Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №44 за 2017 рік

16 с. · 34 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 44 (940), 2—8 listopada 2017 Skarby Bilaszewskiego

Mykoła Fedotowycz Bilaszewśkyj (1867—1926), którego 150. rocznicę urodzin obchodzą obecnie proświcianie oraz szeroka społeczność naukowa, był człowiekiem o encyklopedycznej wiedzy i wszechstronnych zainteresowaniach. Wypowiedział swoje ważne słowo w archeologii, etnografii, muzealnictwie i historii sztuki oraz w dziedzinie ochrony przyrody. W kręgu jego zainteresowań znajdowały się dziennikarstwo i działalność wydawnicza. Owocnie pracował jako działacz społeczny i państwowy. Był założycielem i pierwszym dyrektorem Kijowskiego Muzeum Artystyczno-Przemysłowego i Naukowego, członkiem rzeczywistym Ukraińskiej Akademii Nauk (1919 r.). Należy do kohorty sławnych Ukraińców, którzy w okresie Ukraińskiej Rewolucji Narodowej (1917 r.) kładli podwaliny pod dzisiejszą niepodległą Ukrainę. Mykoła TABORYT Przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, otwierając w Domu Nauczyciela (dawnej Centralnej Rady) wieczór pamięci M. F. Bilaszewskiego, zwrócił uwagę na obojętność władz i mediów wobec obchodów jubileuszu tego wybitnego działacza ukraińskiego odrodzenia narodowego. — Właśnie przechodziłem obok niewielkiego „obozu Micho-Majdanu”. Moją uwagę przykuło kilkadziesiąt kamer telewizyjnych. Dla dziennikarzy to mały pretekst do politycznego operetkowego wydarzenia. Od rana do nocy komentują je, omawiają, robią prognozy we wszystkich radiach i kanałach telewizyjnych, oligarchicznych i Publicznych. A choćby słowo, choćby pół słowa o pełnym poświęcenia życiu i wielkich czynach tych, którzy 100 lat temu, kosztem własnego dobrobytu, a nierzadko i życia, pracowali na przyszłość — teraźniejszość niepodległej Ukrainy... Na wieczorze, który tego dnia poprzedziła panichida w Soborze Włodzimierskim oraz niewielka wystawa poświęcona życiu i działalności Bilaszewskiego w Muzeum Rewolucji, było rodzinnie, przytulnie i ciepło. Każdy z mówców wplatał swój referat w wieniec czci dla jubilata. Wnuk Mykoły Fedotowycza, Mykoła Mykołajowycz, opowiedział o ciekawych kartach z życia swojego dziadka. M. F. Bilaszewśkyj studiował na trzech uniwersytetach: Kijowskim (na wydziale prawnym, ale równolegle uczęszczał na wykłady z historii W. B. Antonowycza, A. W. Prachowa), Noworosyjskim (m. Odessa) i Moskiewskim (na wydziale przyrodniczym). Po zakończeniu nauki pracował w archiwach Moskwy i Warszawy. Rezultatem jego badań naukowych stało się odkrycie i wprowadzenie do obiegu naukowego licznych, nieznanych dotąd materiałów z historii Ukrainy. Jako archeolog badał zabytki neolitu, kultury lateńskiej, trypolskiej, czasów Rusi Kijowskiej. Wykopaliska archeologiczne zaczął prowadzić jeszcze jako student. Początkowo pod kierunkiem W. B. Antonowycza, a rok później samodzielnie: na górze Kisielówka (Kijów); wczesnosłowiańskie cmentarzyska (Wołyń); Kniaża Hora (pod Kaniowem). Wszystkie jego badania, przede wszystkim na Kniażej Horze, mają szczególnie wielkie znaczenie dla zrozumienia źródeł i ciągłości historii naszego państwa. Prowadząc wykopaliska archeologiczne, Mykoła Fedotowycz aktywnie współpracował ze znanym czasopismem „Kijewskaja starina”, jego doniesienia i artykuły od razu przykuły uwagę ukraińskiej społeczności. Badając duży zbiór artefaktów z okresu epoki kamienia i okresu staroruskiego z Kniażej Hory, wśród których były monety z tryzubem, uczony wysunął hipotezę i dowodził szeregiem naukowo uzasadnionych argumentów istnienie w tym miejscu starożytnego kronikarskiego miasta Rodeń. Mniej więcej w tym samym czasie Bilaszewśkyj w czasopiśmie „Kijewskaja starina” wyodrębnia publikacje z archeologii, tworząc dla naświetlenia i prowadzenia tej przebogatej tematyki osobny dział „Archeologiczeskaja letopis’ jużnoj Rossii”. Materiału było tak dużo, że dział ten później przerodzi się w osobne czasopismo, bez materiałów którego dzisiaj nie może obejść się żaden poważny badacz ukraińskich starożytności. Na początku ubiegłego stulecia działalność M. F. Bilaszewskiego jako autorytatywnego naukowca i organizatora muzealnictwa nabiera jeszcze większych rozmiarów. W 1902 r. zostaje pierwszym dyrektorem Kijowskiego Muzeum Artystyczno-Przemysłowego i Naukowego. Jak twierdzi jego wnuk, Mykoła Mykołajowycz, muzeum na pewien czas stało się dla ich rodziny domem — mieszkali tutaj, w pomieszczeniu piwnicznym. Napięta praca dyrektora i naukowca łączyła się z nie mniej odpowiedzialną pracą na niwie społecznej. W 1906 r., kiedy w Rosji po Rewolucji Styczniowej wreszcie pojawiły się złagodzenia dla prowadzenia sprawy ukraińskiej, w Kijowie zostaje założone Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Bilaszewśkyj, jak i przeważająca większość ukraińskiej inteligencji, był wśród jego założycieli. W tym samym roku zostaje wybrany deputowanym I Dumy Państwowej. Od razu wszedł w skład ukraińskiej wspólnoty dumskiej, został członkiem frakcji autonomistów-federalistów. Tej siły politycznej, która aktywnie pracowała na przyszłą Rewolucję Narodową. Na panichidzie w Soborze Włodzimierskim. Zdjęcie Ihora Morozowa. 1917 r. i doprowadziła Ukrainę do utworzenia samodzielnego niepodległego państwa. Burzliwy okres rewolucji dla Mykoły Bilaszewskiego stał się szczególnie nasycony i bogaty w wydarzenia w jego życiu. W tym niełatwym czasie cała jego energia i działalność skierowana była na zachowanie narodowego dziedzictwa duchowo-historycznego. Zostaje wybrany członkiem Centralnej Rady, mianowany pierwszym komisarzem ds. ochrony zabytków Kijowa i guberni kijowskiej. Właśnie jego pióru przypisuje się projekt pierwszej ustawy państwa ukraińskiego o ochronie zabytków. Nie wiadomo, jak potoczyłyby się dalsze losy tego wybitnego działacza ruchu ukraińskiego. Choć z całą pewnością można stwierdzić, że reżim bolszewicki ani na chwilę nie wypuszczał go i jego pracy z pola widzenia. Mógł całkowicie stać się jednym z głównych uczestników sfabrykowanej przez Moskwę głośnej sprawy Związku Wyzwolenia Ukrainy. Bilaszewśkyj nie dożył do niej trzy lata — zmarł w 1926 r. Pochowano go, zgodnie z testamentem, na Kniażej Horze w Kaniowie. Tam, gdzie znalazł, zachował i przekazał potomnym swoje pierwsze, z czasów Rusi Kijowskiej, skarby. Na wieczorze pamięci, zorganizowanym przez Towarzystwo „Proświta” w Domu Nauczyciela, wspominano wszechstronną działalność jubilata. Sporo ciekawych rzeczy opowiedzieli goście z Kaniowa, były minister kultury, dyplomata Ihor Lichowyj, kandydat nauk historycznych L. O. Czorna, deputowany ludowy Ukrainy kilku poprzednich kadencji Iwan Zajeć. Nie słychać było tylko głosów nie tylko od władz lokalnych, kijowskich, ale i centralnych. 9 listopada, o godz. 12.00, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, odbędzie się XVII Ogólnoukraińskie Dyktando Radiowe Jedności Narodowej. Dołączcie!

Машинний переклад

Hybrydowa agresja Rosji na polach języka, historii i kultury ukraińskiej

Dmytro CZOBIT. Zakończenie. Pocz. w nr 43 z 2017 r. Poznanie w porównaniu. Sądząc po katalogach prenumeraty wydawnictw periodycznych krajów zagranicznych, na 2017 rok w Ukrainie można było zaprenumerować kilkadziesiąt kulturoznawczych pełnokolorowych czasopism Federacji Rosyjskiej. Oprócz tego w Ukrainie otwarcie działa piąta kolumna i całkowicie legalnie rozpowszechnia nie mniejszą liczbę rosyjskojęzycznych historyczno-kulturowych produktów drukowanych, które propagują wszystko, co rosyjskie, radzieckie, komunistyczne, sławią rosyjskich carów, komunistycznych wodzów i wódzików różnego autoramentu, aż do osławionego Pawlika Morozowa! I dzieje się to w naszych czasach! W Ukrainie — można się o tym łatwo przekonać, zaglądając do pierwszego lepszego kiosku z gazetami w jakimkolwiek mieście czy wsi! Jak poinformował „Ukraiński Tydzień” w numerze z 18–31 sierpnia 2017 roku, „dzisiaj roczne finansowanie prokremlskich mediów szacuje się na 1,5 mld dolarów”. Bez wątpienia jakaś część tej fantastycznej sumy przypada także na wydawnictwa kulturoznawcze FR, które całkowicie legalnie rozpowszechnia się w Ukrainie. Bezsprzecznie niemałe pieniądze idą również na wsparcie rosyjskojęzycznej hybrydowej produkcji, drukowanej w Ukrainie — inaczej nie byłaby ona tutaj rozpowszechniana po cenach dumpingowych! Ale oprócz finansowania państwowego Rosja stosuje dobrze rozgałęziony system wspierania potrzebnych wydawnictw poprzez przeróżne fundusze: „Russkij mir”, „Russkaja priemija”, „Fundusz wspierania nauki, edukacji i kultury”. Jak widzimy, Rosja posiada imponującą liczbę kulturoznawczych wydawnictw drukowanych i z ich pomocą dokonuje zombingu ukraińskiego czytelnika w potrzebnym jej kierunku. W warunkach niepodległości Ukrainy odbywa się rosyjska kolonizacja jej przestrzeni językowej i kulturowej. Nie należy nie doceniać niebezpieczeństwa hybrydowej agresji Rosji na polach językowym, historycznym i kulturowym Ukrainy. Trzeba pamiętać ludową mądrość: „Kropla drąży skałę”. Oraz nie zapominać o prawie przejścia ilości w jakość. Zwłaszcza gdy tej „ilości” nikt nie przeszkadza przejść w jakość. Putinowska Rosja dąży do uzyskania statusu supermocarstwa, dlatego znów „zbiera ziemie”. Ukraina jest głównym ogniwem na tej drodze. Aby ją podbić, trzeba przede wszystkim skłócić Ukraińców wzdłuż linii Wschód-Zachód na kozaków, rusinów, poleszuków. Po to właśnie prowadzona jest hybrydowa agresja o umysł Ukraińca, w znacznej mierze poprzez rosyjskojęzyczne wydawnictwa historyczno-kulturowe. Właśnie dlatego ideologom i przywódcom rosyjskiej hybrydowej agresji na polu ukraińskiej kultury nie są potrzebne ukraińskie wydawnictwa kulturoznawcze — one im przeszkadzają, bo w razie potrzeby mogą natychmiast dać godną odpowiedź. A kiedy ich zabraknie, odtworzenie tego, co utracone, nie będzie proste, potrzeba na to czasu i wielkich środków. Dlaczego tych oczywistych rzeczy nie widzi i nie rozumie Ministerstwo Kultury Ukrainy, które odpowiada za całą ukraińską przestrzeń kulturową? I główne pytanie: „Co przeciwstawia rosyjskiemu hybrydowemu niebezpieczeństwu na polach języka, historii i kultury Ukraina?” Nic! Absolutnie nic! Zupełnie nic! W świetle „Doktryny wojennej Rosji” 29 czerwca 2017 roku miałem spotkanie z ministrem kultury Ukrainy Jewhenem Nyszczukiem w jego gabinecie służbowym. Aby dostać się na przyjęcie w ważnej sprawie państwowej, przyjechawszy do Kijowa, czekałem trzy tygodnie. Najpierw musiałem spotkać się z wicepremierem Ukrainy ds. humanitarnych Pawłem Rozenką, znacznie bardziej dostępnym pod każdym względem, w tym także w rozumieniu wagi sprawy ogólnonarodowej. Właśnie z polecenia P. Rozenki J. Nyszczuk mnie w końcu przyjął. Ale co to było za spotkanie! Zaczęło się od tego, że nie on słuchał mnie o problemach kultury i czasopisma „Pamjatky Ukrajiny”, a ja jego… o niepotrzebności wydawnictw kulturoznawczych! — Kto je czyta? — oburzał się minister kultury Ukrainy J. Nyszczuk, artystycznie wymachując przed moją twarzą gazetą „Kultura i żyttia” z 16 czerwca 2017 roku. — Komu potrzebne są te gazety i czasopisma? To już nie te czasy — trzeba pracować przez Internet, Wikipedię, tworzyć portale internetowe, wydawnictwa internetowe — pouczał Głos Majdanu. Spotkanie z ministrem kultury Ukrainy J. Nyszczukiem wywarło na mnie przygnębiające wrażenie. Pomyślałem, że J. Nyszczuk nie wnika w istotę problemu, unika ostrych pytań, konfliktów, nie jest liderem politycznym, który prowadziłby za sobą całą branżę kultury, we wszystkim polega na swoich dalekich od doskonałości podwładnych. Przemyślenia R. Karandiejewa i J. Nyszczuka o niepotrzebności w Ukrainie gazet i czasopism kulturoznawczych w pełni i całkowicie zgadzają się z wytycznymi zatwierdzonego przez Dumę Państwową Rosji dokumentu pod nazwą „Doktryna wojenna Federacji Rosyjskiej”. Właśnie w tej doktrynie, w rozdziale o istocie wojny hybrydowej, stawia się zadanie dotyczące „oddziaływania informacyjnego na ludność w celu podważenia tradycji historycznych, duchowych i patriotycznych…”. Zgodnie z „Doktryną wojenną Federacji Rosyjskiej”, hybrydowa agresja Rosji na polach języka, historii i kultury ukraińskiej trwa w najlepsze. Rosyjskim polittechnologom przeszkadza istnienie znikomej liczby ukraińskich wydawnictw kulturoznawczych, dla nich oczywiście lepiej, żeby zniknęły całkowicie — pozostaną tylko rosyjskie i rosyjskojęzyczne czasopisma oraz gazety. Przypomnę, w Ukrainie wydaje się tylko pięć kulturoznawczych pełnokolorowych ilustrowanych czasopism: „Ukrajinśka kultura”, „Ukrajinśkyj teatr”, „Pamjatky Ukrajiny”, „Muzyka”, „Teatralno-koncertnyj Kyjiw” i dwie pełnokolorowe gazety: „Kultura i żyttia” oraz „Krymśka switłycia”. I chociaż Ministerstwo Kultury Ukrainy figuruje jako ich założyciel, nie zadbało o to, aby te wydawnictwa trafiały chociażby do podległych Ministerstwu tysięcy bibliotek Ukrainy — tam ich nie ma, ale wszędzie są rosyjskojęzyczne kultur-ersatze! A teraz spójrzmy na sprawę hybrydowej agresji Rosji w przestrzeni informacyjnej i kulturowej Ukrainy pod nieco innym kątem — pocztowym. Pocztowy wymiar ukraińskiej bezradności. Przedsiębiorstwo państwowe ds. rozpowszechniania wydawnictw periodycznych „Presa” zapewnia prenumeratę nie tylko krajowych gazet i czasopism, ale także wydawnictw krajów zagranicznych. Jak zaznaczono wyżej, w Ukrainie wydaje się pełnokolorowe czasopismo popularnonaukowe „Muzyka” — jedyne w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej i kulturowej. Czyli ukraińscy działacze muzyczni, kompozytorzy, śpiewacy, melomani i miłośnicy sztuki muzycznej mogą czytać tylko jedno czasopismo, a ile mają nasi sąsiedzi? Bierzemy katalog wydawnictw krajów zagranicznych na I półrocze 2017 roku. W dziale „Wydawnictwa Federacji Rosyjskiej” wśród czasopism znajdujemy: „Muzyka w szkole”, „Muzyka i czas”, „Muzyka i elektronika”, „Akademia muzyczna”, „Życie muzyczne”, „Paleta muzyczna”, „Oświecenie muzyczne”, „Kierownik muzyczny”, „Muzykologia”, „Świat gitary”, „Album nutowy”, „Nauczyciel muzyki”, „Fortepian”. Zatem w Ukrainie można zaprenumerować aż 13 rosyjskich czasopism muzycznych. Najdroższe — „Muzykologia”, półroczna prenumerata wynosi 7683 hrywny, najtańsze — „Fortepian” — 207 hrywien. W ten sposób ukraińscy prenumeratorzy mają szeroki wybór — 13 czasopism muzycznych Federacji Rosyjskiej i tylko jedno — „Muzyka”, nasze rodzime, ukraińskie, które z jakiegoś powodu kłuje w oczy urzędników Ministerstwa bez kultury Ukrainy! W tym kontekście interesujące jest hipotetyczne pytanie o działania W. Putina w przypadku, gdyby rosyjski minister kultury gdziekolwiek wypalił, że rosyjskie czasopisma kulturoznawcze nikomu nie są potrzebne. Jaką nagrodę by otrzymał? A w Ukrainie minister i jego zastępcy nieustannie deklarują niestworzone rzeczy — i nic. Wśród czasopism kulturoznawczych Federacji Rosyjskiej, które można prenumerować w Ukrainie, są nie tylko muzyczne, ale także z dziedzin archeologii, architektury, archiwistyki, etnografii, historii, przemysłu książkowego, sztuki, muzealnictwa. Nawiasem mówiąc, muzeom poświęcono dwa czasopisma: „Mir muzieja” i „Muziej”. Oto taka informacja pocztowa. Ukraińskich czasopism kulturoznawczych w Ukrainie można prenumerować tylko pięć, a rosyjskich — kilkadziesiąt! Ciekawa proporcja, czyż nie? A przecież nad tymi nieszczęsnymi pięcioma ukraińskimi czasopismami zawisło realne zagrożenie zamknięcia i przeniesienia ich do formatu internetowego. Rosji publikacje kulturoznawcze są potrzebne, a ukraińskiemu Ministerstwu Kultury — nie! W tej sprawie popularnie wyjaśnię ministrowi kultury Ukrainy J. Nyszczukowi oraz jego ministerialnemu zespołowi: R. Karandiejewowi, S. Fomenko, T. Mazur, L. Nikiforenko, że w Rosji też jest Internet, ale tam z jakiegoś powodu nie śpieszą się z zamykaniem kulturoznawczych czasopism drukowanych i gazet oraz tworzeniem zamiast nich wydań internetowych. Dlaczego? To pierwsze pytanie retoryczne. A teraz drugie: jak na tle rosyjskiej kulturowo-hybrydowej ekspansji w Ukrainie można ocenić destrukcyjne i jawnie antypaństwowe działania poszczególnych urzędników Ministerstwa Kultury Ukrainy? Według mojego głębokiego przekonania nadszedł czas, aby od ocen przejść do podjęcia skutecznych działań nie tylko w planie ratowania ukraińskich publikacji kulturoznawczych, ale także stworzenia warunków, aby godnie przeciwstawiały się hybrydowej agresji Rosji na polach języka ukraińskiego, historii i kultury. Tutaj są dwa warianty dalszego rozwoju. Pierwszy. Pełna wymiana absolutnie całego składu kierowniczego Ministerstwa Kultury Ukrainy. Koniecznie potrzeba, aby tę, decydującą dla kształtowania duszy i oblicza ukraińskiego narodu instytucję, kierowali mądrzy politycy, rozsądni mężowie stanu, odpowiedzialni fachowcy i co najważniejsze — oddani patrioci Ukrainy. Bez takiej radykalnej wymiany kierownictwa żadnych pozytywnych zmian w całej ukraińskiej kulturze nie ma co oczekiwać. Wtedy trzeba zapomnieć nie tylko o ukraińskich publikacjach kulturoznawczych, ale także o ukraińskich teatrach, muzeach, bibliotekach, zabytkach historii i kultury, całym naszym dziedzictwie narodowym, Studiu Filmowym imienia O. Dowżenki, odrodzeniu ukraińskiego kina, ukraińskiego radia i telewizji. Nawiasem mówiąc, w Polsce odpowiedni resort nazywa się Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. A dziedzictwo narodowe stanowi cały tysiącletni dorobek narodu: język, literatura, sztuka, architektura, historia i całe bogactwo kultury, wraz z religią. Oto czym powinno opiekować się także ukraińskie Ministerstwo. A ono co robi? Jak J. Nyszczuk broni kultury? Gdyby choć raz postawił na posiedzeniu Gabinetu Ministrów pytanie o skierowanie chociaż setnej części środków, które prawie co miesiąc wracają do budżetu w wyniku wykrycia wszelakich korupcyjnych schematów w systemach innych ministerstw i resortów, w szczególności fiskalnych i siłowych! Oto gdzie jest ogromna rezerwa dla wsparcia ukraińskiej kultury! W Ukrainie minister nie ma statusu urzędnika państwowego — jest politykiem, czyli osobą, która określa politykę w określonej sferze zarządzania państwowego. Niestety, obecny minister kultury Ukrainy J. Nyszczuk swoją działalnością zaświadczył, że nie wpływa na procesy w sferze kultury Ukrainy — płynie z prądem. Sytuacja języka ukraińskiego i kultury narodowej jest katastrofalna. My wszyscy codziennie obserwujemy konsekwentną politykę mieszania języka ukraińskiego i rosyjskiego. Dzieje się to całkiem świadomie, przemyślanie i celowo po to, aby wyprzeć państwowy z radia, telewizji, publikacji drukowanych. Czyżby Ministerstwo Kultury Ukrainy tego nie widziało? Ale jak może takiemu przeciwdziałać, kiedy w jego gabinetach i korytarzach panuje język państwa-agresora?! Bez znajomości ojczystego języka, historii, kultury wychować patriotę Ukrainy jest bardzo trudno. I w ogóle: jak można wychować patriotę

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Ukrainy na obcych książkach, czasopismach i filmach? Czy nie dlatego studio filmowe imienia Ołeksandra Dowżenki doprowadzono do ruiny?! Zostało porzucone na pastwę losu! Prawie wszystkie muzea są w upadku. Zabytków nie restauruje się latami. Na przykładzie stosunku Ministerstwa Kultury do ukraińskich wydawnictw kulturoznawczych doszedłem do wniosku, że obecny minister Jewhen Nyszczuk nie jest politykiem, a tym bardziej mężem stanu, on jest artystą. W najlepszym tego słowa znaczeniu. I niczym więcej. Co dalej? Rosja wydaje ogromne środki na wychowanie patriotyzmu w swoim kraju oraz propagandę „ruskiego miru” poza jego granicami, dokonuje szeroko zakrojonej dywersji ideologicznej typu hybrydowego. Na Ukrainie hybrydowej agresji i ideologicznej działalności wywrotowej północnego sąsiada na polach języka, historii i kultury nawet nie stawia się oporu i nie podejmuje żadnych działań w celu ochrony swojej przestrzeni kulturowej, co więcej — sami ją na wszelkie sposoby niszczą! Bardzo dobrze widać to na stosunku do gazet i czasopism kulturoznawczych. Niedofinansowanie i w konsekwencji — zaległości w wypłatach wynagrodzeń stały się zjawiskiem chronicznym. Prośbę o wsparcie gazety „Krymska switłycia” minister zignorował, a jego zastępcy T. W. Mazur i S. W. Fomenko potrafią pisać jedynie wymijające odpowiedzi (ich fotokopie zobacz w nr 30 gazety „Krymska switłycia” z 28 lipca 2017 roku). Aby pozbyć się zbędnego i „nieznośnego” ciężaru, w czerwcu 2017 roku Ministerstwo Kultury Ukrainy wysłało listy do redakcji czasopisma „Pamjatky Ukrajiny: istorija ta kultura” oraz gazety „Krymska switłycia” o swoim wyjściu z grona założycieli i zaproponowało przeprowadzenie przerejestrowania świadectw o państwowej rejestracji wydawnictw. Robiono to pod przykrywką powoływania się na ustawę Ukrainy „O reformowaniu państwowych i komunalnych drukowanych środków masowego przekazu”. Przy tym żaden odpowiedzialny pracownik Ministerstwa Kultury nie spotkał się z zespołem pracowniczym, członkami redakcji. Co więcej — Ministerstwo nie przeprowadziło elementarnej rzeczy — zbadania sytuacji na miejscu, nie zareagowało na liczne ustne i pisemne sygnały alarmowe dotyczące losu wydawnictw kulturoznawczych. Co więc robić w sytuacji, która zaistniała? Istnieją tutaj dwie drogi. Pierwsza. Puścić sprawę na żywioł z hasłem: „Ratuj się kto może”. Finał jest przewidywalny: spryciarze sprywatyzują to, co najbardziej atrakcyjne („Pamjatky Ukrajiny” są tego jaskrawym przykładem), reszta pójdzie w zapomnienie. Już za rok lub dwa po ukraińskich wydawnictwach kulturoznawczych pozostaną tylko dobre wspomnienia. Ich miejsce niezawodnie zajmą rosyjskojęzyczne hybrydowo-agresywne erzac-wydawnictwa. Będzie to kolejny wielki cios w ukraińską kulturę, duchowość i odrębność całego narodu ukraińskiego. Druga droga wymaga podjęcia zdecydowanych działań na szczeblu rządowym i ustawodawczym.

Машинний переклад

Jak ocalić Ukrainę w Donbasie i na Krymie?

Najpierw należy wypracować skuteczne przeciwdziałanie rosyjskim wydawnictwom o profilu kulturoznawczym, które prowadzą na Ukrainie wojnę hybrydową na polu ukraińskiej kultury i historii. Na Ukrainie należy zdelegalizować wydawnictwa, które szerzą separatyzm, wychwalają zbrodniczych ciemiężycieli narodu ukraińskiego, inspiratorów zbrodniczego reżimu bolszewickiego, organizatorów Hołodomoru i represji na Ukrainie (Lenina, Stalina, Berię, Kaganowicza i innych komunistycznych bandytów), poniżają bohaterów Ukrainy, prowadzą antyukraińską propagandę, wychwalają krwawą komunistyczną imperium ZSRR. Do putinowskich propagandystów hybrydowych wydawnictw okołokulturowego pokroju na Ukrainie należy w sposób lustrzany zastosować normy rosyjskiego ustawodawstwa dotyczące prześladowania w Rosji wszystkiego, co ukraińskie. Odpowiedź musi być adekwatna, odczuwalna i dla wszystkich zrozumiała. Pole ukraińskiej kultury należy zdecydowanie oczyścić z chwastów rosyjskiej agresji hybrydowej i ich przewodników na Ukrainie. W celu wsparcia sprywatyzowanych ukraińskich wydawnictw kulturoznawczych należy utworzyć pozarządową organizację, która zapewniałaby wsparcie finansowe, gwarantowała ich rozpowszechnianie oraz dostępność dla czytelników w każdej bibliotece i każdym kiosku z gazetami na Ukrainie. Do ich grona należy dodać „Literaturną Ukrainę” oraz „Słowo Proświty”, czyniąc je wydawnictwami pełnokolorowymi. Państwo ukraińskie musi zadbać o to, aby obywatele mieli możliwość kupowania ukraińskich czasopism i gazet kulturoznawczych. Trzeba uświadomić sobie prostą prawdę: bez ukraińskiej kultury, bez ukraińskiej historii i bez języka ukraińskiego Ukraina jest niemożliwa. 28 września 2017 roku, m. Brody. P.S. Już gdy materiał ten przygotowywano do druku, 11 października 2017 roku ukraińskie media przekazały kolejną korupcyjną wiadomość — aresztowano wiceministra obrony Ukrainy, którego oskarżono o nielegalną działalność i aferę finansową, w wyniku której skarb państwa poniósł straty w wysokości 149 mln 300 tys. hrywien. Na korupcyjne schematy w budżecie państwa pieniądze są, a na kulturę nie ma! Kto będzie dalej wierzył w te na wskroś kłamliwe bajki? To pierwsze, dalekie od retorycznego, pytanie. I drugie. Jak długo ukraiński rząd i ukraiński parlament będą dopuszczać do cynicznego i bezczelnego drwiny z fundamentalnych podstaw narodu ukraińskiego — języka ukraińskiego, historii ukraińskiej i kultury ukraińskiej? I ostatnie. Czyż naród ukraiński może dalej znosić taką niegodziwość? 14 października 2017 roku. Mykoła HOŁOMSZA, przewodniczący partii politycznej „Patriota”. Na tle wydarzeń, które rozegrały się w ostatnim czasie w kraju, a w szczególności w stolicy, na drugi plan zszedł szum wokół przyjęcia prezydenckiej ustawy „O osobliwościach polityki państwowej w zakresie zapewnienia suwerenności państwowej Ukrainy nad tymczasowo okupowanymi terytoriami w obwodach donieckim i ługańskim”, która już zyskała miano ustawy o reintegracji Donbasu. Pierwsze czytanie było burzliwe, a uwagi i krytyka, które wybrzmiały w murach parlamentu oraz w mediach, mają teraz szansę przekształcić się w niezbędne zmiany i uzupełnienia. To, że ustawa spóźniła się o kilka lat, jest oczywiste. Dokładniej, oczywista jest niezdolność różnych gałęzi władzy do parytetowego i jasnego, zgodnie z funkcjonalnością, uświadomienia sobie istoty globalnych procesów zachodzących w kraju, a w szczególności związanych z militarno-bezpieczeństwową agresją putinowskiej Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, ukraińskości i ludzkości w ogóle. Przez długi czas byliśmy świadkami, jak najważniejsze osoby miotały się od jednej skrajności do drugiej w kwestiach publiczno-dyplomatycznego określenia istoty wyzwań agresji ze strony Moskwy, uznania poszczególnych rejonów obwodów ługańskiego i donieckiego oraz Autonomicznej Republiki Krymu za terytoria okupowane, ustawodawczego utrwalenia-uznania organizacji terrorystycznych, struktur i pododdziałów itp. Dlatego uważam za konieczne wprowadzenie do projektu tej ustawy przede wszystkim szeregu terminologicznego, który jasno by utrwalał (zwłaszcza dla dyskursu dyplomatycznego) na poziomie definicji politycznych i geostrategicznych wszystkie oczywiste i kontekstowe aspekty hybrydowo-mesjanistycznych agresji putinowskiej Rosji przeciwko Ukrainie i światu. Szczególnie ważne i efektywnie perspektywiczne będzie to w tym przypadku, jeśli punktem wyjścia stanie się zrozumienie wszystkich tych procesów jako absolutnie nowych zjawisk światowej cywilizacji. Na przykład to, że sytuacja na Krymie i na wschodzie Ukrainy jest segmentem globalnego starcia cywilizacyjnego, gdzie na arenę międzynarodową wyszedł nowy zbiorowy gracz — globalny terroryzm hybrydowy (nie mylić z terroryzmem międzynarodowym). Wyjaśnienia wymaga sam termin „globalny terroryzm hybrydowy” (a nie po prostu agresja czy wojna, którą „przemycają” w przestrzeń publiczną putinowscy apologeci). Właśnie takie postawienie pytania daje odpowiedź na to, co dzieje się na Ukrainie, w szczególności na wschodzie i w ARK, w Europie, Syrii, USA itd. To jest globalny terroryzm hybrydowy, który kultywuje reżim Kremla i jego geostrategiczni satelici na świecie poprzez różnoformatowe i różnopoziomowe akcje, wydarzenia, przedsięwzięcia, otwarte i ukryte (często nie militarne w formie, ale zawsze skuteczne) agresje, skierowane na niszczenie. Dopóki ustawodawcy wraz z najwyższymi urzędnikami państwowymi i strategicznymi partnerami boją się tego terminu, próbując zatuszować go innymi, bardziej przyzwyczajonymi, tradycyjnie wyważonymi określeniami, zyskał on już wystarczające brzmienie w świecie naukowym i jest stosowany jako charakterystyka współczesnego stanu bezpieczeństwa. Niezbędne jest w projekcie tej ustawy rozgraniczenie pojęcia „reżim putinowski” od pojęcia „naród rosyjski”. Łączenie tych definicji w dyskursie publicznym (polityków, urzędników i, co przykre, dyplomatów) absolutnie dokładnie wpisuje się w kremlowską koncepcję rozgraniczenia Ukraińców i kierowania ich energii w nurt rusofobicznych nastrojów. Z czasem, za pomocą potężnych możliwości masmedialnych, takie przejawy putinowcy demonstrują szerokiej opinii publicznej świata, próbując zniszczyć nas technologiami komunikacyjno-kontentowymi i środkami. A czyż nie wymagają ustawodawczego określenia takie dyplomatyczno-planetarne pojęcia, jak „proces miński”, „format normandzki”, „trójstronna grupa kontaktowa ds. pokojowego uregulowania sytuacji na wschodzie Ukrainy”? Kto do niej wchodzi (i wychodzi), na jakich podstawach, kto i komu przepisuje dyrektywy, w jaki sposób odbywa się rotacja członków — czy to żywioł „władzowego parkietu” itp. — te i wiele innych pytań już od dłuższego czasu pozostają zagadkowo efemeryczne dla ukraińskiego społeczeństwa. Co więc mówić o społeczności międzynarodowej, która kategorycznie naciąga na nasze wspólne planetarne problemy stare szaty „zimnej wojny”, popularyzując teraz, wydawałoby się, martwy na zawsze ZSRR i komunizm w radzieckim wydaniu. Stosując zasadę aparatu pojęciowego na poziomie ustawodawczym, w tym przypadku, oprócz wspomnianego, postawimy przed światowymi organizacjami bezpieczeństwa pytanie o konieczność natychmiastowego przeformatowania i modernizacji systemu bezpieczeństwa zbiorowego, nowego zrozumienia procesów bezpieczeństwa i jasnego określenia pojęcia „agresor” na współczesnym etapie zglobalizowanego świata pokojowej cywilizacji. Jest tu tylko jeden niuans — czy jesteśmy sami (władze Ukrainy) gotowi na ten krok? W ustawie o perspektywie wspomnianych terytoriów należy wyraźnie scharakteryzować wszystkie podmioty działalności administracyjnej reżimu okupacyjnego, które funkcjonują (lub funkcjonowały) przez trzy lata i osiem miesięcy na wspomnianych terytoriach. Uważam, że musimy określić przynależność do organizacji terrorystycznych wszystkich administracyjnych jednostek zarządczych ARK oraz okupowanych rejonów Doniecczyzny i Ługańszczyzny, a ich kierowników uznać za wspólników globalnego terroryzmu hybrydowego. W takim przypadku jednoznacznie pojawia się kwestia podstaw prawnych i procedur regulaminowych obecności na tych terytoriach misji OBWE, Czerwonego Krzyża, Amnesty International itp. oraz zasad współpracy z przedstawicielami globalnego agresora. Podkreślam jeszcze jeden istotny aspekt: ta ustawa musi być realnym aktem bezpośredniego działania. Co więcej, mogłaby ona stać się bazową dla całego obszaru bezpieczeństwa i obrony. Wtedy zmienia się nie tylko koncept zawarty w treści ustawy, zmienia się treść i duch dokumentu, a wraz z nim powinny pogłębiać się i rozszerzać wszystkie dokumenty strategiczne państwa (Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, Administracji Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy), a nawet misji międzynarodowych w Ukrainie. Zyskuje ona wtedy cechy funkcjonalne i staje się z jednej strony drogowskazem, a z drugiej mechanizmem wdrażania praktycznych działań dotyczących realnego wyzwolenia okupowanych rejonów obwodów donieckiego i ługańskiego, Autonomicznej Republiki Krymu, a także modelowania perspektywy dla tych terytoriów na przyszłość. Sama perspektywa również musi być wyraźnie zapisana na poziomie strukturalnej wizji tych terytoriów oraz modelowanych wariantów, które pożądane jest opracowywanie z zagranicznymi partnerami. Wtedy można mówić nie tylko o reintegracji Donbasu (i obowiązkowo Krymu), ale także o ich historyczno-mentalnej reinkarnacji. Ustawa musi zawierać także zrozumiały i dostępny system komunikacyjno-treściowego wsparcia wszystkich deklarowanych procesów transformacji bezpieczeństwa i cywilizacji — narzędzi informacyjno-referencyjnych i mechanizmów, wyjaśnień zasad i działań, serwisów informacyjno-archiwalnych, wskaźników społecznych itp. To tylko kilka propozycji do projektu ustawy „O szczególnych cechach polityki państwowej w zakresie zapewnienia suwerenności państwowej Ukrainy nad tymczasowo okupowanymi terytoriami w obwodach donieckim i ługańskim”. W rzeczywistości, wychodząc z wartości Majdanowej Ukrainy i synergicznego połączenia propaństwowych stanowisk nosicieli produktywnego doświadczenia (ale nie interesów) wyższych urzędników, krajowych polityków, przedstawicieli narodu, ekspertów, naukowców, rzeczywiście ruszylibyśmy z miejsca proces odbudowy Ukrainy na okupowanych terytoriach. Co więcej, jeśli krajowym ustawodawcom uda się wyprowadzić ustawę na geostrategiczny poziom międzynarodowo-dyplomatycznego dyskursu, to w tym przypadku Ukraina jeszcze raz wyraźnie dałaby o sobie znać jako potencjalny fundator najnowszego międzynarodowego ustawodawstwa w sferze bezpieczeństwa pokojowej cywilizacji.

Машинний переклад

Człowiek, który odkrył podziemne archiwum męczenników

Ihor KOWAL, doktorant Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka. Kiedy moi towarzysze, archeolog Bohdan Tomenczuk i historyk Zynowij Duma, pokazali odnalezioną w dole grobowym czaszkę dziewczyny z wspaniałym warkoczem, zrozumiałem: tragiczny los naszej historii narodowej uczynił archeologię najwierniejszą służebnicą w odtwarzaniu nieznanych i zupełnie zapomnianych jej stron. Do głowy przychodziły słowa poezji Ołeha Olżycza-Kandyby o antropologii: „Także nauka… Zlituj się, Matko Boża!”. Gdzieś z oddali, od brzegów pamięci Dniestru, dolatywała smutna pieśń, w której dziewczyna-galicjanka opowiadała matce, jakich strasznych tortur doznała w więzieniu stanisławowskim. Młoda dziewczyna opowiadała swojej matce o mękach, które zadawał jej kat, wyrywając kępami włosy z warkocza — jej dziewczęcej dumy, czystości i piękna. I nie zobaczysz mnie w wianku, Przyjaźni do ślubu nie poprowadzą, W więzieniu ciemnym kaci zamęczą, Bez trumny w ziemię mnie położą. W te dni, kiedy Ukraina się odradzała, a my oczyszczaliśmy swoje sumienie krwią i duchem zamordowanych bohaterów, postanowiłem wskrzesić dla ziomków z mojej rodzinnej wsi Rekliniec, co na Lwowszczyźnie, pamięć i prawdę o jednym z największych ukraińskich męczenników — utalentowanym uczonym i działaczu państwowym Andriju Piaseckim (1909—1942). Z tym świętym imieniem zaczęła się moja długa droga do ukraińskiej archeologii XX wieku. …Późnym wieczorem jesienią 2015 roku zadzwonił mój dawny towarzysz z Czortkowa w obwodzie tarnopolskim, dyrektor miejscowego kolegium humanistyczno-pedagogicznego Roman Pachołok. Przez dwa lata (1986—1988) sprawowaliśmy kierownictwo nad Wiktorowską ośmioletnią szkołą nr 2, której wychowankiem był sławny literaturoznawca naszych czasów, doktor nauk filologicznych, profesor Taras Sałyha. A jeszcze wieś Wiktorów dała światu laureata Nagrody Szewczenkowskiej, pisarza Stepana Puszyka i znanego na Ukrainie poetę Jarosława Tkacziwskiego. Więc razem z R. Pachołokiem postanowiliśmy stworzyć szkolne muzeum historii wsi Wiktorów, a dzieci przynosiły do szkoły skorupy z malowanym ornamentem z tutejszych osad trypolskich, płytki ceramiczne z pomarańczową, wiśniową i zieloną polewą z ruin klasztoru Pokrowskiego z czasów staroruskich, różne narzędzia krzemienne. Ale potem nasze drogi, wydawało się, już na wieki się rozeszły. I oto słyszę znajomy głos z dalekiego Czortkowa. Bardzo krótko Roman Iwanowycz opowiedział mi o tragedii czortkowskiej 1942 r. i o swoim pragnieniu odkrycia jej tajemnicy, której już ponad 70 lat nikt nie jest w stanie rozwikłać. O „Tragedii Jagielnickiej” (pod taką nazwą wszedł do historii rozstrzał ukraińskich patriotów 27 listopada 1942 roku) miałem najbardziej ogólne wyobrażenie z książek profesora Uniwersytetu Przykarpackiego Iwana Monolatija, które niezmiennie mi daruje po każdym ich wydaniu. Dla bardziej szczegółowego zapoznania się w drodze z historią tragicznego wydarzenia 1942 roku nabyłem dwudziesty czwarty tom „Kroniki Ukraińskiej Powstańczej Armii”. Ze stron wydania ukraińskiej diaspory Kanady zaczęła mi się powoli wyłaniać kronika wydarzeń. „Tragedię Jagielnicką” należy odczytywać tylko w kontekście reakcji niemieckiej władzy okupacyjnej na Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego, który miał miejsce 30 czerwca 1941 roku we Lwowie. Nazistowscy przywódcy wyraźnie uświadomili sobie niebezpieczeństwo, jakie stanowił dla ich zaborczej polityki ukraiński ruch wyzwoleńczy pod wodzą Stepana Bandery. Setki dokumentów, odkrytych i zbadanych przez historyków, ujawniają staranne przygotowania hitlerowców do całkowitego zniszczenia ukraińskiego podziemia nacjonalistycznego. Powodem do uruchomienia machiny represyjnej stało się zabójstwo we Lwowie 21—22 listopada 1942 roku wysokiego rangą urzędnika wojskowego. Jednym z ogniw krwawej zemsty faszystów był rozstrzał 52 ukraińskich więźniów politycznych, którzy cierpieli w niewoli w więzieniu czortkowskim. …Ożywają przerażające obrazy wydarzeń 1942 roku. 27 listopada, o godzinie 11 na dziedzińcu więziennym pojawia się specjalny oddział gestapowców. Z drugiego piętra więzienia zaczęto wyprowadzać więźniów. Zanim posadzono ich na pakę przykrytej brezentem ciężarówki, więźniom odbierano wierzchnią ciepłą odzież. Tylko księdzu pozwolono wsiąść do samochodu w płaszczu. Jak wspomina świadek tragedii: „Niektórzy z więźniów byli bardzo przybici”. Ale główna masa skazanych na rozstrzał ludzi „była całkiem zrównoważona i zachowała dumną postawę w stosunku do Niemców”. Samochód w eskorcie hitlerowskich strażników dwukrotnie tego dnia wywoził z więzienia czortkowskiego więźniów do miejsca ich likwidacji. Po rozstrzale okupanci wyładowali z samochodów pod mur więzienny buty, trzewiki i odzież poległych bohaterów. Zachowały się też inne świadectwa tego, że Niemcy rozstrzeliwali więźniów więzienia czortkowskiego, ubranych tylko w koszule i bosych, z karabinu maszynowego ustawionego na samochodzie. Dźwięki strzałów z pistoletu, które roznosiły się po polach jagielnickich, świadczyły, że sadyści dobijali niewinne ofiary. Świadkowie tragedii wspominali: „Zasypywali dół wielkimi kamieniami i odłamkami bomb, a z góry położyli ogromne opony”. Zapytałem R. Pachołoka, co skłoniło go, kierownika dużej placówki oświatowej, do poszukiwań miejsca pochówku ofiar tragedii jagielnickiej? — Mnie zawsze poruszał temat ukraińskości, zwłaszcza życie tych ludzi, którzy wywalczali, bronili rodzinnego kraju. W latach walk wyzwoleńczych mój dziadek walczył w Legionie Strzelców Siczowych — odpowiedział rozmówca. — A tam przecież leży w ziemi ponad pięćdziesiąt płatków ukraińskiego kwiatu. Oni muszą być pochowani zgodnie z chrześcijańskim zwyczajem. R. Pachołok zapoznał nas ze znanym czortkowskim krajoznawcą Juchymem Makoborskim, który całe życie poświęcił temu, by odnaleźć miejsce pochówku patriotów. Na polu pamięci, obok wysokiego krzyża pamiątkowego, na tablicy wyryto imiona 52 ukraińskich patriotów, rozstrzelanych 27 listopada 1942 roku. Dzięki poszukiwaniom krajoznawców z Kołomyi znamy bardzo wiele imion i biografii poległych pod Czortkowem bohaterów z Przykarpacia. Oto krótkie wiersze biografii ukraińskich męczenników i sprawiedliwych: 1. Hryhorowycz Dmytro (1915—1942). Urodził się we wsi Orełeć w rejonie śniatyńskim obwodu iwanofrankiwskiego. Ukończył gimnazjum w Śniatynie, uczył się w Warszawie, był nauczycielem w pokuckiej wsi Wołczkowce. Organizator podziemnej sieci OUN na Śniatynszczyźnie. 2. Sełśkyj Roman (1915—1942). Aktywny działacz społeczno-polityczny, członek OUN („Mundzio”), wybitny sportowiec Galicji. Po ukończeniu nauki w Poznaniu pracował jako inżynier w zakładzie Biskupskiego w Kołomyi. 3. Melnyczuk Wasyl (1914—1942). Okręgowy przywódca OUN („Czumaк”). Uczestnik Drugiego Wielkiego Zjazdu OUN. 4. Parasiuk Mychajło (1914—1942). Pochodził ze wsi Tułuków. Uczył się w gimnazjum w Kołomyi, później na wydziale fizyczno-matematycznym Uniwersytetu Krakowskiego. Wykładał fizykę w szkole w Zabłotowie. Za okupacji niemieckiej pracował jako dyrektor fabryki tytoniu w Zabłotowie. 5. Sływka Jurij (1908—1942). Urodził się we wsi Zibraniwka na Śniatynszczyźnie. Aktywista życia społeczno-politycznego kraju pokuckiego. 30 czerwca 1941 roku wywiesił w Zabłotowie niebiesko-żółtą flagę. 6. Wytwycki Pawło (1912— 1942). Urodził się we wsi Wytwica w rejonie dolińskim na Iwano-Frankowszczyźnie, ksiądz we wsi Żabie (współczesne centrum rejonowe Wierchowina), członek OUN. 7. Soruk Mykoła (1915—1942). Urodził się we wsi Zamahora na Huculszczyźnie, pseudonim „Hucuł”, członek OUN, powiatowy przywódca OUN na Kosowszczyźnie. 8. Sydoruk Wołodymyr (1912—1942). Urodził się w jednej ze wsi w pobliżu Kołomyi. Kołomyjski kierownik rejonowy OUN („Wujko”). 9. Licowski Bohdan (1920—1942). Urodził się we wsi Pałahicze w rejonie tłumackim obwodu iwanofrankiwskiego w rodzinie księdza. Ukończył gimnazjum w Kołomyi, członek OUN, przywódca młodzieży na Kołomyjszczyźnie. 10. Tychowycz Wołodymyr (1920—1942). Urodził się w mieście Kołomyja w rodzinie rzemieślnika-garncarza. Referent młodzieży w sotni starszyzny OUN w Kołomyi. 11. Mehera Wołodymyr (1919—1942). Urodził się w Kołomyi, uczył się w miejscowym gimnazjum, przebywał w szkole starszyzny OUN. 12. Kossak Ołeksandr (1887—1942). Urodził się w mieście Drohobycz na Lwowszczyźnie. Po ukończeniu gimnazjum studiował na wydziale prawa Uniwersytetu Lwowskiego. W 1912 roku obronił pracę doktorską z prawa. Pracował jako adwokat, znał siedem języków, podczas okupacji niemieckiej pełnił służbę referenta do spraw młodzieży przy Okręgowym Komitecie Ukraińskim w Kołomyi. 13. Saturski Stepan (1909—1942). Urodził się we wsi Suchostaw na Tarnopolszczyźnie. Ukończył gimnazjum w Kołomyi, studiował na wydziale prawa Uniwersytetu Lwowskiego. Adwokat, sędzia, znany działacz społeczno-polityczny. 14. Tuniwski Stepan (1911—1942). Pochodził z Bukowiny, był nauczycielem we wsi Ceniawa koło Kołomyi. 15. Łewycki Wołodymyr (dane o jego drodze życiowej nie zachowały się). Autor książki „Nas zastrzelili Niemcy w czterdziestym drugim…” (Czortków, 2003), czortkowski krajoznawca Andrij Bazalinski bardzo słusznie zauważył w swoim badaniu: „Tragedię 52 osób odtwarzamy, w istocie, poprzez przeżycia kołomyjskich więźniów, jednak ta grupa stanowiła mniej niż jedną trzecią rozstrzelanych. Jakie to dramaty otworzyłyby się, gdyby stanęła przed nami droga krzyżowa każdej ofiary”. Jak wspomina Myrosław Charkewycz, który cudem uniknął tragedii jagielnickiej, spośród aresztowanych w Kołomyi przez Niemców ukraińskich patriotów 14 października 1942 roku do więzienia w Czortkowie wysłano 15 mężczyzn i pięć młodych kobiet. Wszyscy oni byli członkami zakazanej przez gestapowców OUN. Oprócz 15 byłych więźniów z Kołomyi, na polu jagielnickim rozstrzelano także mieszkańców Tarnopolszczyzny i Drohobyczczyzny. Zatem, zdaniem R. Pachołka, staliśmy się drugim ogniwem po zaproponowanej mu przez J. Makoterskiego propozycji kontynuowania poszukiwań na miejscu tragedii. Ale nie możemy pominąć jeszcze jednego ogniwa — książki Andrija Bazalinskiego, mądrej, prawdziwej i uczciwej. …Nasza grupa rozproszyła się po bezkresnym polu o powierzchni 200 ha. Po kilku godzinach zaczyna dusić mnie gniew. Kilka dni wcześniej czytałem książkę metropolity Josyfa Slipego „Pielgrzymka do Ziemi Świętej”. Wyznawca wiary Chrystusowej, przebywając w 1933 r. przy grocie w Betlejem, w której narodził się Zbawiciel ludzkości, w każdej chwili wyobrażał sobie ukraińskie Boże Narodzenie ze swojego dzieciństwa na Tarnopolszczyźnie. „Oni zaś, męczennicy, wyruszając w drogę cierpień, zostawiali rodzinę, krewnych, przyjaciół — myślałem sobie. — I czyż, siadając do stołu w Wigilię czy w Jasną Wielkanoc, ich bliscy nie wspominali o niewinnie zabitych, nie próbowali znaleźć ich grobu?”. W cennym wydaniu ukraińskiej diaspory „Zbiór historyczno-wspomnieniowy okręgu czortkowskiego” (Toronto, 1974) wspomniany jest fakt historyczny, że „na miejscu masowego grobu po jednej nocy wyrosła wielka mogiła, którą na wieczną pamięć męczennikom usypało okoliczne zorganizowane społeczeństwo ukraińskie”. Według świadectw najstarszych mieszkańców, kurhan, na którym ustawiono wysoki krzyż, usypano w nocy z 21 na 22 maja 1943 r. Mogiła przetrwała trzy dni. Niemcy ścięli dębowy krzyż i spędzili z Czortkowa żydowskich więźniów, którzy wyrównali mogiłę. Czterdzieści lat temu przyrzekłem sobie służyć ochronie i popularyzacji starożytności książęcego Halicza, lecz nie myślałem, że przyjdzie mi zajmować się ukraińską archeologią XX w. Bo przecież radziecka nauka archeologiczna wyznaczała górną granicę badań kultury materialnej starożytności na połowę XIII w., czyli pogrom ziem ruskich przez najazd Batu-chana w latach 1236—1241. Lecz umowne i wymyślone ramy chronologiczne zniwelowały się po odwiedzinach wykopalisk w Demianowym Łazie, które prowadzili w 1989 r. młodzi i szczerzy patrioci z Iwano-Frankiwska. Czortkowski badacz Roman Pachołek na miejscu wykopalisk. Medalion z wizerunkiem obrazu Matki Bożej Nieustającej Pomocy

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Nie daje mi spokoju świadomość, że setki ludzi brały udział w usypywaniu kurhanu, zachowała się nawet fotografia pamiątkowej mogiły, lecz żaden z mieszkańców okolicznych wsi nie potrafił nawet w przybliżeniu wskazać miejsca, gdzie ona się znajdowała. Jak dzwon napływają do pamięci serca słowa członka NSPU Jewhena Zozuliaka: „Rozstrzeliwać ludzi — to zbrodnia. Rozstrzeliwać tych, których całe życie jeszcze przed nimi, — zbrodnia podwójna. Bo młodzieniec trafiony kulą nie zdążył pokochać, nie zdążył zaśpiewać, nie przedłużył siebie w dzieciach. To właśnie oni, młodzi patrioci Ukrainy, kwiat narodu, stanowili większość w tej tragicznej półsetce, rozstrzelanej 27 listopada 1942 roku między Czortkowem a Jahilnicą”. Podsumowaniem naszej wyprawy archeologicznej stał się wniosek, że mogiła mogła znajdować się poza terenem wojskowego prochowni, w rejonie dużego zagłębienia. Jak pokazał czas, byliśmy pięćdziesiąt metrów od rozwiązania tajemnicy. Lecz w archeologii to zbyt duży dystans do prawdziwego odkrycia. R. Pachołka nie zasmuciła porażka. Należy on do tych badaczy (jest kandydatem nauk pedagogicznych), którzy nie poddają się zwątpieniu i rozpaczy. W archeologii istnieje jeszcze jeden ważny czynnik: badawcze szczęście i fart. Jego Wielmożność przypadek sprawił, że dyrektor Czortkowskiego Kolegium spotkał się z wielką sztuką oryginalnej artystki Switłany Łuciw, która mieszka we wsi Trebuchiwci w rejonie buczackim. Roman Pacholok zaprosił sławną mistrzynię, by urządziła w kolegium gabinet języka i literatury ukraińskiej oraz studencką stołówkę. Praca artystyczna z motywami ludowymi została wykonana na najwyższym poziomie artystycznym. Właśnie wtedy na wschodzie Ukrainy rozpoczęła się okrutna wojna. Kobieta zostawiła w domu synka i znalazła się na linii frontu, walcząc w składzie legendarnego batalionu „Ajdar”. W okopach frontowych dojrzał jeszcze jeden talent S. Łuciw – już jako malarki i grafika. Po udanych wystawach w Wierchownej Radzie Ukrainy i w Lwowskim Muzeum Historycznym odbyła się prezentacja dzieł tarnopolskiej mistrzyni w Czortkowskim Kolegium. Na otwarcie wystawy w tej uczelni S. Łuciw przyjechała wraz ze swoim bojowym towarzyszem broni Mychajłem Drahanem – wojownikiem-matowcem i wojskowym archeologiem. W rozmowie z gościem ze Lwowa dyrektor uczelni wyznał mu, że od kilku lat szuka tajemniczego grobowca. — Ma pan szczęście, panie Romanie — z emocją zaczął były frontowiec. — Mój syn Andrij Drahan kieruje historyczno-poszukiwawczym towarzystwem „Patriot”, które prowadzi poszukiwania miejsc pochówków. Tak rozpoczął się trzeci łańcuch w poszukiwawczej epopei R. Pachołka. 5 lutego 2017 roku zwrócił się do stowarzyszenia „Patriot” z prośbą o włączenie się w poszukiwania. Grupa poszukiwawcza ze Lwowa, opierając się na informacjach opublikowanych w „Kronice UPA” (t. 24), spróbowała magnetometrem i wykrywaczami metali odnaleźć duże skupisko metalu. Przebadano obszar około 24 ha — zimą, do tego pośród śniegów i bagna. Pierwszą próbę spotkała porażka, jednak lwowscy badacze nie tracili nadziei. Do kolejnych poszukiwań zaangażowali pracowników komunalno-memoriałnego przedsiębiorstwa „Dola” Lwowskiej Rady Obwodowej. Zastosowanie metody sondowania gruntu także nie przyniosło pozytywnych rezultatów. Tym razem los przesłał R. Pachołkowi czwarty łańcuch w tej porywającej historii poszukiwań. Jadąc pewnego razu z czortkowskim przedsiębiorcą prywatnym Hryhorijem Opackim, opowiedział mu o swoich poszukiwaniach. Hryhorij Myrosławowicz powiedział: „Wiem, gdzie jest to miejsce, w którym pochowano więźniów sumienia”. Około 35 lat temu, polując na Jahilnyckim polu, myśliwy natrafił na lisa, który próbował uciec do nory. Hryhorij zdążył złapać zwierzę za tylne łapy, a ono zawzięcie zaczęło przebijać sobie przestrzeń w głąb nory. Wraz z grudami świeżej ziemi na trawę upadła ludzka kość. Niestety, wtedy, na początku czerwca 2017 roku, H. Opacki nie zdołał pokazać miejsca lisiej nory. Ale gdy tylko na polu skoszono jęczmień, lwowscy archeolodzy wznowili poszukiwania. Na Jahilnyckim polu badacze ponownie natrafili na lisią norę — tym razem zwierzęta wyciągnęły z niej kilka fragmentów ludzkiego szkieletu oraz pozostałości obuwia. Nie pomniejszając pracy badawczej pozostałych uczestników tej intrygującej historii, musimy przyznać, że łańcuch ustaleń prowadzący do prawdy splatał przede wszystkim R. Pachołek. Kiedy na początku października poinformował mnie, że lwowscy badacze wreszcie odkryli dół grobowy na głębokości 2,30–2,50 m z pochówkami 56 zamordowanych ludzi, a nad nim komorę grobową ze szkieletami kolejnych czterech zmarłych, natychmiast wybrałem się do Czortkowa. Wśród znalezisk archeologicznych najbardziej uderzyły mnie szczątki modlitewnika, który najwyraźniej należał do ojca Pawła Witwickiego. Z kartek sklejonych przez wody gruntowe i muł poszukiwaczom udało się odczytać słowa „Bóg” i „Pan”. Archeolodzy ze Lwowa znaleźli też w klapie kurtki jednej z ofiar zaszyty miniaturowy tryzub. Odnaleziono dwa medaliony z cudownymi wizerunkami Matki Bożej Hoszowskiej i Matki Nieustającej Pomocy. Wykopaliska na polu Jagilnickim wyjaśniły, dlaczego nikt z poprzedników, mimo trzech dziesięcioleci poszukiwań, nie zbliżył się do rozwiązania tajemnicy. Niemal wszyscy szukali grobu na polu, a jak się okazuje, niemieccy okupanci, chroniąc żyzną ziemię dla swojego wiecznego (jak sądzili) panowania, wybrali na miejsce egzekucji ofiar teren w pobliżu prochowni. Taką samą aryjską drobiazgowość zademonstrowali po zakończeniu egzekucji, nakazując ułożyć ciała zamordowanych w dwa rzędy, głowami na wschód. Archeologiczna epopeja jest ważna nie tylko dla mieszkańców Tarnopolszczyzny, Kołomyjszczyzny, Śniatyńszczyzny, Tłumacza czy Drohobyczszczyzny. Wreszcie w pełni odczytano ostatnią stronę tragedii, o której świat po raz pierwszy usłyszał na procesie norymberskim. Kremlowscy przywódcy natychmiast zapomnieli o jego naukach, a cała komunistyczna propaganda była nakierowana na zohydzenie ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego pod kierownictwem S. Bandery w czasach II wojny światowej. Odkrycie mogiły więźniów czortkowskiego więzienia stanowi bezpośrednią odpowiedź jednemu z największych fałszerzy historii — prezydentowi Imperium Moskiewskiego Władimirowi Putinowi — na temat tego, jaki był rzeczywisty udział narodu ukraińskiego w walce z niemieckim faszyzmem. To odkrycie ma znaczenie międzynarodowe. Przez cały czas, w ciągu którego współprzeżywałem perypetie poszukiwań towarzysza broni z Czortkowa, nie dawała mi spokoju myśl: „Cóż to za magiczna, a może jakaś mistyczna siła ciągnie mnie na Pole Jagielnickie?” Podczas każdego naszego spotkania Roman Pachołek nieodmiennie wspominał tego mężnego podziemnego działacza OUN, który 21 listopada 1942 roku, uciekając przed gestapowcami, śmiertelnie ranił w głowę SS-Sturmscharführera i sekretarza kryminalnego Gerharda Scharfa z Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Bohaterem, który nie oddał się w ręce gestapowców i uratował się ranny, był Dmytro Majiwski (pseudonim „Taras Kosar”), urodzony w 1914 roku w mojej rodzinnej wsi Rekliniec. A potem zaczęły się rozprawy z ukraińskimi patriotami. We Lwowie od 25 do 27 listopada 1942 roku gestapowcy wywozili więźniów z miejskiego więzienia pod górę za cmentarzem Janowskim, gdzie ich mordowano. Rozstrzelano 28 samostijników, wśród nich mojego rodaka z Reklińca Andrija P’jasećkiego, ministra gospodarki leśnej w rządzie Jarosława Stećki. Spotkaliśmy się z Romanem Pachołkiem na chwilę w toku życia w starożytnej halickiej wsi Wiktorów. Może, nabrawszy sił ze źródeł, które bija kluczami pod Krylowską Górą, gdzie w dawnych czasach był Książęcy Halicz, wybrał sobie ciernistą drogę poszukiwania historycznej prawdy. A być może ruszył tam na wezwanie przodków — dumnych i nieugiętych.

Машинний переклад

Upamiętnijmy ofiary etapu sołowieckiego

27 października 2017 roku, o godzinie 16, przy pomniku Łesia Kurbasa w Kijowie społeczność miasta odprawiła PANACHIDĘ za ofiary etapu sołowieckiego, rozstrzelane w uroczysku Sandarmoch. ...5 sierpnia 1937 roku, na rozkaz NKWD ZSRR nr 00447, weszło w życie postanowienie Biura Politycznego KC WKP(b) z 2 lipca 1937 roku P 51/94 „O elementach antysowieckich”. Rozpoczęła się najbardziej masowa w całej sowieckiej epoce „czystka” społeczeństwa z elementów, które nie nadawały się do budowy komunizmu. Teoretycznie uzasadnił ją nowy ludowy komisarz spraw wewnętrznych Nikołaj Jeżow, a zredagował Stalin. KC WKP(b) zaproponował przedłożenie w KC składów organów pozasądowych — „trójek”, a także liczby osób podlegających rozstrzelaniu i wysiedleniu. „Trójki” łączyły w sobie śledztwo, oskarżenie, sąd i wykonawcę wyroków. Na całe śledztwo przeznaczano 10 dób. Udział obrońcy, prokuratora, a czasem i samego oskarżonego, zaskarżenie wyroku oraz wniosek o ułaskawienie nie były przewidziane, a wyrok wykonywano niezwłocznie po jego wydaniu. Całkowicie w duchu wytycznych twórcy sowieckiego państwa W. I. Lenina, który nauczał: „Bądźcie wzorowo bezlitośni... Rozstrzeliwać, nikogo nie pytając i nie dopuszczając idiotycznej biurokracji” (W. I. Lenin, Pełne zebranie pism, Moskwa, Politizdat, 1981 r., t. 50, s. 165). I zgodnie z wytycznymi „ulubieńca partii i narodu” S. M. Kirowa, który nauczał: „Karać po prawdziwemu, żeby na tamtym świecie był zauważalny przyrost ludności, dzięki działalności naszego GPU” (Przemówienie z okazji 15-lecia GPU; cyt. za ks.: Serhij Szewczenko. Archipelag specjalnego przeznaczenia. — K.: Feniks, 2006. — S. 21.). Na wykonanie wspomnianego Postanowienia „czystka” odbyła się także w łagrach i więzieniach. Tak, naczelnik Sołowieckiego Więzienia Specjalnego Przeznaczenia (STON) Iwan Apeter otrzymał rozkaz sporządzenia listy do rozstrzelania 1825 więźniów. Jedna grupa, 507 więźniów, została rozstrzelana pod Leningradem 8 grudnia 1937 roku, 200 (w rzeczywistości 198) — na Sołowkach 14 lutego 1938 roku. Los tak zwanego „etapu sołowieckiego” (1111 osób) stał się znany w 1997 roku: kapitan Matwiejew z pomocnikami rozstrzelał tych więźniów 27 października, 1, 2, 3 i 4 listopada w uroczysku Sandarmoch na południu Karelii. Wśród 290 Ukraińców — twórca teatru „Berezil” Łeś Kurbas, poeta-neoklasyk Mykoła Zerow, dramaturg Mykoła Kulisz, były minister oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej Anton Kruszelnycki i jego synowie Ostap i Bohdan, historycy akademik Matwij Jaworski, profesor Wołodymyr Czechiwski, profesor Serhij Hruszewski, geograf, akademik Stepan Rudnycki, pisarze Wałerian Pidmohylny, Pawło Fyłypowycz, Wałerian Poliszczuk, Hryhorij Epik, Myrosław Irczan, Marko Woronyj, Mychajło Kozoris, Ołeksa Slisarenko, Mychajło Jałowyj, naukowcy Mykoła Pawłuszkow, Wasyl Wołkow, Petro Bowsunowski, Mykoła Trochymenko, twórca Hydrometeorologicznej Służby ZSRR Holender z pochodzenia profesor Ołeksij Wangenheim, minister finansów USRR Mychajło Połoz... Ten Sandarmoch odnaleziono według dokumentów i wykryto w terenie 1 lipca 1997 roku przez karelski i sankt-petersburski „Memoriał” (Jurij Dmitrijew, Wieniamin Iofe). Jest tu około 150 dołów, gdzie spoczywa blisko 9 tysięcy rozstrzelanych. To w latach 30. było „zwyczajne miejsce rozstrzelań” na południu Karelii… A ile takich miejsc nie znamy… W 2004 roku staraniami Ukraińców z całego świata, przede wszystkim Towarzystwa Kultury Ukraińskiej Karelii „Kalyna” (przewodnicząca Łarysa Skrypnykowa), wzniesiono tam wspaniały pomnik — granitowy Krzyż Kozacki „Zabitym synom Ukrainy” (autorzy Mykoła Małyszko i Nazar Biłyk). ...1937 rok — to gigantyczna skala represji, które objęły wszystkie regiony i wszystkie bez wyjątku warstwy społeczeństwa, od najwyższego kierownictwa kraju po dalekich od polityki chłopów i robotników. To kolosalne fałszerstwa oskarżeń. To bezprecedensowa planowość terrorystycznych „operacji specjalnych”: „czystki” nie mógł uniknąć nikt. Przez 15 miesięcy kampanii z powodów politycznych w ZSRR aresztowano ponad 1,7 mln (jednego miliona siedmiuset tysięcy!) osób. A razem z ofiarami deportacji i skazanymi tak zwanymi „społecznie szkodliwymi elementami” liczba represjonowanych przekracza dwa miliony (Tezy Międzynarodowego Stowarzyszenia „Memoriał”, 2007). Łącznie podczas Wielkiego Terroru na rozstrzelanie z powodów politycznych skazano 681 692 (sześćset osiemdziesiąt jedną tysiąc sześćset dziewięćdziesiąt dwie!) osoby. (Borys Sokołow. Ludowi komisarze strachu. Jagoda. Jeżow. Beria. Abakumow. — M.: Astpress kniga, 2001. — S. 130). „Czystka” trwała ponad 15 miesięcy i została oficjalnie zakończona na mocy postanowienia Biura Politycznego KC WKP(b) 15 listopada 1938 roku, chociaż represje trwały nadal. Wszystkie nasze współczesne nieszczęścia — to skutek satanistycznej selekcji, podczas której fizycznie zniszczono najlepszą część narodu ukraińskiego. Począwszy od 2007 roku, rocznica rozpoczęcia Wielkiego Terroru (5 sierpnia) i dzień pamięci etapu sołowieckiego (27 października) były obchodzone na Ukrainie na szczeblu państwowym, zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki z 21.05.2007 r. nr 431/2007 „O środkach w związku z 70. rocznicą Wielkiego terroru — masowych represji politycznych lat 1937—1938”. Dekret ten, w szczególności, nałożył na Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej obowiązek corocznego organizowania na początku sierpnia ekspedycji do uroczyska Sandarmoch oraz na Wyspy Sołowieckie. W 2011 roku nowy dyrektor Instytutu komunista Sołdatenko radośnie umył ręce od tej sprawy, ponieważ Prezydent W. Janukowycz przekształcił Instytut z centralnego organu władzy wykonawczej w zwykły instytut naukowo-badawczy (po Rewolucji Godności pierwotny status Instytutu został przywrócony, na dyrektora mianowano Wołodymyra Wiatrowycza). W 2012 i 2013 roku ekspedycja pod kierownictwem świętej pamięci Hryhorija Kucenki była organizowana kosztem darczyńców (sponsorów). W dalszej kolejności nie odważyliśmy się jechać do kraju, który prowadzi niewypowiedzianą wojnę przeciwko Ukrainie. Lecz mamy nadzieję, że nadejdzie czas, kiedy będziemy mogli swobodnie jeździć do Sandarmochu i na Sołowki — do niezależnej od Moskwy Karelii. Wasyl OWSIIENKO, uczestnik pielgrzymki do Sandarmochu i na Sołowki w latach 1999—2005; Międzynarodowa organizacja społeczna „Bractwo Sołowieckie”; Ogólnoukraińskie Towarzystwo więźniów politycznych i represjonowanych; Ogólnoukraiński „Memoriał” im. W. Stusa; nieformalne Towarzystwo „Ukraińskie Sołowki”

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

jeśli zostanie zwolniony, to oni porzucą naukę na uniwersytecie. Co prawda, taki protest nie pomógł Nauczycielowi, a kilkunastu aktywnych studentów studiów dziennych zostało skreślonych z listy studentów lub przeniesionych na studia zaoczne z późniejszym skreśleniem. Tak zaczęło się agresywne nękanie utalentowanego wykładowcy, publicysty, naukowca, literaturoznawcy, tłumacza za nacjonalistyczne odchylenia, które on nazywał „kornikiem rusyfikacji”. W apelu do komisji partyjnej KC KPU z 12 stycznia 1971 r. zauważa z goryczą: „Sprawa osobista trwa już siedem lat (niesłychana rzecz!), cały ten czas trzyma mnie w stanie ciągłego niepokoju, niepewności, czasem nawet rozpaczy”. Mimo to znalazł siły duchowe, aby przetrwać obłudną, według jego słów, inkwizycję komunistyczną, porzucić z godnością i pogardą własną przynależność partyjną do KPZR i zanurzyć się w badania historyczne nad ukraińskością. W zwróconych w dobie Niepodległości Ukrainy ze specuchranów KGB aresztowanych pracach pojawiły się gruntowne, znaczące dzieła „Ile lat mają Ukraińcy?”, „Żydzi na Ukrainie”, „Literackie łajno na drogach historii” (o powieściach historycznych P. Zahrebelnego), „Dekabryści i kwestia ukraińska”, „Aleksander Gribojedow — pachołek caratu”, „Michaił Lermontow: „Wszedłem w smak wojny”. Prawie wszystkie one zostały właśnie opublikowane w książce „Inkwizycja komunistyczna”, poświęconej 100-leciu jubilata, wraz z notatkami z dziennika, rozmyślaniami o urzędniczej podłości, materiałami archiwalnymi z protokołów organów partyjnych oraz oficjalnymi oświadczeniami Szestopała, z jego korespondencją… Dokumentalna paleta twórczości publicystycznej Matwija Szestopała w obronie ukraińskiego słowa w dobie jego ucisku i zwątpienia zaświadcza o nieubłaganym kroczeniu przez życiowe labirynty miłości do prawdy oraz przygnębiające dogmaty bezduszności. Kroczeniu między uświadomieniem sobie bycia oddanym patriotą na rodzinnej ukraińskiej ziemi a wrogim elementem z nacjonalistycznymi odchyleniami, które za każdym razem przypinali mu podobni do Susłowa trubadurzy internacjonalizmu za jego pryncypialne stanowisko w obronie języka ojczystego i praw narodowych narodu ukraińskiego. On był i jest z nami — dziekan-legenda, gwardzista ukraińskiego słowa, niezapomniany Matwij Mychajłowycz Szestopał, który uczył prawdy i walczył z nieprawdą.

Машинний переклад

On był i jest! W 100. rocznicę urodzin

Mychajło SKORYK, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Dniepr—Kijów. Przez mrok czasu komunistycznej radziecczyzny, przez lata zapomnienia i pogardy dociera dziś mężny głos Matwija Szestopała, jak pisał pisarz Witalij Kowal: głos z nocy. I jego pełen pasji głos ukraińskiego patrioty wyłania się w mało znanych lub zupełnie nieznanych ukraińskiemu czytelnikowi utworach publicystycznych i wystąpieniach publicznych w obronie języka ukraińskiego oraz wybitnych, lecz wykreślonych z literaturoznawczego obiegu postaci ukraińskiej kultury i nauki. Głos z nocy. Duchowe zmartwychwstanie wybitnej osobowości to jakby powrót do życia z naszego zaniedbanego narodowego ogrodu, który nie kwitł przez wiele dziesięcioleci, bo był poparzony wczesnymi przymrozkami, schłł i który próbowali agresywnie karczować zręczni „ogrodnicy” nie tylko w cywilu. Gorzkie jabłka tego ogrodu w znacznej mierze dotykały też Matwija Mychajłowycza, człowieka o duchu poświęcenia dla narodowego oporu. A urodził się 7 listopada 1917 roku na sławnej Zwinogródczyźnie w krainie Szewczenki. Studenci dumnie go nazwali: rówieśnik, syn i głos rewolucji. Absolwent wydziału filologicznego z 1941 roku i kierownik Kijowskiego Państwowego Zespołu Etnograficznego śpiewaków-kobziarzy Ukrainy tuż przed samą wojną, gwardii oficer frontowej dziennikarstwa, desperacko zrywał stalinowskie pęta, w których tkwił u zarania wojennej i powojennej „romantycznej” wiary w komunistyczne ideały. Jeszcze w swoim liście ze frontu stalingradzkiego, datowanym na 1942 rok, opublikowanym przez Ilję Erenburga w swoich wspomnieniach, starszy porucznik Szestopał pisał: „Moją miłą, niebieskooką Ukrainę ukrzyżowali wstrętni Niemcy… Stalin bije na alarm. Gazety nie omieszkają zaraz podnieść kolejnego szumu, zrobić z tego kolejną kampanię… Nie zapominajcie mądrych historycznych słów nadgenialnego…”. A kiedy ta wiara umarła wraz z krwawym wodzem wszystkich narodów, Matwij Mychajłowycz powraca do „cywilnego” dziennikarstwa na nowo utworzony wydział dziennikarstwa na Uniwersytecie Kijowskim. Po aspiranturze w Instytucie Sztuki, Folkloru i Etnografii Akademii Nauk Ukrainy broni pracę kandydacką pod naukowym kierownictwem Maksyma Rylskiego, zostaje docentem i p.o. dziekana wydziału dziennikarstwa (1955—1957). Studenci tamtych czasów, w szczególności przyszli literaci: Stepan Kołesnyk, Mykoła Som, Borys Olijnyk, Wadym Pepa, Hryhorij Hajowyj, Wadym Kryszczenko, Dmytro Stepowyk, Dmytro Onkowycz, Mykoła Szudria, Wiktor Pohribnyj, Wiktor Połkowenko przypominają, że dziekan zdecydowanie bronił ukraińskiego ducha na wydziale, tylko on posługiwał się na wykładach wyłącznie językiem ukraińskim. Jak zabijano nasz język. Ostateczny duchowy „przewrót” w rozszarpanej kompartyjnymi dogmatami duszy docenta Szestopała nastąpił wraz z pojawieniem się ustawy „O wzmocnieniu związku szkoły z życiem i dalszym rozwoju systemu edukacji narodowej w USRR”, uchwalonej przez Radę Najwyższą 17 kwietnia 1959 r. Nadawała ona prawo rodzicom do wyboru języka nauczania dla swoich dzieci: rosyjskiego lub ukraińskiego. Stało się to początkiem twardego kursu władzy na rusyfikację edukacji narodowej w szkołach, uczelniach, instytucjach naukowych i państwowych. Od tego czasu zaczęło się wprowadzanie fakultatywnego nauczania języka ukraińskiego. Wniosek deputowanych Andrija Malyszki i Olesia Honczara o uchylenie takiej normy przewodniczący Rady Najwyższej Ołeksandr Kornijczuk zignorował. Instytut Językoznawstwa Akademii Nauk USRR, kierowany przez akademika I. Biłodida, zabrał się do aktywnego wprowadzania na mocy tej ustawy dwujęzyczności, zbierając w lutym 1963 r. w Kijowie republikańską konferencję w sprawach kultury języka ukraińskiego. Dyskusja przez dwa dni trwała według narzuconego przez partyjne organy schematu: dwujęzyczność jest niezbędna ukraińskiemu społeczeństwu. I wtedy pod koniec konferencji głos zabrał kandydat nauk filologicznych z wydziału dziennikarstwa Matwij Szestopał. Oświadczył z poważnej trybuny, że teoria dwujęzycznego narodu „…to nawet nie teoria. To martwo urodzona rzecz w nauce”. Sala zamarła. A potem przychylnie przyjęła te słowa oklaskami, jak poświadcza magnetofonowa stenogram zapisu konferencji. „Od kiedy to i dlaczego nagle ukraińskiemu narodowi przypadł taki zaszczyt bycia dwujęzycznym narodem — oburzał się mówca. — Boję się, że można tak daleko zajść w rozumieniu dwujęzyczności… Wydaje mi się, że w teorii dwujęzycznego narodu jest element politycznego płaszczenia się, które poniża naród”. Komunista Szestopał przypomniał również uczestnikom konferencji, że język ukraiński w rodzinie ponad kilku tysięcy języków świata zajmuje 14. miejsce. I że wielki ukraiński naród „…nie da na pastwę jakimkolwiek dzikim i niezrozumiałym interesom zniszczyć czy zlikwidować, czy zasymilować języka ukraińskiego…”. A zakończył wystąpienie słowami z drugiego tomu K. Marksa, że „Wielkie wydaje nam się wielkim tylko dlatego, że stoimy na kolanach. Podnieśmy się”. Pluskwy systemu. Taką wolnomyślność wykładowcy zagranicznej prasy robotniczej i komunistycznej ówczesna władza jeszcze tolerowała. Tak toleruje się oswojonego orła, który spogląda z klatki w przestworza niebios. Ale w systemie strachu, ideologicznego służalstwa, kultu wodzostwa i, w konsekwencji, duchowej degeneracji, długotrwałej cierpliwości nie ma. Tym bardziej, że w następnym roku na obchodach jubileuszu Wasyla Ellana-Błakytnego w Kijowskiej Filharmonii znów ostrym słowem „zabłysnął” publicysta Szestopał. Oceniając wybitną postać ukraińskiego dziennikarza, prozaika i poety, krytyka, felietonisty i bajkopisarza, redaktora i wydawcy, mądrego polityka i męża stanu, Matwij Mychajłowycz porównał go, redaktora, z radzieckimi redaktorami, których nazwisko poznaje się na ostatniej stronie. „…Tacy redaktorzy, siadając do artykułu, przede wszystkim obkładają się zielonymi słownikami”. „Zielony” słownik, wydany w 1948 roku, gdzie słowa i terminologia języka ukraińskiego były kalkowane z rosyjskiego. Na koniec wybrzmiał też szestopałowski akcent: „…Nie uwierzę temu, kto mówi o internacjonalizmie, a swojego narodu się wyrzeka. Tacy ludzie nie są zdolni kochać ani siebie, ani innych. Niestety, wśród nas jest niemało Ukraińców, których świadomość narodowa znajduje się na poziomie pluskwy”. W swoim dzienniku Szestopał napisze: „Wystąpienie było poparte gorącymi oklaskami, a na końcu sala klaskała tak długo, że pomyślałem: jutro czekaj kłopotów. Oles Honczar z entuzjazmem dopytywał przewodniczącego Związku Dziennikarzy Juchyma Łazebnyka (prowadzącego wieczór — przyp. M. S.): „Gdzieś ty tego Szestopała odkopał?”. W foyer wdzięcznie ściskali mi rękę Mykoła Bażan, Agata Turczynśka, Zinaida Tułub, Petro Iwanow…”. Następnego dnia kierownik wydziału nauki KC KPU J. Kondufor polecił komitetowi partyjnemu uniwersytetu wyjaśnić, co tam mówił Szestopał o pluskwie? A w marcu 1965 roku wszystkie te niesłychane dla komunistycznej władzy „grzechy” zlepiono w całość po buntowniczym zebraniu partyjno-komsomolskim na wydziale ideologicznym, którego decyzją kierownictwu Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego proponowano odsunięcie od nauczania kilku wykładowców, którzy nie przekazują studentom należytej wiedzy zawodowej, a są zwolennikami rusyfikacji w swoich wykładach. Na przykład Mychajło Artynow oprócz prowadzenia wykładów redagował także uczelnianą gazetę „Za radzieckie kadry”. Według protokołu komitetu partyjnego Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego nr 8 z 10 lutego 1965 r. został on odsunięty od redagowania: „Wpłynęło oświadczenie od Artynowa o zwolnieniu z obowiązków redaktora gazety w związku z tym, że nie zna języka ukraińskiego…”. Kierownictwo uczelni przypisało organizację zebrania członkowi biura partyjnego wydziału M. Szestopałowi (z którym nie miał on żadnego związku) i usunęło go z szeregów KPZR, pozbawiło katedry wykładowej z zakazem pracy na uniwersytecie. Studenci stanęli w obronie ulubionego wykładowcy. W oficjalnym oświadczeniu 67 ze 125 studentów dziennikarstwa zadeklarowało, że jeśli docent M. Szestopa-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

siali grozę wśród enkawudzistów, ostrzelali ich samochód, który zmierzał na obławę na podziemne oddziały UPA w miejscowości Hermakiwka, obok szkoły w Krywczem. Donosicieli (seksotów) i zdrajców likwidowano. Prowadzono też inne aktywne działania przeciwko władzy — opowiedział badacz historii UPA Stepan Iwanowycz Jałoweha. — Na moje serce w tych chwilach kapią łzy — nie kryje emocji 87-letnia Bohdana Petriwna Czubej. — Kiedyś pracowałam jako przewodniczka w jaskini Krywczeńskiej „Krysztalewa” i mieszkałam w sąsiedztwie Hanny Bezditnej, której syn Iwan oraz krewny Dmytro Buhera zginęli tutaj. Staruszka często chodziła tu się modlić, ale nikomu nie opowiadała, bała się. Znając moje zainteresowania krajoznawcze, pewnego razu zabrała mnie ze sobą i wyjawiła straszną tajemnicę… „Kiedyś, jak Bóg da żyć, Daniu, powiedz, żeby ludzie postawili tu krzyż… I żeby zadzwoniły dzwony w cerkwiach, bo IM dzwony nie grały…” — mówiła. Dziś jej testament został wypełniony… I dzwony teraz dzwonią w Iwanem-Pustem, Hermakiwce, Krywczem… Zastępca przewodniczącego Borszcziwskiej Rejonowej Administracji Państwowej Mykoła Budziński szczerze dziękuje wszystkim, którzy przybliżali to wydarzenie i którzy byli jego uczestnikami 20 sierpnia 2017 roku… Stań pobożnie, Ukraińcu, I swoim modlitewnym powitaniem Nasze dusze ogrzej. My nie znaliśmy niesławy (hańby). Z podniebienia zsyłamy Tobie złotym testamentem: Gdziekolwiek w świecie byś nie był, — Ukrainę-Matkę kochaj! — z ust prowadzącego Mychajła Behusza brzmi druga strofa wiersza, którym rozpoczynało się widowisko, a który jest napisany przy wejściu do jaskini… …Znowu potężnie w jedno zlewają się i płyną w rajskie ogrody, gdzie spoczęły na wieki dusze naszych bohaterów-rodaków, nagranie audio i głos wspólnoty… Jeszcze nam, bracia-Ukraińcy, uśmiechnie się los!.. I wierzy się w te słowa, jeśli obok weteranów stoją w mazepinkach, trzymając bez strachu plakat z ognistym wierszem z Dekalogu Ukraińskich Nacjonalistów „Zdobędziesz Ukraińskie Państwo — albo zginiesz w walce o nie” chłopcy z Iwanego-Pustego, jeśli tak słonecznie i różnobarwnie lśnią na młodych uczennicach i ludziach starszego pokolenia nieśmiertelne ukraińskie wyszywanki, a ręce wspólnoty pragną kontynuować z pomocą władz, deputowanych różnych szczebli w tym miejscu prace porządkowe w celu stworzenia wspaniałego, jak wyraził się Nestor Myzak, Panteonu ukraińskich bohaterów, do którego przychodzić będzie młodzież, gdzie odbywać się będą z czasem konkursy, festiwale pieśni patriotycznej, szkolenia młodych potomków heroicznej sławy dziadów i pradziadów, zawody turystyczno-sportowe itp… P. S. Kiedy uczestnicy wiecu-requiem wrócili do domu do Krywcza, Hermakiwki, Iwanego-Pustego, nie jeden raz pytali ich współmieszkańcy: „Nie wiesz, dlaczego tak długo bili w dzwony koło cerkwi?”… Dziś przy drogowskazie „Grota Powstańcza” zatrzymują się turyści, którzy jadą na wycieczkę do jaskini Krywczeńskiej „Krysztalewa”, schodzą do znaku pamięci powstańców UPA, nisko chylą głowy i składają kwiaty. Niedawno członkowie kółka wychowania patriotycznego „Dżura” ze szkoły w Dzwyniaczce odwiedzili to święte miejsce i posadzili na wzgórzach barwinek oraz kalinę obok krzyża i groty.

Машинний переклад

O, w lesie przy «Hłynce»… Pochodnie pamięci (z notatnika dziennikarza)

Stepan TATARSKI, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Zdjęcia Wołodymyra MOHYLIUKA oraz Stepana OKOCIŃSKIEGO. Ideą odrodzenia pamięci o odważnych rycerzach Honoru przejęli się obecni patrioci z Hermakiwki, Iwane-Pustego oraz Krywcza, których współmieszkańców podstępnie zgładzono właśnie tutaj, w tym cichym, malowniczym miejscu pod Krywczem, w uroczysku Dubyna. W marcu 1960 r. uczestnicy tarnopolskiego klubu speleologów „Podilla” w składzie: kierownik Wołodymyr Radzijewski, Juzef Zimels, Wołodymyr Karpenko, Pawło Skorodeń i Josyp Łukaszewycz podeszli do skał, na które wskazali im miejscowi dzieci-pasterze koło wsi Górne Krywcze w rejonie borszczowskim. „Pół dnia my, we pięciu, rozrzucaliśmy zwałowisko, które, według słów pasterzy, powstało w wyniku enkawudzistowskiego wybuchu w 1945 r. I oto otworzył się czarny otwór przepaści. Przy wejściu leżał szkielet. Teraz wiemy, co stało się 9 sierpnia 1945 r.”. Tego dnia w głębokiej grocie kwaterowali bojownicy UPA. 20 uzbrojonych żołnierzy, którzy przybyli z sąsiedniej wsi Sapohów, otoczyło tę grotę. Na wzniesieniu ustawili trzy karabiny maszynowe, wycelowane w wejście, i kazali wychodzić po jednym. Chłopcy milczeli. Oblężenie trwało 2 doby. Enkawudziści rozpalili ogień przy wejściu do jaskini, mając nadzieję dymem wykurzyć powstańców. Lecz na próżno. Wtedy wysłali leśnika Mychajła Buherę z notatką z rozkazem poddania się. Powstańcy nie odpowiadali. W noc z 9 na 10 sierpnia oblężeni, wybrawszy moment, zaczęli przebijać się z okrążenia z walką. Niespodziewanie dla enkawudzistów z groty wybiegło czterech powstańców i rozbiegło się w różne strony. Pierwszymi wyskoczyli Petro Ołeksyn, pseudonim „Taras”, urodzony we wsi Hermakiwka, i Petro Sarabun, pseudonim „Szełest” ze wsi Sapohów, oni uratowali się. Inni dwaj strzelcy: Dmytro Hołowatyj, pseudonim „Hała”, i Stepan Cherneckyj, pseudonim „Twerdyj”, padli od celnych strzałów enkawudzistów. Trzej pozostali w grocie i odmówili wyjścia. 10 sierpnia enkawudziści zaminowali grotę i wysadzili ją w powietrze. Rozległ się potężny wybuch. Pod ziemią zginęli Petro Matijiw, pseudonim „Zubenko”, ze wsi Hermakiwka, Iwan Bezditnyj, pseudonim „Sołowij”, i Dmytro Buhera, pseudonim „Nedola” — obaj z Górnego Krywcza. Ale speleolodzy znaleźli tylko jeden szkielet. Gdzie jeszcze dwaj, nie wiadomo. Wieczna im pamięć!”. Taką krótką informację podaje w swojej książce „Wieś — dusza narodu. Hermakiwka w pamięci i tożsamości” ukraiński historyk-badacz Nestor Myzak, z pochodzenia hermakiwczanin, obecnie profesor Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza. Właściwie od tej skąpej informacji wszystko się zaczęło… Gdzieś pod koniec czerwca bieżącego roku do Mykoły Budzińskiego (zastępcy przewodniczącego Borszczowskiej Rejonowej Administracji Państwowej) zadzwonili szanowni rodacy-krywczanie z Tarnopolskiego Ziemstwa w Kijowie w sprawie możliwości w roku UPA upamiętnienia bohaterów-rodaków na miejscu tragedii z 45-go… Ten szybko „dotarł” do Nestora Myzaka, który nie zwlekał z poszukiwaniem w całkowicie zarośniętym tarniną i chwastami uroczysku jaskini-kryjówki. Najpierw oczyszczono zarośla, drogę… Wyłoniła się przestronna polana z kilkoma gipsowymi skałami, w jednej z których na wieki zastygła tragedia… Obmyślono szczegółowy plan prac. W ciągu upalnego miesiąca pracowali tu „na entuzjazmie”, w dziedzinie duchowej, hermakiwscy i krywczeńscy pracownicy-rolnicy, mistrz prac spawalniczych Jarosław Sadżynski (pamiątkowy krzyż i dekoracyjna krata to dzieło jego pracowitych rąk), po prostu nieobojętni patrioci — Wasyl Myzak, Wasyl Maslij, Andrij Lesiuk, Roman Ostafiwiw, Stepan i Jarosław Hawrylukowie, Ihor Synkiw, Petro Filak, Stepan Nefediuk z Hermakiwki, Iwan Matijiw z Iwane-Pustego, znawca oczyszczania podziemi (to jego ojca, Petra Matijiwa, na wieki wysłali do niebios kaci Ukrainy). Szczególne podziękowania dla operatora równiarki Borszczowskiego Rejonowego Zarządu Dróg Wasyla Pastucha, a także hermakiwskiego operatora buldożera Mychajła Puliaka, którzy wykonali znaczny zakres prac porządkowych… W ruch szły piły spalinowe, siekiery, łopaty, grabie, elektrody, sprzęt stolarski, mobilny generator elektryczny… Coś z domu, coś ze stolarni hermakiwskich przedsiębiorców Petra Filaka i Wołodymyra Szupeniuka — i już na pagórku w cieniu pojawił się stolik i dwie ławeczki, oczyszczono z wieloletniego chrustu wzgórza, na skałach wydrążono nisze na tablice pamiątkowe, ścinkami drewna wyłożono ochronne zapory na wypadek naturalnych osunięć leśnej gleby, ustawiono jubilerskiej roboty metalowy krzyż, tablice pamiątkowe wykonane przez wiejskiego rzemieślnika wytwarzającego nagrobki Ihora Hrywniaka… A wieczorami w wiejskim domu kultury — próby męskiego zespołu pieśni patriotycznej… I nadszedł ten dzień… Niedziela, 20 sierpnia. Do polany Pamięci, do powstańczej groty napłynął potok transportu z okolicznych wsi, Borszczowa, Zaleszczyk, Tarnopola, Kijowa… Potężnie i wzniośle brzmi z kolumn „Szcze ne wmerła…”, lud „na żywo” wspiera hymn — i on wzlatuje w błękitne niebo, do ICH dusz… Zatrzymaj się, Ukraińcu! Tutaj niebo i gwiazdy uśmiechnęły się do nas ostatni raz w życiu… Ale wrogowi się nie poddaliśmy! Z nierównej walki krwawej nie powróciliśmy — za wolność twoją i za wolę Ukrainy polegliśmy, — takimi słowami autora tych wierszy, które narodziły się właśnie tutaj podczas prac przygotowawczych, prowadzący Mychajło Behuś i Marija Huska rozpoczynają niezapomniane widowisko, w którym, jak w kalinowo-barwinkowych wiankach na głowach ukraińskich dziewczynek (uczennic z Iwane-Pustego, które jakby z pieśni „W polu mogiła…” przyjechały tutaj ją ukwiecić) przeplotły się żal i ból, cicha łza w oczach i ścisk w sercu, powiewanie kościelnych chorągwi i państwowych niebiesko-żółtych oraz czerwono-czarnych sztandarów UPA, ukraińskie pieśni powstańcze w wykonaniu zespołów pieśni patriotycznej z Hermakiwki („Szły wsią partyzanci”, „Oj, w lesie, na polance”, „Podaj, dziewczyno, rękę na pożegnanie”), Krywcza („Kraj wsi stoi chata”, „Oj tam za gajem, za morgajem”, „Oj, pole, ty pole”), Iwane-Pustego (cykl „iwane-pusteńskich” pieśni), oraz żarliwe płomienne słowo-wspomnienie, słowo-podziękowanie, słowo-wskazówka z ust mówców… Duchowni ojcowie kościelnych wspólnot greckokatolickich i prawosławnych Hermakiw! ki, Krywczego, Borszczowa odprawili ekumeniczną panichidę, ojciec Wołodymyr Kaczan (Krywcze) poświęcił krzyż i naskalną tablicę pamiątkową z fotoportretami poległych. Wznosi się modlitwa do nieba… Nestor Myzak wygłasza płomienne słowo na chwałę bohaterom-ziomkom i jako testament dla obecnych oraz przyszłych pokoleń Ukraińców, by strzegli w pamięci tę chwałę… Dalej przy mikrofonie — kijowianin, autor książki “Krywcze. Wieś na wzgórzach historii”, aktywny członek towarzystwa “Proświta” Stepan Jałoweha, znany ukraiński wieloletni więzień polityczny, pisarz i działacz państwowo-społeczny Mykoła Horbal, deputowany ludowy Ukrainy Ołeh Barna, przewodniczący Tarnopolskiej Rady Obwodowej Wiktor Owczaruk, zastępca przewodniczącego Borszczowskiej Rady Rejonowej Andrij Rusenko, uczestnik ATO, szczera patriotka-Ukrainka z Iwane-Pustego, aktywistka odrodzenia narodowego kraju od burzliwego końca lat 80. – początku lat 90. ubiegłego stulecia Bohdana Czubej, kapitan Sił Zbrojnych Ukrainy, pochodzący z Hermakiwki uczestnik ATO Lubomyr Humeniuk. Każdy z nich ma swoją pamięć historyczną, swój ból i swoją troskę o los Ukrainy, swoje wskazówki dla dorastającego pokolenia Ukraińców, w czyje ręce przekazują sztafetę walki, która niestety wciąż trwa… Bez wątpienia najciekawsza była informacja o TAMTYM dramatycznym dniu-czasie, o tragedii przy “Hłynce”, która była daleko nie jedyną w łańcuchu krwawego terroru stalinowsko-berijowskich oprawców na terenach Zachodniej Ukrainy (i nie tylko). – Strzelcy UPA rozrzucali po wsiach ulotki, w których wzywali obywateli, by nie podporządkowywali się bolszewicko-moskiewskiemu reżimowi, w szczególności, by nie wstępowali do kołchozów, nie zapisywali się na pożyczkę państwową, nie płacili podatków za każde drzewo, każdą sztukę bydła, każde jajko, nie pozwalali władzy zamykać cerkwi, znosić i rozbijać kamiennych krzyży; wzywali nauczycieli, zwłaszcza przysłanych ze wschodu, by nie zmuszali uczniów do zapisywania się do pionierów i komsomołu, by wychowywali ich w patriotycznym duchu narodowym. Chłopcy-powstańcy wprowadzali… W drodze z Krywczego do Hermakiwki w rejonie borszczowskim, gdzie kończy się lasek Chodusów, uwagę podróżnych od niedawna przyciąga drogowskaz “Grota Powstańcza” – strzałka w lewo wskazuje kierunek do lasu, dokładniej do jaskini “Hłynka” w uroczysku Dubyna, która staje się coraz bardziej znana dzięki entuzjastom-patriotom z Hermakiwki i Krywczego, którzy na początku lipca tego roku przystąpili do pracy nad stworzeniem memoriału w miejscu heroicznej śmierci współmieszkańców, którzy w krwawych starciach z czerwonogwiazdkowymi moskiewskimi okupantami wywalczali niepodległość Ukrainy. 72 lata minęły od tego upalnego sierpnia niepokojącego i dramatycznego 1945 roku. Rok 2017, ogłoszony rokiem UPA, wzmocnił zainteresowanie krajoznawców, historyków, po prostu nieobojętnych miłośników historii rodzinnej ziemi, entuzjastów-patriotów, heroiką tych ziomków, którzy w burzliwych latach 40. XX wieku złożyli swoje młode gorące serca na ołtarzu Ukrainy dla zdobycia wolności i swobody dla przyszłych pokoleń Ukraińców.

Машинний переклад

Na jarmarku piosenki…

Mychajłyna BODNAR, kierowniczka działu pracy kulturalno-oświatowej Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, organizatorka wydarzenia. Słynie nasza Ukraina z pięknych zwyczajów i obrzędów. Oto i proświcianie dali możliwość zapoznania się z jedną z tradycji naszej Ukrainy. Jest to jesienny jarmark piosenki. Odbywał się on przy Obwodowym Domu Ludowym „Proświta”. Dlaczego właśnie jesienny? Bo praca Ukraińców zawsze towarzyszyła pieśniom. Zwłaszcza gdy nadchodziły jesienne roboty. Ludzie organizowali tłoki, łuskali fasolę i kukurydzę, przy tym śpiewali pieśni: i wesołe, i smutne, i żartobliwe, opowiadali ciekawe dowcipne opowieści, śmiesznostki. Lecz gdy zbiory były w spichlerzu, zbierali się na jarmark, by sprzedać resztki swoich produktów, a jadąc, śpiewali. Tak było i tutaj. Uczestnicy teatru-studia „Tałant” Domu Twórczości Dzieci i Młodzieży z Doliny, których zorganizowała Switłana Petriw w teatralizowanym widowisku, wzywali wszystkich na jarmark. Bardzo kolorytny był zespół folklorystyczny „Pszenyczne perewesło” Obwodowego Oddziału „Żinocha hromada”. Z wiązanką cebuli i czosnku, butlą wina w drewnianym koszyku, ukraińską słoniną i pieśniami... Jedziemy na jarmark, Na drodze zamęt, Jedziemy, jedziemy handlować I nowości kupować. Jedziemy na jarmark... A Nadija Samborska już „wróciła” z jarmarku i kupiła okonia. O tym śpiewała w swojej pieśni „Oj ja, młoda, na bazar chodziłam”. Na jarmark piosenki zorganizowała swoich wychowanków dyrektorka przedszkola „Piznajko” Iryna Stasiuk. Licznie przybyli też uczniowie szkoły muzycznej nr 2 im. W. Barwińskiego Jarosław Andrusiak, Nikita Masnyk, Daryna Hryczyniuk oraz Wiktorija Kałabizna (kierownik — N. Kowlewa), która w szczególności śpiewała o jarmarku w Rachowie. Przyprowadził na jesienny jarmark piosenki swoje dziewczęta z zespołu wokalnego „Kwity romenu” Orest Turok z pieśnią „Annyczka”. Żaliła się tam też solistka Obwodowego Domu Ludowego „Proświta” Ludmyła Buliłenko, że nie ma dobrego męża, wykonując żartobliwą pieśnię „Mam, ludzie, męża”. Dana i Diana Danyluk kupiły sobie na jarmarku nowe buciki, o których śpiewały w pieśni „Buciki”. Chwaliły się dziewczęta z dziecięcego klubu młodzieżowego Miejskiego Centrum Wypoczynku Dzieci w miejscu zamieszkania, że kochają Hrycia: „Oj, mamo, kocham Hrycia”. Kiedyś uczęszczała do Klubu Utalentowanych Dzieci obwodowej „Proświty” Marjana Koroliuk. Teraz doskonali swoją sztukę w Kałuskim Kolegium Kultury. Dlatego nie mogła ominąć jarmarku piosenki. Ciepło przyjmowali uczestnicy jarmarku piosenki kobiecy zespół wokalny z Tłumacza „Czisti dżereła”, który przygotował pieśni „Po sadzie chodziłam, orzeszki zbierałam” oraz „Terłycia”. Z tego rejonu był też piękny proświciancki zespół „Berehynia” pod kierownictwem Oksany Trak, przewodniczącej miejscowego oddziału „Proświty”. Jest on dawno stworzony i ma niemałe sukcesy. Czy słyszeliście, że kobiety już nawet wyprowadzają na bazar sprzedawać swoich mężów? Takie rzeczy się zdarzają. Oto jak śpiewa w swojej pieśni Rusłana Denega: „Oj tam na targu, na bazarze kobiety mężów sprzedawały”. Męskiej społeczności poświęciła swoją humoreskę Wira Cwirlak z Radczy w rejonie tyśmienickim oraz zespół folklorystyczny „Romaszka” z Iwanykiwki w rejonie bohorodczańskim, który wykonał pieśń „Żył sobie taki Iwan”. Przecież teraz w większości nie to, że trzy kąty w chacie trzymają się na kobiecie, a cztery. Mężczyźni swoje kobiety wysłali na zarobki za granicę, a sami powoli się upijają. Lecz mamy u nas prawdziwych kozaków, patriotów, jest z kogo być dumnym. Pieśń „Kozacy” wykonał Mykyta Masnyk, o sławnych bohaterach śpiewał Andrij Fusztej. Jest on absolwentem Iwano-Frankiwskiej Akademii Teologicznej. Niedawno wrócił z miasta Łubnie w obwodzie połtawskim, gdzie uczył dzieci wartości chrześcijańskich. Wkrótce po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy w Dobrowlanach w rejonie kałuskim narodził się proświciancki oddział, a wraz z nim zespół folklorystyczny pod tą samą nazwą „Dobrowlany”. Od tamtej pory pielęgnuje rodzimą ukraińską pieśń. Na jarmarku te nie pierwszej młodości już kobiety wystąpiły z pieśniami „Oj na górze dwa dęby”, „Szumi dąb zielony”, „W niedzielę po południu”. Do zespołu zawsze je zbiera proświcianka Marija Wasyliw. Teraz na wyjazd do centrum obwodowego zorganizowała je przewodnicząca Kałuskiego Związku Rejonowo-Miejskiego „Proświta” Łesia Kyryłowycz. Transportem pomógł wójt Wasyl Kuczerak. Irynkę Szehedę słuchano i w Kijowie, i w Odessie, i w Skadowsku w obwodzie chersońskim na znanych „Czarnomorskich igrzyskach”, na Międzynarodowym festiwalu w Nowojaworowsku w obwodzie lwowskim. Na jarmarku też bardzo ciepło ją przyjęto i wsparto młody talent. Przyjemnie, że nie dają zapomnieć ukraińskiej pieśni ludowej w młodzieżowej formacji wokalnej „Newfrank”. Jej kierowniczka Iryna Mykytiuk stara się podać ją w nowoczesnej aranżacji. Rozśmieszali na jarmarku obecnych i Polina Diduch, która zna ponad trzydzieści humoresek, i Stanisław Hrynda. Nie omija proświcianckich wydarzeń ludowy zespół wokalny „Smerichka” i w szczególności jej kierowniczka Łesia Melnyk. Z cudownym tembrem głosu, ona wszystkim daruje radość. Na jarmarku gościom przypadła do serca jej pieśń „Na ulicy skrzypce grają” oraz w wykonaniu „Smerichki” „Oj czarna ja jestem czarna”. „Zasiały białe kwiaty jesieni, Już wierzba skłoniła się do snu, Ale ścieżką wspomnień wciąż my Szukamy we dwoje swoją wiosnę”, — autorską pieśń-wspomnienie „Ja twoja” wykonała przedsiębiorczyni z Jaremcza Mariczka Iwasyszyn. Na jarmark przyjechały młódki ze wsi Zabereżżia w rejonie bohorodczańskim, od których usłyszeliśmy pieśni „Ścieżyna”, „Złote skrzydełka”. Z korowajem na ręczniku Rusłana Denega w swojej pieśni „Serdecznie zapraszamy” życzyła wszystkim dobrego zdrowia, pokoju, dobrobytu i dostatku w rodzinach, aby proświciancka gwiazda świeciła i nie gasła. Za udział w jesiennym proświcianckim jarmarku podziękowania jego uczestnikom wręczył odpowiedzialny sekretarz Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Mychajło Siczka. Podziękowano wszystkim przedsiębiorcom i po prostu dobrym ludziom, którzy jarmarkowali u nas ze swoimi produktami: I. Zahranowskiemu, M. Raniuk, D. Howeri, N. Synyci, Z. Kijakowi, W. Romaniukowi, obwodowemu związkowi krajoznawców (przewodniczący — M. Kosyło), Iwano-Frankiwskiemu Kolegium Serwisu Restauracyjnego i Turystyki, jego dyrektorce — W. Kuzniecowej, starszym mistrzom szkolenia zawodowego R. Wdelnyk oraz O. Kwasniuk, którzy częstowali obecnych herbatą, kawą, słodyczami. Dziękujemy też Obwodowej Telewizji „Hałyczyna”, która sfilmowała i nagrała ciekawe momenty jarmarku. Do 80-lecia od dnia urodzin zasłużonego pracownika kultury i wyróżniającego się pedagoga Ukrainy, członka Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego, utalentowanej charkowskiej muzykolożki Hałyny Smahlij (1937—2010). Pamięci Hałyny Smahlij. Tetiana SZERSTIUK, wykładowczyni Bałaklijskiej dziecięcej szkoły muzycznej. Dwudziestopięcioletnią absolwentką wydziału muzykologii Charkowskiego Instytutu Sztuki im. I. P. Kotlarewskiego w 1962 roku rozpoczęła pracę zawodową w Charkowskiej Szkole Muzycznej im. B. M. Latoszyńskiego. Prawie pół wieku Hałyna Artemiwna oddała pracy pedagogicznej w rodzinnej szkole, gdzie wykładała solfeż, teorię muzyki, harmonię, metodykę nauczania dyscyplin muzyczno-teoretycznych, była konsultantką ds. praktyki pedagogicznej. Główną fundamentalną pracą naukowo-metodyczną H. A. Smahlij stał się podręcznik „Podstawy teorii muzyki”, stworzony we współautorstwie z córką, utalentowaną pedagożką-teoretyczką L. W. Małowyk, która poszła ścieżką matki. Wydane w 1998 roku „Podstawy teorii muzyki” stały się pierwszym na Ukrainie podręcznikiem, w którym połączyły się osiągnięcia współczesnego teoretycznego muzykologii i tradycje właściwe ukraińskiemu ludowemu myśleniu muzycznemu. Jest to również pierwszy podręcznik z teorii muzyki, którego podstawą stała się ukraińska muzyka ludowa i profesjonalna. Nie mniej znaczące w działalności metodycznej H. A. Smahlij stało się stworzenie podręcznika „Solfeż” dla uczniów dziecięcych szkół muzycznych i dziecięcych szkół sztuk pięknych. Oryginalne wydanie łączy funkcje podręcznika, chrestomatii do solfeżu i śpiewów z tekstem, a także zeszytu nutowego do wykonywania zadań. Ten podręcznik jest bardzo lubiany nie tylko przez dzieci, ale także przez wykładowców, ponieważ odpowiada wymaganiom programowym, jest napisany przystępnym i zrozumiałym dla dzieci językiem, zawiera ciekawe i różnorodne formy pracy oraz zadania, jest kompaktowy i wygodny w użyciu. Materiał muzyczny podręcznika jest różnorodny, jednak jego podstawą jest ukraińska sztuka narodowa. Dzięki talentowi pedagogicznemu i profesjonalizmowi, połączonym z profesjonalizmem, Halyna Artemiwna wychowała wiele pokoleń utalentowanych muzyków, śpiewaków, pedagogów. Psycholog z natury, subtelnie wyczuwała wszystkie niuanse charakteru czy stanu duszy każdego studenta, potrafiła wpływać na kształtowanie twórczej osobowości, wnosić pozytyw w serce każdego, kto z nią rozmawiał. Mądrość i prostota, wysoki profesjonalizm i talent pedagogiczny, człowieczeństwo i szczerość — właśnie te cechy były właściwe Halynie Artemiwnie Smahlij, której świetlana postać zawsze będzie gwiazdą przewodnią dla wielu pedagogów-muzyków — uzdrowicieli dziecięcych dusz i serc.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wyjeżdża na naukę do Polski i innych krajów Europy; dziś historia Ukrainy początku XX wieku nadal pozostaje dla wielu miejscowych włodarzy niewygodna, świadomie przemilczana lub przekształcana w urzędową szarowarszczyznę, która nie niesie żadnego realnego, treściwego ładunku; współczesnemu ukraińskiemu procesowi literackiemu brakuje dostępności, żywego kontaktu pisarzy z czytelnikami z małych ukraińskich miast, inwestycji w wydarzenia literacko-artystyczne nie tylko ogólnoukraińskiego, ale i regionalnego formatu. Dlatego cieszy fakt, że Chmielnicki jest jednym z niewielu miast, gdzie wspierane jest dążenie człowieka do wysokiego słowa i poznawania własnej historii. Świadectwem tego jest wsparcie materialne i udział w Festiwalu mera miasta Ołeksandra Symczyszyna, sekretarza rady miejskiej Mychajła Krywaka, naczelnika wydziału kultury i turystyki Artema Romasiukowa oraz wielu pracowników sfery kultury Chmielnickiego. Etap końcowy festiwalu, który już pozycjonuje się jako ogólnoukraiński (podsumowanie, sesje autografów, nagradzanie uczestników), odbył się już tradycyjnie przy pomniku Tarasa Szewczenki. Niezmienne patriotyczne hasła „Sława Ukrainie!”, „Naprzód, Ukraińcy, naprzód!”, „Słowo jednoczy!” stały się bliskie i sięgnęły głębi duszy każdego uczestnika literacko-artystycznego wydarzenia. Festiwal jeszcze raz określił i potwierdził, jak ważna i znacząca dla Ukrainy i każdego Ukraińca jest ukraińska książka, piękny ukraiński język, z którego my, Ukraińcy, dopiero teraz uczymy się być dumni.

Машинний переклад

Święto ukraińskiego słowa

Chmielnicki oddział „Proświty” wspólnie z Chmielnickim scentralizowanym systemem bibliotecznym (dyrektor – Tamara Kozycka) jeszcze w 2015 roku wystąpili z inicjatywą przeprowadzenia festiwalu literackiego „Słowo jednoczy!”. Zamysł poparły wydział kultury miasta Chmielnickiego oraz władze miejskie. W tym roku, w ramach obchodów Dnia Miasta, festiwal odbył się po raz trzeci. Wzięło w nim udział ponad 50 lokalnych pisarzy i literatów, a specjalnymi gośćmi święta zostali Wasyl Szklar, Witalij i Dmytro Kapranowie, Marija Czumarna (Lwów), Lora Pidhirna (Kamieniec Podolski), Natalka Mychno (Terebowla, obwód tarnopolski), Iryna i Mykoła Syczowi (Starobielsk, obwód ługański), Hryhorij Połowynko (Ługańsk). Witalij MICHALEWSKI, przewodniczący Chmielnickiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zastępca przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego festiwalu „Słowo jednoczy!”. Wystawy książek, prezentacje zbiorów poetyckich i prozatorskich, spotkania z autorami, warsztaty dla młodych literatów i dziennikarzy oraz maraton literacki — wszystko to odbywało się w różnych lokalizacjach miasta: w bibliotekach Chmielnickiego scentralizowanego systemu bibliotecznego, monoteatrze „Kut”, Chmielnickim obwodowym muzeum literackim, w skwerze im. Tarasa Szewczenki. Tegoroczną nowością był most literacki „Premiera książki 2017” w formie maratonu na Skype. Festiwal dał impuls do dalszego rozwoju procesu literackiego w rejonach i wsiach obwodu. Na spotkaniu twórczym „Talenty literackie Chmielniczyzny” kierownicy ośrodków artystycznych i związków omówili kwestie współpracy, podzielili się doświadczeniem pracy twórczej, bliżej się poznali i wystąpili ze swoimi utworami. Wśród nich byli członkowie klubu twórczego „Lira” z Kamieńca Podolskiego (kierownik — Nela Liszczynska), stowarzyszenia literacko-artystycznego im. W. Bablaka „Soniach” z miasta Dunajowce (kierownik — Wałentyna Bajtaluk), Ludmyła Pszenyczna z Czarnego Ostrowa w rejonie chmielnickim. Festiwal zjednoczył nie tylko literatów Ukrainy, ale i pokolenia. Aktywnymi uczestnikami stają się uczniowie i studenci. Osobny dzień tak właśnie się nazywał: „Młody debiut”. Odwiedziły nas młode talenty z Winniczyzny, Żytomierszczyzny, Kijowszczyzny i, oczywiście, z Chmielniczyzny. Szczególnie wyróżnili się literaci i aktorzy z klubu poetyckiego „Rosa” oraz teatru literackiego „Gloria” Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego (kierownik — starszy wykładowca Taisija Kowal), którzy już trzeci rok zadziwiają wszystkich własnymi utworami oraz emocjonalnym, nowoczesnym odczytaniem Tarasa Szewczenki. Oryginalną prozę eksperymentalną widzom przeczytała zwyciężczyni VII Międzynarodowego konkursu językowo-literackiego uczniów i studentów im. Tarasa Szewczenki Marija Kłopotjuk, która w tym roku w Kaniowie otrzymała nagrodę. Niezwykle cennym i interesującym w ramach maratonu literackiego było wydarzenie, fundamentalne dla miasta Chmielnickiego — ogromna konferencja prasowa z tak znanymi autorami jak: ukraiński pisarz i działacz polityczny Wasyl Szklar, poetka, prozaik, dramaturg, badaczka ukraińskiej kultury obyczajowej, autorka wielu książek dla dzieci Marija Czumarna, poeta-romantyk, przewodniczący obwodowej „Proświty”, docent Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego Witalij Michalewski, pisarka, historyk i kuratorka autorskiego projektu „Turystyka literacka” Lora Pidhirna, poeta i działacz społeczny Mykoła Syczow oraz jego żona Iryna, którzy przyjechali do Chmielnickiego na festiwal literacki z przyfrontowego Starobielska, ukraiński pisarz, artysta i działacz społeczny Hryhorij Połowynko, naczelnik wydziału kultury i turystyki miejskiego komitetu wykonawczego w Chmielnickim Artem Romasjukow. W szczególności Hryhorij Połowynko obecnie mieszka na terytorium okupowanej Ługańszczyzny, niedaleko ukraińskiego Szczęścia. Aby wziąć udział w festiwalu literackim „Słowo jednoczy-2017”, ten heroiczny i odważny 70-letni mężczyzna, który porozumiewa się wyłącznie w języku ukraińskim, pokonał wszystkie trudności i niebezpieczeństwa związane z przekraczaniem punktów kontrolnych okupantów. Uczestnicy konferencji prasowej zwrócili uwagę na ostry i stały napór rusyfikacji, nawet w ostatnim czasie, podczas wojny na wschodzie Ukrainy. Przykro, że ogromna liczba młodych Ukraińców wy-

Машинний переклад

Z inicjatywy „Proświty” połtawski internat obwodowy nazwano imieniem Sofii Rusowej

Połtawska obwodowa administracja państwowa oraz deputowani rady obwodowej poparli inicjatywę Połtawskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w sprawie upamiętnienia w nazwie internatu obwodowego nr 2 I—III stopnia działaczki epoki Ukraińskiej Rewolucji 1917—1922 lat, wybitnej ukraińskiej pedagożki, prozaiczki i literaturoznawczyni Sofii Rusowej. W szczególności siedemnasta sesja siódmego zwołania zatwierdziła decyzję nr 532 „O przemianowaniu Połtawskiej wyspecjalizowanej szkoły-internatu nr 2 I—III stopnia Rady Obwodowej w Połtawie”. „Jesteśmy przekonani, że nazwa »imienia Krupskiej« — działaczki zbrodniczej partii rosyjskich bolszewików, współpracowniczki kata narodu ukraińskiego Władimira Uljanowa-Lenina, i to nie gdzie indziej, a w placówce oświatowej, była kompletnym absurdem. Dlatego Towarzystwo »Proświta« w ramach inicjatyw społecznych, które są skierowane na wykonanie ustaw dekomunizacyjnych oraz Dekretu Prezydenta »O środkach związanych z obchodami 100-lecia wydarzeń Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 lat« zainicjowało przemianowanie. Od teraz szkoła-internat nr 2 I—III stopnia Rady Obwodowej w Połtawie będzie godnie nosić sławne imię Sofii Rusowej — wybitnej pedagożki, której życie i działalność są nierozerwalnie związane z Połtawą, aktywnej działaczki Ukraińskiej Rewolucji 1917—21 lat, której stulecie Ukraina obchodzi w tym roku, autorki szeregu prac pedagogicznych” — podkreślił autor pomysłu, koordynator społeczno-wolontariackiego projektu „Dekomunizacja na Połtawszczyźnie”, pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ołeh Pustowhar. W „Proświcie” są pewni, że ten wspólny krok społeczeństwa i władzy to godny wkład w sprawę patriotycznego wychowania młodzieży. Wkrótce proświcianie z Połtawy odwiedzą tę placówkę oświatową, aby wygłosić wykład i pokazać film dokumentalny o Sofii Rusowej. „Zrobimy wszystko, aby dotrzeć do wykładowców i wychowanków internatu, a ogółem do społeczności Połtawy z faktem, że ideolog ukraińskiego nacjonalizmu Mykoła Michnowski po raz pierwszy publicznie wygłosił mowę »Samostijna Ukraina« właśnie w Połtawie — dokładnie w domu małżeństwa ukraińskich patriotów Ołeksandra i Sofii Rusowych” — zauważył Ołeh Pustowhar. Manifest „Samostijna Ukraina” jest znakomity, historyczny, ponieważ Mykoła Michnowski po raz pierwszy w naszej historii XX wieku ogłosił potrzebę zdobycia państwowości narodowej. Właśnie w domu Rusowych nazwano głównego wroga Ukrainy — rosyjski imperializm. Właśnie w połtawskim domu Rusowych Mykoła Michnowski wzywał Ukraińców do wywalczenia „jednej, jedynej, niepodzielnej, wolnej, samodzielnej Ukrainy od gór karpackich aż po kaukaskie”. Przypomnijmy, że pierwszy krok w kierunku upamiętnienia Sofii Rusowej w Połtawie został zrobiony dzięki dekomunizacji. Na propozycję Ołeha Pustowhara, a także deputowanego rady miejskiej Juliana Matwijczuka oraz przewodniczącego Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” Tarasa Pustowita, przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wałerij Hołowko przemianował zaułek Komisarzy Bakińskich na cześć rodziny Rusowych. Oprócz zmiany nazwy, wyspecjalizowana szkoła-internat nr 2 zmieniła również status. Od teraz jest to eksperymentalna placówka oświatowa szczebla regionalnego. Status ten nadano zarządzeniem obwodowej administracji państwowej „O przeprowadzeniu prac badawczo-eksperymentalnych szczebla regionalnego »Socjalizacja osobowości w warunkach innowacyjnego środowiska edukacyjnego«”. Centrum Prasowe Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta”

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

w Berezie Kartuskiej w pomieszczeniach byłego klasztoru kartuzów. Formalnym powodem takiej decyzji polskiego reżimu uważa się zamach członka OUN O. Macejki na odpowiedzialnego za pacyfikację ministra spraw wewnętrznych B. Pierackiego (12 czerwca 1934 r.), chociaż główną podstawą były potężne protesty Ukraińców przeciwko dyskryminacji Ukraińców, przeciwko masowym represjom na Wołyniu i w Galicji. W obozie koncentracyjnym cierpieli przyszli generałowie UPA D. Hrycaj i R. Szuchewycz, aktywny członek OUN J. Wassyjan, pisarze P. Baley, R. Brześki, T. Bulba-Borowieć, B. Hoszowski, W. Karhut, B. Krawciw, J. Maslak, pamiętnikarz S. Chrin. Już na początku istnienia przebywało tu dwustu więźniów, wśród nich 120 – członków OUN, a także 40 członków KPZU i 40 członków skrajnej polskiej partii ONR (Obóz Narodowo-Radykalny). Jednak wybierano przede wszystkim kryterium etniczne. Było niemało także Białorusinów. Oprócz skazanych, w „Berezie Kartuskiej” znajdowali się więźniowie, których do trzech miesięcy trzymano bez sądu jedynie na podstawie decyzji administracyjnej policji lub głowy województwa. Ostateczny termin uwięzienia wybierała administracja obozu koncentracyjnego, w którym do 1938 r. przebywało do pięciu tysięcy Ukraińców (według danych radzieckich – 7 tysięcy, według polskich – 800 osób). Brutalne traktowanie aresztantów, skazanych na przetrwanie, na ciągłe tortury, na odczłowieczenie, stało się normą, oznaczało zaostrzenie wojny ukraińsko-polskiej, która trwała przez całe dwudziestolecie międzywojenne. Wiersz „Bereza”, poemat „Pieśń z Berezy”, powieść „Bereza” O. Hawryluka, który dwukrotnie przebywał w tym obozie, odbierane są jako dokument oskarżycielski represyjnego reżimu Polski, podobnie jak wspomnienia „Od tronu cerkiewnego do Berezy za druty” (1955) protojereja S. Hajuka. Materiały dotyczące samowoli obozowej przedstawiono w wydaniu „Za ciebie, Ukraino… Z archiwów więźniów Bereza Kartuska (1934—1935) czasów II Rzeczypospolitej Polskiej” (2010). W tych dramatycznych czasach kształtowały się takie postacie oporu, jak S. Bandera, który gwałtownie ewoluował od skauta i aktywnego „proświcianina” do czołowego członka OUN. Został aresztowany przed obroną dyplomu w lwowskiej Politechnice (1933), skazany w głośnym procesie warszawskim (1935) na karę śmierci, zamienioną na „dożywotnie więzienie”. Trafił do klasztoru Święty Krzyż koło Kielc, który Polacy wykorzystali jako więzienie, gdzie od 1936 r. cierpieli przywódcy OUN M. Łebed, J. Karpineć i inni. Warszawa nie ukrywała zamiaru deportacji Ukraińców z ziem etnicznych na podstawie tajnej, na szczęście niezrealizowanej uchwały Rady Ministrów (1938), która opierała się na nowej konstytucji (2 kwietnia 1935), uchwalonej przez marszałka J. Piłsudskiego. Na jej podstawie otrzymał on nieograniczone dyktatorskie prawa. Wtedy też rozwiązano sejm i senat. Próba premiera P. Sławka i ministra spraw wewnętrznych M. Kościałkowskiego znormalizowania stosunków polsko-ukraińskich po śmierci marszałka zakończyła się fiaskiem. E. Rydz-Śmigły – następca J. Piłsudskiego przeprowadził nową pacyfikację na Wołyniu. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Dantejskie kręgi represji Ukrainy dwudziestolecia międzywojennego

Jurij KOWALIW, doktor habilitowany nauk filologicznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Kontynuacja. Pocz. w nr 43 z 2017 r. Polska wprowadziła administracyjną „granicę sokalską” (od m. Sokal), aby sztucznie odgrodzić Galicję od Wołynia, Chełmszczyzny i innych ukraińskich ziem, skazanych na asymilację. Aby przejechać z nich do Lwowa lub Tarnopola, trzeba było uzyskać specjalne zezwolenie (co udało się zrobić wołyńskim trupom teatralnym Olgi Mitkewiczowej i M. Orła-Stepniaka). W cerkwiach prawosławnych Podlasia i Chełmszczyzny przeprowadzano przymusową rewindykację (powrót na katolicyzm), działały tak zwane „krokusy”, które znęcały się nad prawosławnymi chłopami, zmuszając ich do chodzenia do kościoła. Oprócz tego po ratyfikacji przez polski sejm niesławnego traktatu ryskiego (15 kwietnia 1921) rząd Polski, w którym zwyciężały szowinistyczne poglądy narodowego demokraty R. Dmowskiego – zwolennika asymilacji Ukraińców i innych „niehistorycznych narodów”, zakazał działalności politycznej ukraińskich emigrantów. Żołnierzy URL internowano w obozach, a państwowe centrum URL przeszło na nielegalną stopę. Zlikwidowano katedry ukrainoznawcze na Uniwersytecie Lwowskim, akademię rolniczą na Wołyniu. Z powodu dyskryminacyjnej polityki polskiego reżimu, przemianowania Uniwersytetu Lwowskiego na Uniwersytet Jana Kazimierza (1919), co pozbawiło Ukraińców, w odróżnieniu od Polaków, prawa pracować i uczyć się w nim, członkowie NTSz W. Szczurat, I. Swiencicki, I. Krypiakewycz, B. Barwiński, W. Harasymczuk, S. Baran zainicjowali w 1921 r. alternatywny wobec polskiej edukacji lwowski Ukraiński Tajny Uniwersytet (UTU), w którym wykładali. I. Krypiakewycz pełnił obowiązki sekretarza senatu uniwersytetu. W rozkwicie formowania UTU lider młodzieży studenckiej S. Fedak dokonał nieudanego zamachu na J. Piłsudskiego oraz lwowskiego wojewodę K. Grabowskiego, co wywołało falę represji przeciwko organizatorom tajnej placówki edukacyjnej, aresztowanie jej pierwszego rektora W. Szczurata. Mimo to inauguracja odbyła się w Domu Narodowym (23 października 1921 r.). Kuratorium ukraińskich szkół wyższych we Lwowie, sformowane w lutym 1923 r., dbało o materialne zabezpieczenie UTU. Ono też w 1925 r. podjęło decyzję o zakończeniu jego działalności, nie przystało na propozycję ministra oświaty S. Grabowskiego stworzenia uniwersytetu „narodowości rusińskiej”, zważając na antyukraińską politykę Polski, prześladowania studentów, trudności materialne oraz kłopoty ze znalezieniem pracy przez absolwentów tej uczelni. Dla Ukraińców jakakolwiek współpraca z kolonizatorem uważana była za zdradę, za co przypłacił życiem kandydat do sejmu poeta-„młodomuzyk” S. Twerdochlib (1922). M. Jackiw, zostawszy redaktorem gazety „Ridnyj kraj” (od 1921), która uznawała polską okupację ukraińskich ziem, doświadczył bojkotu społeczności literackiej. Sytuacja zaostrzyła się, gdy tylko Polska ogłosiła sanację (łac. uzdrowienie) po przewrocie państwowym (1926), co oznaczało likwidację ledwie zarysowanych struktur demokratycznych w Polsce, a dla Ukraińców – jeszcze większe ograniczenie w prawach. Represje miały na celu nie tylko poskromienie renesansowego uniesienia galicjan i wołynian, ale także zapewnienie Polakom sukcesu w wyborach parlamentarnych, osłabiając ukraińskie siły polityczne. Chociaż kierownicze stanowiska i tak zajmowali Polacy. Formalnym powodem terroru stały się protesty Ukraińców przeciwko asymilacji i dyskryminacji Ukraińców przez Drugą Rzeczpospolitą, która wielokrotnie naruszała wolę Ligi Narodów (14 maja 1923 r.), a przed kolejnymi wyborami potajemnie umawiała się o kompromis z ukraińskimi kolaborantami w rodzaju Ukraińskiej Katolickiej Partii Ludowej czy Wołyńskiego Zjednoczenia Ukraińskiego (WZU), które kultywował wojewoda wołyński H. Józewski – gorliwy zwolennik „granicy sokalskiej”. Przyczyną represji były także prowokacje ZSRR, który wspierał komunistyczne ugrupowania w rodzaju KPZU, przerzucał grupy dywersyjne dla destabilizacji reżimu J. Piłsudskiego. Ukraińcy, nie tracąc pasjonarnych właściwości oraz poczucia ludzkiej i narodowej godności po klęsce zmagań narodowowyzwoleńczych, wybrali historycznie uzasadnione prawo do oporu rezystancyjnego. Dyskryminacyjna antyukraińska polityka Polski została naświetlona w wydaniu w języku portugalskim „Zbrodnia cywilizacji europejskiej” P. Karmańskiego. Rozpowszechniła się zapoczątkowana przez T. Szewczenkę, pogłębiona przez I. Frankę, P. Hrabowskiego poezja więzienna (I. Kruszelnycki, B. Krawciw, O. Hawryluk, J. Kosacz, O. Babij i in.). Prześladowań doznali Marko Czeremszyna, A. Czekmanowski, M. Bażański i in. Destrukcyjne skutki polskiej okupacji Wschodniej Galicji, które obserwowano już na początku lat 20., zostały ujawnione w artykułach „Bez maski”, „Divide et impera”, „Ride Bajazzo”, „Strzeżmy się” B. Łepkiego, według którego odrodzona Rzeczpospolita stała się „największym w Europie więzieniem narodów” („Siewcy burzy”). Autor uważał za główne niebezpieczeństwo totalną polonizację ukraińskiej przestrzeni językowej i kulturowej, której ma przeciwstawić się „rozbudzony rycerski nacjonalizm” Ukraińców („Kresy”). Wybrali oni historycznie uzasadnione prawo do oporu rezystancyjnego. Jeszcze w 1920 r. byli strzelcy siczowi (przeważnie żołnierze IV Brygady Rawskiej) założyli w Pradze kierowaną przez pułkownika J. Konowalca nielegalną Ukraińską Organizację Wojskową (UWO), która przeciwdziałała kolonizatorom, przede wszystkim na ziemiach wschodniogalicyjskich, ewoluowała od etapu rewolucyjno-wojskowego do rewolucyjno-politycznego. Wydawała ona czasopismo „Surma”, sponsorowała wydawnictwo „Czerwona kalyna”, sprzyjała odnowieniu „Literacko-Naukowego Wiestnika”, współdziałała z podiebradzką Legią Ukraińskich Nacjonalistów, urządzała dotkliwe akty oporu przeciwko polskim szowinistom. W warunkach sanacji UWO potrzebowała reorganizacji, dlatego, zjednoczywszy się na Kongresie Wiedeńskim (28 stycznia–2 lutego 1929 r.) z radykalnymi formacjami młodzieżowymi (Grupa Młodzieży Nacjonalistycznej w Pradze, Legia Ukraińskich Nacjonalistów w Podiebradach, Związek Ukraińskiej Młodzieży Nacjonalistycznej), na podstawie decyzji berlińskiej Pierwszej konferencji ukraińskich nacjonalistów (1927) zainicjowała stworzenie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), powołanej do skonsolidowania sił do walki przede wszystkim przeciwko szowinistycznej polityce Polski. OUN, zrodzona z dyskryminacyjnej polityki Drugiej Rzeczypospolitej, była jedyną siłą w okresie dwudziestolecia międzywojennego, zdolną bronić interesów skolonizowanych Ukraińców, odrzuciła praktykę współpracy z rządem okupacyjnym, w odróżnieniu od Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego (UNDO), Ukraińskiej Partii Socjaldemokratycznej (USDP), Ukraińskiej Partii Radykalnej (URP), Wołyńskiego Zjednoczenia Ukraińskiego (WZU), nie mówiąc o KPZU – satelicie KP(b)U i WKP(b). Opierając się na koncepcji integralnego nacjonalizmu D. Doncowa i „permanentnej rewolucji”, wyznawała kult siły, właściwy wielu ówczesnym krajom europejskim, miała swoje centrum ideologiczne – PUN (Prowid Ukraińskich Nacjonalistów) na czele z J. Konowalcem, najwyższy organ – Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, lub Wielki Zjazd. Wkrótce jej komórki powstały w Europie i Ameryce. Polski reżim marszałka J. Piłsudski odpowiedział na ruch oporu Ukraińców pacyfikacją (pacificatio – łac. uspokojenie), wprowadzoną jesienią (od 16 września do końca listopada) 1930 r. przez marszałka J. Piłsudskiego oraz ministra spraw wewnętrznych F. Sławoja-Składkowskiego, której towarzyszyły aresztowania działaczy społecznych i politycznych, w szczególności przewodniczącego UNDO D. Łewyckiego oraz sekretarza Ł. Makaruszki, 21 ukraińskich posłów i trzech senatorów, członków OUN (wśród nich poety B. Krawciwa), morderstwa (w Bibrce pozbawiono życia krajowego prowidnyka OUN i komendanta UWO J. Hołowinśkiego; zmarł w wyniku tortur prowidnyk OUN S. Ochrymowycz), znieważenie cmentarza Ukraińskich Strzelców Siczowych, portretów T. Szewczenki i I. Franki. Zlikwidowano „Płast” (na Wołyniu – 1928, w Galicji – 1930 r.), „Sicz” (jeszcze w 1924 r.), „Sokił”, filie „Proświty” oraz ukraińskie szkoły, przeprowadzono 5 195 akcji karnych w 15 powiatach. Środki „uspokojenia” świadczyły o wojennym charakterze antyukraińskiej kampanii: do 1934 r. istniały tak zwane „sądy doraźne” (sądy polowe). W tym samym roku marszałek J. Piłsudski podpisał układ z A. Hitlerem, Druga Rzeczpospolita stała się apologetą faszyzmu. Pacyfikacja wywołała międzynarodowy rezonans. Tak, w polskiej ambasadzie w Londynie pisarz J. Łypa (lekarz-stażysta), trafiając na wykład podpułkownika M. Siewierskiego, zdementował jego twierdzenia o braku dyskryminacji mniejszości narodowych, w szczególności Ukraińców w Drugiej Rzeczypospolitej. Wystąpienie kosztowało J. Łypę utratę prawa do stażu. Próby umiarkowanych polskich polityków S. Stempowskiego, L. Wasilewskiego, T. Hołówki, P. Bunina-Borkowskiego nawiązania polsko-ukraińskiego porozumienia nie miały sukcesu, podobnie jak zabiegi przed Warszawą stanisławowskiego biskupa UKGK ks. Hryhorija Chomyszyna, który przeciwstawiał się metropolicie Andrejowi Szeptyckiemu, I. Kedryna-Rudnyckiego – przedstawiciela UNDO i Ukraińskiej Reprezentacji Parlamentarnej w polskim sejmie, W. Mudrego – wicemarszałka tego sejmu, członka prezydium UNDO i in. Rada Ligi stworzyła komitet na czele z A. Hendersonem w celu zbadania sytuacji na ziemiach zachodnioukraińskich, a w styczniu 1932 r. wydano specjalną decyzję, która w lojalnej formie potępiała ksenofobiczną politykę Warszawy. Nie zatrzymała ona dyskryminacyjnej polityki Drugiej Rzeczypospolitej. Apel UNDO o „normalizację” stosunków ukraińsko-polskich, ogłoszony w rezolucji V zjazdu ludowego (1938), jak zawsze został zignorowany, podobnie jak wystąpienie posła w sejmie W. Cełewycza o kolonizacji ukraińskich ziem, ich sztucznym podziale administracyjnym. OUN konsekwentnie przeciwstawiała się wielkopolskiemu i bolszewickiemu szowinizmowi. Aktywny udział w jej działalności brali pisarze. Tak, poeta B. Krawciw – przewodniczący Związku Ukraińskiej Młodzieży Nacjonalistycznej i pierwszy prowidnyk Krajowej Egzekutywy OUN na ziemiach zachodnioukraińskich – zorganizował w listopadzie 1928 r., w dniu ogłoszenia ZURL, antypolską demonstrację, rok później – akcję protestacyjną pod radzieckim konsulatem przeciwko sfabrykowanemu procesowi ZWU. Podczas wielkiego głodu w USRR kierownictwo OUN na czerwcowej konferencji podjęło decyzję o dokonaniu zamachu (niem. Attentat – zamach na życie) w konsulacie ZSRR (Lwów), którego wykonawca miał dobrowolnie oddać się w ręce polskiej policji, aby na procesie sądowym dowieść motywów swoich działań oraz faktu etnocydu na Ukrainie. Przeznaczone to było M. Łemykowi. Jego heroiczny czyn służył za przykład narodowo świadomej młodzieży, odbił się na liryce członków OUN Ołeny Telihy i O. Olżycza. Na heroiczne czyny członków OUN, które były akcją samoobrony, represyjny reżim Polski odpowiedział brutalnymi sankcjami karnymi – stworzeniem do „reedukacji” głównie „niebezpiecznych Ukraińców” na podstawie rozporządzenia prezydenta Polski I. Mościckiego (17 czerwca 1934 r.) obozu koncentracyjnego w Berezie Kartuskiej (obecnie – m. Bereza na Białorusi) na Berez-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

pretendować do pierwszeństwa ten, którego jeszcze nie ma. Musi on być w stolicy Ukrainy. I marzy o nim Dmytro Wasylowycz Pawłyczko. Zatem czytał studentom wiersze. Odpowiadał na pytania. Spotkanie moderowała kandydat nauk Hałyna Wołoszczuk. Niektórzy studenci czytali moje wiersze. Byli też z innych placówek oświatowych. Jednym z organizatorów moich spotkań w Kołomyi jest Wasyl Hłahołuk, szef miejscowej „Proświty”. Jestem mu głęboko wdzięczny za wsparcie. Wasyl Petrowycz występował na moich spotkaniach zarówno w Kołomyi, jak i w Iwano-Frankiwsku. On i jego syn Ołeksij pomogli mi wydać poprzednią książkę „Wzdłuż darowanych Bożych dni”. Ciekawe pytania zadawali studenci: współczesna literatura ukraińska, jej wyraziści przedstawiciele, źródła twórczości. Mądre pytania formułowali kierownik katedry Mychajło Kowalczuk oraz kandydat nauk, pisarz Mykoła Wasylczuk. Młodzież interesuje się życiem literackim — do takiego doszedłem wniosku. A jeszcze udzielałem wywiadu dla miejscowej telewizji. Później — prezentacja w bibliotece rejonowej. Postarali się jej pracownicy. Oprócz stałych czytelników przyszła młodzież studencka — przeważnie chłopcy z technikum. Słuchali uważnie. Zawitał tutaj też Ihor Dowhaniuk, były dyrektor tej placówki oświatowej. A także przewodniczący miasta w połowie lat 90. Ihor Dmytrowycz to człowiek wysokiej kultury, dobrze włada francuskim. Pracował w ambasadach Ukrainy za granicą. Dobrze wystąpił. Poparł mnie. Na pytanie prowadzącej, czego życzyłbym obecnej młodzieży, odpowiedziałem tak: „Mimo całego zajęcia odwiedzajcie biblioteki. Czytajcie książki. Skupiajcie się nad nimi w czytelni. To szczególne postrzeganie. Wyłączajcie na ten czas swoje gadżety. Pamiętajcie, że biblioteki to prawdziwe ognisko oświaty i kultury. W krajach rozwiniętych mają do nich szczególnie poważny stosunek. Nasz rodak z Doliny Omelan Antonowycz, który większą część swojego życia przeżył w Stanach Zjednoczonych, zarobił w biznesie naftowym duże pieniądze, niemało ofiarował na sprawy ukraińskie w naszym kraju. Na przykład na remont, zakup mebli, sprzętu komputerowego itp. Lwowskiej Naukowej Biblioteki imienia Wasyla Stefanyka ofiarował dwa miliony dolarów amerykańskich. Teraz do tej biblioteki przyjemnie wejść, chce się być jej czytelnikiem”. Następnego dnia — Iwano-Frankiwsk. Prezentacja w domu „Proświty”. Do swoich po swojemu. I choć ludzi było niewielu, to, moim zdaniem, wszystko odbyło się bardzo przyzwoicie. Spotkanie moderowała Olha Bresławska. Wystąpili Jewhen Baran, Dmytro Zacharuk, Stepan Wołkowecki, Wasyl Babij, Wasyl Hłahołuk, moja krajanka z rodzinnej wsi Jarosława Wasyłyszyn, poetka, naukowczyni, wykładowczyni Uniwersytetu Przykarpackiego. Niespodzianką dla mnie były jej wspomnienia o tym, jak moja mama przychodziła do jej matki, jak rozmawiały, o czym mówiły przy rytmicznych dźwiękach maszyny do szycia. Przed oczami — wieś ówczesna i wieś dzisiejsza. Czy coś się zmieniło? Myślę, że tak. Ludzie się zmienili. Moi rówieśnicy przypominali mi naszych rodziców. Czy jest jakaś różnica między pokoleniami? Jest. Dzisiejsze jest o wiele bardziej wolne, rozluźnione. Takie trzeba cenić. Chociaż łączą je te same problemy w sferze materialnej. Ale ludzie pragną słowa. Zwykłego poetyckiego słowa. Były potem dobre echa, oddźwięki. A na zakończenie wiersz o spotkaniu z kolegami z klasy w rodzinnym domu. Spotkać się z przyjaciółmi dzieciństwa W rodzinnym domu... Czworo nas tutaj Rówieśników, prawdziwie krzepkich. I swobodnie wspomnienia płyną. Za plecami płonął ogień w piecu. Śmiejemy się tak, jak kiedyś. Pod chatą ułożyły się na kupce Jakieś chimery i nie idą do lasu, A zaglądają w szyby ostrożnie, Jak ci ciekawi w czas hucznych wesel... Poszli już goście. Na duszy niespokojnie. Poszli Myroś i Wala, i Wasyl...

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Na ojczystej ziemi

Na Iwano-Frankowszczyźnie odbyły się spotkania z pisarzem, dyrektorem Wydawnictwa „Proświta”, członkiem Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureatem ośmiu nagród literackich Wasylem Kliczakiem. Wasyl Kliczak zaprezentował nowy jubileuszowy tomik poezji „Kopana hora”. Pisarz jest rodowitym mieszkańcem wsi Rudnyky w rejonie śniatyńskim, docentem katedry wydawnictwa i redagowania Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, autorem tomików poezji „Doszczowyj hodynnyk” (1989), „Pelena” (2003), „Wzdowż darowanyh Bożych dniw” (2015). Prezentacja w Kołomyi. Moderuje H. Wołoszuk. Wasyl KLICZAK, Rudnyky—Śniatyn—Kołomyja—Iwano-Frankiwsk. Na początku października odbyłem tournée po rodzinnych stronach. Zaprezentowałem swoją jubileuszową książkę „Kopana hora”. Rok jubileuszowy. Książka również. Zacząłem od rodzinnej wsi Rudnyky, która znajduje się w rejonie śniatyńskim. Przyszło około dwudziestu osób. Normalnie! Prosiłem, żeby przyszli ci, których to interesuje. Tydzień przed wydarzeniem dzwoniłem do przewodniczącego rady wiejskiej, chciałem dowiedzieć się, jak idą przygotowania. W odpowiedzi usłyszałem: „Josypowyczu, teraz nie mogę rozmawiać — siadamy do stołu. Syn przyjechał z frontu. Lepiej jutro”. Po męsku powściągliwie, skąpo. U ludzi ważne wydarzenie. Wielka radość. Przeniosła się na mnie. Napisałem wiersz. Czytałem go na spotkaniu z rodakami. Wzruszony przewodniczący nie ukrywał łez. — Przyjechał syn do mnie z frontu, — to odpowiedź na mój telefon. Nie z Warszawy czy Toronto… Z Donbasu, gdzie codzienny szok. Tak wyrzekł rodak. I radość, powstrzymywana gdzieś, na mnie chlusnęła niespodziewanie, a ja przejąłem się wtedy cały tym męskim cichym powściągiem. A co za nim? Za nim — takie: Cała historia niewidzialna, w której bliskie wszystko ludzkie. Dostrzegasz głębię tragedii. I widzisz czarne te lata, co niby na rowerze przemknęły, jak rzeka stroma. Wspomnisz cmentarz przy polu, rodziców mogiły na wiatrach. I popiersie Abramiuka Mykoły, a także Ihora Sachra. Ich przywieźli kiedyś z wojska — jako „dziadowszczyzny” złej ofiary. Taka już dola ukraińska, którą niby bestia rozdarła. Dlatego tę radość rozumiem. I ja dzielę ją na pół. I tak, jak ojciec, marzę, marzę, by syn między czarnoziemnych pól nie rył okopów, nie wpatrywał się w te wrogie blokposty. I żeby tam nie wracał, a szedł tam, gdzie ma iść. Żeby zarastały te okopy pachnącym zielem stepowym i biegły konie tam galopem, i wił się w niebo spokojny dym… Zatem wystąpiłem przed ludźmi. Przyszli moi koledzy z klasy. Nie wszyscy, oczywiście. Sześcioro. Odebrałem ich jak krewnych. Ósmą klasę kończyło około trzech dziesiątek. Teraz szkoła jest średnia. W klasie maturalnej, jedenastej, jest tylko jeden uczeń. Ale mieszkańcy wsi nie tracą optymizmu, mówią, że w młodszych klasach uczniów jest o wiele więcej. Zatem komplet będzie. Czytałem wiersze. Czytałem dużo. Coś opowiadałem. Słuchali uważnie. Potem powiedzieli mi, że ze słuchu poezja odbierana jest o wiele lepiej. Była moja nauczycielka Ołena Wasyliwna. Ma już 88 lat. Daj Boże jej zdrowia. Nauczycielce dedykowałem wiersz „Słowo” (jest w książce). Był były sąsiad, rzeźbiarz w drewnie. Pamiętam, w dzieciństwie zachodziłem do niego i na długo przywierałem wzrokiem do jego pracy. Niepowtarzalny zapach drewna, wiórów. Przyszedł. Zapraszał do siebie, by obejrzeć jego wyroby. Następnym razem — obiecałem. Wielu osobom wysłałem książki pocztą. Niektórym podarowałem na spotkaniu. Po przyjacielskiej kolacji pojechaliśmy do mojego rodzinnego domu. Moi koledzy z klasy. Ze mną czworo. A jeszcze człowiek, o rok od nas starszy. Na mój telefon on nas sfotografował. Radosnych, szczęśliwych. To zdjęcie miało wiele polubień w sieci społecznościowej „Facebook”. Komentarze napisali głównie ci, którzy teraz są poza granicami Ukrainy. Z Kanady, Ameryki, Hiszpanii, Portugalii, Czech. Wzruszyło ich to zdjęcie. A myśleliście! — chce się im odpowiedzieć! Po rodzinnej wsi — Śniatyn. Prezentacja w bibliotece rejonowej. Trzy godziny minęły jak jedna minuta. Czytałem wiersze. Słuchałem ludzi. Mówili szczerze. Atmosfera była dobra, pełna ciepła i życzliwości. Dziękuję Myrosławowi Popadiukowi, Iwance Stefjuk, Iwanowi Hrekuliakowi, Wołodymyrowi Karomu, Wołodymyrowi Cypyzie, Wasylowi Charytonowi, Iwanowi Andruszce i wielu innym za dobre i ciepłe słowa. Uczniowie Ballada Myrosławowi Popadiukowi. W dzień oni ukrywali się w lasach, a wieczorami górskimi ścieżkami, znanymi tylko im, szli do wsi, która cicho i z nastawieniem żyła. Było ich dwoje. Do jednego domu kierowali wzrok młodzieńczy. Wchodzili powoli i ostrożnie. I widzimy obraz ten wzruszający. Za stół siadają i wyjmują zza pazuch papier oraz ołówki tak jakoś wstydliwie. I przysiada do nich gospodarz (nauczyciel) i zaczyna przy kaganku ich uczyć. Tacy jeszcze młodzi. W niespokojnym świecie pragnęli zwykłej edukacji. I widzimy, jak każdy z nich siedzi. I ognik ledwo-ledwo migocze. I cieniami na ścianach migoczą ręka i o stół oparty automat. I widzimy jeszcze, że bez przymusu zachęca ich nauczyciel do nauki. — Uczcie się, chłopcy! — Słychać przez noc. Oni idą nowym wiatrom naprzeciw, natchnieni nauczycielem całkowicie. Taką jeszcze w nocy on miał pracę. I długo by jeszcze trwała nauka. Ale jakoś po jednym dniu czekał ich znów. A ich wciąż nie było. I domysłem całą duszę oparzyło. Zginęli? Trafili do niewoli? Nie ma wciąż ich. Nie ma. Stracił sen. Intuicyjnie czuł — przyjdą ci, którzy zgubę i biedę niosą. I podczas kolejnej z obław więźniem oczekiwanie się stał. I wyrok był dla niego aż dwadzieścia pięć. Odsiedział dziesięć. I wrócił z powrotem. I patrzy, i zagląda w las. A ten szumi, jak i szumiał kiedyś. Wszystko wypatruje — może jeszcze przyjdą ci chłopcy, co światło chronią, którym wtedy świeciła jego chata. I jakby mi w tej roli pobyć było sądzono. Stoję przy bramie, z której dla mnie zaczynał się świat. I wypatruję tych uczniów, którym tak brakowało nauczycieli. I widzę ich, że idą wiatrom naprzeciw. — Uczcie się, chłopcy! — Słychać przez noc. Po Śniatynie — Kołomyja. Tutaj odbył się Festiwal Książki. Była wspaniała pogoda. Kilka wydawnictw na stolikach rozłożyło swoją produkcję. Scena. Prowadzący. Oficjałka. Patetyczne przemówienia. Teatralizowane występy uczniów, studentów. A obok — stoliki z książkami. A ze sceny: „Nasz festiwal z czasem stanie się alternatywą Lwowskiego Forum”. Naiwne. Chociaż… Wszystko może być. Jeśli on, na przykład, będzie miał swoje oblicze. Nie przekształci się w zwykły bazar. Nie będzie męczył nadmierną obfitością wydarzeń. Kołomyja była kiedyś centrum drukarstwa. I w kulturowej ukraińskiej przestrzeni w Galicji była drugą po Lwowie. Na myśl przychodzą jaskrawe epizody. Prezentacja w Śniatynie. Z I. Hrekuliakiem, I. Stefjuk, R. Kyrejewą z cudownej powieści „Siostry Ryczyńskie” Iryny Wilde. Tego samego dnia w bibliotece miejskiej odbył się okrągły stół na temat współczesnego wydawnictwa książkowego. Wystąpienia różniły się zarówno podejściem, jak i wizją problemu. Większość skłaniała się ku opinii o perspektywach festiwalu książki. Daj Boże! I zaraz po okrągłym stole — moja prezentacja. Trwała ona niedługo. Spodobało mi się wystąpienie Anatolija Osadczego, który odczytał mój wiersz w swoim tłumaczeniu na język niemiecki. Następnego dnia — prezentacja w Kołomyjskim Instytucie Edukacyjno-Naukowym Przykarpackiego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka. Młodzi wykładowcy. Niektórzy mają już stopień kandydata nauk. I studentów — pełna sala. Lubię takie audytoria. Ze studentami rozmawiać — wielka przyjemność. Przyszli także przyjaciele — pisarze Wasyl Riabyj, Wasyl Andruszko. Ten ostatni, nawiasem mówiąc, jest znanym rzeźbiarzem. Jest autorem wspaniałego pomnika Iwana Franki w Kołomyi. Jak dla mnie, to najlepszy ze wszystkich, jakie istnieją na świecie. Chyba że może pre!

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Dziennik oporu

Petro BIŁOUS, doktor nauk filologicznych. Mając takie przekonania, z pewną rezerwą zabrałem się do czytania świeżo wydanej książki „Dwowijna” Mychajła Pasicznyka (Żytomierz, FOP „Jewenok O. O.”, 2017), tego subtelnego i biegłego w sztuce słowa poety. Rezerwa była umotywowana tym, o czym przeczytałem już w pierwszych wierszach: te wiersze to refleksje związane z wojną, którą już ponad trzy lata Rosja prowadzi przeciwko Ukrainie. A zatem na jawie – polityczny, socjologiczny, historyczno-narodowy aspekt książki. Wczytując się w wzburzone, rwane, przepełnione bólem i pragnieniem dziejowej sprawiedliwości wersy, utwierdzałem się w przekonaniu, że i dla takiej poezji jest czas, aktualna perspektywa. Przypominały się satyrycznie zaostrzone, wyzwolone, nasycone gniewem na krzywdę społeczną i narodową utwory Tarasa Szewczenki, filozoficzne rozważania o losie swojego narodu w poematach i wierszach Iwana Franki, poruszające głębokim zrozumieniem samotnego człowieka w wypaczonym radzieckim społeczeństwie poetyckie błyski Wasyla Stusa. Stało się zrozumiałe, dlaczego Mychajło Pasicznyk podjął się ważnego dziś tematu, poświęcając temu cykl utworów, które złożyły się na jego unikalną we współczesnej ukraińskiej poezji książkę. Domyślam się, że o wydarzeniach wojny rosyjsko-ukraińskiej jeszcze napiszą dzieła literackie, ale unikalność tego wydania polega na tym, że powstało ono na świeżych śladach przelanej krwi, bezlitosnych śmierci, niszczycielskich zniszczeń i pożarów, płaczu matek i żon oraz milczącej żałoby dzieci, które straciły swoich młodych ojców. Te utwory istnieją dziś w przestrzeni wojny – nie tyle w przestrzeni zmąconej wybuchami i strzałami, co w obszarze ludzkiego ducha, który poruszył się po raz pierwszy od czasu, gdy na ukraińskiej ziemi zakończyła się II wojna światowa. W książce – wiersze obywatela Ukrainy, obywatela w najwyższym moralnym i społecznym sensie. Wychodząc z eseseresowskiej pustyni, autor zaświadczył, że zawsze był patriotą rodzinnej ziemi. A teraz, kiedy nad nią zawisło realne zagrożenie, kiedy jej niepodległość uwiera odwiecznie agresywny, wiarołomny, bezczelny naród, autor wyraźnie nakreślił swoje priorytety: Póki żyję w rodzinnym kraju i jestem z niego dumny, Póki wierzby i topole w losie szumią, — Ja nigdy w życiu nie upadnę, nie potknę się… Jako myślący obywatel, poeta odczarowuje mit jeszcze radzieckich czasów o „bratnim narodzie”, „odwiecznej przyjaźni Ukrainy z Rosją”. W wierszach „Nam ich nie zrozumieć”, „Rozumieć historię”, „Absurd rosyjskiej sakralności” i innych odkrywa się historyczną i etniczną istotę naszych północnych sąsiadów, która nie pokrywa się z etniczną i historyczną istotą Ukraińców, bo to dwa różne narody, choć do dziś przywódcy Rosji tępo twierdzą, że jesteśmy „jednym narodem” („Wy – niszczyciele, a budowniczowie – my”, pryncypialnie twierdzi Mychajło Pasicznyk). Ta teza jest im potrzebna do usprawiedliwienia bezczelnej agresji, którą przedstawiono jako historyczną zasługę Putina, dlatego poeta uwydatnia myśl o tym, że choć w Rosji są trzeźwi ludzie, ale jest ich niewielu, a główna masa – od Kurska do Władywostoku – szaleje od zbrodni swojego prezydenta, który powinien nie na cudzy kraj napadać, a rozwiązywać wewnętrzne problemy swojego kraju, które splotły się w ciasny węzeł problemów społecznych. Więc owo znane powiedzenie, które przyswoili jeszcze radzieccy uczniowie – „umom Rossiju nie poniat” – może wywołać tylko współczucie: któż zrozumie szalonego, zombowanego, zakompleksionego sąsiada… Tu i ówdzie w książce wyłaniają się historyczne akcenty, które wcześniej przemilczano i teraz zacierają się w moskiewskim państwie: Moskwa – nie spadkobierca Rusi Kijowskiej, choć ukradła sobie nazwę od dawnej Ukrainy; moskale – nie słowiańskiego rodu, a spadkobiercy koczowniczych plemion, poddani Złotej Ordy, od której przejęli nawyki stepowego zwierza – napadać, szkalować, odbierać cudze, a potem jeszcze obłudnie udawać, że wykonują wyzwoleńczą misję. Autor im radzi: „Szukaj nie u sąsiadów faszystów – faszystów szukaj w Moskwie”. Oczywiście, zrywanie masek – nie jest poetyckim zajęciem, ale w tym przypadku Słowo pełni ważną funkcję oczyszczenia, przede wszystkim świadomości Ukraińców, z których niektórzy do dziś wierzą w przyjaźń narodów, a wschód Ukrainy od czasów ustanowienia tu władzy radzieckiej świadomie (na poziomie polityki państwowej) był zainfekowany straszną chorobą – rusyfikacją. Dlatego niewytępialne okazały się recydywy sowieckiej psychologii, o czym pisze Mychajło Pasicznyk, ale pozostawia przestrzeń dla myślenia czytelnika, który samodzielnie może dojść do wniosku, w czym przyczyna wojny na wschodzie Ukrainy, dlaczego zaanektowano Krym. Bo Moskwa 370 lat znęcała się nad ukraińskimi ziemiami, które były jej kolonią, napłodziła małorosjan, dla których dokładnie pasuje Szewczenkowa charakterystyka: „Za kawałek zgniłej kiełbasy u was choć matkę poproś, to oddacie…”. To niepokoi poetę, to go boli, choć rozumie, że liczne apele do krwiożerczego Putina, „szkapy” Ławrowa, „działaczy kultury” moskiewskiego pokroju, którzy usprawiedliwiają napad na Ukrainę, zachwycają się swoim lilipucim idolem – te apele raczej do nich nie dotrą, tak jak w ogóle czy dotrze do nich, że są międzynarodowymi zbrodniarzami lub współuczestnikami zbrodni. Mychajło Pasicznyk widzi przed swoim duchowym wzrokiem przede wszystkim rodaków, ukraińskich żołnierzy, „cyborgów”, wolontariuszy, którzy wzięli na siebie ciężar, który powinno udźwignąć państwo. On skromnie milczy o tym, że jedną z przyczyn obecnej tragedii jest słaba ukraińska władza, choć między wierszami jego poezji to się odczytuje. Przez wszystkie lata deklarowanej niepodległości dorobkiewicze i nieczyści na rękę możnowładcy nie tylko grabili Ukrainę, obdzierali naród, ale i pozwalali dalej gospodarować moskiewskim imperialistom, podsadzali ich na kierownicze krzesła, a oni swoje robili – jak by tę Ukrainę obalić na korzyść Moskwy. Poezja w książce Mychajła Pasicznyka – surowa i bezlitosna dla wrogów. Nie dla sentymentów i liryki. Temat wymaga ostrego, celnego, satyrycznego, publicystycznego słowa. Poeta i sam, być może, rozumie, że mimowolnie ustąpił właściwej dla siebie lirycznej, harmonijnej tonalności – pod naciskiem publicystyki. Nawiasem mówiąc, to nie nowość w twórczej palecie autora, wszak prawie w każdym swoim tomiku poetyckim oddawał pod sąd czytelników publicystycznie natchnione wiersze, nawet jego Jestem zwolennikiem „czystej poezji”, czyli takiej, która opiera się przede wszystkim na impulsach duchowych i wybiera za swój obiekt słowo obrazowe, oryginalne połączenie obrazów, zdolnych poruszyć moje uczucia estetyczne wyrażonym nastrojem, ciekawą myślą, harmonijnym ładem, zadziwić Słowem. W dawnych czasach, sądząc po teoretycznych rozważaniach o sztuce słowa, obiektem poezji miały być rzeczy wyjątkowe i przyjemne. Zatem ich poetyckie wysłowienie powinno było wywoływać szczególne, przyjemne wrażenia u tych, którzy słyszeli lub czytali poetyckie wersy. Z czasem tematyczny obszar poezji nieskończenie wzrósł. Nabrało wagi to, czy poeta zdoła zobaczyć obiekt swojej twórczej uwagi w niezwykłym ujęciu, odkryć go przede wszystkim dla siebie i dla swoich czytelników. Uważam, że poezja jest nieodłączną cząstką świata, przyrody, ludzkiego ducha, kultury, jednocześnie jest samowystarczalna i samoistnie cenna, obca jest jej koniunktura i jakikolwiek „interes”. Poezja nie ma żadnego praktycznego celu ani korzyści. Utwór poetycki nie pisze się koniecznie po coś: pojawia się on przeważnie dlatego, że tak.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Kandydaci do Nagrody Symonenki w 2017 roku

15 października 2017 roku zakończył się okres zgłaszania kandydatów do Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Wasyla Symonenki, ustanowionej przez Czerkaską Radę Obwodową oraz Czerkaską Obwodową Administrację Państwową przy wsparciu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T.H. Szewczenki oraz Ligi Ukraińskich Mecenasów. Celem nagrody jest upamiętnienie poety-humanisty Wasyla Symonenki, popularyzacja jego imienia i twórczości, zachęcanie profesjonalnych i nieprofesjonalnych literatów do twórczych poszukiwań w dziedzinie literatury, do pisania wysokoartystycznych dzieł literackich o wymowie obywatelskiej, ukierunkowanych na budowę niezależnej, demokratycznej Ukrainy. Komisja konkursowa rozpatrzyła złożone prace i dopuściła do udziału w konkursie następujących autorów: W nominacji «Za najlepszy pierwszy tomik poetycki»: 1. Byk Oleksij (m. Połtawa) za zbiór wierszy «Wiersze na dłoni». Zgłoszony przez Połtawską Obwodową Organizację Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. 2. Hładun Daryna (m. Kijów) za zbiór wierszy «Rąbać drzewo». Zgłoszona przez wydawnictwo «Smoloskyp». 3. Jefimenko Oksana (m. Charków) za zbiór wierszy «W nową noc». Zgłoszona przez wydawnictwo «Smoloskyp». 4. Lesečko Wasyl (wieś Wergunie, obwód czerkaski) za zbiór wierszy «Struny mojej duszy». Zgłoszony przez kolektyw Wergunijskiej Szkoły Ogólnokształcącej I–III stopnia Czerkaskiego rejonu obwodu czerkaskiego. 5. Macykur Wołodymyr (m. Tarnopol) za zbiór wierszy «Boso z niebem». Zgłoszony przez Zarząd Kultury i Sztuki Tarnopolskiej Rady Miejskiej. 6. Mymruk Oleksandr (m. Kijów) za zbiór wierszy «Cukierek». Zgłoszony przez wydawnictwo «Smoloskyp». 7. Tumenko Pawlina (m. Melitopol, obwód zaporoski) za zbiór wierszy «Dotyk». Zgłoszona przez Międzynarodową Akademię Literacko-Artystyczną Ukrainy (m. Czernihów). 8. Szewdyna Małgorzata (wieś Krywczyk, obwód chmielnicki) za zbiór wierszy «Wróć». Zgłoszona przez Chmielnicką Obwodową Organizację «Ukraiński Klub». W nominacji «Za najlepszy utwór artystyczny»: 1. Artazej Iwan (m. Kijów) za książkę «Zebrane dzieła» (cztery powieści). Zgłoszony przez wydawnictwo «Ukraiński Pisarz». 2. Butenko Jewhen (obwód połtawski) za powieść artystyczno-historyczną «Rymow — tysiącletnia zagadka». Zgłoszony przez Czornobajiwski Rejonowy Scentralizowany System Bibliotek. 3. Hryzun Anatolij (m. Sumy) za zbiór wierszy «Dżinsowe niebo». Zgłoszony przez Katedrę Literatury Ukraińskiej Sumskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. A.S. Makarenki. 4. Diadczenko Ludmyła (m. Ki ...ów) za zbiorek poezji „Kurka dla turka”. Zgłoszony przez Radę Koordynacyjną Stowarzyszenia Ukraińskich Pisarzy. 5. Zhajworona Myhajła (m. Kijów) za książkę poezji „Via Dolorosa”. Zgłoszony przez Kijowską organizację Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. 6. Klicziaka Wasyla (m. Kijów) za zbiorek poezji „Kopana hora”. Zgłoszony przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 7. Koronenko Switłanę (m. Kijów) za zbiorek poezji „Wiersze z jesieni”. Zgłoszona przez wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. 8. Krywoszapkę Ołeksandra (m. Czornomorsk, obw. odeski) za zbiorek wierszy „Prosto nieba”. Zgłoszony przez Czornomorskie Miejskie Zrzeszenie OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 9. Kucharczuka Ołeksandra (m. Berdyczów) za powieść historyczną „Kozacka Ruś. Hetman Iwan Wyhowski”. Zgłoszony przez Żytomierską Obwodową Organizację Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. 10. Moszurenka Wasyla (m. Kropywnycki) za książkę nowel „Arcydzieła”. Zgłoszony przez Kirowohradzką Obwodową Organizację Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. 11. Lasniuk Olhę (m. Łuck) za zbiorek nowelistyki [bez ironii]. Zgłoszona przez Wołyńską Obwodową Uniwersalną Naukową Bibliotekę im. Oleny Pczilki. 12. Pasicznyka Anatolija (osiedle typu miejskiego Nowa Uszycia, obw. chmielnicki) za książkę wierszy „Kładka w zaroślach dzikiej róży”. Zgłoszony przez kolektyw Nowouszyckiej Centralnej Biblioteki. 13. Pasicznyka Myhajła (m. Żytomierz) za książkę poezji „Dwuwojna. Dziennik przeciwstawienia”. Zgłoszony przez Berdyczowski Miejski Scentralizowany System Bibliotek. 14. Solonczuk Ludmyłę (m. Zwenihorodka, obw. czerkaski) za książkę poezji „Spasowe niebo” oraz zbiorki liryki piosenkowej „Najpiękniejsza gwiazdozbiór — moja Ukraina” i „Dusza czeka na kwiat szczęścia”. Zgłoszona przez kolektyw Szewczenkowskiej Specjalistycznej Szkoły Ogólnokształcącej z internatem (rejon zwenihorodzki). 15. Tkacziwskiego Jarosława (m. Iwano-Frankiwsk) za zbiorek wierszy „Rycerz wolności i miłości” oraz książkę z dwóch powieści „Ofiarny ogień”. Zgłoszony przez Iwano-Frankiwską Obwodową Organizację Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. 16. Szkrabiuka Petra (m. Lwów) za książkę poezji „Wszystko na świecie to tajemnica”. Zgłoszony przez Radę Naukową Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakiewycza NAN Ukrainy. Do 30 listopada 2017 roku trwa publiczna dyskusja nad utworami dopuszczonymi do konkursu. Ogłoszenie nazwisk laureatów nastąpi do 15 grudnia. Wręczenie nagrody odbędzie się w Czerkasach w dniu urodzin Wasyla Symonenki. W. POLISZCZUK, przewodniczący komisji konkursowej

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

poszczególne książki poświęcone są społecznie ważnym tematom (na przykład — zbiór „Pszczele wybory”). Jednak książka „Dwuwojna” ma szczególny status — to gorący oddech tego, co właśnie dzieje się na naszych oczach w Ukrainie. Wiersze napisane zostały w okresie od czerwca 2014 do marca 2017 roku. To swoista kronika wydarzeń, refleksji wywołanych wiadomościami z całego świata, ale skoncentrowanych wokół Ukrainy. Poeta, być może celowo, umieszcza daty pod każdym wierszem, aby utrwalić fakt, ożywić czas, zareagować na coś ważnego, znaczącego, ocenić to, co się dzieje, „na gorąco”. To prawdziwie współczesna poezja, ponieważ dotyczy współczesności, jeszcze nie do końca przemyślanej, „przetrawionej”, nie zastygłej w formalnych wnioskach i uogólnieniach. Niektóre sentencje mogą wydawać się naiwne z politycznego punktu widzenia, ale Mychajło Pasicznyk nieustannie opiera się na ludowym rozumieniu wydarzeń, sięga po trafne ludowe słowo, nadaje wypowiedzi przejrzystość, moralizatorski lub plakatowy wydźwięk („Nie wychodź poza swoje granice”, „Dostała wszystkich agresja rosyjska”, „Przygotuj się, mój narodzie, do boju”, „Ukraińskiemu żołnierzowi”, „Kain do tej pory nie okazał skruchy”, „Zwijaj agresję, nie-cezarze!”, „Wojna zaczyna się od kłamstwa” i inne). A jednak indywidualny styl poety, właściwy mu niemal od pierwszych jego książek, daje o sobie znać — to lirycznym motywem („Rozmowa z matką”, „Blokposty”, „Sosny na hałdach”, „Nienapisany list do ukochanego”); to udaną i pomysłową grą słów: „zdjęła swoją maskę moskitową Moskwa”, „Krzyż Czerwony czerwienieje”, „ty granicę nawijasz na kardan”, „i ta hybrydowość u kłamcy we krwi”, „jest dziwny kraj — jedyna Wkraina”, „pierwsza przyczyna w przyczynowej duszy”, „marionetki mariupolskie”, „marsz pokoju będzie wymagał demarszu”, „koloradom lepiej koło rady”, „wściekłe nietoperze”, „marmur Murmańska bielszy od kredy”, „bracie mój buriacie”, „terytorium dreszczu, trwogi i wytrzymałości” oraz wieloma innymi; to aforystycznym wyrażeniem, które wchłonęło filozoficzną istotę życia: „Dla życia jestem już stary. Młody dla śmierci”. Mychajłowi Pasicznykowi udało się w swoim wydaniu dokonać wyrazistego społeczno-historycznego przekroju wydarzeń, które rozpoczęły się po Rewolucji Godności pod koniec lutego 2014 roku i trwają do dziś. Zatem kropka w tej książce nie została postawiona. Wojna, która wreszcie w pełnej mierze otworzyła zaborczą istotę Moskwy, która wcześniej kryła się za kłamstwem i różnorodnymi zasłonami swojej światowej misji, oświecenia, uszlachetniania ludzkości, pokazała prawdziwe oblicze moskiewskiej polityki, które chowało się za maskami władców i ich politycznej świty przez pięć ostatnich stuleci. Ukraina, jej lepsza i zdrowa część, wreszcie ostatecznie zrozumiała, kto jest jej wrogiem i stanęła do śmiertelnego boju z nim. Wojna z bezczelną Rosją nie teraz się zaczęła, to jej kolejny napad, który w szczegółach, po każdym dniu tej strasznej choroby odtworzył Mychajło Pasicznyk. Tak, o tym jeszcze napiszą ukraińscy pisarze. Z perspektywy czasu. Ale być może nie tak ostro, świeżo, wzruszająco, jak zrobił to nasz poeta.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Ludziolubny uśmiech

Z ROSY I WODY! Dzień dobry, drogi Panie-Bracie! Wchodzę z tym pozdrowieniem i pokłonem do Twojej Świetlicy, drogi bracie Mirosławie, w gwieździsty dzień Twoich urodzin, jak wyśpiewał nam na mnogie, mnogie lata Ukraiński Skowronek — Marko Czeremszyna — swojemu Panu-Bratu, Władcy myśli chłopskich Wasylowi Stefanykowi szczęśliwej rodzinnej uroczystości w cud-mieście — wyciągu Śniatynie, i ja raduję się wraz z pobratymczym kręgiem, że imiona naszych sławnych Światłych Mężów Narodu oświetlają Twój dobry los. Duszą szczerą proszę o pozwolenie nazwać Cię bratem i rodzinnie obejmuję drogiego mi Człowieka, światłem otulam drogą Postać Pobratymca, czarownego Syna sławnego rodu Popadiuków w Twój Gwieździsty Dzień. Gwieździsty Dzień i Gwiezdna Chwila, Bracie, jak Anioł niebieski skrzydłem białym błysnął nad Chłopcem i tak tęczowo ochrzcił świętym imieniem — Mirosław. Imieniem, w którym pokojem i sławą błogosławili swoje Dziecko na całe życie Mama i Tato. Dziękuję losowi, że podarował mi szczęście znać Ciebie, duchowy Bracie! Modlę się o łaskę Bożą, która mnoży w moim sercu prawdziwy szacunek i miłość do Ciebie, Mirosławie! Spotykam ze Śniatyna lata za latami na białym skrzydle Anioła Twoje listy, przepełnione światłem, dobrocią i ciepłem Twojej ręki. Listy, gdzie każda litera uśmiecha się, wypisana naprawdę tak pięknym charakterem pisma niebieskiego arystokratyzmu Narodu. Tylko takim autografem Wielkiego Ukraińca mamy podpisywać Ustawy Państwa Ukrainy! Widzę w tej świątecznej chwili w najdroższym na świecie pobratymczym, siczo-strzeleckim towarzystwie śniatynian Mirosława Popadiuka — Wielkiego Ukraińca! Oto idzie naprzeciw Mirosław i łaskawie, ludziolubnie uśmiecha się. Uśmiech Twój, Mirosławie, Nauczyciela, Pedagoga, Szewczenkowskiego Proświcianina, obejmował w klasach-ulach dzieci, jak pszczółki w ulach, wita ludziolubnie braci i siostry — Ukraińców i Ukrainki, promiennie zaświecił w Muzeum ojca noweli ukraińskiej, który mówił w wieki słowa wysokiego optymizmu życia — “Słońce zmartwychwstało we mnie!” Słońce zmartwychwstaje w duszy od spotkania z Tobą, bo Ty serce oddajesz ludziom, jak oddawałeś dzieciom w szkołach — ulubiony Nauczyciel, wierny Pobratymiec! Słońce zmartwychwstało w Pokoju-muzeum Iwana Fedoraka, który wieś Rusów stworzyła wraz z wiernymi uczniami swojego niezapomnianego Nauczyciela, sławnymi Mykołą Plawiukiem i Teofilem Wynnykiem. Widzę, pięknym-pięknym autografem na jednej z pierwszych stron “Księgi wpisów” zrobiono zapis z wielką miłością, poetycki zapis, jak tylko może napisać Nauczyciel o Nauczycielu: Ludzkich serc rozciągnął się rząd, Niby rozwinięta spirala. W każdym sercu przysięgi stal I szacunku jasnego ładunek. I ja w żywy nurt wrósł, Mówię sercu “doprawdy”. Wielki Nauczycielu, Tobie, Miłość swoją świętą przyniosłem. Charakter pisma piękny, jak i uczucie świętej miłości do Wielkiego Nauczyciela, wypisane w poetyckich wersach, jak piękna jest i osoba, która je pisała i wlała się w nurt ludzkiego szacunku, ludzkich serc, które przyszły z Illińców, rodzinnej wsi Iwana Fedoraka, i ze wsi Wydynowa, gdzie on nauczał, i zeszli się pedagodzy ze szkół Śniatynszczyzny pokłonić się pamięci Nauczyciela, który serce oddał im oraz ich dzieciom. Nauczyciela, pisarza Iwana Fedoraka (Sadowego), książkę którego “Bezimienni pługarze” ze światłem “Tęczy” podarowali tamtego niezapomnianego dnia szkołom syn Illińców Mychajło Hojan z żoną Marią z Australii. Napisał te słowa poeta Mirosław Popadiuk pięknie, jak podpisywał świadectwa i atestaty absolwentom szkół, jak piękna jest jego wieloletnia praca pedagogiczna i Nauczyciela, i dyrektora szkoły, i kierownika rejonowego wydziału oświaty narodowej, jak wypełnione pięknem i miłością poświęcenie na Śniatynszczyźnie przewodniczącego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Oświatowiec-proświcianin Mirosław Popadiuk otwierał poetyckim zaśpiewem “Księgę wpisów”, stał w Muzeum Nauczyciela pięknie i godnie Poeta, jak i powinni stać ukraińscy poeci, a wraz z nim stała społeczność Śniatynszczyzny, jak wielka siła narodowa, która zbierała się do Rusowa na otwarcie pomnika Iwanowi Fedorakowi (Sadowemu), znaków pamięciowych oraz nazw szkoły i ulicy jego imienia, na dokonanie sławnego czynu — przeniesienia zwłok z dalekiej i obcej Karagandy swojego Nauczyciela, gdzie on zginął w moskiewskiej kopalni, jak mówili, że to był “prawdziwy Ukrainiec”. Słońce zmartwychwstaje dzisiaj, w Gwieździsty Dzień, w rodzinnym kręgu braci i sióstr Pokucia, które stało się dla nas wszystkich Ojcowską Świetlicą, i Twój tęczowy uśmiech wychodzi naprzeciw, jak uśmiech drogiego Ojca! Daj Boże na wszystko dobre, Mirosławie! Daj Boże niebieskiego błogosławieństwa Tobie i Twojej miłej żonie Odarce, i całej Rodzinie! Żyj i świeć łaskawie, Twój ludziolubny uśmiechu, na szczęście, na zdrowie, na Mnogie Lata! Twój Jarema HOJAN, 4 listopada 2017 roku

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

W Zatysznem odsłonięto pomnik Tarasa Szewczenki

We wsi o lirycznej nazwie Zatyszne, leżącej przy trasie samochodowej z Dniepru do Krzywego Rogu w rejonie krynicziańskim, odbyło się znamienne wydarzenie. W uroczystej atmosferze odsłonięto tu popiersie Tarasa Szewczenki. Inicjatorem ustawienia rzeźby Kobzarza w jego rodzinnej wsi był absolwent Zatyszeńskiej Szkoły Średniej Witalij Myronczuk, który znalazł poparcie miejscowych i rejonowych władz oraz przewodniczącego rady nadzorczej Fundacji Społecznego Rozwoju „Majbutnie” Serhija Kasjanowa. Popiersie Tarasa Szewczenki stanęło na placu, który tuż przed tym, decyzją sesji Zatyszeńskiej Rady Wiejskiej, również nazwano imieniem olbrzyma ducha ukraińskiego. Na uroczystość z okazji odsłonięcia pomnika przybyli kierownicy rejonu i osiedla, przedstawiciele organizacji społecznych, formacji kozackich, nauczyciele i uczniowie Zatyszeńskiej Ogólnokształcącej Szkoły Średniej, wychowawcy i wychowankowie przedszkola „Wyszenka”, emeryci, mieszkańcy innych wsi Krynicznaszczyzny, a także uczestnicy rejonowego seminarium zastępców dyrektorów szkół do spraw wychowawczych. Poezje wielkiego Kobzarza oraz pieśni na jego słowa w swoim wykonaniu zaproponowali przy obecni byli: wychowanka przedszkola Marijka Czumak, uczennice Ania Niedostup i Switłana Parchomuk, miejscowa mieszkanka Walentyna Kustowa. Uczniowie miejscowej szkoły zaprezentowali też ogromny plakat z utworami T.H. Szewczenki. „Otwarcie popiersia ma wielkie znaczenie wychowawcze dla dorastającego pokolenia w duchu patriotyzmu i miłości do ojczystego języka. Tutaj będziemy organizować szkolne i osiedlowe imprezy, a także państwowe święta”, — podkreśliła w swoim wystąpieniu dyrektor Zatyszniańskiej szkoły Tetiana Zielenska. Podczas uroczystej ceremonii przemawiali również pierwszy zastępca przewodniczącego Krynycznańskiej Rejonowej Administracji Państwowej Ołeh Tarnacki, otaman Krynycznańskiego Pułku Kozackiego Anatolij Titkin, przedstawiciel palanki kozackiej Wojska Zaporoskiego Ołeksandr Szeludko, przewodniczący organizacji społecznej „Szansa na życie”, absolwent Zatyszniańskiej szkoły średniej Witalij Myronczuk oraz inni. Zatyszniański wójt wsi Ołeksandr Buhaj obiecał mieszkańcom przeprowadzić rekonstrukcję placu, który odtąd nosi imię T.H. Szewczenki. Natomiast dyrektor wykonawcza organizacji charytatywnej „Fundacja Rozwoju Społecznego „Przyszłość” Ludmiła Soliszenko obiecała nadal wspierać ustawianie pomników Kobzarza w innych miejscowościach Ukrainy. Wł. inf. Foto Wołodymyra RIAZANOWA

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Siedemnastu odważnych

Program im. Fulbrighta na Ukrainie, Instytut Edukacji Międzynarodowej oraz Narodowe Muzeum Historii Ukrainy zaprezentowały film dokumentalny „Dzielna siedemnastka. Historia Ukraińskiej Kapeli Bandurzystów”. W prezentacji wziął udział reżyser filmu Orest Suszko. Film poświęcony jest źródłom dawnej muzycznej tradycji ukraińskiej bandury oraz historii Ukraińskiej Kapeli Bandurzystów. „Horoma siemnadcjatka” („Chorobra siedemnastka”) to tragiczna i triumfalna historia siedemnastu uczestników z pierwotnego zespołu, których w 1942 roku wywieziono do niemieckich obozów przymusowej pracy i którzy przeszli przez piekło II wojny światowej. Byli to utalentowani muzycy i poeci, którzy płynęli pod prąd, występując w czasie wojny przed braćmi Ukraińcami rozproszonymi po całej Europie. Później sami trafili do obozów dla przesiedleńców, a w końcu w 1949 roku przepłynęli ocean w poszukiwaniu północnoamerykańskiej wolności. Wizualnie żywa opowieść przeplata się w filmie z przekonującymi i poruszającymi wywiadami z ostatnimi z żyjących dziś uczestników. Film opowiada o tym, jak niewielka grupa nieustraszonych artystów-proroków pokonywała ogromne przeszkody, by nadać głos zaklętej duszy naszego narodu, i jak nadal wlewała nadzieję nawet w najciemniejsze momenty „zimnej wojny”. Wzbogacony emocjonalnie napiętą ścieżką dźwiękową film ukazuje najgłębsze korzenie naszych tradycji i to, co najlepsze w ukraińskim narodowym charakterze. Orest Suszko – uczestnik Ukraińskiej Kapeli Bandurzystów im. Tarasa Szewczenki, amerykański i kanadyjski reżyser filmowy, dźwiękowiec, producent filmowy, laureat nagrody „Emmy” i innych wyróżnień, nominowany do nagrody „Genie” za najlepszy dźwięk w filmach „Crash”, „Spider”, „Eastern Promises”, „A Dangerous Method”. Orest współpracuje z szerokim kręgiem reżyserów, od Davida Cronenberga po Barry’ego Sonnenfelda i Guillerma del Toro. Ojciec reżysera, Makar Suszko, został pierwszym kanadyjskim członkiem Ukraińskiej Kapeli Bandurzystów. Studiował w Lwowskim Konserwatorium Muzycznym, a śpiewy liturgiczne poznawał w Kremence. Po pewnym czasie Hryhorij Kytasty, kierownik muzyczny kapeli, zaprosił go do wstąpienia do zespołu artystycznego (najpierw w Niemczech), a następnie do udziału w pierwszym tournée po Kanadzie w latach 1949–1950. Dziadek reżysera – Paweł Stepowyj – był mistrzem bandury i honorowym patronem kapeli. Premiera filmu odbyła się w 2014 roku na Toronto International Film Festival. Obecnie prezentujemy wersję filmu z napisami w języku ukraińskim. „Film został już zaprezentowany we Lwowie, wkrótce odbędzie się jego prezentacja w Charkowie. Bardzo cieszy nas, że w stolicy film zaprezentowano właśnie w naszym muzeum. Orest Suszko wyraził zgodę, aby dwa razy w miesiącu ten film był pokazywany w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy. W ten sposób będziemy mogli propagować nie tylko twórczy dorobek pana Ореста, lecz także działalność Ukraińskiej Kapeli Bandurzystów” – podkreśliła dyrektor generalna Narodowego Muzeum Historii Ukrainy Tetiana Sosnowska. „Z wielkim entuzjazmem odbyłem muzyczną podróż w czasie, starając się zgłębić wczesną historię Ukraińskiej Kapeli Bandurzystów im. Tarasa Szewczenki. W tym celu stworzyłem film dokumentalny, który przedstawia wyboistą drogę pierwszych członków kapeli. Jestem wdzięczny Marcie Kolomyjec za wsparcie mojej podróży w ramach programu Fulbrighta na Ukrainie, a także Narodowemu Muzeum Historii Ukrainy i jego dyrektor Tetianie Sosnowskiej za zorganizowanie prezentacji filmu, a także Kateryni Juszczenko, Lidii Matiasz i fundacji „Ukraina – 3000” za zapewnienie materialno-technicznego wsparcia mojej podróży po Ukrainie, wszystkim, którzy pracowali nad ukraińskojęzyczną wersją filmu »Ukraińska siedemnastka« – zaznaczył reżyser-postanowiciel filmu Orest Suszko. Podczas spotkania z krótkim programem wystąpił znany bandurzysta Julian Kytasty, dziadek i ojciec którego mieli bezpośredni związek z kapelą bandurzystów. W szczególności pan Julian wykonał melodie i pieśni, napisane w latach czterdziestych ubiegłego wieku, i opowiedział o historii ich powstania. Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Piosenkowe jednoczenie serc

„Wychowawcza i oświatowa misja sztuki wpływa na świadomość ludzkości, kształtując wybitne osobowości, które są zdolne wpływać na bieg światowej historii. Jednocząc się, stajemy się niepokonaną siłą, która jest zdolna bronić interesów swojego państwa oraz walczyć o jego niepodległość i suwerenność. Łącząc siły sztuki w jedno śpiewające serce, wysławiając Boga oraz swój rodzinny kraj, możemy przeciwstawić się przemocy i agresji” — podkreśliła autorka projektu, założycielka i reżyserka festiwalu, zasłużona artystka Ukrainy Inna Andrijasz. Do udziału w festiwalu zaproszono przedstawicieli ambasad i konsulatów Macedonii, Polski, Włoch i Czech, duchowieństwo różnych wyznań chrześcijańskich, zespoły muzyki duchowej, ludowej, współczesnej oraz znanych wykonawców. Forum muzyczne odbywało się pod patronatem parafii Świętej Opieki Matki Bożej UAOC w Bojarce (proboszcz — mitrat, protojerej Dymitr Prysiażnyj). Uczestników festiwalu powitali konsul Rzeczypospolitej Polskiej Bartłomiej Florczak, przewodnicząca Narodowej Rady Czechów Ukrainy Ludmiła Muchina, prezes Polsko-Ukraińskiego Towarzystwa „KRYNICA” Stefan Wieloch oraz przewodniczący Związku Polaków Ukrainy Antoni Stefanowicz. Na początku festiwalu Inna Andrijasz wykonała utwór „Pieśń zbieram jak skarby”, poświęcony ojczystemu językowi ukraińskiemu. Mykoła Starodub, kapłan cerkwi św. Jana Chrzciciela, kapelan, absolwent Kijowskiej Wyższej Szkoły Muzycznej im. Gliera, podarował widzom uwielbianą pieśń „Dwa kolory”. Zespół wokalny parafii Świętej Opieki Matki Bożej wykonał „Modlitwę za Ukrainę”. A prezentem na 20-lecie tej parafii stała się pieśń do słów i muzyki Inny Andrijasz „Pokrowa”. Burzliwymi oklaskami sala powitała specjalnego gościa festiwalu, autora i wykonawcę Serhija Fajfurę, który zaprezentował pieśń „Bandera”. Do historycznej przeszłości narodu ukraińskiego w swoim wystąpieniu zwrócił się artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Wasyłenko. Swoje pieśni piosenkarz poświęcił bohaterskiemu zwycięstwu naszych kozaków. Młode wykonawczynie Sofija Andrijasz-Miśko i Ołeksandra Didyk zaprezentowały pieśni „Mamina ikona” i „Namalujcie, mamo, jesień”. Dość szeroko zaprezentowano na forum muzycznym kulturę piosenkową gości festiwalu. Polską stronę zaprezentował Chór Katedralny kościoła św. Aleksandra (dyrygent-organistka kościoła Kristina Leszczenko), który wykonał trzy utwory duchowe. Polską pieśń „Płynie Wisła, płynie” przy akompaniamencie zespołu instrumentalnego „Oleksbend” (kierownik artystyczny Ołeksandr Kot) zaśpiewała Sofija Andrijasz-Miśko. A Maryna Harkusza — jeden z najbardziej znanych utworów piosenkowych narodu polskiego „Hej, sokoły”. Kulturę czeską przedstawił zespół wokalny „Wyszehrad” (kierownik artystyczny Iryna Rutkowa), którego uczestniczki wykonują czeskie pieśni ludowe, biorą udział w Ogólnoukraińskich festiwalach folklorystycznych Czechów na Ukrainie oraz festiwalach krajowych w Pradze. A dołączyć do skarbów sztuki Macedonii pomogła Inna Andrijasz. W jej wykonaniu zabrzmiały pieśni tego narodu „Zemjo makedonska” oraz „Mojwo serce tamu ostana”. Program święta piosenki zakończył ambasador Rzymu na świecie, piosenkarz i kompozytor Gianni Davis, który zaprezentował na festiwalu włoskie pieśni, a „Czerwoną rutę” wykonał po ukraińsku i włosku. nią, a tragizm podkreśla gra i ironia. Jedna z myśli, która przechodzi czerwoną nicią przez cały spektakl, wszystkie twoje dobre uczynki powrócą do ciebie dobrem, a złe – złem. Spektakl „Gry wilków wieku balzakowskiego” prezentuje międzynarodowy projekt Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa, Kijowskiego Teatru MIST oraz wydawnictwa „Świat wiedzy” — „Artystyczna Europa: ludzie i losy”. Celem tego projektu jest namysł nad historią sztuki i współczesnością Europy, a w szczególności Ukrainy w jej składzie, jako dialogicznej całości, analiza roli artysty i jego losu w ogólnokulturowym kontekście. Projekt składa się z publikacji i scenicznej aprobaty sztuk biograficznych (w szczególności antologia „Tajemnica bytu”), a także warsztatów. Zdjęcie Darii DYSZKANT W „Ukraińskim Domu” odbył się Pierwszy charytatywny światowy festiwal muzyczny „Jednoczenie śpiewających serc”. Głównym celem tego forum muzycznego jest odrodzenie, zachowanie narodowego dziedzictwa kulturowego, godne potwierdzenie go w przestrzeni światowej poprzez poznawanie kultury innych narodów i rozszerzanie międzynarodowych więzi artystycznych. Wśród organizatorów święta piosenki są MWSEW Sp. z o.o. „Solo Śpiewającego Serca”, Międzynarodowa Agencja Programów Muzycznych „MAMA”, Ministerstwo Kultury Ukrainy, Międzynarodowe Centrum Kongresowe „Ukraiński Dom”, Ukraiński Fundusz Kultury, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Ukraiński punkt widzenia na Balzaka

Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa przedstawiło we współpracy z Kijowskim Młodzieżowym Interaktywnym Współczesnym Teatrem (MIST) spektakl „Gry wilków w wieku balzakowskim”, poświęcony ukraińskim kartom życia wybitnego pisarza Honoré de Balzaka. Nowa inscenizacja po raz kolejny potwierdziła strategię Centrum Kurbasa, ukierunkowaną na reintegrację kultury i nauki Ukrainy w kontekst światowy. W niemal ćwierćwiekowej historii istnienia Centrum nawiązało współpracę z 30 krajami na 5 kontynentach. Wydano tu 55 monografii i książek artystycznych, często unikatowych. Według tych wydawnictw studiuje się na uczelniach wyższych. Między innymi pierwszą w niepodległej Ukrainie „Historię ukraińskiego teatru XX wieku”, opracowaną w oparciu o najnowsze metodologie. Coroczny almanach naukowy Centrum „Czytania kurbasowskie” znajduje się w wiodących bibliotekach świata, na przykład w Bibliotece Kongresu USA. Rozpoczęto współpracę z międzynarodową bazą cytowań naukowych Scopus i Thomson Reuters. Prace naukowe i twórcze pracowników Centrum Kurbasa przetłumaczono na 15 języków. 27 ogólnoukraińskich i międzynarodowych konferencji poświęcono najbardziej aktualnym problemom współczesnej kultury. Działalność praktyczna znalazła wyraz w ponad 100 spektaklach i projektach. Wydział dramaturgiczny stworzył Internetową bibliotekę sztuk, ponad 10 antologii, zbiór „Avanscena”, a także wydania autorskie, konkursy, wykłady na Ukrainie i za granicą, sceniczne czytania sztuk itp. Spektakl „Gry wilków w wieku balzakowskim” powstał na podstawie sztuki znanych współczesnych dramaturgów Ołeha Mykołajczuka i Nedy Niezhdanej „Honoré, a gdzie Balzak?”, która zdobyła I miejsce na festiwalu „Tydzień współczesnego…” naukowy nadzór nad tym projektem sprawowała doktor nauk filologicznych Marjana Szapoval. Według słów reżysera-realizatora Ołeksandra Miroszniczenki spektakl „Gry wilków w wieku Balzaka” przedstawia paradoksalne spojrzenie na symboliczną postać literatury, której życie i twórczość są ściśle związane z Ukrainą. Historia miłości Honoré de Balzaca i Eweliny Hańskiej stała się legendą. „Nieodgadniona cudzoziemka”, „ukochana wilczyca”, jednym słowem, fatalna kobieta… Oryginalną wersję kulminacji tej powieści prezentuje spektakl, w którym Honoré de Balzac łączy w sobie zdumiewające kontrasty romantyka i satyryka, mędrca i błazna. Wydarzenia rozgrywają się w Ukrainie, ale spektakl prezentuje także wielokulturową różnorodność Europy. Obraz wstrząsające skóry (szagreńskiej skóry) wciela się w los samego Balzaca, a spełnianie pragnień przekształca się w tragifarsę dla każdego z bohaterów, którzy w walce o swoją wolę kierują się wilczymi prawami. Aktorzy teatru MIST – Denys Szczerbak, Kateryna Lewina, Dmytro Lewenko i Uljana Lyb – nie starali się być podobni do bohaterów sztuki. Mimo to dążyli do wiernego oddania wewnętrznego świata postaci. Jak świadczą pierwsze pokazy spektaklu, w dużej mierze udało im się to zrobić. Przekształcają świat w teatr, dokumentalność łączy się z fantazją

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Zapytaj siebie: gdzie jest twoja Ojczyzna?

Życie Iwana Wałentyna Zadorożnego (1921—1988), podobnie jak jego twórczość, to pasjonująca fabuła, w której wyłania się śmiała, o niełatwym charakterze, odważna, ascetyczna w życiu codziennym i nienasycona w pracy, obdarzona iskrą Bożą osobowość. Należy on do pokolenia, które przetrwało straszne lata Hołodomoru 1932—1933, zalewało własną krwią drogę do zwycięstwa w II wojnie światowej, siedziało w sowieckich obozach koncentracyjnych, a po powrocie ukazało światu, wbrew całemu antyhumanizmowi moskiewskiego reżimu, niedoścignione wzorce niezniszczalnego ukraińskiego ducha. Ale nawet w tej kohorcie niezłomnych i utalentowanych Zadorożny się wyróżnia. Mykoła CYMBALIUK. Można to zobaczyć, poczuć, zrozumieć na wystawie I. W. Zadorożnego, która otworzyła się 20 października w salach Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Za ogromnym i różnorodnym dziedzictwem kryje się nie tylko talent. Każdy dzień jego życia był rozpisany co do minuty. I jeszcze jeden szczegół: przyjaciele, koledzy z artystycznego cechu wspominali, że w jego pracowni na widocznym miejscu wisiała kartka — „Drogowskazy”, które sam napisał i przez całe życie sprawdzał z nimi każdy krok swojego życia. To swoisty zbiór zasad moralno-etycznych i artystycznych twórcy. W sumie jest ich 65. Oto tylko kilka z nich: „Strzeż swoją duszę; Bądź szczerym w sztuce; Wychodź na światowy poziom; W sztuce idź drogą apostolską; Żyj życiem swojego narodu; Zwracaj się do przeszłości, aby przebić się w przyszłość; Idź z głębi swojej kultury; Nie łżyj; Nie toleruj nieprawdy i zniewagi; Pomnażaj naszą sławę; Wyznawaj ideały narodu; Pracować. Pracować! Pracować! Ukazuj naród nieśmiertelnym”. Już we wczesnych obrazach Zadorożnego widzimy próbę artysty wyrwania się z prokrustowego łoża socrealistycznych kanonów. W dysertacji aspiranckiej, uzasadniając temat i własne poszukiwania psychologicznie wyrazistych obrazów na przykładzie obrazu „Bohdan Chmielnicki oddaje w zastaw krymskiemu chanowi swojego syna Tymosza” (1954 r.), pisze: „Postawiłem przed sobą zadanie stworzyć płótno z historii Ukrainy, poświęcone sławnej przeszłości jej… Chciałem pokazać epizod, który nie był jeszcze obiektem malarskiego ucieleśnienia. Szukałem fabuły, aby środkami artystycznymi pokazać niektóre społeczno-psychologiczne źródła niezwyciężoności narodu, który podniósł się do walki z najeźdźcami, niezdolności ruchu ludowego, który z niebywałą odwagą, z mądrą dojrzałością politycznego myślenia poprowadził B. Chmielnicki, w którym wyraziłbym samoofiarność narodu, gotowość jego do ofiar w imię wolności i szczęścia Ojczyzny”. Na początku lat 60. Zadorożny jeszcze głębiej zanurza się w narodowy żywioł, dokładniej studiuje malarstwo ludowe, dziedzictwo bojczukistów, śledzi i syntetyzuje wszystkie twórcze postępowe i niepostępowe eksperymenty w światowej sztuce. Jak większość ówczesnej świadomej ukraińskiej inteligencji, spragnionej poznania własnego, narodowego, pasjonuje się architekturą, archeologią, literaturą, muzyką, odkryciami naukowymi. Znamienne, że w tym samym czasie, jak świadczy jego wdowa Nadija Jakiwna, przechodzi na język ojczysty. Od tego czasu cała komunikacja z rodziną i kolegami, wystąpienia na sekcji czy na zjazdach wyłącznie po ukraińsku. Samego tego wystarczyło, aby władza postawiła na nim piętno „nacjonalisty”. Naturalnie, że ten okres życia staje się w ogóle przełomowym w jego twórczości. Dotknąwszy własnych źródeł, przepełnionych dramatycznymi stronami historii narodu ojczystego, Zadorożny, jak Anteusz, nabiera jeszcze większego twórczego natchnienia. W 1965 roku wystawia na wystawę nową pracę — „Moi ziomkowie”, nad którą pracował nie jeden rok. Wykonana w niecharakterystycznej dla socrealizmu stylistyce, w niezwykłej dla samego artysty manierze, obraz zachwyca swoimi artystycznymi obrazami — i nie tylko głębią psychologicznego przeniknięcia w dusze swoich bohaterów, ziomków-wieśniaków z niewielkiej naddnieprzańskiej wsi Szczuczynka. Niesławny ówczesny minister kultury Ukrainy Babijczuk, zobaczywszy go jeszcze przed otwarciem wystawy, wyraził swoją negatywną ocenę. Co więcej, nawet zmusił autora do zmiany nazwy. Zaczęła nazywać się „Na miejscu minionych walk”. Ale płótno wywołało oburzenie i potępienie nie tylko u pompadura od kultury, ale i, co było najbardziej bolesne, u wiernopoddańczych kolegów-artystów. Wyśmiewali go, sypali oskarżeniami o „bojczukizm”, a dalej — o formalizm, i, oczywiście, o nacjonalizm. W konsekwencji — zakaz wystawiania się, odmowa zakupu jego obrazów. To zadało głęboką ranę wrażliwej naturze twórcy, ale nie złamało. Odsunięty od sztalugi, I. W. Zadorożny zaczyna pracować w sztuce monumentalnej, która w tym czasie była na fali wznoszącej. Jego bujna fantazja, nieprzeciętne postrzeganie świata i tworzenie obrazów, możliwość eksperymentowania z materiałami znajdują swoje ucieleśnienie w szeregu prac monumentalnych i monumentalno-dekoracyjnych. Tak pojawiają się kompozycje reliefowe „Święto weselne” (1971—1972) Pałacu Kultury w Krzemieńczuku, witraż „Nasza pieśń — nasza sława” (szkło lane, beton). W Pałacu Kultury (m. Biała Cerkiew) — witraż „Ludzie, chrońcie ziemię!”, a później, w Kijowie, — dekoracyjne (witraże ze szkła lanego) wykończenie okien górnej stacji kolejki linowej. We wszystkich pracach — motywy narodowe, powrót do historii swojego narodu, wywyższenie prostego człowieka, bez czego artysta nie wyobrażał sobie swojej misji. „Taniec smutku”, 1987—1988. „Portret rodzinny”, 1974—1987. Część ekspozycji. „Szczuczyńska Oranta” (z lewej), 1982. „Tuk”, „Nastja Lisowska. Roksolana”, „Marusia Czuraj” i in.) już eksponowano na nielicznych wystawach po jego odejściu w zaświaty, to większość rodzinnych — ani razu. Są własnością rodziny i są u nich przechowywane. W malarskim dziedzictwie twórcy prześledzić można tematyczną osobliwość, która jest charakterystyczna dla ukraińskiej mentalności — pełen czci stosunek do Kobiety. Kobiety – Bogarodzicy, matki rodzonej, której nigdy nie widział (zmarła, gdy był jeszcze niemowlęciem), żony, wieśniaczek-sąsiadek, córki… Te płótna — niedoścignione wzorce portretu psychologicznego w charakterystycznej dla niego manierze pisania, gdzie uogólnienie i twórcza wyobraźnia nie przesłaniają indywidualności, za którą odczytuje się głęboką filozofię ludzkiego życia. Swoje niepowtarzalne słowo artysta, opierając się na sztuce ludowej, powiedział także w ikonografii („Bogarodzica”, „Szczuczyńska Oranta”). Zdecydowana większość dzieł (oprócz tych, które zostały zniszczone lub których miejsce pobytu jest nieznane) I. W. Zadorożnego weszła do luksusowo wydanej monografii-albumu, który zaprezentowano na wystawie. To wspólna tytaniczna praca zespołu twórczego kijowskiego wydawnictwa „Sofija-A” (dyrektor M. Melnyk), historyków sztuki i rodziny artysty. To skromny, spóźniony hołd pamięci Wielkiego Artysty. Tego Artysty, który tworzył dla i w imię swojego wielostronnie cierpiącego, ale niezwykle utalentowanego narodu. Za życia, zwracając się do kolegów-artystów, zalecał: forma narodowa — jedyna droga artysty. „Bo to najważniejsze — pouczał twórca — co daje perspektywę wzniesienia się do światowej kultury”. A młodych uczył: „Zanim zostaniesz artystą, zapytaj siebie: gdzie jest twoja Ojczyzna?”. myśli o swojej twórczości i swoim przeznaczeniu jako artysty. I. W. Zadorożny był artystą uniwersalnym i, co najważniejsze, utalentowanym. Na wystawie w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki po raz pierwszy od wielu lat kijowianie i goście stolicy mogą zobaczyć enkaustykę „Chwała na świecie niech Słońcu będzie”. Tutaj też zaprezentowano jego prace graficzne, ilustracje do bajki „Kyryło Kożumiaka”, różne szkice, fotokopie witraży, rzeźbę w drewnie, małą formę rzeźbiarską, gobeliny i inne. Ale najwięcej jest prac malarskich, z których części nikt z przeciętnych odbiorców, a nawet mało kto z bliskiego otoczenia artysty, nigdy nie widział. Jeśli jego znana seria postaci historycznych („Attyla”, „Jarosław Mądry”, „Maksym Berezowski”, „Nestor-kronikarz”, „Alipiusz”, „Dobrotwora”, „Jurij Kondra... Córka artysty Natalia Zadorożna (w centrum) z kolegami

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Z historii ukraińskiej filatelistyki lat 1918—1945

Mgr Oleh PAWLIW, pisarz, członek Związku Czeskich Filatelistów i kierownik Towarzystwa „Opór Ukrainy Zachodniej” w Pradze (Republika Czeska); specjalnie dla „SP”, Praga—Kijów. Pierwszą w historii Ukrainy, która podarowała Ukrainie ukraiński urząd pocztowy i produkty filatelistyczne, była Ukraińska Republika Ludowa w 1918 roku. Dzięki URL wyemitowano 19 znaczków pocztowych. Wśród autorów pierwszych znaczków pocztowych Państwa Ukraińskiego należy wyróżnić H. Narbuta i A. Seredę, a także podziękować już niepodległej Ukrainie, która w 2008 roku z okazji 90-lecia założenia pierwszych znaczków pocztowych Państwa Ukraińskiego podarowała ukraińskim filatelistom bloki pocztowe z wizerunkiem reprintów znaczków pocztowych URL z czasów 1918 roku. Kolekcjonuję znaczki pocztowe Ukrainy z lat 1918—1945 od ponad 5 lat. W tym okresie udało się zebrać kompletną kolekcję ukraińskich znaczków pocztowych z tamtych czasów, które w 2016 roku zostały po raz pierwszy wyeksponowane w Muzeum Krajoznawczym „Bojkowszczyzna” im. Tetiany i Omelana Antonowyczów na Iwano-Frankowszczyźnie, skąd pochodzę. W ramach korespondencji i zakupu od antykwariuszy na Ukrainie i w Republice Czeskiej znaczków pocztowych Ukrainy z lat 1918—1939, w 2015 roku nabyłem prototypy, czyli wydania próbne znaczków pocztowych URL z 1918 roku. Były one wydrukowane na odwrocie map topograficznych Ukrainy z tamtych czasów i, jak się okazuje, autorzy rozważali (w przededniu ostatecznego wielonakładowego wydania znaczków pocztowych URL), jaki kolor dobrać do tego czy innego znaczka pocztowego. Na przykład, próbne wydanie znaczka pocztowego URL o nominale 40 hrywien z wizerunkiem Symona Petlury chciano wydać w odcieniach fioletowym i szarym. W ostatecznych wydaniach znaczek pocztowy URL o nominale 40 hrywien został wydany w odcieniu bordowym, a w odcieniach szarym i fioletowym wydano znaczki pocztowe URL o nominałach 1 i 2 hrywny. Najbardziej wartościowe wydania znaczków pocztowych URL z 1918 roku to te znaczki, które zostały skasowane przez ówczesny urząd pocztowy. I takie również znajdują się w moim archiwum. A jeszcze w archiwum zachowały się znaczki pocztowe URL z 1918 roku, które krążyły w tamtych czasach na równi z brzęczącą monetą i pełniły funkcję nie tylko opłaty pocztowej, ale i pieniężną. Były one wykonane na grubym papierze o wysokiej gramaturze i na odwrocie miały napis: „Krąży na równi z brzęczącą monetą”... Równolegle ze znaczkami pocztowymi URL z 1918 roku wydano w tym samym roku znaczki pocztowe Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Było ich tylko pięć. Udało mi się również nabyć oprócz znaczków pocztowych ZURL o nominałach 10, 20 i 50 sotyków znaczki pocztowe ZURL o nominałach 1 i 10 koron. Nie mniej interesujące są wydania ukraińskich znaczków pocztowych z czasów Ukraińskiej SRR. Na przykład 4 znaczki pocztowe z 1933 roku, wydane z myślą o pomocy poszkodowanym w wyniku Hołodomoru 1932—1933 lat oraz 3 znaczki pocztowe z 1939 roku, poświęcone 125. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. W okresie czechosłowackiej okupacji zakarpackich ziem etnicznych Ukrainy (1918—1945) zakarpaccy Ukraińcy wydali w latach 1920—1930. 2 znaczki, a w 1945 roku 9 znaczków. Po 1945 roku i totalnej okupacji Ukrainy organizacja OUN na emigracji w USA stworzyła PPU (Podziemną Pocztę Ukrainy), która w latach 1940—1980 wydała setki znaczków pocztowych, poświęconych ukraińskiej historii, językowi i literaturze. Znaczki pocztowe Państwa Ukraińskiego lat 1918—1945 to nieodłączny składnik ukraińskiej historii i jest on wart uwagi ukraińskiego społeczeństwa. Obecnie zbieram duplikaty znaczków pocztowych Państwa Ukraińskiego lat 1918—1945 w celu stworzenia drugiej kompletnej kolekcji, którą planuję przekazać na stałe przechowywanie do jednego z muzeów krajoznawczych Iwano-Frankowszczyzny. W historii ukraińskiej kultury, języka i literatury ważną rolę odegrała ukraińska poczta — w pewnym okresie historii Ukrainy wolna i niepodległa, a w pewnym — zniewolona przez Związek Radziecki i Republikę Czeską w szczególności. Ale pomimo tendencji interwencji tych czy innych etnicznych ziem Ukrainy, ukraińska poczta nieustannie kontynuowała swoje istnienie w okresie międzywojennym (1918—1939) oraz wojennym (1939—1945). Przygotowałem do przeglądu artykuł poświęcony historii założenia i istnienia ukraińskiej filatelistyki w latach 1918—1939 na podstawie wyników badań zasobów i kolekcji Archiwum mgr. Oleha Pawliwa... Znaczki pocztowe Ukraińskiej SRR z 1939 roku, poświęcone 125. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki oraz znaczki pocztowe Ukraińskiej SRR z 1933 roku, poświęcone Hołodomorowi 1932—1933 lat. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 76

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninych, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, Łączny nakład w listopadzie — 15 200

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

na 3 miesiące 42 hrn 25 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtiańskiej Olha ŻMUDOWSKA Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

na rok 159 hrywien 20 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин