Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nr 44 (317) 3-9 listopada 2005 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Redakcja ogłasza miesiąc listów czytelników na temat: “Majdan. Zwycięzcy czy zwyciężeni?” Dołączcie! Z ojczystym słowem kryjesz się jak złodziej Str. 5 Mykoła Chwylowy. Przeczytajmy go dzisiaj Str. 6 Czarna archeologia na Krymie
Машинний переклад
Zdjęcie z archiwum „SP” Przewróciliśmy obecne listopadowe kartki kalendarza. A pamięć powraca do innej daty: 1 listopada 2004 roku. Wiktor Juszczenko ogłasza sfałszowanie wyników I tury wyborów. Jego głos usłyszeli Ukraińcy. 6 listopada na Majdanie Niepodległości w Kijowie w poparciu dla obecnego Prezydenta zbiera się 100-tysięczny wiec. Być może właśnie ta społeczność zmusza wielu do zastanowienia się i wystąpienia przeciwko moralnemu terrorowi wyborców w całej Ukrainie. Po II turze, która potwierdziła totalne fałszerstwo, Wiktor Juszczenko wzywa naród do wyjścia na place — ten apel znajduje milionowe poparcie. 1 grudnia 2004 roku o 9 rano na Majdanie Niepodległości zebrało się kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Majdan rozpoczął swoje życie, które wejdzie do historii Ukrainy. Żeby nie mówili obecnie sceptycy, to właśnie w listopadzie ubiegłego roku ukraiński naród pełnym głosem oświadczył o swojej politycznej woli: żyć według międzynarodowych standardów demokracji. Obecnie ktoś sceptycznie i nostalgicznie westchnie: chcieli jak najlepiej, wyszło jak jest. Niechże to archiwalne zdjęcie z Majdanu przypomina nam, czego chcieliśmy i, być może, zmusi do pomyślenia o tym, że w ciągu jednego roku całkowicie zmienić życie jest niemożliwe. „Krzyworóżstal” sprzedano za należytą cenę i chce się wierzyć, że i państwo, i społeczeństwo na tym wygrały. I że ta akcja daje podstawy mieć nadzieję, że Majdan zwycięża. Bardzo chce się wierzyć… POGLĄD Swoją drogą, bardzo przykra oznaka, jeśli nie prawidłowość. Tylko co na bazie Ludowego Ruchu na rzecz wyzwolenia narodowego została stworzona partia Czornowoła o tej samej nazwie, która wkrótce rozpadła się na dwie części, jak zaczął przygasać jego początkowy entuzjazm i więdnąć wiara w lepszą przyszłość. Jak tylko z łona Majdanu wyodrębniła się partia Ludowy Związek „Nasza Ukraina”, tak poszły na spadek „pomarańczowe” nadzieje w społeczeństwie. Najwyraźniej upolitycznienie i wykorzystywanie w merkantylnym celu wszystkiego, co głęboko narodowe, sprowadza tę narodowość jeśli nie do zera, to do grupowości i klanowości. Bo narodowa nazwa to nic innego jak listek figowy dla przykrycia nagiego partyjnego pragmatyzmu — za wszelką cenę dojść do władzy. Właściwie i partie polityczne tworzone są jako instrument zdobycia władzy. I wtedy o NARODZIE zapominają, wspominając o jego istnieniu tylko podczas kampanii wyborczych jako o ELEKTORACIE. Następne wybory parlamentarne nie są wyjątkiem. Jeszcze przed ich oficjalnym startem rozpoczęła się partyjno-polityczna krzątanina: blokowanie, odblokowywanie, rozłamy i zjednoczenia, głośne oświadczenia i zalew brudnych kompromatów. Oczywiście zaczęto wspominać o NARODOWOŚCI. Spiker parlamentu, który przekształcił byłych partyjców-chłopów w obecnych partyjców-narodowców, zebrał pod swoje skrzydła wielu byłych kuczmistów i stworzył blok swojego imienia: LUDOWY blok „My” Wołodymyra Łytwyna. Były najbliższy pomocnik Łeonida Kuczmy i szef jego administracji z nadzwyczajną aktywnością zabrał się do rozwijania kampanii przedwyborczej: w stolicy i poza nią pojawiła się odpowiednia agitacja wizualna w postaci tak zwanych billboardów, dowcipnie nazwanych w narodzie big-„mordami”. Częstsze stały się jego chodzenia, wybaczcie, — wyjazdy do ludu. Kijowianom do skrzynek pocztowych zaczęto roznosić jego partyjną gazetę, która również nazywa się lakonicznie: „NARODNA”. Ale Kijów to jeszcze nie cała Ukraina, a trzeba przecież dotrzeć w ludowe głębiny, czyli do ukraińskich wsi. Czyż wystarczy roznosicieli tej „narodowej” z nazwy gazetki? I wtedy czy to u zwolenników spikera, czy to u niego samego pojawiła się prosta, ale genialna idea: a co, jeśli podrzucić tę produkcję, niczym kukułka jaja, do cudzego gniazda? Takie gniazdo się znalazło — najpopularniejsza z dużym nakładem gazeta dla rolników „Silśki wisti”. Z lekkiej ręki „racjonalizatorów” kierowniczy łącznościowcy (struktura państwowa — Ministerstwo Transportu i Łączności) dali wskazówkę urzędom pocztowym, by wkładały te jaja Łytwyna do „Silśkich wisti” i roznosiły prenumeratorom-rolnikom. Oto było zdziwienie czytelników, którzy razem ze swoim ulubionym czasopismem otrzymali prezent w postaci „narodowego” paszkwilu przeciwko Partii Socjalistycznej i jej liderowi Morozowi („Silśki wisti” to gazeta pro-morozowska). Sam Ołeksandr Moroz już nazwał Łytwyna z jego Partią Ludową głównym konkurentem socjalistów w wyborach parlamentarnych i że „pragnie rewanżu poprzedniego reżimu”. O tym, według jego słów, świadczy skład Partii Ludowej, metody i argumentacja jej działań. Cóż, Morozowi lepiej widać, do czego doprowadzą metody i argumentacja działań „narodowców” Łytwyna. Trudno powiedzieć, jaką ocenę dadzą — i czy dadzą? — tym działaniom, w szczególności „kukułczym jajom” zawiniętym w socjalistyczną gazetę, prawnicy, tylko one, te działania, w żadne ramy moralności, tym bardziej narodowej, nie wpisują się. Kontynuacja na s. 2 To, że partie polityczne na wszelkie sposoby próbują podkreślić własną bliskość z narodem, wykorzystując w swoich nazwach określenia pochodne od tego wzniosłego miana NARÓD lub DEMOS (z greckiego — też naród), od dawna wiadomo. Spójrzmy, ile ich, narodowych, jest w Ukrainie: PARTIA LUDOWA Łytwyna, która jeszcze całkiem niedawno była po prostu agrarną; Socjal-DEMOKRATYCZNA partia (o) Medwedczuka; dwukrotnie ludowa PARTIA LUDOWO-DEMOKRATYCZNA Pustowojtenki; Ukraińska PARTIA LUDOWA Kostenki; LUDOWY ruch Ukrainy Tarasiuka; LUDOWY związek „Nasza Ukraina” itd. Jeśli już mówić o prawdziwie ludowych korzeniach, to w najnowszej historii Ukrainy miały je tylko masowa organizacja społeczna Ludowy Ruch Ukrainy, który zapoczątkował rewolucję narodowo-wyzwoleńczą początku lat 90. ubiegłego wieku, oraz ludowy Majdan — uosobienie Pomarańczowej Rewolucji. Str. 8 Temat do medytacji od Marii Łytwyn Str. 11 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 743 703 UAH 98 kop.
Машинний переклад
Miliony ludzi, którzy wyszli na place Ukrainy, aby obronić swój wybór, poczuli się narodem, ukraińskim narodem, do którego tak lubi Pan się zwracać. Bardzo wielu ludzi różnych narodowości, którzy nigdy nie rozmawiali po ukraińsku, zaczęło nim rozmawiać, bo uwierzyli, że rodzi się prawdziwy ukraiński naród, o którym nie będzie się już mówić „moja chata z kraja!”. Ludzie wierzyli, że Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko będzie Narodowym Ukraińskim Prezydentem! I naród wyszedł na Majdan, ponieważ pojawiła się nadzieja — Ukraina z Prezydentem Juszczenką stanie się tą Ukrainą, o której marzyło wiele pokoleń — ukraińską. Za Pana
SKANDAL do wyborów parlamentarnych jeszcze ponad cztery miesiące, a walka między partiami politycznymi już rozgorzała na pełną skalę. Jeszcze zbyt świeże są wspomnienia o ubiegłorocznych wyborach prezydenta, kiedy rywale nie przebierali w środkach, byle tylko zwyciężyć. Ale, pomimo gorzkiego doświadczenia i pewnych „demokratycznych zdobyczy”, tym razem kampania zapowiada się nie mniej brudna. Mamy już pierwsze „jaskółki”. W zeszłym tygodniu kijowianie znaleźli w swoich skrzynkach pocztowych ulotki z zaproszeniem na świętowanie rocznicy Pomarańczowej rewolucji 31 października. Na tle pomarańczowych flag przedstawieni są Wiktor Juszczenko, Julia Tymoszenko i Bohdan Hubski. A na odwrocie — plan działań z okazji święta: świąteczny wiec na Majdanie
NA CZASIE odkąd istnieje ukraiński naród, jego pamięć narodowa była stale niszczona. Niszczono jej historię, niszczono jej kulturę…” — takie wypowiedzi podczas wystąpień przy „okrągłym stole” „Ukraiński instytut pamięci narodowej — główne zadania i problemy stworzenia”, który odbywał się 27 października tego roku, raz po raz podkreślały bolesność problemu i konieczność jego pilnego rozwiązania. Wśród tych, którzy brali udział w pracy „okrągłego stołu”, były znane osobistości, dla których słowa „pamięć narodowa” — to nie pusty dźwięk. Są to: Roman Krucyk, Łewko Łukjanenko, Wołodymyr Serhijczuk, Jewhen Proniuk, Wasyl Szenderowski, Jewhen Swerstiuk oraz wiele innych znanych na Ukrainie postaci. Sama zaś kwestia stworzenia państwowej instytucji — Ukraińskiego instytutu pamięci narodowej — ciągnie się, jak zaznaczył w swoim wystąpieniu deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, od początku lat dziewięćdziesiątych. Ale wysiłki te rzeczywiście były heroiczne, bo przecież przez wszystkie lata niepodległości ukraińska władza robiła wszystko, aby pamięć narodowa pozostała raczej w stanie narodowej amnezji. I tak wychodzi, że Ukraińcy do tej pory nie znają swojej historii. Nie wszyscy, oczywiście, ale część narodu kontynuuje życie w oparciu o przekręcone pojęcia historyczne, które w czasach radzieckich metodycznie wbijano do głów narodowi, aby zapomniał, że jest narodem, nacją. Narodem, który niszczono i nie zniszczono, bo jest żywotny i miłujący wolność. Jak nie zgodzić się z Łarysą Bodnaruk, pracownikiem naukowym Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, która studiując doświadczenia krajów Europy, takich jak Polska, Litwa i Łotwa w działalności ich instytutów pamięci narodowej, zaznaczyła w wystąpieniu: „U nas na Ukrainie tradycje walki o niepodległość są większe niż w jakimkolwiek
REAKCJA modlili się w Ukraińskich cerkwiach, może dlatego Bóg zachował Panu życie! Co się teraz dzieje? Tylko trochę ochłonęliśmy po skandalach Pana niesławnego otoczenia, pojawiła się nadzieja, że tych państwowych błędów więcej nie będzie. I oto nowa nominacja — prezes NTKU. Nie mówiąc już o innych charakterystykach, prezes Narodowej kompanii telewizyjnej nie umie lub co gorsza — nie chce rozmawiać w języku ukraińskim! Takiego policzka od Pana się nie spodziewaliśmy! Przykro, jeśli nie powiedzieć więcej! Z wiarą w Ukrainę —
Tetiana ZEŁENKO, m. Chmielnicki
Машинний переклад
Закінчення статті «NARÓD BIEDNIEJE, A POLITYCY „NARODOWIEJĄ”», с. 1
UNP RADZI NOWEMU PREZESOWI NTKU WITALIJOWI DOKALENCE PRZESTRZEGAĆ KONSTYTUCJI. Zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej Ołeksandr Mosiuk wyraził zdziwienie w związku z komentarzami nowo mianowanego prezesa NTKU Witalija Dokalenki, które we wszystkich ukraińskich kanałach telewizyjnych brzmiały w języku rosyjskim. Jest on przekonany, że kiedy „człowiek jest mianowany na tak wysokie stanowisko, musi być nie tylko nienagannym profesjonalistą, ale także przestrzegać podstawowych wymogów Konstytucji, przede wszystkim – znajomości języka państwowego”. Według słów Ołeksandra Mosiuka, UNP nie ma podstaw, by podważać profesjonalizm Witalija Dokalenki, ale ma podstawy, by prognozować możliwą „rusyfikację ukraińskiej przestrzeni telewizyjno-radiowej”. Dlatego, zaznacza Ołeksandr Mosiuk, „chciałoby się mimo wszystko usłyszeć koncepcję rozwoju Pierwszego Narodowego od nowo mianowanego kierownika i najlepiej w języku ukraińskim”. Zinaida KUCENKO. Zakończenie. Początek na s. 1. Witalij KARPENKO. Można przytaczać wiele przykładów, kiedy nagle politycy, wielcy i mali, im bliżej wyborów, tym częściej wspominają o ludzie lub o pewnej jego części (chłopach, robotnikach, inteligencji, wojskowych, studentach itd.). Zazwyczaj tylko w słowach. Oto lider Partii Emerytów (jest i taka na Ukrainie) Petrosjan deklaruje, że tylko jego partia zapewni spokojną i sytą starość, jeśli, oczywiście, większość w parlamencie stanowić będą emeryci, czyli kiedy Rada Najwyższa przekształci się w przytułek dla starców. Zwrócił oczy ku ludowi także przywódca esdeków Medwedczuk: broni on prawa tego ludu, który okradała jego partia, będąca u władzy, do samodzielnego rozstrzygania ważnych dla społeczeństwa kwestii, jak na przykład określania w referendum, dokąd ma iść Ukraina: do Europy czy do Moskwy. Ale przecież tego prawa nikt ludowi nie odbierał – więc czy warto wyważać otwarte drzwi. Ciekawe, a jak sam lud reaguje na taką wzruszającą „troskę” o siebie? Odpowiedź na to pytanie dają liczne sondaże socjologiczne, których wraz ze zbliżaniem się wyborów również zaroiło się w mediach. Oto niektóre wyniki badań przeprowadzonych w październiku. Według danych Ukraińskiego Instytutu Badań Społecznych obecnie gotowi są zagłosować: na Partię Regionów (Janukowycz) – 20% ankietowanych; na Blok Julii Tymoszenko – 13,8%; na Blok Ludowy „Nasza Ukraina” (honorowy przewodniczący Juszczenko) – 12,3%; na Partię Socjalistyczną Ukrainy (Moroz) – 8,9%; na Komunistyczną Partię Ukrainy (Symonenko) – 6,7%; na Blok Ludowy Łytwyna – 5,2%; na Blok Natalii Witrenko – 3%. Jak widzimy, na pierwszym miejscu pod względem rankingu jest partia Janukowycza. Tego samego proFEsora, którego imię wiąże się z kryminalną przeszłością oraz z nadużyciami podczas wyścigu prezydenckiego. I nie jest to tylko wynik zombowanego elektoratu Wschodu (sondaż przeprowadzono we wszystkich regionach) i chyba nie tyle poparcie dla samego Janukowycza, co protest przeciwko niezrealizowanym oczekiwaniom wobec nowej władzy. I rzeczywiście, niemal połowa obywateli Ukrainy, według świadectwa Centrum imienia Razumkowa, uważa, że za nowej władzy sytuacja w kraju nie tylko się nie poprawiła, ale stała się jeszcze gorsza. Dlatego też poziom poparcia dla instytucji władzy gwałtownie spadł. Jeśli u Prezydenta w lutym wynosił on 46,7%, to w październiku – tylko 18,1%. Obniżył się także poziom zaufania do działalności Rady Najwyższej – z 28% w lutym do 7,4% w październiku. Tak samo mniejsze stało się poparcie dla działalności rządu – 36,4% w lutym i 8,3% w październiku. A najmniejsze zaufanie obywateli kraju mają organy prokuratury. Ich działalności nie popiera 38,4% ankietowanych. Nawiasem mówiąc, liderami ludzkiej przychylności są Siły Zbrojne – 59% zaufania; radio i telewizja – odpowiednio 54% i 59% (wymowny fakt w porównaniu z przeszłością); Organizacja Narodów Zjednoczonych – 44% (dane Centrum „Monitoring Społeczny” oraz Ukraińskiego Instytutu Badań Społecznych). Jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy, widać gołym okiem – życie nie stało się lepsze. Sondaże socjologiczne konkretyzują tę tezę. Według wyników Centrum imienia Razumkowa, 53,3% obywateli Ukrainy przyznaje, że ogólnie sytuacja gospodarcza kraju się pogorszyła. Nic dziwnego, że 59% respondentów nie jest pewnych jutra. Wniosek jest prosty: wbrew nadziejom polityków, którzy coraz bardziej „stają się ludowi”, sam lud coraz bardziej traci wiarę. Dlatego, panowie „ludowcy”, weźcie pod uwagę: wszystko to może odbić się na wynikach głosowania podczas wyboru parlamentu. Choć większość ankietowanych (58%) jest przekonana, że te wyniki zostaną sfałszowane, jednak Pomarańczowa Rewolucja już udowodniła, że lud nauczył się bronić swoich praw i wolności. Zatem czas wprowadzić poprawki i unikać czarnego PR-u, brudu i nadużyć.
Машинний переклад
Niepodległości (wystąpią Tymoszenko, Zwarycz, Zinczenko i… specjalny gość — major SBU Melnyczenko), uroczysty pochód trasą Pomarańczowej Rewolucji, gala koncertowa z udziałem popularnych muzyków. Wśród organizatorów wymienione są partie „Jedyna Ukraina”, „Batkiwszczyna”, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Fundacja „Odrodzenie”, Fundacja „Ukraina—XXI wiek”. Szanowni czytelnicy z pewnością już się domyślili, że to fałszywka. Po pierwsze, rewolucja nie zaczęła się 31 października. Po drugie, świętowanie rocznicy w poniedziałek byłoby bezsensowne. I już zbyt mało prawdopodobny wydaje się przyjazd do Kijowa pana Melnyczenki. I rzeczywiście, partia „Jedyna Ukraina” zdementowała swój udział w rozpowszechnianiu ulotek, a jej lider Bohdan Hubski oświadczył, że uważa ich rozpowszechnianie za „start czarnych technologii kampanii wyborczej” i skłania się do traktowania podobnych akcji jako prowokacji. Cóż, kijowianie mogliby potraktować ulotki jako zwykły żart. Tym bardziej, że poczucie humoru twórcy tego „produktu poligraficznego” mają. Weźmy choćby zapowiedzianych uczestników świątecznego koncertu: duet J. Tymoszenko i Seana Carra, Natalia Mohylewska, Bohdan Hubski z utworem muzycznym „Złota trąba deputowanego Ukrainy” i inni. A czego warte jest „złożenie kwiatów pod schodami byłego Sztabu Rewolucji — Domu Ukraińskiego” lub „odsłonięcie brązowego pomnika »Pomarańczowy bębniarz« w Parku Maryjskim”. A po zakończeniu planowano wręczenie uczestnikom wiecu pamiątkowych odznak i legitymacji uczestnika obchodów rocznicy Pomarańczowej Rewolucji. To rzeczywiście mogłoby być śmieszne. Gdyby nie było tak smutne. Przecież na przykład moja 70-letnia babcia, która codziennie chodziła na Majdan w tamte pamiętne dni, uwierzywszy w świętowanie 31 października, zebrała się, by iść na święto. I dość trudno było mi wytłumaczyć jej, że nasi politycy tak się „bawią”, wylewając brud na siebie nawzajem i wprowadzając w błąd obywateli. Do wyborów mamy dość czasu. Co jeszcze przygotowują nam nieprzejednani bojownicy o miejsce „sług narodu”? Zobaczymy. Kateryna HREBIN
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
w jakiej europejskiej kraju…” Czy, jak zauważył profesor W. Serhijczuk: „Straszna historia Ukrainy, ale jest ona zarazem bohaterska. Walka o niepodległość nie ustawała ani na dzień…” Niestety, na dziś, mimo prezydenckiego Ukazu nr 1087 z 11 lipca 2005 roku „O dodatkowych działaniach na rzecz upamiętnienia pamięci ofiar represji politycznych i Hołodomorów na Ukrainie”, w tym dotyczącego utworzenia w tym roku, przed Dniem Pamięci Ofiar Hołodomoru i Represji Politycznych, Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, prawie nic jeszcze nie zrobiono. Zadanie rządu — utworzenie grupy roboczej, która miała zacząć działać już od sierpnia, z jakichś przyczyn nie zostało wykonane przez poprzednich urzędników. Zatem pierwszym posiedzeniem roboczym prawdziwej grupy, która zajęłaby się pilnym opracowaniem wszystkich postanowień niezbędnych do utworzenia i funkcjonowania instytutu, stała się praca właśnie tego „okrągłego stołu”. Wyjątkowo głębokie wystąpienia naukowców, działaczy społecznych i politycznych, ostre, gorące dyskusje stały się niezbędnym gruntem, by, jak powiedział P. Mowczan, rozstrzygnąć, czym dokładnie i w jaki sposób ma zajmować się Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, aby nie stał się kolejnym pustym projektem, lecz by zbadano najtragiczniejsze strony naszej historii i wymieniono nazwiskiem nie tylko ofiary, lecz także kaci. Przy tym, wielokrotnie podkreślał Paweł Mowczan, ma to być instytut właśnie ukraińskiej pamięci narodowej, bo nawet mniejszości narodowe na Ukrainie, które doświadczyły swoich bolesnych momentów historycznych, więcej robiły i robią na rzecz upamiętnienia i badania swojej historii, niż Ukraińcy. A prac, jak zaznaczyli wszyscy uczestnicy, jest bez liku. Są to badania przyczyn i skutków represji wobec narodu ukraińskiego, badania negatywnego wpływu tych represji na naród oraz opracowanie rekomendacji dotyczących przezwyciężenia tego wpływu, który odczuwa się do dziś. Opracowanie programu państwowego wsparcia upamiętniania ofiar totalitaryzmu, a także wskazówek dotyczących państwowego wsparcia materialnego osób, które ucierpiały z powodu represji. Tworzenie dokumentalnych filmów wideo i kinowych, ekspozycji muzealnych. Jak zauważył akademik Mykoła Żulynski, ma to być działalność naukowo-badawcza i poszukiwawcza. Prawie wszyscy uczestnicy „okrągłego stołu” zgodzili się z tym, że oddziały instytutu powinny znajdować się w każdym obwodowym centrum Ukrainy, we wszystkich regionach. Zdaniem M. Żulynskiego, na szczególną uwagę zasługuje także badanie historii Ukraińców za granicą, choćby problem Łemków czy konsekwentne prześladowanie Ukraińców na Kubaniu. Problem hołodomoru, osobny straszny problem, którego Ukraina dotąd nie może rozwiązać, aby nadać tej stronie historii status ludobójstwa przeciwko narodowi. Dzieje się tak, mimo że społeczność międzynarodowa chciałaby widzieć Ukrainę w awangardzie ruchu antykomunistycznego, jako jednego z organizatorów Międzynarodowego Trybunału ds. zbrodni komunistycznego totalitaryzmu przeciwko ludzkości. O tym w swoich wystąpieniach mówili Jewhen Swerstiuk, Łesia Taniuk. Otóż rzeczywiście, ideologia tamtych czasów, która dziś jeszcze ściśle splotła się z najnowszym kapitalizmem, rodzi takie fakty, jak na przykład ta sama kwestia przekazania budynku Pałacu Żowtniowego dla tworzonego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Ten „straszliwy budynek”, jak określała się większość obecnych, — niemy świadek dawnych represji, gdzie od 1934 roku istniała katownia
NKWD, w którym zamordowano tysiące Ukraińców, w tym wybitnych przedstawicieli ukraińskiej inteligencji, według wielu organizacji społecznych, które bezpośrednio badają problemy represji politycznych i Hołodomoru, jest właśnie tym budynkiem, w którym należy umieścić podobną instytucję. Byłaby to bowiem swego rodzaju moralna danina złożona ofiarom represji. Nawet biorąc pod uwagę doświadczenia Polski, Węgier, Litwy, Łotwy i Estonii, gdzie tego typu instytucje funkcjonują w stolicach właśnie w pomieszczeniach dawnych organów represyjnych. Tymczasem na Ukrainie środki masowego przekazu rozpoczęły prawdziwą kampanię sprzeciwu wobec umieszczenia instytutu w tym budynku. Rzekomo, tam wygodnie jest organizować imprezy rozrywkowe. Czyż nie jest to jaskrawy przykład zdeprawowanej moralności narodu? Co więcej, obecny na „okrągłym stole” naczelnik wydziału Głównego Zarządu Urbanistyki i Architektury Wiktor Pieczerski stwierdził, że jako architekt potwierdza, iż pod względem parametrów architektonicznych ten budynek w pełni nadaje się na siedzibę właśnie takiej instytucji jak instytut. Jednak ze względu na możliwe kolizje majątkowo-prawne radzi rozwiązać tę kwestię, być może poprzez osobistą interwencję Prezydenta Ukrainy. Uczestnicy „okrągłego stołu” przyjęli apel do Prezydenta Ukrainy i Premiera z żądaniem poparcia inicjatywy „okrągłego stołu” oraz z prośbą do Prezydenta o osobistą kontrolę nad wykonaniem przez organy władzy wykonawczej terminowego i konsekwentnego wykonania Dekretu, a także o zapewnienie przez Premiera osobiście nieprzerwanego i terminowego wykonania Dekretu Prezydenta.
Z
Radmiła KORŻ
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Wszyscy badacze moskiewskiej idei imperialnej są zgodni co do jednego: kolonizacja Ukrainy nie ograniczała się do zniszczenia jej samorządności. Różnymi środkami niszczono wszystko, co odróżnia Ukraińca od Rosjanina, aby zrusyfikowani chochołowie na wieki zapomnieli o własnej państwowości. Istnieje bogaty materiał badawczy, który ujawnia wewnętrzny mechanizm samoobrony narodu ukraińskiego. Tym fenomenem jest ukraińskie oświeceniostwo, które zrodziło się w łonie skolonizowanego narodu, aby podtrzymywać w ukraińskiej społeczności żywy ogień idei narodowej. U podstaw tej idei leżał i leży obecnie język ukraiński, kultura, uświadomienie przez naród własnej odrębności, co nieuchronnie rodziło dążenie do posiadania własnego państwa narodowego. Żywotność ukraińskości tłumaczy się tym, że pomimo okrutnych prześladowań ze strony Rosji, na Ukrainie działała sztafeta oświeceniowych okresów odrodzenia kulturowego. Nawet po ciężkich klęskach zmagań wyzwoleńczych pozostawał jakiś zachowany i zakumulowany przez pracę oświeceniową potencjał, wystarczający do zrodzenia kolejnego wzlotu ducha narodowego. Najpotężniejszą siłą oświeceniową, z której czerpały natchnienie potężne zmagania wyzwoleńcze, była „Proświta”. Kiedy przychodzili rosyjscy bolszewicy, w pierwszej kolejności zamykali i niszczyli placówki „Proświty”. Ukraiński dysydentyzm również był swoistym oświeceniostwem politycznym. W XX wieku potencjał twórczy narodu ukraińskiego, zakumulowany przez oświeceniostwo i świadomą walkę, okazał się w zupełności wystarczający do potężnego zrywu w czasie, gdy imperium ZSRR było skazane na rozpad. Wcale nie przypadkowo ruch ku niepodległości rozpoczął się od utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego, bo właśnie taka droga poprzez przezwyciężenie rusyfikacji i dekolonizację nieuchronnie kończyła się budową na Ukrainie państwa narodowego. W praktyce taką drogą poszły już wszystkie wyzwolone narody, które mają państwa narodowe, i osiągnęły sukces. Niestety, pytanie, jakie państwo na Ukrainie budujemy, jest retoryczne, bo odpowiedzi jeszcze nie dał nikt; nie chodzi o jednakowy dla każdego demokratycznego państwa zestaw epitetów konstytucyjnych, a o charakter, jej niepowtarzalne oblicze, po którym rozpoznają i uznają ją na świecie. Znając stan oznak państwowości narodowej: język ukraiński, kulturę, odrębność życia i gospodarowania — nietrudno zrozumieć, jakie państwo na Ukrainie z pewnością nie jest budowane. Znając ścisłe uwarunkowanie rozwoju ukraińskiego oświeceniostwa jako nośnika idei narodowej z procesem realizacji państwowości narodowej, musimy stwierdzić: ukraińskie oświeceniostwo po potężnym zrywie od razu zderzyło się z póki co nieprzezwyciężalnymi problemami i do dziś nie wypełnia swojej historycznej misji. Bezsprzecznie, te problemy to zrodzenie potężnych wpływów rosyjskich, skierowanych na zachowanie dziedzictwa kolonialnego w sferze funkcjonowania języków i kultury. Mając potężną „piątą kolumnę”, obecność w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej i innych ważnych sferach, Rosja od początku miała doskonałe możliwości dla realizacji swoich wpływów. Współczesna idea rosyjska okazała się bardzo pragmatyczna i wystarczająco nowoczesna, by nie być groźną w oczach zaniepokojonej ukraińskości, a nawet społeczności światowej. Bezsprzecznie, wpływy rosyjskie mają charakter systemowy i są wystarczająco naukowo uzasadnione, opierają się na praktyce historii stosunków ukraińsko-rosyjskich. Ale na ten okres historii przygotowano nam dość oryginalną strategię, która okazała się bardzo efektywna i już przyniosła wielkie straty w ukraińskim ruchu odrodzenia, przyczyniła się do niepożądanego uzależnienia ukraińskich i rosyjskich procesów politycznych. Skutki są nam znane. Jest to fakt sprowadzenia do minimum możliwości ruchu oświeceniowego, stworzenia warunków dla upadku Towarzystwa Języka Ukraińskiego i obniżenia aktywności „Proświty”. A to pociąga za sobą wszystkie niepowodzenia polityki narodowo-demokratycznej, niweczy wszelkie dążenia do ukraińskiej jedności obywatelskiej i politycznej. Z doświadczenia historycznego wiadomo, że ukraińska działalność polityczna i oświeceniowa zawsze organicznie współistniały, stanowiąc wielką siłę nawet przed bardzo silnym przeciwnikiem. Dlatego po raz pierwszy w historii Ukrainy system wpływów rosyjskich doprowadził do oddzielenia ruchu politycznego od oświeceniowego już na samym początku. Miało to zostać zrobione delikatnie, poprzez szerzenie fałszywych stereotypów, których było za mało; po drugie: władza, która przyzwyczaiła się liczyć tylko z siłą polityczną, nie podejmowała adekwatnych środków dla naprawienia naruszeń Ustawy o językach. Praca w TJU – „Proświcie” stała się działalnością na przyszłość i nie dawała rezultatów zdolnych choćby trochę przeciwdziałać rusyfikacji jako potężnemu wpływowi rosyjskiemu. Ktoś radził nie mieć płatnych funkcjonariuszy, ktoś stworzył deficyt papieru i środków. W ten sposób w porę nie została stworzona baza informacyjno-wydawnicza i aparat funkcjonariuszy, bez czego efektywna działalność oświeceniowa jest po prostu niemożliwa. W ten sposób „Proświcie” odcięto drogi wpływu informacyjno-kulturowego na opinię publiczną. Nie mogła ona zrealizować swoich apeli w sferze politycznej, bo w polityce stały się modne kompromisy w dziedzinie funkcjonowania
Stąd wniosek, że wiele partii politycznych i organizacji społecznych działa z naruszeniem Konstytucji Ukrainy, w szczególności artykułu 10. A kiedy ten grzech obciąża partie, które nazywają siebie narodowo-demokratycznymi, staje się jasne, jak daleko ukraińska polityka państwowotwórcza oderwała się od idei ukraińskiego oświecenia i jakie ma problemy w porozumieniu, ponieważ każdy na swój sposób postrzega ideę ukraińską, która pozostała niezmienna od czasów „Proświty” i Towarzystwa Języka Ukraińskiego — budowa prawdziwego państwa narodowego. Strategowie wcielania w ukraińskie społeczeństwo rosyjskich wpływów doskonale to rozumieją. Stworzywszy warunki oderwania polityki od ruchu odrodzenia kulturowo-narodowego, dokonują systemowego narzucania języka rosyjskiego w przestrzeni informacyjnej, gubiąc ukraińskie zrozumienie, że ograniczenie rozpowszechniania języka rosyjskiego leży w jego interesie, bo bez tego nie zakończy się okres przejściowy z kryzysem i biedą, dopóki wreszcie Ukraina nie stanie się takim samym państwem narodowym jak Polska czy Francja, gdzie wszyscy będą żyli dobrze niezależnie od pochodzenia narodowego. Przełamanie rusyfikacji to jeden z decydujących elementów systemowego reformowania Ukrainy w państwo narodowe. Kto nie chce tego zrozumieć, wiecznie będzie się dziwił, dlaczego próby wprowadzenia reform rynkowych kończą się wielkimi problemami dla zwykłych ludzi. Pilne przełamanie rusyfikacji to ten ratunkowy środek, który znacząco ograniczy rosyjskie wpływy na ukraińskie odrodzenie narodowe. To wielki problem, bo nawet najmniejsze sugestie możliwego ograniczenia funkcjonowania języka rosyjskiego wywołują na Ukrainie i w Rosji wielki polityczny hałas. Kiedy będziemy zważać na ten hałas i nie znajdziemy godnej i spokojnej odpowiedzi, strach nam nie będzie zagrażał, ale prędzej czy później wszyscy staniemy się Małorosjanami, takimi sobie zabawnymi chochołami, którzy z jakiegoś powodu bardziej kochają bratni naród, niż szanują samych siebie. Na szczęście wyjście spod rosyjskich wpływów istnieje: dopóki na Ukrainie są Ukraińcy zdolni rozumieć, co się dzieje, próbować naprawić te deformacje odrodzenia kulturowo-narodowego, które zaszły w ciągu ostatnich dziesięciu lat. A wnioski są takie: 1. Przełamać rusyfikację drogą ochrony języka ukraińskiego jest niemożliwe. Wszystkie antyukraińskie siły zbudowały na ekspansji języka rosyjskiego rdzeń swojej polityki. Ukraińskie siły społeczno-polityczne powinny działać adekwatnie i wspólnie w sprawie zaprowadzenia konstytucyjnego porządku funkcjonowania języków. Trzeba zaprzestać niepotrzebnego i nielegalnego narzucania wszystkim obywatelom języka rosyjskiego na Ukrainie; 2. Potrzebne jest wszechstronne i skoordynowane działanie ukraińskiej społeczności w celu uzdrowienia naszej przestrzeni informacyjno-kulturowej. Ten problem przełamania rosyjskich wpływów w sferze informacyjnej jest bardzo złożony i musi być rozwiązywany przez rząd jako część jego programu przy wsparciu i za pomocą inicjatywy ukraińskiej elity, polityków i działaczy społecznych, każdego świadomego Ukraińca. Bez takiego działania rusyfikacji nie da się przełamać. Z całego spektrum politycznego Ukrainy musi wyodrębnić się część zdolna oczyścić się ze skazy rusyfikacji i działać jednakowo w interesie wszystkich obywateli Ukrainy. Takie siły społeczno-polityczne są zdolne uwolnić się od odruchu oglądania się na północ i będą mogły prowadzić niezależną politykę dekolonizacji oraz przejście Ukrainy do równoprawnego towarzystwa państw. Ukraińska polityka musi wreszcie wrócić w nurt historycznej prawidłowości: silna ukraińska polityka może bazować jedynie na oświeceniowym gruncie odrodzenia i rozwoju kulturowo-narodowego. Tylko taką politykę poprze naród pod warunkiem pojawienia się już pierwszych rezultatów, w szczególności w ograniczeniu funkcjonowania języka rosyjskiego do samowystarczalnych rozmiarów. Znaczna wina za stan języka ojczystego leży także na nas, obywatelach Ukrainy, wszak często godzimy się z tym, że wbrew głosowi naszej godności narzuca nam się inny język. Przedkładanie języka państwowego nad inne oznacza utwierdzanie swojej obywatelskiej godności. W tym nasza wspólna droga do państwowości narodowej. To droga, na którą Ukraina musi wrócić za przykładem wyzwolonych narodów, musi ruszyć z rozdroża i stać się jednym z najbardziej rozwiniętych państw świata. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...i wskazówek, pięknie sformułowano, by łatwiej było to zrobić rękami samych Ukraińców. Weźmy choćby ideę utworzenia Ludowego Ruchu na rzecz Przebudowy, która odegrała ogromną rolę upolityczniającą w środowisku ukraińskim. Na tle wielkiej euforii politycznej niezauważalne pozostały przebiegłe rosyjskie wpływy. Platforma polityczna Ruchu formalnie przejęła sztafetę od Towarzystwa Języka Ukraińskiego, choć organizacyjnie TUM nadal działał osobno, ale na platformie Ruchu, jak wówczas mówiono. Przez powszechne podwójne członkostwo w TUM–Ruch i znaczną osobistą wspólnotę kierownictwa ustaliła się pewna polityczna podporządkowanie TUM-u Ruchowi. Dążąc do rozpowszechnienia i przyjęcia idei ukraińskiej niepodległości, Ruch został sprowokowany do nie do końca potrzebnych, ale jak się wydawało, tymczasowych kompromisów w kwestii funkcjonowania państwowego języka na zrusyfikowanych obszarach Ukrainy. Pamiętam hasło: „Będzie państwo ukraińskie – będzie język ukraiński”. To powstrzymywało językowy radykalizm TUM-u, ograniczało jego działalność do wyjaśniania ustawy o językach, kontroli jej wykonywania, tworzenia kursów języka ukraińskiego. TUM przekazał inicjatywę polityczną Ruchowi, pozostawiając sobie odpowiedzialność za język ukraiński i odrodzenie kulturalne. Natychmiast w TUM-ie pojawiły się dwa problemy: ograniczenie radykalnych dążeń do utrwalenia języka ukraińskiego wywołało rozczarowanie członków towarzystwa, dla których propagowanie języka ukraińskiego było... To ostatecznie spolaryzowało działalność oświatową i polityczną. Bez siły polityki narodowa idea, skupiona w oświatowstwie, nie działała. Polityka zaczęła szukać idei narodowej tam, gdzie jej być nie może — w pochodnych priorytetach. Reformy straciły systemowość, bo były wprowadzane w warunkach nieprzezwyciężonego kolonialnego dziedzictwa i wpływu, przede wszystkim rusyfikacji. Co więcej, współczesna polityka ukraińska, która nazywa siebie często prawicową i narodowo-demokratyczną, jest dotknięta rusyfikacją, bo toleruje wśród swoich członków takich, którzy w działalności partyjnej posługują się wyłącznie językiem rosyjskim lub nadają mu pierwszeństwo. Niektórym ukraińskim politykom nawet nie przychodzi do głowy, że każda publiczna działalność polityczna na Ukrainie powinna być prowadzona wyłącznie w języku ukraińskim. Używanie innego języka jest uzasadnione dla lokalnych ognisk mniejszości narodowych i ich organizacji. Nawet ogólnoukraińskie organizacje mniejszości narodowych w działalności publicznej powinny posługiwać się językiem państwowym. Oznacza to, że każda ogólnoukraińska organizacja społeczna czy polityczna powinna prowadzić swoją działalność w języku państwowym, gdy nawiązuje kontakt z społeczeństwem, oraz w pracy wewnętrznej, gdy nie jest organem mniejszości narodowej. Używanie w takich przypadkach języka rosyjskiego – to dyskryminacja obywateli i członków tych organizacji ze względu na przynależność narodową – językiem.
...rosyjszczenie kultury ukraińskiej poprzez celowe zniekształcanie języka ukraińskiego i uproszczenie programów oraz różnych show. Nie warto tego wyliczać, wszyscy o tym wiedzą. Dokuczliwa obecność języka rosyjskiego wywołuje efekt społecznego oswojenia. Jeszcze trochę i nadejdzie czas na inicjatywę referendum o państwowym statusie języka rosyjskiego. Sprawa zaszła tak daleko, że istnieje poważne niebezpieczeństwo konstytucyjnego utrwalenia zrosyjszczenia jako kolonizującego wpływu Rosji, i nie tylko Rosji. Bardzo szybko również inni światowi miłośnicy wyzysku narodów o przestarzałym układzie dostrzegli w zrosyjszczeniu opłacalną lokatę kapitału, aby oddalić niepożądaną dla nich państwowość narodową w Ukrainie. Przecież między państwami narodowymi możliwe są wyłącznie stosunki wzajemnie korzystne, w których nie ma mowy o nadmiernych zyskach, a pierwszeństwo ma wyłącznie interes własnego obywatela. Zatem w kwestii zrosyjszczenia Ukrainy siły antyukraińskie i żądne zysku są jednością. Dysponują oni nowoczesnymi technologiami informacyjnymi wpływu na procesy polityczne, a to może uczynić z Ukrainą to, czego w swoim czasie nie zdołały zrobić imperialna Rosja i jej następca ZSRR. Aby zrozumieć, jak postępuje dezorientacja opinii publicznej, przytoczę kilka przykładów. Te same siły polityczne, które nas zrosyjszczają, natychmiast głośno oskarżają demokratów i „Proświtę” o niezdolność do obrony ojczystego języka. Partiom ukraińskim zarzuca się niechęć do jednoczenia się w jedną partię, mimo wiedzy o głębi sztucznie wywołanego kryzysu ukraińskiej polityki: mówią o obronie ukraińskiej książki i jednocześnie lobbują przeciwstawne interesy, demonstrując bezsilność ukraińskości w obronie ukraińskiej książki. Lecz największym niebezpieczeństwem są dążenia prorosyjskich sił, by skierować zdezorientowaną ukraińskość na wielki wrzawę w obronie ukraińskiego języka i kultury. Dzieje się tak po to, abyśmy zawsze byli w defensywie i bronili ojczystego języka zamiast logicznego, radykalnego ograniczenia funkcjonowania języka rosyjskiego do granic samowystarczalności, uwarunkowanych potrzebami rosyjskiej mniejszości narodowej. Dzieje się tak po to, abyśmy nie zrozumieli, że prowadzenie jakiejkolwiek działalności politycznej w Ukrainie w języku rosyjskim jest amoralne i sprzeczne z konstytucją, że to — współczesny neocynizm, jak powiedziała Ліна Костенко. Dzieje się tak po to, aby polityka ukraińska nie powróciła na łono procesu kulturalno-narodowego odrodzenia i nie stała się rzeczywiście jednolita i silna. Dzieje się tak po to, aby Ukrainiec rosyjskiego pochodzenia
Машинний переклад
OŚRODEK Ośrodek Proświty „Świteć” Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego został utworzony na początku 1990 roku. W skład ośrodka weszli pracownicy działów etnografii i historii dawnej, przyrody, zbiorów oraz pracowni konserwatorskiej. Wśród aktywistów-prośwician są: znany ukraiński folklorysta, etnograf i krajoznawca, jeden z pierwszych na Ukrainie laureatów nagrody im. P. Czubynskiego Ołeksij Oszurkewycz, znany na Wołyniu konserwator ikonopisarstwa Anatolij Kwasjuk i jego koleżanka Lesia Obuchowycz, główna kustosz muzeum Natalija Puszkar, wołyńska artystka Hałyna Iwaszkiw oraz inni. Pracę „Świteca” planowano precyzyjnie. Prenumerowano „Literaturną Ukrainę”, „Słowo”, „Starożytności”. Wspólnie wyuczono tekst i melodię Hymnu Ukrainy, starodawne kolędy, pieśni strzeleckie i powstańcze. Przy muzeum założono szkołę pisankarstwa, która z powodzeniem funkcjonuje do dziś. Na spotkania zapraszano uczestników walk powstańczych (i to w latach 1990—1991!). To właśnie członkowie ośrodka przywrócili wołynianom imię wielkiego Ukraińca Wiaczesława Łypynskiego. Jeszcze jedną ważną sprawą muzealnych prośwician była współpraca z dyrektorem pierwszej donieckiej ukraińskiej szkoły Leonidem Hromowym. Dla biblioteki tej placówki oświatowej zebraliśmy i wysłaliśmy 180 cennych książek, wystawę fotograficzną o rodzinie Kosaczów. To, bez wątpienia, daleko nie wszystko, co zrobił ośrodek w swojej 15-letniej historii. Ale najważniejsze jest to, że zaczęli do nas lgnąć muzealnicy, pracownicy innych placówek kultury i oświaty. My i teraz kontynuujemy precyzyjne planowanie pracy, prowadzimy dziennik ewidencji naszych spraw, składamy sprawozdania na zebraniach ośrodka, które odbywają się raz na kwartał. Mamy swój LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Ja, Dżereluk Tamara Mychajliwna, urodzona w 1921 roku, ukończywszy ukraińską dziesięciolatkę w 1939 roku w mieście Stalino (Donieck), na wpół głodna, w perkalowej sukieneczce i gumowych baletkach przyjechałam do Kijowa i wstąpiłam na Kijowski Uniwersytet Państwowy im. T. Szewczenki na oddział ukraiński wydziału filologicznego (1939—1947). Po ukończeniu uniwersytetu pracowałam jako nauczycielka w centralnych dzielnicach Kijowa, wykładając język ojczysty i doświadczając pogardy oraz zniewag. Obecnie jestem emerytką, ale z wielkim bólem i goryczą obserwuję, jak wrogowie Ukrainy rozdzierają ją na kawałki, depczą naszą godność i czują się gospodarzami, żądając drugiego języka państwowego lub oficjalnego, czyli zalegalizowania języka rosyjskiego! Ile razy musiałam słyszeć: „Po co mi on, wasz język!”. I to u siebie w domu, na swojej odwiecznej ziemi. Pewnego dnia usłyszałam, jak informacyjny stojak, swoją symbolikę, foto-, fono- i wideoteki. Zajmujemy się oświeceniem wśród różnych kategorii ludzi, staramy się też sami duchowo wzbogacać i poznawać Ukrainę. W tym celu organizujemy wycieczki i spotkania z innymi proświcianami. Tak, niedawno na zaproszenie „Proświty” rejonu skolskiego w obwodzie lwowskim z okazji Dnia Konstytucji Ukrainy odwiedziliśmy Karpaty. Skolszczyzna przywitała nas piękną letnią pogodą, przepychem piękna Karpat i szczerością serc Bojków. Zatrzymaliśmy się we wsi Pidhorodci w posiadłości Ołeksandra Kusznira, który już trzy dekady mieszka tutaj, pielęgnując i chroniąc roślinność Parku Narodowego „Skolskie Beskidy”. Jest on jednym z inicjatorów i fundatorów budowy pięknej prawosławnej świątyni w Pidhorodciach. Po krótkim odpoczynku po drodze wyruszyliśmy do sąsiedniej wsi Urycz, na obrzeżach której znajduje się jedna z pereł dawnego budownictwa grodowego — naskalna twierdza Tustań z czasów Daniela Halickiego. Znajomość z rezerwatem historyczno-kulturowym rozpoczęła się od muzeum, w którym ciekawą wycieczkę poprowadził historyk, wielki entuzjasta krajoznawstwa, autor książek o rezerwacie, jego dyrektor Roman Szczur. Liczne eksponaty wiejskiego muzeum zdziwiły nawet doświadczonych muzealników. Wieczór spędziliśmy przy ognisku nad strumykiem, słuchając legend o tutejszych jaskiniach opryszków Ołeksy Dowbusza, podań o pobycie Iwana Franki w tej okolicy. Drugi dzień podróży był najbardziej nasycony wydarzeniami. Rano (to była niedziela) zgodnie z dobrym chrześcijańskim zwyczajem poszliśmy pomodlić się do wiejskiej świątyni św. Włodzimierza, a w porze obiadowej wyruszyliśmy autobusem do miasta Skole, gdzie na spotkanie z nami czekali miejscowi proświcianie. Młoda i energiczna przewodnicząca rejonowej organizacji „Proświta” w Skolem Hałyna Lesko zapoznała nas ze swoimi kolegami. O pracy ośrodka we wsi Wierzchnie Synowydne opowiedziała Stefania Szczur, gości powitał zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej ds. humanitarnych, przewodniczący towarzystwa „Bojkiwszczyna” Teodor Witwycki. W odpowiedzi do mieszkańców Skolego zwrócili się: główna kustosz zbiorów Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego Natalja Puszkar, kierownik działu etnografii, przewodnicząca „Świteca” Natalja Hatalśka, kierownik Muzeum Wiaczesława Łypynskiego w Zaturcach Witalij Kusznir. To ciepłe spotkanie przerodziło się w korespondencję, wymianę doświadczeń zawodowych, przejmowanie nowych form działalności ośrodków proświciańskich. W przestronnym foyer Pałacu Kultury wołynianie rozłożyli kilka wystaw. Wielkie zainteresowanie zwiedzających wzbudziły haftowane portrety ukraińskich działaczy autorstwa mistrza twórczości ludowej Jurija Sawki, ceramiczne medale pracownika obwodowego centrum naukowo-metodycznego kultury Wołynia Wołodymyra Wynnyczuka, wołyński strój ludowy, zrekonstruowany przez artystkę Hałynę Iwaszkiw. Przywieziono wydania z publikacjami członków „Świteca”: Natalji Puszkar i Wołodymyra Wynnyczuka, Tetiany Andriejewej i Witalija Kusznira, Tetiany Chomowej i Natalki Kuźmycz, Ludmyły Mirosznyczenko i Natalji Hatalśkiej, a także Młode proświcianki Wira Kusznir i Natalka Kuźmycz w wołyńskich strojach ludowych z zasłużoną artystką Ukrainy Hałyną Każan po koncercie wydania naukowe etnografa i krajoznawcy Ołeksy Oszurkewycza oraz znanego na Ukrainie i w Europie archeologa, kandydata nauk historycznych Hryhorija Ochrimenki. Program koncertowy — monodram członka naszego ośrodka, zasłużonej artystki Ukrainy Hałyny Każan według powieści Liny Kostenko „Marusia Czuraj” (1029. wykonanie artystki), występ laureata festiwali ogólnoukraińskich, trio „Wira, Nadija, Lubow” towarzystwa „Chołmszczyna” w składzie Nadija Poliszczuk, Hałyna Sawieljewa i Tamara Mychałewycz — zachwycił mieszkańców Skolego. Szczere podziękowania od organów władzy lokalnej i mieszkańców Skolego uskrzydliły nas do jeszcze jednego koncertu tego dnia w wiejskim klubie górskiej wsi Korostiw. Na pamiątkę spotkania — zdjęcie przy pomniku Tarasa Szewczenki. Podczas tej podróży znaleźliśmy oryginalną formę pracy ośrodka oświatowego — improwizowane wystawy i koncerty pod gołym niebem (na podwórzu wiejskiej zagrody, przy cerkwi). Trzeciego dnia mieszkańcy Pidhorodci mieli bowiem okazję zapoznać się z naszą sztuką wprost na terenie posiadłości gościnnych gospodarzy. Przed „Świtecem” nowe wieczory literacko-artystyczne, badania krajoznawcze i publikacje, „okrągłe stoły” dotyczące problemów funkcjonowania języka ukraińskiego, stworzenie teatru śpiewu ludowego, podróże kulturalno-artystyczne po Ukrainie. Natalja HATALŚKA, przewodnicząca ośrodka „Świteć” Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego
obniżamy wskaźniki osiągnięć w nauce nikomu niepotrzebnym przedmiotem. Czyż to nie tamte czasy zrodziły „dwujęzyczność”, czyż nie obywatele „do kwadratu” stworzyli obecną atmosferę językową? Dlaczego nikt z tych, którzy opowiadają się za oficjalnym statusem języka rosyjskiego, nie dba o ludzkość i życzliwość w stosunku do języka ukraińskiego, języka naszego państwa? Być może nadszedł czas, aby powiedzieć im stanowcze „Dość!” i żyć według światowych praw, zgodnie z którymi we Francji panuje francuski, w Anglii — angielski, i gdzie podobnym inicjatorom szybko powiedziano by „Nie wolno!”. Tamara DŻERELUK, m. Kijów z Wystawa haftowanego portretu Jurija Sawki na ścianie wiejskiej chaty Od redakcji: Tamara Mychajliwna Dżereluk podarowała bibliotece prośwician książki, które zbierała przez całe życie. Jest to zbiór utworów Marko Wowczok, Iwana Neczuja-Łewyckiego, poezje Ołeksandra Olesia, trzytomnik Mychajła Kociubynskiego i inne. Dziękujemy Pani, droga Osobo, za hojny dar! Zespół redakcji
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Pewien wujaszek powiedział: „Bez państwowego, tzn. oficjalnego, języka rosyjskiego nie ma poczucia Ojczyzny”. Oto takie pełne niezrozumienie ani własnej, ani ukraińskiej Ojczyzny. Chce się takim powiedzieć: szanujcie się, bo macie wszystkie prawa obywatelskie, wasze dzieci uczą się w rosyjskiej szkole, są rosyjskie teatry, telewizja, możecie swobodnie mówić w języku rosyjskim. A na jakiej podstawie? Czy w Moskwie, w Dumie można usłyszeć inny język niż rosyjski? A we Francji, w Anglii, w Japonii, Chinach w najwyższym organie państwowym może brzmieć inny język niż państwowy? A ilu nieetnicznych Ukraińców zajmuje wysokie stanowiska państwowe, więc trzeba znać język państwowy, szanując Ukrainę i jej obywateli, wreszcie — samego siebie. Czy może stworzyć wam takie warunki, w jakich pracowałem ja i moi koledzy, nauczyciele języka ukraińskiego? Nam „dobra” władza radziecka płaciła pensję o 15% niższą, zmniejszała nawet liczbę godzin, mój podręcznik do gramatyki miał tytuł „Język ukraiński”, a rosyjski podręcznik — „Rodnaja riecz”. A kiedy M. Chruszczow przez pryzmat „matki Kuzki” zobaczył, że komunizm już nie za górami, to mój ojczysty język w ojczystej stronie stał się fakultetem, ukraińskie szkoły zamykano, a w rosyjskich wszystkich chętnych zwalniano z nauki języka ukraińskiego. A dyrektor szkoły krzyczał, że my PROBLEM JEŚLI NIE BUDUJEMY, TO CHOCIAŻ ZACHOWAJMY! HISTORYCZNO-KULTURALNA PAMIĄTKA ZWENIGRODU PODUPADA Niedawno „Proświta” rejonu halickiego we Lwowie zorganizowała dla lwowian, nieobojętnych na swoją przeszłość, jedną z tradycyjnych wycieczek historycznymi miejscami obwodu lwowskiego do wsi Zwienigród — dawnego książęcego stołecznego grodu. Stąd zaczynała się historia Księstwa Halicko-Wołyńskiego. 18 lat temu, na 900-lecie Zwienigrodu, we wsi z inicjatywy B. Zakalyka, człowieka zakochanego w przeszłości rodzinnej ziemi, zbudowano cały kompleks-pomnik księcia Wołodymyrka, Nestora-kronikarza, wojownika-oracza, matki z dzieckiem. Zbudowano nową szkołę, bibliotekę, muzeum krajoznawcze z ciekawą ekspozycją od neolitu do czasów książęcych, dom kultury, odnowiono budynek „Proświty”, pomnik T. Szewczenki, odnaleziono szczątki wybrukowanej drewnem drogi. Lecz, niestety, obecnie wszystko jest zaniedbane. Pomniki kompleksu są zniszczone, obdarte, obite. Pomnik księcia Wołodymyrka na koniu znalazł schronienie przy stajni wśród wysokich chwastów wzrostu człowieka. Wybite szyby w budynku „Proświty”, zniszczone meble w Domu kultury. Ścieżka do Dzitińca na książęcej górze — nieuporządkowana, zarasta chwastami. Chociaż na Dziniec było bardzo trudno się wspiąć, ale mimo wszystko większość z nas była tam, aby obejrzeć stamtąd miejsca heroicznej obrony Zwienigrodu przed ordą chana Batu w 1241 r., poczuć powiew historii, oddać hołd pamięci naszym sławnym przodkom. Szkoda, że obecnie władze lokalne, wspólnota wsi i ksiądz tak nie interesują się i nie szanują swojej sławnej przeszłości. Jeszcze zostało trochę czasu do 920-lecia Zwienigrodu, aby władze lokalne razem z obwodowymi i rządem naszego państwa, a także wspólnotą wsi i cerkwią, lokalnym farmerem Dubnewyczem dołożyły starań, aby odnowić historyczną pamiątkę dla przyszłych pokoleń. Wyjście z sytuacji, która powstała z historyczno-kulturalną pamiątką Zwienigród, proświcianie Lwowa razem z ich niezmiennym przewodnikiem podczas wycieczek krajoznawczych Wasylem Olijnykiem, wykładowcą historii, członkiem UNP, widzą w takich działaniach ze strony władz — zarówno lokalnych, jak i obwodowych oraz rządu: wydzielić środki na — uporządkowanie i konserwację Dzitińca jako historycznej pamiątki oraz ścieżki do niego; — uporządkowanie i konserwację szczątków wybrukowanej drewnianej drogi; — odnowienie kompleksu pomników i budynków „Proświty”, biblioteki, Domu kultury; — wsparcie materialne Muzeum Krajoznawczego (dla reklamy muzeum wśród firm turystycznych wydać broszury i literaturę o Zwienigrodzie); — włączyć Zwienigród do listy wybitnych pamiątek naszej historii; — wspomóc lokalnego farmera p. Dubnewycza w jego staraniach bycia wśród mecenasów, którzy pomogą podnieść z upadku niegdyś sławne książęce miasto Zwienigród. Więc wszyscy razem bądźmy godni tej sławnej przeszłości, zachowajmy ją i dla przyszłych pokoleń! Chrystyna BOJKO, Taras PERCHACZ, Marija PAWLIUK, proświcianie rejonu halickiego, m. Lwów
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
mianowanego (już przez Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenkę) przewodniczącym Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej w lutym 2005 roku! Po przyjęciu Konstytucji Ukrainy przez Doniecką Radę Obwodową 21.03.1997 roku ponownie podjęto decyzję o państwowości języka rosyjskiego na terytorium obwodu, która została uchylona w 1998 roku. I znów podczas wyborów w 2004 roku przyjęto taką samą decyzję (przewodniczący rady obwodowej Borys Kołesnikow), która obowiązuje do dziś i do tej pory nie została uchylona. Pozew do sądu został złożony przez organizacje obwodowe Ogólnoukraińskiego Komitetu Obrony Praw Człowieka oraz Ogólnoukraińskie stowarzyszenie w sprawie języka państwowego na Ukrainie i został przyjęty do rozpatrzenia w Europejskim Trybunale w Strasburgu. W 29 wyższych uczelniach obwodu, z wyjątkiem Donieckiego Uniwersytetu Narodowego, przedmioty wykłada się głównie w języku rosyjskim. Niezrozumiałe jest, dlaczego Donieckiemu Uniwersytetowi Technicznemu nadano status narodowego, jeśli nie ma w nim ani jednej grupy, w której nauczanie prowadzone byłoby w języku ukraińskim. KULTURA I JĘZYK Analogiczne procesy językowe zachodzą także w kulturze. Z pięciu państwowych patriarchatów mają potężne wsparcie ze strony kierownictwa obwodu, w odróżnieniu od innych wyznań, i posługują się w swojej działalności wyłącznie językiem rosyjskim. ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU W obwodzie donieckim antyukraińscy urzędnicy państwowi sztucznie stworzyli warunki utrudniające dostęp mieszkańców do gazet, czasopism i innej prasy w języku ukraińskim. Prawie 1000 tytułów, z wyjątkiem jedynej ukraińskojęzycznej gazety „Donecczyna” oraz niektórych gazet rejonowych, drukowanych jest tutaj wbrew obowiązującemu ustawodawstwu językowemu tylko w języku rosyjskim. I szczególnie dzikie jest to, że już przez obecną władzę w drugim-czwartym kwartale wycofano przewidziane w budżecie obwodowym środki w kwocie 43 230 hrywien na prenumeratę dla bibliotek i szkół obwodu jedynej ukraińskojęzycznej gazety, podczas gdy z budżetu obwodowego wydzielono 800 000 hrywien na wsparcie trzech rosyjskojęzycznych gazet: dwóch komercyjnych gazet „Nowosti Donbassa” i „Wieczernij Donieck” oraz gazety Donieckiej Rady Obwodowej i obwodowej administracji państwowej „Żyzń”, która ukazuje się wyłącznie w języku rosyjskim. Ponadto w kioskach Doniecczyzny oraz w urzędach pocztowych obwodu jest szeroki wybór ogólnoukraińskich produktów drukowanych w języku rosyjskim, na przykład „Bulwar”. A te gazety, które drukowane są w dwóch językach, na przykład „Hołos Ukrajiny”, prezentowane są tylko w wariancie rosyjskim. Z gazet drukowanych w języku ukraińskim w kioskach jest w bardzo ograniczonej ilości tylko „Szlach peremohy”. Od 1 lipca bieżącego roku do kiosków spółki z o.o. „Sojuzdruk” oraz do urzędów pocztowych obwodu donieckiego zaczęło co tydzień napływać ponad 1000 egzemplarzy gazet „Słowo Proświty” oraz „Nacija i derżawa”. Ale, niestety, na ladach kiosków i tablicach reklamowych urzędów pocztowych te gazety się nie pojawiły. Dochodzi do totalnego ukrywania przez sprzedawców kiosków i pracowników urzędów pocztowych tych wydawnictw oraz ich późniejszego spisywania: na przykład z 1000 egzemplarzy „Słowa Proświty” nr 27 spisano 945, a z 1200 egzemplarzy gazety „Nacija i derżawa” nr 30 spisano 1087!? Około 100 komercyjnych firm telewizyjnych i radiowych prowadzi swoje audycje wyłącznie w języku rosyjskim, naruszając warunki licencjonowania i obowiązujące ukraińskie ustawodawstwo. Język reklamy, szyldów, nazw ulic, prospektów, zaułków, placów, sklepów, rejonów, miast itp. — i do dziś jest rosyjski. Państwowe osoby urzędowe obwodu nie posługują się językiem państwowym, a na żądanie przestrzegania obowiązującego ustawodawstwa językowego, na przykład przez przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Wadyma Czupryna, kwestia ta została poddana pod głosowanie sali, w której on, oczywiście, otrzymał poparcie. Po tym nie dziwi, że prawie wszystkie wydarzenia na terytorium obwodu przeprowadzane są przez urzędników państwowych w języku rosyjskim. Zatem de facto język rosyjski na terytorium Doniecczyzny stał się jedynym językiem państwowym, a ukraiński nie zajął należnego miejsca jako podstawa życia społeczno-politycznego, kulturalnego i duchowego. Marija OLIJNYK, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zastępca przewodniczącego Donieckiej Organizacji Obwodowej OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Машинний переклад
Obwód doniecki utworzony 17 lipca 1932 roku zajmuje 26,5 tys. km kw. lub 4,4% terytorium Ukrainy z populacją 4 825 563 osób, co stanowi 10% populacji Ukrainy, w tym w miastach — 90,3% mieszkańców. Skład narodowościowy ludności według danych spisu z 2001 r.: Ukraińcy — 56,87% (według spisu z 1989 r. — 50,7%); Rosjanie — 38,22% (według spisu z 1989 r. — 43,6%); Grecy — 1,6%. Liczba osób innych 130 mniejszości narodowych stanowi mniej niż 1%. Dzięki swojemu położeniu region ten od dawna należał do liczby zasiedlonych. Jednak po walce osiadłych plemion rolniczych i koczowników stepowych, z których ostatnimi byli Tatarzy i Mongołowie, kraj został spustoszony i na długi czas przylgnęła do niego nazwa „Dzikie Pola”. Kwestia jego zasiedlenia w następnym okresie nie była badana. Brak badań naukowych stał się przyczyną pojawienia się opracowań, w których pomniejsza się rolę ukraińskiego etnosu w jego zagospodarowaniu i na wszelkie sposoby usprawiedliwia się oraz wysławia politykę kolonizatorską Moskwy, fałszuje się historię. Na przykład w herbie Doniecka (dawnej kozackiej Aleksandrówki) do dziś figuruje jako data założenia miasta — 1869 rok — rok przyjazdu do Aleksandrówki angielskiego przedsiębiorcy Johna Hughesa, a nie prawdziwa data założenia słobody w 1779 roku, której główną ludnością byli zaporoscy kozacy. PROBLEMY UKRAIŃSKIEJ EDUKACJI W OBWODZIE DONIECKIM Na Donbasie w czasach przedrewolucyjnych edukacja szkolna prowadzona była głównie w języku rosyjskim, z wyjątkiem kilku placówek założonych przez towarzystwo „Proświta”. Ukrainizacja rozpoczęła się od 1 stycznia 1923 roku, co przewidywał plan wydziału edukacji narodowej guberni donieckiej. Do tego czasu naliczono u nas zaledwie siedem ukraińskich szkół. W ciągu jednego 1924 roku liczba ukraińskich szkół wzrosła do 181, pracowało w nich 546 wykładowców języka ukraińskiego. O przebiegu ukrainizacji na Doniecczyźnie systematycznie informowały czasopismo „Proswieszczenije Donbassa” oraz gazety „Diktatura truda”, „Koczegarka” i „Łuhanska prawda”. Ukrainizacja nabierała tempa i osiągnęła swój szczyt w połowie lat 20. Po tym czasie tempo znacznie spadło, ale mimo to w 1932 roku na Donbasie spośród 2239 szkół ogólnokształcących — 1769 było z ukraińskim językiem nauczania, co stanowiło 79% szkół, a 207 pracowało w językach rosyjskim i rosyjsko-ukraińskim. W tamtym okresie działały setki szkół z językami mniejszości narodowych — niemieckim, greckim, tatarskim i innymi. Okres ukrainizacji na Doniecczyźnie zakończył się wraz z mianowaniem w styczniu 1933 roku Pawła Postyszewa sekretarzem KC KP(b)U oraz samobójstwem kierownika ludowego komisariatu oświaty Mykoły Skrypnyka, pochodzącego z Doniecczyzny. Rozpoczęła się rusyfikacja. W roku szkolnym 1945—1946 liczba ukraińskich szkół wynosiła już 66%. Na przełomie lat 1960—1970 w szachterskiej stolicy — Doniecku zamknięto ostatnią szkołę z ukraińskim językiem nauczania. Nie zatrzymała tego procesu nawet pieriestrojka — szkoły z ukraińskim językiem nauczania nadal przekształcano na rosyjskie. Proces rusyfikacji zakończył się wraz z przyjęciem ustawy USRR „O językach w USRR” w 1989 roku. W tym czasie spośród 1217 szkół Doniecczyzny z ukraińskim językiem nauczania pozostało tylko 105, czyli 8,7%. Były to wiejskie, mało liczne szkoły, w których uczyło się 2,3% uczniów.
Zgodnie z tą ustawą opracowano Państwowy program rozwoju języka ukraińskiego i innych języków do 2000 roku, a w jego wykonaniu Doniecki Obwodowy Komitet Wykonawczy 10 kwietnia 1991 roku przyjął pod nr 135 obwodowy Program wprowadzenia języka ukraińskiego do wszystkich sfer życia na Donbasie. Na przykład, zgodnie z art. 18 tego Programu należało doprowadzić sieć placówek oświatowo-wychowawczych obwodu do zgodności ze składem narodowościowym ludności (przypomnę: w tamtym czasie 51% Ukraińców, 43% Rosjan). Ustawowe zabezpieczenie tego procesu zostało wzmocnione art. 10 Konstytucji Ukrainy z 1996 roku oraz Orzeczeniem Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie wykładni art. 10 Konstytucji z 1999 roku i innymi ustawami Ukrainy. Jednak Program został całkowicie zaprzepaszczony: tylko 14% uczniów obwodu uczyło się w języku ukraińskim zamiast przewidzianych 51%. W szczególności w Doniecku odsetek ten wynosił 7,6. Zaprzepaszczone wykonanie Programu nastąpiło właśnie przez organy władzy państwowej i samorządu lokalnego. Zamiast stworzenia odpowiednich warunków dla odrodzenia i rozwoju na Donbasie języka ukraińskiego jako państwowego, w obwodzie jego realizacja jest sabotowana, aktywnie kontynuowana jest polityka rusyfikacyjna: prawie wszystkie rady rejonowe i miejskie przyjmują na swoich sesjach antykonstytucyjne uchwały o państwowości języka rosyjskiego na swoich terytoriach. Doniecka Rada Obwodowa 27 marca 1994 roku przeprowadziła REFERENDUM, w którym należało odpowiedzieć na pytanie: “Czy zgadza się Pan/Pani z tym, aby na terytorium obwodu donieckiego językiem pracy, kancelarii i dokumentacji, a także edukacji i nauki był język rosyjski obok języka ukraińskiego?”. Nawiasem mówiąc, wszystko to było realizowane pod kierownictwem Wadyma Prokopowycza Czupryna (w tamtym czasie przewodniczącego Donieckiej Rady Obwodowej), towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki, którego rozpatrzenie jest świadomie blokowane przez przewodniczącego Woroszyłowskiego Sądu Rejonowego w Doniecku Wiktora Iwaszurę. Dzisiaj w obwodzie jest 1139 placówek oświatowo-wychowawczych. I tylko 29,5% (a w Doniecku — 17,1%, w Mariupolu — 14,7%) uczniów Donbasu uczy się w języku ukraińskim w 249 ukraińskich szkołach, 412 szkołach, które mają wymyślony przez donieckich szowinistycznych urzędników państwowych “status szkoły z ukraińskim językiem nauczania” oraz 955 ukraińskich klasach w 268 rosyjskich szkołach. Pedagodzy zaś w 210 szkołach uczą dzieci wyłącznie w języku rosyjskim! To znaczy, liczba szkół z językiem ukraińskim przez 16 lat (od 1989 do 2005 r.) zwiększyła się o 144 (a przez dziewięć lat ukrainizacji, czyli od 1923 do 1932 roku, liczba ukraińskich szkół zwiększyła się o 1762; tylko w samym 1924 roku — o 174, czyli więcej niż przez dzisiejsze 16 lat). Zbrodnicze jest otwieranie szkół nowego typu, z reguły z rosyjskim językiem nauczania. Na przykład, z 65 gimnazjów i liceów obwodu (otwartych już w niepodległej Ukrainie) w języku ukraińskim pracuje tylko 11?! Nawet liceum “Erudyt” Głównego Zarządu Oświaty i Nauki (naczelnik Wałentyn Wiktorowycz Tesłenko) zostało otwarte w 2001 roku z rosyjskim językiem nauczania. O czym świadczą te wymowne fakty — wnioski wyciągnijcie sami. I zupełnie nie wytrzymuje krytyki likwidacja w 2003 roku szkoły nr 36 w rejonie lenińskim w Doniecku z ukraińskim językiem nauczania, w wyniku czego dzieci, na przykład przewodniczącej szkolnego komitetu rodzicielskiego Ludmyły Kondrakowej, już drugi rok zmuszone są uczyć się w języku rosyjskim w rosyjskiej szkole nr 60. Sprawa o zapewnienie prawa Ludmyły Kondrakowej i innych rodziców, których dzieci były uczniami szkoły nr 36, do nauczania swoich dzieci państwowych teatrów obwodu cztery są rosyjskie i tylko jeden ma status ukraińskiego, gdzie 15,7% przedstawień odbywa się w języku ukraińskim. Ten teatr powstał w 1927 roku jako ukraiński teatr robotników rejonu Czerwonozawodskiego w Charkowie. Podstawę trupy stanowili aktorzy słynnego teatru “Berezil”. W 1933 roku przeniósł się on do Doniecka (Stalino) i pracował do lat 50. ubiegłego wieku wyłącznie w języku ukraińskim. Potem przeszedł na dwa języki, a dalej stał się praktycznie jednojęzyczny — rosyjski. Odrodzenie rozpoczęło się 30 lat temu. Dzisiaj z 30 przedstawień repertuaru teatru — 11 przedstawień to ukraińska klasyka dramatyczna, 19 — światowa klasyka i współczesna ukraińska dramaturgia. Jeśli chodzi o frekwencję w tym teatrze: na przykład w 2004 roku przedstawienia tego ukraińskiego teatru odwiedziło ponad 195 tysięcy osób, podczas gdy przedstawienia pozostałych czterech (rosyjskojęzycznych) teatrów — 168 tys. 500 osób. Obłożenie sali w ukraińskim teatrze wynosi 84,1%, a w rosyjskich — 39,8%. Pod względem twórczym i ekonomicznym jest to najlepszy ukraiński teatr muzyczno-dramatyczny w kraju, co jest podstawą do nadania mu statusu narodowego. Wszystkie drogie rosyjskie show, wszystkie inne masowe imprezy kulturalne, praca w klubach, bibliotekach, muzeach, parkach wypoczynku itp. prowadzone są głównie w języku rosyjskim. Dziecięca biblioteka obwodowa nazwana jest imieniem Kirowa, a biblioteka obwodowa do dziś jeszcze imieniem Krupskiej, pomimo licznych corocznych protestów i propozycji “Proświty”. RELIGIA Dzisiaj w obwodzie działa ponad 500 parafii UKP Patriarchatu Moskiewskiego; 77 parafii UKP Patriarchatu Kijowskiego; 23 parafie UKGK; siedem parafii Kościoła Rzymskokatolickiego. Łącznie 49 różnych kierunków wyznaniowych. Księża Moskiewskiego
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
W świadomości mniej lub bardziej wykształconej publiczności nazwisko Mykoły Chwylowego nieodmiennie kojarzy się — poza aktem samobójstwa — z hasłem „Precz od Moskwy” i, odpowiednio, orientacją na „psychologiczną Europę”, w mniejszym stopniu — z „ideą azjatyckiego renesansu”. To hasło i ta idea należą do ogólnie znanych faktów o Chwylowym. A to, co ogólnie znane – i to również jest ogólnie znane – jest największym wrogiem poznania. Stąd konieczność ciągłego powracania do tego, co ogólnie znane. Sprężyną twórczej energii Mykoły Chwylowego było dążenie do uniwersalności. Jego świat artystyczny jest otwarty na czas historyczny i globalną przestrzeń, a myśl zwraca się ku wiecznym zagadkom bytu i ogólnoludzkim wartościom (choćby w „klasowej” interpretacji, a właściwie w „proletariackiej” retoryce). Stąd jego wstręt do wszelkiej prowincjonalności, stąd też konfrontacja z „wszechfederacyjnym mieszczaństwem”. Światowa rewolucja, światowa prawda — prawda tysiącleci, światowa sprawiedliwość — na tę skalę byli nastawieni bohaterowie wczesnego Chwylowego, a jego bohaterowie (bohaterowie-rewolucjoniści) byli cząstką jego samego, nawet przy obecności ironicznego dystansu, który stopniowo wzrastał, lecz nie unieważniał ideału (błękitne jeziora zamorskiej komuny), a jedynie go dramatyzował. Bo tylko w tej skali Chwylowy widział także narodowe wyzwolenie Ukrainy — w przeciwnym razie była ona skazana na powolne konanie w braterskich objęciach Moskwy. W tym tkwi klucz do zrozumienia jego ciągot ku światowej rewolucji oraz nieodpowiedzialności na aktualne hasła epoki (jednym z których było wówczas hasło „światowej rewolucji”). „…Jutro rozłożymy gołębią księgę wiecznej poezji — światowej, błękitnej. To — rewolucja. (…) Zanurzamy się w błękitnych niespokojnych nocach, nasze myśli odchodzą — na północ, na południe, na zachód, na wschód. I szybujemy nad ziemią, zamyśleni, dalecy”. Bohaterowie wczesnych nowel Chwylowego żyją w przekonaniu, że „nadchodzi czas światowej rewolucji”. I czują się ogniwem wszechzwycięskiej żywiołowości: „…Andrij rozrzucił w step: — Przekazujcie po linii: Czumakiwska komuna salutuje w mróz: niech żyje światowa rewolucja. I odkrzykiwał mróz: — Sława. Sława. Sława”. I to — daleko nie komiczny kuriozum i nie groteska, jak może się wydawać wielu osobom z obecnego pokolenia. „To — z księgi myśli ludowych: chodzą bajany nieznanych komun i śpiewają wieczorną modlitwę, kiedy żarzy się świeca zamorskiego słońca: — Sława w wierzchołkach rewolucji i na ziemi radość!” Zarówno sam, jak i głosami swoich młodych bohaterów, Chwylowy śpiewał psalmy rewolucji. Nawet mała „murawa rewolucji” towarzyszka Żuczok (czyż nie najbardziej oryginalny „ukraiński” wkład Chwylowego w światowy ikonostas bohaterów rewolucji) instynktownie wyczuwa ową bezkresność żywiołu wolności: „Cała rewolucja bez guzików, żeby było przestronnie, żeby można się wyprostować, westchnąć swobodnie na całe płuca, na całe stepy, na wszystkie domostwa… — N a c a ł y ś w i a t !” Niepozbawiony intelektualnych zainteresowań młodzieniec Jurko wyrywa się z Donbasu „za granicę rewolucję robić”. Jurkowi się nie poszczęściło, trochę się spóźnił. Heroiczny pochód Armii Czerwonej na pomoc Beli Kunowi zakrztusił się na „kontrrewolucyjnym” Podkarpaciu, a błyskotliwy rajd kawalerii Budionnego pod hasłem „Dajesz Warszawę!” skończył się katastrofalnym „cudem nad Wisłą”. I pytanie: „Kiedy w Rumunii będzie rewolucja?” — tak i roztopiło się w powietrzu. Może dlatego Jurko i znalazł się w fabryce. „Dlaczego mnie nie puszczają za granicę? — utyskuje on. — Jestem gotów dokonać zamachu choćby na samego Poincaré. Urodziłem się dla wybuchów. A w fabryce ja też nie mogę — tutaj trzeba żmudnej pracy, a ja nie mogę. Ja do tej pory czuję armaty…” (1, 177). Tutaj Chwylowy dotknął ważnego psychologicznego fenomenu, charakterystycznego dla człowieka wielu społeczeństw, a zwłaszcza tych, gdzie nie ma on przestrzeni społecznej dla samorealizacji — i kwit”), a jutro wystrzeliwuje „komunistów”; gdzie miasto chowa „w swoich zaułkach krwawe legendy na setki lat”; gdzie głucho wiruje niepokorność, zagrażając utopieniem w tajemniczym chaosie wyimaginowanej historycznej racjonalności? Oto tutaj właśnie brzmi u Chwylowego: „Azja”. „…Sosny huczą-huczą… — Dlaczego tak sosny huczą? — Zamieć. Wiatry. Och, wy, sosny moje — azjatycki kraju!” To przejmujący refren etiudy „Na głuchym szlaku”, jednak ten motyw „niesyberyjskiej tajgi” — głuszy i „tęsknoty”, ale i groźnej niewiadomości, czającej się światowej niespodzianki — słychać i w wielu innych utworach. Ta, rzec by można, gotowość na kataklizm jest zakodowana w historii: „…W piątym wieku — dzikim i dalekim — od Uralskich stepów, od Wołżańskich skał do cichych błękitnych wód Dunaju: Hunowie, Sarmaci, Germanie… I zabił syn Mundzuka swojego brata Bledę. Szalony Attyla, król Hunów. …Przechodziły wieki. I przyszedł głuchy wiek — XIV. I na nieznanych azjatyckich wierzchołkach podniosła się groźna postać Tamerlana…”. Zacytowawszy ten rzekomy „fragment z zapomnianej i rozwianej poemy „Azja”, autor dodaje: „To nota bene do mojej wiary: wielka prawda tycznego znaczenia Chwylowy nigdzie nie konkretyzuje, ale że ten sens był dla niego nie tylko ważny, ale i intymnie bliski, możemy sądzić z jego sławnych „Arabesek”, gdzie jego wielkie marzenie o „buntowniczej komunie”, o „cichych jeziorach zamorskiej komuny” powstaje już nie w obrazie „błękitnej Sabaudii”, a w obrazie „zamorskiej Mekki”: „…Cichy wieczór. Błękitne wieczorne miasto. Azja. I ja tego tutaj nie widzę: ani prostytutek, ani czarnej giełdy, ani żebraków, ani brudu. Ja widzę: idą kwakrzy — nie ci z XVII wieku, a ci, wyznawcy światła, mieszczanie szczęśliwego kraju. I ja wierzę, ja szalenie wierzę: to — nie kwadratura koła, to — prawda, która będzie na moim sentymentalnym sercu. I wtedy w modlitewnej ekstazie patrzę, jak milion razy patrzyłem, w daleki dymek na kurhan, gdzie zwołuje muezin do zamorskiej Mekki”. Ale właściwie i sama „błękitna Sabaudia” powstaje w oparach Wschodu: „Biegły wiatry ze Wschodu — czujne i niespokojne. I wtedy w aułach mojej błękitnej Sabaudii stał huk. Przez przełęcze, ze stepu azjatyckiego, z głębokiej tajgi, leciały: depesza za depeszą”. I dalej: „…Na współczesność ja patrzę przez pryzmat legend Szeherezady. Liberum arbitrium... Dla epoki wielkiego renesansu będzie charakterystyczna pstra wiosna i plebejski Wielkanoc”.
konkretna struktura kulturalna, a tradycja ograniczoności i braku smaku). Chwylowyj jest kategoryczny: „Dla proletariackiej literatury pięknej bez żadnej wątpliwości pożyteczniejszy jest — hiperbolicznie — milion razy radziecki inteligent Zerow, uzbrojony w wyższą matematykę sztuki, niż setki „prośwician”, którzy znają się na tej sztuce jak „świnia na pomarańczach”, którzy w siódmym roku rewolucji nagle stali się bardziej rewolucyjni od samego Lenina i teraz występują w różnych radzieckich czasopismach z „czerwonymi” frazami pod nazwiskami jakiegoś „cia” czy „enka”. Oponenci zaprzeczali: skądże wezmą się ci „utalentowani” i „genialni”, jeśli nie będzie masowego ruchu na rzecz edukacji i kultury, jeśli nie będzie cierpliwej pracy z uzdolnioną młodzieżą literacką? Serhij Pyłypenko, kierownik „Płuha”, zarzucał Chwylowemu i innym „olimpijczykom”, „akademikom” lekceważenie literackiego narybku, jego dążenia do twórczości oraz niezrozumienie zadań i skali rewolucji kulturalnej, a w szczególności kulturalnego podniesienia kraju i chłopstwa. Trochę racji w tym było, ale jeszcze więcej było niegotowości na te wysokie kryteria — pod względem treści, estetycznym, intelektualnym — które wysuwali Chwylowyj i „olimpijczycy” z „Hartu”, a potem „akademicy” z WAPLITE. Oto jak na przykład rozumiał sprawę jeden z inspiratorów dyskusji Hr. Jakowenko: „...Starzy literaci (nie tylko wiekiem) i nowi pisarze z wysoko rozwiniętymi intelektami (to zapewne ironia. — Aut.), dalekimi od zadań czasu, powinni mieć przy literaturze proletariackiej miejsce referentów, doradców technicznych, których trzeba wykorzystywać głównie do opanowania formy, a nie treści. Treść to życie, a życie sam proletariat tworzy i nie może go nie czuć. W ten sposób ideologicznymi sędziami być nie mogą. Ta sprawa ich nie dotyczy”. Podobne nastroje panowały wśród tej masy grafomanów, która ruszyła do literatury, inspirując się zasadą: nie święci garnki lepią. Można więc zrozumieć sarkazm, z jakim Chwylowyj wypisywał zbiorowy obraz wojowniczego literackiego prowincjusza „enka”. I można zrozumieć, dlaczego jego pamflety wywarły wrażenie świeżego wiatru, który wdarł się w ciężką duchotę. Wydawałoby się, że chodziło o sprawy kwalifikacji zawodowych. Ale dyskusja od razu zaczęła wychodzić na orbitę polityczną. Chwylowyj sam dał ku temu wdzięczny powód — swoim dylematem: „Zerow czy Harkun-Zadunajski?”; „Europa czy „proświta”? Że młodzi pisarze muszą się uczyć — zgadzali się wszyscy. Ale jak uczyć się i u kogo? Chwylowyj powiedział swoje. I wywołał burzę. Dlaczego daleka burżuazyjna Europa, a nie bliska i rodzima bolszewicka Moskwa? Dlaczego kultura europejska, a nie rosyjska? Chwylowemu zarzucają antyrosyjskość, rusofobię. Ale on nie był rusofobem, dobrze znał literaturę rosyjską i zajmowała ona nie ostatnie miejsce w jego intelektualnym arsenale. Jednak ostro odczuwał niebezpieczną asymetrię w ukraińsko-rosyjskich stosunkach kulturalnych; panowanie kultury rosyjskiej na Ukrainie utrwalało jej, Ukrainy, kolonialny status, a w tych warunkach jednostronna orientacja na kulturę rosyjską obracała się w epigoństwo, zacofanie i małpowanie. Stało się to swego rodzaju tradycją narodową. Ciąg dalszy nastąpi. Iwan DZIUBA akademik NAN Ukrainy
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
realizacji: wtedy wyrywa się ona w świat zewnętrzny — by kogoś wyzwalać, gdzieś nieść rewolucję, skądś rozpalać światowy pożar. Ale przecież… „na cały świat” rewolucja nie poszła, a w domu została „zjedzona przez synów suk”. Tak więc wczorajszym bohaterskim rewolucjonistom pozostało królestwo szarości i nudy, w którym gęsto zasiały się kwiaty zwątpienia, niezgody i moralnej degeneracji. „Niektórzy z komunistów dorobili się gospodarstwa i zbudowali domek”. To były dopiero pierwsze kwiatki. Lecz już świadek życia i bytu partyjnej elity, robotnik w willi, Sydir podaje swoje streszczenie: „Władza bolszewicka, żebyś wiedziała, to nie pieczarka pieczona. To znaczy wola i wolność. Jak ty sobie pakujesz w pysk, to i innym nie przeszkadzaj. O!” A wczorajszy kanclista pisze podanie: „Proszę mienia zapisać w kandydaty Wašej gosudarstwiennoj partiji”. Ale nie światową rewolucją żyła Ukraina. I nie tylko przyniesioną przez bolszewików. Ona oddychała swoim duchem: „Nie jedna trzęsiłowa noc minęła, idzie, przejdzie — tysiące, tysiące, tysiące (…). Zaśpiewają, zapiszą potomkowie: był Prijmak i Budionny, i były — tysiące, tysiące, tysiące…(…) Grzmiały powstania. Szalały powstańcze oddziały”. „Cała Ukraina powstańcza, zaporoska. Gdzie nie spojrzysz — wszędzie bandyci. Pewnie i za tymi brzozami siedzą…” — niepokoi się przyjezdny w kolonii dziecięcej. Raz po raz słyszymy, że wieś nie lubi komunistów. A w barakach tyfusowych myśli się „wielka ludowa dума: gdzie prawda?” Zatem: cóż to za dziwna ziemia, gdzie wśród prowincjonalnej nudy rodzą się światowe marzenia, w tejże nudzie i gasnące; gdzie wieś dziś idzie za „bolszewikami” („…Byłem w partyzantach. Jeszcze z Machnem chodziłem, a co do czego i dotąd nie doszedłem. Taki już charakter: jak wypiję butelkę, to i za władzą sowietów. Bolszewicy spod ziemi: słońce wschodzi na wschodzie”. Wydawałoby się, że ta wiara wprost przeczy późniejszej orientacji na Europę (nie mówiąc o ortodoksyjnym marksizmie), lecz, jak zobaczymy, w tym była swoja logika. Azja wnosi swoje barwy w obraz wyobrażonej światowej rewolucji, a w miarę uspokajania się Europy te barwy stają się jaskrawsze i bardziej obiecujące. Bolszewicy i podległy im Komintern coraz bardziej wiążą swoje nadzieje z narodowo-wyzwoleńczymi rewolucjami na Wschodzie. W tych warunkach Ukraina staje się jakby poligonem, na którym ma zostać znaleziony i wypróbowany przepis na połączenie społecznych i narodowych zadań rewolucji, rozwiązania społecznych i narodowych problemów w ich związku — w duchu komunistycznych teorii o społecznym i narodowym wyzwoleniu narodów. Ukraina staje się ważnym podmiotem wpływu na rewolucyjny Wschód. To zresztą jedna z głównych podstaw i motywów polityki „ukrainizacji”. Radzieckiej Ukrainie „powierza się” także niektóre kierunki działalności dyplomatycznej, na przykład w stosunkach z kemalistyczną Turcją. Ukraińska inteligencja dobrze rozumiała wzajemne powiązanie narodowo-kulturalnego odrodzenia i sytuacji zewnętrznopolitycznej. I dążyła do maksymalnego wykorzystania sprzyjającej koniunktury. Tym bardziej, że miała już pewne tradycje życzliwej uwagi wobec położenia narodów kolonialnych i widziała obiektywnie uwarunkowaną wspólnotę ich walki z wysiłkami Ukraińców. Wszystko to stało za gwałtownym wzrostem zainteresowania Wschodem w literaturze ukraińskiej i za potężnym rozwojem nauki orientalistycznej na Ukrainie. Zatem idea „azjatyckiego renesansu” u Chwylowego nie była jakąś jego własną fantazją. I miała nie tylko wymiary artystyczne, na których zatrzymamy się dalej. Choć jej poli-
I ostatnie słowa „Arabesek”: „Idę. Niebieskie wieczorne miasto. Azja. Bije zegar. Idę”. „Arabeski” ukazały się drukiem w 1927 roku. Dyskusja literacka, a po istocie polityczna, wokół europejskiej tezy Chwylowego miała już wkrótce zostać ostatecznie zalana falą partyjnego szkalowania. Być może mamy tu jedną z ostatnich prób Chwylowego, by nieco zmienić ujęcie swojego marzenia, unikając najbardziej dotkliwych ciosów oficjozy. Może było też pewne rozczarowanie ideą „Europy”: czy przypadkowe podkreślanie wyobrażonych etycznych i estetycznych przewag świata wschodniego? Ale tutaj musimy przejść do szerszej dyskusji o problemie „azjatyckiego renesansu” i „psychologicznej Europy” u Chwylowego — jak ona wygląda w jego koncepcjach publicystycznych. Pierwsze publicystyczne wystąpienia Chwylowego miały charakter listów do młodzieży literackiej, którą kierował ku szacunkowemu stosunkowi do pracy twórczej i nauki u prawdziwych mistrzów, choćby nie zaliczanych do grona proletariackich, jak na przykład Mykoła Zerow. Pafos pamflecisty skierowany był przeciw „czerwonemu” nieuctwu, „analfabetyzmowi mieszczaństwa” i „ukochanej oświacie w wyszywanej koszuli i z zadrypanskim światopoglądem”, przeciw „bojowej tandecie”, przeciw „masowizmowi” i „wsiowaniu” kultury proletariackiej, której ideologiem Chwylowy ogłaszał „Pług”. Zasadnicze rozbieżności z „Pługiem” przedstawiono obrazowo w ten sposób: „— Zerow czy Harkun-Zadunajski? — Europa czy „oświata”?”. (Harkun-Zadunajski — w tym przypadku nie jest rzeczywistą postacią z „małorosyjskich truposzy” końca XIX — początku XX wieku, lecz uogólnionym obrazem pretensjonalnej niekulturalności i prowincjonalności, stworzonym przez Wynniczenkę. A „oświata” — nie
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...жovtnia w Kulturalnym Centrum po raz pierwszy otwarto niedzielną szkołę, która pomoże młodym mieszkańcom Moskwy opanować wiedzę z przedmiotów cyklu ukrainoznawczego, w szczególności historii Ukrainy i przyrodoznawstwa. W szkole przewidziano pełne zanurzenie dzieci w środowisku ukraińskojęzycznym. Kurs języka i literatury ukraińskiej poprowadzi docent Moskiewskiego Uniwersytetu Lingwistycznego Ludmiła Korolewycz. Muzyki będzie uczyć zasłużona artystka Ukrainy Olena Kuchta. Na pierwszych lekcjach dzieci poznają Państwowy Hymn Ukrainy. Zajęcia rozpoczęły się od tematu „Taras Szewczen-
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
i Mychajło Hruszewski u źródeł ukraińskiej państwowości”. Program szkoły niedzielnej będzie opracowywany wspólnie z uczonymi Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy po to, aby w przyszłości zaproponować go całej ukraińskiej diasporze w Rosji. Rozpoczął się także nowy rok szkolny na kursach języka ukraińskiego, które od dawna działają w Centrum. 9 października na naszej scenie z wielkim sukcesem wystąpił znany na całym świecie zespół artystyczny — Kijowski Chór Młodzieżowy „Szczedryk” pod kierownictwem Marianny Sablinej. Ten dziecięcy zespół koncertował w wielu krajach świata, dostąpił zaszczytu śpiewania podczas audiencji u papieża Jana Pawła II, a niedługo przed przyjazdem do Centrum Kultury chór wziął udział w niedzielnej modlitwie „Anioł Pański” w letniej rezydencji papieża Benedykta XVI. 19 października — koncert klasycznej muzyki fortepianowej. Utwory L. van Beethovena, F. Schuberta i R. Schumanna wykonywał laureat międzynarodowych konkursów Mychajło Miszyn. Wielkie zainteresowanie wzbudziła prezentacja książki „Zabitym synom Ukrainy. Sandormoch”, która ukazała się w tym roku w Pietrozawodsku. Opracowująca książkę, przewodnicząca Karelskiej Republikańskiej Organizacji Społecznej „Towarzystwo Kultury Ukraińskiej” Łarysa Skrypnykowa opowiedziała, że w uroczysku Sandormoch w pobliżu miasta Miedwieżjegorsk, na miejscu egzekucji więźniów-Ukraińców w 1937 roku, w sierpniu tego roku odsłonięto narodowy znak pamięci — kamienny krzyż. Znany rosyjski obrońca praw człowieka, prezes Akademii Ochrony Socjalno-Prawnej Jurij Dmitrijew zapoznał obecnych z unikalnymi dokumentami dotyczącymi masowych grobów represjonowanych. Ukraiński poeta z Moskwy Witalij Krykunenko przeczytał swój poemat „Sandormoch”, napisany po wizycie w uroczysku. 27 października, po zakończeniu prezentacji niezwykłych gobelinów Ludmyły Żohol, my, wraz z Chersońskim Ziemiaństwem, otworzyliśmy w Centrum unikalną wystawę fotografii artystycznej Wasyla Kłymowa „Askania-Nowa — ziemia chroniona”. Odbyła się także prezentacja jego książki pod tym samym tytułem, w której opowiada się o historii powstania ogrodu zoologicznego, ogrodu botanicznego, o żywych skarbach chronionego stepu. Artystyczne fotografie Wasyla Kłymowa nie tylko odtwarzają niepowtarzalne piękno flory i fauny taurydzkiego raju, ale także wzywają do zachowania wszystkiego, co istnieje na naszej planecie. W Centrum otwarto ekspozycję nowych ukraińskich książek. Nawiasem mówiąc, wśród publikacji naukowych czołowe miejsce zajmuje fundamentalna monografia akademika Iwana Kurasa „Etnopolitologia. Pierwsze kroki kształtowania”. Iwan Fedorowycz odwiedzał Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie i stale z nami współpracował, był inicjatorem projektu „Dialog”, poświęconego ukraińsko-rosyjskim więziom naukowym. Jasna pamięć o znanym uczonym i wspaniałym człowieku pozostanie w naszym zespole. Tradycyjnie wyświetlano programy wideo, w szczególności z okazji Dnia Ukraińskiego Kozactwa pokazano film fabularny „Kozak Mamaj” (scenariusz i reżyseria Ołesia Sanina). Z zainteresowaniem widzowie przyjęli nowy film dokumentalny „Między Hitlerem a Stalinem” reżysera Swiatosława Nowyckiego, nakręcony przez Ukraińsko-Kanadyjskie Centrum Badawczo-Dokumentalne. 25 października odbył się kolejny Ukraiński Salon Muzyczny. Centrum Kultury rozszerza swój udział w konferencjach naukowych, w tym międzynarodowych. W tym miesiącu zastępca naczelnika wydziału informacji i diaspory Ludmyła Melnyk wystąpiła na Międzynarodowej konferencji w Kijowie „Język ukraiński wczoraj, dziś, jutro na Ukrainie i w świecie” z referatem „Język ukraiński w diasporze na przykładzie Federacji Rosyjskiej”. Osobno wspomnę o udziale autora tych słów w Międzynarodowej konferencji naukowej „Andriej Bieły w zmieniającym się świecie”, która przekonująco demonstruje różnorodność naszych więzi naukowych i kulturalnych w Moskwie. Konferencja została przeprowadzona przez Komitet ds. Kultury m. Moskwy, Państwowe Muzeum A. S. Puszkina, Mieszkanie-Muzeum Andrieja Biełego przy udziale Państwowego Muzeum Literackiego, Rosyjskiego Państwowego Archiwum Literatury i Sztuki, Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. W konferencji wzięli udział uczeni z Włoch, Wielkiej Brytanii, Niemiec, USA, Szwecji, Szwajcarii, Finlandii, Japonii. Mój referat na posiedzeniu plenarnym tej konferencji nosił tytuł: „Mychajło Hruszewski: „Osiadłem w Moskwie, Arbat, 55”. Rzecz w tym, że carski zesłaniec Mychajło Hruszewski we wrześniu 1916 roku – marcu 1917 roku mieszkał na Arbacie, w domu, w którym urodził się i ćwierć wieku mieszkał Andriej Bieły. Jeszcze na początku tego roku stworzyliśmy w ekspozycji Mieszkania-Muzeum Andrieja Biełego osobny stand o Hruszewskim, który otrzymał wysoką ocenę akademika Mykoły Żułynskiego. W każdym razie wygłoszony na konferencji referat jest drukowany w tym numerze „Słowa Proświty”. W tak napiętym rytmie pracuje Ukraiński Dom w Moskwie.
Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych mówi: „Gorki, to przekażą mi to, co Pan powie...”. Trzeba jeszcze ustalić, do kogo z sąsiadów należał ten telefon. Hruszewski wspominał, że Gorki „bardzo sympatycznie określił swój stosunek do ukraińskości... w ten sposób... nasze spotkanie było naprawdę przyjacielskie”. Hruszewski i Gorki umówili się wówczas na stworzenie wspólnego zbioru naukowego „Ukraina i Moskwa w ich życiu duchowym”, którego przygotowanie zostało przerwane przez rewolucję. Jestem przekonany, że taki zbiór trzeba mimo wszystko wydać w naszych czasach na poziomie współczesnej wiedzy. Przy tym wyraźne oznaki przenikania się rosyjskiej i ukraińskiej duchowości warto dziś odkrywać nie tylko w oczywistych, podręcznikowych wątkach, ale także w historycznych reminiscencjach, wirtualnych splotach losów, porównaniach ukraińskich i rosyjskich interesów w badaniu życia duchowego itd. Powiedzmy, Andrij Bieły badał poetykę Mykoły Hohola, o ukraińskim i rosyjskim geniuszu pisał także Mychajło Hruszewski. Co więcej, badał on twórczość L. Tołstoja, A. Czechowa... Jednak te badania są mało znane nie tylko w Rosji, ale i na Ukrainie. Do ich popularyzacji potrzebne są wspólne wysiłki uczonych obu krajów. Przecięcie się dróg Andrija Biełego i Mychajła Hruszewskiego na Arbacie było czysto wirtualne. Nie znali się, w ich utworach nie znajdzie się wzajemnych wzmianek. Mychajło Hruszewski był daleki od symbolizmu i od działaczy „srebrnego wieku”. Z kolei to, co dla Hruszewskiego było sensem życia i horyzontem nauki historycznej, u Biełego spotyka się tylko jako piękna metafora w „Symfonii (2-giej dramatycznej)”: „Na horyzoncie rumieniła się chmura: jakby czubaty zaporoszec zamarł w tańcu z zadartą do nieba nogą”. Swoją drogą, jestem pewien, że ten znikający obraz spodobałby się wielkiemu ukraińskiemu historykowi. Ciekawy fakt. Kiedy w marcu 1917 roku Mychajło Hruszewski został wybrany w Kijowie przewodniczącym Ukraińskiej Centralnej Rady, mieszkał jeszcze cztery dni w Moskwie. Z domu nr 55 Hruszewski wyszedł 11 marca 1917 roku na Arbat i wyruszył na Dworzec Briański (Kijowski). Wyruszył w historyczną nieśmiertelność. Mychajło Hruszewski był arbatczykiem niedługo. Ale i nie krótko dla tak wielkiej postaci, jak on. W każdym razie, całkowicie wystarczająco, by wejść w historię domu nr 55 na Arbacie. Dlatego ustanowienie tablicy pamiątkowej na jego cześć mogłoby stać się szczególnym wyrazem szacunku państwa rosyjskiego wobec państwa ukraińskiego. A poza tym byłoby to w tradycjach Starego Arbatu, który wchłonął w siebie wszystko, co najlepsze z dziedzictwa historycznego kultury światowej. Przypomnijmy zagadkowe słowa Andrija Biełego: „Historia świata: Arbat”.
Машинний переклад
Wystąpienie dyrektora generalnego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie Wołodymyra Melnyczenki na Międzynarodowej konferencji naukowej „Andriej Biełyj w zmieniającym się świecie” (Moskwa, 26 października 2005 r.) Centrum Kultury Ukrainy znajduje się przy Starym Arbacie 9, kilkaset metrów od Mieszkania-Muzeum Andrieja Biełego, czyli, mówiąc jego słowami, „w granicach świata arbackiego”. Nie wątpię, że arbackość, rozpuszczona we krwi, jest niewidocznie obecna na waszym forum naukowym i czyni je szczególnie atrakcyjnym i niepowtarzalnym, otwartym na najbardziej nieoczekiwane tematy i wystąpienia. W każdym razie mogę was zapewnić, że obecna konferencja naukowa po raz pierwszy łączy dwa wielkie i, zdawałoby się, niekompatybilne nazwiska — Andrieja Biełego oraz Mychajła Hruszewskiego — wybitnego ukraińskiego historyka i literaturoznawcę, akademika, działacza społecznego i politycznego, ojca ukraińskiej państwowości, pierwszego prezydenta Ukrainy. Jest ku temu ważny powód. Jesienią 1916 roku, przebywając na carskim zesłaniu, Mychajło Serhijowycz Hruszewski dzięki staraniom Rosyjskiej Akademii Nauk przeniósł się z Kazania do Moskwy i osiedlił się na Arbacie. Nawiasem mówiąc, jako pierwszy w Rosji napisał o tym wybitny znawca Arbatu Sigurd Ottowicz Szmidt, który przed chwilą witał naszą konferencję. W jednym z listów Hruszewski donosił: „Osiedliłem się w Moskwie, Arbat 55, m. 8 (róg Dienieżnego)”. Dziesięć lat przed tym z mieszkania nr 7 w domu Rachmanowa wyprowadził się Andriej Biełyj. U niego czytamy: „Pamięta się dawny Arbat: Arbat przeszłości... przy Dienieżnym — dom Rachmanowa... W nim się urodziłem; w nim dwadzieścia sześć lat mieszkałem”. Mamy możliwość poruszyć ten temat dzięki przyjaznym związkom twórczym między Centrum Kultury Ukrainy a Mieszkaniem-Muzeum Andrieja Biełego, Państwowym Muzeum A. S. Puszkina. Otóż od 11 września 1916 roku do 11 marca 1917 roku, czyli równo pół roku, Mychajło Hruszewski, pomimo jawnego nadzoru policji, prowadził w Moskwie wielką pracę naukową, wydawniczą i społeczną, pisał słynną „Historię Ukrainy-Rusi”, przekroczył próg swojego 50-lecia. Pozostawił mało znane wspomnienia o domu nr 55 i starodawnej ulicy, którą nazwał „jedną z wielkich moskiewskich arterii”. Przede wszystkim Hruszewski zauważył duchowy adres domu Rachmanowa: „Na rogu Dienieżnego pierieułka, między dwoma cerkwiami...”. O jakich świątyniach była mowa? Najbliższą domu była cerkiew Życiodajnej Trójcy na skrzyżowaniu Arbatu i Dienieżnego. O niej pisał Andriej Biełyj: „Tutaj i cerkiew Troicko-Arbacka z dziedzińcem cerkiewnym, nawet ogródkiem, wyciągniętym ścieżką w Dienieżny...”. Druga cerkiew — św. Mikołaja w Płotnikach — stała na Arbacie o sto kroków od domu nr 55. Jej złote kopuły są uwiecznione na znanej z podręczników obrazie Wasilija Polenowa „Moskiewskie podwórko”. Nawiasem mówiąc, duchowymi dominantami Arbatu były wtedy trzy cerkwie św. Mikołaja — św. Mikołaja w Płotnikach, św. Mikołaja na Piaskach i św. Mikołaja Objawionego. Nieprzypadkowo Biełyj pisał: „Sam Arbat — czymże jest, jeśli nie ulicą Mikołajską?”. Dawno nadszedł czas, by głębiej wniknąć w te słowa wybitnego arbatczyka, który wprowadził do historycznego obiegu te pojęcia — „arbatczyk” i „arbatczycy”. Biełyj rozpatrywał Arbat nie tylko jako przestrzeń geograficzną, ale i kulturową, duchową, na zawsze utrwalił terminy „świat arbacki” i „stary Arbat”. Wszystkie cerkwie Mikołajskie zostały bezlitośnie zburzone na początku lat 30. ubiegłego wieku, co oznaczało upadek Starego Arbatu. Hruszewski wyraźnie podawał swój adres: ulica Arbat 55. Jednak we wszystkich dokumentach policyjnych zapisano: „Hruszewski mieszkał w domu nr 32 przy zaułku Dienieżnym”. Ten adres również nie został wzięty z sufitu. Właśnie pod tym numerem dom oficjalnie figurował w części miasta Preczystieńskiej. Między innymi, nawet teraz, gdy idzie się Arbatem od placu Smoleńskiego, widzi się prawie obok siebie, ale po różnych stronach domu dwie tabliczki: „Arbat 55” i „Dienieżny 32”. Nawiasem mówiąc, archiwa świadczą, że pod koniec XIX wieku dom Rachmanowa miał nr 65 przy ulicy Arbat i nr 40 przy zaułku Dienieżnym, a na przełomie wieków dom figurował pod nr 40 po obu stronach. Obecną numerację wprowadzono na początku 1914 roku. W tym czasie w domu mieszkały jeszcze dwie rodziny, wspominane przez Biełego: Wygodczikowowie i Sołowjowowie, a także Bugajowowie. Mychajło Hruszewski pozostawił opis mieszkania nr 8, w którym wynajmował dwa pokoje: „Z wąskiego korytarzyka drzwi prowadziły do przestronnego gabinetu z dwoma oknami, z niego drzwi do drugiego pokoju, który nie miał osobnego wyjścia na korytarz; ja mieszkałem w gabinecie, który służył zarazem za naszą jadalnię, Maria Sylwestriwna z Kulunią w drugim pokoju... Mieszkanie, w ten sposób, było całkiem znośne — zwłaszcza gdy zdrowie i pogoda pozwalały chodzić na obiad i po prowiant...”. Według słów Hruszewskiego, „rodzina żywiła się bardzo licho”, dlatego w grudniu 1916 roku wysłał żonę i córkę do Kijowa, a sam o przeprowadzce do Moskwy napisał w liście do Petra Stebnyckiego: „Mimo wszystko zmiana na lepsze, choć bokiem z przeskokiem wyszła ta zmiana...”. Ciekawe, że z okna swojego gabinetu Hruszewski uwiecznił Arbat wojennej zawieruchy na równi ze znanymi pisarzami Borysem Zajcewem i Mychajłem Osorginem. U Zajcewa: „I idą pułki w dół Arbatem, na Dorogomiłowo, a wracają w wagonach sanitarnych...”. Hruszewski z kolei pisał o „nieustannym ruchu wojsk, które wysyłano na front, i transportach rannych i inwalidów, których przywożono z frontu”. W Moskwie Mychajło Hruszewski prowadził obszerną korespondencję, między innymi z Fiodorem Korszom, Serhijem Jefremowem, Ołeksandrem Ołesiem, Ołeksandrem Kiereńskim, Maksymem Gorkim... W Archiwum Gorkiego Instytutu Literatury Światowej im. A. M. Gorkiego Rosyjskiej Akademii Nauk przechowywanych jest pięć listów Hruszewskiego, napisanych przez uczonego bezpośrednio z Arbatu. Nawet w tym akademickim instytucie nie wiedziano, że w listopadzie 1916 roku Gorki odwiedził Hruszewskiego w Moskwie, na Arbacie 55. W tej sprawie Hruszewski pisał do Gorkiego w październiku 1916 roku: „Niezmiernie rad będę zobaczyć Pana, Aleksieju Maksimowiczu... Telefonu u mnie w mieszkaniu, oczywiście, nie ma... Jeśli niewygodnie będzie mi dać znać listownie, to proszę powiedzieć pod numerem telefonu 2-01-04, gdzie moi sąsiedzi niedaleko. I jeśli Pan powie, że
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
…1830 roku archeolog Paul Dubrux odkrył pod Kerczem kurhan Kul-Oba. Pod nasypem okazał się kamienny grobowiec, a w nim — pochówek królewskiego scytyjskiego małżeństwa, dosłownie zasypany złotem, mnóstwem wyrobów z metali szlachetnych, ozdobionych drogimi kamieniami. Dubrux, spędziwszy trzy doby w krypcie, poszedł na jedną noc odespać, zostawiając na miejscu archeologicznego skarbu policjantów. Oni, porządnie zmarznąwszy, odeszli się ogrzać. Rano archeolog wrócił na wykopaliska i przeraził się: krypta została obrabowana tak, że wywrócono nawet płyty podłogi (pod nimi był schowek z jeszcze jednym skarbem). Wszystko, co znaleziono, rabusie przetopili i sprzedali jako złote sztabki. Uratować udało się tylko kilka bezcennych rzeczy, które trafiły do muzeów. W szczególności złotą blachę w kształcie jelenia, która zdobiła tarczę scytyjskiego króla. To rabunek — pierwszy udokumentowany przejaw „pracy” maruderów, nazwanych „szczęściarzami”, którzy przez wieki, zaczynając jeszcze od egipskich piramid, grabią dawne pochówki, sprzedając znalezione wartości. …Dzisiaj ten potworny biznes rozrósł się na Krymie do niesłychanych rozmiarów. Najbardziej zorganizowane grupy „grabarzy” skupione są w Kerczu, Sewastopolu i Symferopolu, gdzie istnieją nawet mafijne rynki, na których po kryjomu lub prawie otwarcie sprzedają setki rzeczy, wydobytych z dawnych pochówków. Co roku, nawet mimo wysiłków SBU i milicji, liczba nielegalnych wykopów zwiększa się. Czasem starożytne mogiły rozrywają nawet buldożerami. Na półwyspie, znanym na całym świecie jako „muzeum pod gołym niebem”, jest niemało miejsc, gdzie, jak okiem sięgnąć, rabunkowe hałdy są dosłownie usiane naruszonymi, wyrzuconymi na powierzchnię ludzkimi kośćmi. Specjaliści, którzy znają się na historycznej kontrabandzie, dobrze zdają sobie sprawę, że nielegalny handel unikalnymi starożytnościami jest nie mniej dochodowy niż narkobiznes. Dlatego „staraniami” kryminalnych profesjonalistów zapełniają się antykwariaty i salony, najbardziej prestiżowe i półlegalne oraz elektroniczne aukcje, prywatne kolekcje. Doszło do tego, że wydawane są już nawet broszury „znalezionego” na Krymie. To, co przejmuje cło, — kropla w morzu. Prawdziwe kosztowności wywożą cicho, niezauważenie. Jeśli doniesienia o „wyczynach” kryminalnych antykwariuszy w muzeach i cerkwiach stały się już zwykłą kroniką, to prawie nic nie wiemy o zaginionych narodowych skarbach, wykopanych z rezerwatów archeologicznych. Stały się one złotą żyłą dla złodziei. Oto zwięzłe streszczenie jednego z ostatnich (z dziesiątek rocznych) aktów. Podczas inspekcji stanu antycznego cmentarzyska na górze Chroni pod wsią Głazowka na Półwyspie Kerczeńskim wykryto ponad tysiąc (!) rabunkowych szybów i jam, wykopanych nawet z zastosowaniem techniki. Zrujnowanymi i obrabowanymi okazało się ponad 120 mogił i dwie krypty. W hałdach znaleziono liczne fragmenty ludzkich szkieletów, antycznych wyrobów ceramicznych, synopskich i heraklejskich amfor, czerwonoglinianych i czarnolakowych naczyń — datowanych na pierwszą połowę IV w. p.n.e. Co znaleźli tutaj kryminalni kopacze, wiadomo tylko im. Inspektorzy, nie mając transportu, nie nadążają nawet rejestrować skali zniszczeń. A Państwowemu Komitetowi ds. Ochrony i Wykorzystania Zabytków Historii i Kultury autonomii pozostaje jedynie kierować dziesiątki rozpaczliwych pism o faktach brutalnego rabunku do lokalnych organów milicji oraz Głównego Zarządu MSW Ukrainy na Krymie z tradycyjnym żądaniem niezwłocznego podjęcia działań. Lecz osiągnąć cokolwiek w ochronie zabytków, niestety, udaje się bardzo mało. A liczba pseudoarcheologów nieustannie rośnie, bo coraz więcej jest klientów, dla których kopią. Codziennie (!) państwo ponosi, oprócz finansowych i moralnych szkód, jeszcze kolosalne straty naukowe. Bezpowrotnie znika nieodnawialna informacja. Tak niszczą warstwy historii, ślady źródeł naszej cywilizacji. Zabytki na wieki znikają z obiegu naukowego, zubożając niesłychany rozmach na Krymie osiągnęło rozkradanie archeologicznych kosztowności. Brutalnie i prawie bezkarnie operują profesjonalni złodzieje, wygrzebując z unikalnego półwyspu, jak ze starodawnej skrzyni, różnorodne historyczne zabytki wielu wieków, narodów i plemion. Fachowcy są przekonani: w ciągu roku za granicę wywozi się co najmniej na 50 (!) mln dolarów rarytasów. Co więcej, starannie obliczona przez profesjonalnych archeologów cyfra — jest nieoficjalna. Realne skale strat bezcennego narodowego bogactwa o światowym znaczeniu, najwyraźniej, są o wiele większe. ogólnoludzką wiedzę o korzeniach naszego narodowego i genetycznego drzewa. Do bezcennych zabytków półwyspu chciwie wyciągają się ręce kryminalnych „archeologów”, poinformowanych nie gorzej od naukowców, wyposażonych lepiej od profesjonalnych archeologów, a do tego — uzbrojonych. Ich aktywność co roku zwiększa się. Na przykład, w rejonie bakczysarajskim obrabowano już 90% starożytnych cmentarzysk. Analogiczna sytuacja jest na terytorium Rady Miejskiej Kerczu, gdzie grabieże starożytności stały się prawdziwą plagą. Przypadki kradzieży mnożą się na terytorium Ałuszty i okolic Symferopola, rejonów lenińskiego, kirowskiego, biełogorskiego i czornomorskiego. Fakty świadczą: dzisiaj praktycznie nie zostało ani jednego miejsca na mapie półwyspu, gdzie nie nasłudziliby pseudoarcheolodzy. Dawno wyjaśniono też, że wartości Krymu odchodzą na podziemne rynki Federacji Rosyjskiej, a stamtąd — do dalekiej zagranicy. Przy czym najbardziej boleśnie obecnie obrywa epoka tawro-scytyjska — najmniej zbadana warstwa naszej historii, mimo że najdobitniej ukazuje proces formowania krymskiego etnosu, Tawroscytii, Małej Scytii... A co z Państwowym Komitetem autonomii ds. ochrony i wykorzystania zabytków historii i kultury? Może niewiele. Przecież etatowi pracownicy i regionalni inspektorzy — to zwykli urzędnicy państwowi z odpowiednią pensją, uzbrojeni jedynie w wiedzę z historii i archeologii. Ale nawet ich co roku redukują, a działalnością ich kierownictwa… zajęli się funkcjonariusze organów ścigania. Jakie jest wyjście? W obecnych warunkach — to zjednoczenie wokół Państwowego Komitetu w sprawie ochrony kosztowności półwyspu wszystkich organów ścigania: SBU, milicji, cła, organów prokuratury. Tej ostatniej — obowiązkowo, bo nawet złapani na miejscu kryminalnych wykopalisk przestępcy wychodzą suchą stopą z wody. Przez cały czas istnienia Państwowego Komitetu autonomii udało się skazać tylko jedną (!) grupę kopaczy, złapanych, jak to mówią, na gorącym uczynku. Przeszkadza wspólnym działaniom strażników starożytności także podział organów władzy i porządku prawnego Krymu i Sewastopola. A wydarzenia ostatnich lat przekonująco dowiodły — właśnie to miasto stało się centrum rabunkowych transakcji. Tutaj nawet legalnie (!) do tej pory działa tak zwana osławiona „górka” — rynek kradzionych kosztowności z usługą kontrabandy do Rosji. O tym wiedzą wszyscy, którzy powinni kontrolować kryminalny świat.
ale „gorzka” prawda istnieje. Czyż nie jest to dowód na potrzebę połączenia struktur organów ścigania, czy nie jest to dowód na szkodliwość rozdrobnienia sił różnych podległości? Chociaż co nieco udaje się zrobić już dzisiaj. Nowa instrukcja, zatwierdzona przez Główne Zarząd Sprawiedliwości Krymu Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy, zaczęła hamować potok dóbr archeologicznych. Uregulowano nią wreszcie konserwację miejsc wykopalisk i obowiązkowe przekazywanie znalezisk do miejscowych państwowych muzeów-rezerwatów. Obecnie wszystkie ekspedycje archeologiczne (a bywa ich w każdym sezonie na półwyspie co najmniej pół setki) są rozliczane przed krymskimi kolegami. Teraz specjaliści autonomii wreszcie kontrolują także rosyjskie ekspedycje, które do niedawna wywoziły wszystko, co tylko chciały. Według danych specjalistów Krymskiej Filii Instytutu Archeologii NAN Ukrainy, dotąd na półwyspie co roku rozgrabianych jest ponad 200 (!) antycznych i średniowiecznych zabytków-pochówków, z których wykrada się wartości na co najmniej 50 mln dolarów. Trwa moda na klamry wojowników z głowami orłów i monety bosporańskie, cały skarb których niedawno przypadkowo znaleziono pod Teodozją. To, że wykupiło je miejscowe muzeum pieniądza, to wielkie szczęście dla krajoznawstwa. Nadzieję budzi też to, że częstsze stały się zatrzymania samozwańczych archeologów. W szczególności na scytyjskim grodzisku Ust-Almińskim koło wsi Piszczane od grabieżców grobów skonfiskowano prawie 100 wyrobów o znacznej wartości historycznej i artystycznej. Wpadli w ręce organów ścigania na miejscu zbrodni także grabieżcy scytyjskich mogił pod wsią Suworowo. Co prawda, zdążyli już wykopać około pół setki szybów, skarby z których zniknęły bez śladu. Za granicą istnieją nawet katalogi krymskich starożytności, gdzie wskazano konkretną cenę znalezionych kosztowności. Na przykład srebrne klamry gockich wojowników, zdobione granatami i agatami (dokładnie takie, jakie zostały skradzione z grobowca w Simejizie przez nigdy nieukaranych pracowników leśnictwa w liczbie 200 sztuk), kosztują 2200 dolarów każda. Na szczęście obecnie stają się masowe zatrzymania przestępców przez pracowników SBU, którzy na poważnie zajęli się tym problemem. Trzeba walczyć także z tymi, którzy znajdują, wykopują zabytki archeologiczne, a potem je z powrotem zasypują. Na przykład w Bałakławie na miejscu dawnej rzymskiej świątyni postanowiono zbudować centrum handlowe, w tym celu zdecydowano zalać betonem działkę warstwy kulturowej, mimo że strefa ta wchodzi w skład narodowego rezerwatu „Chersonez Taurydzki”. Podobna historia powtórzyła się w Partenicie i kilku nadmorskich osadach podczas budowy sanatoriów. Osobny temat to stan spraw w południowo-zachodniej części Symferopola, która wcześniej była pilnie strzeżona, gdzie zawsze było tłoczno od wycieczek. Teraz są tu garaże. Carski grobowiec został zniszczony, w antycznych podziemiach i kryptach zerwano zamki, cały teren niegdyś solidnie ogrodzonego Neapolu Scytyjskiego stał się wysypiskiem śmieci. Sprawy nie poprawiają się, chociaż minęło już sporo czasu, odkąd do parlamentu i byłego prezydenta Ukrainy wielokrotnie zwracała się grupa działaczy naukowych i społecznych ukraińskich towarzystw półwyspu z prośbą o „podjęcie pilnych działań w celu ratowania Neapolu Scytyjskiego, wznowienia tu badań archeologicznych oraz ekspozycji dla zwiedzających. Odrodzenie tego i innych zabytków historycznych, włączenie ich do tras turystycznych pozwoli przekształcić turystykę w wysokorozwiniętą i dochodową gałąź gospodarki”. Jedyną sensacją, która wydarzyła się na dawnym grodzisku, stało się nie zaprowadzenie porządku, a przypadkowe znalezienie marmurowej płyty w rejonie głównych bram miejskich Neapolu Scytyjskiego, napis na której poinformował o poprzedniku słynnego władcy państwa Scytów Skilurusa — królu Argosie, i na dziesięciolecia, jak zaświadczyli archeolodzy, określił główne problemy badania tego królestwa. Ostatnie wykopaliska tutaj okazały się nie tylko udane dla badaczy przeszłości, ale i imponujące pod względem liczby znalezisk i odkryć naukowych. Wreszcie zaktywizował się też Państwowy Komitet ds. Ochrony i Wykorzystania Zabytków Kultury wspólnie z pracownikami SBU, aby zatrzymać szaloną nawałę tzw. „szczęściarzy” — grabieżców grobów, którzy niszczą dobra archeologiczne. Daje to nadzieję, że skarby naszej historii już nie tak obficie będą trafiać w ręce kryminalnych biznesmenów, a staną się własnością muzeów i wystaw kosztowności minionych epok. Krymska ziemia hojnie oddaje skarby pokoleń, nie interesując się, do kogo trafią. Archeolodzy w Bałakławie znaleźli sanktuarium z czasów rzymskich o światowym znaczeniu. Nie mniej cenne były wykopaliska na grodzisku Nimfej, gdzie znaleziono dużą liczbę cennych starożytności. Wszystkie one zostały udokumentowane, naukowo opracowane, złożone do bezpiecznego przechowywania. Ostatnie kontrole zaświadczyły, że grabieżcy znaleźli i wykopali znaczny skarb cmentarzyska pod Symferopolem, kilka dużych strat specjaliści odnotowali w rejonie białogórskim. Ktoś znowu zbierze kryminalny plon… Wiktor CHOMENKO, Krym
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Wały twierdzy Wityczew odbijają się w nowoczesnym reliefie, a za nimi rozciąga się krajobraz, więc czas przygotować się na nowe wrażenia, które czekają w Wityczewie. Jednak „likwidacja analfabetyzmu na trzech polach” nie odpuszcza, dopóki nie dojdziemy do wspólnych wniosków. Nasza grupa turystyczna okazała się narodowo zróżnicowana, jak i cały kraj. A wnioski są zadziwiająco jednomyślne. „Na górze” udawali i udają, że szukają „jednoczących punktów stycznych”. A jeśli takie rzeczywiście istnieją, to ich nie dostrzegają. Od Dniepru po Karpaty, spod czarnoziemów, które żywią nas wszystkich bez wyjątku, wymownie wyglądają na wykopaliskach archeologicznych tysiące oczu, namalowanych na „potłuczonych garnkach” przez fantastyczną wspólnotę naszych przodków. To nasza wspólna wartość. Zajrzyjcie w te oczy jak najgłębiej, przychodząc do muzeum. Zobaczycie źródła tego, czym żyjecie i dzisiaj: rolnictwo, prawdziwy dach nad głową, odzież, narzędzia, dążenie do twórczości i jego zadziwiające rezultaty. Nie zobaczycie broni do zabijania sobie podobnego człowieka, nie znajdziecie (jak na przykład w społeczeństwie Sumerów) wychwalania krwawych wojen w celu całkowitego zniszczenia sąsiedniego miasta czy państwa. Oto wam jednoczące wspólne korzenie. Tak, tak, i jeszcze raz — tak, dawnoeuropejska cywilizacja trypolska Ukrainy!.. Emocje wyczerpane, oddajemy się całkowicie w ręce cierpliwego przewodnika. Rozumie on, co się stało, ponieważ przeżył coś podobnego. Teraz Ołeh Witalijowycz proponuje skupić się wyłącznie na epoce Księstwa Kijowskiego. Zadanie: poszukać w pamięci czegokolwiek o kronikarskim Wityczewie (tak się wtedy nazywał), wspominanym niejednokrotnie w zapisach historycznych X—XII wieku. Ponieważ szukać daremnie, słuchamy przygotowawczej opowieści z wytężoną uwagą.Berdnyk. Kapliczka dla przyszłej Ukraińskiej Republiki DuchowejBerdnyk. Kamień węgielny Ukraińskiej Republiki DuchowejMIASTO „TRZY W JEDNYM”Gdyby wers piosenki „od czego zaczyna się Ojczyzna” dotyczył obywatela jakiejkolwiek osady czy miasta Rusi Kijowskiej, odpowiadaliby wszędzie jednakowo: „Zaczyna się Ojczyzna od porządnych umocnień”. Najbardziej narażone były południowo-wschodnie granice na styku z Połowcami. Właśnie tutaj zbudowano bardzo ciekawą linię fortyfikacji na trasie Wityczew—Rzyszczów—Bałyko-Szuczynka. Twierdza Wityczew, unikalna pod względem kunsztu fortyfikacyjnego, pilnowała ważnego punktu strategicznego — brodu na Dnieprze. Służył on jako wrota dla najazdów z Trepetowego Pola. W razie zagrożenia rozpalano ognisko na wieży strażniczej. Wzniesiono ją na urwisku przy zakręcie koryta Dniepru. Dlatego ogień widziano i w Kijowie, i w pobliskich osadach. Ostrzeżone wojsko Monomacha, na przykład, rozgromiło w 1085 r. najazd połowiecki pod murami twierdzy Wityczew. Ponadto bizantyjski cesarz Konstantyn Porfirogeneta pisze o Wityczewie jako o wielkim porcie na Dnieprze. Są również podstawy sądzić, że działała tu najbogatsza na Naddnieprzu komora celna. Archeolodzy ustalili, że ówczesnymi monetami — angielskimi, niemieckimi, polskimi — ziemia wityczewska jest usiana jak nigdzie indziej. Co ciekawe, monet bizantyjskich znaleziono najmniej. Zatem obecna niewielka wieś letniskowa Wityczew to jedno ze znaczących dawnych miast, które pełniło trzy ważne dla Księstwa Kijowskiego funkcje — obronną, handlową, celną. Na obrzeżach Wityczewa wysiadamy z autobusu. Kierujemy się, jak obiecuje przewodnik, na wspaniały plac na szczycie góry Krasucha.Z niego najlepiej oglądać pozostałości budowli obronnych. „Wspaniały plac” zdobywa się z trudem: najpierw idziemy wąską drogą między wzgórzami, a ta ścieżka jest z bezdennej warstwy drobnego pyłu. Z każdym krokiem wzbija się on coraz wyżej, i wyobraźcie sobie obraz — naprzeciwko z kurzu wyłania się samochód osobowy… Jak mijaliśmy się z nim w 42 turystów, nigdy nie zapomnę. Dalej strome podejście przez gęste zarośla. Byliśmy już na granicy buntu. Jednak gdy dotarliśmy na niewielki wierzchołek góry Krasucha, kłócić się z przewodnikiem odechciało się — takie piękno otworzyło się ze wszystkich stron. Bez własnych komentarzy proponuję jedynie zdjęcia. A przewodnik prowadzi swoją opowieść przy dźwięku migawek aparatów. Jeszcze w XIX wieku wyraźnie widać było tutaj podwójny wał, który dalej w górę szedł po obwodzie czworokątnego grodziska. Ustalono, że jego budowa rozpoczęła się od końca X—początku XI w. za czasów Włodzimierza Światosławowicza. Zbadano ciekawą wieżę narożną „Słuch”. Nawiasem mówiąc, zbudowaną właśnie według dawnej technologii trypolskiej: połączeniem drewnianej podstawy z gruntowym, czyli glinianym, pokryciem. Między piętrami wieży układano zasypkę gruntową. Poniżej pierwszego piętra badacze wykopali w skałach macierzystych wciętą przez budowniczych jajowatą jamę 2x1,5 m. Działała ona jako rezonator, który natychmiast reagował na, powiedzmy, próbę podkopu. Mury obronne miasta Wityczew również są niezwykle osobliwe. Tworzono je z dostawionych do siebie zrębów o wysokości 3,5—4,5 m. Szerokość określała funkcja konkretnych budynków: w szerszych byli wojskowi strażnicy, a węższe, które z nimi sąsiadowały, obowiązkowo wypełniano gruntem. Przed pożarem budowle chroniło pełne gliniane pokrycie. Dalej dowiadujemy się, że wityczewskie budowle obronne jako model powtarzają się wzdłuż całej linii systemu obronnego, włącznie ze słynną, monumentalną twierdzą Czuczyńską w Bałyko-Szuczyncach. Niestety, przy wznoszeniu nowoczesnego memoriału pamięci poległych żołnierzy II wojny światowej sama Czuczyńska twierdza staroruska została niemal całkowicie zniszczona. Czego nie dokończył najazd mongolski, zrobił radziecki wandalizm. Memoriał sam w sobie jest imponująco wspaniały, genialnie opracowany i zrealizowany, ale… Gdzież pamięć i szacunek dla poległych żołnierzy Rusi Kijowskiej? „Odpracowawszy obiekt”, idziemy na przeciwległy koniec Wityczewa, niestety nie omijając tego samego pyłu. Ale przyjmujemy go już jako barwną łyżkę dziegciu w beczce wspaniałych wrażeń. Co pokażą zaWityczew. Krajobraz z góry Krasucha raz? Słyszę, że kierujemy się do marzenia niezapomnianego Olesia Berdnyka. Droga pełna coraz bardziej imponujących krajobrazów (zdjęcia dołączam) prowadzi na kwitnące płaskowyże nad Dnieprem. Drewniana kapliczka (nieoblepiona gliną), trzy kamienie z napisami. Dalej — wiatraczek, okrągłe stogi świeżo zebranego siana. Z jakiegoś powodu ściska w sercu, czuć szczególną energetykę… Kaplica i kamienie — to kamienie węgielne, zmaterializowane przedmioty marzeniaRzyszczowski Park kultury trypolskiejBerdnyka wraz z myślącymi podobnie ludźmi o budowie Ukraińskiej Republiki Duchowej. Nie złamana obozami utalentowana dusza pisarska pozostała tutaj i daje o sobie znać energetycznie, abyśmy podążali za jego marzeniem. Aby nie zatrzymał się postęp od humanitarnej epoki trypolskiej do przyszłego ziemskiego raju. Czy dotrze tam Ukraina?..RZYSZCZOWSKIE CUDA
Czego nie robi stolica, to robią świadomi ludzie w głębi kraju. Świadek materialny, jakim jest dziedzictwo trypolskie, zadziwia, zaciekawia, wywołuje dyskusje. Czegoś takiego nigdzie jeszcze nie ma, a jest to rzyszczowski Park kultury trypolskiej. Znowuż proponuję, kto nie zdążył tu pobyć, spójrzcie na własne oczy, co tu na was czeka. Na zaproponowanych fotografiach — galeria artystyczna dosłownie „pod niebem i ziemią”. Prezentuje ona, z jednej strony, prace ludowych mistrzów towarzystwa „Koło-Ra”, czyli w odpowiedniej skali rekonstrukcje ceramicznych figur kobiecych z różnych wykopalisk archeologicznych Ukrainy. Z drugiej strony galerii ustawiono bardzo romantyczne rzeźby kobiece dłuta mistrzów ze Związku Artystów Ukrainy. Zdają się one uogólniać idealne wyobrażenia połączenia kobiecości i macierzyństwa epoki trypolskiej oraz współczesności. Gdybyśmy przyjechali nieco wcześniej, bylibyśmy uczestnikami barwnego widowiska, zapoczątkowanego w 2003 r. Na święto Iwana Kupały odbywają się ciekawe wydarzenia, których osią jest kultura trypolska. Wyobraźcie sobie młode dziewczęta i kobiety (studentki i wykładowczynie z Rzyszczowa i Perejasławia Chmielnickiego) w sukniach swoistego kroju, ozdobionych trypolskimi ornamentami. Fryzury u niektórych z nich kopiują „dzieła trypolskich fryzjerów”, które można zobaczyć na znaleziskach ceramiki trypolskiej. Podczas corocznego festiwalu działają „trypolskie” piece ziemne do wypalania ceramiki, którą można tu od razu nabyć. Zaproponują wam również powędkować, powędrować na dobrym koniu, ugasić pragnienie herbatą ze wspaniałym miodem, napojami z ziół… Merostwo Rzyszczowa, towarzystwo „Koło-Ra”, pracownicy NAN Ukrainy marzą o Zielonej turystyce obwodu kijowskiego i dokładają niemałych starań dla urzeczywistnienia tego marzenia. Wspominaliśmy już o supernowoczesnym „kapitalnym” przewodniku Zielonej turystyki po obwodzie kijowskim pod wspólnym tytułem „Od kultury trypolskiej do współczesności”. Daje on jasne wyobrażenie, kto i Rzyszczowski Park kultury trypolskiej co czeka chętnego do wypoczynku. Z adresem i telefonami dobrze przygotowanych prywatnych gospodarzy. Więc udanego wypoczynku. Nie zapominajcie o „wyprawach weekendowych”, i do następnych spotkań. Ludmiła DECHTIAROWA Zdjęcia autorki z
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
najmłodszego brata Łesi Ukrainki, „Mykosia”, urodził się w 1909 roku we wsi Kołodieżno, a zmarł w 1990 r. w USA; pochowany w niewielkim mieście Passaic, stan New Jersey. W wyniku perypetii związanych z I wojną światową i rewolucją w Rosji, Wołyń znalazł się pod władzą Polski. Komiczny dla Europy, polski „imperializm” doby Piłsudskiego był czystym makabrem dla wołyniaków i galicjan. Na każdym kroku musieli przepraszać „wielce szanowne państwo” nie tylko za to, że Ukraińcy są tacy, a nie inni, ale nawet za to, że w ogóle są na tym świecie, oddychają powietrzem. Choć osobista biografia Kosacza układała się dość spokojnie (gimnazjum we Lwowie, Uniwersytet Jagielloński), był aktywistą podziemnej antypolskiej organizacji w Kowlu, członkiem Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO), której przewodził pułkownik Jewhen Konowalec. Skazany na cztery lata więzienia, Kosacz zdołał uciec do Pragi (słucha wykładów na uniwersytecie), dalej Paryż (Sorbona), Berlin… Na drugą połowę lat 30. ubiegłego wieku przypada początek (i, właściwie, rozkwit) działalności literackiej pana Jurija: pisze publicystykę, wiersze, sztuki i prozę. Pracując nad tym studium, przeczytałem lub przeczytałem ponownie wszystko, co mogłem znaleźć w kijowskich bibliotekach — gdzieś około 2 tys. stron, ale to chyba tylko jedna trzecia tego, z czego składa się dorobek twórczy pisarza. Bardzo żałuję, że nie trzymałem w rękach jego pierwszego zbioru poetyckiego „Czerleń” (1935). Poetyckie perły raz po raz błyskają w jego utworach prozatorskich: oczy — „studnie zasypane gwiazdami”; „po jego kłębach kruczość płynęła srebrnym iskrzeniem” (o koniu); „skrzypce legły w futerał, jak w trumnę”; „podpłomyk twardy jak bieda”; „jej śmiech biegł sznurem delikatnych korali”; „ciężki dzień ludzkiej ery”. Jurij Kosacz mógł być uparty, wyniosły, lekkomyślny czy egocentryczny, ale zawsze pozostawał utalentowany i pracowity. Ustami jednego ze swoich bohaterów poskarżył się: „Piekło, bez wątpienia, wpoiło w moją istotę demona, ale nie obdarzyło mnie demoniczną siłą, która przełamywałaby wszystkie moje wahania, która pomogłaby stawiać opór wszystkim pokusom” (Władczyni Pontydy. — N.-J., 1987). Głównymi w jego życiu były Ukraina i Słowo, i żadna pokusa nie mogła rozdzielić pisarza z nimi. WZLOT
Moje pokolenie i ja sam moglibyśmy stać się innymi (lepszymi), gdybyśmy w swoim czasie przeczytali utwory zamęczonych i wygnanych. Gdyby koniecznie trzeba było wybrać tylko dwóch, to sobie — i ówczesnemu, i teraźniejszemu — położyłbym na stole „po prostu ukraińskie” wiersze Jewhena Płużnyka oraz „przedamerykańską” (europejską!) prozę Jurija Kosacza. Europejski azymut pisarza wydaje mi się organiczny, jak sól w łzie. Piszą: „Kosacz nierzadko wzoruje się na odnowionej manierze francuskiej prozy”. A czemu by nie? W niektórych utworach wyczuwamy tonalność Czechowa i — zwłaszcza — Bunina. Czy to źle? Ale najważniejsze jest co innego. Debiutancki zbiór poezji „Czerleń” (1935) Kosacz wydaje z dedykacją dla M. Chwylowego; zbiór nowel „Kłębek Ariadny” (1937) bez wątpienia napisał ktoś, kto nie ominął prozy wczesnego J. Janowskiego; w powieści „Eneasz i życie innych” (1947) widzimy zacytowane wiersze J. Płużnyka. Kosacz był współbrzmiący ze swoim czasem, ale absolutnie oryginalny jako pisarz, a zdaniem niektórych krytyków — nawet „egzotyczny” czy „paradoksalny” (ja tak nie uważam). Musimy wziąć pod uwagę dwie zasadnicze pozycje: temperament i światopogląd pisarza. Demonstracyjny indywidualizm („samość”) był jedną z głównych cech twórczości pana Jurija. Od pierwszej napisanej przez siebie strony uważał za stosowne wygrzebywać się spod potężnej aury Tej, która dla nas jest Łesią Ukrainką, a dla niego jeszcze ciotką Łarysą. Mógł i umiał szczycić się swoim nazwiskiem, ale przede wszystkim — własnym, osobistym; próżno szukać w utworach Kosacza mechanicznego echa czyichkolwiek wersów. Trzy-cztery opowiadania z „Kłębka Ariadny” mogą ozdobić każdą antologię krótkiej prozy. „Eneasz i życie innych” — klasyczna powieść, obok której spokojnie ustać na półce nie zdołałyby dziesiątki patentowanych przez naszą krytykę „epickich płócien”. O czym pisał Kosacz? A o czym piszą wszyscy od czasów Homera? Miłość i zdrada, siła czynu i siła pieniądza, wojna i śmierć… Waży intonacja, wewnętrzna melodia, wreszcie — zjednoczenie — stawia sprawę na ostrzu noża: „Można być patriotą, ale niekoniecznie trzeba krzyczeć o tym w odach, posłaniach i pouczeniach, i misję pisarza upatrywać tylko w pełnieniu przez niego funkcji Jeremiasza, nauczyciela czy chorążego, bo nie zawsze te funkcje są sztuką”. Dla wielu w samym MUR-ze i w nacjonalistycznych ośrodkach poza nim (które potrzebowały broni do walki z bolszewizmem, co zrozumiałe) taka pozycja oznaczała, że można być „swoim”, „naszym” ukraińskim pisarzem, nie trzymając się archaiczno-dydaktycznego ukrainofilstwa i nie wybierając za twórcze hasło „antysocjalistycznego realizmu”. Na Kosacza się obrazili; ogłosił wystąpienie z MUR-u; konflikt jakoś załagodzono, ale — z braku środków — to zjednoczenie wkrótce zakończyło działalność. Powojenna fala pisarskiej ukraińskiej diaspory w Europie rozprysnęła się i na przełomie lat 40. i 50. ruszyła za ocean. Mówiąc o europejskim ukierunkowaniu utworów tego czy innego pisarza, udajemy, że wiemy, o jaki kierunek chodzi, ale tak naprawdę… Czym jest „literatura europejska”? A „muzyka europejska”? A „malarstwo europejskie”? Można uniknąć rzeczowej odpowiedzi, mówiąc, że Kosacz jest modernistą. To prawda, ale rozpoznać go po takiej definicji nie jest łatwiej, niż znaleźć kogoś w tłumie, wiedząc tylko, że jest brunetem. Energiczna przedwojenna proza Kosacza (przede wszystkim „Kłębek Ariadny”) ma już cechy jego dojrzałego stylu, którym naznaczony jest „Eneasz”. Klasyfikując lo Związek Pisarzy Ukrainy. Wkrótce okazało się, że takie „modernistyczne” teatry ZPU nie interesują, ba — przeszkadzają w pracy jej komitetowi partyjnemu. Ale kilka przedstawień jednak odbyło się w pomieszczeniu teatru lalek (była i obecna synagoga). Ukraińską diasporę na jubileuszowych uroczystościach reprezentował Jurij Kosacz. Kilka razy na próbach i przedstawieniach siadałem obok niego, mając za zaszczyt taką znajomość. Zaoceaniczny gość podarował mi zbiór swoich wierszy „Manhattańskie noce” (Kijów, 1966) i zostawił autograf na pocztówce z pięknym portretem Łarysy Petriwny. Pan Jurij miał ponad sześćdziesiąt lat, ja nie skończyłem jeszcze czterdziestu, ale dzieliła nas nie ćwierć wieku, a epoka historyczna. Poza tym, że Kosacz jest siostrzeńcem Łesi Ukrainki, ja — ciemny „sowiet” — nic o nim nie wiedziałem. Starszy człowiek z chłopięcym uśmiechem; uśmiech unosi do góry kąciki ust i czyni twarz nieco prostoduszną, podobną do dzisiejszego komputerowego „smile’a”; kiedy uśmiech gaśnie, rzuca się w oczy ciężkawa broda, a twarz staje się powściągliwie-zdecydowana i ładna, chociaż nieco ponura. Kajam się, nie zapamiętałem koloru oczu; to zresztą nie dziwi, bo miały (zdawało się) dwa kolory, i nie na zmianę, a jednocześnie: jeden zewnętrzny, drugi — wewnętrzny; ten ukryty był (chyba) impresjonistycznie zielony. Portret Kosacza (który, mam nadzieję, nie straci wiele w gazetowej reprodukcji) poprzedzał ostatnią książkę, wydaną przez pisarza własnym sumptem na kilka lat przed śmiercią, wyciągnął do mnie — kup, powiada, sobie zapałki. Kosacz — po pauzie — powiedział: „Walkirie, wiecie, takie… — zakreślił w powietrzu coś dużego i okrągłego. — Ale ich nie można malować po prostu tak, jak u Rubensa czy Renoira. Żeby wyszło po niemiecku, trzeba je malować z kwadratowymi cyckami”. — „A Lorelei?” — zapytałem. „A Lorelei — to już nie Wagner, to dla nich anomalia”. Kosacz popatrzył, czy zrozumiałem, o co chodzi, i cicho się zaśmiał. A ja aż tak nabrałem śmiałości, że zapytałem: „Jak wam się wiedzie w Ameryce?” — „Mam syna, to musi iść do wojska. Wietnam… — Pan Jurij długo milczał i w końcu powiedział z taką intonacją, jakby przepraszał za swoje słowa. — Amerykanie szanują tylko to, co można kupić za pieniądze. Ani europejskiego szału, ani europejskiego smutku oni nawet za darmo nie wezmą”. Ameryka Kosacza złamała. Sztuka — pojęcie ezoteryczne. Skąd przychodzą koncepcje twórczości, dlaczego tak, a nie inaczej, układa się przed artystą świat? Dlaczego czasami artysta bywa taki niemocny, bezradny, a dlaczego nagle oświeca go cudowne odkrycie? Do USA pisarz przeniósł się z Niemiec w 1949 r. Miał 40 lat na karku i 40 — przed sobą. Był ambitny i doświadczony, czuł się tygrysem. Chciał pisać. Jednak ani ówczesne kierownictwo ukraińskich organizacji, ani redakcje ukraińskojęzycznych gazet nie znalazły dla Kosacza pracy. Był drwalem i malarzem, budowlańcem i tragarzem, był sprzątaczem w hotelu i czyścił okna wieżowców, służył jako urzędnik biurowy, szukał złota na Alasce, prowadził barki w Kalifornii… Ameryka uczyła tygrysa „podawać łapę”, jak uczą szczeniaka. Nauczył się, ale buntował. I mimo wszystko pisał. W swoim, można by rzec, ironiczno-barokowym stylu — sztukę „Cortez i Beztałanna”. Jako dramaturg odnosił sukcesy w powojennej Europie, ale na Broadwayu takich sztuk nie wystawiają. Wydał dwa zbiory wierszy i trzy lub cztery grube powieści, napisane fachowo, ale bez blasku. Redagował czasopismo „Za błękitnym oceanem”, sponsorowane przez radzieckie źródła, czym ostatecznie odizolował się od ukraińskiej diaspory. W 1990 roku Kosacz zmarł, wycieńczony i, tak mi się wydaje, pełen bezradnego szału. Wkrótce po przeprowadzce do USA rozwiódł się z żoną; na kilka miesięcy przed śmiercią pobrali się z panią Jewheniją, byłą mieszkanką Dniepropietrowska, która zamknęła mu oczy. Na ceremonię pogrzebową przyjechały pierwsza żona i syn, a także wnuki Izydory Kosacz-Borysowej, jednej z trzech sióstr Łesi. Padał śnieg i świeży grób szybko stał się biały jak wieczność. Umarli nie wybierają swoich rzeczników. Jeszcze do dziś — w pogoni — publikowane są inwektywy pod adresem zmarłego — za honor, za przypadkowe kobiety, które czy to kochał, czy to wynajmował, za kieliszek wina (chociaż pijakiem nie był i nie został). „Wszystko wypaliło się i tylko ślimaki pełzną z cyferblatem wieczności na grzbietach.[…] Nie wiedział, jak płomień namalować. Tak i umarł, nie namalowawszy…” Wypominają młodzieńczą przychylność do radykalnej „doncowszczyzny”, niechęć do udziału w „żabomyszodrakach” między emigracyjnymi ugrupowaniami, podróże na Ukrainę — radziecką, bo wtedy innej nie było… „Leżał w Kijowie chory na odrę, na ulicy Żylańskiej, gdzie okna zasłonięte są od słońca maminą chustką. Tego dnia przyjechał z frontu ojciec, przywiózł niemiecki hełm z miedzianym szpicem, siedział przy nim i czytał „Fedka Chałamydnyka”. Głos ojca był równy, jednostajny, ale niewymownie drogi…” Wszystko wypaliło się, ale — jak radził pewien mądry Francuz — szukajmy w przeszłości nie popiołu, a ognia.
Wołodymyr WOJTENKO
Машинний переклад
Kortez: Czasami jestem robakiem wątpliwości. Jestem dyletantem, ignorantem, wątpliwą osobowością, pomylonym stworzeniem, czasami niewolnikiem własnych żądz, czasami zakochanym osłem. Kocham rapiery i freski Weronese. Moją ojczyzną jest cały świat. Spałem pod mostami Paryża, drzemałem na placu Rossio w Lizbonie. Grałem na wyścigach psów w Stambule. Wszystko to żałośnie, do łez.
Alfara: Jednak wyglądacie jak tygrys.
Jurij Kosacz, „Kortez i Beztałanna” (1956)
tą — magią (diabelstwem?) utalentowanego słowa. Oceniając ideowe podstawy twórczości Kosacza, musimy mówić o rozróżnieniu między ukrainofilstwem a ukraińskością. Założyciele ukrainofilstwa (Kotlarewski, Hułak-Artemowski, Kwitka-Osnowjanenko) bronili samobytności języka, literatury, kultury i historii ukraińskiej. Kostomarow podkreślał osobliwości ukraińskiego charakteru: romantyzm, poetyckość, liryzm, głęboką religijność. Szewczenko i Kulisz (najwybitniejsze postacie Bractwa Cyryla i Metodego) łączyli ukrainofilstwo ze słowianofilstwem, na warunkach równouprawnienia wszystkich narodów słowiańskich i ich zjednoczenia w federację, wolną od batoga „starszego brata”. Pokolenie Franki i Lesi Ukrainki wezwało do odrzucenia samej nazwy „ukrainofile” i do nazywania się po prostu UKRAIŃCAMI, głosząc głębokie, a przez to płodne, zjednoczenie inteligencji z ludem. Wreszcie rozwój tego problemu od ukrainofilstwa do dokonanej ukraińskości (a zatem i europejskości) możemy prześledzić na trzech pokoleniach rodziny Kosaczów-Drahomanowów: matki (Olena Pcziłka), córki (Lesia Ukrainka), wnuka (Jurij Kosacz). Na pierwszym zjeździe Mystetskiego Ukrainskiego Ruchu (MURu) wyniosły „wnuk”, jeden z fundatorów tego ruchu, … Ten utwór nazywano „prozą intelektualną”, „realizmem psychologicznym z romantycznym zabarwieniem”; krytycy mówią prawdę, ale nie całą. Dodajmy odwołania do „motywów egzystencjalnych”… I co z tego? Ostatecznie dokonałem odkrycia (przynajmniej dla siebie): egzystencjalizm ze wszystkimi swoimi odgałęzieniami zakorzeniony jest w „Eklezjastesie”, a «Eneidę» napisał romantyk, który — najpierw przeczytawszy, a potem przeżywszy „Eklezjastesa” w duszy — romantykiem pozostał, mimo że zna cenę marności nad marnościami. I nie mówcie, że romantyzm i smutek są nie do pogodzenia, bo ich nierozerwalność (niepojęta zarówno na poziomie logicznym, jak i uczuciowym świadomości) tworzy to, co tak nijako nazywa się „fenomenem człowieka”. Jeśli chcecie, możemy dodatkowo odwołać się do dwoistej jedności Tanatosa (śmierci-spokoju) i Erosa (pragnienia-miłości); na marginesach tego związku błąkają się archaiczny dekadentyzm i debilny postmodernizm. Słowem, nie czytajcie Kosacza, jeśli nie podoba wam się Stendhal.
MANHATTAŃSKIE NOCE
W 1971 roku minęło 100 lat od urodzin Lesi Ukrainki. Wspólnie z moim przyjacielem H. Makarczukiem (niech mu ziemia lekką będzie) napisałem na podstawie utworów poetki scenariusz „Siedem strun” dla teatru literackiego „Słowo”, który wziął pod kry-
(powieść „Czortiwska skała”, N.-J., 1988). Brak odniesienia do nazwiska artysty; chodzi albo o autoportret (pan Jurij próbował swoich sił w malarstwie), albo, powiedzmy, o pracę malarza-zarobkowicza gdzieś na Montmartre. Siedzimy na próbie. Reżyser i aktorzy, jak zawsze, są niezadowoleni jedni z drugich, a pod fotelami biegają całkiem spore szczury. Święte imię — Leśa Ukrainka, święte miejsce — teatr, a oni — biegają… Szeptem zaczynam rozmowę o wierszach pana Jurija. Ogólnie nie zrobiły na mnie wielkiego wrażenia, ale po cichu deklamuję cztery wersy — z takim zadowoleniem, z jakim dziś je zapisuję:
„Trawy wypłowiały. Kobieta, jak lodowa kra,
Srebrzyła się z ganku. Droga popłynęła.
Arktyczny pies łasił się i skomlał,
I dom stał pusty pośród ulew.”
Kosacz ucieszony. „Czy zdarzyło się panu bywać w Europie?” — ostrożnie zapytał. „W Niemczech… No, w NRD”. Opowiedziałem, jak na ulicy w Dreźnie poprosiłem statecznego Niemca o ogień do papierosa: on wyjął z portfela jakieś fenigi i
Машинний переклад
Noce uporczywie się wydłużają, a sny stają się krótsze. Żyjesz nadzieją, że coś ma się spełnić. A co ma się spełnić? ...Nie śpisz, fantazjujesz – i błądzisz między trzema słowami. ...Biegniesz do okna i powoli wracasz do pokoju, ostrożnie niosąc liście, żeby nie zmarzły na parapecie. ...Wszystko to trochę dziwne – wiatry dzikie, myśli szybkie, sny płochliwe. ...I budzisz się przerażony, że przegapiłeś złotą harmonię jesieni... Wołodymyr PIDPAŁYJ I nikt już nie znajdzie mnie — Z przerażeniem zamiast oczu, Z bólem zamiast serca. Nawet ludzie z Pompei Nie zdołali do końca umrzeć, Bo my ich znaleźliśmy, osiedliliśmy w muzeach I żywiliśmy choćby ciekawością. Ale ja już umarłem na wieki, Ten, który uprawiał kwietniki pieśni, Który wynosił dzieciom słodki miód bajek, Który nawet cierpiąc — radował się światem (Cierpienie — bez Ojczyzny!) Już nie można nawet cierpieć, Bo nie ma mnie I nie ma świata — Tylko biała obojętna trawa. Leonid POŁTAWA Wy, co zabiliście mnie w locie I wróciliście w ciepłe kraje, Nie sądźcie mojej samotności. Nie zachwiajcie się w wierze. Ani powietrza, ani snu, ani mogił — Tylko matka naprzeciw. I międzygwiezdny pył drogi Od Waregów do Golgoty. I nikt niczego nie zostawia, Kiedy spada w niebo. Tylko tyle, że wolna dusza — Przy tobie. Nad tobą. Bez ciebie. Pawło HIRNYK Całą noc ryczało drapieżnym zwierzem, A nad ranem — cisza. Jasno i mróz. Te dni tak biegły! Biegły do wyczerpania I — zadławiły się. Tak, to ich — takie zastygłe i przezroczyste oczy, Wieś przycichła. Tylko do płotów I do wiśni przywiązane złowieszczo Osiodłane konie. Idzie, idą środkiem ulicy, zataczając się, pijani, A przy szkole, wyciągnąwszy szablę: “Oto krew piotrowskich wolnych kozaków!” Biegnijże, biegnij, wzburzony, do domu! Lecz na łące, w czystym śniegu, Taka nieznośna i czerwona rana — Dni skamieniałe. Dni strasznej ciszy, Kiedy ani żal, ani gniew jeszcze nie przyszły. I tylko przerażenie — jak lodowate powietrze... Ołeh OŁŻYCZ
Машинний переклад
* * * Słowa oderwały się od dni, więdną sobie w książkach, a w dniach — jak w ciemnym lesie! Radość mam nową: deszcz jesienny po strzesze. Kłamiecie wy, którym wszystko jasne! Przed marzeniem wszyscyśmy na kolanach. Dni! Cóż to za muzeum drobnostek! Jewhen PŁUŻNYK * * * Wątpię, czy jeszcze przyjadę. Przemarznięte skrzydła wątpię — przez próg — czy jeszcze przeciągnę. Dziękuję: drzwi otwarte, chata rozmowna. Podziękujmy niegasnącemu ogniowi, który jeszcze świeci i płonie, źrenice grzeje, pierzgę pszczelą rozsypuje na dywany. — Żegnaj czy witaj? — zdobędę się, niedomarzenie. — Tylko nie lękaj się, naprawdę. Ja przecież — nie z Kołymy. Ja sam z siebie. Ja swoich lodów czerwonych z przemarzniętych połamanych nie obiję, nie zostawię śladów w złotym cichym domu, tym bardziej nie skłamię czegoś na temat: kocham. Pióra wystukam swoje przemarznięte: choć nie codziennie, a jednak latam, nie pełzam. A że dzwonek do drzwi późny, półotwarte — to szpak-elektroprąd zasymulował ten dźwięk. Wołodymyr ZATULYWITER O Boże mój! Taka mi smutek, I samotność moja — taka bezgraniczna! Nie ma — Ojczyzny! Oko ostrożnie Obmacuje drogę między przepaściami. Oto — moja droga: powrót czy — nie... Oto — moja droga: gdzie oczy poniosą. Jedyne. Wybacz mi, kochana Ojczyzno. O matko, nie przeklinaj mnie! Ja — precz się udałem. Szalom. Na oślep. Ja — precz się udałem, zmęczony od gniewu. Różowe wzgórza, lodem skute, A ponad nimi — czarne wrony. I ślepnie wieczór. Kontur gór — jakby Z kartonu wycięty — dla dekoru I cała ci droga — w dół czy w górę. Poszedłem tam. Poszedłem tam. Poszedłem! Wasyl STUS * * * Ty od ognia. Dusza nie przyodziała się w pióra. Jedynie życie stygnie w locie.
Машинний переклад
Oczy ropieją na gorzką konstelację, zawieje popiół ścieżkę stromą. Czy poznasz siebie po przerwie, gdy los będzie zmartwychwstawał niemy? Wszystko, co święte, kołysze się na nerwie, który lada moment pęknie, a trzyma. Zostaw sobie piekielną zamieć i jak ostatni, jak najcięższy grzech, tę ścieżkę stromą i niejedyną, którą do matki nie zdążyłeś. Pawło HIRNYK. Doleciał głos matki. Z daleka. Z pamięci — z niepamięci niemal, gdzie horyzontem echo burzowe poniósł w dal zachmurzoną bocian. Tam słońce jeszcze nie wschodziło czy, może, straciłem dzień, budząc się dopiero o zmierzchu. I świat, niby objawiony przez pryzmat duszy żywej, był do wiatru podobny. W wietrze — chwila i oceanu głębia, i cud ukołysanej ciszy. To maminy głos — od śniegów bielszy, lepił mnie z ech kosmicznych dób. Mykoła TKACZ. KRZYK
Машинний переклад
Тема для медитації · с. 11сторінка оригіналу ↗ Оригінал українською · переклад оновлюється
Ластівки відлетіли, і телеграфні дроти над селом знову стали звичайними дротами. Немає нот — нема і музики... Гілля дерев не тримає листя. Його зриває вітер, і воно припадає до землі, наче живе. Станція Нова Волиця. По перону ходить високий чоловік, від гурту до гурту, й показує фотографію хлопця: він утік із Житомирської тюрми і його бачили десь отут. Із фото якось нейтрально, порожньо дивляться очі з-під густих брів — одразу видно: дивиться людина й нічого перед собою не бачить. Запам’яталися тільки брови. І рік народження: 1974. Слідчий додає, що в зека порушена координація рухів, “як іде, то смикає руками і кульгає”. Він переходив від гурту до гурту й показував, як ходить злочинець, накульгуючи й смикаючи плечима. Баби й молодиці похитували головами, наче знають, бачили такого, й енергійно озиралися на всі боки. Їм хотілося видати якусь ексклюзивну інформацію, щоб міліціонер уважно слухав, перепитував, записував, передавав по рації... Але він розчаровано відходив, складав руки в боки, і повертав головою на довгій шиї, мов гусак.
Потривожені новиною гурти гули, зливались і переливались, як молекули під мікроскопом. — Оце отак руками дриґає і кульгає на одну ногу, да? Бачила! — уражена раптовим осяянням, бабця кидає клунки й біжить, накульгуючи, до слідчого; за нею підтягуються інші. — Він туди пішов, на Хирму! Бабця витягнула руку й показує кудись праворуч, де повертає дорога попри старе дерево. На дереві шапкою лежить порожнє лелече гніздо. — Ну, правильно, там же дачі, в будній день нікого немає! — Хоч яблуко яке зірве... — Чи в сарай залізе... А потім приїхав потяг, і те, що було на пероні, стало вже нецікавим. Там лишився тільки чоловік із фотографією в руці. І здавалося, що нікому на світі більше не потрібен той кульгавий, окрім нього... У вікні непорушно стояло небо, а під ним усе бігла і бігла золота земля. Біля мене сиділа сива жінка й говорила. Про владу, тоді про виховання олігархів. “Із ними треба благородно, не показувать, наче ми такі самі. Хай собі утікають. А тоді їх буде совість мучить”...
Потім перейшла на своє життя. Здавалось, її програма виконує функцію “пошук”, відкриває і читає різні файли, і все ніяк не може чогось знайти. Блимали епізоди з чужого життя, і часом від них аж загойдувало, як від довгої дороги. —...Вітчим був директором школи. За німців його поставили стерегти дівчат на Германію, зачинили їх у школі і пішли. А він їх випустив, і вони порозбігалися босі по снігу... Тоді відправили його. А він розібрав дошки отут на полу, — жінка гупнула ногою по підлозі електрички, наче бачила, як то було, — і втік. І прийшов додому. Тоді його судили вже свої. — За що? — П’ятдесят шоста стаття, — компетентно сказала жінка. — А що воно таке? — Не помню... Їй раптом перехотілося розповідати. Їхали мовчки. По вагону повагом ішов продавець із газетою, наче прапором у руці, і кричав про пташиний грип, який охоплює планету. Його переносять перелітні птахи, вони летять, куди хочуть, а тоді повертаються додому. І неба ж не перекриєш... На першій сторінці газети був зображений чоловік у масці, який тримав за шию мертвого гусака. — ...Мені було тоді год шість, — продовжила моя сусідка. — Сиджу і плачу. А баби мені кажуть: “Ти чого ревеш? Піди краще до Єлисея, і скажи, щоб не свідчив проти нього. А як не вийде, то кажи так: “Щоб оці мої сльози впали не на камінь, а тобі на душу”. Пішла до нього, прошу, а він мене нагнав. Тоді я стала та й кажу йому як по писаному: “Щоб оці мої сльози впали не на камінь, а тобі на душу”. Він так подивився на мене: “Це тебе баби навчили, да?” А то був прокльон. Я його прокляла. Його теж посадили, а тоді вбили, його ж сокамерники. Утопили. — А вітчим? — Відсидів десять год і вернувся. Правда, здоров’я оставив... Десь незримо наливалися совістю олігархи, ластівки летіли за Сонцем, кульгавий утікач хазяйнував на чужих дачах, слідчий розпитував про нього по селах, і коло дедалі більше стискалося... Ми сиділи в осінньому потязі, а під нами все бігла і бігла золота земля.
z
Марія ЛИТВИН
* * *
* * *
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
SŁOWO O KOLEDZE
nadzwyczajne i czasem zaskakujące wnioski, wywiady z wybitnymi osobistościami oraz wrażenia ze spotkań z nimi. Wśród nich: Zbigniew Brzeziński, Jan Paweł II, Dmytro Pawłyczko, Jerzy Bahr, Sława Stećko, Leonid Kuczma, Aleksander Kwaśniewski, Wiktor Juszczenko, Bronisław Geremek oraz wielu innych.
Czytelników zainteresuje również dość oryginalny szkic „Polskie związki Tarasa Szewczenki”, zbiór historycznych komentarzy na aktualny temat w dziale „Ręka Moskwy”, wrażenia z pobytu w jednostkach wojskowych NATO, opowieści o ciekawych spotkaniach w Krakowie i Warszawie, o Watykanie i naszych rodakach w Rzymie, o tym, czym żyją (i jak czasem nie potrafią dogadać się między sobą) Polacy na Ukrainie, oraz wiele innych rzeczy.
Jednym z najudatniejszych rozdziałów książki jest pierwszy – „Ukraińsko-polskie zjednoczenie – wymóg czasu”, w którym przytoczono szereg faktów świadczących o historycznie uwarunkowanych korzystnych czynnikach wykorzystania pozytywnego doświadczenia naszych najbliższych sąsiadów na Zachodzie oraz o obiektywnych okolicznościach geopolitycznych, w których razem z nimi się znajdujemy.
„Bóg i my. Krytyczno-racjonalne rozważania o prawdzie i głupocie naszych przekonań” to 200-stronicowa rozmowa z czytelnikiem o stanie, kształtowaniu się i rozwoju naszej świadomości. Nie chodzi o religię jako taką ani o wyznania (nawiasem mówiąc, jak słusznie przypomina nam autor, takiego słowa – wyznania – nie ma w Piśmie Świętym). Autor proponuje nam samym ocenić zasadność i nieomylność naszych przekonań, pragnie pomóc tym, którzy chcą pozostać na swojej żelazobetonowej ateistycznej pozycji (lecz wtedy powinni wiedzieć, jaką oczywistość ignorują), a także tym, którzy mylą życie duchowe z polityką.
Jednym z interesujących odkryć autora jest rozdział „O Bogu racjonalnie mówiąc”. Czy Bóg jest piękną wymysłem, czy konkretnym pojęciem z dziedziny racjonalnego? Niedawno chwaliliśmy się nie najmniejszym na świecie odsetkiem obywateli z wyższym wykształceniem, a jednocześnie – nie najmniejszym odsetkiem ateistów. I choć genetyka jednoznacznie dowodzi niezmienności zachowania cech i właściwości każdego gatunku, to jednak w naszej nauce i edukacji panował darwinizm – nauka o ewolucyjnym przejściu jednego gatunku w inny. Co więcej, niektórzy działacze Kościoła do dziś twierdzą, że wiara w Boga jest wyłącznie darem Bożym dla tych, których On sam wybrał i obdarzył łaską wiary.
Jewhen Gołybard proponuje wykształconemu czytelnikowi logiczną konstrukcję Bożego zamysłu jako wielopoziomową hierarchię funkcjonujących substancjalno-polowych systemów, podporządkowanych absolutnej zasadzie jednostronnego kierunku możliwości rozumienia świata. Poziom logiki i przekonywalności autora oceni czytelnik.
Jewhen oddał dziennikarstwu wiele lat, sił i energii. Odszedł ze „Słowa Proświty”, które kochał i dla którego pracował, aby w pełni poświęcić się pisaniu książek. Zamierzeń ma wiele, a czas nieubłaganie płynie: wciąż tak wiele chciałby zrobić. Ale pamiętają go i do dziś wspominają dobrym słowem koledzy po piórze.
Właściwie o napisanie tych notatek o koledze poprosiła mnie główna redaktor Ljubow Hołota, ponieważ znam Jewhena od wielu lat. Robię to chętnie i oddaję pod sąd czytelników. Dziennikarze wiele piszą o innych, ale ktoś musi napisać także o dziennikarzach. Z poczuciem spełnionego obowiązku stawiam ostatnią kropkę pod tym artykułem.
z
Witalij KARPENKO
Машинний переклад
Opowiadać o Jewhenie Gołybardzie jest zarówno łatwo, jak i niełatwo. Łatwo, bo jego publikacje zawsze określa wyraźna narodowo-patriotyczna postawa i stylistyka — gorączkowość młodego wykładowcy, krytycznie i zazwyczaj kategorycznie nastawionego przeciwko każdej nieprawdzie i niesprawiedliwości. Niełatwo, bo jego pisane, miejscami ostre, wręcz drastyczne słowo opiera się na doświadczeniu dojrzałego, mądrego i doświadczonego człowieka, który nie tylko ma kilka wykształceń i wrodzony dar analityka, ale także przeszedł trudne próby światopoglądowe i psychologiczne. W latach szkolnych jego przekonania kształtowały się w atmosferze strachu epoki stalinowskiej, kiedy dorośli przestrzegali siebie nawzajem: „Ściany mają uszy!”, a potem — w kopalniach Donbasu i na budowach Norylska, obok Ukraińców wysłanych do ciężkich prac za związki z OUN-UPA. Piętnastoletni zaczynał od ręcznego wożenia wózków po chodniku, później został majstrem górniczym, wiodącym inżynierem laboratorium badań ekonomicznych w przemyśle wydobywczym, głównym konstruktorem projektu w przemyśle maszynowym, kierownikiem naukowo-produkcyjnej firmy, którą sam założył, zastępcą redaktora naczelnego szanowanej ukraińskiej gazety. A jednocześnie — wykładowca analizy funkcjonalno-kosztowej oraz twórczych metod poszukiwania idei i rozwiązań, nauczyciel języka polskiego, tłumacz, autor ponad dwóch tysięcy publikacji w wielu periodykach, książek o ekonomii i organizacji biznesu, prozy, poezji. Pamiętam nasze pierwsze spotkanie. Do mojego gabinetu — redagowałem wtedy popularną w owych czasach gazetę „Wieczirnij Kijew” — wszedł niewysoki, szczupły, skromny mężczyzna. Niczym szczególnym nie zwrócił uwagi: do mnie często przychodzili różni ludzie z najrozmaitszymi problemami. Nawet wtedy, gdy się przedstawił i spokojnie powiedział: „Chcę u was pracować. Na każdych warunkach płacowych”. Takie prośby także nie były rzadkością. Zainteresowałem się tym mężczyzną, kiedy wyjaśniło się, że zna się na ekonomii (ta tematyka była u nas w tamtym czasie piętą achillesową) i że ostatnim miejscem jego pracy była gazeta „Kievskie Vedomosti”. Od razu zapytałem, dlaczego odszedł z gazety, ponieważ „Vedomosti” były naszym antypodem, założone przez niesławnego Siergieja Kyczygina, którego kiedyś przygarnęliśmy. I właśnie założone jako przeciwwaga dla „Wieczirnyj Kijew”. Jak pokazały jego kolejne działania, nie bez skrytej nadziei na zniszczenie „Wieczirki”. Tym bardziej że Kyczygin przeciągnął wysokimi pensjami kilkunastu naszych dziennikarzy. Ale o Kyczyginie, obecnym właścicielu zohydzonej gazety „2000”, który otwarcie sprzyjał kuczmizmowi i pozbawił Radio „Swoboda” możliwości nadawania audycji na częstotliwości FM, na którą otrzymało licencję, — to osobna sprawa. Na moje pytanie gość równie spokojnie odpowiedział: „Z własnej woli. Klimat moralny mi nie odpowiadał”. Początkowo wydawało się, że, wiedząc o naszych niełatwych stosunkach z „ukraińską gazetą dla czytających po rosyjsku”, mężczyzna podlizuje się redaktorowi „Wieczirnego Kijowa”. Zapytałem, dlaczego zdecydował się zwrócić właśnie do nas. „Stanowisko „Wieczirnego Kijowa” mi imponuje”, — była odpowiedź. Coś wzbudziło zaufanie w zachowaniu gościa, w sposobie bycia bez najmniejszego cienia przymilania się, z godnością. W końcu niczego nie ryzykowałem, proponując mu skromne stanowisko korespondenta w dziale ekonomii z miesięcznym okresem próbnym. I nie pomyliłem się. Pomimo pewnego podejrzliwego przyglądania się „starym wieczirkowcom”, z jakim w każdym zespole wita się nowicjuszy, Jewhen dość szybko się zaaklimatyzował i pokazał się z najlepszej strony. Był inicjatywny, potrafił „chwycić” temat i go rozwinąć, pisał szybko i lekko, przynajmniej terminowo oddawał materiały, nie omijał ostrych kątów. Miał zwyczaj witania się: „Witam was i gratuluję”. Kiedyś zapytałem: „Witam — zrozumiałe, a z czym gratulujesz?” — „Z tego, że nastał nowy dzień i że jesteśmy żywi i zdrowi”. Mimo to wszystko w zasadniczych dyskusjach, które bardzo często wybuchały na redakcyjnych odprawach i
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
planowania, Jewhen stanowczo bronił swojego stanowiska, bez względu na to, kim był jego przeciwnik. Najbardziej, może nawet ponad wszystko, budziły niechęć jego artykuły proPolskie, które były jego przewodnim tematem. Sama idea przyjaźni dwóch narodów, pogłębiania międzypaństwowych, gospodarczych i społecznych związków była przyjmowana normalnie. Ale porównywanie realiów ukraińskich i polskich, z ostrą krytyką pierwszych i jawnym zachwytem drugimi, niektórzy w redakcji odbierali po pierwsze jako poniżenie naszego, narodowego, a po drugie jako nadmierne wychwalanie tego, co obce. Jako główny redaktor starałem się czasem złagodzić kategoryczne sądy Gołybarda, za każdym razem wyjaśniając i uzasadniając swoją korektę, i w większości przypadków udawało się przekonać autora co do jej słuszności. Wkrótce Jewhen objął kierownictwo działu gospodarczego. Pod wieloma względami, zwłaszcza w kwestiach budowania państwowości narodowej, byliśmy jednomyślni. Udało się stworzyć w redakcji atmosferę demokratyczną, przyjacielską i swobodną. Praktycznie nie było szeptania po kątach ani kuluarowych wstrząsów: każdy mógł bez obaw wyrazić własne stanowisko i publicznie go bronić, nawet jeśli nie zgadzało się ono z poglądami redaktoratu. Dlatego ostre dyskusje wybuchały często, lecz prawie nie wpływały na relacje międzyludzkie. Wszystkich jednoczyła gazeta, to, że była wolna i niezależna, a kwestie zasadnicze rozstrzygała społeczność dziennikarska. Dlatego, gdy gazeta straciła finansową samodzielność, nie mogłem pozostać przy jej sterze: po dziesięciu latach niepodległości straciłem zdolność tańczenia pod cudzą dudkę. Za mną opuścili redakcję ci dziennikarze, dla których niezależność była ponad wszystko, wśród nich także Jewhen Gołybard. Tak się złożyło, że nasze drogi ponownie się przecięły — teraz na łamach „Słowa Proświty”: on jako pracownik etatowy, później zastępca redaktora naczelnego, ja jako autor zewnętrzny tej gazety. Jego materiały w „SP” były równie naznaczone oryginalnością myśli, nieoczekiwanością tematów, patriotyczną orientacją. Ale tę stronę jego twórczości dziennikarskiej prenumeratorzy i czytelnicy „Słowa Proświty” dobrze znają. Ja zaś chcę zwrócić uwagę na niektóre momenty jego życia i światopoglądu, które pozostawały poza łamami gazety. Przede wszystkim — aktywna postawa życiowa, nieustanność charakteru. Pracując w gazecie, znajdował czas na realizację swojego ciekawego pomysłu: prowadzenia w Ukraińskim Radiu oryginalnego dwujęzycznego ukraińsko-polskiego autorskiego programu „Po sąsiedzku”. Mimo że czas jego był po brzegi wypełniony sprawami, znajdował czas na naukę: w Kijowie, Moskwie, Lublinie, Krakowie, Warszawie. A jeszcze — śpiewał w parafialnym chórze kościoła św. Mikołaja: Jewhen — człowiek głęboko wierzący, rzymski katolik. Lecz może nawet najbardziej jego pasją, jego radością, było pisarstwo książkowe. Praktyka redakcyjna, spotkania z ciekawymi ludźmi, wypracowana przez lata spostrzegawczość stymulowały tę jego zdolność. Niektóre jego książki zostały wydane w znanej serii „Bibliotečka »Wieczornego Kijowa«”. Wśród najbardziej znanych dzieł warto wymienić: „Aby myśleć i działać słusznie. Technologia myślenia systemowego” (1998), „Źródła mądrości. Poezje” (2000), przekład książki E. Stanka „Troszcząc się o sumienie” (2003), książkę publicystyczną „Po sąsiedzku. Wektor polski” (2005), wreszcie najświeższą pracę — zbiór rozważań z zakresu socjologii „Bóg i my” (2005). Główna linia twórczości Jewhena Gołybarda to dążenie autora do zachęcania ukraińskiego czytelnika do szacunku dla samego siebie, do podnoszenia się z kolan, rozwoju świadomości i narodowo-patriotycznych przekonań, uniezależnienia się od niszczącego, demoralizującego, podstępnego wpływu Moskwy, która zawsze postrzegała i nadal postrzega Ukrainę jako kolonię. W sprawie przywrócenia sprawiedliwości historycznej, ustanowienia prawdziwej niepodległości i budowy silnego i bogatego Państwa Ukraińców autor proponuje wykorzystanie ogromnego doświadczenia polskiego. Warto choćby pobieżnie zatrzymać się nad dwiema ostatnimi książkami Jewhena Gołybarda, które można określić jako literaturę faktu; ten gatunek obecnie na Zachodzie jest bardzo popularny. „Po sąsiedzku. Wektor polski” to reportażowa opowieść o roli i skutkach wykorzystania idei narodowej na Ukrainie i w Polsce w dynamicznych latach 1989–2004. Istota książki ujawnia się w podtytule: „Porównania społeczno-ekonomiczne na tle ukraińskiej nierozstrzygalności, niepewności i nieokreśloności”. Jest z czym porównywać: rozpoczynając od gorszych postkomunistycznych pozycji i zasobów na początku lat 90. niemal równocześnie z Ukrainą, Polska ma obecnie trzykrotnie większy niż Ukraina budżet państwowy, stabilny przyrost ludności, demokratyczny ustrój z pierwszeństwem praw narodu tytularnego, jest członkiem NATO i UE. Obywatele Polski pod względem dochodów stopniowo osiągają poziom średnioeuropejski, podczas gdy bogata Ukraina zajmuje 84. miejsce w światowym rankingu poziomu dobrobytu swoich obywateli i jedno z pierwszych miejsc pod względem poziomu korupcji. Żywym językiem naocznego świadka autor przedstawia swoje reportażowe opowieści głównie w formie notatek z podróży i szkiców z licznymi szczegółami codziennego życia, ogólnie
Машинний переклад
PRÓBA GŁOSU
Nowy rok akademicki zaczął się od kolejnej porcji pouczeń. Młoda wykładowczyni, mająca około 25 lat, z zapałem opowiadała o tym, że my, młodzież, w porównaniu z naszymi rodzicami, jesteśmy o wiele bardziej zdecydowani, okrutni, wytrwali. Oczywiście, to ciekawy punkt widzenia, ale raczej nieprawdziwy. Tak, rzeczywiście, jestem nieco szorstka, czasem nieuzasadnienie nieustępliwa, większość decyzji podejmuję emocjonalnie, ale właśnie te cechy mojego charakteru, jak i wiele innych, odziedziczyłam po moich rodzicach. Dlaczego więc dochodzi do konfliktów między mną a moimi rodzicami? Pytałam o to siebie tysiąc razy. I ku mojemu wielkiemu zdziwieniu, za każdym razem dochodziłam do nowego wniosku. Pewnie przyczyna tkwi we mnie. Czasem wiem, że proponują mi właściwe rozwiązanie problemu, dają słuszną radę, ale ja, wiedząc, że to niewłaściwe, robię tak, jak chcę. Możliwe, że to młodzieńczy maksymalizm, jak często mi mówią, ale myślę, że to zwykły upór. Czasem rodzice odganiają się ode mnie, jak od natrętnej jesiennej muchy. Nie chcą wysłuchać, być może z braku czasu czy zmęczenia, czy po prostu niechęci do rozmowy: „Porozmawiamy później”. Zazwyczaj rozmowy później nie będzie. To znaczy będzie. Ale z pewną urazą, przemilczeniem, wyzwaniem z mojej strony. Właśnie tak, moim zdaniem, zaczynają się konflikty. Często powtarzamy błędy swoich rodziców, nie zważając na ich rady i ostrzeżenia. Ale, jakkolwiek przykro to brzmi, już zrozumiałam, że uczyć się mogę tylko na własnych błędach. Często drażni mnie, gdy starsza ode mnie osoba mówi, że czegoś nie potrafię zrobić. Tylko dlatego, że jestem młoda. Czyż za 10—15 lat tak bardzo się zmienię? Możliwe, że stanę się nieco bardziej powściągliwa, nieco zmądrzeję, ale w całości pozostanę taka sama. Dlaczego dorośli są tak bezapelacyjni? Dlaczego widzą tylko swoje problemy, a nasze uważają za głupotę? Szczerze mówiąc, po prostu nie mogę tego zrozumieć. Między mną a dorosłym światem zawsze stoi słowo „zbyt”. Wspominając wszystko to, co mówią moi dorośli znajomi, odkrywam dla siebie, że jestem zbyt miękka, a jednocześnie zbyt ostra; zbyt wesoła i zbyt smutna; zbyt powściągliwa i bardzo lekkomyślna; dość mądra i zdumiewająco głupia... Raczej nie cierpię na rozdwojenie jaźni, popadam w skrajności. Po prostu dorośli mówią pierwsze, co im przyjdzie do głowy, nie zastanawiając się, że ja wsłuchuję się w ich słowa, próbując wyciągnąć pewne wnioski na swój temat. Starsi ludzie cały czas pouczają. Na każdy nieudany uczynek kierowana jest uderzeniowa dawka krytyki, a jeśli masz szczęście i nic ci nie powiedzą, to zmierzą nadmiernym i lekceważącym spojrzeniem. Po takim „przyjemnym” kontakcie jeszcze długo nie możesz dojść do siebie, czujesz się nic niewartym i bardzo nieszczęśliwym człowiekiem. Oczywiście, można pocieszać się myślami, że w niedalekiej przyszłości stanę się dorosła. Zyskam bezapelacyjne prawo do krytykowania głupiej i straconej młodzieży. Jest jeszcze opcja — stać się dla młodzieży dobrym przyjacielem, pomagać radami, wspierać w trudnym czasie (niechby nieco wyimaginowanym, nawet jeśli to dwója na seminarium czy kłótnia z przyjaciółmi). Czasem czekam od dorosłych na prostą radę, a nie na „duchowe pouczenia”. Ale ostatecznie wybór należy do mnie. Najważniejsze — nie zapomnieć wszystkich tych pretensji i propozycji do dorosłych, które mam teraz.
Sofia HOŁOTA
REFLEKSJE
Машинний переклад
Nasze szpitale są modernizowane. Modernizowane — to bez wątpienia. To — bezsprzecznie. Zainstalują tam taką aparaturę, dzięki której będzie można diagnozować choroby jeszcze w zarodku, dzięki której będzie można określić, czy te czy inne symptomy tej czy innej choroby nie przejawiały się jeszcze u twojego dziada czy pradziada, niemalże u samej Ewy czy Adama. Modernizują nasze szpitale. Wprowadzą tam gabinety masażu, akupunkturę, jeszcze coś — nie za bardzo się na tym znam. Jeszcze i pokoje gier otworzą, bilardowy czy jeszcze jakiś. A na podwórzu — korty tenisowe. Zatem jeszcze raz: modernizują nasze szpitale. Mówicie, że środków w budżecie na to nie przewidziano? To przewidzą, wprowadzą dodatkową rubryką. I zmodernizują. Może nie wszystkie. Ale te, które są w centrach administracyjnych — obowiązkowo. Bo spójrzcie, kto obecnie leży tam w najbardziej prestiżowych salach — wysocy urzędnicy leżą. A jest ich u nas wielu, tych urzędników. I wszyscy są skorumpowani. I za wszystkimi więzienia płaczą. Ale oni do więzień nie chcą. Ledwie tylko chmury zbiorą się nad którymś z nich — tak on już w szpitalu, na miesiąc czy dwa, czy i dłużej: leczcie! Szukajcie choroby! Tak, oni są jeszcze w sile wieku, krzepcy i atletyczni. Ale — chorzy. Więc potrzebne im te korty tenisowe, stoły bilardowe. Oni są tutaj bezpieczni. I niech pod bramami chodzą śledczy z prokuratorami, niech przygotowują kajdanki — niczego nie osiągną. Bo w zmodernizowanych szpitalach będzie jeszcze specjalny oddział, który w ich paszporty wizy będzie stemplował — do tych krajów offshore, gdzie na ich kontach całkiem spore sumy pieniężne są zakonserwowane. Myślicie, że to nasze pieniądze? Tak, tak, kiedyś były. Teraz to pieniądze owych chorych i niemocnych, z bohaterskimi bicepsami, z witalną siłą, jak u hiszpańskich byków, które na arenach korridy są mordowane. A tutaj — nie. Tutaj — lecz się, choćby i całe swoje życie. Choćby i kochanki przyprowadzaj i kajdankami do siebie przykuwaj. Bo takie u nas prawa — niby dla wszystkich, ale nie tak to wygląda w rzeczywistości. Pamiętacie, jak jeden mędrek pisał po naszej majdanowej rewolucji: O szczęście, jednakowe wszędzie, walczyć nam przyszło: Równymi staną się wszyscy ludzie! Niektórym to się już udało! Niektórym udaje się i w prestiżowych szpitalach ordyńską nawałę przeczekiwać. Zwłaszcza gdy szpitale modernizują. A to już najwyższy czas. CZĄSTKA Rozparcelowali. Teraz wszystko parcelują — bo przecież jesteśmy właścicielami wszystkiego, każdemu musi się dostać. Wszystko dzielą, nagradzają każdego: wszyscy przecież są równi. I jeśli nasze udziały w hucie czy fabryce, skrawek morskiego brzegu, skałę w Karpatach czy jeszcze coś spryciarze mogą przechwycić, wyłudzić, przekupić za bezcen — to ze złem sprawa wygląda inaczej. Ze złem — bo i zło rozdzielili pomiędzy nas wszystkich, każdemu równą cząstkę. Wyobrażacie sobie: ktoś grzeszył, ktoś siał śmierć i grozę, ktoś cudzą krwią zlał ziemię — a cząstkę grzechu, cząstkę odpowiedzialności za popełnione zło dzielimy po równo. Dzielimy po równo. Właściwie ktoś dzieli, tobie tylko komunikują: przyjdź odebrać swoją cząstkę. Co, nie przyjdziesz? To ona będzie czekać na ciebie, jak w szwajcarskim banku skradzione nam wcześniej pieniądze. Tymi samymi skradzione, co obecnie dzielą zło wszystkim po równo. Bo jeśli już ogłosili demokrację, wspólnotę losu i woli — to i dzielimy wszystko. Coś potem odbieramy, coś wyłudzamy, coś wykombinujemy — ale najpierw dzielimy. Moja cząstka — ja jej jeszcze nie widziałem, ale wyobrażam ją sobie, jak leży niby w szwajcarskim banku — czeka na mnie, aż przyjdę i odbiorę. Muszę odebrać — wszak ona blokuje wszystkie moje inne konta, moją emeryturę, moje podatki, moje płatności za usługi komunalne. A je już płacić każdy musi obowiązkowo, i to bez żadnych opóźnień. Przecież wiecie: nie zapłaciłeś — ostrzeżenie, odłączenie gazu czy łączności, odłączenie od przyjaciół, od świata, od czegoś jeszcze. Cząstka należnego mi zła, właściwie odpowiedzialności za popełnione przez świat zło — ona niby nie jest uciążliwa. To jeśli wirtualnie ważyć. Jeśli w wyobraźni, myślami. Ot jak pyłek czy drobinka kurzu. Ale kiedy już przełożyć ją z konta bankowego tobie na duszę — o, tutaj ona nabiera wagi, tutaj zaczyna boleć i krwawić, tutaj pozbawia cię zdolności cieszenia się najmniejszym kwiatkiem, wielkanocną barwą nieba, powiewem wietrzyka, jeszcze czymś tam. Jeszcze czymś i czymś, wieloma rzeczami — póki się z tym nie zderzysz, to i nie myślisz, że jesteś od tego odcięty, że jesteś pozbawiony prawa do tego i tamtego. Bo jakież to prawo, kiedy ono boli cię pod piersiami, kiedy ono ciemnieje i chmurzy się, kiedy ono krwawi. Wiem, muszę odpowiadać za swoją cząstkę zła, muszę spowiadać się i pokutować, muszę stworzyć w zamian dziesiątki dobrych uczynków — żeby państwo się podniosło, żeby niebo pojaśniało, żeby ptaszki zaczęły ćwierkać. Bo to moja cząstka. To moje niebo, mój naród, mój grzech — za grzechy całego świata. Mykoła PETRENKO, m. Lwów Poznajcie: fotohartysta Mykoła Plaszecznyk. Seria „Moja wieś”.
Машинний переклад
Zdjęcie z gazety „Kino-Koło” Przypominam otwarcie ubiegłorocznej „Młodości”. Wtedy, mimo rozpoczęcia święta kina, wyczuwalny był jeszcze nieuświadomiony niepokój — wszak wkrótce miała odbyć się pierwsza tura wyścigu prezydenckiego. W tym roku otwarcie festiwalu w Pałacu „Ukraina” było przepełnione bardziej świątecznym nastrojem niż rok temu. Symfoniczna orkiestra na scenie grała uwerturę do opery M. Łysenki „Taras Bulba” (być może to aluzja do tego, że wkrótce Taras Bulba będzie nie tylko bohaterem literackim, ale i kinematograficznym?). „Młodość” otwierał jej honorowy prezydent Wiktor Juszczenko. W mowie powitalnej wspomniał o naszych tradycjach kinematograficznych, wybitnych twórcach ukraińskiego kina i życzył sukcesów festiwalowi. Oprócz tego Prezydent wręczył „Scytyjskiego jelenia” za wkład w światową sztukę filmową honorowemu gościowi festiwalu — reżyserowi Romanowi Polańskiemu. Przed nim tę nagrodę otrzymywali tacy twórcy filmowi, jak Jerzy Hoffman, Krzysztof Zanussi, Sophia Loren, Otar Ioseliani, FESTIWAL Jos Stelling, Ettore Scola i wielu innych. Lecz mimo obecności pierwszej osoby państwa i światowej sławy, duch „Młodości” pozostał tym samym, co wcześniej — bez oficjałki i patosu, nawet Prezydent przyszedł na nią jak do grona starych dobrych przyjaciół — bez krawata. Ceremonia otwarcia kontynuowała się nowym filmem Romana Polańskiego „Oliver Twist” — ekranizacją powieści Charlesa Dickensa. Osobiście dla mnie wybrany przez Polańskiego temat filmu był niespodzianką — reżyser znany jest ze swoich, momentami epatujących, momentami nawet szokujących i wcale nie dziecięcych filmów, w których zanurzał się w same głębiny ludzkiej psychiki i badał jej jasne i ciemne strony, a także naturę dobra i zła. Właściwie i ta taśma nie stała się słodką historią w duchu Hollywood: reżyserowi udało się odtworzyć dość ponurą atmosferę powieści i dramatyczne wydarzenia w życiu głównego bohatera. A dokładniej o swojej nowej pracy filmowej Polański opowiedział podczas spotkania z dziennikarzami na konferencji prasowej. nasi dziennikarze — wyłącznie wszyscy historycy z wykształcenia). Hoffman na to odpowiadał, że po pierwsze, film poświęcony jest historii właśnie Ukrainy, dlatego wymienione kraje pokazane są dokładnie tyle, ile jest to potrzebne dla naświetlenia naszych wydarzeń. Oprócz tego taśma nie jest czysto podręcznikiem do historii Ukrainy, jest powołana, by pokazać proces kształtowania się narodu, dlatego z wielu ciekawych epizodów trzeba było zrezygnować, aby pozostały najbardziej kluczowe momenty. I w ogóle film można omawiać wtedy, gdy będzie ukończony i w całości pokazany — wszak niektóre myśli przewodnie przechodzą przez wszystkie trzy części. Reżyser pragnął, aby ludzie z ukraińskimi korzeniami po obejrzeniu filmu poczuli dumę ze swojego pochodzenia, a inni — stali się prawdziwymi obywatelami Ukrainy. Chociaż rachuby nie tylko na ukraińską publiczność — ten film planuje się uruchomić na światowych kanałach popularnonaukowych i zainteresować naszą historią zagranicznych widzów. Wariant taśmy będzie jedyny dla wszystkich krajów, a premiera całego filmu odbędzie się na Ukrainie. Jerzy Hoffman przyznał, że praca nad tym dziełem filmowym była bardzo trudna — ogromny materiał historyczny, złożoność w ilustrowaniu, doborze najbardziej ważnych i ciekawych faktów. Ukraińska historia jest niezwykle pasjonująca, ale właśnie na jej przykładzie widać, jakimi ogromnymi ofiarami usłana jest droga narodu do samoświadomości. Dziennikarze zaproponowali reżyserowi kontynuowanie tematu i nakręcenie filmu o wielkim głodzie, ale on nie wyobraża sobie, jak można rzeczywiście wiarygodnie nakręcić o tych strasznych wydarzeniach film fabularny — wszak oczu umierającego z głodu człowieka zagrać nie można. Hoffman zaznaczył, że jest bardzo poruszony ciepłym przyjęciem filmu przez widzów, lecz z drugiej strony, tą pracą nikomu nie próbował się przypodobać — wręcz przeciwnie, dobrze, jeśli taśma wywoła spory i jednocześnie zainteresowanie historią swojego kraju, a liderzy narodu będą mogli wyciągnąć pewne wnioski i nie będą powtarzać tych błędów, które już zdarzały się w wielowiekowym losie Ukrainy. Jerzy Hoffman zapewnił, że romans z Ukrainą będzie trwał. Autorka strony Kateryna TARCZEWSKA P.S. O przebiegu festiwalu czytajcie w następnym numerze. W tym roku Międzynarodowy Festiwal Filmowy „Młodość” osiągnął 35 lat. Czas, w którym wspaniale łączą się twórczy potencjał, aktywność młodości i już zdobyte doświadczenie życiowe. Więc bez wątpienia „Młodość” dorasta, przy tym pozostając po młodzieńczemu bezpośrednią i nieformalną. Już tradycyjnie koniec października (w tym roku — 22—30 października) staje się prawdziwym świętem dla koneserów niebanalnego kina — wszak uwadze kinomanów oferowany jest nasycony program — konkursowe i pozakonkursowe pokazy w Domu Kina i kinach Kijowa.
Машинний переклад
Zdjęcie z gazety ”Kino-Koło” Przyjemnie, że u wielkiego mistrza kina ze światowym nazwiskiem nie zaobserwowano żadnych oznak gwiazdorskich kaprysów: konferencja prasowa zaczęła się prawie punktualnie, reżyser cierpliwie pozował licznym fotoreporterom i operatorom, którzy otoczyli go tak ciasno, że Polańskiego po prostu nie było widać. Trudno dać mu 72 lata — odnosi się wrażenie, że wciąż pozostaje w nim coś nieuchwytnie dziecięcego, był skromny, małomówny. Dziennikarze powitali reżysera oklaskami, na co on zauważył, że dotąd przedstawiciele prasy nigdy mu nie klaskali. Jedyny kaprys, na jaki pozwolił sobie Polański, to zmiana tłumacza, ponieważ okazało się, że reżyser bardzo dobrze rozumie język rosyjski, więc wymagał dokładnego, aż do dosłowności, tłumaczenia swoich słów. Jasna sprawa, głównym tematem był ostatni film ”Oliver Twist”. Według słów Polańskiego, wiele aspektów w filmie wiąże się z tym, co przyszło mu przeżyć w dzieciństwie (przecież na sobie odczuł wszystkie okropności II wojny światowej). Wiekowa publiczność — od 9 do 99 lat (chociaż mnie ten film wcale nie wydaje się dziecięcy — w nim wystarcza dość ostrych momentów). Polański opowiedział, że osobiście podoba mu się, jak Dickens opowiada historie, więc on po prostu przekazał fabułę środkami kina. Jeszcze bardzo dawno reżyser myślał o tym, że być może uda mu się zekranizować jakąś książkę tego angielskiego powieściopisarza. W ogóle zaś Polański pragnął pokazać coś odmiennego od tego, co przyzwyczajono się dzisiaj oglądać, dlatego w filmie nie ma żadnych supermodnych efektów specjalnych. Cały skład aktorski filmu — wyłącznie z Wielkiej Brytanii (chyba hołd dla pisarza). Reżyser zauważył, że bardzo łatwo pracowało się z dziećmi (przecież w filmie oprócz Olivera Twista jest jeszcze wiele dziecięcych postaci). Do tego epizodyczną rolę zagrała mała córka Polańskiego. A skłonił reżysera do nakręcenia ”Olivera Twista” jego mały syn, który obejrzawszy poprzedni film Polańskiego ”Pianista”, powiedział, że bardziej podoba mu się ”Spider-Man”. Więc reżyser postanowił nakręcić film, który spodoba się dzieciom i jednocześnie da im pożywkę do przemyśleń. Oprócz tego Roman Polański podzielił się wspomnieniami o swojej pierwszej roli (jeszcze w dzieciństwie) w studiu teatralnym w spektaklu... ”Syn pułku”. A najbardziej osobistym dla niego jest nagrodzony Oscarem film ”Pianista”, ponieważ jego wydarzenia (II wojna światowa) ściśle wiążą się z życiem Polańskiego. Szalonym pragnieniem reżysera 15 lat temu było nakręcenie ”Mistrza i Małgorzaty”, ale studio zamknęło ten projekt, uznając, że nie będzie miał komercyjnego popytu. Na pytanie o istotę swoich dzieł filmowych Polański odpowiedział, że w swoich filmach bada interakcję między dobrem a złem, ponieważ między nimi nie ma wyraźnej granicy, i stara się pokazać, że nie istnieją ludzie wyłącznie dobrzy czy wyłącznie źli. A najważniejsze w kinie, według Romana Polańskiego, to umiejętność opowiedzenia historii. Hoffman zaznaczył, że wszystkie wydarzenia sprawdzał nie mniej niż w pięciu (a nawet więcej) źródłach, oprócz tego konsultanci naukowi filmu — to przeważnie ukraińscy historycy. Zdjęcia prowadzono w wielu miastach Ukrainy, w ich muzeach i świątyniach. Zrozumiałe, że fakty i wydarzenia pokazane są przez pryzmat autorskiej wizji i w pełni obiektywny film być nie może, jak nie może takim być żadne dzieło sztuki. Ale jak dla mnie, to jeden z najbardziej patriotycznych filmów o Ukrainie (taki oto paradoks!). Bo obecne jest podkreślenie dawności kulturowej
Машинний переклад
WYDARZENIE SPECJALNE Zdjęcie Kateryny Tarczewskiej W ramach festiwalu filmowego „Mołodist” odbyło się szczególne wydarzenie — prezentacja filmu polskiego reżysera Jerzego Hoffmana „Ukraina: narodziny narodu”. Na film rzeczywiście czekano — takiego kompletu widzów w Domu Kina dawno już nie było. Kiedy polski reżyser wyszedł, by zaprezentować swój obraz, dyrektor festiwalu filmowego „Mołodist” Andrij Chałpachczi zażartował, że więcej filmów Jerzego Hoffmana nie będzie tu wyświetlanych, bo kolejnej takiej premiery Dom Kina po prostu nie wytrzyma — kinomani zburzyliby go do fundamentów. Sam Hoffman zaznaczył, że nie odbywa się premiera filmu, a prezentacja — wszak mieli zaprezentować jedynie pierwszą z trzech części filmu, która obejmuje okres od najdawniejszych czasów do zniszczenia Siczy Zaporoskiej (dwie pozostałe nie są jeszcze ostatecznie ukończone). Na początku filmu Jerzy Hoffman opowiada, że do stworzenia filmu popchnęła go... książka byłego prezydenta Leonida Kuczmy „Ukraina to nie Rosja”. Hoffmanowi taki tytuł wydał się zbyt dziwny, gdyż to, że Ukraina to wcale nie Rosja — jest rzeczą oczywistą. Jednak reżyser stał się ciekaw zgłębienia naszej zawiłej historii (warto zaznaczyć, że historia jest wielką pasją Hoffmana). Ciekawy fakt: zdjęcia do obrazu zostały zakończone niedługo przed pomarańczową rewolucją, ale bez tych wydarzeń film byłby niepełny, więc Hoffman musiał przepisywać scenariusz. Film zaczyna się jednak nie od historii, a od współczesności — od sondy wśród obywateli Ukrainy w dużych miastach (Kijowie, Charkowie, Odessie, Lwowie) na temat tego, czy potrzebna nam jest niepodległość. Bardzo ciekawie było obserwować reakcję sali — kiedy rozjuszony ankietowany deklarował, że ona nam „nie jest potrzebna” lub wspominał „sojuz nieruszimyj”, to publiczność... śmiała się, a kiedy Ukraińcy z dumą mówili o niepodległości i dumie ze swojego kraju — widzowie bili brawo. Potem zaczynała się historia: przed reżyserem stało trudne zadanie wciśnięcia w 50 minut czasu ekranowego bardzo długiego, niezwykle nasyconego wydarzeniami odcinka czasu, zatem trzeba było pozostawić to, co najistotniejsze, co odsłaniałoby postawiony temat — narodziny ukraińskiego narodu. Obraz nie jest czysto polskim produktem — znaczna część ekipy filmowej pochodzi z Ukrainy, a tekst po ukraińsku czyta Bohdan Stupka. Co do wiarygodności faktów, Jerzy [Hoffman skupił się na] rozwoju na terytorium Ukrainy, jej ważnej roli w europejskiej historii. Autor pragnął pokazać prawdziwie wielki naród z dramatyczną historią. W filmie przed naszymi oczami stają czasy trypolskie, dawnych Słowian, wielka epoka Rusi Kijowskiej, okres upadku po najeździe tatarsko-mongolskim, panowanie polskie, epoka kozaczyzny, wojny wyzwoleńczej, Ruiny, zniszczenia Siczy — wszystko to poparte nasyconym materiałem wideo. Sala przyjęła film bardzo ciepło i długo oklaskiwała reżysera, który oglądał swój film razem ze wszystkimi. Rozmowa z dziennikarzami, niestety, nie wyszła tak idyllicznie, jak z salą. Od razu zaczęły się zarzuty o rzekome nieścisłości historyczne, chociaż ich istota najczęściej sprowadzała się do tego, że Moskwę pokazano jako krwiożerczą, albo że Białorusi poświęcono mało czasu ekranowego, albo że nie tak jak trzeba pokazano prawosławie czy katolicyzm (odnosiło się wrażenie, że
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nictwo, które rozpowszechniało utwory ukraińskich kompozytorów. Koncerty nabrały profesjonalnego poziomu. D. Siczyński brał udział w zakładaniu biblioteki muzycznej, do której przekazywał własne utwory muzyczne. Wyjeżdżał na wieś, organizował chóry, kierował nimi, kształcił miejscowych wiejskich dyrygentów. We wsi Łapszyn pod Brzeżanami napisał operę „Roksolana”. Kompozytor zmarł w wieku 44 lat w taniej hotelowej klitce na poddaszu. Walc „Na falach Dniestru” przeleżał w archiwum ponad 100 lat, nikomu nieznany. Na moją prośbę profesor Lwowskiej Akademii Muzycznej im. M. Łysenki S. Pawłyszyn wykonała kopię z autorskiego rękopisu, który nie był doskonale wykończony. Opracowałam walc pianistycznie w nutach i praktycznie na fortepianie. Wykonywałam walc „Na falach Dniestru” we własnej kompozycji literacko-muzycznej „I. Franko we wspomnieniach współczesnych”... Jest on tak melodyjny, piękny, że może być ozdobą wielkiego uroczystego koncertu filharmonicznego. Jednak utwór do dziś jeszcze nie został wydrukowany. Myrosława ZAJKO, m. Zaleszczyki obw. tarnopolskiego. FESTIWAL
Машинний переклад
OKRĄGŁA DATA W październiku 1898 r. społeczność Galicji obchodziła 100-lecie wydania „Eneidy” I. Kotlarewskiego oraz 25-lecie działalności twórczo-społecznej I. Franki. Według wspomnień B. Łepkiego, ci dwaj Iwanowie zgromadzili we Lwowie wielką liczbę galicyjskiej inteligencji: księży, lekarzy, nauczycieli. Ciągnął do Lwowa i nieznany nikomu młody kompozytor Denys Siczyński. Nie mając pieniędzy na pociąg, szedł pieszo z Kołomyi do Lwowa. Szedł boso, aby nie zetrzeć butów (niósł je na ramionach, przewiązawszy sznurkami). A na piersiach pod bluzą Denys miał rękopis swojego walca „Na falach Dniestru”, napisanego w 1897 r. w Dorohowyżu nad Dniestrem koło Stryja. Niósł, żeby pokazać go France, z którym był znajomy jeszcze w 1894 roku, kiedy I. Franko, M. Pawłyk, POSTAĆ — Pani Lesiu, mnie poszczęściło się zaprzyjaźnić z wnukiem poety Siergieja Jesienina — kijowianinem Wołodymyrem. I oto nieco podobna sytuacja: Pani babcia — znana poetka Lubow Zabashta, a dziadek — Andrij Malyszko. — Uściślę, że Andrij Samijłowycz Malyszko — to drugi mąż mojej babci, a mój rodziony dziadek Wałentyn Zabashta zginął na froncie i babcia poświęciła mu wiele poezji. — Zazwyczaj w twórczych rodzinach przejawia się dynastyczność: artyści rodzą artystów, aktorzy — aktorów itd. A Pani rodzice mają jakiś związek z poezją i muzyką? — Mój tata Ihor Zabashta to wystarczająco twórczy człowiek, większość swoich wierszy poświęcił mamie, gra na gitarze, cudownie śpiewa, ja bardzo lubię śpiewać z nim na dwa głosy. Ale moi rodzice — oboje są inżynierami. Pewnie Bóg zdecydował w mojej osobie zrekompensować twórczy pierwiastek. Ponieważ poezja Lubowi Zabashty i Andrija Malyszki jest bardzo śpiewna, to ja, pewnie, nie mogłam nie zacząć śpiewać. — A pisała Pani wiersze? — Pisałam, oczywiście. Kontakt z babcią bardzo na mnie wpływał w dzieciństwie, ja czasem nie mogłam spotkać się z przyjaciółmi, dopóki nie napiszę jakiegoś wiersza pod pewną sytuację… Pamiętam, kiedy zmarł Płaton Majboroda, babcia dała mi zadanie — napisałam smutny wiersz, poświęcony wybitnemu kompozytorowi. Kiedy zaś zobaczyła, z jakim zapałem śpiewam (a śpiewałam nawet na ulicy, w trolejbusie, w metrze…), to kupiła mi małą bandurę i ja zaczęłam zajmować się w szkole muzycznej. I choć marzyłam zostać śpiewaczką, bałam się na głos o tym powiedzieć, a konserwatorium wydawało się nieosiągalnym szczytem. Nawet kiedy już byłam solistką chóru przy konserwatorium, wciąż swoich „kart” nie O. Nyżankowski, F. Kołessa, O. Rozdolski i on, Denys, samoorganizowali się w Komitet ds. zbierania i publikacji galicyjskiego folkloru. Lecz nie było dane Siczyńskiemu spotkać się z Kamieniarzem. Był na tyle skromny, że zawstydził się podejść do Franki, otoczonego twórczą inteligencją. Nie mając ani własnego mieszkania, ani rodziny, ani stałej posady, D. Siczyński zmuszony był wędrować po Galicji, szukając pracy. Spędził bezdomne, głodne życie. Ale wszędzie, gdzie był, zostawiał wyraźny ślad w społeczno-kulturalnym życiu Galicji. odkrywałam. I tylko po tym, jak chór pojechał na występy do Francji, gdzie śpiewałam solo w UNESCO, i rektor konserwatorium powiedział: „Ta dobra dziewczynka powinna uczyć się w konserwatorium”, mój cel określił się nieodwołalnie. — Świat sztuki dotąd wydaje się czarujący, dopóki nie staje się zawodem. W „przejściowym” momencie nie poczuła Pani szoku? — Świat zawodowej sztuki za kulisami wcale nie jest różowy, jak wydaje się widzowi. Utrzymują się „na koniu” profesjonaliści-pracoholicy z Bożą iskrą. Powracając do dzieciństwa, zaznaczę takie. W naszym domu nigdy nie zamykały się drzwi, mieliśmy okrągły stół, przy którym zawsze zbierali się pisarze, muzycy, artyści, aktorzy, rozbrzmiewały poezje i pieśni. Na fortepianie, na którym uczyłam się grać, po raz pierwszy rozbrzmiała słynna „Pieśń o ręczniku” do słów Andrija Malyszki. To zawsze pamiętam. I niemało znanych utworów było wykańczanych na tym instrumencie, dlatego że Majboroda był wielkim przyjacielem Malyszki, często nagrywał nowe tematy-idee. I ja na tym fortepianie też próbowałam coś układać — jakieś pieśni, małe muzyczne piosenki… W ogóle, i obrazy, i ręczniki, i naczynia, i kolekcja statuetek o ukraińskiej tematyce wchłonęły pewny ładunek. Wszystkie te rzeczy były otoczeniem utalentowanych ludzi, przypominają o nich cały czas, inspirują, ty chłoniesz tę aurę i rozumiesz, że powinieneś starać się odpowiadać temu poziomowi, być nie tylko profesjonalistą, ale i dobrym człowiekiem. — Widziałem Panią w operetce „Marica” Kalmana, gdzie gra Pani Cygankę, i w „Światłach rampy” (według Charliego Chaplina) w roli głównej bohaterki Terry. Ale jeśli „Marica” idzie dosyć często, to cudowny, jak dla mnie, spektakl „Światła rampy” zniknął z repertuaru. Dlaczego? — „Światła rampy” — to gatunek broadwayowskiego musicalu, jego Ucząc się w Tarnopolskim gimnazjum, Denys musiał zarabiać sobie na życie. Tak, w 1880 roku jako 15-latek kierował chórem w Brzeżanach (możliwie, że chłopcem w nim śpiewał B. Łepki). D. Siczyński dołożył wiele wysiłku przy zakładaniu w 1891 roku towarzystwa muzycznego „Bojan” we Lwowie i był członkiem pierwszego zarządu. W Kołomyi, pracując jako dyrygent w towarzystwie „Bojan”, przyciągnął do życia muzycznego miejscową inteligencję i dał pierwszy impuls rozwojowi zawodowej sztuki muzycznej na Podkarpaciu. Otrzymawszy tymczasową posadę dyrygenta „Bojana” w Przemyślu, stał się duszą życia muzycznego miasta. Pracując jako kapelmistrz sierocińca w Dorohowyżu, napisał wiele oryginalnych utworów. W Stanisławowie D. Siczyński był jednym z kierowników towarzystwa „Bojan”, głównym dyrygentem, brał udział w organizacji pierwszej ukraińskiej szkoły muzycznej, w której wykładał grę na fortepianie na prawach honorowego obowiązku społecznego. A zarabiał prywatnymi lekcjami, aranżując i przepisując cudze utwory za marną opłatę. Z inicjatywy D. Siczyńskiego w Stanisławowie zostało stworzone wydawnictwo muzyczne
Машинний переклад
A czy dawno, szanowny czytelniku, byłeś w operetce: w żywiole muzyki, zabawy i tańca? W feerii dowcipnego wątku-żartu, luksusowych melodii i jaskrawych kostiumów?.. Jeśli nie, to mamy nadzieję, że po rozmowie z naszą gościnią, solistką Kijowskiego Teatru Operetki Oleksandrą ZABASZTĄ, koniecznie to zrobisz, ponieważ ona, tak jak i teatr, uosabia młodość, piękno, grację i plastykę. I, oczywiście, wspaniały głos. Piosenkarka ma znane nazwisko: jej zmarła babcia — poetka Lubow Zabaszta. Oleksandra-Lesia (Lesią naszą gościnię nazywają krewni i przyjaciele) uczyła się grać właśnie na tym fortepianie, na którym kompozytor Płaton Majboroda po raz pierwszy prezentował Andrijiowi Malyszce pieśni do jego słów. Ale Oleksandra Zabaszta jest dla nas interesująca także jako samodzielna twórcza osobowość, toruje swoją niełatwą drogę artystyczną, mając kolosalne duchowe drogowskazy. wystawił ciekawy reżyser Jaremkiw. Ten spektakl bardzo mi się podoba. Moim partnerem jest artysta ludowy Ołeksandr Krawczenko, który gra Calvero — mężczyznę, w którym moja bohaterka Terry się zakochała. Początkowo choruje, jest zniechęcona. Z rozpaczy nawet przestaje chodzić, zaczyna się u niej paraliż, ale dzięki miłości i wierze w siebie, którą w nią wlała ukochana osoba, zresztą znacznie starsza, Terry wyzdrowiała, zaczęła tańczyć, a potem już pomaga Calvero. Bardzo mi przykro, że ten szczery psychologiczny spektakl grany jest rzadko. To kawał ciężkiej pracy, ta rola jest mi bardzo bliska, bo jestem podobna do tej dziewczyny — wrażliwej i podatnej na zranienia… — Obecnie repertuar Kijowskiego Teatru Operetki jest bardzo różnorodny: jest klasyka, modern, musicale, bajki… Jako artystka, zapewne wyczuwa Pani publiczność. Co naszym widzom bardziej przypada do gustu? — Oczywiście, spektakl to towar i trzeba go sprzedać. Zatem, co kupują? Przede wszystkim jednak klasyczną operetkę, która zawsze jest popularna, bo ciekawa i aktualna. Mnie na przykład bardzo podobają się takie znane operetki jak „Silva” Kalmana, „Zemsta nietoperza” Straussa, „Wesoła wdówka” Lehara, one zawsze będą przyjmowane na „hura”. Oczywiście, trzeba brać pod uwagę zmiany w społeczeństwie, nowe potrzeby, modę. Młodzież chętnie odwiedza musicale. Mamy w repertuarze wiele bajek muzycznych, stylizowanych na musicale, które ciekawie ogląda się nie tylko dzieciom, ale i dorosłym. Naturalne jest, że każdy spektakl niesie pozytyw, wszak teatr nie tylko bawi, ma on funkcję wychowawczą i o tym zawsze trzeba pamiętać. — Operetka to bardzo „sprytny” gatunek: niby opera i niby estrada. Wiem, że wkłada Pani talent i wysiłek w równoległe kierunki. — Podoba mi się kierunek estradowy, realizuję ideę śpiewu klasycznego w nowoczesnej aranżacji. Na szczęście spotkałam wspaniałego człowieka i dobrego profesjonalistę — kompozytora-aranżera Jurija Reszetara, który się tym zainteresował. W jego barwnie stylizowanych kompozycjach klasyka organicznie łączy się z nowoczesnym brzmieniem i rytmami. Zaczęliśmy od ukraińskiej pieśni ludowej „Oj, werbo” i dwóch arii Haendla. Ale im dalej w tym nurcie się posuwałam, tym bardziej rozumiałam, że ludzi interesują, zresztą mnie też, bardziej demokratyczne, czasem zupełnie estradowe rzeczy pochodzenia klasycznego. Czyli żeby nie były podobne do technicznych arii z kadencjami, przednutkami i innymi karkołomnymi subtelnościami. Wołodymyr KOSKIN Na zdjęciu: Oleksandra Zabaszta. Scena z operetki I. Kalmana „Marica”; artystka z babcią Lubow Zabasztą.
Машинний переклад
Zwieńczeniem Drugiego Ogólnoukraińskiego Festiwalu „Młode gwiazdy opery Ukrainy” był koncert wokalny w Narodowej Operze Ukrainy pod patronatem Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy. Dyrektorem artystycznym festiwalu był generalny dyrektor Narodowej Opery Ukrainy, Artysta Ludowy Ukrainy Petro Czupryna; głównym reżyserem — zasłużony działacz sztuki, kandydat nauk o sztuce Anatolij Sołowianenko. Przed słuchaczami i sławetną orkiestrą, która tym razem umieściła się na scenie, wystąpiło 25 młodych śpiewaków: zarówno tych, którzy są już znani melomanom dzięki swoim udanym debiutom, jak i absolwentów artystycznych uczelni wyższych kraju — że tak powiem, kandydatów na role stażystów stołecznej opery. Każdy z nich wykonał tylko jeden utwór z klasycznego repertuaru operowego, najczęściej kompozytorów zachodnioeuropejskich. Ukraińskie dziedzictwo operowe reprezentowały arcydzieła M. Łysenki, H. Majborody, S. Hułaka-Artemowskiego. Laureatka Międzynarodowego konkursu „Sztuka XXI wieku” Maria Kononowa (znana także jako utalentowana wiolonczelistka i piosenkarka estradowa) stylistycznie nienagannym wykonaniem arii Gildy z opery G. Verdiego „Rigoletto” otworzyła drogę śpiewowi obcojęzycznemu — najlepszej części koncertu, w której można było swobodniej podziwiać brzmienie młodych głosów i ciekawe odkrycia w interpretacji muzyki. (Warto zaznaczyć, że dobre wrażenie po pierwszych numerach psuły nieco błędy w wymowie ukraińskich i rosyjskich śpiewanych tekstów, ale to jest temat innej rozmowy, która może zmienić ogólnie pozytywny wydźwięk tego materiału). Publiczność ciepło przyjmowała śpiew wychowanków Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego, laureatów międzynarodowych konkursów: Jurija Awramczuka, Tetiany Hanini, Lilii Hrewcowej, Oksany Dykiej, Iwana Kota, Dmytra Kuzmina, Ołeksandra Melnyczuka, Natalki Nykołajszyn, zasłużonego artysty Ukrainy Dmytra Popowa, Kateryny Strasczenko, Oksany Jarowej. Dobrze wystąpili w koncercie na stołecznej scenie lwowianie — zasłużeni artyści Ukrainy Ljubow Kaczała, Serhij Mahera i Roman Trochymczuk, a także charkowianie — Oksana Kramariewa, Żanna Niemeńska i Alla Pozniak (solistka Narodowej Opery Ukrainy).
z
Walentyna ANTONIUK, p.o. profesora NMAU im. P. I. Czajkowskiego, członkini NSPU i NSTDU, zasłużona artystka Ukrainy
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Olha STRASZENKO, członkini NSPU, laureatka nagrody imienia Wasyla Symonenki. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN. Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Zastępczyni redaktora naczelnego: Marija ŁYTWYN 270-55-57. Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks). Sekretarz odpowiedzialna: Iryna SZEWCZUK 278-63-69. Dział języka: Ołeksandra TKACZ 270-55-57. Dział literatury: Ulana HLIBCZUK 270-55-57. Dział pracy proświtańskiej: Olha SKRYPKINA 279-49-47. Korespondentka specjalna: Radmiła KORŻ 279-39-55. Redaktorka literacka: Tamara MART 279-49-47. Dział korekty: Tetiana MYCHAJŁENKO, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovo.prosvita.com.ua. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301244. Nakład ogólny — 38500. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na 1 rok — 37,86 hrywny. ...Ołeksandra Woronego”, „Stacja Jagotyn w 1943 roku”, „Kateryna Biłokur”… Poprosiłam o opowiedzenie mi czegoś z osobistej biografii założyciela tego muzeum, a kierowniczka Switłana Kowalczuk opowiedziała: „Ołeksandr Stepanowycz Neporożnij z zawodu był wykładowcą języka ukraińskiego i literatury, jego żona Kateryna Prokopiwna, też proświtanka, nauczycielka matematyki, wychowali dwie córki: Nadiję (starszą) oraz Hałynę (młodszą, która obecnie mieszka w Kijowie)”. Ekspozycję w muzeum kończy wystawa współczesnych towarów jagotyńskich, cieszy szeroki wybór produktów mlecznych. Chociaż, jak zauważyliśmy, w sklepach lecznicze mleko przeważają butelki z wódką. I jak tu nie wspomnieć wersu z wiersza „Baryszówka” Mykoły Zerowa: „A w niedzielę — morzem! — samogon... heroiczny rozmiar i epicki ton!” (1920 r.) Chodząc po mieście, zauważasz, jak wytrwale pracujący Jagotyna wywalczają miejsce pod słońcem Niepodległości. Co tu dużo mówić, jest tu wiele nierozwiązanych problemów społecznych i nie trzeba na nie zamykać oczu… Już gdy wracaliśmy z powrotem, do wagonu elektryczki wtarabanił się podchmielony harmonista, rozciągając... Supojem”, Je. Łazarew. „Droga na Jagotyn”, różne fotokopie, na przykład — Maryny Psoł „Warwara Riepnina”. „Muzeum Tarasa Szewczenki” — jeszcze jedna perła Jagotyna. Naprzeciw nam wyszła Lubow Stepaniwna Hałałuk i powiedziała: „U nas właśnie trwa urządzanie nowej ekspozycji jagotyńskiego artysty Hryhorija Jaworśkiego. Ale wy mimo wszystko przechodźcie!..” A dalej opowiedziała mi, że to artysta-poświęceniec. Jest uczestnikiem bitwy stalingradzkiej, lecz mimo swoich 82 lat jest niestrudzony i pełen zapału: i obrazy maluje, i porządkuje pasiekę, i śpiewa w chórze. A wcześniej kierował dobrowolnym towarzystwem ochrony zabytków kultury. Wśród jego obrazów (a większość jeszcze nie jest rozwieszona) zapamiętały się: „Ptaki”, „Ptaki i błyskawica”. Idziemy muzeum Kobziarza, wszędzie czuć efekt jego obecności. Jasne sale, wysokie ściany, a na nich — niepowtarzalne prace pędzla Szewczenki; a oto — łóżko i lustro... Tutaj, w tym pokoju, poeta żył i święcie działał. On wtedy jeszcze był młody, rozmarzony, kochany przez księżną... Nie opuszcza uczucie, że wszystko to — znajome miejsca. Tak, o nich uczyliśmy się w szkołach i na instytutach. Lubow Hałałuk cicho czyta swoje wiersze z cyklu Szewczenkowskiego: W samotności, na zesłaniu na Ukrainę w myślach płynął i latami szedł we śnie, z Riepniną w Jagotynie. Przechowuje twoje ślady oto galeria obrazów, a gości prowadzi tutaj twojego imienia aleja... Zamkniesz oczy i wyobrażasz sobie owe jagotyńskie spotkania, zesłane przez niebiosa. A jeszcze — tłumy dzisiejszych wielbicieli, którzy od czasu do czasu zbierają się przy tych pachnących astrach i aksamitkach, artystów, którzy wychodzą na scenę pod gołym niebem, a w górze — wyryte słowa Kobziarza, napisane przez niego 7 marca 1850 roku w Orenburgu: „Wszystkie dni mojego przebywania kiedyś w Jagotynie są i będą dla mnie jak szereg pięknych wspomnień”. Tutaj wszystko oddycha Wiecznością i Poezją. Tutaj rządzi Natchnienie, a w oddali srebrnymi strumieniami błyszczy Supój. Dom kultury z jego kółkami i schludną biblioteką. Troskliwe wystawy książkowe: „Szewczenko i Jagotyn”, „Nie, ty nie znasz dobrze Ukrainy, jeśli w Jagotynie ty nie bywałeś!” oraz „Nie bądź obojętny! Zrobimy Ukrainę ukraińską” (Naprzeciw akcji). „Oto tylko żeby więcej nam przysyłali książek, — mówi metodyczka Lubow Semeniwna Konował-Czornieńka, — a to zmuszają spisywać wydania minionych lat, jako przestarzałe, a nowych jest mało. Tak mogą stopnieć nasze fundusze”. Wracamy do Muzeum Historycznego. „Jagotyńska kolekcja szczyci się swoją książęcą i kozacką przeszłością, a także naświetla strony czasów najnowszych, — mówi kierowniczka muzeum Switłana Kowalczuk. — Zwróćcie uwagę, że u nas prawie w każdej sali przedstawione są płótna Mykoły Panasowycza Małynki”. Mykoła Małynka i Ołeksandr Neporożnij (1921—1998) — przykład współpracy dwóch artystycznych poświęceńców. Początkowo to „Muzeum Historyczne” pracowało na zasadach dobrowolnych, a już potem stało się państwowym. Jak opowiada przewodnik, Mykoła Małynka i Ołeksandr Neporożnij często schodzili się we dwóch, i Ołeksandr Stepanowycz opowiadał artyście o swoich nowych zamysłach, radził się, jak lepiej zorganizować tę czy inną salę. I jagotyński artysta, uskrzydlony ideą swojego sojusznika, malował obrazy: „Taras Szewczenko wśród chłopów Jagotyna”, „Dzielą pańską ziemię”, „Starodawny hetmański szlak”, „Areszt leka-”
Pomnik Tarasa Szewczenki w Jahotynie – tak myślałam, siedząc w pociągu podmiejskim, a po obu stronach torów kolejowych kipiały jesienne barwy. Jechałam, aby przejść ścieżkami Szewczenki, a także zobaczyć, jak powodzi się naszym obecnym krzewicielom oświaty? Obok mnie siedział mój syn Serhij i po drodze przypomniał, że tutaj, w Baryszówce, w latach 1920–1923 zmuszony był mieszkać Mykoła Zerow. Ukrywał się przed kościstą ręką głodu, a także przed morderczymi donosami, które mimo wszystko dosięgły go później, w Moskwie w 1935 roku. Nie uratowało go nawet to, że na zlecenie F. Asmusa przetłumaczył „Sztukę poetycką” Horacego na język rosyjski. A oto i Jahotyn, idziemy główną ulicą Niepodległości. Oto popiersia Marii Prymaczenko, Mykoły Hohola, Jahotyńska Galeria Obrazów, gdzie przechowywane są skarby sztuki. O Katerynie Biłokur i ziemi jahotyńskiej napisano książki, a tutaj, w galerii obrazów, znajduje się siedemdziesiąt dwa jej obrazy i szkice. Pracownicy naukowi Wira Kolha i Tetiana Katun prowadzą nas z sali do sali, w niepowtarzalny artystyczny cudowny świat. Niedawno przebywała tu delegacja hiszpańska, a także goście z Kanady, ze Stanów... Czarują obrazy I. Jiżakewycza „Posłańcy Bohdana Chmielnickiego”, I. Hopkała „Jarmark w Panfilcach”, H. Tkaczenki „Nenasyteć”, rzeźby Ołeksandra Skobłykowa i Iwana Biłokura (siostrzeńca Kateryny Biłokur). Tutaj dwoma portretami reprezentowany jest Serhij Hryhorjew; spotykałam się z nim w Konczy-Zaspie, kiedy malował pisarkę Oksanę Iwanenko. Oto on, ten obraz... Tutaj są dzieła o różnej tematyce, a także prace ludowych twórców, które zapamiętuje się na zawsze. Dziękuję za pełną duszy opowieść, ale kiedy ściskam dłonie tym czarodziejkom galerii obrazów, dłonie mają zimne, bo ogrzewanie w pokojach pozostawia wiele do życzenia... Tak samo zimno jest w Muzeum Historycznym, ale i tutaj bucha ognisko kultury duchowej. Kierowniczka działu Switłana Kowalczuk prowadzi nas przez tysiąclecia: od mamutów, wypraw książęcych, kozackiej chwały i dalej przez płomienie rewolucji do współczesności. Aż zachciało się pojechać na Dobranycziwskie stanowisko archeologiczne z epoki pierwotnej – znajduje się ono niedaleko. Warto podkreślić, że w Muzeum Historycznym jest wiele eksponatów, których nie zobaczy się nigdzie indziej. Na przykład „Ustawa o tymczasowym ustroju państwowym Ukrainy oraz Gramota do całego narodu ukraińskiego Hetmana całej Ukrainy Pawła Skoropadskiego”. 29 kwietnia 1918 r., Kijów. „Ta gramota dotarła do nas, ponieważ ukrywano ją w strzesze” – wyjaśnia Switłana Leonidiwna. Wiele jest obrazów o tematyce krajoznawczej. Oto szerokie płótno malarza Wadyma Priska „Przejście przez rzekę Supij wojowników Wołodymyra Monomacha”. Obraz Mykoły Małynki „Walka kozaka sotni jahotyńskiej Josypa Czerhykała z polskimi żołnierzami”. Ukazano na nim w momencie walki kozaka, który zarąbał dziesięciu napastników, a jedenastego wypuścił, aby ten powiadomił polskich najeźdźców o męstwie i gotowości kozactwa do obrony ziem ukraińskich. („Czerhykało” – ten, który po kolei walczył z wrogiem). Dalej – M. Małynka „Kozacki kureń wieczerza”, W. Prisko „Kozak sotni jahotyńskiej nad... Posiadłość Riepnina-Wołkońskiego, uświęcona obecnością Kobziarza... nął miechy akordeonu. Zaśpiewał głosem, w którym można było wyczuć dawną amatorską pasję: „Oj, czemuś ty, mamo, wcześnie posiwiała, a miałaś przecież złotą kosę!?” Tak człapał z wagonu do wagonu i wciąż dopytywał. Chciałoby się powiedzieć takiemu, gdy wytrzeźwieje: nie masz prawa tracić ludzkiego oblicza. Tutaj, w Jahotynie, chodził Taras! A obok w wagonie jechali jahotyńscy budowlańcy. Spieszyli do Kijowa, bo w domu nie ma zarobku, a jacyś doświadczeni robotnicy sezonowi ich pouczali: „Na długi czas się nie werbujcie, i tak obcinają zarobki... Najlepiej zatrudnić się na dwa tygodnie, żeby dorobić. A potem, po przerwie – znowu”. Naród przetrwa, jak może. Jest takie przysłowie: „Odezwał się Jahotyn: Niżyn mi pobratym!..” Przypomniało mi się, że z Jahotynem zaprzyjaźniła się też nasza kijowska Darnycia... Od czasu do czasu wymieniamy się delegacjami; jahotyńcy są stałymi uczestnikami naszych darnickich jarmarków. Niedawno byli u nas na święcie 70-lecia rejonu darnickiego w Kijowie. Wtedy na wspólne spotkanie napisałam wiersz, w którym między innymi były takie słowa: Ziemia bogata jahotyńska – niebios wymarzona lazur, skąd czary ukraińskie wchłonęły kwiaty Biłokur. Tutaj Dobranycziwskie stanowisko z epok miedzi i brązu... A w czasie nowym armadę czołgów prowadził Krawczenko do zwycięstw. Bywał tu Hohol i Hrebinka, Markewycz tu pieśni zbierał, co nad Supijem delikatnie i dźwięcznie płynęły falami oktaw. Tutaj Nalywajki Seweryna kozackie biły się pułki, Szewczenko malował obrazy, płynęła nieśmiertelność spod ręki... Prędzej, prędzej do Jahotyna, kto chce przyjąć komunię tych nieprzemijających skarbów! Zobaczyć, jak żyje i zwycięża swoje trudności naród, który ma niezniszczalne korzenie duchowości. W Centralnej Bibliotece imienia T. Szewczenki (autorka siedzi po prawej)
Машинний переклад