na to, że Ukraińcy z jakiegoś powodu w wyborach wybierają za mało Ukraińców i potem skarżą się: niechroniony język, kultura i odrębność. Ukraińcy nie znają swojego prawa i nie uświadamiają sobie obowiązku domagania się praw. Wśród masy organizacji społecznych i politycznych nie ma poważnej pracy nad propagowaniem prawnej samoobrony Ukraińców. Organizacje praw człowieka Ukrainy są gotowe bronić ekologii, psów, ofiar różnych klęsk i kogokolwiek, ale nie próbowały, nie umieją i prawdopodobnie nie są gotowe bronić prawomocnych praw Ukraińca. Wniosek jest jeden: Ukraińcy muszą znać prawo, mieć swoich prawników, uczynić skutecznymi swoje organizacje i mieć swoją organizację praw człowieka — w obronie praw Ukraińca. Praktycznie wszystkich punktów „Programu ochrony Ukraińców” i całej ochrony praw Ukraińców w ogóle nie da się zrealizować bez warunku, który z jakiegoś powodu został wysunięty na koniec: „Zapewnienie proporcjonalnej reprezentacji Ukraińców we wszystkich organach władzy”. To ostatnie jest organicznym obowiązkiem samych Ukraińców. Wszystkie ukraińskie problemy z językiem, kulturą i odrębnością rozwiązują się bardzo prosto: Ukraińcy muszą sami zadbać, aby ich najlepsi przedstawiciele byli u władzy, a także na kluczowych stanowiskach w społeczeństwie. Trzeba wybrać i wesprzeć ludzi zdolnych wziąć na siebie odpowiedzialność za państwo i jednocześnie za wolny rozwój ukraińskiej odrębności. Czas poczuć się większością i zadeklarować, że Ukraińcy na Ukrainie odpowiadają za państwo. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Str. 8. Ołeksandra Kowal o nowej ideologii książki. Str. 11. Donbas teatralny. Str. 13. ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 737 550 hrywien 48 kopiejek.

Машинний переклад

DWADZIEŚCIA CZTERY MILIARDY HRYWNI — I KROPKA?

PRYWATYZACJA. „Kryworizstal” wreszcie ponownie sprzedana. Z aukcji, która była transmitowana na cały kraj przez dwa kanały telewizyjne. Sprzedana za 24 miliardy 200 milionów hrywni. Zadziwiająco dobra cena, mimo że prognozowano gwałtowny spadek ofert od potencjalnych nabywców z powodu ostatnich wydarzeń w Radzie Najwyższej dotyczących przyszłej prywatyzacji „Kryworizstali”. Przypomnijmy, że w zeszłym tygodniu parlament, ni stąd, ni zowąd, zakazał prywatyzacji tego skandalicznie znanego przedsiębiorstwa, mimo już ogłoszonego nie tylko konkursu, ale i dnia aukcji oraz wpłaconych przez uczestników kaucji. Eksperci — zarówno politycy, jak i ekonomiści — nie wahali się z oceną tak niezrozumiałych działań deputowanych, kwalifikując to jako aktywność byłych właścicieli „Kryworizstali”, którym koniecznie trzeba było nie tylko odstraszyć możliwych inwestorów i obniżyć cenę przedsiębiorstwa, ale także stworzyć warunki do powrotu przedsiębiorstwa do ich własności, czy to przez pozwy sądowe, czy to przez system dopłat, na który bardzo liczyli. Starania konsorcjum Pińczuka i Achmetowa padły w Radzie Najwyższej na dobrze przygotowany grunt, ponieważ niezbędna większość deputowanych, nastawiona w ogóle przeciwko prywatyzacji takiego przedsiębiorstwa jak „Kryworizstal”, w sali sesyjnej zawsze była obecna. Inna sprawa, że pozostawione w państwowej własności przedsiębiorstwo, ze względu na negatywną sytuację gospodarczą i brak innych inwestorów, można by potem spokojnie ponownie przejąć. Przecież lobbując za przekazaniem „Kryworizstali” na własność państwa na tydzień przed ogłoszonym konkursem, zleceniodawcy takiej decyzji doskonale rozumieli, że jakakolwiek uchwała w tej sprawie podlegać będzie nieuchronnemu wetu Prezydenta. Bo po pierwsze, dziurę w budżecie, który zbudowano także na oczekiwanych zyskach z prywatyzacji, nie będzie już czym łatać, a wciągnięcia w długi przez zwrot uczestnikom aukcji kaucji w wysokości 3 miliardów nikt nie dopuści. A po drugie, przejrzyste rozwiązanie sytuacji z „Kryworizstalą” to jedna z przedwyborczych obietnic Wiktora Juszczenki. Więc stworzyć precedens z możliwym przyszłym ogłoszeniem nielegalności przeprowadzonej aukcji jego przeciwnicy odmówili. Mimo wszystko sprzedaż została przeprowadzona w obiecanym terminie. A cena, którą zapłacono za przedsiębiorstwo, prawie sześciokrotnie przewyższa tę cenę, za którą w czerwcu 2004 roku z łaski eksprezydenta Łeonida Kuczmy przedsiębiorstwo zostało „podarowane” Pińczukowi i Achmetowowi. Zatem, co by nie mówić, dwadzieścia miliardów hrywni zostaje w budżecie kraju, a programy socjalne, na które planowano przeznaczyć zysk z prywatyzacji, zostaną wykonane w całości. Można się cieszyć? Kropka, którą obiecywał Prezydent, wreszcie postawiona? Niestety, nie… Możliwości pozwów sądowych nikt nie odwołuje… Co prawda, zastępca przewodniczącego Funduszu Mienia Państwowego Dmytro Parfenenko na pytanie w tej sprawie oświadczył, że Fundusz Mienia Państwowego wraz z nowymi właścicielami przedsiębiorstwa będzie bronić legalności przeprowadzonej aukcji… Ale przyjemnego mało. Zatem teraz pozostaje skrupulatnie śledzić wypełnianie przez nowego właściciela wszystkich zobowiązań inwestycyjnych. A nie należą one do łatwych: nabywca musi zapewnić rozwój przedsiębiorstwa w kierunkach jego działalności produkcyjnej, zapewniając zwiększenie produkcji wyrobów końcowych o wysokim stopniu przetworzenia; zgodnie z warunkami działalności socjalnej inwestor w ciągu pięciu lat musi utrzymywać stan zatrudnienia personelu, finansować wszystkie obiekty socjalne, indeksować poziom wynagrodzeń i nie dopuszczać do zadłużenia. Właściciel musi również wykonywać liczne działania z zakresu ochrony przyrody i wykazywać poprawę warunków ekologicznych. A w okresie 2006—2015 lat wykonać duży program inwestycyjno-innowacyjny, który przewiduje pełną modernizację przedsiębiorstwa. I to jeszcze daleko nie wszystko… Czy „Mittal Steel” podoła wykonaniu takich warunków — pokaże czas… A póki co, zadowoleni z wyniku aukcji przedstawiciele władzy już planują prywatyzację nowego obiektu — Krzyworoskiego Górniczo-Wzbogaceniowego Kombinatu Rud Utlenionych. A jeszcze, mówią, w przyszłym roku Ukraina będzie prywatyzować „Ukrtelekom”. Będzie nie mniej ciekawie… Radmiła KORŻ. W poniedziałek Ukraina wreszcie dowiedziała się, czym jest prawdziwa prywatyzacja. Co myślą na ten temat nasi obywatele? Jurij, student: — To, że aukcja się odbyła, jest już pozytywne. Myślę, że gospodarze szybko zaprowadzą porządek w kombinacie. A pieniądze, które otrzymało państwo, można będzie wydać na podniesienie stypendiów i emerytur. Wałentyn, urzędnik: — Prywatyzacja kombinatu przez Pińczuka i Achmetowa była nielegalna. Zapłacili sześć razy mniej od jego realnej wartości! Prezydent spełnił swoją obietnicę i teraz nasi oligarchowie będą musieli rozstać się z różowymi marzeniami o „Kryworizstali”. Mam nadzieję, że otrzymane środki pójdą na poprawę warunków życia społecznie niechronionych Ukraińców. Wasyl Andrijowycz, emeryt: — Taki gigant jak „Kryworizstal” powinien był pozostać w państwowej własności! Jeśli wyprzedamy nasze bogactwa, coż zostanie Ukrainie? Zachodni przedsiębiorcy będą dbać tylko o własny zysk. Maryna, fryzjerka: — Osobiście nie mam nic przeciwko prywatyzacji. Ale po co angażować obcokrajowców? Jestem pewna, że Ukraińcy nie gorzej poradziliby sobie z „Kryworizstalą”, nie zapominając przy tym o interesach narodowych naszego państwa. Ołeksandr, przedsiębiorca: — Uzyskanie za kombinat 24 miliardów to bezsprzeczne zwycięstwo Ukrainy. Oznacza to, że zagraniczni inwestorzy nie boją się ryzyka i wysoko oceniają możliwości naszych strategicznych obiektów. Firma „Mittal Steel” będzie zainteresowana efektywną pracą kombinatu i będzie płacić podatki do naszego skarbca! Olha Petriwna, wykładowczyni: — Nie rozumiem ludzi, którzy występowali przeciwko prywatyzacji kombinatu. Jak pies ogrodnika: sami nie możemy sobie poradzić i w gospodarskie ręce nie oddajemy. Nowy właściciel zwolni znaczną część urzędników, a zwykli pracownicy „Kryworizstali” na tym tylko zyskają. Teraz będą otrzymywać pensję godną ich ciężkiej pracy. A Ukraina otrzymała znaczny wpływ do budżetu. Wypytywała Kateryna HREBIŃ. przemieszczać się”, co prawda, dość nieudolnie. Bo obywatele od samego początku nijak nie chcieli przemieszczać się w różnych kierunkach, a milicja interweniowała tylko wtedy, gdy już wybuchała bójka. Co było zarejestrowane na wideo... Więc choć oskarżenia o siłowe metody przeciwko opozycji Łucenko zniwelował, za to na pytanie dotyczące skuteczności i profesjonalizmu wojsk wewnętrznych tak odpowiedzieć nie zdołał. Szef Służby Bezpieczeństwa Ukrainy Ihor Dryżczany z wysokości wszechwiedzy SBU w swoim sprawozdaniu zauważył, że oni, jakoby, ostrzegali o możliwości konfliktu. Ale pytanie od deputowanych: dlaczego na tym ostrzeżeniu wszystko się zakończyło — tak i zawisło w powietrzu. Za to szef SBU ostrzegł wszystkich obecnych, że nas jeszcze oczekuje 7 listopada i 21 listopada — rocznice dwóch rewolucji, które mogą wywołać jeszcze nie takie czysto ideologiczne konflikty. A biorąc pod uwagę przedwyborczą atmosferę, wątpić w to nie trzeba. Zastępcę zaś prokuratora generalnego W. Prysiażniuka nade wszystko niepokoiło pytanie o potrzebę pilnego przyjęcia ustawy dotyczącej profilaktyki przestępczości. O co kilkakrotnie prosił deputowanych. Odnośnie zaś wydarzeń 15 października ograniczył się do frazy: „Śledztwo trwa...”. Ogólnie rzecz biorąc, raporty „siłowików” optymizmu nie dodały. Może nasze organy ścigania i zapewnią prawo obywatela do swobodnego przemieszczania się, gdzie chce, ale wyraźnie nie zapewnią prawa do nieotrzymania od innego obywatela jakimś plakatem czy drzewcem od flagi w głowę... Radmiła KORŻ

Машинний переклад

BUDŻETOWA EPOPEJA. CZĘŚĆ PIERWSZA

EKONOMIA Projekt budżetu kraju na 2006 rok nie spodobał się nikomu. Pozostaje pytanie: czy podobał się on jego twórcom — rządowi Julii Tymoszenko? I z jakim sercem to dzieło podpisywał nowy Premier Jurij Jechanurow, przedkładając je pod rozpatrzenie Rady Najwyższej Ukrainy? Przedłożył dlatego, że nieprzedłożenie w terminie projektu budżetu jest niemożliwe? Przed przedłożeniem zawczasu poinformowani eksperci mówili, że Ukraina otrzyma jeszcze jeden budżet na wzór lat 2004—2005. Teraz już wszyscy, jednym głosem, mówią, że gorszego budżetu nie było przez cały czas niepodległości państwa, nawet w ciężkich latach dziewięćdziesiątych. 21 października, w dniu, w którym deputowani ludowi powinni byli zatwierdzić lub nie zatwierdzić budżet w pierwszym czytaniu, pod Radą Najwyższą Ukrainy zebrał się liczny wiec. Wśród protestujących zauważono górników i pracowników oświaty, przedstawicieli Ogólnoukraińskiego zrzeszenia społecznego „Ochrona dzieci wojny”, Narodowego forum związków zawodowych Ukrainy, różnych partii politycznych — zarówno solidnych, parlamentarnych, jak i małych… Wszyscy oni w taki czy inny sposób wyrażali swoje niezadowolenie z przyszłego budżetu, zwłaszcza z jego części socjalnej, i żądali od parlamentarzystów, aby w żadnym wypadku nie zatwierdzali projektu w pierwszym czytaniu. Zresztą, w sali sesyjnej panowało takie samo niezadowolenie. Wywołały je zarówno artykuły wydatków budżetu na programy socjalne (spiker Wołodymyr Łytwyn, na przykład, otwarcie wyraził swoje poparcie dla stanowiska OZS „Ochrona dzieci wojny” w związku z ich oburzeniem faktem, że rząd faktycznie wstrzymał wejście w życie od 1 stycznia 2006 roku Ustawy o ulgach socjalnych dla „dzieci wojny”, czyli tych obywateli, którzy urodzili się lub byli niepełnoletni w okresie II wojny światowej), jak i artykuły wydatków na rozwój gospodarki. Nie pomogło w sytuacji nawet to, że od momentu przedłożenia projektu budżetu został on dopracowany w komisji branżowej Rady Najwyższej. Zatem faktycznie do zatwierdzenia proponowano dwa warianty głównego dokumentu finansowego kraju. Jednak nawet dopracowany w Komisji projekt nie sprawiał należytego wrażenia. Przedstawiciele ukraińskich związków zawodowych, którzy uzyskali tego dnia spotkanie z kierownictwem Rady Najwyższej, nazwali ten projekt „budżetem niedożywienia”, tym samym wyrażając swój punkt widzenia w dyskusji dotyczącej „budżetu przejadania” czy „budżetu rozwoju”. Według słów przewodniczącego Narodowego forum związków zawodowych Ukrainy Myrosława Jakibczuka, rząd obłudnie deklaruje zwiększenie wydatków na wypłaty socjalne, a przy tym nie jest w stanie zapewnić ich finansowania. Ponadto, zdaniem związków zawodowych, rząd przy przygotowywaniu projektu świadomie poszedł na celowe sfałszowanie wysokości minimum socjalnego. Ministrowie nie uwzględnili nowych realiów — wzrostu cen produktów żywnościowych, inflacji, które zaistniały za czasów ich rządów. Wysokość płacy minimalnej, przewidzianej w tym dokumencie, nie odpowiada nie tylko normom Konstytucji i Ustawy o państwowych gwarancjach socjalnych, ale także postanowieniom Głównych kierunków polityki budżetowej na 2006 rok, które, nawiasem mówiąc, zostały już uchwalone przez parlament. Zatem projekt budżetu tym razem nie został zatwierdzony. Powtórne pierwsze czytanie odbędzie się 1 listopada. Ale co robić w danej sytuacji, mało kto powie… Zdjęcie Ołeksandra Hałaty Komentarz p.o. przewodniczącej Komisji Rady Najwyższej ds. wykonania budżetu Ludmyły SUPRUN: „Rozpatrzenie Ustawy o Budżecie państwowym, przedłożonej przez rząd na 2006 rok, odbywa się w niezwykle trudnej sytuacji politycznej i gospodarczej. Ale dzisiaj musimy krytycznie ocenić dokument, od przyjęcia którego zależy rozwój gospodarki i życie ukraińskich obywateli w przyszłym roku. Komisja ds. budżetu zaangażowała do pracy wszystkie lokalne organy samorządu, ekspertów. Jednocześnie opracowano około 4 tysięcy propozycji. Ale większość złożonych propozycji przewiduje zwiększenie wydatków budżetu bez zapewnienia realnych źródeł jego napełnienia. Proponujemy przejrzeć makrowskaźniki i przestać ingerować w ustawy podatkowe Ukrainy. Dzisiaj musimy robić wszystko, aby zaczęła działać gospodarka, a nie zwiększać obciążenie podatkowe, udając, że je obniżamy. Przecież obecnie faktycznie podcięte są przemysł samochodowy, stoczniowy, lotniczy — ponieważ nałożono na nie to, czego nie są w stanie płacić. A to z kolei prowadzi do ograniczenia działalności takich przedsiębiorstw i utraty miejsc pracy. A zatem utraty dochodów Budżetu państwa. Jedynie przyjęcie wypaczonej ustawy dotyczącej wwozu produktów naftowych faktycznie jednym ruchem zatrzymało trzy ogromne ukraińskie przedsiębiorstwa: rafinerie Iwano-Frankiwska, Chersonia i obwodu odeskiego. I straty budżetu tutaj mierzy się już miliardami. Proponujemy obniżenie bazy podatkowej z jednoczesnym jej rozszerzeniem, likwidację szarych schematów wypłaty pensji, zniesienie podatku od wartości dodanej przy wprowadzaniu inwestycji w gospodarkę. Również nasze propozycje dotyczą nie tylko formowania części dochodowej, ale i rozpatrzenia kwestii dotyczących deficytu Budżetu państwa. Dzisiaj norma deficytu budżetowego w Europie wynosi około 3%. Niemcy mają deficyt na poziomie 9%. Te kraje idą taką drogą, ponieważ są pewne, że inwestując pieniądze w rozwój, kraj otrzymuje długoterminowe źródło finansowania dla następnego budżetu. Nasza propozycja — zatwierdzić programy rozwoju państwowego, gospodarczego i socjalnego w przekroju gałęzi gospodarki. Bez dodatkowych nakładów nigdy nie będziemy mieli gospodarki, która się rozwija…” Olesia ŻYWCZUK

Машинний переклад

PROWOKACJA, BEZRADNOŚĆ, BEZKULTURA?

Kto jest winien? Co robić? Odpowiedzi na te już klasyczne pytania domagali się posłowie podczas sprawozdania kierowników organów ochrony porządku prawnego w sprawie wydarzeń, które miały miejsce w Kijowie 15 października. Minister spraw wewnętrznych Jurij Łucenko w swoim wystąpieniu był powściągliwy, nie wystawiał ostrych ocen, zauważył jednak, że „niestety prowokatorzy byli z jednej i z drugiej strony”, a całą winę zrzucił na liderów ideowych przeciwników, którzy, jak mówił, „zademonstrowali polityczny brak kultury”. Co prawda, to prawda, od Natalii Witrenko nie można oczekiwać szczególnej kultury. Niektóre sformułowania w sprawozdaniu Łucenki wskazywały też na to, że pierwsi zaczęli właśnie „lewicowcy”. A to, że „gorące głowy” po stronie ideowych przeciwników, na przykład chłopcy z UNSO, zareagują adekwatnie, prawdopodobnie nikt by nie zakwestionował. Ale ogólnie minister spraw wewnętrznych, jak się wydaje, najlepiej przygotował się na prowokacje ze strony nowej opozycji, gotowej oskarżać nową władzę o „kuczmizm”, czyli stosowanie metod siłowego tłumienia demonstracji. Nawet nagranie wideo z wydarzeń udostępnił, najwyraźniej nie po to, aby posłowie jeszcze raz mogli przyjrzeć się walkom ulicznym, lecz po to, aby wszyscy przekonali się, że milicja nikogo „nie biła i nie rozpędzała”, o co najpierw oskarżyli Łucenkę komuniści, a potem także inni „opozycjoniści”. Rzeczywiście, milicja nikogo nie biła i nie rozpędzała, lecz tylko, jak określił to Jurij Łucenko, „zapewniała każdemu obywatelowi prawo do swobodnie

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Оригінал українською · переклад оновлюється

шою стає політична ситуація. Є підстави припускати, що напруга стимулюється антиукраїнськими силами як у самій Україні, так і за її межами. Давня цинічна засада в політиці “Поділяй і владарюй” повністю виявляється в українській передвиборній атмосфері. То збунтувалася харківська обласна організація Соцпартії, виступивши проти центрального керівництва. То розкололася навпіл Трудова партія України. На грані розколу опинилася партія “Реформи і порядок” Пинзеника. Назріває розкол у Кримській організації Української народної партії Юрія Костенка. Нарешті, відбулося зґвалтування “Собору”. Власне, усі названі партії, крім трудовиків, були союзниками Віктора Ющенка під час президентських перегонів. І в цьому легко простежується послідовність: розколювати, а отже, ослаблювати саме національно-демократичні сили, не дати їм влитися в новий пропрезидентський передвиборчий блок під час парламентської кампанії. І ще одна послідовність: чомусь майже в усіх названих негарних справах більшою чи меншою мірою відчувається рука прихильників Юлії Тимошенко. Ось факти. У партії “Реформи і порядок” заварив кашу під назвою “приєднання до БЮТу” екс-віце-прем’єр Микола Томенко. У Кримському розколі, який уже назрів, замішаний, за повідомленнями преси, керівник тамтешнього виборчого штабу Юлії Тимошенко Андрій Сенченко. Кадровий переворот у “Соборі” зініціювали також члени фракції БЮТ у парламенті. А напередодні з’їзду соборян інший представник штабу Юлії Тимошенко заявив у Львові, що “Батьківщина” зможе блокуватися із “Собором” лише за умови, що головою буде не Матвієнко, — безпардонне втручання у внутрішні справи іншої партії, чи не так? І це після численних заяв Юлії Тимошенко, що вона не воюватиме з Ющенком, а йтиме паралельним із ним курсом… Як бачимо, політичні пристрасті все більше розпалюються з кожним днем, який наближає країну до парламентських виборів. Однак це ще тільки квіточки. Ягідки попереду. Схоже, без звичного вже бруду і наруги вибори не обійдуться. Шкода… z z Віталій КАРПЕНКО Прес-служба УРП “Собор” ні леґітимного керівництва партії, підтримуваного абсолютною більшістю партійних організацій, перебувають печатка і реєстраційні документи партії. Центральна Рада звільнила Л. Стасів від обов’язків редактора партійної газети “Самостійна Україна”. Ці обов’язки тимчасово покладено на П. Тарасюка, який раніше виконував обов’язки заступника редактора газети. Було ухвалено також звернутися до суду на дії осіб, які надвечір 22 жовтня спробували захопити офіс партії. Насамкінець Центральна Рада підтвердила відданість партії ідеї творення потужної коаліції патріотичних національно-демократичних сил на березневих виборах 2006 року. Рада доручила голові партії А. Матвієнку та новообраному Центральному проводові партії провести переговори з керівництвом партії ВО “Батьківщина”, НРУ, УНП, інших національно-демократичних партій із метою творення такої коаліції.

JAK GWAŁCILI „SOBOR”

NOTATKI NAOCZNEGO ŚWIADKA Ale zjazd został zerwany. Grupa osób, które nie miały żadnego związku z partią, rano weszła do Domu Architekta i kontrolowała wejście do niego, uniemożliwiając nie wiadomo na jakiej podstawie poszczególnym delegatom i zaproszonym gościom przejście do sali. Z naruszeniem Statutu grupa kierowniczych członków w statusie deputowanych ludowych z ramienia partii oraz zastępców przewodniczącego partii samowolnie zajęła miejsca w prezydium. Przewodniczącego partii Anatolija Matwijenkę ci jego dawni zwolennicy próbowali siłą nie wpuścić na scenę. Choć wszedł, nie pozwolono mu otworzyć zjazdu, jak to przewiduje statut partyjny. Trybuna była zablokowana, samozwańców w prezydium — a byli to zastępcy Matwijenki oraz deputowani — trzymając się za ręce, ochraniali ich zwolennicy. Mikrofony ktoś wyłączył, ale „puczyści” jakby specjalnie na tę okazję mieli megafon, za pomocą którego próbowali przekrzyczeć salę. A sala podzieliła się na dwie części: zwolenników Matwijenki i jego przeciwników. Obie strony nie chciały ani widzieć, ani słyszeć siebie nawzajem. Hałas, okrzyki „Hańba!”, skandowanie nazwisk głównych pretendentów do przywództwa w partii nie pozwalały cywilizowanie omówić konfliktowej sytuacji i dojść do wyważonej decyzji. URP „Sobor” — jedna z najstarszych partii niepodległej Ukrainy. Obecna jej nazwa powstała, gdy Ukraińska Partia Ludowa „Sobor”, stworzona pod koniec 1999 roku na bazie organizacji społecznej „Otwarta polityka” oraz członków Ukraińskiej Partii „Jedność”, która powstała z inicjatywy redakcji gazety „Wieczorny Kijów”, połączyła się z Ukraińską Partią Republikańską. Był to bardzo postępowy krok na tle ówczesnego rozdrobnienia ukraińskiego politycznego środowiska: liderom tych sił wystarczyło zdrowego rozsądku, by stanąć pod sztandarem jedności. Przewodniczący republikanów Łewko Łukjanenko mądrze ustąpił przywództwa w nowo utworzonej strukturze młodemu i energicznemu soborowcowi Anatolijowi Matwijence; jego samego wybrano przewodniczącym Rady Starszych partii — struktury zasadniczo nowej i demokratycznej. Nowa partia stała się spadkobierczynią rodowodu Ukraińskiej Partii Republikańskiej, która wyszła z łona Ukraińskiej Grupy Helsińskiej i została założona wiosną 1990 roku. Była to pierwsza partia polityczna, która powstała jeszcze za czasów radzieckich. Obecnie partia liczy ponad 40 tysięcy członków. Sześć lat w „Soborze” panował spokój. Przyłączywszy się do bloku Julii Tymoszenko, partia otrzymała w wyborach 4 mandaty do parlamentu: przypadły one Anatolijowi Matwijence, Łewkowi Łukjanence, Hryhorijowi Omelczence oraz akademikowi Kostiantynowi Sytnykowi. Sześć lat najbliższe otoczenie Matwijenki kadziło swojemu przywódcy, jeśli nie liczyć zwykłych w środowiskach partyjnych pewnych tarć roboczych. I nagle ci, którzy nazywali siebie nawzajem i swojego lidera braćmi, stali się nieprzejednanymi jeśli nie wrogami, to przynajmniej przeciwnikami. Ton nadawali posiadacze mandatów i ich poplecznicy, którzy, gdzie tylko mogli, próbowali obarczyć swojego lidera wszelkimi winami… Co się stało, skąd tyle nienawiści, braku kultury, niecywilizowanego zachowania? Źródeł tego wewnątrzpartyjnego konfliktu należy szukać w środowisku Julii Tymoszenko. Po dymisji ze stanowiska premiera pozostało jej kierować jedynie swoją partią „Batkiwszczyna” oraz frakcją w Radzie Najwyższej, która ilościowo zwiększyła się mniej więcej dwukrotnie po zwycięstwie Pomarańczowej Rewolucji kosztem zbiegów z innych, dalekich ideowo, ale potrzebnych dla głosów frakcji. Wśród tych zbiegów nie brakowało oligarchów, co zmusiło zdecydowanego i impulsywnego deputowanego Stepana Chmarę z powodów moralnych do opuszczenia tej frakcji. Podczas głosowania za Jechanurowem na stanowisko premiera, J. Tymoszenko wydała polecenie frakcji, by nie popierać jego kandydatury. Przewodniczący URP „Sobor” A. Matwijenko, który w tym czasie był premierem Autonomii Krymskiej, zwrócił się do swoich partyjnych kolegów posiadających mandaty z prośbą o zagłosowanie „za”, aby wesprzeć Prezydenta i nie dać możliwości jeszcze bardziej zdestabilizować i tak już chwiejnej sytuacji w kraju. Zobaczywszy, że jego prośba nie znajduje odzewu, Matwijenko zagroził, że w razie nieposłuszeństwa poda się do dymisji ze stanowiska przewodniczącego partii i zakończy swoje członkostwo w „Soborze”. Argumenty Julii Tymoszenko (a były one, jak widać, nie tyle ideologiczne, co merkantylne) okazały się ważniejsze niż namowy partyjnego lidera i „brata”. Partyjna grupa soborowców podporządkowała się nie swojemu partyjnemu kierownikowi, a liderowi frakcji BJuT. Matwijenko był wyraźnie zszokowany tą, w jego opinii i w opinii wielu narodowych patriotów, zdradą ukraińskich interesów i w emocjonalnym porywie, tak jak obiecywał, napisał oświadczenie o złożeniu obowiązków przewodniczącego oraz wyjściu z partii. Kierownictwo „Soboru”, przede wszystkim zastępcy przewodniczącego, przyjęli oświadczenie lidera do wiadomości i w ten sposób postanowili się go pozbyć. Przecież Matwijenko nie zgodził się tak jednoznacznie i od razu przyłączyć do bloku J. Tymoszenko, poświęcając pozycję ideologiczną. Bardziej skłaniał się ku stworzeniu jednolitego prawego bloku, który aktywnie odzwierciedlałby ukraińskie interesy, choć nie odrzucał możliwości negocjacji z innymi blokami, w tym także Julii Tymoszenko. Posiadaczom mandatów i tym, którym, najwyraźniej, również dano nadzieję liczenia na mandaty, skądinąd bardzo iluzoryczne na dzień dzisiejszy, taki obrót sprawy nie odpowiadał. Znając autorytet Matwijenki w partii, zaczęli wyjaśniać partyjnym kolegom, że ten teraz nie ma żadnego związku z „Soborem”, ponieważ nie jest nie tylko przewodniczącym, ale nawet członkiem partii. Jednak na posiedzeniu Rady Centralnej — najwyższego organu partyjnego między zjazdami — po długich debatach jej uczestnicy nalegali, aby Matwijenko wycofał swoje oświadczenie i przytłaczającą większością głosów pozostawili go przewodniczącym partii do czasu decyzji zjazdu. Przegrawszy w debacie, posiadacze mandatów zajęli się działalnością rozłamową. Przekonywali partyjnych kolegów, gdzie tylko mogli, że decyzja Rady Centralnej jest rzekomo nielegalna — nawiasem mówiąc, obradom przewodniczył ich partyjny kolega i zastępca przewodniczącego URP „Sobór” Serhij Szewczuk, który, trzeba oddać mu sprawiedliwość, prowadził posiedzenie dość demokratycznie i przestrzegał wszystkich norm proceduralnych. A na cztery dni przed zjazdem ogłosili utworzenie wewnątrzpartyjnej frakcji „Soborna Batkiwszczyna”, otwarcie dążąc do rozłamu. Niestety, w tej dalekiej od uczciwości walce wykorzystano dobre imię Łewka Łukjanenki, znanego bojownika o niepodległość Ukrainy i wieloletniego więźnia politycznego. Trudno powiedzieć, dlaczego przewodniczący Rady Starszych partii poparł buntowników, wykorzystując swój autorytet do wywierania nacisku także na członków Rady Starszych, aby przeforsować potrzebne decyzje. Jako człowiek o wysokiej moralności powinien był zachować bezstronność i stać ponad partyjnymi kłótniami. Tym bardziej, że i mandat poselski dla niego w jego wieku i pozycji społecznej, jak sam przyznawał, zdaje się nie ważyć tak wiele, jak dla innych. Jednak stało się to, co się stało. Buntownicy wiedzieli, że zjazd nikogo z nich nie zastąpi Matwijenką, dlatego, aby przejąć kierownictwo w partii, wybrali na swoistego konia trojańskiego człowieka-symbol, Łewka Łukjanenkę. Zgodził się. Nie chce się przypuszczać, że Łewkowi Hryhorowyczowi zachciało się znów pokierować republikanami. Nie chce się, tym bardziej, podejrzewać go o osobiste interesy merkantylne. Wygląda na to, że koledzy zdołali go przekonać, iż jest jedynym wybawcą partii i musi wypełnić tę swoją szlachetną misję. Cóż, nawet w mądrym wieku ludzie mogą robić błędne kroki… Na zjeździe zwaśnione strony nie zdołały się porozumieć. Namiętności wybuchały zarówno na sali, jak i w kuluarach. Zamiast argumentów rozbrzmiewały oskarżenia. Matwijence wypomniano, że kiedyś kierował Komsomołem (ale przecież większość obecnych nie ominęła ta komsomolska czara: czasy były takie). I że rzekomo poparł pucz tak zwanego GKCzP w 1991 roku (co absolutnie nie odpowiada rzeczywistości). Łukjanence przypomniano, że po raz trzeci rozbija Partię Republikańską (rzeczywiście, także wcześniej, za przywództwa Łukjanenki, dochodziło do rozłamów, ale czy tylko on jeden jest temu winny?). Skończyło się na tym, że duża grupa delegatów (ponad 70 osób) opuściła salę. Wśród nich było 16 z 27 przewodniczących organizacji terytorialnych partii oraz 36 z 67 członków Rady Centralnej. Mając kworum, Rada pod przewodnictwem A. Matwijenki przeprowadziła posiedzenie. Przyjęto tu oświadczenie o tym, że zebranie, nazwane przez grupę partyjnych buntowników XV zjazdem partii, jest nieważne ze względu na liczne naruszenia norm Statutu partyjnego i etyki, a także obowiązującego ustawodawstwa. O nielegalności zebrania postanowiono powiadomić Ministerstwo Sprawiedliwości. Zgodnie ze Statutem partii wygaszono pełnomocnictwa Zarządu Centralnego oraz zastępców przewodniczącego partii, odpowiednio wybrano nowy skład zarządu. Rada Centralna potwierdziła oddanie partii idei tworzenia potężnej koalicji patriotycznych narodowo-demokratycznych sił na marcowe wybory w 2006 roku. Przewodniczącemu partii oraz nowo wybranemu Zarządowi Centralnemu partii zlecono przeprowadzenie negocjacji z kierownictwem partii „Batkiwszczyna”, NRU, UNP oraz innych sił narodowo-demokratycznych w celu stworzenia takiej koalicji. Tymczasem zwolennicy blokowania z BJuT przeprowadzili przerejestrowanie delegatów zjazdu i kontynuowali pracę. Podjęto decyzję o mianowaniu Łewka Łukjanenki pełniącym obowiązki przewodniczącego UNP „Sobór” oraz o rozpoczęciu negocjacji z Blokiem Julii Tymoszenko w sprawie przyłączenia. A zakończyli na tym, że pod osłoną mandatów poselskich zwolennicy Łukjanenki wyważyli drzwi biura partyjnego przy ul. Łaboratornej i zajęli pomieszczenie. To, co się stało, osłabiło URP „Sobór”. Teraz, zamiast przygotowywać się do wyborów, partyjni wodzowie zajmą się wojną prawną i sądowymi przepychankami. Możliwość blokowania z innymi siłami stała się niezwykle skomplikowana: trudno blokować się z partiami-połówkami, tym bardziej, że ich status prawny jest teraz wątpliwy. Takie są niewesołe ukraińskie realia. Im bliżej wyborów, tym bardziej palące. CO BYŁO DALEJ? Polityczna wrzawa, która wybuchła obecnie na Ukrainie, przypomina, że następne wybory parlamentarne depczą po piętach tym siłom politycznym, które pragną wiosną przyszłego roku dostać się do Rady Najwyższej. Tylko w minioną sobotę zwołano siedem zjazdów partyjnych. Wśród nich także XV zjazd Ukraińskiej Partii Republikańskiej „Sobór”, który miał rozwiązać sprzeczności, jakie pojawiły się w środowisku partyjnym w ciągu ostatnich tygodni, i określić miejsce partii w następnych wyborach parlamentarnych.

Машинний переклад

PRACOWAĆ LEGITYMNIE

Rada Centralna, działając zgodnie ze Statutem partii, zakończyła pełnomocnictwa Centralnego Zarządu oraz zastępców przewodniczącego partii, wybranych 12 lutego tego roku. Nowymi zastępcami przewodniczącego URP „Sobor” A. Matwijenki zostali wybrani O. Bondar, M. Striecha i M. Jakowyna. W skład Centralnego Zarządu partii, oprócz przewodniczącego i jego zastępców, weszli również znani politycy, działacze społeczni i naukowcy: M. Baland'juk, S. Bereźenko, O. Hudyma, O. Kobiec, J. Kozaczok, akademik S. Komisarenko, A. Pohribnyj. Nowym kierownikiem grupy parlamentarnej URP „Sobor” zatwierdzono akademika K. Sytnyka. Rada Centralna podkreśliła: statutowe pełnomocnictwo reprezentowania partii ma wyłącznie jej legitymnie wybrany przewodniczący A. Matwijenko oraz Centralny Zarząd, wybrany na posiedzeniu Rady Centralnej 22 października tego roku. W rozporządzen-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

la. Wybitnemu historykowi poświęcił kilka publikacji, w szczególności na łamach „Prawdy” opublikował ważny list M. Kostomarowa do kijowskich studentów z 1863 roku. M. Komarow stanowczo zaprzeczał rozpowszechnionemu twierdzeniu, jakoby M. Kostomarow negował przydatność języka ukraińskiego dla „wysokiej” literatury. Kilka artykułów M. Komarowa w galicyjskich wydawnictwach miało szczególnie pryncypialny charakter i stanowi ważne źródło badania jego światopoglądu. W artykule „Kto jest naprawdę winien i gdzie nasza praca?” (1889 r.), który A. Krymski nie bezpodstawnie porównywał z „Dziwacznymi myślami” M. Drahomanowa, M. Komarow jako jeden z pierwszych zdecydowanie wypowiedział się przeciwko pesymizmowi wobec dalszego rozwoju ukraińskiego ruchu narodowego, widząc wyjście w rozwijaniu aktywnej pracy w Galicji. „Cokolwiek by się nie stało, prędzej czy później, a cała nasza praca nie zginie na marne dla Ukrainy i kiedyś wróci do nas i przyda nam się, tak jak Galicji przydały się pierwsze literackie przedsięwzięcia na Ukrainie. Galicja to nasz znicz, tam też lśni całą duszą” – podkreślał odeski publicysta. W odpowiedzi rosyjskiemu uczonemu A. Pypinowi na jego recenzję pracy O. Ogonowskiego „Historia literatury ruskiej” M. Komarow pokazał, że rosyjski liberał w kwestii ukraińskiej zawsze pozostanie rusyfikatorem. Szczególnie należy zatrzymać się przy artykułach M. Komarowa, w których charakteryzował odeskie życie społeczne i kulturalne pod kątem jego wpływu na ukraińskość („Wieści z Odessy”), gdyż artykuły te do tej pory nie zostały wzięte pod uwagę przez badaczy. M. Komarow nie występował wyłącznie w roli zewnętrznego korespondenta. Na konkretnych przykładach odeskiej rzeczywistości pokazywał zgniliznę rosyjskiego życia społeczno-politycznego, daremność nadziei na współczucie dla ukraińskiego ruchu narodowego ze strony rosyjskich liberałów, których obawa przed przejawami ukraińskiej świadomości często wykraczała poza granice zdrowego rozsądku. W tych artykułach wyczuwa się szczególny polemiczny zapał.

Машинний переклад

TRAMWAJ UKRAINY, czyli O DZIEDZICTWIE, KTÓRE WYBIERAMY

NARÓD I PAŃSTWO Współczesna Ukraina przypomina surrealistyczny obraz S. Dalego, gdzie przeplatają się różnorodne, czasem niekompatybilne zjawiska, fantazje z rzeczywistością. W tym państwie przedstawiciel ukraińskiego etnosu nie może w pełni zrealizować swoich praw narodowych do słuchania i czytania po ukraińsku. Działania separatystyczne określane są jako opozycyjne, ukrainofobiczne są przez odpowiednie organy puszczane mimo uszu, a często pochodzą od samych urzędników. Dlatego nie trzeba się dziwić, że we współczesnej Ukrainie panuje całkowity chaos w traktowaniu własnej przeszłości. Nie chodzi o naukę, gdzie dyskusje są bardzo pożyteczne, a o politykę państwową dotyczącą honorowania bohaterów ukraińskiej historii, a w jej nurcie stawiania pomników, znaków pamięci, obchodzenia dat pamiętnych, czyli wszystkiego tego, co kształtuje ideologię szerokich kręgów społeczeństwa. Ignorowanie zasady rozróżniania „postaci historycznej dla nauki” i „postaci historycznej dla honorowania” prowadzi do rozmycia pojęcia ukraińskiej idei narodowej, zakłada fundamenty dla działalności ukrainofobów. Wyraźne ignorowanie tej zasady widzimy we Wschodniej i Południowej Ukrainie. Tutaj do dziś za najbardziej szanownych ludzi w historii Krymu, Odessy, Doniecczyzny uważa się działaczy imperialnych i radzieckich. Za godnych przodków współczesnych Ukraińców uważa się ich według zasady — „żył tutaj”, „zbudował tutaj” itd. Skrajnym przejawem tej tendencji jest honorowanie jawnych ukrainożerców pod pretekstem, że „nie można niczego wykreślać z historii”. Zastąpienie radzieckich nazw odeskich ulic imperialnymi nie wywołało wielkiego oburzenia, kiedy zaś doszło do nadania jednej z ulic nazwy na cześć R. Szuchewycza, negatywna reakcja ze strony rosyjsko-centrycznego establishmentu była jednomyślna. Jedna z ulic do dziś nosi nazwę szkalującego ukraińską kulturę W. Bielińskiego. Właśnie Odessa, niestety, kontynuuje dawanie przykładów imperiocentryzmu i ukrainofobii w honorowaniu postaci historycznych. Z ro- POSTAĆ problem duchowej i społeczno-ekonomicznej soborowości ukraińskich ziem jako głównego warunku wstępnego formowania ukraińskiego narodu — jest jedną z kluczowych w historii Ukrainy. Mimo kilkusetletnich teoretycznych i praktycznych poszukiwań, kwestia soborowości nadal pozostaje niezwykle aktualną dla współczesnej Ukrainy. Ta okoliczność stymuluje dalsze naukowe studiowanie formowania i rozwoju idei soborowości Ukrainy. Ważnym składnikiem tego tematu jest historia kontaktów literackich, naukowych i prywatnych między ukraińską inteligencją części „podrosyjskiej” i „podaustriackiej” Ukrainy w drugiej połowie XIX — na początku XX w. Jednym z centrów ówczesnego ukraińskiego ruchu narodowego była Południowa Ukraina, w szczególności Odessa, gdzie działała ukraińska hromada i szereg towarzystw kulturalno-oświatowych. Wybitnym przedstawicielem ukraińskiego ruchu narodowego w Odessie drugiej połowy XIX — początku XX w. był Mychajło Fedorowycz Komarow (1844—1913). Postać M. Komarowa wielokrotnie przyciągała uwagę badaczy. Nakreślili oni wybitny wkład M. Komarowa i członków jego rodziny w rozwój ukraińskiego życia Odessy, włączyli jego działalność w kontekst historii Ukrainy. Jednak jego związki z zachodnioukraińską inteligencją są naświetlone daleko nie w pełni. Przyczyny współpracy M. Komarowa z zachodnioukraińskimi wydawnictwami periodycznymi tkwią w społeczno-politycznych warunkach rozwoju ukraińskiego ruchu narodowego w drugiej połowie XIX w. Wydanie w 1876 roku przez rosyjskiego imperatora Aleksandra II ukazu emskiego faktycznie uniemożliwiło rozwój ukraińskiego piśmiennictwa na ukraińskich ziemiach, które znajdowały się w składzie Imperium Rosyjskiego. W tym samym czasie polityka Imperium Austro-Węgierskiego wobec Ukraińców nie odznaczała się taką surowością. Ta sytuacja doprowadziła do pojawienia się w środowisku ukraińskich intelektualistów słynnej idei przekształcenia Galicji w „ukraiński Piemont”. W rezultacie ku w rok we wrześniu widzimy na uroczystych wydarzeniach na cześć założenia miasta aktorów przebranych za Katarzynę II i jej możnowładców. Ostatnim razem do nich, co prawda, „dołączył” ataman A. Hołowatyj. Ale w wirze rosyjsko-imperialnego pietyzmu wydawał się on nie kozakiem, a kozaczkiem. Najświeższym przejawem podkreślania imperialnych tradycji Odessy są standy, które zdobią słupy na ulicach centralnych dzielnic miasta. Na nich w ładnym kolorowym obrazie przedstawiono portrety gradonaczelników miasta i gubernatorów Kraju Noworosyjskiego w XIX — na początku XX w. z krótkim wykładem najważniejszych zasług. Na standach napisano, że zostały one ustawione na cześć jubileuszu miasta z inicjatywy organizacji społecznej „NADO” („nowaja administracyja, dostojnaja Odessy”), a sam projekt nosi nazwę „Dostojnyje Odessy”. Po raz kolejny odesitów orientuje się na naśladowanie imperialnego dziedzictwa, którego tradycje i ideały nie tylko nie przewidywały, ale i całkowicie wykluczały istnienie odrębnego ukraińskiego narodu i państwa. Wyliczanie głównie gospodarczych zasług gradonaczelników odpowiada też innej modnej obecnie idei: nieważne, jak odnosisz się do narodowych dążeń ukraińskiego narodu, jego kultury i tradycji, czy jesteś nosicielem ukrainocentrycznej idei narodowej, bylebyś był „gospodarzem” w rodzaju kierownika kołchozu. Oddając należne gradonaczelnikom jako gospodarzom, należy przypomnieć, że główną treścią ich działalności była dalsza integracja z Rosją, próba niedopuszczenia do tego, by Noworosja przekształciła się w Południową Ukrainę. To jaskrawo demonstruje postać generała-majora I. M. Tołmaczowa (1908—1911), którego portret zajmuje jedno z czołowych miejsc na wspomnianych standach. Zanotowano, że uruchomił on w Odessie pierwszy elektryczny tramwaj. Poza ramami pozostało to, że Tołmaczow zasłużył wśród współczesnych na sławę jednego z najsroższych prześladowców ukraińskości. Dostawało się od niego także żydowskiej i polskiej społeczności Odessy. W 2005 roku świętujemy 100-letni jubileusz powstania pierwszej na Ukrainie w składzie Imperium Rosyjskiego kulturalno-oświatowej ukraińskiej organizacji — odeskiej „Proświty”. Właśnie stałe prześladowania ze strony Tołmaczowa doprowadziły do zamknięcia „Proświty” w 1909 roku. W doniesieniu-donosie do MSW Tołmaczow na- Linia odeskiego tramwaju (1956) podkreślał, że za największą zbrodnię „Proświty” uważa jej dążenie do „budzenia w swoich współplemieńcach narodowej samoświadomości i separatyzmu na szkodę interesów reszty rdzennej ludności Rosji”. Działalność Tołmaczowa dała prawo jego współczesnemu twierdzić, że „trudno określić, gdzie w jego działaniach kończy się proste samowładztwo i zaczyna najbardziej jawne znęcanie się nad narodowością i po prostu ludzką godnością”. Należy zdecydować — czy teraz oddajemy cześć organizatorom „Proświty” w Odessie, czy ich prześladowcy. Trzeciego wyjścia nie ma. Wprowadzenie elektrycznego tramwaju w żaden sposób nie może usprawiedliwić lub przeważyć ukrainofobii. Przynajmniej naturalnie jest tak uważać w Państwie Ukraińskim, jeśli nie chcemy, aby jego terytorium znowu było prowincją Rosji. Przytoczony fakt świadczy, jak przedwczesne okazały się nadzieje Ukraińców na przekształcenie Ukrainy i jej miast w prawdziwie ukraińskie. Do tego potrzebna jest wytrwała praca, w tym walka z imperialną ideologią. M. Komarowa, nawet w całości niecharakterystyczna dla niego ostrość w ocenach. Wyjaśnia się to tym, że odeski Ukrainiec dotkliwie odczuwał ciężkie realia miejscowego życia Ukraińców. Radośnie witając sukcesy trupy M. Sadowskiego, M. Komarow proroczo wykrzykiwał: “Nie, panowie, nie zdławicie wy żywego ducha! Ciężkie chwile przeżywamy, to prawda, jednakże, “porządki doczesne, a idea narodowa wieczna”, i nie zgasić wam jej nigdy!”. Rosyjski szowinizm wywoływał u niego sprawiedliwe potępienie: “Nie już, panowie jednoczyciele, co wy nie wykrzykujecie o ukraińskim nacjonalizmie, a nigdy on nie przejawiał się z taką nietolerancją i pogardą do innej narodowości, jak u rosyjskich inteligentów”. W ten sposób, w danym cyklu artykułów M. Komarow wraz z zachodnioukraińską inteligencją zwalczał ideowe podstawy moskalofilstwa. Zatem publikacje M. Komarowa na łamach galicyjskich wydawnictw periodycznych stały się zauważalnym zjawiskiem ukraińskiego życia społecznego lat 1880—1890. Publikacje te przysłużyły się sprawie duchowego zjednoczenia ukraińskich ziem na zasadach narodowo-demokratycznych wartości. Stały się one jaskrawym dowodem na to, że pomimo ucisku ukraińskie życie narodowe nie zamarło i rozwija się, w szczególności w południowej Ukrainie. Stronę przygotował Ołeksandr MUZYCZKO, kandydat nauk historycznych, docent katedry historii Ukrainy Odeskiego Narodowego Uniwersytetu imienia I. I. Miecznikowa

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Głos odeskiego proświtianina zabrzmiał w Galicji

Niemal wszyscy ukraińscy inteligenci drugiej połowy XIX wieku w tej lub innej mierze przenieśli swoją działalność publicystyczną oraz naukowo-literacką na ziemie Ukrainy Zachodniej, przede wszystkim do Galicji Wschodniej. M. Komarow rozpoczął pracę literacką i publicystyczną już w latach 60. XIX wieku i, jak słusznie zauważał W. Doroszenko, po 1876 roku „był jednym z najaktywniejszych, który nie leżał na sławnym ukraińskim piecu, lecz poszedł, choćby pojedynczo, na własne ryzyko i odpowiedzialność do Galicji”. Najbardziej widocznym przejawem związków M. Komarowa z Galicją w latach 1880–1890 stały się jego publikacje na łamach lwowskich czasopism „Dilo”, „Zorja” i „Prawda”. Kilka notatek M. Komarow opublikował także w „Literaturno-Naukowym Wisniku” – spadkobiercy „Dila”. Wszystkie te czasopisma wydawali narodowcy. „Dilo” ukazywało się w latach 1880–1939, było najstarszym i przez wiele lat jedynym ukraińskim dziennikiem. Współpracowali z „Dilem” niemal wszyscy wybitni działacze i pisarze ziem zachodnioukraińskich oraz wielu z ziem centralnych i wschodnich. Kształtowało ono myśl narodowo-demokratyczną i, bardziej niż jakakolwiek inna gazeta, odzwierciedlało wydarzenia na wszystkich ziemiach ukraińskich. „Zorja” była dwutygodnikiem ukazującym się we Lwowie w latach 1880–1897. Od 1885 roku przeszła na własność Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki i stała się wydawnictwem ogólnoukraińskim, które zjednoczyło współpracowników i prenumeratorów ze wszystkich ziem ukraińskich. „Prawda” była czasopismem literacko-naukowym i politycznym, ukazywała się we Lwowie w latach 1867–1879 (z przerwą w 1871 roku) jako dekadnik, tygodnik, półmiesięcznik i miesięcznik, w 1880 roku jako zbiór literacko-naukowy, w latach 1888–1896 jako miesięcznik i półmiesięcznik. Po zakazie ukraińskiego druku w Cesarstwie Rosyjskim te wydawnictwa były ogólnoukraińskimi trybunami ukraińskiego słowa. Według naszych obliczeń, zgodnie z jedynym dziś i dostatecznie pełnym indeksem prac M. Komarowa, opublikował on w wymienionych wydawnictwach 62 artykuły (45 – w „Zorji”, 11 – w „Prawdzie”, 4 – w „Dilu”, 2 – w „Literaturno-Naukowym Wisniku”), co stanowi większą część jego spuścizny literacko-naukowej. Z kolei galicyjscy uczeni i literaci często recenzowali prace M. Komarowa. Należy zaznaczyć, że do lat 90. XIX wieku galicyjskie wydawnictwa dość swobodnie docierały do pozostałych ziem ukraińskich. W ten sposób publikacje M. Komarowa bezpośrednio wpływały na rozwój myśli społeczno-politycznej na Ukrainie w składzie Cesarstwa Rosyjskiego. J. Czykalenko wspominał, że z „Zorją” po raz pierwszy zapoznał się u M. Komarowa. Właśnie od tego ostatniego odescy hromadowcy otrzymywali wiadomości o walce między Ukraińcami a Polakami w Galicji, o czym nie można było dowiedzieć się z rosyjskich gazet. Z uwagi na cenzurę M. Komarow podpisywał wszystkie swoje publikacje pseudonimami: M. Komar, M. Umanec, M. Nejizmak, Chutorianin. Jego artykuły należały przede wszystkim do gatunku recenzji, tłumaczeń i nekrologów. A. Krymski wspominał, że wybitni działacze Galicji znali odeskiego korespondenta przede wszystkim jako bezstronnego recenzenta. W swoich recenzjach odeski działacz zapoznawał przede wszystkim zachodnich Ukraińców z nowymi utworami P. Kulisza, S. Rudańskiego i innych. W recenzjach M. Komarow jasno przedstawiał swój pogląd na rozwój ukraińskiej kultury, który najpełniej wyraził się w sprzeciwie wobec autora komedii, w której ukraiński patriota był przedstawiony jako człowiek, który ma na języku razem z Szewczenką haluszkę. Wśród tłumaczeń M. Komarowa warto wspomnieć utwór D. Mordowca „Profesor Ratmirow”, poświęcony biografii M. Kostomarowa. Postać M. Kostomarowa szczególnie go interesowa-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

w procesie nauczania i wychowania. Dla nauczycieli jest to bardzo ważne, ponieważ w naszym obwodzie do tej pory nie ma odpowiednich programów. Prowadzone są kursy specjalistyczne, fakultety, działają kółka zainteresowań, a programów brak. Nie mniej potrzebne są nam podręczniki i pomoce naukowe. W obwodzie zaporoskim, na przykład, wydano serię podręczników do historii regionu. Wszystkie dzieci od czwartej do jedenastej klasy się z niej uczą. Dziś bardzo potrzebujemy podręczników do historii regionu oraz historii miasta. Mer miasta, który witał naszą konferencję poświęconą jubileuszowi Kirowohradu, obiecał sfinansować wydanie podręcznika do historii miasta, jak tylko go przygotujemy. Jednak po pewnym czasie, niestety, otrzymaliśmy odmowę. A nauczyciele aktywnie pracują, choć ta twórcza praca jest bardzo skomplikowana, a do tego nieopłacana. — W obwodzie działa Program rozwoju krajoznawstwa do 2005 roku. Co on przewiduje i jak pomaga w Waszej pracy? o jakimś lokalnym krajoznawstwie nie było mowy. Była historia ZSRR — i wszystko. Obecnie wypracowywane są tradycje edukacyjne, wprowadza się wiele nowych form pracy. Jak odnosi się do tego obecna młodzież, skoro przyjęło się uważać, że nie interesuje jej przeszłość? — Dziś krajoznawstwo w szkole jest niezwykle różnorodne, zarówno pod względem tematyki, jak i poziomu zaangażowania. Na przykład ukraińskie ludoznawstwo jest bardziej wprowadzane w młodszych klasach. Najwdzięczniejsza i najbardziej zainteresowana publiczność — uczniowie klas 5—9 — zajmuje się w kółkach. Starsza szkoła w warunkach nauczania profilowego opanowuje kursy do wyboru: podstawy muzealnictwa, podstawy archiwistyki lub podstawy archeologii. W obwodzie działa około osiemdziesięciu muzeów przy placówkach oświatowych. Tam obowiązkowo pracują dzieci. Muzea wojskowo-historyczne, etnograficzne, literackie, muzea historii Ale wszystkie te różne formy pracy łączą masowe imprezy, które organizuje obwodowy wydział oświaty i nauki. Jest to obwodowy zlot młodych krajoznawców, który przeprowadza się z reguły w warunkach polowych, co bardzo podoba się dzieciom. Odbyły się już cztery Ogólnoukraińskie zloty. Są to także konferencje, gdzie jest możliwość komunikacji. Niestety, w ostatnim czasie taka forma, jak praca w terenie, ekspedycje, nieco podupadła: obecnie nie jest opłacana. Ale dzieci bardzo ją lubią. Tam uczą się prowadzić badania w terenie, komunikować z ludnością. I tego nie zastąpi Internet, płyta czy książka naukowa. Kiedy dziecko jest potwornie zmęczone, ale weszło, powiedzmy, na górę, która jest symbolem Ukrainy, tego wrażenia nie da się zatrzeć. Mało wiemy o tym, że w Japonii, na przykład, podróże po rodzimym kraju wchodzą do planu nauczania i są finansowane

Машинний переклад

TO, CO DROGIE SERCU

KRAJOZNAWSTWO — Pani Łaryso, skąd wziął się pomysł na organizowanie takich konferencji? — Swego czasu tworzyłam dział krajoznawstwa w obwodowym centrum turystyki i krajoznawstwa dzieci i młodzieży, gdzie przepracowałam piętnaście lat, równolegle wykładając w szkole, więc dobrze znałam problemy nauczyciela, kierownika kółka, kierownika muzeum. Dlatego też dążyłam do zreformowania pracy gabinetu ludoznawstwa w gabinet ukrainoznawstwa i krajoznawstwa, gdzie akcent położony byłby właśnie na materiał lokalny. Kontakty z instytucjami naukowymi podpowiadały konieczność adaptacji osiągnięć badawczych do procesu edukacyjnego. Szkoła wiejska często nie ma dostępu do współczesnych opracowań naukowych z zakresu ukraińskiej regionalistyki, ukrainoznawstwa, a jednocześnie właśnie na wsiach prowadzone są ciekawe badania krajoznawcze. Tutaj potrzebna jest pewna integracja. I nasze konferencje się do tego przyczyniają. Innym powodem jest stan społecznych organizacji krajoznawczych na Kirovohradszczyźnie. Krajoznawcy to ludzie wyjątkowi. Każdy z nich to osobowość z własnymi poglądami, przekonaniami, wreszcie z dorobkiem naukowym. Konferencja dała im możliwość wymiany informacji, zbliżenia się w celu przyszłej pracy w muzeach, archiwach, organizacjach społecznych, podzielenia się swoimi osiągnięciami z młodzieżą szkolną i studentami. Pierwsza konferencja, która odbyła się w roku dziesiątej rocznicy niepodległości Ukrainy, omawiała sytuację z lat 1917—1920 w naszym regionie. Temat ten jest omawiany na kursie historii w starszych klasach, a nauczyciele nie mają żadnego usystematyzowanego materiału. Trzeba go było zgromadzić. Tym bardziej, że z naszym regionem w tym odcinku czasu historycznego związane są nazwiska, którymi aktywnie interesują się także w skali ogólnoukraińskiej. Ważne jest również zmienianie akcentów ideologicznych dotyczących tego trudnego okresu, ponieważ niektórzy nauczyciele korzystali jeszcze z tych klisz, które funkcjonowały w czasach Związku Radzieckiego. Początkowo krajoznawcy podeszli do tego dość sceptycznie i pierwsza konferencja nie była licznie obsadzona. Ale już druga, która rozpatrywała problemy historii naszego regionu w XVIII wieku, wywołała większy rezonans. Radziecka historiografia, która proponowała nam wariant tamtych wydarzeń, traktowała je wyłącznie z rosyjskiego punktu widzenia: oto przyszli Rosjanie — i zaczęło się życie. Trzeba było przynajmniej poruszyć te problemy z punktu widzenia wieloaspektowości interpretacji, wielonarodowości naszego regionu. Trzecia konferencja rozpatrywała kwestie procesów kulturalno-oświatowych XIX wieku w regionie. Zresztą krajoznawcy najwięcej badają właśnie ten temat. Ubiegłoroczna konferencja, co logiczne, była poświęcona 250-leciu założenia miasta, chociaż odbywała się jako obwodowa. Materiału zebrano bardzo dużo: niektórzy prelegenci złożyli do zbioru po trzy-cztery swoje badania, chociaż wystąpienia ograniczano do jednego. W tym roku konferencja miała temat: „Aktualne aspekty badania historii regionu 1920—1945”. Praktycznie nikt nie podsumowywał tego okresu z nowych pozycji, a jest on bardzo trudny. Po raz pierwszy u nas pracowała sekcja naukowo-metodycznego zabezpieczenia wykorzystania materiału krajoznawczego w — Tworzenie programu należy do czynników państwowych — był odpowiedni Ukaz Prezydenta. Na bazie naszego instytutu działała grupa twórcza, która pracowała nad głównymi kierunkami. Przygotowaliśmy cykl wykładów o tematyce ukrainoznawczej i krajoznawczej, w których zapoznajemy nauczycieli z osiągnięciami w tej sferze (podręczniki, centra naukowe, ciekawe doświadczenia). Osobno prowadzona jest praca z kierownikami muzeów szkolnych, kółek sztuki dekoracyjno-użytkowej. Obecnie pracujemy nad przygotowaniem regionalnego podręcznika z ukraińskiego ludoznawstwa, przewidzianego programem. Długo czekaliśmy, aż napiszą go uczeni, ale musieliśmy wziąć się do pracy sami. Stworzono grupę twórczą, której przewodniczy zastępca dziekana wydziału historycznego Kirovohradzkiego Uniwersytetu Pedagogicznego Switłana Proskurowa. Przeprowadziliśmy ankietę, określiliśmy strukturę podręcznika. Na razie gromadzimy materiał — na to potrzeba jeszcze trochę czasu. Potem trzeba będzie znaleźć pieniądze na wydanie książki. — Kiedy uczyłam się w szkole, nic o szkołach — różne kierunki. Ta praca bardzo aktywnie się rozszerza: zarząd oświaty i nauki obwodowej administracji państwowej zaleca każdej placówce oświatowej stworzenie własnego muzeum. Ci, którzy już mają zbiory muzealne, dążą do wydania książki, utrwalenia swoich osiągnięć. Liderem w tej sprawie (dzięki temu, że ma dobrego sponsora) jest szkoła nr 3 w Ołeksandrii (dyrektor Ludmyła Łytwak). Oprócz tego istnieją akcje krajoznawcze. Są one prowadzone zarówno na szczeblu ogólnoukraińskim, jak i lokalnym. Mogą w nich brać udział grupy badawcze, które pracują nad określoną pogłębioną tematyką. Wyniki ich wspólnej pracy są opracowywane i mogą brać udział w konkursach. Takie akcje są zazwyczaj długoterminowe — do dwóch i więcej lat. Jest jeszcze praca indywidualna z dziećmi. To z reguły ci, którzy uczą się w sekcji historycznej Małej Akademii Nauk. Są oni nakierowywani na konkretną tematykę krajoznawczą, którą potem mogą pogłębić w swoich pracach rocznych czy pracy dyplomowej, studiując na wydziale historycznym, a nawet w aspiranturze. państwem, a zakończenie nauki kończy się wspinaczką na Fudżijamę. Tak kształtuje się to, co nazywa się niby górnolotnie, ale ma całkiem konkretną podstawę — miłość do Ojczyzny. Jeśli nie będziemy rozbudzać w dziecku tego ducha poprzez znajomość historii swojego regionu, głębokie zrozumienie wszystkiego, co bliskie i drogie, nie będziemy mieli perspektyw. Przecież nauczyciele nie wiedzą, z kim pracują, być może w ich klasie uczy się przyszły polityk czy nawet prezydent. I jeśli będzie miał ukształtowane poczucie miłości do wszystkiego, co ojczyste, będzie czuł to, co drogie sercu, tylko pod tym warunkiem możliwe jest pojawienie się prawdziwego męża stanu. My do dziś dotkliwie odczuwamy kompleks niższości, który kształtował się i był narzucany Ukraińcowi przez stulecia. Człowiek z takim kompleksem nie zrobi nic dobrego ani dla swojego regionu, ani dla państwa, ani nawet dla siebie, ma stępione poczucie własnej ludzkiej i narodowej godności. I tutaj dla nas wszystkich — i krajoznawców, i pedagogów, i społeczeństwa — jest mnóstwo pracy. — Wielkim problemem dla nas jest przemyślenie historii na nowo, próby spojrzenia na swoją przeszłość ukraińskimi oczami. Ten proces trwa. Czy przynosi on już owoce w młodszych pokoleniach? — Mogę powiedzieć, że ośrodki naukowe na Ukrainie pracują bardzo prężnie. Przede wszystkim Instytut Historii Akademii Nauk, który dzisiaj stworzył wydział problemów historii regionalnej. Wydział ten bardzo ściśle współpracuje z Ogólnoukraińskim Związkiem Krajoznawców. To bardzo udane połączenie, które, moim zdaniem, zostanie jeszcze docenione przez potomnych. Ważnym ośrodkiem naukowym jest też Instytut Ukrainoznawstwa. Trafiło tam teraz wielu młodych ludzi, którzy mają mnóstwo pomysłów i podejść, które pomogą nam, Ukraińcom, poznać samych siebie. Instytut Sztuki, Folkloru i Etnologii również wnosi ogromny wkład w rozwój etnologii, etnografii, wyodrębnianie regionalnych osobliwości. Problem tkwi w ograniczonym dostępie do tej informacji naukowej oraz adaptacji jej do procesu edukacyjnego. Już mówiłam o braku potrzebnych podręczników, niedopasowaniu istniejących do opracowanych programów. Kiedy u nas krajoznawstwo historyczne w czasach radzieckich pełniło określoną rolę ideologiczną, w Europie rozwijała się regionalistyka. Tam bardzo głęboko bada się historię miejscowości, chroni się tożsamość narodową. Pomimo procesów globalizacji pogłębia się uwagę na swoje narodowe osobliwości, odrębność. Niektórzy moi uczniowie mieszkają w Europie i kiedy przyjeżdżają tutaj ze swoimi tamtejszymi przyjaciółmi czy krewnymi, dążą właśnie do autentyki. I miło, że dzisiaj takie podejścia wypracowywane są u nas. Ważne, że do krajoznawstwa przychodzi młodzież, przede wszystkim są to absolwenci wydziałów filologicznego i historycznego Kirowohradzkiego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. Wynnyczenki. — Pani Laryso, dużo mówimy o badaniach historycznych, krajoznawczych. A czy umiemy korzystać z nich jako z lekcji dla dzisiejszego życia, czy historia nas czegoś uczy? — Na naszej minionej konferencji, poświęconej 250-leciu miasta, wystąpienie wykładowcy katedry historii powszechnej Kirowohradzkiego Uniwersytetu Pedagogicznego Ołeha Marczenki kończyło posiedzenie plenarne i wywołało nadzwyczajne zainteresowanie. A mówił on o osobliwościach działalności dumy miejskiej i przeprowadził paralelę z pracą obecnej rady miejskiej. Walka z korupcją i klanami rodzinnymi, formowanie budżetu, najbardziej palące problemy — wszystko to brzmiało nadzwyczaj aktualnie. Pouczające było doświadczenie działalności ziemstw. Za ten temat zabrała się pracownik naukowy obwodowego muzeum krajoznawczego Wałentyna Parchomczuk. Zatem fakty historyczne to nie martwy materiał, one poruszają, popychają do działań. Nie można nauczyć kochać Ukrainę abstrakcyjnie, prawdziwy patriota kształtuje się przez to, co drogie sercu. Oczywiście, należy udanie połączyć tematykę ogólnohistoryczną i lokalną. Ale w kompleksie powinny one rozwijać pozytywne myślenie i patriotyzm. Rozmawiała Switłana OREŁ, m. Kirowohrad. Już od kilku lat z rzędu naukowcy, krajoznawcy, nauczyciele, dziennikarze, wszyscy, którzy interesują się przeszłością swojego regionu, zbierają się na tradycyjną obwodową konferencję naukowo-praktyczną historyczno-krajoznawczą. Tutaj nie tylko odczytywane są referaty, ale też trwają dyskusje, krzyżują się miecze wersji, stanowisk i elokwencji. Bez przesady można powiedzieć, że konferencje stały się swoistym centrum intelektualnym, które rozszerza swój wpływ (dzięki publikacji materiałów) daleko poza granice posiedzeń plenarnych czy sekcyjnych. Zapoczątkowała i stale popycha do przodu to zjawisko naukowo-oświatowe w naszym regionie kierowniczka gabinetu naukowo-metodycznego ukrainoznawstwa i krajoznawstwa Kirowohradzkiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli imienia Wasyla Suchomłynskiego Larysa HAJDA. Dzisiaj dzieli się ona swoimi przemyśleniami i doświadczeniem z czytelnikami „Słowa Proświty”.

Машинний переклад

Kontekst strat spuścizny archiwalnej…

W zeszłym tygodniu odbył się „okrągły stół” z udziałem społeczeństwa. Innymi słowy, wstęp do sali konferencyjnej NAN Ukrainy był wolny dla wszystkich chętnych. Temat spotkania sformułowano następująco: „Problemy zachowania muzealnej i archiwalnej spuścizny we współczesnej Ukrainie w kontekście strat Archiwum Lwowskiego”. Nawet słabo zorientowani słyszeli coś o tym, że Archiwum Lwowskie poniosło istotne straty. Przez ostatnie lata poddawano je bezprecedensowemu „czyszczeniu”. Są podstawy sądzić, że to sprawka nie tylko zmęczonych niską pensją pracowników archiwum, lecz zorganizowanej grupy przestępczej. Ale o wszystkim tym opowiem nieco później. Najpierw, jak należy, ogólny przegląd historyczno-kulturalnej spuścizny. Les Taniuk, jako przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. kultury i duchowości, przedstawił krótki przegląd wszystkich tych problemów, z którymi stykają się nasze muzea i archiwa. Sytuacja jest poważna. Wartości artystyczne giną. Szczególnie w muzeach prowincjonalnych. Środków z budżetu wystarcza co najwyżej na nędzne pensje tamtejszych pracowników muzealnych. Dlatego techniczne wyposażenie do jakościowego przechowywania, na wzór europejskiego, może co najwyżej przyśnić się w snach. Jeżeli w bibliotece im. Wernadskiego niedawno nie mogli zebrać sił, a co za tym idzie środków, by ratować rarytasy... To można sobie tylko wyobrazić, co dzieje się poza stolicą. Wiosną 2003 roku kultura Ukrainy doznała kolosalnego ciosu: spłonął archiwum w Kamieńcu Podolskim. Rękopisy, które — według Bułhakowa — rzekomo „nie płoną”, w rzeczywistym życiu zajęły się natychmiast. Przyczyna? Rzekomo niedbalstwo. Ale nie ma ani winnych, ani ukaranych. Okazuje się, że pierwsze piętro budynku wynajmowała Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Moskiewskiego. I czy oni tam jakieś monety bili, czy coś innego... Cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego znajdzie nowe pomieszczenie, a starożytnych rękopisów już nigdy nie odzyskamy. Mimochodem i pobieżnie niektórzy uczestnicy „okrągłego stołu” przeklinali urzędniczą czeladź, która zbrodniczo skąpi godnej części budżetu dla ukraińskich muzeów i archiwów. W tym kontekście Ministerstwo Kultury w osobie wiceministra pani Szokało-Bench było, łagodnie mówiąc, niezbyt prezentowne. Wiceminister aż nazbyt głośno lamentowała i ubolewała nad naszą kulturą, jakby była na pogrzebie... Potem przemówił gość ze Lwowa. Przedstawił się jako Ihor Skoczylas, przewodniczący Komisji Historycznej Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki, a przy okazji przedstawiciel społecznego komitetu ratowania spuścizny archiwalnej Lwowa. Po jego wystąpieniu w powietrzu zapachniało palonym. Dotknął bowiem bezpośrednio głośnej kradzieży we Lwowskim Archiwum Historycznym. Oskarżenia posypały się na głowy dyrektor Lwowskiego Archiwum Diany Pelc oraz kierownika Państwowego Komitetu Archiwów Ukrainy Hennadija Boriaka. Nawet osobom niewtajemniczonym w szczegóły sprawy było jasne, że stosunki między nimi a społecznością miasta są kryzysowe. Każda ze stron oskarża drugą, posługując się niemal tymi samymi argumentami. Obecnie sprawa organów śledczych polega na tym, by odnaleźć ziarno konfliktu i ustalić, kto jest winny. Ale dla nas, zwykłych śmiertelników, nie jest zbędne poznanie argumentów każdej ze stron. Dlatego szanownym czytelnikom „Słowa Proświty” przedstawiamy skrajnie odmienne stanowiska przedstawiciela lwowskiej społeczności Ihora SKOCZYLASA oraz przewodniczącego Państwowego Komitetu Archiwów Ukrainy Hennadija BORIAKA.

Машинний переклад

Ihor SKOCZYLAS: „LWOWSKA SPOŁECZNOŚĆ WZIĘŁA NA SIEBIE KOMPETENCJE PAŃSTWA”

— Sytuację możemy określić rosyjskim słowem „biespriedieł”. Kierownictwo Archiwum Lwowskiego całkowicie się skompromitowało. Nie wykonano dwóch podstawowych zadań: należytego przechowywania zasobów archiwalnych i dostępu do nich naukowców. Brak decyzji w sprawie usunięcia kierownictwa archiwum oraz brak wyników śledztwa stanowią pokusę dla dalszego rozkradania przez zorganizowaną przestępczość naszych dóbr kultury. Potwierdzeniem tego jest fakt niedawnej kradzieży w Lwowskiej Bibliotece Naukowej im. W. Stefanyka. W nocy z 28 na 29 września z jej murów skradziono ponad 600 unikatowych rycin i tomy niemieckich czasopism, które dotyczą sztuki... — Trwa śledztwo... — Ono błyskawicznie obnażyło całą tę przepaść problemów, na które choruje ukraińska kultura. Niedofinansowanie, brak uwagi, nieprofesjonalne kierownictwo. Ostro postawiono kwestię menedżmentu i zarządzania tymi skarbami, które posiada państwo. Potrzebne są nowe kadry, które mają nową koncepcję i są zdolne pracować w nowych warunkach... — Komu podlegają ukraińskie archiwa? — Państwowemu Komitetowi Archiwów Ukrainy, który z kolei podlega Ministerstwu Sprawiedliwości. Lwowska społeczność wzięła na siebie kompetencje państwa. Dlatego, że nie doczekała się dialogu z tymi organami, które powinny zapewnić kontrolę i ochronę. Przeprowadziliśmy około dziesięciu publicznych akcji, ale dialogu z kijowskim kierownictwem tak i nie było. Na szczeblu lokalnym, grzech narzekać, zrozumienie jest. Przynajmniej ze strony Lwowskiej Rady Obwodowej. Niestety, problem Archiwum Lwowskiego rozwiązuje się w Kijowie. To kwestia woli politycznej kierownictwa państwa. 4 października we Lwowie utworzono Komitet Ratowania Archiwów Ukrainy. W skład jego prezydium weszło 17 znanych i szanowanych osób, w szczególności dyrektor Lwowskiej Galerii Obrazów, Bohater Ukrainy Borys Woźnycki, członek Grupy Helsińskiej, więzień sumienia Myrosław Marynowycz... Czyli zebrali się ludzie, którzy dokładają wszelkich starań, aby wyjaśnić sprawę. Ale mamy duże wątpliwości co do możliwości odzyskania skradzionego mienia. Teraz chodzi o to, aby stworzyć takie warunki, które zapobiegłyby przyszłym kradzieżom — wszak i sytuacja z przechowywaniem zasobów nie jest lepsza w Lwowskim Archiwum Obwodowym. Co świadczy o pewnej tendencji na Ukrainie. Jest kilka systemowych przyczyn, które umożliwiły rozkradanie archiwum. Przede wszystkim jest to rezydualna zasada finansowania branży. Brak należytej ochrony i sygnalizacji. Niewłaściwa polityka kadrowa. Jak ustaliło śledztwo, do pracy przyjmowano narkomanów i ludzi z kryminalną przeszłością. To rażące naruszenie prawa. Swoje zrobiły także niekompetencja i niedbalstwo kierownictwa archiwum. Nie możemy mówić o ich udziale w przestępstwach. To sprawa MSW. Ale jest całkowicie oczywiste, że nie wypełnili swoich obowiązków służbowych, które nałożyło na nich państwo. Według naszych danych zniknęło około 500 spraw archiwalnych i dziesiątki tysięcy dokumentów. Dzisiaj archiwum jest zamknięte — trwa to już prawie rok. Zatem nie są realizowane naukowe programy państwowe, wykładowcy nie mają możliwości jakościowo pracować ze studentami. Zakonserwowane są dysertacje i prace doktorskie... Być może nasze żądania wydają się spersonalizowane... Ale żądamy na czas śledztwa zawieszenia pełnomocnictw kierownictwa archiwum. Praktycznie na wszystkich pracowników pada cień podejrzenia. Dlatego niedopuszczalne jest, aby weryfikację dostępności zasobów przeprowadzali ludzie, którzy są podejrzani. Żądaliśmy utworzenia niezależnej komisji międzyresortowej. Byłby to pierwszy krok, który odblokowałby sytuację. Dalej byłyby dziesiątki innych kroków. Polityka kadrowa to nawet nie jest kwestia moralności. Haniebnym faktem jest to, że pół roku po tym, jak doszło do gigantycznej kradzieży, prezydent Kuczma w grudniu 2004 roku podpisał dekret o nadaniu dyrektor Archiwum Lwowskiego tytułu zasłużonego pracownika kultury... — I za co? — Za znaczący wkład w dziedzictwo kulturowe Ukrainy... Pani Diana Pelc choćby ze względów etycznych powinna była odmówić... Ale z podobnymi względami, zapewne, jest deficyt. Społeczność naszego miasta podejrzewa, że główne grupy przestępcze nie mają lwowskich korzeni. Tym bardziej, gdy stało się wiadomo o udziale w tej sprawie takich ludzi jak Tabacznyk, Janukowycz i Tołstouchow. Pełnomocnictwa lokalnych organów śledczych są ograniczone. Dlatego Archiwum Lwowskie jest testem dla władzy. Od tego, jak zareaguje, będzie zrozumiała jej gotowość do społeczeństwa obywatelskiego. Wydaje mi się, że lwowska społeczność test zdała. Wystąpiliśmy jednolitym frontem i niech nie myślą, że ta sprawa zostanie zamieciona pod dywan. — Wspominał pan o ograniczeniu pełnomocnictw lokalnego wydziału kryminalnego... Czy były precedensy, kiedy archiwa wracały dzięki interwencji MSW? — Były. Podobnie stało się w 1994 roku za dyrektorstwa już nieżyjącego Oresta Mociaka. Wtedy złodzieje ukradli archiwa okresu staropolskiego. To przeważnie dokumenty potwierdzające szlachectwo. Informacja błyskawicznie została ogłoszona w Interpole. To zablokowało wywiezienie skradzionego mienia za granicę i w ciągu krótkiego czasu dziewięćdziesiąt procent materiałów zostało zwróconych. Tym razem dyrekcja Lwowskiej Biblioteki Naukowej również nie ukrywała kradzieży. Na płytach kompaktowych natychmiast sporządzono listy skradzionych rzeczy i wysłano do Interpolu. Mamy nadzieję na zwrot. Sytuacja z archiwum jest zupełnie odwrotna. Dyrekcja poinformowała o kradzieży dopiero po pół roku. Sprawę karną wszczęto po tym, jak społeczność zaczęła bić na alarm i fakt katastrofy humanitarnej przedostał się do prasy. Są wnioski grupy śledczej o tym, że pani dyrektor dopuściła się rażącego niedbalstwa w działalności zawodowej, ale Państwowy Komitet Archiwów całkowicie nieumotywowanymi argumentami te wnioski odrzucił. Jej obecność na stanowisku doprowadziła do wyjaśniania stosunków w zespole, do konfliktów i do prześladowania tych archiwistów, którzy wyrazili swój sprzeciw wobec decyzji Państwowego Komitetu Archiwów. I to dzieje się we współczesnej Ukrainie, która deklaruje swój europejski wybór. Taka bezkarność prowokuje świat przestępczy. Bieda w tym, że te kradzieże są systemowe, dobrze zorganizowane i bardzo punktowe. To znaczy, celują w unikatowe rzeczy. — Przewodniczący Państwowego Komitetu Archiwów Ukrainy pan Hennadij Boriak to jeden z niewielu urzędników wysokiej rangi, który utrzymał się na stanowisku po „pomarańczowych” wydarzeniach... — Niestety, nie jest gotowy pracować w nowych warunkach. Deklaracja o otwartości, przejrzystości kroków jest brutalnie ignorowana. Na szczeblu państwowym odpowiadają nam, że lwowska prasa jest zaangażowana, „żółta”, że lwowska społeczność naukowa zajęła niekonstruktywne stanowisko... — Ministerstwo Sprawiedliwości reaguje tak samo? — List od komitetu społecznego Lwowa do byłego ministra sprawiedliwości Romana Zwarycza pozostał bez odpowiedzi. Wszystkie nasze propozycje i skargi, które trafiają do Ministerstwa Sprawiedliwości, lądują na biurku dyrektora Państwowego Komitetu Archiwów. Nie podejrzewamy jakiejś celowości. To po prostu działanie biurokratycznego systemu, który nie ma żadnego pozytywnego rezultatu. Zrozumiałe, że władza ma wiele problemów i że zbliżają się wybory parlamentarne, ale nasze problemy trzeba rozwiązywać jak najszybciej. Dlatego że takie dobra kultury-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...ności, jak listy Hruszewskiego, Szeptyckiego, Drahomanowa — symbole państwowości Ukrainy. Ich utrata to katastrofa... — Z tego, co wiadomo, listy Hruszewskiego wróciły do archiwum w postaci „prezentu” od Janukowycza… — Częściowo. Według wstępnych informacji organów śledczych zatrzymano kolekcjonerów z Kijowa i Lwowa i zwrócono około dwóch tysięcy listów. Częściowo — listy Hruszewskiego. Zwłaszcza te, które w niesławnym dniu 16 lipca 2004 roku figurowały jako „prezent” od Janukowycza. Ale to bardzo niewielka część i nie znamy nawet skali katastrofy. Dzieje się tak dlatego, że kierownictwo archiwum jest nastawione na ukrywanie informacji. Wykazu skradzionych przedmiotów nie opublikowano, i to bardzo szkodzi sprawie. Przecież nie wszyscy kolekcjonerzy wiedzą, że do ich zbiorów trafiają skradzione rzeczy. W takich okolicznościach w praktyce światowej tego rodzaju informacje „wiesza się” w Internecie, i wtedy kolekcjoner zna swoją odpowiedzialność prawną. — Zapewne przynajmniej w przybliżeniu policzyła Pani już wartość strat... — Według różnych obliczeń wartość skradzionych przedmiotów wynosi od jednego do sześciu milionów euro. To wielka pokusa. Problem lwowskiego archiwum polega na tym, że ta kradzież była wewnętrzna. Kradli sami pracownicy albo pracownik... Obecnie wywierana jest duża presja na organy śledcze. I wrażenie jest takie, że milicja chce znaleźć kozła ofiarnego, innymi słowami — winnego zastępczego. Oczywiste jest, że w tę przestępczą akcję zamieszani są nie tylko archiwiści. Byli pośrednicy, był też zleceniodawca. Ale milicja odmawia uznania istnienia zorganizowanej grupy przestępczej i chce wszystko zrzucić na bezpośrednich złodziei dokumentów. To także problem lokalnego śledztwa, które okazało się niezdolne doprowadzić do końca tak masową sprawę. — W kontekście strat lwowskiego archiwum w Kijowie niedawno odbył się „okrągły stół”. Miał być obecny także minister kultury... Jakie są Pani wrażenia... — Ponieważ ta sprawa we Lwowie ciągnie się już pół roku, dla mnie nie wydarzyło się nic odkrywczego. Ale realizowaliśmy dwa cele. Pierwszy miał charakter informacyjny, to znaczy — zapoznać kijowską opinię publiczną. Drugi — kreatywny. Chcieliśmy zyskać poparcie posłów ludowych i pokazać lwowski problem w kontekście ogólnoukraińskim. Aby to spotkanie nie okazało się daremne, potrzebne są konsekwentne, wytrwałe kroki. Trzeba utworzyć ogólnoukraiński komitet poparcia dla ochrony wartości kulturalnych. Przeprowadzić wysłuchania publiczne w murach Rady Najwyższej. Potrzebne są zasadnicze kroki kierownictwa politycznego Ukrainy. Co do Ministerstwa Kultury, jego uprawnienia są mało skuteczne w rozwiązywaniu tak masowych problemów. Poza tym tę sytuację traktujemy nie tylko jako katastrofę humanitarną. Jest ona ponadto zbroczona krwią niewinnych ludzi. Na początku lat 90. w biały dzień dokonano zuchwałego napadu na Lwowską Galerię Obrazów. Zabito dwóch pracowników, którzy stawiali opór: ochroniarza i pracownika naukowego. Śledztwo okazało się bezradne. Do dziś nie ma żadnych wyników. Z lwowskim archiwum też działy się dziwne rzeczy. W zeszłym roku w niewyjaśnionych okolicznościach po bestialsku zamordowano pracownika. Milicja wszczęła sprawę karną po wielu miesiącach. Nie wiadomo, czy zabójstwo jakoś wiąże się z kradzieżą... Ale fakt pozostaje faktem: niewykryte zbrodnie prowokują kolejne kradzieże i zuchwałe zachowanie przestępców.

Машинний переклад

Hennadij BORYAK: „NIE UWAŻAM ZA STOSOWNE WCHODZIĆ W DYSKUSJĘ Z LUDŹMI, KTÓRZY PRZEKROCZYLI GRANICĘ HONORU I ETYKI ZAWODOWEJ…”

Przewodniczący Państwowego Komitetu Archiwów Ukrainy był nieobecny na wysłuchaniach publicznych, zorganizowanych w związku z problemami ukraińskich archiwów historycznych... Dlatego przede wszystkim zainteresowałam się przyczyną… — Wyjaśniam. Problem archiwów w kontekście strat w Lwowskim Archiwum Historycznym jest bardzo poważny i nie rozwiązuje się go na tak zwanych wysłuchaniach publicznych, które we Lwowie przybrały charakter sabatu. Rozwiązuje się go w codziennej pracy w Państwowym Komitecie Archiwów, rządzie, parlamencie. Obecnie trwa zatwierdzanie budżetu, więc sami rozumiecie, jak ważna jest walka o godne finansowanie muzeów i archiwów. Jeśli chodzi o opinię publiczną... Moje główne stanowisko pozostaje niezmienne: społeczność Lwowa musi dać możliwość śledztwu prowadzić sprawę. Nie wywierać nacisku na śledztwo, nie zmuszać organów śledczych do raportowania o każdym kroku. W istocie sytuacja jest absurdalna, ponieważ śledczy są zmuszeni ujawniać każde swoje kolejne działanie, brać na siebie zobowiązania co do jakichś terminów... Musi istnieć granica zdrowego rozsądku. Nie uważam za stosowne wchodzić w dyskusję z ludźmi, którzy w taki czy inny sposób są zamieszani w nielegalne operacje z dokumentami, z ludźmi, którzy przekroczyli granicę zarówno honoru, jak i etyki zawodowej. Oni zainicjowali cały ten brud i fałszerstwa, które są obecne w pismach i apelach waszych lwowskich kolegów-dziennikarzy. Nie będę zniżał się do podawania przykładów. Otóż wszystko to zostało zainicjowane przez grupę ludzi, która, według mojego głębokiego przekonania, traktowała mienie państwowe jak swoje własne. I tak trwało to przez wiele lat... Jakie ma Pani jeszcze pytania? — Dlaczego nie zwalnia Pan ze stanowiska dyrektor archiwum Diany Pelc? — Już odpowiadałem i nie chcę się powtarzać. Czy nie wydaje się Pani dziwne, że ta tak zwana lwowska społeczność zapomniała, iż dla nas ważne jest przede wszystkim znalezienie złodzieja, a nie pozbycie się tej kobiety. Ona profesjonalnie i godnie wypełnia swój obowiązek. — Dlaczego dyrektor nie zgłosiła w porę organom MSW kradzieży? — To nieprawda. O fakcie kradzieży zostało zgłoszone osobiście przeze mnie następnego dnia, jak tylko stało się to dla mnie wiadome. Informowałem rząd i swoje bezpośrednie kierownictwo. Zawiadomiłem organy ścigania jesienią ubiegłego roku. Zajmowało się tym SBU. Były tajne listy. Nie mogę ich ujawniać, bo trwa śledztwo. Ale widzę, że moje odpowiedzi Panią po prostu nie interesują... Mogę wyjaśnić... Ludzie, którzy nie mają nic do stracenia, którzy postawili sobie za cel zniszczenie dyrektor i zajęcie wakującego fotela... Po co? Żeby ukryć ślady w wodzie. Jestem o tym głęboko przekonany. Jak jest naprawdę — powie śledztwo. — Panie Boryak, ale przecież w tym komitecie społecznym Lwowa, który, Pana zdaniem, wznieca sabat, są szanowani obywatele, prawdziwi profesjonaliści... — W pierwszej kolejności kogo ma Pani na myśli? — Woźnickiego, Marynowycza... — Zapomniała Pani wymienić świętą krowę — pana Daszkewycza... Ten komitet zwrócił się do społeczności archiwalnej? Otóż zadam Pani ciekawe pytanie... Czy w ogóle ma Pani wyobrażenie o systemie instytucji archiwalnych i o tym, że mamy społeczność archiwalną? Chyba nie... Otóż ten komitet ani razu nie zwracał się do profesjonalnych archiwistów. — Oczywiście, że wśród jego członków są także profesjonalni archiwiści... Wiem, że członkowie komitetu wielokrotnie zwracali się do Pana... — A czy ja ignorowałem ich wnioski? Regularnie odpowiadam na wszystkie zapytania. Chociaż nie ukrywam, że nie mogę nie odnosić się z pogardą do ludzi, których nie szanuję. — Ale kogo dokładnie? Nie chce Pan wymienić z nazwiska? — Nie. Nazwisk nie będę wymieniał. Obecnie trwa śledztwo. Ale temu zostanie położony kres. Są podstawy, by mieć nadzieję. Wczoraj spotykałem się z kierownictwem MSW i zrozumiałem, że koniec temu wszystkiemu nastąpi bardzo szybko. Gdyby społeczność, normalni ludzie Lwowa, którym nie są obojętne skarby Ukrainy, zrozumieli i nie poddawali się prowokacjom... To bardzo delikatne sprawy... Większość ludzi jest po prostu zaślepiona sytuacją i idzie na pasku kilku osób, które uważają się za po prostu nietykalne. Wszelkie działania śledcze, które w jakikolwiek sposób dotyczą tych osób, są przez nich traktowane jako represje. Odrażająca sytuacja... Bardzo mi żal lwowskiej społeczności. Zwróciłbym się do nich... Ale przecież oni mnie nie usłyszą. To tak... w próżnię... Ludzie, dajcie możliwość normalnie pracować grupie śledczej. Dajcie możliwość doprowadzenia śledztwa do końca. Sprawa jest bardzo poważna, jest związana z państwowym archiwum obwodu lwowskiego. Z jego zasobów tak samo zniknęły dokumenty, absolutnie podobne do tych, które zostały zabezpieczone podczas przeszukań gabinetów roboczych poszczególnych pracowników centralnego archiwum historycznego. Te kradzieże, ten obieg dokumentów stanowią jedną całość. Ostatnia kradzież jest bezpośrednio związana z kradzieżą z 1994 roku. Wtedy sprawa nie została zbadana do końca. Uważam, że to fatalny błąd moich poprzedników. Nie przeprowadzono totalnej weryfikacji dokumentów. W ten sposób obecnie bardzo trudno ustalić, jaka część dokumentów, których dzisiaj brakuje, zniknęła niedawno, a jaka w 1994 roku... — Jeden z argumentów lwowskiej społeczności to niedopuszczalność weryfikacji zasobów przez pracowników archiwum, którzy są podejrzani... Przecież cień podejrzenia pada na wszystkich: od pracowników technicznych po dyrektora... — I na mnie... Ja, nawiasem mówiąc, według opinii lwowskiej społeczności, jestem zamieszany w kradzieże fresków Bruno Schulza... Służba Bezpieczeństwa i Prokuratura Generalna zmuszone były tracić czas i udowadniać, że Bruno Schulza w 1943 roku rozstrzelałem nie ja, a Niemcy. I że w Drohobyczu nigdy nie byłem... — To już farsa... — A jak inaczej można to nazwać? Bo to brednie, które inicjuje grupa ludzi, którzy, podrzucając kolejną fałszywkę, plączą śledztwo. Mogę wyjaśnić dlaczego... Ci ludzie, co najmniej, nie mają czystych rąk... Włącznie z tą świętą krową. Więcej nic nie powiem. Nasze stosunki zepsuł pan Pasicznyk. Zna pan to nazwisko? Nie? Bardzo szkoda... Kiedyś pan Daszkiewicz mi pomógł. Kiedy broniłem pracę kandydacką, wysunął wobec niej szereg poważnych i sprawiedliwych uwag, które z wdzięcznością uwzględniłem. Kiedy objąłem stanowisko zastępcy dyrektora Akademii Nauk Ukrainy, to pomagałem mu bronić rozprawę doktorską. Ale potem między nami pojawiła się pewna osoba — pan Pasicznyk. Z rekomendacji pana Daszkiewicza bronił on doktorat. Z tą obroną związana jest haniebna sprawa. Pasicznyk wykorzystał cudzą pracę. Nigdzie nie była ona opublikowana, ponieważ w 1935 roku jej autor został represjonowany i zgładzony. Rękopis przechowywano w zasobach archiwalnych. Pasicznyk „pożyczył” sprawę... To bezprecedensowe. Poprzedniego dyrektora już nie ma, Królestwo mu Niebieskie, ale nie miał prawa tego robić. — Nieżyjący już Mociak? — Tak. Mówił, że stary znajomy poprosił, by dać mu na noc sprawę archiwalną, a on się zgodził. A rano Pasicznyk zwrócił rękopis, całkowicie zalany klejem krzemianowym. Bezpowrotnie. Nie dało się już rozwinąć stron. Ale to jeszcze nie wszystko. Był mikrofilm tej pracy. Człowiek, wiedząc o tym, bierze igłę i zdrapuje odnośniki, czyli bazę źródłową... Po to, żeby nie można było porównać odnośników w jego plagiacie z oryginałem... Idiotyzm... W archiwum był negatyw zabezpieczający tej uszkodzonej taśmy, z którego można było wydrukować choćby sto kopii... Pasicznyk wydał książkę. Tymczasem pan Daszkiewicz zadzwonił do mnie i, wiedząc, że go szanuję, poprosił, abym był redaktorem książki Pasicznyka. Mówił, że to wzorowa praca doktorska... Zgodziłem się. I zaczął się skandal... Zanim książka trafiła na mój stół, zadzwonił były dyrektor Archiwum we Lwowie pan Mociak i opowiedział, jak zaufał człowiekowi i dał mu na noc dokumenty z archiwum... Po tym nalegałem na śledztwo. Powołano komisję ekspercką, która porównała mikrofilm z tą książką i uznała stuprocentowy plagiat. Pasicznyk wycofał swój wniosek o obronę. Wydaje się, że gdzieś jednak się urządził w prowincji i, być może, nawet obronił się na ten temat... Opinia publiczna może mnie oskarżać o korupcję, ale od tego istnieją odpowiednie organy, które są zobowiązane to sprawdzić. Tak samo, jak sprawdzono moją „udział” w kradzieży fresków Brunona Schulza. Śpię spokojnie... Tylko siwych włosów przybyło... Ale od tamtej pory pan Daszkiewicz wypowiedział mi wojnę i, właściwie, przez ten konflikt opuściłem Akademię Nauk... Dlatego jeszcze raz chcę podkreślić, że w tej konfliktowej sytuacji między Państwowym Komitetem Archiwów a lwowską opinią publiczną jest wiele spraw osobistych... Materiały przygotowała Ulana HLIBCZUK. W państwowych archiwach Ukrainy zgromadzono ponad 58 mln jednostek przechowywania. W wymiarze liniowym to około 1000 km półek archiwalnych.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

monumentalnego malarstwa Łesi Trofymczuk, czcimy jej pamięć, jej miłość do ludzi, a publikując jej artykuł-rozważania o malowidłach w cerkwi we wsi Pistyń, chcemy, aby artystkę wspomnieli jej koledzy i uczniowie oraz przyłączyli się do jej przemyśleń. Jeśli ktoś z nich zechce napisać o niezapomnianej Łesi, wydrukujemy te wspomnienia, pamiętając, że prawdziwi artyści, opuściwszy ziemskie okolice, nigdy nie opuszczają niebiańskich rusztowań… w Kijowie), kiedy się uczyły. O tym Łesia zawsze wspominała. Trudno mi teraz przypomnieć sobie tych, z którymi Łesia się uczyła, z którymi pracowała — smutek starł pamięć. Ale dobrze pamiętam, jak moja córeczka przyjaźniła się z biblioteką i książkami, jak zawsze, od najmłodszych lat, była dorosła, odpowiedzialna. Zawsze przy pracy. Jeszcze przed 10 rokiem życia jej prace twórcze były drukowane w czasopiśmie „Barwinok”. We Lwowie Łesia przyjaźniła się ze specjalistami Jarosławą i Jarosławem Motykami, profesorem Wołodymyrem Ołeksandrowyczem. Łesia nie była zamężna, nie miała dzieci. Żartobliwie mówiła, że „urodziła się do pracy twórczej, dla sztuki, dla ludzi, a nie dla siebie”. Pochowali Łesię we Lwowie na Cmentarzu Janowskim. Z poważaniem MARIJA IWANIWNA, mama Łesi TROFYMCZUK skiego Instytutu Przemysłu Artystycznego, którzy pracowali po nas z tym dzieckiem, oddając jej swoją wiedzę, umiejętności, nauczywszy fotografować okiem i chwytać pamięcią wszystko to, co trzeba nanieść na ścianę lub płótno, że oni napiszą o Łesi, o jej talencie. Do nauki dodawszy Boży Dar, Łesia z pamięci malowała portrety. Stwórzmy i my jej portret, wspomnijmy ją, głęboko ludzką, z wysoką wiedzą zawodową, Łesię, urodzoną w Zwiahlu. Bezmiernie kochała Ukrainę, dla niej to było ponad wszystko. Śmierć nie zerwała tego żywego związku, który Łesia zdążyła nawiązać w środowisku artystycznym — wierzę w to. Wiem, że dzisiaj szczycą się dziełami Łesi artyści, malarze na Ukrainie i za granicą, którzy znali ją bezpośrednio i którzy znają jej dzieła. Łesia żyje w swoich dziełach, ona zawsze jest z nami, w naszej pamięci i naszym sercu. Ołena PUHAKOWA, była dyrektor Pałacu Pionierów, m. Nowogród Wołyński obwodu żytomierskiego wysokości. Najwyraźniej marzły jej ręce, marzła i ona sama, bo na dole, wspomina Lina Wasyliwna, krzątała się mama Łesi, namawiając ją, by zeszła i ogrzała się gorącą herbatą… Zapamiętała się Łesia Trofymczuk Linie Wasyliwnie swoją pracą, powściągliwością, mądrą rozmową… Imię Łesi Trofymczuk wśród ofiarodawców na cerkiew Tarasa. A jej życie — to ofiara wielkiego talentu, wielkiego służenia sztuce. Publikując dzisiaj wspomnienia matki i pierwszej nauczycielki sztuk pięknych mistrza Lubow HOŁOTA

Машинний переклад

PO-DOMOWEMU, PO-MATCZYNSKU

Maria Iwaniwna, mama artystki Łesi Trofymczuk, przekazała darowiznę — 150 hrywien na cerkiew Tarasa po śmierci swojej córki. Będąc już ciężko chorą, Łesia, dowiedziawszy się o zbiórce funduszy na cerkiew — ogólnonarodowy pomnik Kobziarza — poprosiła Marię Iwaniwnę o wpłacenie pieniędzy na konto „Ukraińskiej rodziny”. Nie będziemy niepokoić jej pamięci swobodnymi domysłami o tym, że być może wyobraźnię tej niezwykle utalentowanej monumentalistki odwiedziły przyszłe malowidła przyszłej cerkwi Tarasa, co jest całkiem prawdopodobne — właśnie Łesi Trofymczuk powierzono by opracowanie szkiców do malowideł Świątyni Kobziarza: cała jej dotychczasowa twórczość, jej głębokie zrozumienie i doskonałe Łesia urodziła się w Nowogrodzie Wołyńskim w obwodzie żytomierskim 10 czerwca 1953 roku. W niezapomnianym 1964 roku, po ukończeniu 10 lat, pojechała zdawać egzaminy do Kijowskiej Republikańskiej Szkoły Artystycznej. Pojechała do wielkiego Oceanu wiedzy. Egzaminy zdała pomyślnie, ponieważ z wyróżnieniem ukończyła 4. klasę. Dorastała, wychowywała się i uczyła w Kijowie. Po ukończeniu 11. klasy uczyła się w Dniepropetrowskiej Szkole Artystycznej, którą pomyślnie ukończyła przed terminem. Zakończyła naukę w Charkowskim Instytucie Artystyczno-Przemysłowym. Po pierwszym września 2005 roku minęły dwa lata, odkąd odeszła poza granicę ziemskiego życia znana lwowska artystka-monumentalistka Łarysa Stepaniwna Trofymczuk. Jej dusza wstąpiła do Królestwa Niebieskiego, a osobowość powinna doznać szacunku także po śmierci. Zsunęło się za horyzont słońce Łesi, a w niebiańskiej miłości do sztuki świecą nam jej dzieła artystyczne. Imię Łesi Trofymczuk jako artystki-monumentalistki zawsze przyciągało i przyciąga uwagę wszystkich, którzy znali ją osobiście i którzy zapoznają się z jej dziełami obecnie, studiując szkice, malowidła cerkwi oraz Zamku Oleskiego. Trudno mówić, że zmarła nasza droga Łesia, która miała wiele przygotowanych planów na przyszłość. Od samego dzieciństwa ani na dzień, ani na chwilę nie przerywała swojej ukończonej pracy. Kończyły się malowidła w Zamku Oleskim, praca zbliżała się do końca, już przygotowywano oddanie obiektu, kiedy u Łesi gwałtownie pogorszyło się zdrowie. Zmuszona była porzucić pracę i już nigdy nie wróciła. Lekarze lwowskiej kli- umiejętności, potwierdzone mistrzowskimi pracami w Pistyniu i Zamku Oleskim, świadczą o talencie wykształconym, przemyślanym, natchnionym, godnym najwyższego zaufania i szacunku. W swoim liście, odpowiadając na moją prośbę o opowiedzenie o Łesi, Maria Iwaniwna wspomina, że pracując w Zamku Oleskim, Łesia poznała Linę Kostenko, której twórczość głęboko szanowała. Lina Wasyliwna również zapamiętała Łesię Trofymczuk, wspomniała, że tamtego chłodnego dnia zobaczyła artystkę na rusztowaniach, wtedy, gdy Łesia pracowała na- po ukończeniu nauki otrzymała skierowanie do Lwowa. Pracowała jako wykładowca, starszy wykładowca Lwowskiego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej. Pod jej kierownictwem odnowiono świątynię na Kosowszczyźnie. Malowidła cerkwi Zaśnięcia Bogurodzicy we wsi Pistyń w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego wykonane są w technice enkaustyki. Kolejnym obiektem był Zamek Oleski, znajdujący się na Lwowszczyźnie, podległy Lwowskiej Galerii Sztuki. Malowanie prac artystycznych wykonano w technice enkaustyki. Prace wykonywano z wytrwałością i natchnieniem. Prezentacja obiektu Zamku Oleskiego planowana była na koniec 2003 roku. Artystka marzyła, aby po zakończeniu malowania Zamku Oleskiego na prezentacji spotkać się ze swoimi kierownikami, wychowawcami, wykładowcami, kadrą profesorską, działaczami zawodowymi, którzy ją wspierali, wysoko oceniając dzieła artystyczne. Fachowcy — ukraińscy i zagraniczni, którzy odwiedzili zamek, wysoko ocenili malowidła, zapisując swoje wrażenia w Księdze pamiątkowej. Po publikacji reprodukcji prac artystycznych z malowania cerkwi na Kosowszczyźnie w czasopiśmie „Obrazotworcze mystectwo” artystka zrozumiała, że otrzymała wysoką ocenę, wsparcie zawodowe, jeszcze bardziej uwierzyła w swoje możliwości i oddawała wszystkie siły i energię wykonaniu prac artystycznych na ścianach zamku. Pracowała nad malowidłami wytrwale, nie tracąc ani minuty. Łesia uwierzyła w siebie, poczuła, że wybrała właściwy kierunek w pracy twórczej. Przyszła głęboka pewność potrzeby jej ukończenia i już nic i nikt do końca nie zawrócił jej z obranej drogi! Po wykonaniu przez nią malowideł starodawnego zabytku — Cerkwi Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy — minęły lata, a przedstawiciele wspólnoty religijnej do dziś wspominają Łesię, zawsze odwiedzali ją we Lwowie. Szczerze dziękując za sumienną pracę, wręczając pamiątkowe prezenty, opowiadali, że w cerkwi za nią za każdym razem odprawiana jest msza święta „Za zdrowie”. Łesia wzruszona opowiadała o spotkaniu z wierzącymi — te spotkania inspirowały ją, dodawały otuchy, wspierały moralnie! Lecz nie było jej dane dokończyć tego, co zamierzyła dla rodzinnej Ukrainy, którą bardzo kochała! Moja Łesia miała wielką miłość do Ojczyzny i ta miłość była wysoce ludzka, przejawiała się w twórczej służbie, we wdzięczności wszystkim, którzy ją uczyli i wychowywali. Z niecierpliwością czekała na zakończenie prac w zamku. Marzyła, aby po całkowitym zakończeniu malowania na prezentacji spotkać się ze wszystkimi, którzy mieli udział w jej wychowaniu i szczerze podziękować. Głęboko zainspirowała Łesię do pracy Lina Kostenko, która odwiedziła Zamek Oleski. Zobaczywszy ją i usłyszawszy ocenę własnych prac twórczych, artystka pracowała z jeszcze większą pewnością i wiarą we własne siły. Nina Matwijenko — ulubiona piosenkarka Łesi. Była ona wzorem cierpliwości w ciężkiej pracy artystycznej. One jako małe dziewczynki chodziły tymi samymi ścieżkami (na ulicy Dorohżyckiej w

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

NIEZAPOMNIANA LE-

...szpitala ratunkowego i pogotowia medycznego dokładali starań, ratując życie Lesi, lecz ciężka choroba zwyciężyła. Trzeba było znać Lesię, by zrozumieć, dlaczego pracowała z ogromnym uporem i natchnieniem. To było jej ocalenie! Realizacja cyklu kompozycji enkaustycznych na tematy Apokalipsy zbliżała się do końca. Były to jej zamysły, jej marzenie. Malarstwo dekoracyjne było dla niej sposobem istnienia, nie wyobrażała sobie siebie bez niego. Lesia marzyła o pozostawieniu swojej artystycznej twórczości przyszłym pokoleniom i naszej rodzinnej Ukrainie – Matce, którą bezgranicznie kochała. Nie ma jej wśród nas, ale pozostała jej twórczość artystyczna, bezcenne historyczne szkice sztuki. Lesia niezwykle subtelnie czuła i rozumiała, że jej praca jest potrzebna. Była bowiem niezwykle wszechstronna, zachowując wartość i konsekwencję charakteru, pracowitość oraz wierność swemu powołaniu. Sztuka była dla niej sposobem życia. Dlatego z niecierpliwością marzyła o chwili, gdy jej ukończona praca nad dekoracją obiektu zostanie w pełni doceniona. Lesia żyła i rosła jako osoba wyjątkowa – ze względu na swą naturę, wygląd i wewnętrzne poglądy – i to przejawiało się w niej od lat dziecięcych i pozostało na zawsze. Byłam jej nauczycielką i wychowawczynią do dziesiątego roku życia, dziś jestem już osobą w podeszłym wieku, przez całe życie śledziłam jej rozwój w sztuce. Patrząc na nią, widziałam w jej postaci Anioła i zawsze byłam bezgranicznie szczęśliwa po spotkaniu. O, jak chciałabym wykrzyczeć to do Boga! Ale zwracam się do całego środowiska artystycznego Ukrainy i mam nadzieję dożyć chwili, gdy wybitne, wiodące postacie zwrócą uwagę na artystyczne dzieła Lesi i ocenią je zgodnie z ich wartością. Bezmierny żal, że artystka nie doczekała prawdziwego uznania, lecz mam nadzieję, zwracając się z wdzięcznością do nauczycieli Kijowskiej Republikańskiej Szkoły Artystycznej, Dniepropetrowskiego Technikum Plastycznego i Charków-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej we wsi Pistyń na Kosowszczyźnie to drewniana jednokopułowa świątynia zbudowana w 1600 roku. Wysokość kopuły wynosi 10 m, średnica — 4 m, wewnętrzna powierzchnia sali modlitewnej to około 128 m kw. Dzięki nadzwyczaj udanemu położeniu — na stromym skalistym brzegu, między rzeką o nazwie wsi Pistynka a wpadającym do niej górskim potokiem o wymownej nazwie Jordan — mała cerkiew nie zagubiła się wśród majestatycznego karpackiego krajobrazu i do dziś wytrzymuje konkurencję z usytuowaną obok współczesną zabudową. Trzeba oddać sprawiedliwość, że nie tylko tutejsi mistrzowie potrafili trafnie postawić budowlę o wysokiej wartości artystycznej, ale także ich potomkowie troskliwie chronili dzieło rąk swoich przodków. Podczas wojny, kiedy okupanci przetapiali cerkiewne dzwony na metal, z pistyńskich nie skorzystali, gdyż miejscowi mieszkańcy przezornie ukryli je w ziemi. Po wojnie w cerkwi nie odprawiano nabożeństw, były nawet próby zniszczenia budynku, lecz nieudane — dzięki aktywnym działaniom ludności. Z czasem w świątyni urządzono muzeum ceramiki. Obecnie znany zabytek architektury jest chroniony przez państwo. Na współczesnym etapie obiekty kultu powracają do swojego pierwotnego przeznaczenia. Pojawił się problem odnowienia licznych świątyń i tworzenia nowych. Teraz odczuwalny jest brak odpowiednich specjalistów, którzy nie tylko znaliby się na sztuce monumentalnej, ale także dobrze znali technologię malarstwa świątynnego i ikonografię. Nie ma się czemu dziwić: tradycje zostały zapomniane, korzenie przerwane, szkoły nie było. I dlatego serce krwawi, gdy patrzy się, jak zbezczeszczono jeszcze starszą i powszechnie znaną świątynię w Kołomyi, gdzie do niedawna było muzeum pisanek, obijając ściany płytami wiórowymi i bezdusznie znęcając się nad zabytkiem. Były zakusy ze strony lwowskiej spółdzielni budowlanej, by w ten sam sposób „uszlachetnić” także cerkiew w Pistyniu. Lecz nierozważnie jest ingerować w organizm budowli za pomocą „modnych” i nietrwałych materiałów — sprawa konserwatorska wymaga wysokiej odpowiedzialności moralnej i artystycznej. Przecież od wieków wiadomo, że łupane drewno dłużej stoi. Studiując dorobek poprzedników, trzeba uznać za słuszne przypuszczenie badacza G. Wzdornowa: „…pojawienie się fresku, który szeroko traktuje temat Sofii-Mądrości, było być może podyktowane przez zamawiającego malowidło na tej podstawie, że święto Sofii przypadło na ten sam dzień co święto Zaśnięcia, któremu poświęcona jest cerkiew wołotowska”. Tak wykrystalizowała się idea odrodzenia dawnej ikonografii, dla której ucieleśnienia „prosiła się” nie mniej starożytna i zapomniana technika enkaustyki. Określając miejsce malarstwa w sztuce monumentalnej, B. Wipper zauważył: „Jeśli architektura tworzy przestrzeń, a rzeźba — ciała, to malarstwo łączy ciało z przestrzenią…”. W zależności od specyfiki rodzaju sztuki oraz z uwzględnieniem jej wymogów i warunków istnienia, zarysowują się trzy problemy, przed którymi staje monumentalista. Pierwszym z nich jest zadana sytuacja architektoniczna. Chociaż malarstwo monumentalne jest „wtórne” wobec architektury, to drugą nieodłączną składową specyfiki sztuki monumentalnej jest posiadanie wielkiego potencjału ideowego. Trzecim problemem, przed którym staje artysta, są środki realizacji, które dzielą się na plastyczne i technologiczne. O przesłankach architektoniczno-krajobrazowych wspomniano już krótko powyżej. Więcej warto zatrzymać się, moim zdaniem, na uzasadnieniu. Świadomy siebie mistrz zdoła „odczytać” koronkę struktury, zrozumie „spojrzenie” sęków-źrenic kilkusetletniej daty i nie dopuści, aby pod sklepieniem cerkwi Zaśnięcia na zawsze „zasnęła” tradycja narodowo-kulturowa — to subtelne, wrodzone wyczucie materiału, uświęcone wiekami doświadczenia, pojęcie konstrukcji form, organicznie połączonych z charakterem miejscowego krajobrazu i malowideł ściennych na drewnie, właściwych dla regionu zachodnioukraińskiego. Chociaż cerkiew w Pistyniu dotychczas nie posiadała malowideł.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

ODNOWIONA ŚWIĄTYNIA NA KOSOWSZCZYŹNIE Interpretacja wizerunku Matki Boskiej jako Mądrości Bożej w sztuce kręgu bizantyjskiego oraz odrodzenie dawnej ikonografii w cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej we wsi Pistyń

gruntowaniu założeń ideowych, ikonografii oraz programu rozwiązania obrazowo-kompozycyjnego. Uzasadnienie przedstawienia ewangelistów i ojców Kościoła z personifikacjami inspirującej ich Mądrości, które wielokrotnie spotyka się w sztuce kręgu bizantyjskiego, szczegółowo przedstawia w swojej pracy J. S. Smirnowa. Najwcześniejszym przykładem odpowiedniego wątku jest miniatura Ewangelii Rossano z VI w., gdzie obok Marka stoi Matka Boska, której postać symbolizuje w danym przypadku Sofię. Prawdopodobnie najwcześniejszym wzorcem personifikacji Sofii Mądrości w postaci anioła bez ewangelisty jest fresk z VI w. w katakumbach Karmouz w pobliżu Aleksandrii. Motywy alegoryczne, sięgające czasów hellenizmu i podkreślające mądrość chrześcijańskiej doktryny, były charakterystyczne dla sztuki renesansu macedońskiego, w tym także południowosłowiańskiego. Ważne jest to, że już w XI w. przenikają one do kultury Rusi Kijowskiej. W szczególności w „Powieści minionych lat” księgi utożsamiane są z rzekami, które napoją Wszechświat — motyw, który najczęściej spotyka się w kompozycjach z ojcami Kościoła, Mądrościami i bijącymi źródłami. Według świadectwa M. Pokrowskiego, na starożytnych zabytkach znajduje się bardzo wiele przykładów przedstawienia baranka na górze, z której wypływają cztery strumienie, a do nich chciwie przypadła reszta baranków, symbolizujących trzodę, natomiast góra — Kościół, który napaja duchowo. W postaci baranka przedstawiony jest Chrystus. W łacińskiej literaturze chrześcijańskiej pojęcie Sofia wypierane jest niemal synonimicznym określeniem mistycznie interpretowanego „Kościoła”, dlatego „sofiologia” w tradycji katolickiej jest niemal nieznana. Inaczej jest w Bizancjum, gdzie wielkiego znaczenia nabiera rozwój wizerunku Sofii jako symbolu zasady teokratycznej, a zwłaszcza na Rusi Kijowskiej, dokąd chrześcijaństwo przyszło pod znakiem Sofii. Metropolita Iłarion porównuje chrzest z przyjściem Mądrości Bożej, czyli Sofii, której poświęcone były zbudowane w XI w. trzy główne świątynie państwa kijowskiego. Na niezwykle sprzyjającym gruncie prawosławia do początku XV w. ukształtowała się wyjątkowa ikonografia Sofii pod postacią uwieńczonego skrzydlatego anioła, która ciekawie ewoluuje zarówno w tradycji bizantyjsko-staroruskiej, jak i późnokatolickiej, stopniowo zbliżając się do wizerunku Dziewicy Marii jako oświeconego oblicza, w którym staje się „sofijnym”, uszlachetnia się cały kosmos. Jednak źródła tej tendencji sięgają epoki Paleologów. Właśnie wtedy osiągnęło swoje apogeum odwieczne dążenie kultury bizantyjskiej do formułowego wyrazu duchowego, demiurgicznego początku świata, rozpowszechniają się personifikacje Logosu, formuje się temat ikonograficzny Anioła Wielkiej Rady. Najpowszechniejsze podobne zabytki znajdują się na terenach świata południowosłowiańskiego tamtego okresu, zwłaszcza w Serbii. Wśród staroruskich zabytków szczególne miejsce zajmują malowidła cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej we wsi Wołotowo w pobliżu Nowogrodu, gdzie ewangeliści przedstawieni są wraz z symbolicznymi pod względem treści i kompozycyjnie dynamicznie zróżnicowanymi personifikacjami, włączając w to malowidło ścienne, na którym przedstawiono Jana dyktującego tekst siedzącemu Prochorowi. Każdy z ewangelistów ma jako symbol natchnienia odpowiednią postać alegoryczną: jednemu szepcze ona do ucha, innemu wskazuje na księgę, z trzecim wdaje się w rozmowę. Według wszelkich oznak jest to uosobienie Sofii Mądrości Bożej. Późnobiblijna literatura dydaktyczna podaje wizerunek Mądrości Bożej, określonej jako utożsamienie Najwyższego Ojca. Według stałego schematu wyobrażeń mitologicznych mądrość należy do Dziewicy. Prawdopodobnie właśnie tym spowodowana jest obecność Sofii w świątyni poświęconej Matce Bożej. Na wczesnych etapach rozwoju wyobrażenia dotyczące Sofii utożsamiano z obliczem Chrystusa-Logosu, a w dalszej kolejności — z trzecią hipostazą Trójcy, pojęciem rodzaju żeńskiego w językach semiotycznych — Duchem Świętym. Z powyższego logicznie wynika, że w świątyni poświęconej Matce Bożej najbardziej organicznie wpisuje się tematyka „sofijna”, i najcelniej właśnie „w rozwoju” przypisanych jej etapów ewolucyjnych. Z tego względu, a także biorąc pod uwagę poświęcenie budowli kultowej Matce Bożej, wynika, że na południowo-wschodniej ścianie, skąd z reguły zaczyna się „ruch” postaci w malowidle, przedstawiono archanioła-zwiastuna Gabriela w przezroczysto-błękitnym chitonie, który jakby krystalizuje się w bezkresnej, zimnej przestrzeni. Wstrzemięźliwie brązowy himation, jako przeczucie dramatu, potencja apoteozy otwartego wybuchu gorących barw w szatach pomaga nakreślić postać ostatniego archanioła, Uriela. Zaangażowana została szeroka amplituda środków formalno-plastycznych, ale język nie prowadzi się wątkami, lecz symbolami, a do jego zrozumienia wymagane jest nie tyle wizualne postrzeganie, co współuczestnictwo i maksymalna koncentracja sił duchowych. Wreszcie sama dramaturgia dobrej nowiny ewoluuje po wznoszącej się spirali, za każdym razem podnosząc napięcie emocjonalne o stopień wyżej. U Mateusza są to namiętne, pewne intonacje, zdolne przekonać o niepodważalności wywalczonych prawd. Obnażony, „spowiedniczy” styl Marka, który czasami wywołuje zarzuty o przeładowanie, sprzyja równowadze duszy i duchowemu przejrzeniu. Łukasz z reguły zaostrza akcenty frazy plastycznej, a napięcie emocjonalne osiąga najwyższą skalę. A dalej Jan dokonuje godnego podziwu przejścia z płaszczyzny wykładu w inny wymiar prawd przewodnich, gdzie „Sąd Ostateczny” jest zjawiskiem całkowicie normalnym, nadającym duszy nową jakość, która, według trafnego określenia Bierdiajewa, definiowana jest jako „napięta duchowość”. Oczywiście każda Ewangelia pisana była ręcznie, ale przez pryzmat postrzegania obrazowego trzeba patrzeć na pierwszą z nich — oczami (plan licząco-oglądowy, wykaz faktów); na drugą — mózgiem (próba logicznego przekazania, uzasadnienia wydarzeń, o których mowa w tekście); na trzecią — sercem (napięcie emocjonalne wykładu); a czwarta, tak zwana „Ewangelia miłości”, to krzyk duszy, gdzie każda scena nie jest wątkiem, a szokiem, który jakby zdejmuje z nas wielowiekową znieczulicę duszy. W ten sposób właśnie pismo toruje drogę środkom formalno-obrazowym. Pierwsza grupa postaci jest statyczna, siedzą symetrycznie, równoważąc się nawzajem. Wraz z narastaniem w tekście elementu duchowości akcenty przesuwają się, a druga grupa stanowi już profilowe przedstawienie stojącej Sofii w kontraście do frontalnie rozłożonej postaci Marka. Trzecia scena to apoteoza „sofijności”, gdzie w aktywnym, dynamicznym ruchu panuje ona już na dwóch trzecich płaszczyzny, kierując płonący boskim natchnieniem gest łaski Pańskiej do Łukasza, który jako pierwszy dostąpił zaszczytu oglądania i przekazania potomnym wizerunku Matki Boskiej. W ostatniej kompozycji Sofia spersonifikowana jest jako początek duchowy, który łączy ewangelistę Jana oraz jego ucznia i naśladowcę — Prochora. Prawica ewangelisty w geście błogosławieństwa skierowana jest na widza, który ma okazję włączyć się „jako uczeń” do poznania słowa. „Na początku było Słowo”... i nie zamuli się źródło ducha. Każda z kompozycji ma występować jak znak, petroglif, który wchłonął w siebie całą drogę ludzkości w postępie do szczytu duchowego doskonalenia. Lesia TROFYMCZUK, starszy wykładowca LDIPDM. Malowidła cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej we wsi Pistyń w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego w technice enkaustyki pod kierunkiem starszego wykładowcy katedry malarstwa Lwowskiego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej L. S. Trofymczuk wykonali studenci: J. Danyliw, H. Switia szczuk, I. Zakamulina, H. Turczyk, W. Sydorowa, M. Szymon, P. Bratiwnyk.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Mówiąc o artykułach naukowych, L. A. Pyrih zauważył, że z Galicji, Bukowiny i Zakarpacia artykuły napływają w języku ukraińskim, z Kijowa w ukraińskim i rosyjskim. Pojedyncze artykuły w języku państwowym przesyłane są z Doniecka, Dniepropietrowska i Ługańska. Jednakże właśnie w Dniepropietrowsku tylko w języku ukraińskim wydawane jest czasopismo „Urologija”. O „Odrodzeniu na Ukrainie szkół ludowych w celu kultywowania języka ukraińskiego i dziedzictwa kulturowego” mówiła M. Kepinska-Jakobsen z Kopenhagi — przedstawicielka Duńskiego Komitetu Helsińskiego na rzecz Praw Człowieka. Pani Kepinska-Jakobsen opowiedziała o doświadczeniach tworzenia takich szkół w Danii. Wezwała obecnych, aby nie czekali na pomoc państwa, lecz tworzyli organizacje społeczne i pracowali na rzecz umocnienia języka ukraińskiego. A przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki P. M. Mowczan po raz kolejny podkreślił, że słowo jest nośnikiem informacji genetycznej i zauważył, że dzisiaj stan języka zależy od każdego z nas. Wezwał do wypracowania rekomendacji dotyczących umocnienia, wsparcia i rozwoju języka państwowego. M. D. Prysliak z Rzymu mówił o „Wartości filozofii i etyki językowej w ukrainoznawstwie”. H. J. Udowenko wystąpił z referatem „Polityka językowa Ukrainy na obecnym etapie” i skonstatował: język znajduje się w sytuacji krytycznej. Co więcej, w przyszłym roku planuje się zmniejszyć wydatki budżetowe na rozwój języka państwowego do 4 mln hrywien. Podkreślił również sztuczność problemu dwujęzyczności, brak całościowej polityki państwowej w kwestii językowej, w szczególności to, że Ukraina nie reaguje na zamachy na swoją suwerenność językową: „Język państwowy pozostaje sierotą…”. Dzisiaj mamy 13 projektów ustaw o języku, z czego 11 dotyczy podniesienia statusu języka rosyjskiego. Do tej pory na Ukrainie obowiązuje ustawa o języku Radzieckiej Ukrainy. H. J. Udowenko podkreślił również rolę idoli narodu w podnoszeniu prestiżu języka państwowego. Swiatosław Wakarczuk, Ołeh Skrypka i Rusłana, jego zdaniem, zrobili w tym kierunku o wiele więcej niż współcześni działacze państwowi. Referent osobno wezwał Andrija Szewczenkę, Wołodymyra i Witalija Kłyczków do opanowania języka ukraińskiego, tak jak opanowali języki obce. Referując o polityce terminologicznej państwa, H. H. Filipczuk zaproponował następujące kroki udoskonalenia polityki językowej: utworzenie przy Prezydencie Ukrainy Komitetu ds. Rozwoju Języka Państwowego; zwiększenie środków budżetowych na wsparcie języka ukraińskiego; zapewnienie wykonywania ustaw dotyczących używania języka państwowego. W polityce terminologicznej H. H. Filipczuk podkreślił potrzebę tworzenia jakościowych słowników (zgodnie z programem państwowym do 2010 roku ma ich powstać 8,5 tys.). I przede wszystkim należy pozbyć się angielsko-rosyjskiego surżyku terminologicznego, a odnaleźć ukraińskie odpowiedniki dla zapożyczonych terminów. Ogólnie rzecz biorąc, referaty miały na celu wyjaśnienie realnego stanu funkcjonowania języka ukraińskiego w różnych sferach społecznych. Głównym zadaniem Kongresu stało się rozszerzenie bazy społecznej języka ukraińskiego i przywrócenie mu pełnej funkcjonalności. Ołha SKRYPKINA Ihor BIDiUK, wieś Josypiwka na Lwowszczyźnie REFLEKSJE słusznie, ponieważ tę kulturę nazywają „drugim chlebem”. A „pierwszy chleb” to wyroby z mąki: batony, bułeczki, rogaliki. Jak widzimy, prezentacja indywidualno-autorskiej peryfrazy poniosła klęskę. Często można usłyszeć lub przeczytać takie wyrażenie: „Prawdziwy patriotyzm”. Kategorycznie się z tym nie zgadzam: patriotyzm nie może być „prawdziwy” lub „nieprawdziwy”. On albo jest, albo go w ogóle nie ma. I na koniec taka uwaga. To, co czasami jest dopuszczalne w mowie ustnej, uważane jest za błąd w piśmie. Zatem kiedy przeczytacie komunikat o zawodach sportowych, które odbyły się (lub odbędą się) „w Serbii”, przypomnijcie sobie, że takie państwo nie istnieje, a istnieje „Serbia i Czarnogóra”. Jak widzimy, żniwa na niwie językoznawstwa jeszcze nieprędko nadejdą, ale wpadać w rozpacz i wyciągać ponure wnioski nie warto — „wszystko w życiu płynie, wszystko się zmienia”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

ŹRÓDŁO NARODU UKRAIŃSKIEGO

W dniach 20–21 października 2005 roku w Kijowie odbył się Międzynarodowy Kongres „Język ukraiński wczoraj, dziś, jutro na Ukrainie i w świecie”. Wydarzenie pod patronatem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki organizował Naukowo-badawczy Instytut Ukrainoznawstwa Ministerstwa Edukacji i Nauki przy udziale Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. KONGRES Na kilka dni przed kongresem Instytut Badań Ukrainoznawstwa uruchomił program monitoringu stanu funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społeczeństwa: w rodzinie, w przedszkolach, szkołach ogólnokształcących i uczelniach wyższych, w systemie nauki, kultury, w resortach spraw wewnętrznych, obrony, sprawiedliwości, w systemie administracji państwowej, w środkach masowego przekazu i sferze technologii informacyjnych, w zagranicznych ośrodkach zamieszkania Ukraińców etnicznych. Dla realizacji programu utworzono Ogólnoukraiński komitet organizacyjny oraz grupy regionalne, w skład których weszli naukowcy, pedagodzy, pracownicy organów administracji państwowej, organizacji społecznych, związków twórczych. Opierając się na danych uzyskanych dzięki monitoringowi, na Międzynarodowym kongresie mówiono o sposobach przezwyciężania istniejących sprzeczności językowych w Ukrainie i w ukraińskiej diasporze, wykonania artykułu Konstytucji dotyczącego statusu języka ukraińskiego. Omawiano także kwestię miejsca, losu i roli języka ukraińskiego w Ukrainie i na świecie oraz w zrozumieniu procesów kształtowania narodu i procesów ogólnopaństwowych, językowo-ukrainoznawcze podejście do rozwiązywania zadań oświatowych. Uroczystość pobłogosławił Patriarcha kijowski i całej Ukrainy-Rusi Filaret. Podkreślił on rolę Cerkwi w utrwalaniu języka państwowego, przypominając tragiczne przykłady udziału Cerkwi w rusyfikacji Ukrainy. „W naszych czasach Cerkiew zawróciła o 180°, i teraz jesteśmy kaznodziejami języka ukraińskiego” — podsumował Patriarcha. Minister oświaty i nauki Stanisław Nikołajenko odczytał pozdrowienie z okazji rozpoczęcia obrad kongresu od Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. W pozdrowieniu podkreślono, że język ukraiński jest kluczowym czynnikiem narodowego budowania państwa, wiodącym czynnikiem konsolidacji Ukrainy, największym i najcenniejszym dobrem każdego narodu. Prezydent zapewnił, że nowa władza dołoży maksimum starań, aby zachować i pomnażać nasze narodowe skarby, wśród których język ukraiński zajmuje czołowe miejsce. Od siebie minister zauważył, że dziś 77% dzieci uczęszcza do szkół z ukraińskim językiem nauczania. W pierwszej klasie na naukę języka i literatury przeznacza się nie mniej niż 8 godzin, w klasach 2–4 — po 7 godzin tygodniowo. Łącznie w ciągu 11 lat nauki według starych programów — 1698 godzin. W 12-letnim systemie nauczania liczba godzin przeznaczonych na naukę języka ukraińskiego nie zostanie zmniejszona. Fot. Ołeksandr Halata Pawło Mowczan: „Słowo to nośnik informacji genetycznej” Na sali rozbrzmiały także pozdrowienia od Przewodniczącego Rady Najwyższej Wołodymyra Łytwyna. W pozdrowieniu mówiono, że utwierdzanie i rozwój języka ukraińskiego, stopniowe poszerzanie jego funkcji aż po objęcie wszystkich sfer komunikacji — to ten strategiczny cel, bez realizacji którego niemożliwa jest dalsza budowa ukraińskiego państwa. Dyrektor NDIU akademik P. P. Kononenko w swoim referacie „Język a przyszłość narodu” zauważył, że język jest fundamentem narodu. Na nim należy budować świątynię ukraińskiego państwa. Dlatego bez rozwiązania problemów języka nie da się rozwiązać żadnych innych problemów budowy naszej świątyni. Akademik L. A. Pyrih wygłosił referat „Język ukraiński w sferze medycyny”. Podkreślił dwa aspekty problemu: zawodowo-kliniczny (rozmowa między lekarzem a pacjentem) oraz zawodowo-naukowy (słownictwo i terminologia naukowa). Referent przedstawił dane statystyczne z ankiety przeprowadzonej wśród praktyków-medyków i naukowców. Na pytanie, jakim językiem posługują się na co dzień i w kontaktach z pacjentami, na Wschodzie Ukrainy 53% respondentów odpowiedziało, że nie zastanawiało się nad tą kwestią. Wśród uczestników ankiety w obwodach zachodnich świadomie posługuje się językiem ukraińskim 93%. Wśród lekarzy Wschodu derusyfikację uważa za pozbawioną perspektyw 37%, wśród naukowców — 36%. Na Zachodzie tak uważa wśród lekarzy 0,2%, a wśród naukowców-medyków około 5%. Pan Pyrih przeanalizował także stan literatury informacyjnej i naukowej z dziedziny medycyny. Jak się okazało, w latach 20. ubiegłego wieku wydano 4 słowniki terminologiczne, w latach 30. było ich 3, w 1948 roku — 1. A do 1963 r. nie wydano żadnego słownika. Go-

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

NIE POZOSTAWAJCIE NA UBOCZU

Niedawno telewizja „1+1” pokazała przerażający materiał: sewastopolska uczennica — sądząc po nazwisku, Ukrainka — nie lubi języka ukraińskiego i nie chce się go uczyć, ponieważ jest w nim wiele słów zachodnioukraińskich. Czy można sobie wyobrazić, że w jakimkolwiek innym kraju świata dziecko mogłoby powiedzieć coś takiego o swoim ojczystym języku?! Świadczy to o braku wychowania patriotycznego w Sewastopolu. Może kierownik wydziału edukacji nie jest tam na swoim miejscu? Myślę, że w Sewastopolu też jest „Proświta”. Szanowni przyjaciele! Nie stójcie na uboczu patriotycznego, narodowego wychowania dzieci Ukrainy. To najcenniejsze, co ma naród. Idźcie do wydziałów edukacji, do nauczycieli, do dzieci. Oświecajcie ich. Luiza CZUMAK, honorowa przewodnicząca konotopskiej „Proświty” z P.S. Do ministra edukacji i nauki w tej sprawie również się zwróciłam. ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

AUTORZY PRZEPRASZAJĄ

Autorzy artykułu „Oświatowy dramat w Barianikiwce” Ołeksandr Kramarenko i Iryna Mahrycka przepraszają mieszkańca wsi Barianikiwka w rejonie biłowodzkim obwodu ługańskiego Boronnikowa Walerija Mychajłowicza (w artykule — Baronikow) za niesprawdzone informacje i fakty dotyczące jego osoby i jego działalności, wykorzystane przez nich w publikacji w gazecie „Słowo Proświty”, nr 41 z 2005 r. Jednocześnie redakcja przypomina wszystkim swoim współpracownikom i czytelnikom, że za rzetelność informacji odpowiadają autorzy, co zostało wskazane w danych wydawniczych naszej gazety. PODZIĘKOWANIE

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

UKRAIŃSKI KRAJOBRAZ XIX–XX w.

W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się wystawa „Ukraiński krajobraz XIX–XX w.”. W jej ramach zrealizowano ciekawe projekty: „Dzień wiedzy” – quiz dla uczniów szkół i gimnazjów kijowskich; dyskusyjny salon „Taras Szewczenko w trzecim tysiącleciu”; „Kraina owiana pięknem…” – wystąpienia poetów Kijowa i Czernihowa; „W naszym raju na ziemi…” – spotkanie twórcze zwycięzców quizu, przeprowadzonego w Dniu wiedzy. Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki wyraża szczerą wdzięczność Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz wydawnictwu „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA” za udział w wydarzeniach oraz przekazanie książek i multimedialnych płyt CD „Kobzarz” Tarasa Szewczenki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

SŁOWO, ALE POPRAWNE I

UWAGA! BŁĄD Słusznie mówi się, że niektórzy znacznie szybciej przyswajają sobie oczywistą prawdę alfabetyczną niż gramatykę i stylistykę ojczystego języka. Szczególny niepokój budzi mowa potoczna, nasycona surżykami, leksyką nienormatywną. Podstawowa kategoria ludzi nie chce rozróżniać znaczenia takich słów, jak „kwit” i „bilet”; „zdarzają się” i „spotykają się”; „subskrypcja” i „prenumerata”; „para” i „kilka”; „zakres” i „objętość”; „adres” i „adresa” i tym podobne. Niechęć do doskonalenia swojej wiedzy poprzez pracę ze słownikami prowadzi do licznych błędów. Reklamodawcy, którzy pretendują do wysokiej sprzedaży swoich produktów lub świadczenia usług obywatelom, muszą przede wszystkim władać słowem. Zbliżając się do kiosku aptecznego, czytamy ogłoszenie: „Najlepsze leki — najlepsze ceny”. Musimy zwrócić uwagę naszym farmaceutom: ceny, w przeciwieństwie do leków, nie bywają „lepszymi” ani „najlepszymi”, lecz „przystępnymi”, „umiarkowanymi”, „niskimi”. W naszym miejskim transporcie — tramwajach i trolejbusach — ścisk i przepychanka. Ale nie tylko to wywołuje zirytowanie. Jest i inna przyczyna: napisy w wagonie są zapewne ukierunkowane na opóźniających się uczniów i studentów oraz na mało wymagających, jeśli chodzi o czystość ojczystego języka, pasażerów innych kategorii. Czytamy: „Wartość przewozu jednego miejsca bagażu — jeden bilet”. Otóż zwracam się do administracji zarządu tramwajowo-trolejbusowego: poprawiajcie te słowne „perełki”. Bo przewozi się bagaż, a nie „miejsce bagażu”. Grubymi błędami grzeszą także nasi koledzy dziennikarze gazetowi. W przeglądzie informacyjnym „Dzień za dniem” jednego z obwodowych czasopism zamieszczono notatkę „Wojna na drogach”. „Co roku na naszych drogach ginie tylu ludzi, że gdzie tam tej wojnie afgańskiej. Gdyby tylko można było zakończyć tę nieogłoszoną wojnę między pieszymi a kierowcami, to ile ludzi można by ocalić...” Oczywiście chodzi o śmierć nie narodu, lecz obywateli (osób, ludzi). Już z szkolnej ławki wiemy, że istnieje wiele środków urozmaicania mowy. Jednym z nich jest synonimia, która pozwala unikać powtórzeń. A odmianą synonimów jest peryfraza — opisowy zwrot, używany zamiast zwykłej nazwy osoby, przedmiotu, zjawiska. Zatem nazywa ona przedmiot w formie opisu jego istotnych i charakterystycznych cech oraz znamion. Na łamach czasopism pojawiają się peryfrazy indywidualnie-autorskie i ogólnojęzykowe. Jeden z dziennikarzy po wizycie w Ameryce postanowił podzielić się wrażeniami o tym kraju. Opisując kuchnię jej mieszkańców, mówi, że często jedzą „pierwszy chleb”, to znaczy ziemniaki. To niep- z

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

— Dla mnie ważne jest to, że młodzież pozytywnie, a nawet entuzjastycznie ocenia zarówno ukraińsko-rosyjskie sparingi, jak i zalążki międzynarodowego festiwalu literackiego. W ubiegłym roku było wielu polskich autorów, w tym roku — austriackich poetów. Między nimi a naszymi pisarzami również odbywała się swoista twórcza rywalizacja. W przyszłości zamierzam bardzo poważnie pracować nad ideą pełnowartościowego międzynarodowego festiwalu literackiego we Lwowie. Mam nadzieję, że za rok lub dwa uda się to osiągnąć. Zdaniem niektórych poetów, którzy już od kilku lat biorą udział zarówno w naszym festiwalu, jak i w różnych wydarzeniach poetyckich w Europie, lwowski festiwal ma wszelkie szanse stać się jednym z największych w Europie Wschodniej. — W bezpośredniej transmisji radiowej programu “Czarnym na białym” powiedziała Pani, że chce, aby w ramach Forum było więcej widowisk teatralnych. Na czym polegają trudności z zaangażowaniem teatru w święto książki: w świadomości ludzi teatru czy w ograniczoności zasobów finansowych? — Jeśli chodzi o ludzi teatru, to aktywnie tej kwestii z nimi jeszcze nie omawiałam, ale myślę, że nie byliby przeciwni, jednak dotrzeć do każdego konkretnego nauczyciela w skali całego kraju, a do tego przy powszechnej apatii społecznej — jest praktycznie niemożliwe. Jeśli zaś festiwal w szkołach przebiegnie formalnie, dla “odhaczenia”, to nie będzie z niego żadnego pożytku ani radości. Obecnie aktywnie szukamy sponsorów, którzy zainteresowaliby się naszą ideą. Takie firmy już pojawiają się na Ukrainie, ale mimo wszystko sytuacja jest jeszcze dość daleka od tej, którą widzimy w krajach rozwiniętych, gdzie wspieranie akcji skierowanych na rozwój czytelnictwa wśród dzieci uważane jest za działanie społecznie prestiżowe. Przy okazji chcę podziękować tym, którzy już wsparli naszą ideę: Ambasadzie Królestwa Niderlandów, OAO “Bank Wiejski Dniestr”, Międzynarodowej Fundacji “Ukraina 3000”. — A tymczasem urzędnicy państwowi mają, że tak powiem, “propozycje kontr”. Na przykład pan Wasyl Szewczenko, zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii, podczas Forum oświadczył, że zamierza zaangażować Panią jako skutecznego menedżera do organizacji nowego ambitnego projektu, który będzie się nazywał, jeśli nie mylę się, “Kijowskie Narodowe Targi Książki”. — Dziwi mnie sytuacja, gdy Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii z własnej inicjatywy decyduje się przeprowadzić targi książki i na to od razu znajdują się środki budżetowe, podczas gdy wszystkie inne targi — we Lwowie, Odessie, Charkowie — którymi, zgodnie z logiką, powinien opiekować się wspomniany komitet, już od wielu lat odbywają się bez wsparcia państwa. Zgodzi się Pan, że to dziwne. — A moim zdaniem terminologicznym nonsensem jest to, że sprawami książkowymi opiekuje się u nas urząd o takiej nazwie. Swoją drogą, podczas “okrągłego stołu” “Rozwój rynku książki Ukrainy”, przeprowadzonego w ramach Forum, wśród szeregu innych propozycji pojawiła się taka, by utworzyć oddzielną strukturę, która opiekowałaby się wyłącznie książkami. Co Pani o tym myśli? — Jeśli chodzi o Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii, to jest on wynikiem transformacji instytucji, która istniała jeszcze w czasach radzieckich, tak zwanego Goskomizdatu. W jego gestii były również wydawnictwa książkowe, które wtedy można było policzyć na palcach. Czasy się zmieniły, powstało wiele nowych wydawnictw, ale wspomniany Komitet kontynuował opiekę tylko nad państwowymi. Dlatego format tego urzędu nie odpowiada realnej dynamice społecznej. Ale czy warto tworzyć jeszcze jeden urząd… Mamy do czynienia raczej z problemem mentalnym, kiedy wydaje nam się, że każdą oddzielną sprawą powinna zajmować się oddzielna instytucja. Jest Ministerstwo Kultury i Turystyki i kierownik tego resortu powinien przede wszystkim widzieć strategię rozwoju kultury, utrzymywać balans interesów wszystkich podmiotów tego procesu — od urbanistyki po wydawnictwa książkowe, a nie dbać tylko o oddzielny projekt. Funkcją Ministerstwa Kultury powinno być zapewnienie równych możliwości dostępu wszystkich obywateli Ukrainy do dziedzictwa kulturowego: zarówno ukraińskiego, jak i światowego. W krajach rozwiniętej demokracji właśnie tak się dzieje. Niestety, Ukraina póki co taką nie jest. — Ale jeśli mówić o demokratyzacji społeczeństwa, to wtedy należy stawiać na samoorganizację, na rozwój więzi w poziomie, a nie tylko w pionie. A na ile gotowi do konstruktywnej współpracy między sobą są ukraińscy wydawcy? Czy główni gracze ukraińskiego rynku książki są zdolni porozumieć się w sprawie wspólnego programu z kilku lakonicznych punktów? — Oczywiście, właśnie od takich porozumień trzeba zaczynać wyjście z kryzysu systemowego, który obecnie przeżywamy. Dla wydawców i księgarzy istnieje kilka punktów problemowych, w których bardzo trudno dojść do zgody. Na przykład są wydawnictwa, które skupione są tylko na rynku ukraińskim i pracują wyłącznie z ukraińskimi autorami. Są one zainteresowane kwotami i zamknięciem rynku ukraińskiego, zwłaszcza dla importu rosyjskiego. Ale istnieje taka sama, jeśli nie większa, liczba wydawnictw, które pracują z autorami zagranicznymi lub są przedstawicielstwami zagranicznych wydawnictw. Ich interes polega na maksymalnej otwartości rynku. Będą istotne rozbieżności również w kwestii dotacji państwowych na wydawanie książek. Rynek książki wymaga stałego monitoringu. Większość ukraińskich wydawnictw póki co nie chce lub nie może wydawać pieniędzy na to, by lepiej zbadać potrzeby czytelnicze swoich potencjalnych nabywców. — Być może tym powinny zajmować się specjalne agencje marketingowe? — Dlaczego by nie. W końcu kiedyś zostanie to zrobione. Ale, znowuż — problem naszej mentalności. Jeśli na Zachodzie ludzie ufają konsultantom, których zatrudniają, to u nas takiego zaufania nie ma. — Na konferencji prasowej z okazji otwarcia tegorocznego Forum zastępca przewodniczącego Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Taras Batenko zapewnił obecnych, że zaraz po zakończeniu 12. zostanie sformowany komitet organizacyjny następnego, 13. Forum. Czy spełniono tę obietnicę? — Dla mnie było to zaskoczeniem. Przede wszystkim chciałabym zrozumieć rolę zapowiedzianego komitetu organizacyjnego, kto będzie do niego wchodził i, co najważniejsze, za co będzie odpowiadał. Mówię tak dlatego, że komitety organizacyjne, z którymi miałam okazję pracować wcześniej, brały na siebie tylko funkcję doradczą i żadnej odpowiedzialności za swoje rady oraz za ich praktyczne skutki nigdy nie odczuwały. Dlatego, szczerze mówiąc, unikam takich komitetów organizacyjnych i staram się pracować sama. Ale jeśli pan Taras Batenko ma na celu stworzenie skutecznego komitetu organizacyjnego, to jest to bardzo potrzebna sprawa, ponieważ w procesie przygotowań do każdego następnego Forum pojawia się u nas wiele problemów technicznych i organizacyjnych, których samodzielnie rozwiązać nie możemy: począwszy od zamknięcia ruchu transportu samochodowego i rozmieszczenia reklamy w mieście, aż po budowę we Lwowie nowoczesnego centrum wystawowego. Ale póki co żadnego komitetu organizacyjnego jeszcze nikt nie zwołał (zresztą sytuacja polityczna temu nie sprzyja). Więc przypomnę panu Batence o jego obietnicy. Rozmawiał Mykoła SKYBA

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

OŁEKSANDRA KOWAL:

— Pani Ołeksandro, jak Pani niejednokrotnie podkreślała w swoich wystąpieniach i wywiadach, celem przeprowadzania Forum jest spotkanie tych, którzy tworzą, i tych, którzy sprzedają książkę, z tymi, którzy ją czytają. Na pierwszych Forach chodziło o to, żeby ludzie się poznali i żeby rozpoczął się proces współpracy. Obecnie to zadanie, w istocie, zostało wykonane: ukraiński rynek książki, choć z wielkim trudem, ale pracuje, a jego dalszy rozwój to już kwestia techniki. Teraz w kolejce jest pytanie o wyjście ukraińskiej książki na europejski obszar. Jak to wpływa na konceptualne postrzeganie kolejnych forów? — Dzisiejsze Forum to, bez wątpienia, nie tylko handel detaliczny i hurtowy książkami, to przestrzeń, w której można zaobserwować i w której rodzą się nowe tendencje, opracowywana jest nowa ideologia księgarstwa. Dlatego jestem pewna, że poruszamy się w tym samym kierunku, który planowano od samego początku, od pierwszych forów. Teraz nadszedł czas wyjścia na europejski rynek książki. Ponieważ sami wydawcy nie są w tym zbyt aktywni, postanowiłam stymulować ten proces. Właściwie po to zaprosiłam do Lwowa organizatorów Warszawskich, Lipskich i Frankfurckich targów książki. Rozmawiali oni z ukraińskimi wydawcami i mam nadzieję, że promocja ukraińskiej książki w Europie będzie skuteczna, ale od Forum zależy to już znacznie mniej niż od samych wydawców i autorów, którzy muszą być znacznie aktywniejsi w tej działalności. — Przed rozpoczęciem tegorocznego Forum mówiła Pani o tym, że istnieją permanentne trudności w porozumieniu z władzami miasta (choć takie podejście kierownictwa miasta, delikatnie mówiąc, dziwi, bo przecież Forum dla Lwowa jest, bez przesady, najjaśniejszym wydarzeniem roku, tworzy nie tylko pozytywny wizerunek, ale i nadaje niepowtarzalny urok miastu Lwa). A jaki widzi Pani optymalny format współpracy z samorządem, czy jest nadzieja na pozytywne zmiany po dymisji już byłego mera Lubomyra Buniaka? — Przypomina mi się rok 1995, kiedy rozpoczęliśmy przygotowania do drugiego Forum Wydawców. Już wtedy wydawało mi się, że to dla Lwowa naprawdę wielkie wydarzenie (a proszę wziąć pod uwagę, że wtedy na targi przyjeżdżało około sześćdziesięciu wydawnictw). Zwróciłam się do Lwowskiej Rady Miejskiej z prośbą, żeby nas wsparli i pomogli. Odpowiedziano mi, że, powiedzmy, zwraca się do nas wielu ludzi z różnymi pomysłami i wszystkim pomóc nie sposób. Wtedy poprosiłam o wsparcie przynajmniej w rozwieszaniu afiszy — chciałam przekazać informację w całym mieście i wtedy wydawało mi się, że można by to zrobić przez administracje budynków (ŻEK-i), które miały tablice ogłoszeń niemal na każdej ulicy. W radzie miejskiej odpowiedziano mi, że oczywiście taką drobnostkę mogą zrobić. Jednak kiedy podczas trwania następnego Forum żadna afisza w mieście się nie pojawiła, powiedziano mi, że cały nakład znalazł się na śmietniku w tejże radzie miejskiej. Wiecie, wyjechałam ze Lwowa już dość dawno, właściwie dlatego, że nie podobał mi się klimat psychologiczny i stosunek lwowskich władz do ludzi, którzy próbują coś zrobić. Ze Lwowa wyjechało dość dużo osobistości, które były ozdobą naszego miasta. Od tamtego czasu już kilka razy zmieniało się kierownictwo miasta, ale miało to niewielki wpływ na stosunek do twórczych inicjatyw. W ciągu ostatnich dwóch lat coś, co prawda, zaczęło się ruszać, pojawiło się przynajmniej zrozumienie tego, że Forum jest naprawdę potrzebne Lwowi, ale to zrozumienie ma jakieś konkretne przejawy tylko ze strony 2—3 osób, wśród których jest zastępczyni przewodniczącego miasta pani Iryna Romaniw. Jednak poczucia prawdziwego wsparcia, życzliwości, radości urzędników z tego, że mogą pomóc Forum, nie ma. Dość często otrzymuję „zielone światło” i obietnice rozwiązania wszystkich kwestii od jednego wydziału, a drugi w tym czasie blokuje proces ich realizacji. I o co tu chodzi — do tej pory nie mogę zrozumieć. Najwyraźniej jest to skutek niedoskonałej organizacji pracy rady miejskiej, kiedy jeden departament nie wie, co dzieje się w drugim. Ale główna przyczyna, być może, tkwi w tym, że ukraińska książka i wszystko, co związane z podnoszeniem jej autorytetu w społeczeństwie, nadal pozostaje czymś bardzo odległym od urzędniczej świadomości. — A poziom myślenia ludzi odpowiedzialnych za podejmowanie decyzji, ze swojej strony, odbija się na tak zwanej „realnej polityce” — od poziomu ogólnokrajowego do lokalnego. Urzędnik, który myśli i czuje prymitywnie, na swoją modłę ocenia także jakość środowiska miejskiego. Jeśli chodzi o Lwów, to podczas ostatniego przyjazdu tutaj przykro poraziło mnie skrajnie niekomfortowe tło dźwiękowe w centrum miasta, w szczególności na prospekcie Swobody. Na ile wiem, niskiej jakości głośna muzyka z licznych budek z jedzeniem do pewnego stopnia zaszkodziła przeprowadzeniu festiwalu rosyjskiej książki i innym wydarzeniom Forum na scenie ustawionej przy pomniku Szewczenki. Czy próbowała Pani jakoś uregulować tę kwestię? — Najwyraźniej stacja sanitarna uzna, że dźwięk w tych lokalach rozrywkowych jest „w granicach dopuszczalnej normy sanitarnej”. Nie jestem pewna, czy tę kwestię można uregulować, nie wiem, czy istnieje instytucja, która odpowiada za takie rzeczy. A jeśli chodzi o akcje artystyczne na prospekcie Swobody, nie chcę, żebyście powtarzali błąd, który spotyka się w wielu publikacjach o Forum: przy pomniku Szewczenki odbywał się nie tylko festiwal rosyjskiej książki, a właśnie literacki festiwal Forum, w ramach którego odbywały się występy nie tylko rosyjskich, ale i ukraińskich autorów, brzmiała muzyka na żywo, odbywało się losowanie podarowanych przez wydawnictwa książek. Pomimo strasznej pogody, tam przez cały czas było dość tłoczno. Chociaż prasa z jakiegoś powodu najbardziej akcentowała uwagę właśnie na rosyjskich czytaniach w centrum miasta… — Poszczególne publikacje były tak polemicznie zaostrzone, że powiało od nich duchem zimnej wojny. Ale przecież i sparingi między ukraińskimi i rosyjskimi poetami, i ukraińsko-austriacki festiwal literacki „Skrypty” — to zjawiska, które wyprowadzają Forum na jakościowo wyższy poziom. ...będą przeciw, chociaż problem finansowania zawsze pozostaje aktualny. Przecież właściwie targi książki już dawno są samowystarczalne i przynoszą zysk, co pozwala mi finansować wszystkie inne akcje Forum. Opłacić zaś jakiekolwiek teatralizowane widowiska nie mam możliwości, jednak jeśli znajdą się środki i pojawi się chęć lwowskich reżyserów, by połączyć książkę z teatrem, dlaczego nie? — Konkurs czytelnictwa dziecięcego — to też nowacja 12. Forum. Czy planuje Pani w przyszłym roku kontynuować tę akcję? Jeśli tak, to jakie trudności przewiduje Pani w realizacji tego pomysłu? — Tak, bardzo chcę kontynuować konkurs dziecięcy, daje on pozytywny ładunek całemu Forum. Zresztą dzieci, które wzięły udział w konkursie, niezwykle się nim zainteresowały i nawet obiecały nam nie tylko kontynuować aktywne czytanie, ale i zachęcić do tego swoich przyjaciół. Tak właśnie powinno być: najpierw pewną ideę przyjmują dziesiątki ludzi, potem setki, tysiące i dalej ona się szerzy i dociera do najodleglejszych zakątków. A jeśli chodzi o trudności, to są one dość standardowe i jednakowe dla całego kraju: w pierwszej kolejności — organizacyjne, w drugiej — finansowe. Po to, aby rozwinąć działalność, potrzebna jest pewna baza. Wybraliśmy biblioteki, ale w tym już zawarty jest pewien nonsens, bo przecież do bibliotek przeważnie przychodzą dzieci, które już czytają. Możliwe, że lepiej robić to przez szko- Narodowa wystawa-targi „Forum Wydawców” we Lwowie to największe i najciekawsze wydarzenie książkowe Ukrainy. Pod względem skali zbliża się ono do tak autorytatywnych targów jak Warszawskie, a pod względem merytorycznym programu już teraz wyprzedza Praskie targi książki. Wszakże dla Ukrainy Forum to nie tylko aktywny handel książkami, nawiązywanie kontaktów biznesowych, prezentacje, czytania, spotkania wydawców, autorów, dziennikarzy, czytelników, ale przede wszystkim — wskaźnik historycznych transformacji, które przeżywa nasze społeczeństwo. Zatem nasza rozmowa z prezes „Forum Wydawców” we Lwowie panią Ołeksandrą KOWAL dotyczy nie tylko podsumowań tegorocznego Forum, ale także perspektyw rozwoju ukraińskiej książki jako jednej z najbardziej pojemnych metafor kultury.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

UKRAIŃSKIE PRZELEWAŁO SIĘ PRZEZ BRZEGI

Święto kultury Rusinów-Ukraińców jest tradycyjne, tegoroczne — 51. z kolei. I wydarzenie to nie jest lokalne, choć odbywa się w niewielkim mieście Świdnik, które malowniczo rozłożyło się w zielonej dolinie, otoczonej odnogami Karpat. Wie o nim cała Słowacja: prezydent Ivan Gašparovič przesłał powitanie, František Tóth, tuż po objęciu Ministerstwa Kultury, osobiście przybył na święto. Ministerstwo Kultury Ukrainy również odpowiedziało listem gratulacyjnym, do Świdnika przybyli konsul generalny Ukrainy na Słowacji Inna Ohniweć, przewodniczący Preszowskiego Kraju Samorządowego Peter Chudík, deputowani słowackiego parlamentu, przedstawiciele rządu krajowego i, oczywiście, urzędnicy miasta. Program święta jest nasycony ciekawymi wydarzeniami. Dzień pierwszy Centrum Świdnika zabezpieczono przed ruchem transportowym: 22 drużyny uczniów rywalizowały w rysowaniu na asfalcie. W Podduklańskiej bibliotece urządzono wystawę ukraińskich książek; tutaj również odbyło się spotkanie pisarzy z młodzieżą; właśnie tej bibliotece przekazano książki, które podarowało Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”. W Muzeum Kultury Ukraińsko-Rusińskiej urządzono wystawę obrazów z życia ludowego pędzla znanego preszowskiego artysty Mychajła Syryka, która wywołała ogólne zainteresowanie. Świdnickie zespoły artystyczne i soliści wystąpili w strefie pieszej miasta pod gołym niebem z programem „Witamy w Świdniku”. Na zakończenie — spektakl Teatru Poezji Użhorodzkiej Szkoły Kultury. Dzień drugi Od samego rana ulice miasta wypełniły się muzyką ludową. Kierownicy miasta, aktywiści towarzystwa ukraińsko-rusińskiego oraz goście złożyli wieńce pod pomnikami poległych bohaterów na Przełęczy Dukielskiej oraz w Świdniku. Do obecnych z powitaniem zwrócił się mer miasta Mychajło Bartko — w szczerym języku ukraińskim. Nazwa programu folklorystycznego „Gość do domu” mówi sama za siebie. Radośnie witano obecnych: zespół Kirowohradzkiego Akademickiego Teatru Muzyki, Pieśni i Tańca „Zoryany”, zespoły folklorystyczne z Mikloševaca i Petrovaca (Chorwacja), grupę śpiewaków „Czerwona Róża” z Muczony (Węgry); grupy folklorystyczne z różnych miast i wsi Wschodniej Słowacji, które wystąpiły w programie „Ej zagrajcie, zagrajcie”. Wieczór finałowy tego dnia — „Zielona nadzieja” — zakończył się programem artystów z Ukrainy. Szczególny triumf odniosła kapela artysty ludowego Stepana Hihy. Dzień trzeci Zbiegł się on z prawosławnym świętem parafialnym, więc rozpoczął się liturgią. Na terenie Muzeum Architektury Ludowej artyści amatorzy urządzili swoisty „teatr ludowy”, odgrywając świętowanie w osobach. Imponujący był pochód uczestników Święta przez miasto: za cygańskim wozem jednokonnym pieszo podążali najpoważniejsi ludzie (gospodarze i goście), za nimi — ponad 700 profesjonalnych i amatorskich artystów. Ulica prowadziła do amfiteatru. W poprzek drogi na wysokości były przeciągnięte szerokie wstęgi z napisami, które oddawały treść widowiska: „Ej zagrajcie, zagrajcie!”, „Ej pod Makowicą”, „Ej na górze tatarka”. Po obu stronach drogi oraz przy amfiteatrze — liczne punkty handlowe: można nabyć oryginalne pamiątki na każdy gust. Po obiedzie, pod ciepłym letnim deszczem, odbył się wielki koncert. W pierwszej części, która nazywała się „Na gospodarskim podwórku”, wystąpiło 19 lokalnych zespołów folklorystycznych. Widowisko zakończyło się wielkim weselem w wykonaniu świdnickiej „Makowicy”. Gospodarzami drugiej, finałowej części „Dar” były zespoły „Zoryany” (Kirowohrad) i „Lúčnica” (Bratysława). Sucha lista wydarzeń nie może oddać tego emocjonalnego uniesienia, które panowało na święcie. Ale świadczy ona o niezwykłej różnorodności świątecznych wydarzeń, o duchowej jedności jego uczestników: ukraińska pieśń, ukraińska muzyka, język ukraiński — wszystko to niosło się potężną rzeką i przelewało przez brzegi. NA UKRAIŃSKIEJ ZIEMI, WŚRÓD UKRAIŃCÓW Na Słowacji mieszka około 150 tysięcy Ukraińców. Wielu z nich w wyniku asymilacji już zapisało się jako Słowacy, chociaż rozmawiają w zachodnioukraińskiej gwarze. Podczas ostatniego spisu nieco ponad 50 procent zidentyfikowało się jako Rusini. Jest to, jak nam wyjaśnił przewodniczący Rady Centralnej Związku Rusinów-Ukraińców Republiki Słowackiej Ivan Laba, hołd dla historyczno-ludowej tradycji. W rzeczywistości nie ma żadnej różnicy między tymi, którzy zapisali się jako Ukraińcy, a tymi, którzy nazwali się Rusinami. Rusini-Ukraińcy na Słowacji — to nie diaspora. To ludzie, którzy odwiecznie, z dziada-pradziada, żyją na swojej historycznej ziemi, która znowuż wolą okoliczności znalazła się w składzie innego państwa: tak zwana Ruś Podkarpacka w swoim czasie została przyłączona do Czechosłowacji. Być może dlatego nie czuliśmy się za granicą. Tutaj wszystko było bliskie i rodzinne — przyroda, powietrze, Karpaty, język, nieuchwytny „dym Ojczyzny”, oraz bliscy i zrozumiali ludzie jednej ziemi. I nas również odbierano jako swoich, jako bliskich. Problem rusinizmu wydaje się bardziej sztuczny niż naturalny. Nawiasem mówiąc, czeska władza uznawała podkarpackich Rusinów za część narodu ukraińskiego. Nawet pierwszy prezydent Republiki Czechosłowackiej T. Masaryk w swoim czasie podkreślał narodową i etnograficzną jedność Ukraińców, podzielonych granicami państwowymi. Jednak, rzecz jasna, czechosłowacka władza nie była zainteresowana, aby podkarpacki Rusini skłaniali się ku Kijowowi. Obecnie rusinizm zarówno na Zakarpaciu w Ukrainie, jak i na Podkarpaciu w Słowacji umownie dzieli się na dwa rodzaje: ludowy i polityczny. Rusinizm ludowy ma głębokie korzenie w świadomości ludowej, strzeże etnicznych tradycji przodków, dorobku duchowego, zabytków kultury, identyfikuje Rusinów z Ukraińcami. Rusinizm polityczny na usługach pewnych światowych antyukraińskich sił na wszelkie sposoby odżegnuje się od Ukrainy, odmawia jej języka, kultury, duchowości, nazywa Rusinów zupełnie innym narodem. Podobny podział daje się zauważyć także wśród Rusinów na Słowacji. Ludowe zjednoczenie Związek Rusinów-Ukraińców, które ciąży ku macierzy Ukrainie, kieruje Iwan Łaba; inne — Ruska Obroda, która uparcie nalega na odrębnym narodzie rusińskim, niemającym nic wspólnego z Ukraińcami, — Anna Kuzmiak. Rząd Słowacji taki podział, jak się zdaje, w pełni zadowala. Wspiera finansowo zarówno pierwszych, jak i drugich. Tym rzekomo demonstruje jednakowe, demokratyczne podejście do obu zjednoczeń. Ale w rzeczywistości w ten sposób wspiera się sam ten podział, rozprasza środki, stawia przeszkody na drodze do jedności rusińsko-ukraińskiej społeczności. W rozmowach z przedstawicielami tamtejszej inteligencji wyjaśniło się, że ukraińskie pędy na Słowacji, niestety, podupadają i marnieją. Szef redakcji miejscowej ukraińskiej gazety „Nowe Życie” Myrosław Iljuk nie bez gorzkiej ironii opowiadał: „Był u nas kilka lat temu kijowski poeta Petro Osadczuk, to żartował, że można nam pozazdrościć, bo u nas niby lepiej niż w Ukrainie: jest ukraiński teatr, ukraińskie wydawnictwo, ukraińskie radio, ukraińskie muzeum. A dzisiaj już nie ma czego zazdrościć: ukraiński teatr narodowy przez Ruską Obrodę stał się po prostu teatrem imienia Ołeksandra Duchnowycza, już bez określenia „ukraiński”; ukraińskie radio, które było obok, w Preszowie, przeniosło się do Koszyc...”. Dość smutne realia. Wydaje się, że słowacki rząd nie jest zainteresowany konsolidacją Ukraińców-Rusinów, rozwojem w ich wspólnocie narodowej duchowości, przebudzeniem narodowej świadomości, żeby przypadkiem nie zrodziły się separatystyczne nastroje... Przecież ten kraj to jednak cząstka Ukrainy... TRZYŻYLNY IWAN JACKANYN Iwana dobrze znają w Kijowie: jest członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, często bywa w naszej stolicy. Jego pióru należą zbiory opowiadań „Miejsce urodzenia”, „Natalka już nie płacze”, „Wszystko zostawisz”, „Ucieczka”, „Drewniany smutek”, „Cienie i blizny”, „Wernisaż”, „We wszystkim winni mężczyźni” i inne. Redagowane przez niego czasopisma „Dukla” i „Weselka” są znane nie tylko w ukraińsko-rusińskiej wspólnocie Słowacji, ale i w Ukrainie. Został wybrany przewodniczącym Związku tamtejszych ukraińskich pisarzy. Tłumaczy utwory ukraińskich pisarzy na język słowacki. Do niedawna wykładał literaturę ukraińską w wyższej uczelni. Bierze aktywny udział w życiu społecznym Rusinów-Ukraińców, wiele robi dla duchowego zbliżenia ukraińskich literatów i działaczy kulturalnych z intelektualną elitą w Ukrainie. Za wybitny wkład w umocnienie słowacko-ukraińskich stosunków niedawno przyznano mu nagrodę imienia Ołeny Pczilki. Mimo nadzwyczajnego zajęcia (oprócz wszystkiego powiedzianego, był zaangażowany jeszcze w wiele wydarzeń Święta Kultury), Iwan bardzo dużo uwagi i czasu poświęcił nam z A. Kaczanem. Powitał z drogi, zakwaterował w preszowskim hotelu, towarzyszył w Świdniku, organizował ciekawe spotkania, wykorzystywał każdą wolną chwilę, żeby pokazać jak najwięcej ciekawego, obwoził własnym autem po okolicznych miasteczkach i wsiach, gdzie mieszkają Ukraińcy. Prawdziwie ukraińska gościnność... Jakoś Jackanyn zawiózł nas do Bardejowa — malowniczego, cichego, spokojnego miasteczka, otoczonego pasmami górskimi. „Tutaj mieszkają przeważnie Ukraińcy — opowiadał Iwan. — A słynie miasto ze swojego uzdrowiska. Warto odwiedzić”. Uzdrowisko jak uzdrowisko. Przyroda piękna. Z zainteresowaniem oglądaliśmy terytorium. Aż tu nagle — Iwan ściska się z starszym mężczyzną, nas przywołuje: „Poznajcie się: małżeństwo Birczaków z Preszowa. Pan Iwan — doktor nauk technicznych, profesor, ukończył Uniwersytet Odeski. Pani Wira, jego żona, — nauczycielka, wykłada język słowacki i estetykę. A to — pisarze z Kijowa”, — przedstawia nas. Przyjemna znajomość. Zawiązuje się przyjacielska rozmowa. Porozmawiać naprawdę jest o czym. Tym bardziej, że Iwan Birczak wkrótce miał jechać do Ukrainy na Kongres Ukrainistów. STALINOWE ŁZY Jackanyn zaproponował odwiedzić jego ojcowskie gospodarstwo we wsi Riaszów. Z radością przyjęliśmy zaproszenie: ciekawie, jak żyje ukraińska wieś na Słowacji. Dobrotny ojcowski dom położony jest w malowniczej okolicy. Obok domu — sad. Ojciec pana Iwana — Jurij, 80-letni, ale jeszcze dość krzepki mężczyzna, radośnie powitał syna i jego gości z Ukrainy. Z tradycyjną gościnnością zaprosił do stołu, który nakryła Iwanowa siostra Ania — żwawa i życzliwa kobieta. Ojciec wystawia zieloną butelkę wódki: „Skosztujcie Stalinowych łez”, — śmieje się, odwracając butelkę do nas etykietą. Czytamy. Rzeczywiście w języku słowackim napisano: „Stalinowe łzy”. To wywołuje ożywienie i śmiech. W smaku wódka raczej przypomina Stalinową żółć, aniżeli jego łzy. Ojciec pana Iwana pamięta czasy, kiedy pod Stalinem było pół Europy. Pan Jurij, rolnik, który miał 20 hektarów ziemi — dla górskiego kraju to nie byle co — odnosił się z niebezzasadnym podejrzeniem do narzucania w ówczesnej Czechosłowacji kołchozowego ustroju. Jak, właściwie, odnosiło się i całe chłopstwo. Kołchozy przyjmowały się ciężko. Dopiero w latach 70. przyszły one w góry — nie było gdzie się podziać, trzeba było wstępować. Jako dobrego gospodarza, ojca Iwana wyznaczono brygadzistą. Wiele lat z rzędu był przewodniczącym rady wiejskiej. Teraz oto gospodaruje w swoim obejściu... Podziękowawszy za gościnność i pożegnawszy się z gospodarzami, wyruszamy do Preszowa. Iwan przy okazji zauważa, że w tej samej wsi wybudowało się małżeństwo Hwatów. Dobrze znamy oboje — Iwana i Linę, bardziej znaną ogółowi jako Hałyna Mowczan. Oboje długie lata pracowali w ukraińskiej redakcji Radia „Swoboda” — początkowo w Monachium, potem w Kijowie, następnie w Pradze. Przenikliwy głos Liny słuchacze poznawali od razu. A ponieważ stacja radiowa broniła ukraińskich interesów, wolności słowa i zasad demokracji, to jej audycje dla wielu Ukraińców były pożądane: fale „Swobody” łapano z ciągłą wytrwałością. Małżeństwo było mile zaskoczone naszymi odwiedzinami: nie spotykaliśmy się całe lata. Nawet zazwyczaj powściągliwy Iwan ożywił się, a Lina w ogóle była wzruszona. Częstowali aromatycznym wytrawnym winem i ukraińską szczerością. Wspominali kijowskie spotkania, ciekawe przypadki z dziennikarskiego życia. Lina dzieliła się twórczymi planami, ona, jako artystka, pragnie publicznego życia, zamierza wystawić sztukę i sama w niej zagrać. Iwan słuchał milcząc, potakiwać nie zaczął. Najwyraźniej tutaj poglądy małżeństwa nie zbiegały się. Ogólnie, wszyscy byli zadowoleni z tego poruszającego spotkania i żegnali się z nadzieją, że nie jest ono ostatnie. z Witalij KARPENKO Zdjęcie autora Tego lata mnie i Anatolijowi Kaczanowi dane było gościć na święcie kultury Rusinów-Ukraińców w Świdniku — na zaproszenie Związku Pisarzy Ukraińskich Słowacji, którego przewodniczącym jest znany również na Ukrainie literat Iwan Jackanin. Mieliśmy obowiązek napisać o naszych wrażeniach dla „Słowa Proświty”, tym bardziej, że Zarząd Główny „Proświty” głęboko przejął się tym świętem i przekazał dla pobratymców prezent: pokaźny wybór ukraińskich książek. Jednak z powodu szeregu okoliczności nie udało się napisać na gorąco, z czasem pierwsze odczucia straciły świeżość, barwny reportaż, na jaki zasługuje to wydarzenie, przez upływ czasu stał się niestosowny — bo prawdę mówią: droga łyżka do obiadu. Jednak to święto, moim zdaniem, powinno zainteresować czytelników. Dlatego proponuję zwięzłe przedstawienie wydarzeń i wrażeń, które poszczególnymi punktami utrwaliła pamięć.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Pytanie o rozwój języka państwowego i kultury narodowej w naszym kraju, niestety, wciąż pozostaje aktualne, a za sprawą „nieudolnych polityków” okazuje się czasem czynnikiem dzielącym. Jest ono szczególnie dotkliwe dla regionów wschodnich, gdzie przez długie lata wpajano pojęcie niższości narodu ukraińskiego na rzecz „internacjonalizmu” i wszelkich innych -izmów, które z różnych przyczyn właśnie na Wschodzie i Południu Ukrainy mocno zakorzeniły się w świadomości obywateli. Na szczęście, także tutaj zawsze istniały ośrodki kultury ukraińskiej, które swoją działalnością zachowywały i pomnażały skarby narodowe, a po uzyskaniu niepodległości stały się prawdziwymi flagowcami narodowego odrodzenia kulturalnego. Takim ośrodkiem jest Doniecki Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny, który nie słowami, a czynami służy Ukrainie. Powstał on prawie osiemdziesiąt lat temu w Charkowie. Zespół teatru zrealizował inscenizacje sztuk, które ze względu na swoje znaczenie weszły do skarbca ukraińskiej sztuki teatralnej. W repertuarze teatru czołowe miejsce zajmuje dramat ukraiński. W różnych okresach na jego scenie wystawiano: „Natalkę Połtawkę”, „Moskala-czarodzieja”, „Eneidę” I. Kotlarewskiego, „Swatanie na Honczariwce”, „Błękitną turecką szal” (Błakytna turećka szal), „Boj-żinkę” i „Wiedźmę” H. Kwitki-Osnowjanenki, „Dumy moje…” według T. Szewczenki, „Sujetę”, „Sto tysięcy” I. Karpenki-Karego, „Po rewizji”, „Poszyłys' u durni” M. Kropywnyckiego, „Za dwoma zającami”, „Cygankę Azę”, „Noc majową” M. Staryckiego, „Prawo” W. Wynnyczenki, „Wesele świecy”, „Wróżkę gorzkich migdałów” I. Koczerhy, „Narodowego Małahija” M. Kulisza, „Roksolanę” P. Zahrebelnego, „Sużena-neohużena” O. Pczilki, „Orgię” Łesi Ukrainki, „Randkę w czasie” według W. Stusa, „Ostrożnie, zły lew!”, „Miłość w stylu barokowym” J. Stelmacha i wiele innych. Spektakle teatru przyciągają widza do niewyczerpanych źródeł kultury ukraińskiej, niosą śpiewne ukraińskie słowo. Telewizyjne wersje spektakli teatru „Roksolana”, „Narodowy Małahij”, „Sujeta”, „Jedna noc”, „Kotygoroszko”, „Eneida” były wielokrotnie transmitowane w ukraińskiej telewizji. Kierownictwo teatru opracowało unikalny dla regionu donieckiego program popularyzacji języka i kultury ukraińskiej. Ważnym krokiem w jego realizacji stało się tworzenie spektakli dla dziecięcej widowni wyłącznie w języku ukraińskim. W ten sposób teatr jako jeden z pierwszych zaczął wychowywać świadomego ukraińskojęzycznego widza. Specyfika teatru — muzyczno-dramatyczny — odpowiada samej istocie teatru ukraińskiego i otwiera szerokie możliwości dla zaangażowania artystów baletu, orkiestry oraz wokalistów. Inscenizacje teatru donieckiego zyskały wielką popularność wśród widzów: spektakle „Eneida” I. Kotlarewskiego, „Za dwoma zającami” M. Staryckiego, „Bel-Ami” Guy de Maupassanta, „Miłość w stylu barokowym” J. Stelmacha, „Wieczór Trzech Króli” według W. Szekspira i inne zawsze gromadzą pełne sale nie tylko w Doniecku, ale i w wielu miastach, w których teatr występuje gościnnie. Ale prawdziwym wydarzeniem było wysokie uznanie na szczeblu państwowym osiągnięć twórczych zespołu teatru: spektakl „Eneida” został uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy im. T. Szewczenki. Laureatami najwyższego państwowego wyróżnienia zostali reżyser-inscenizator, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wiktor Szułakow oraz dyrektor generalny, kierownik artystyczny teatru, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Marko Browun. 2 października Doniecki Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny otworzył swój 79., przedjubileuszowy sezon teatralny. Jednak, pomimo tak solidnego wieku, zespół twórczy pozostaje młodzieńczo energiczny i pełen zapału. Tylko w poprzednim, 78. sezonie, teatr podarował swoim widzom 8 premier: karnawałowe widowisko „Wieczór Trzech Króli” W. Szekspira, „Mieszczanin szlachcicem” (Nawizhenyj Żurden) M. Bułhakowa, ironiczny kryminał „Osiem kochających kobiet” R. Thomasa zostały wystawione na scenie głównej. Na Małej scenie widzowie mogli zobaczyć spektakle „Trzy żarty” A. Czechowa, na którego inscenizację reżyser Wadym Piński otrzymał grant Prezydenta Ukrainy, „Luv” M. Schisgala, „Miłość do grobu” A. Nicolaja, małym widzom teatr podarował wesołą bajkę „Dzielne serce” W. Poniżowa, a w przeddzień ósmego marca stworzono program koncertowy „Bez kobiet nie można żyć na świecie? Nie!”. PREMIERA RUBRYKI: DO MINISTRA KULTURY. Czyż nie każdy artysta, działacz Proświty, pracownik muzeum, entuzjasta kultury ma swoją „idée fixe” — jakieś skryte marzenie w dziedzinie naszej kultury? Być może wszystko jest już gotowe do jego realizacji, pozostało tylko pokonać biurokratyczne biurka i szuflady… Ale nawet jeśli wcielenie pomysłu obecnie jest nierealne, najważniejsze to dać impuls społeczeństwu, sprowokować dyskusję. Z tą myślą rozpoczynamy nową rubrykę „Do Ministra Kultury”. Uważamy, że mogłaby ona być praktyczna, użyteczna dla naszego ministra. Przecież wiemy, że Ihor Lichowy jest długoletnim czytelnikiem i sympatykiem „Słowa Proświty”, dlatego jesteśmy przekonani, że wasze głosy zostaną usłyszane. W pierwszym materiale proponujemy opowieść o Donieckim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym. Jest to ośrodek kultury narodowej w zrusyfikowanym kraju, który tradycyjnie przypisują sobie jako własność siły antypaństwowe. Wymaga on uważnego traktowania ze strony państwa, a w szczególności Ministerstwa Kultury i Turystyki. Autorzy tego artykułu proponują nadać teatrowi status narodowego, zbudować oś artystyczną — solidny fundament dla jedności narodowej. twórców — D. Łazorka, S. Pasicznyka i innych. Zespół twórczy łączy owocna współpraca z czołowymi artystami-scenografami Ukrainy: zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy T. Medwid, O. Bohatyrową, I. Łubską, W. Medwid, N. Rudenko-Krajewską, F. Aleksandrowiczem. W przygotowaniu spektakli muzycznych stale biorą udział czołowi baletmistrzowie-inscenizatorzy regionu — zasłużona artystka Ukrainy H. Czajka, H. Bielowkin, T. Berestowa, A. Biedyczew, H. Dybowski, P. Trusz i inni. Do wystawienia „W niedzielę rano ziele kopała…” zaproszono zasłużonego działacza sztuki Ukrainy A. Kancedajłę (Dniepr) oraz artystę O. Hawrysza (Kijów). Temat współpracy z zespołami twórczymi kraju kontynuuje także aktywny udział teatru muzyczno-dramatycznego w festiwalach teatralnych. W maju na bazie Donieckiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego odbył się V Regionalny Festiwal Spektakli i Programów Koncertowych dla Dzieci i Młodzieży „Złoty Kluczyk—2005”. Zaprezentowany na nim spektakl teatru „Historia konia” M. Rozowskiego zwyciężył w kategoriach „Najlepsza rola męska” (Wiktor Żdanow) i „Najlepsza rola kobieca” (Natalia Stefaszyna), a dziecięce jury uznało Andrija Jerszowa za najlepszego w kategorii „Rola drugoplanowa” (spektakl „Urodziny kota Leopolda” A. Chajta). W przyszłym roku teatr przyjmuje na swojej scenie festiwal „Teatralny Donbas—2006”, który już dawno wykracza poza granice regionalne i radośnie otwiera drzwi przed zespołami twórczymi wszystkich regionów Ukrainy. Jaskrawym odzwierciedleniem popularności tego zespołu teatralnego jest najwyższy wśród teatrów Ukrainy wskaźnik zapełnienia widowni, który wynosi 86%, a wskaźniki liczby wystawionych spektakli, widzów, którzy je odwiedzili, oraz dochodów wielokrotnie przewyższają te wskaźniki w innych teatrach obwodowych. …Tak jeden zespół, niewielki w skali całego państwa, cicho, bez reklamy, wykonuje ważną pracę, która nie jest obliczona na natychmiastowy wynik, ale jest ważna i niezwykle potrzebna, zwłaszcza na Wschodzie Ukrainy. I kto, jak nie państwo, powinien zwrócić szczególną uwagę na ten zespół, wesprzeć i pomóc mu, realizując mądrą politykę państwową w dziedzinie kultury — zbudować oś artystyczną Lwów—Kijów—Donieck. Wniosek o nadanie zespołowi Donieckiego teatru muzyczno-dramatycznego statusu narodowego był wielokrotnie podnoszony i popierany zarówno przez władze lokalne, jak i właściwą Komisję Rady Najwyższej, Radę Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, przedstawicieli kijowskich i donieckich środowisk artystycznych itp. A może już nadszedł czas na sprawiedliwość? Tak nie chcemy, żebyśmy po raz kolejny się spóźnili… Petro ONCZUL, przewodniczący Donieckiego Międzyobwodowego Oddziału Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, profesor; Maria OLIJNYK, zastępca przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa im. T. Szewczenki „Proświta” WYDARZENIE postać wybitnego przywódcy UPA generała Romana Szuchewycza, brała również udział w Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie w 2001 roku). W nowym filmie reżyser zwraca się ku tematowi zmagań wyzwoleńczych Ukraińców w latach 40.—50. XX w. Wydarzenia filmu „Żelazna sotnia” rozgrywają się w latach 1944—1947, napięte epizody walki UPA z oddziałami radzieckimi przeplatają się w filmie z poruszającymi obrazami życia w czasie pokoju, młodą miłością... „Żelazna sotnia” zdobyła nagrody na dwóch międzynarodowych festiwalach na Ukrainie — w Jałcie i Berdiańsku, gdzie zwycięzców wyłaniają sami widzowie. Znamienne, że pokaz filmu, w którym wyrażona jest wizja historii całkowicie różniąca się od stereotypów ukształtowanych w czasach radzieckich, odbył się w dużej sali kinowej Centralnego Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej na Pokłonnej Górze. Jurij BEZKROWNYJ, m. Moskwa

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

DONBAS… ARTYSTYCZNY I GŁĘBOKO NARODOWY

Jednak z każdym nowym przedstawieniem muzyczno-dramatyczni artyści stawiają przed sobą coraz ambitniejsze zadania twórcze. W październiku widzowie mogli zapoznać się z pierwszą premierą nowego sezonu — dramatem „Kaukaska ruletka” W. Mereżki, a do końca roku teatr planuje sprawić radość swoim wielbicielom jasnym, pełnym materiału etnograficznego, fantastycznym spektaklem muzycznym na podstawie powieści O. Kobylanskiej „W niedzielę rano zioła kopała”, kameralnym przedstawieniem „Kontrabas” na podstawie bestsellera P. Süskinda oraz kompozycją literacko-muzyczną poświęconą pamięci I. Franki. Ponadto już prowadzone są rozmowy o wystawieniu w przyszłym roku słynnego musicalu „W jazzie tylko dziewczyny” — po raz pierwszy w języku ukraińskim — oraz spektaklu muzycznego na podstawie narodowej dramaturgii. Teatr przywiązuje wielką wagę do działalności gościnnej. Przedstawienia muzyczno-dramatycznego mogli obejrzeć mieszkańcy niemal wszystkich miast obwodu donieckiego oraz znacznej części obwodu ługańskiego. Od dawna gościnne występy donieckiej trupy w Mariupolu stały się tradycyjne, a w zeszłym roku odbywały się w ramach wymiany twórczej między zespołami Donieckiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego i Donieckiego Obwodowego Teatru Dramatycznego Rosyjskiego Orderu „Znak Honoru” miasta Mariupol. Teatr jednak nie ogranicza się do geograficznych ram regionu donieckiego. Nawet w trudnych warunkach przebudowy krajowej branży teatralnej, zgodnie z nowymi warunkami ekonomicznymi, donieccy artyści znajdują możliwość gościnnych występów na całej Ukrainie. Stało się już tradycją pokazywanie najlepszych przedstawień teatru w Kijowie. W zeszłym wrześniu po raz pierwszy od 45 lat z powodzeniem zorganizowano wymienne występy z Narodowym Akademickim Teatrem Dramatycznym im. M. Zańkowieckiej. Ten twórczy projekt miał szeroki rezonans społeczny, ponieważ stał się początkiem powstania silnej teatralnej osi Lwów—Donieck. A niedawno muzyczno-dramatyczni artyści umieścili na swojej mapie gościnnych występów jeszcze jedno „zdobyte” miasto — w sierpniu z powodzeniem odbyły się występy teatru w Połtawie, gdzie pokazano sześć najlepszych przedstawień z repertuaru. Wszystkie spektakle odbywały się przy pełnych salach, lecz szczególnego przyjęcia doznała oczywiście „Eneida”: połtawianie długo bili brawo za wspaniałe sceniczne wcielenie dzieła swojego utalentowanego rodaka. Należy zaznaczyć, że prawo do tych wyjazdów zespół teatru wygrał w konkursie Ministerstwa Kultury i Turystyki — na nie przeznaczano środki z budżetu. Jest to bardzo pozytywny symptom, ponieważ daje nadzieję na odrodzenie działalności gościnnej zespołów teatralnych państwa, niestety utraconej w ostatnich latach. Ważną dla poszerzania własnego horyzontu artystycznego i wszechstronnego rozwoju twórczego stała się praktyka zapraszania do współpracy wiodących artystów. Na scenie teatru wystawiano przedstawienia w reżyserii zasłużonych działaczy sztuki Ukrainy Je. Hołowatiuka, S. Mojsejewa, W. Moskowczenki, W. Szulakowa, zasłużonego artysty Ukrainy W. Buhajowa, ludowego artysty Rosji O. Dzekuna, doświadczonych mistrzów — O. Lisowca, O. Negreski, W. Czchaidze, O. Szmala, ciekawych młodych po- FILM FABULARNY O UPA ZOBACZONO NA FESTIWALU FILMÓW WOJENNYCH W MOSKWIE 14 października, w dniu Pokrowy, moskiewska publiczność miała okazję obejrzeć film współczesnego ukraińskiego reżysera Ołesia Janczuka „Żelazna setnia”. Stało się to możliwe dzięki udziałowi tej taśmy w Międzynarodowym Festiwalu Filmów Wojennych im. J. Ozerowa, którego organizatorami były Federalna Agencja ds. Kultury i Kinematografii Federacji Rosyjskiej oraz Centralne Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej na Pokłonnej Górze przy wsparciu Ministerstwa Obrony FR. Film „Żelazna setnia”, zrealizowany na podstawie książki Jurija Borca „UPA w wirze walki”, powstał w 2004 roku. Była to trzecia produkcja Ołesia Janczuka (po „Atentacie” (1995) i „Niezłomnym” (2000)), a ostatnia taśma, poświęcona

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

NA ORBICIE SZEWCZENKI

WYDARZENIE “Historia Ukrainy w twórczości Teodozjusza Humeniuka” — taką nazwę nosi wystawa, która została otwarta w galerii sztuki Międzyregionalnej Akademii Zarządzania Personelem. Z portretów patrzą Iwan Mazepa, Seweryn Naływajko, Marusia Bohusławka, Nastia Lisowska-Roksolana... Artysta wyłapuje z mroku wieków najjaśniejsze postacie i wydarzenia, w których jakby skumulowany jest obraz narodu. Teodozjusz Humeniuk kieruje pracownią malarstwa historycznego Ukraińskiej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, pracuje w nurcie malarstwa sztalugowego i grafiki. Dlaczego artystę pociąga właśnie historia? Wszystko zaczęło się, jak u Gogola, od nostalgii: w Petersburgu, gdzie studiował w Instytucie Malarstwa, Rzeźby i Architektury im. I. Riepina, zakłuła tęsknota za kulturą narodową. I pojawił się pierwszy temat: kozak Mamaj (ten obraz można dziś zobaczyć na wystawie w MAZP)... Z takimi pracami nie przyjmowano do Związku Artystów, więc Teodozjusz Humeniuk wraz z grupą ludzi o podobnych poglądach stworzył stowarzyszenie artystów-nonkonformistów. Organizowali wystawy w mieszkaniach, parkach, na ulicach... Kiedy zaczęły się prześladowania, w 1977 roku artystę pozbawiono leningradzkiego zameldowania, zmuszając do powrotu do rodziców do Dniepropietrowska. Jednak już w 1983 roku Teodozjusz Humeniuk znów był w Leningradzie: zaczęła się odwilż. Po raz drugi wracał na Ukrainę z własnej woli — już jako oficjalnie uznany artysta, członek rosyjskiego Związku Artystów. Właśnie z ojczystą ziemią wiąże Teodozjusz Humeniuk nową falę twórczego uniesienia: artysta rozwija tematykę historyczną, pisze na- WYSTAWY “Dawność i teraz” — to nazwa tryptyku W. Kułeby-Barynowej, który jest eksponowany na Ogólnoukraińskiej wystawie sztuki, poświęconej Dniu Artysty. “Dawność i teraz”, myślisz, oglądając ekspozycję i konstatując, że wszelkie okołosztuczne gry w rodzaju instalacji z puszek po piwie odeszły w przeszłość. A jeśli gdzieniegdzie jeszcze próbują zaśmiecać emocje i gusta (o których, oczywiście, się nie dyskutuje, ale które się wpaja), to przynajmniej tam, gdzie powinny być — na marginesach. Najlepsza zaś przestrzeń twórców — Dom Artysty — oddana jest prawdziwej sztuce i, jak widać z zaprezentowanego, jest terytorium ducha i piękna. Oczywiście, także o linii poprowadzonej na arkuszu można mówić jako o dziele sztuki. Lecz zapewne teraz są takie czasy, kiedy pokolenia artystów nie mają potrzeby chować wydumanych, destrukcyjnych (estetycznie), dysharmonijnych (w wpływie na widza), właściwie marginalnych w odwiecznym sensie istnienia sztuki jako takiej, “zamysłów” za rozbudowanymi, podrasowanymi, przystosowanymi koncepcjami. Same te “zamysły” omijają pracownie twórcze prawdziwych artystów, którzy mają talent i mają coś w duszy. Jedna rzecz — opanowywać uniwersum, szukać nowych sposobów wyrazu, adekwatnych do czasu. Inna — bawić się nim. Wtedy na widza — cóż, nie działa, nie porusza, nie chwyta — w granicach tych sfer, gdzie powinna zacząć się reakcja łańcuchowa: obraz — przyjemność estetyczna — refleksja. W najlepszym przypadku. W najgorszym — te “gry” wywołują wstręt. Powiecie, że to już nie o sztuce, a o czymś innym? Gdybyż... Lecz, ostatecznie, to już — dawność. To, co przed 10—15 laty pretendowało do miana nowoczesnego, daleko nie wszystko jest z kategorii “dawność”, bo przeszło do kategorii “teraz”. Jednak o dawności wspominamy i w innym sensie. Ona — jako tradycja tworzenia prawdziwego produktu artystycznego — jest jednak żywa i daje natchnienie do życia, odkrywając rodzinne zwyczaje, obrzędy — obrazy brzmią radością... W 1993 roku Teodozjusz Humeniuk został laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Jego dzieła są znane w krajach Europy, USA, Kanadzie... Nawiasem mówiąc, w latach 1997—1999 artysta pracował nad ikonostasem cerkwi św. Pokrowy w Kijowie. “Głównym tematem twórczości Teodozjusza Humeniuka jest Ukraina, jej historia, naród, jego bohaterowie, wierzenia, przeszłość i teraźniejszość, które zderzają się ze sobą, jak w pojedynku, bo muszą w zmaganiu odkryć tragiczną istotę nakreślonych działań, a przede wszystkim — istotę samego narodu, jego ciężkiego i jednocześnie wielkiego losu, — pisze doktor nauk o sztuce Wołodymyr Owsijczuk we wstępie do albumu-katalogu artysty (ArtEk, 1995). — Zatem los Ukrainy, los ojczystej ziemi stał się twórczą domeną artysty. Jak u prawdziwego twórcy, paliła go potrzeba twórczej samodzielności, bo piekły bolesne pytania, na które znajdował niestandardowe odpowiedzi, podobne do monologów-refleksji, bez mitologemów oficjalnej retoryki, ich pseudokulturowych kodów i znaków...” “Teodozjusz Humeniuk zdołał stworzyć swój niepowtarzalny styl. Każdy obraz ma duchowe wypełnienie, łącząc kilka sztuk: literaturę, muzykę oraz sztuki plastyczne... Na tej wystawie unosi się duch Szewczenki. To orbita Szewczenki”, — powiedział podczas otwarcia wystawy w MAZP profesor Wasyl Jaremenko. Obrazy artysty zobaczą tysiące studentów, przekonany jest kobziarz-lirnik, kierownik Ukraińskiego centrum kulturalno-oświatowego MAZP Wasyl Neczepa, który był inicjatorem przeprowadzenia wystawy. Marzy on o stworzeniu stale działającej galerii przy placówce edukacyjnej. Odbyło się już kilka wystaw: studenci widzieli prace I. Marczuka, D. Narbuta, teraz oto — Teodozjusza Humeniuka... Artyści darują swoje obrazy i stopniowo formuje się wyselekcjonowana kolekcja. Maria KOSOWSKA AKCJA “PROŚWITY” (“Krymski dziedziniec”) wabi kulturą kolorowego wielogłosu. Lwowianie cieszą kompozycjami kwiatowymi. To coś więcej niż martwe natury — nieco dekoracyjna, poetycka wypowiedź o kwiatach pośród zgiełku technogennego świata (jak “Kwiaty” Ruty Witer). A O. Patyk w “Poranku nad jeziorem”, opierając się na formalnych poszukiwaniach lwowskich szestdziesiatnykiw, stworzył nową rzeczywistość artystyczną, jasną i życiodajną. Obok plastycznej i kolorystycznej wykwintności lwowskich artystów — zuchwałość, dobra i warta zachęty, młodych kijowian. I. Melnyczuk “Bukowieckie malwy”: przestrzeń płótna dzwoni od śmiałych pociągnięć pędzla i lokalnych potężnych kolorów. Ta szczera radość, która jeszcze zdarza się na świecie, zmusza do dzwonienia przestrzeń sali wystawowej i dusze widzów. W mainstreamie obecnej sztuki — “Plac Europejski” (A. Juchymeć). Za takim malarstwem kiedyś zaczyna tęsknić każda dusza. Oto on, wieczny, prawdziwy. Jak prawdziwa droga poszukiwań jeszcze jednego wystawcy — A. Sydorenki. Wzrost i formowanie odbyło się na wyselekcjonowanym gruncie, szkołę opanowano

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

HAMALIJA SIĘ ZASŁUCHAŁ...

Tę przyjazną salę Narodowego Muzeum Sztuki w Kijowie, gdzie z portretów patrzą na nas postacie historyczne XVIII wieku, tak właśnie nazywają — imieniem dowódcy floty, bohatera wielu batalii, a zarazem szewczenkowskiego atamana Hamaliji, który wyzwalał braci z niewoli. On, jak żywy, słucha i kobziarza Tarasa Syłenki, i badawczych dociekań kandydatki nauk o sztuce, laureatki nagrody im. Łysenki, pani Wałentyny Kuzyk. Kiedy zaś zabrzmiały głosy solistów Akademickiego Chóru Kijowsko-Mohylańskiej Akademii „Poczajna” pod dyrekcją Ołeksandra Żyhuny, tradycyjna akcja kulturologiczna Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Artystyczna paleta” przerodziła się w wydarzenie duchowe. Wszak wykonywano niegasnące, promienne karty narodowej muzyki chóralnej, w szczególności części z chóru „Nie odrzucaj mnie w starości” Maksyma Berezowskiego, którego 260. rocznicę urodzin obchodzimy obecnie. Bez zrozumienia tragicznego losu zniewolonej przez caraty Ukrainy niemożliwe jest pojęcie osobistej tragedii tego sławnego założyciela ukraińskiego stylu romantycznego w muzyce, podkreśliła pani Kuzyk... Wszak maestro M. Berezowskiego, akademika Bolońskiej Akademii Filharmonicznej, w której jego imię wyryte jest złotem obok imienia W. A. Mozarta, podstępnie zawrócono z powrotem, do dworskiego Petersburga, obiecując: założysz naszą akademię muzyczną i staniesz na jej czele! Zamiast tego... 33-letniego geniusza ukraińskiej muzyki doprowadzili do samobójstwa faworyci szalonej cyrcei. Właśnie dlatego introdukcja Syłenki do akcji — duma do kronikarskich wierszy P. Kulisza „Starzec” — jest tak dramatyczna. Liturgia zaś siedemnastoletniego rówieśnika „jubilata”, Artema Wedela, w wykonaniu poczajniwców została przyjęta przez szlachetną elitę w sali Hamaliji jako promień nadziei na genetyczną ciągłość ukraińskiej idei narodowej: żadne intrygi imperium nie są w stanie zniszczyć naszej wiary w odrodzenie hetmańskich swobód kozackiego państwa! Dziękując uczestnikom święta, sekretarz odpowiedzialny „Proświty” M. Nesterczuk zaznaczył, że tradycyjna „Artystyczna paleta” zbierze wszystkich miłośników piękna na początku nowego roku. z Borys SPISARENKO-no, lecz przebija się z głębi płótna coś takiego własnego, niepowtarzalnego, pięknego i jeszcze niewypowiedzianego. Może dlatego utwór jest na razie „Bez tytułu”. Wśród osiągnięć mistrzów — potęga koloru B. Mychajłowa i wyważenie koloru O. Własowa, oryginalna maniera pisania W. Ryżycha i E. Manyszyna, archetypowość obrazów M. Czornego i W. Korniewa, słoneczność krajobrazów w „pełnokrwistym” malarstwie krymian: O. Semenenko „Krymska uliczka”; P. Szumow „Letni wieczór w Gurzufie”; Potapenko „Wiosna w Gurzufie”. To tylko niektóre z wrażeń z sal malarstwa. A jeszcze — wyrafinowanie rysunku M. Anysymowa „Eupatoria. Zaułek Południowy”, wyrafinowana grafika W. Trubczanynowa „Wieczór”, przepych klasycznej akwareli u W. Czursinej — „Cebula stryhunowska” i wirtuozeria wirtualnej rzeczywistości w akwareli M. Grocha „Martwa natura z chińskim serwisem”. A jeszcze — rzeźba, sztuka użytkowa. Dawność i teraz: jak dawniej — cieszy to, co prawdziwe; i teraz — tak wiele zależy od miłości... Tetiana CzuJKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

JAKIEŻ ONO JEST — «TERAZ»?

Za każdym razem coś nowego w naszym starym i dotąd niepojętym świecie. A w nim, moi drodzy, jednak coś się zmieniło... Artyści rodzą dzieła, w których teraz wyraźnie wyczuwalny jest humanistyczny, ów ludzki i pełen człowieczeństwa nurt, który czyni piękno uduchowionym. Kiedy duch, myśl, talent, emocja „współpracują”, wtedy zachwyca umiejętność myślenia kolorem lub, przeciwnie, kolorami, porywa opanowanie warsztatu w zakresie budowania kompozycji, dziwi szczególny sposób kładzenia farby na płótno i, wraz z tym, dar patrzenia w sposób szczególny. Dla „teraz” charakterystyczne jest dążenie do pisania czy malowania tak, jak robili to lepsi od ciebie (w sensie doskonałości technicznej), ale odkrywania wciąż nowych światów. Jak pisał Platon: „Rób swoje i poznawaj samego siebie...” A kiedy poznanie bazuje na pragnieniu, nadziei, badaniu pozytywu jako witalnego początku, wtedy „silna wyobraźnia rodzi wydarzenie”. Już Plutarch troszczył się o to, aby jego prace były wskazówką dla potomnych, niczym pochodnia oświetlająca drogę do cnót. Bardzo cieszy zaobserwowana tendencja — zaprezentowano dzieła artystów różnych pokoleń: dla przykładu — od 1921 do 1982 r. ur. Co więcej, są to przykłady, w których starsi są już wartościowi ze względu na ludzkie i artystyczne doświadczenie osobiste, a młodsi już są wartościowi ze względu na umiejętność wypowiadania się w twórczości szczerze, kulturalnie i ze smakiem. Oczywiście, nie wszyscy godni twórcy trafili na wystawę. Zrozumiałe, że zaprezentowani autorzy są bardzo różni — pod względem stylistyki, języka artystycznego, myślenia kolorem, priorytetowego — w ramach twórczości jednego artysty — gatunku itp. Ale wszystkim im właściwe jest jakościowe napięcie artystyczne, wysoka estetyczna i duchowa poprzeczka samowychowawcza, co umożliwia realizację potężnego i niewyczerpanego potencjału ukraińskiej twórczości plastycznej. Wśród różnorodności dzieł Państwa uwagę przyciągnie sztuka Słobożanszczyzny czy Winnicczyzny, zatrzymają się Państwo przy pracach lwowian czy kijowian, rozmyślą nad malarstwem artysty z Czernihowa czy z Sum, zamyślą przy obrazach krymczan... I każdy — jak osobna ziemia, pełna owoców, z wysokim niebem nad nią. Kiedy „przeniesiemy się” do pracowni Charkowa, z radością odnajdziemy dzieło W. Hontarowa „Wróżka”. Charyzmatyczna osobowość artysty ze szczególną mitopoetyką porusza jakimś głębokim, czystym smutkiem nie tylko w wizjach-fantazjach, ale i w kompozycjach o charakterze burleskowym oraz kiczowatych. Samoironia, daleka od postmodernistycznego „nakłuwania igłą”. Głębokie samopoznanie siebie jako przedstawiciela ludu słobożańskiego, nadprowincjonalne spojrzenie na prowincjonalne zjawiska duchowe. Dzieła czyste i... smutne, które ujawniają estetykę pierwiastka w sensie cech mentalnych. „Krowa Zorka i chutorianie” M. Popowa. Jego estetyka jest bliższa postmodernizmowi. Łączy dwóch artystów miłość do tych nieco zagubionych, bo dali się zagubić, chutorian. Nawet nie powiesz marginalnych, — ludzi w określonych okolicznościach i ze swoim losem, i jednak swoim krzyżem. „Sławnych pradziadów wielkich prawnuki...” Kto winny? Sławne niegdyś pojęcie chutoru, jak wiele rzeczy, przekręciło się i zniekształciło, nadając się na chutorianizm... A jeszcze W. Hontarowa łączy z M. Popowem i jeszcze z jednym charkowianinem — O. Sudakowem — jakaś mistyczna miłość do przedstawiania kóz, krów, wron. Oto takie alegorie w twórczości trzech różnych, potężnych osobowości artystycznych. Zaczarowana Słobożanszczyzna. Młodzi słobożańcy oddali pierwszeństwo czystemu pejzażowi, prezentując jego przykłady wysokiego poziomu wykonania i przemyślenia — O. Serdiuk „Wiosną” (Charków), R. Motuzok „Marzec” (Czuhujiw). A Ju. Wintajew P. Szumow. Jesienny dzień z

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

NICZYM ŚWIECA NA WIETRZE...

CZASOPISMO. Pisać o „Soniasznyku” (Słoneczniku) jest radośnie i smutno zarazem. Radośnie przeglądać ciekawe, wysokiej jakości, prawdziwie ukraińskie czasopismo, lecz smutno zaglądać za kulisy tego dziecięcego święta. Magazyn utrzymuje się na rynku jedynie dzięki pełnej poświęcenia pracy redaktor naczelnej Łesi Woroninej. Trudno w to uwierzyć, ale „Słonecznikowa mama” pracuje... społecznie. W przeciwnym razie czasopismo po prostu przestanie wychodzić. Należy oddać sprawiedliwość Łesi Woroninej, która w tych strasznych warunkach społecznej obojętności wciąż zdoła wydawać wysokiej jakości magazyn. Co więcej, zdołała stworzyć wokół niego niepowtarzalną aurę miłości i szczerości. Każde „Słonecznikowe” wydarzenie jest dosłownie przesiąknięte tą atmosferą. Jak choćby niedawne otwarcie wystawy artystów magazynu „Soniasznyk” w Kijowskim Muzeum Literatury. W niewielkiej sali zebrali się znani pisarze, muzycy, artyści i mali wielbiciele „Soniasznyka”. I przypominało to obraz Switłany Kołokołowej z Korosteszewa, który wisiał obok: wewnątrz słonecznika wszystkie nasiona zgodnie wzięły się za ręce. Lirnik Sasza opowiadał bajkę, bard Eduard Dracz i kobziarz Taras Kompanyczenko śpiewali, poeta Roman Skyba czytał swoje wiersze... Na nich ze ścian patrzyły i, zdawało się, uważnie słuchały dziwne stworzenia, które jakby zeszły ze stron „Soniasznyka”, to postacie artystów-ilustratorów Kateryny Biletynej, Iwana Mychajłowa, Kateryny Sztanko, Wołodymyra Sztanka, Anatolija Wasyłenki, Ołeha Petrenki-Zanećkoho... Oni kształtują oblicze stylowego dziecięcego czasopisma. „Od samego początku naszą główną ideą było robienie żywego, ukraińskiego, ciekawego, nowoczesnego magazynu — mówi Łesia Woronina. — I stał się on twórczym laboratorium. Chcieliśmy, aby dziecko poczuło, że jest szanowane i uważane za mądre. Trzeba już od małego wychowywać gust artystyczny, proponując tylko wysokiej jakości utwory... Nie dostosowując się do dziecka, nie kucając, jesteśmy dla nich naprawdę ciekawi”. Przeglądam ósmy numer „Soniasznyka”. Na okładce — rysunek Marii Prymaczenko, ciekawa opowieść Zirki Menzatiuk o arnice zilustrowana obrazem Kateryny Biłokur „Kwiaty z orzechami”. Tak nienachalnie, obok rysunków współczesnych „Słonecznikowych” artystów dzieci poznają szczyty sztuki ludowej. Można znaleźć w czasopiśmie także twórczość najmłodszych artystów — samych czytelników... Swoją drogą, „Soniasznyk” na wszelkie sposoby stymuluje dziecięcą twórczość. Drukuje ich opowiadania, ciekawe przygody, organizuje konkursy... Aktywizuje pamięć rodową: „Niezwykle dużo listów napłynęło na konkurs „Niebieska skrzynia”, poświęcony rodzinnym amuletom, — opowiada Łesia Woronina. — Przecież w każdej rodzinie z pokolenia na pokolenie przekazywana jest czy to wyszywana koszula, czy starodawna książka, czy babcine korale. Okładkę tego numeru namalowała artystka Kateryna Sztanko. I wokół każdej takiej rzeczy istnieją podania i dziwne historie. Właściwie — to pamięć rodu, która dotarła do naszych dni. Dzieci ze wszystkich zakątków Ukrainy napisały historie swoich rodzin z taką miłością i szacunkiem, że to po raz kolejny potwierdziło: dusza narodu jest niezniszczalna. Albo konkurs „Legenda mojego kraju”. Ile niepowtarzalnych legend, usłyszanych i zapisanych od dziadków i babć, otrzymała redakcja magazynu! Można by wydać cały wspaniały zbiór tych utworów, związanych z nazwami wsi, miast, miasteczek, rzek i jezior...” W tymże ósmym numerze czasopisma czytam o konkursie przygód, który organizuje „Soniasznyk” wspólnie z radiem „Era”. Nie lada przygody rozgrywają się także w powieści Łesi Woroninej „Tajemnica pomarańczowej planety”. Hałyna Uchań-Kobylanska opowiada o prawdziwych historiach „Rycerzy strzały i półksiężyca” — najliczniejszego ukraińskiego rodu szlacheckiego Drah-Sasów, z którego wywodzą się znane w naszej nauce i kulturze nazwiska: Iwan Franko, Jurij Fedkowycz, Olha Kobylanska, Sołomija Kruszelnyćka oraz Iwan Małkowycz... Jurij Bedryk podarował „Soniasznykowi” swój wiersz „Kotka u wróżki”, a Ołeś Ilczenko — podróż do Turcji, opowieść o Schliemannie, Troi i... Kamiennej Mogile. Taka oto zawartość jednego numeru, nie licząc opowieści o zabawnym zwierzątku z Tasmanii, lekcji angielskiego, komiksu, krzyżówki i opowiadań czytelników. ...Dziecięcy magazyn, naturalnie, nie może przeżyć kosztem reklamy, nie ma co liczyć także na stałych prenumeratorów — dzieci dorastają i po raz kolejny trzeba udowadniać nowym czytelnikom, że „Soniasznyk” jest lepszy od dziesiątek niedbałych, niskiej jakości, nieukraińskich dziecięcych wydawnictw, które wypełniają przestrzeń informacyjną... Potrzebne jest wsparcie państwa. PROBLEM. Napisanie tego materiału skłoniło mnie do wiadomości od wydawnictwa „Leleka”: ich książkę „Kamienie pod kosą” pisarki z diaspory Olhy Mak odmawiają przyjmować księgarnie, i co najdziwniejsze — we Lwowie... Mówią, że nie będą jej kupować, dzieci już „najadły się” wielkich głodów i represji (w powieści mowa o 1933 roku), ileż można naciskać ten klawisz? Z jednej strony, i rzeczywiście, spojrzysz na program szkolny — ciągle padają deszcze nad „Fata Morganą”, ryczą woły nad pustymi żłobami... A po zniesieniu cenzury w ogóle jakby otworzyły się śluzy naszych cierpień: wspomnieć choćby „Ogród Getsemański” Iwana Bahrianego, „Żółtego księcia” Wasyla Barki, „Marię” Ułasa Samczuka... Ot wyobraźcie sobie dziecko, które wchodzi po szkole do księgarni, otwiera powieść Olhy Mak i czyta pierwsze zdanie: „Stolica Ukrainy śmierdziała trupem, choć prawi jej mieszkańcy rozpaczliwie i okrutnie walczyli o swoje istnienie”... Na tym przykładzie rozumiesz, jak wiele znaczy w literaturze pierwsze zdanie. Przecież, jestem przekonana, w dużej mierze właśnie przez nie (nie mówiąc, oczywiście, o temacie w adnotacji) księgarnie nie spieszą się z braniem wydania. Gdyby ktoś zadał sobie trud przeczytania dalej, to odkryłby dziwną rzecz: to jasna, życiodajna powieść. Autorka zdołała napisać o zwycięstwie w bodaj największej tragedii naszego narodu. Na przykładzie tej książki można rozmawiać z dzieckiem o postrzeganiu tragedii, o różnych wymiarach pojęcia zwycięstwa. Utwór zaczyna się surrealistycznym obrazem Charkowa, ówczesnej stolicy Ukrainy: „Głodujący byli potulni, bojaźliwi i pokorni. Włóczyli się po ulicach... KROPLE. DLA LIPICOWEGO DESZCZU. Niebo poranne, błękitne do bólu. Słońce jasne nad polem płynie. Ja drogą idę za tobą. Niech zielenieje trawa polna! Chmury płyną i niosą twoje skrzydła. Ty przecież na nich do ziemi polecisz. Nawet promienie cię nie zatrzymały, Żółte promienie z prasłonecznych cisz. Czas przemijający panuje na świecie. Więc tylko wieczność... tylko wieczność bez granic. Niech szeleszczą stronnic aksamity, Niczym trawa, po której ty idziesz. Kateryna MISZCZUK. KOŁYSANKA DLA DESZCZU. Dość, dość, dość, dość! Postarałeś się za bardzo, deszczu! Kap-kap-kap i kap-kap-kap, — Zbyt ciężka twoja ręka! Wolniej, wolniej! Jak?!? Ty nawet nie położyłeś się jeszcze?!? Kropla — stuk! I znowu — stuk: perły krzepną w locie!.. Ciszej, ciszej! Ciszej, ciszej!.. Niech mój wiersz cię ukołysze! Oto i grzmot oddalił się. Tylko łkania po oknie. Miło, miło popatrzeć: deszcz ułożył się na trawie i, niby zapłakane dziecię, snu dłonie podstawia... Maryna PAWŁENKO. * * * Jesień, jesień... Ciszej, ciszej... Jak szalenie serce bije; Zgniłe liście, chłód... Podwieczorek podkradnie się, Niebieskim mrokiem okryje Smutek jesiennej godziny... Stuk, stuk, stuk — to serce, serce... Czas zasnął, nie szeleszcz, Zatrzymaj się... Zapach liści, Taniec liści... Jesień, jesień, jesień, jesień... Nastia KORIACHENKO. SREBRNE GĘSI Gdzie pod niebem dalekim śpi zimna trawa, białe gwiazdy bocian w studni chowa. Noc kładzie się na drzewa, jak na wodę mgła, srebrne gęsi z nieba spadną na liman, Będą gęgać gorzko... Ja zapytać się boję o zgubioną gwiazdę czy o dolę czyjąś W studni na dnie... Gdzie szukać jej? Zabierzcie moje serce na skrzydła swoje. Yaroslava BABYCZ Poezje z almanachu utworów dla dzieci „Słoneczna Malwia” (Kijów: Zadruha, 2005. Redaktor — Dmytro Czerednyczenko).

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

JAK OPOWIEDZIEĆ DZIECIOM O HOŁODOMORZE?

twarzach albo siedzieli pod murami i płotami, cicho, nieśmiało wyciągali ręce po jałmużnę i milcząc, wymierali tysiącami. Znikali z tego świata tak, jak znikają cienie w ciemności, jak ślady na piasku pod podmuchami wichury, jak echo rozpaczliwego śmiertelnego krzyku w skalistych górach. Wymierali...” To odłamki rozbitego ukraińskiego świata. Do kamiennego worka miasta przybiła wymierająca wieś. Ona już nigdy nie stanie się taka, jak była... Wrył się obraz: w charkowskich slumsach siedzi babcia i łata wyszywankę. Autorka wybrała szczególny punkt widzenia tragedii: przez świadomość piętnastoletniego chłopca. Andrij — to też odłamek tamtego świata. Jest synem „rozkułaczonych” chłopów, teraz sierotą, uciekł z domu dziecka i w poszukiwaniu pracy dotarł do Charkowa. Ale do pracy przyjmowali tylko z zameldowaniem i paszportem, — a takich jak on w mieście są tysiące... Chłopak błąka się po wielkim mieście, puka do zamkniętych drzwi, nocuje na dworcu. Jego los przeplata się z innymi, tak podobnymi losami... I w końcu rozumie: to koniec. Wyjścia nie ma. Tutaj, właściwie, następuje kulminacja utworu. Zadziwiająco subtelny psychologiczny moment. Dusza szuka oparcia i instynktownie znajduje je w głębinach pamięci... Szewczenkowe słowo. Chłopak znał „Kobziarza” od małego, i słowa jakby same pojawiły się w jego świadomości: .....................Mija Niejasny dzień mój; już się ściemnia. Nad głową już niesie Swą nieklepaną kosę Kosiarz niepewny... Milcząc skosi, A tam — i ślad mój zaniesie Zimny wiatr. Zatem, takie już było. I ten, który „także cierpiał, zmagał się, przewidywał Andrija los”, „teraz skądsiś z zaświatów wyciągnął do niego rękę”. Andrij stanął pośrodku ulicy, rozłożył ręce i krzyknął już swoimi słowami: Losie, gdzieś ty! Losie, gdzieś ty? Nie ma żadnego! Jeśli dobrego żal, Boże, To daj złego! złego! Nie daj spać chodzącemu, Sercem zamierać I zgniłą kłodą Po świecie się walać. A daj żyć, sercem żyć I ludzi kochać, A jeśli nie... to przeklinać I świat podpalić! Ludzie omijali chłopaka jak szaleńca, — tamtego strasznego roku mało co mogło zdziwić, — a jakaś kobieta wzięła go za rękę i poprowadziła do domu. Szewczenko wszystko opowiedział jej o nim. Dobrodziejką okazała się wdowa po znanym w mieście lekarzu, Lidija Serhijiwna Czerniawska. Ona też należała do tego świata, przeciw któremu był skierowany cios bolszewickiego buta, tylko do innej jego warstwy — narodowo świadomej inteligencji. Kobieta zameldowała chłopaka jako wnuka i wyjednała dla niego paszport. Andrij poszedł się uczyć i pracować w fabryce. Dzięki swojej nauczycielce chłopak zaczyna rozumieć prawdziwy sens tego, co dzieje się w kraju. Jedno po drugim pojawiają się straszne odkrycia: „Głód — to nie cel sam w sobie, a środek, którym człowieka zmuszano do zapominania o rzeczach wyższego rzędu, a myślenia jedynie o kawałku chleba. Zaprawdę, do myślenia o czymś takim mógł dojść jedynie szatan!”... „Dla chleba ludzie kombinowali, oszukiwali, upodlali się i krzywdzili jeden drugiego bez żalu i miłosierdzia...” Starsza kobieta i chłopiec przeciwstawiają się śmierci siłą ducha, wiarą w to, że „wszystkich nie wymorzą”. „Kamienie pod kosą” — tak ich nazwała autorka, ogrywając znane przysłowie. Ten duet jakby uosabia więź pokoleń: starej ukraińskiej inteligencji i młodego buntowniczego ducha. I kiedy Lidiję Serhijiwnę zabiera „woronok”, ona pozostaje w Andriju. Właściwie na tej nucie urywa się opowieść. Co czeka Andrija dalej? Oglądając się wstecz, możemy domyślić się: chłopak jest skazany. Dla takich jak on w tamtym systemie miejsca nie było. Ale już sama tonacja charakteru Andrija daje do zrozumienia: nic szatanowi nie wyjdzie. To — zwycięstwo. Bo najważniejsze — co? Stać się ziarnem w tej przypowieści, którą nazywamy życiem. Stronę przygotowała Marija ŁYTWYN

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo "Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Kolegium redakcyjne: Lubow Hołota, Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Anatolij Pohribnyj, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel/faks). Sekretarz odpowiedzialna: Iryna Szewczuk 278-63-69. Dział języka: Ołeksandra Tkacz 270-55-57. Dział literatury: Ulana Hlibczuk 270-55-57. Dział kultury: Marija Łytwyn 270-55-57. Dział pracy oświatowej: Olha Skrypkina 279-49-47. Korespondent specjalny: Radmiła Korż 279-39-55. Redaktor literacki: Tamara Mart 279-49-47. Dział korekty: Tetiana Mychajłenko, Iryna Stelmach 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Ołeh Besskyj 278-63-69. Księgowość: 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovo.prosvita.com.ua. Indeks gazety "Słowo Proświty" — 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie "Presa Ukrajiny" w środę. Zam. nr 3301243. Nakład ogólny — 32800. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na "Słowo Proświty" jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na 1 rok — 37,86 hrywny.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

OBJAWIENIE MATKI BOŻEJ NA ZAKARPACIU

Dokończenie. Początek w nr 42 z 2005 r. CIĘŻKI KRZYŻ OLENKI Pewnego wieczoru ośmioro dzieci poszło modlić się do dębu — miejsca pierwszego objawienia Matki Bożej. Olenka zapytała, czy dzieci chcą pocałować rękę i stopy Przeczystej Dziewicy. Zechciały i pocałowały tam, gdzie wskazała dziewczynka. Poczuły ciepło. Olenka powiedziała, że całowała także stopy Jezusa Chrystusa. Po tym dzieci zobaczyły na ścianie kaplicy postać Archanioła Michała. Sama zaś Olenka poczuła po raz pierwszy dziwny ból w rękach, nogach, sercu i głowie. Jednak o swoich bólach nikomu nie powiedziała. Kiedy po modlitwie szły do domu, dzieciom towarzyszyło przez cały las aż do samej wsi niezwykłe światło. Innym razem Olenka zapytała swoich rówieśników, czy chcą poczuć rany Jezusa. Dzieci zgodziły się i zaczęły odczuwać ból w rękach. I wtedy wszyscy oni zobaczyli jasną wizję: za stołem w lesie siedziało dwunastu Apostołów i Zbawiciel, a po bokach stało dwóch Aniołów. Niektóre z dzieci zwątpiły — czy naprawdę to widzą. Olenka wyrzuciła im, że choć widzą, to nie wierzą własnym oczom. I wtedy nagle upadła nieprzytomna na ziemię. Dzieci przestraszyły się, zawołały o pomoc. Przybiegł stróż, a nieco później przyjechał ojciec Atanazy Czijpesz. Ojciec mocno trzymał odzyskującą przytomność dziewczynkę pod ręce, żeby znów nie upadła. Olenka nic nie opowiadała, tylko płakała. — Co cię boli, dziecko? — dopytywał ojciec. Lecz ona tylko gestami wskazała na nogi, ręce, piersi i głowę. — Czy to rany Jezusa Chrystusa? — zapytał ponownie. Olenka modliła się, a potem skinęła głową. Ojciec Atanazy z kierowcą Mychajłem zanieśli dziewczynkę do samochodu, zabrali wszystkie inne dzieci. Przed odjazdem dziewczynka słabo spojrzała na ojca i uśmiechnęła się. „W tym uśmiechu — mówi ojciec — był ból i jakaś nadzwyczajna siła”. W domu dziecko nie mówiło. Gestami poprosiła o długopis i napisała, że chyba nie będzie mogła chodzić do szkoły podczas Wielkiego Postu, więc niech matka przyniesie jej książki. O świcie następnego dnia Olenka z ojcem Atanasym wyruszyli w pilnych sprawach do Lwowa, ona po drodze opowiadała o wczorajszym: dostąpiła zaszczytu pocałowania ręki Jezusa i zrobiła to, a wtedy nagle poczuła, jak ktoś rzucił na nią ciężki krzyż. Ciężaru tego krzyża nie wytrzymała i upadła pod jego brzemieniem. Potem jeszcze dwukrotnie upadała. — A co czułaś, oprócz bólu, wtedy przy drzewie? — Szłam Drogą Krzyżową i zamiast Szymona z Cyreny pomagałam Jezusowi nieść krzyż. Kiedy Jezusa ukrzyżowano, wizja ukrzyżowania zniknęła i poczułam, że byłam już na krzyżu. — Dlaczego to się stało? — Jezus, Maria i Józef zapytali, czy chcę razem z Jezusem cierpieć, i zgodziłam się. — Na długo? — Do Wielkanocy. Jeszcze Matka Boża powiedziała, że nie będę mogła przez większość czasu Wielkiego Postu chodzić. — Czy coś jeszcze się działo? — Kiedy spałam, przyszła do mnie Matka Boża. Wzięła mnie ze sobą. Razem popłynęłyśmy na chmurce do Królestwa, Raju, do Czyśćca i Piekła. — Czyż Raj i Królestwo Boże to nie to samo? — Nie. Do Raju trafiają osoby, które po życiu na ziemi przeszły przez Czyściec. A w Królestwie Bożym są wszyscy ci, którzy nie potrzebowali przechodzenia przez Czyściec. — Opowiedz, co widziałaś. — W Piekle widziałam bardzo wielu ludzi. — Jakich? — Księży, biskupów, zwykłych ludzi. — Po czym poznałaś? — Po ubraniu. — A dlaczego właśnie ich najwięcej, co mówi Matka Boża? — Dlatego, że byli biskupami, ale nie wierzyli w Boga. — Czy Jezus, Przenajświętsza Bogurodzica i Święty Józef chcą coś powiedzieć teraz do wszystkich naszych biskupów? — Mówią, że jeśli są biskupami, to niech wierzą w Boga. — Nic więcej? — Nic. — A jak wygląda Piekło? — Mnie najbardziej poraziło, jak tam cierpią ludzie. Tam nie ma czegoś takiego, żeby ludzie gotowali się w smole czy piekli w ogniu. Tam jest niewidzialny ogień. Tak, to ogień żalu. — Żalu za czym? — Za grzechami. — A co było w Czyśćcu? Kogo tam jest najwięcej? — Księży. — A dlaczego księży? — Bo nie mieli ciężkiego grzechu. Ale nie słuchali prawdziwych biskupów. — A kto to są prawdziwi biskupi? — Wszyscy prawdziwi biskupi to męczennicy. — Wszyscy cierpią fizycznie? — Nie. Przede wszystkim duchowo. Przeżywają za swój Kościół, życzą mu największego dobra. — A jak tam cierpią? — Dopóki oczyszczają się z grzechów, to zawsze modlą się na kolanach. Niektórzy jeszcze oczyszczają swoją duszę przez cierpienie Jezusa, a niektórzy — przez swoje cierpienia na kolanach. — A jak w Raju? — Tam są ludzie, którzy przeszli Czyściec. Jest ich więcej niż w Piekle i Czyśćcu razem wziętych. Oni są tam szczęśliwi. — Kogo w Raju jest najwięcej spośród ludzi? — Zwykłych. — A jak w Królestwie Bożym? — Tak, jak przy Bogu. Oni są tam zawsze razem z Jezusem, Marią, Świętym Józefem. Następnego dnia podczas Mszy Świętej mała wizjonerka widziała, jak odbywa się Droga Krzyżowa Jezusa Chrystusa. Ból się nasilił. Nie mogła chodzić. Pierwszego dnia Wielkiego Postu 2003 roku w drodze do miasta Chust koło „Czerwonego Pola” zapytała, dlaczego przy drodze jest tak wiele krzyży. Ojciec Atanazy nic nie widział. — Przecież tam, patrzcie, setki krzyży po obu stronach drogi! — pokazywała ręką dziewczynka. — Jest ich tak dużo, że stoją jeden na drugim... I wtedy ojciec przypomniał sobie, że właśnie w te dni obchodzi się tutaj pamięć poległych za wolność Ukrainy strzelców siczowych. Zostali zniszczeni na tym polu! ŁZY ORAZ OBIETNICA PRZECZYSTEJ Msza Święta w nowo wybudowanej Świątyni Synod Mukaczewskiej Cerkwi Greckokatolickiej rozesłał do wszystkich eparchii Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej list-rekomendację, a za nim wydał rozporządzenie, w którym nie zalecał organizowania wyjazdów i pielgrzymek do Dżubłyka. Były też inne zakazy i przeszkody. Tymczasem wielu ludzi widziało tutaj Matkę Bożą, Świętą Rodzinę, słońce, na które można było patrzeć bez okularów ochronnych, i różne znaki wokół niego. Wiele dzieci widziało, jak z oczu figury Matki Bożej płyną łzy. Nagle na ołtarzu pozłacany krzyż stał się czarny. Obserwowali go parafianie, dotykali palcami: poczerniał, tylko krucyfiks w złoceniu. Dlaczego tak? — Matka płacze przez to, że na świecie jest wielu złych ludzi, złych księży. Dlatego też krzyż zczerniał. Później łzy Przeczystej widziało wielu ludzi. Na krucyfiksie przed Kaplicą pojawiła się krew. Na krucyfiksie robiono ekspertyzy: krew ludzka. W maju 2004 roku Ihor Danyłyszyn — ekspert, który przeprowadzał badania krwi z dżubłyckiego krzyża, naczelnik laboratorium sądowo-medycznego Zachodniego Dowództwa Operacyjnego Sił Zbrojnych Ukrainy, wyciągnął wnioski: „Przeprowadziwszy badania, eksperci ustalili, że dana substancja posiada właściwości krwi, a mianowicie: wykryto w niej białko — hemochromogen” (Trzeci cud świata//Argument gazeta. — 2004. — 12 maja. — S. 13). Matka Boża uczyła ustami dziecka, jak trzeba się modlić, przystępować do spowiedzi i Komunii: — Zły duch przeszkadza chrześcijańskiej wierze. Jest bardzo podstępny. Ale jeśli człowiek spowiada się i przyjmuje Komunię, to on od niego odchodzi. Olenka płakała. Z bólu. Teraz przywożono ją do cerkwi. Siedziała lub stała na kolanach. Po Wielkim Piątku ból zmniejszał się. Pewnego razu dwaj księża przed samym Nabożeństwem głośno krzyczeli na ojca Atanazego. W cerkwi z Nowa Świątynia, zbudowana w miejscu wskazanym przez Przeczystą Pannę Marię, z wysokości trzech metrów spadła ikona Przenajświętszej Bogurodzicy. Przebiła ona betonową podłogę, sama zaś pozostała nieuszkodzona. Ołenka wyjaśniła to tak: „Przyczyną upadku ikony Matki Bożej było dwoje złych ludzi, którzy przed Mszą Świętą krzyczeli na ojca pod nią”. Dziecko nie widziało dwojga „członków komisji” i nie słyszało ich słów. Nad Dzubłykiem nie raz nadciągały chmury. Kontrole, oskarżenia, rozłamy, konflikty... Będą one jeszcze i będą. Nadchodzą próby. Mariana przestanie widzieć i słyszeć Matkę Bożą. Wizjonerką i cierpiącą z Chrystusem pozostanie Ołenka. A ludzie, bliscy i ze świata, będą widzieć w tym wilgotnym uroczysku cuda i wyczuwać w lesie zapach róż oraz kadzidła. Wielu chorych zostanie uzdrowionych, zrozpaczonych — ukojonych. I moja siostra Hafija-Wiktorija — jest wśród tych szczęśliwców. A ja? Kiedy wreszcie pojechałam do Dzubłyka, niczego szczególnego nie planowałam. Z siostrą, bratem Mykołą, który prowadził auto, i siostrzenicą Ołesią odmówiliśmy „Różaniec” do Matki Bożej, tak jak Ona wszystkich o to prosi. Już przed zachodem słońca zatrzymaliśmy się na pagórku dziesięć kilometrów przed uroczyskiem. — A patrzcie — wskazała na słońce Hafija-Wita. Spojrzeliśmy. — I co? — zapytał Mykoła, również w moim imieniu. — Jak to, niczego nie widzicie? — Słońce widzimy — zażartował brat. — Patrzcie dobrze. Patrzymy minutę, drugą. — Długo jeszcze patrzeć? — Złapaliście się — cieszy się siostra. — Czyż na słońce można tak długo po prostu sobie patrzeć?! A rzeczywiście. Patrzymy ile chcemy na jasną tarczę dziennego światła. I oczy nie bolą. Patrzymy jak na obrazek. Jak to?! Słońce jakieś żółte, nienaturalne, obramowane buraczkową obwódką. — Widzę — mówię — buraczkowy obwód. — A mój buraczkowy, nie... zielony już — dziwi się Mykoła. — A mój pomarańczowy — wykrzykuje Ołesia. I śmiejemy się do dziwnego słońca we troje. Jeszcze wydało mi się, że promień w kształcie ukośnego krzyża przecinał słońce. Ale to może w oczach załamywało się światło... W Dzubłyku trwała spowiedź przed wieczorną Mszą Świętą. Tej sierpniowej ciepłej nocy w Dzubłyku pod laskiem i pod krwawiącym krzyżem nie zapomnę. Cicho płakałam. Mój już starszy brat po raz pierwszy po szkole przyjął po spowiedzi komunię. Czyż jeszcze większej rzeczy chciałam i prosiłam Matkę Bożą? Maria WŁAD, z pomocą Bożego Polecenia oraz ojca Atanazego Czyjpesza. Fotografie od ks. Atanazego CZYJPESZA.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин