Zdjęcie Ksenii Hładyszewej ZDROWIE NARODU 14–15
Машинний переклад
FELIETON REDAKTORA
Lubow HOŁOTA
Wybory, epidemia i kampania prenumeraty spadły na Ukrainę jednocześnie. Ogromne billboardy z jednosylabowymi zdaniami, niekończące się programy telewizyjne i „Wolności słowa” — z reguły ubogie w słowo. Uczestnicy-mówcy są obojętni na kulturę języka i wypowiedzi. Odnosi się wrażenie, że nasze społeczeństwo umiejętnie przestawiono na wizualno-obrazowy szereg komunikacji, że myśl i słowo już nic nie znaczą — tylko obraz w akompaniamencie w stylu Sztepsela i Tarapunki, imitacji rosyjsko-ukraińskiego dialogu, prymitywnego do granic możliwości. Jeśli cały wieczór oglądaliście telewizję, a potem spróbujecie napisać list, to będziecie mieli trudności z zasobem słownictwa: zdania będą wychodzić prymitywne, bezbarwne, w końcu samemu nie będzie się chciało dalej kompromitować w twórczości epistolarnej. Uwierzcie: tego wieczoru i przed czytaniem na noc (jeśli nie straciliście tego nawyku) podświadomie będziecie wybierać albo gazetowe tabloidy, albo „kolorowe pisma”. Klasyki nie udźwigniecie, modernisty nie zrozumiecie. Tak niedługo wrócimy do piktogramów. Obraz-symbol naszych dni — człowiek w masce. Epidemia minie, symbol pozostanie: homo sapiens z zabandażowanymi ustami. Amputant, któremu usunięto język. Język pozostał, receptory smakowe do telewizyjnej papki zachowano, starannie artykułuje najbardziej prymitywne słowa — nie, nie barwnym surżykiem, a „ukraińskim esperanto” — wykręconą, prymitywną do granic możliwości gwarą człowieka nieczytającego… Środki, które być może ludzie odkładali na gazety i czasopisma, wydano na leki. Apeli o prenumeratę prasy ubyło: reklama telewizyjna kosztuje obecnie tyle, co papier na miesięczny nakład. Jak poradzić sobie z prenumeratą gazet i czasopism? Jak przetrwać w tych czasach tygodnikowi „Słowo Proświty”? Jakie strategiczne plany przygotowuje redakcja? O tym, jaka ma być nasza gazeta w 2010 roku, Wy, szanowni czytelnicy, wkrótce się dowiecie. Dziękujemy wszystkim, którzy odpowiedzieli na naszą ankietę. Obecnie opracowujemy rady, życzenia, propozycje, uwagi i krytykę, tworzymy wyobrażenie o naszych czytelnikach, ich wieku, wykształceniu, zainteresowaniach i przekonaniach, wartościach. Właśnie dzięki Waszej otwartości i szczerości, dobremu stosunkowi do dziennikarzy i autorów gazety, próbom własnego pióra nasz tygodnik znajdzie takie tematy i adresy, które nie będą się powtarzać w innych wydaniach. Kolegium redakcyjne gazety podjęło decyzję o niepodnoszeniu ceny wydania na przyszły rok — te środki, które musielibyśmy wydać na reklamę, przekażemy na prenumeratę tygodnika dla bibliotek szkolnych i wiejskich. Mamy nadzieję, że ci, którzy będą korzystać z charytatywnej prenumeraty, staną się jej propagatorami, a z czasem sami zamówią „Słowo Proświty”. Nie będę robić tajemnicy z najbardziej bolesnego i najbardziej uderzającego problemu: członkowie Proświty w obwodach prawie nic nie robią dla rozpowszechniania proświatowego wydania, choć chętnie w nim drukują. Przyczyny? Jedni kołyszą marzenie o stworzeniu „czegoś własnego” — z reguły są to marginalne, słabe gazety, które nie mają żadnych szans na przetrwanie i nie są konkurencyjne nawet z lokalną prasą. Inni powołują się na brak środków, ale suma — 50 hrywien 34 kopiejki rocznie za 52 wydania szesnastostronicowej gazety — dla nauczyciela, wykładowcy uczelni, lekarza czy inżyniera, dla tej liczby członków Proświty, którzy, dzięki Bogu, nie są na progu ubóstwa, wcale nie jest wyczerpująca dla budżetu rodzinnego, w końcu może i powinna stać się formą składek członkowskich! Trzeci… Trzecich, niestety, jest najwięcej. Deklarując słownie oddanie sprawie narodowej, już dawno nie wykonują najmniejszych ruchów dla jej utwierdzenia: ukraińska książka, ukraińska kaseta czy płyta, ukraińska gazeta, według ich przekonania, powinny trafiać w ich ręce bezpłatnie. Dlaczego? Dlatego, że są patriotami!…
Pod względem liczby prenumeratorów „Słowo Proświty” nie odstaje od gazet wielkonakładowych. Ale nie mamy środków, aby zwiększać bezadresowe nakłady, wiedząc, że nie zostaną zrealizowane, pójdą na przemiał; nie mamy możliwości zorganizowania sprzedaży detalicznej gazety we wszystkich obwodach, rejonach i miasteczkach — kioski sprywatyzowano, brak państwowego systemu rozpowszechniania, a zatem, znowuż — potrzebna jest pomoc lokalnych „Proświt”. Wiem, że podobne trudności przeżywają wszystkie ukraińskojęzyczne gazety, które należą do organizacji społecznych. Każde z tych wydań przetrwa jak może, ale z reguły w pojedynkę. Co przeszkadza stworzyć ukraiński holding medialny, który wziąłby na siebie problemy propagandy, reklamy, rozpowszechniania? Jedną z głównych przyczyn jest zgubna tradycja „hetmanowania” i „zaściankowości”, która rozkwitła bujnym kwiatem w ciągu dwóch dziesięcioleci. Dziwne, ale poczucie rywalizacji niektórzy wydawcy tych niskonakładowych gazet odczuwają nie wobec bulwarowych potworów, a wobec swoich — komuś wydaje się, że jeśli z dystansu zejdzie to czy inne wydanie, im będzie się oddychać swobodniej, nakład wzrośnie. Tak nie bywa. Utrata ukraińskiego wydania zawsze świadczy o zwycięstwie rosyjskojęzycznych gazet i czasopism. Czy nie dlatego nie ma w Ukrainie wielkiej, pełnowartościowej, wielkonakładowej patriotycznej gazety?! Wszyscy czekamy na wybory tak, jakby one od razu rozwiązały nasze problemy, uleczyły choroby, pocieszyły żale. Czy rzeczywiście tak będzie? Czy warto wspierać kogokolwiek, a nie własne przekonania, ideę narodową, sprawę narodową? A jeśli pojawi się pytanie o opozycję narodową? A jeśli w kraju zwycięży „silna ręka” lub „silna noga”, która będzie próbowała rozdeptać wszystko to, co narodowe, co z wielkim trudem i narzekaniami, ale zostało wzniesione, utwierdzone, rozwinięte? Czyż będziemy przeżywać podobne czasy z maskami na twarzach, bojąc się nie tylko wziąć wdech, ale i wydech? W końcu, jeszcze będą wybory do Rady Najwyższej, do rad lokalnych — czyż sprawa ukraińska i ukraińskie słowo ograniczają się do wyborów? Czyż wszystkie wydania, aby przetrwać, muszą iść na służbę do tej czy innej siły politycznej? I czyż członkowie Proświty, powołując się na doświadczenie Matki-Proświty, zapomnieli o odwiecznej tradycji pomnażania własnych wydań, „biblioteki ludowej”, kalendarzy proświatowych? „Słowo Proświty”, jak przekonali się nasi stali czytelnicy, to gazeta dialogów. My nie deklarujemy — my analizujemy. Nasza autorska kadra nie przypomina agentury — to niezależni ludzie z analitycznym myśleniem. Piszemy o Ukraińcach i wystarcza nam imion, tematów, idei, adresów, aby odzwierciedlać pełnokrwiste ukraińskie życie. Ale gazeta — to przede wszystkim czytelnicy. To te tysiące ludzi, którzy są gotowi wzmocnić tygodnik swoimi imionami, swoimi utworami, swoją postawą. To ruch dwustronny, to poczucie ramienia, to w końcu wspólnota, która mówi jednym językiem. Mówią, że kronikarze, nie zważając na to, co dzieje się za oknami ich cel, siedzą i piszą. Mówią, że naoczni świadkowie chcą natychmiast przeczytać swoich kronikarzy, usłyszeć ich komentarze. Mówią, że kiedy naoczni świadkowie nie słyszą swoich kronikarzy, szukają prawdy między wierszami obcojęzycznych kronik. Nasz tygodnik „Słowo Proświty” — to mała ukraińska kronika, którą piszemy pięćdziesiąt dwa tygodnie w roku. Wydanie dla czytających Ukraińców. Z kim jesteście, naoczni świadkowie kolejnych wyścigów, epidemii politycznej i sezonowej? Dla kogo piszecie, wielcy kronikarze? I czy nie ignorujecie Ukrainy, ignorując prenumeratę 2010 roku na ukraińskie patriotyczne wydania?
Машинний переклад
Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk 7 listopada na ulicach ukraińskich miast po raz pierwszy gwałtownie ubyło dziwnych ludzi z czerwonymi sztandarami, niezrozumiałymi dla młodzieży hasłami i pożółkłymi portretami zasępionych komunistycznych bożków. W kraju panuje epidemia grypy, zakaz masowych akcji. Grypa zepsuła plany komunistów zorganizowania corocznego widowiska dla ludu, a jeśli jakaś grupa nawet złamała kwarantannę i przebiegła ulicami z czerwonymi sztandarami i w maskach, to już zupełnie nie to, a żałosne i komiczne… W tym roku planowali z szczególnym zapałem krzyczeć, że Prezydentem powinien być tylko wierny leninowiec, który uczyni życie prostego ludu zamożnym i szczęśliwym, a potem planowali zlikwidować urząd Prezydenta, żeby nie było kogo obwiniać. Niektórzy będą gryźć łokcie z powodu niemożności publicznego sławienia po rosyjsku „wielkiego października” i głośnego łajania nacjonalistów razem z Juszczenką. Ale nie ma gwarancji, że w przyszłym roku komunistyczna demonstracja nie odrodzi się, bo ktoś dobrze płaci za reinkarnację komunizmu na Ukrainie, za szeroko zakrojone zombowanie śpiących Ukraińców. Dlatego na Ukrainie „świetne dzisiaj” mają nie pracowici Ukraińcy, a wysokiej rangi naśladowcy „wielkiego października”. Co roku 7 listopada dumnie obwożą swoje szanowne ciała ulicami zrusyfikowanych ukraińskich miast i bardzo szczycą się sobą, zadowoleni z życia w „etoj stranie”. Właśnie teraz, kiedy stworzono światową sieć informacyjną i można władać kanałami telewizyjnymi oraz prasą, nastała gwiezdna godzina, by prawdziwie wypróbować bezcenne doświadczenie praktyków „wielkiego października”. Pomimo formalnego potępienia stalinizmu, radzieckie komunistyczne doświadczenie i praktykę manipulacji ludzkimi masami od dawna stosują ideolodzy globalizacji i macherzy współczesnych wojen informacyjnych. Szczególnie dotyczy to technologii zrusyfikowania, zombowania unowocześnionymi radzieckimi widowiskami telewizyjnymi na przemian z „Mientami”, „kolorowym Sztirlicem” i „Papinymi doczkami”. Milcząc, znosimy to, bo innej telewizji nie ma, wybieramy polityków, którym ta telewizja jest miła i gotowa do usług za duże pieniądze. Nie trzeba spisywać wszystkiego na dziedzictwo komunizmu — w normalnych państwach ono tak długo nie żyje. Nasze bezsilne milczenie i przytłumione sumienie to już zasługa kontynuatorów sprawy rewolucji październikowej, czy też – przewrotu. Prawdziwi kontynuatorzy sprawy „wielkiego października” nigdy nie chodzą z portretami Lenina i Stalina. Oni otwarcie kpią z komunistów i modlą się tylko do dolarów, jednak gorliwie pilnują, aby komunizm nie umarł i co roku 7 listopada stolicą Ukrainy przeszła kolumna z czerwonymi sztandarami. Ten rytuał ma świadczyć, że duch komunizmu na Ukrainie żyje i długo będzie żył. Jest to korzystne dla nich, współczesnych gospodarzy Ukrainy. Najlepsi komsomolcy są w rządzie, parlamencie, komercji i bankach. Z łatwością przyjmują rady światowych lichwiarzy – naśladowców Marksa. Odnosi się wrażenie, jakby to oni zorganizowali coś w rodzaju retro-rewolucji, zarabiając na tym pierwsze miliony. Najpierw ich „marynarze” przejęli Bank Oszczędnościowy ze wszystkimi pieniędzmi. Potem zrobili „rozruch” za pomocą hiperinflacji. Z czasem nadeszła ich kolej, by zostać dolarowymi milionerami. W tym czasie wśród ludu chodzili bolszewiccy agitatorzy – posłańcy najnowszych „ekspropriatorów” własności ludu, aby wywabić od ludzi vouchery. Nosili to byłym komsomolcom i komunistom, u których skądś pojawiły się dolary. I oto oni, samozwańcza elita, uzbrojeni w naukę marksizmu-leninizmu, jednak dokończyli menedżment proletariackiej rewolucji: przejęli lub sprywatyzowali pocztę, banki i telegraf, w dodatku do fabryczek i fabryk z pracowitymi proletariuszami. Pamiętając naukę Lenina, nie uspokoili się, dopóki nie zawładnęli kinem, telewizją, prasą. Trzeba było mieć w rękach monopol na informację, a zatem na władzę! Teraz oni tam, na górze, przy kieliszku koniaku podliczają zyski z epidemii grypy, a zazwyczaj pieszczą swoją próżność, obserwując, jak starsi, zmęczeni, oszukani i okradzeni ludzie w kolumnach wykrzykują te same hasła o „wielkim październiku”. Prawdziwi naśladowcy „wielkiego października” pracują w parlamencie, w rządzie. Stamtąd, z „pancerki władzy”, oni na pełny głos kraju – emeryci, a to miliony najbardziej aktywnych wyborców. W stadium ostrych dyskusji politycznych zmiany do Ustawy o wyborach Prezydenta, które trzeba będzie wprowadzić po uznaniu przez Sąd Konstytucyjny niekonstytucyjności niektórych jej zapisów. Nie mniej ostrą kwestią jest zatwierdzenie budżetu na 2010 rok, którego projekt trzeba będzie „przekrawać” z uwzględnieniem nowych standardów socjalnych, i nie tylko ich. Warta uwagi jest też taka sprawa w parlamencie, jak odwołanie ze stanowiska przewodniczącego frakcji NU-NS Mykoły Martynenki, który otwarcie stanął po stronie BJuT. Jego dymisja bez wątpienia oznacza, że w tej pstrokatej frakcji górę wzięli zwolennicy Juszczenki. Charakterystyczne, że za odwołaniem Martynenki w pełnym składzie zagłosowała we frakcji grupa partyjna UNP na czele z Kostenką, również kandydatem na urząd Prezydenta. Oznacza to, że zasługuje na uwagę nagłośniona ostatnio idea, aby kilku kandydatów na urząd Prezydenta, którzy reprezentują „Naszą Ukrainę”, określiło się i zjednoczyło wokół jednego kandydata. Taki apel został skierowany pod adresem urzędującego Prezydenta W. Juszczenki, kandydatów Jaceniuka, Hrycenki, Kostenki. Nie warto zapominać, że Kostenko stoi na czele jednej z najbardziej zauważalnych partii Bloku NU-NS, a dwaj inni politycy jeszcze przed dwoma laty jesienią szli w wyborach parlamentarnych w pierwszej piątce Bloku. Więc logika w tej idei jest. W każdym razie kampania wyborcza, w przeciwieństwie do wysiłków politycznych klaunów, może mieć jeszcze niemało poważnych zwrotów akcji. * * * W tym przeglądzie nie wspomniano jeszcze o temacie numer jeden sytuacji politycznej: epidemii grypy. Może warto wreszcie od „politycznej grypy” przechodzić do normalnej walki z epidemią, żeby nie powstawały takie pomysły, jak wprowadzenie stanu wyjątkowego. Jak długo jeszcze będzie u nas panować czysto bolszewicka mentalność błądzenia między dwiema sosnami? Dwie skrajności: albo pokonanie epidemii środkami stanu wyjątkowego, albo bez niego, ale za to przy niezdolności władzy do poradzenia sobie z chorobą. A normalne warianty u nas istnieją?
chwalą samych siebie za to, że dbają o pokrzywdzonych Ukraińców. Oni pracują, bo wiedzą, o co się starają, i mówią o tym bez żadnej skromności ze wszystkich ekranów i billboardów. Oni nas leczą, karmią i chronią przed epidemiami za nasze własne pieniądze, budując własny wizerunek ludowych zbawców, żywicieli, dawców jałmużny. Niedawno parlament za ludowe pieniądze świętował jubileusz leninowskiego komsomołu i nie jest to kwestia historycznego sentymentu — tam są ludzie bez sentymentów. Właśnie tutaj zapomnieli o konstytucyjnym zakazie wspierania przez państwo jakiejkolwiek ideologii. To ideologię państwowości narodowej czy ideę narodową wspierać jest zabronione, a idea komunistyczna — wręcz przeciwnie, dla wielu wciąż jest wiecznym drogowskazem do władzy i wzbogacenia. Najważniejsze — przywrócić komunistyczny kult pracy! Niech ona, on, ono codziennie pracuje, bo ich praca jest potrzebna Ukrainie! Co za cynizm! Naród przyzwyczaja się tylko do pracy i do tego, by nie myśleć, wybierać sercem „myślących za nich”. Kłamią, że za pracę zostanie wynagrodzone. Jakoś nie jest wynagradzane! Bezsensowna praca za płacę minimalną nie określa bogactwa społeczeństwa. Nie pomoc socjalna, a uczciwa zapłata za pracę, pracę nie od rana do nocy, bo naród powinien mieć czas na wolne życie. O tym bogaci bolszewicy wolą nie mówić. Czyżby politycy dominującej klasy kontynuowali leninowską nieprzejednaną walkę przeciwko narodowi ukraińskiemu? 7 listopada — to ich święto, swoiste ukraińskie Halloween. Można się zabawić, wypić kieliszek, wszak sporo się napracowali, budując takie państwo dla Ukraińców, dopóki ci zarabiają po świecie i tradycyjnie, bez szczególnego sukcesu, grzebią się we własnych gospodarstwach. Tego właśnie potrzebują milionerzy z przebiegłym Leninem za plecami. Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Машинний переклад
WYBORY 2010: DZIEŃ PO DNIU Petro ANTONENKO CZY KOMUŚ POTRZEBNA JEST KLAUNADA? Liczba kandydatów na urząd Prezydenta zbliżyła się do dwóch dziesiątek. Oczywiście wśród kandydatów są wszystkie najbardziej zauważalne postacie polityczne. Trudno nazwać kogoś z nich technicznym, chyba że w polemicznym zapale, nawet tych, którzy mają małe szanse na zwycięstwo. Każdy ma własną motywację, to znaczy te siły polityczne lub inne, które reprezentują. W końcu dążenie do tego, by po prostu „zaistnieć”, przypomnieć, że „jestem”. Chyba rzeczywiście warto używać ostrożniejszego terminu „małe szanse”, a nie ostrzejszych, w rodzaju tych, że szans nie ma lub są one iluzoryczne. Ta kampania wyborcza może okazać się nieprzewidywalna, mimo że społeczeństwu już niemal od roku uparcie narzuca się myśl o przewidywalności wyników głosowania, przynajmniej pierwszej tury. To też technologia, i to dość nieczysta. Oprócz poważnych polityków, niezależnie od ich kierunku politycznego i szans, znów widzimy pstry szereg bardziej niż dziwnych pretendentów. Część z nich to rzeczywiście kandydaci techniczni, czyli „wystawieni przez kogoś”. Cel – nie tylko, a często nawet nie tyle odebrać komuś głosy, co mieć przedstawicieli w komisjach wyborczych. I to jeszcze pół biedy. Gorzej, że niektórzy woleliby zamienić wybory w farsę. Dopiero teraz stało się wiadome, że na karcie wyborczej wśród kandydatów nie będzie „świniarki Ona”. Przypomnę: kilka tygodni temu, jeszcze przed rozpoczęciem kampanii wyborczej, wszędzie pojawiły się billboardy z napisami, że jacyś „oni” przeszkadzają (obijają się, sabotują itp.), a „ona” pracuje. Zanim naród doszedł do tego, kim są ci „ona i oni”, co zresztą łatwo było odgadnąć, „łotry-polittechnolodzy” rozegrali farsę z wysunięciem kandydatki o nazwisku Ona. Z braku takiej osoby polecono jednej osobie zmienić nazwisko na Ona i kandydować w wyborach. W ostatniej chwili farsę przerwano. O tym, że to wszystko nie żarty, a prawdziwe zakusy na klaunadę, świadczą dwa fakty. W piątek polityczni klauni przyprowadzili, a dokładniej przynieśli do rejestracji w Centralnej Komisji Wyborczej kandydata „Ono”. Nawet nie wpuszczono go do CKW, bo w odróżnieniu od żywej „świniarki Ona”, ten pretendent do kandydowania okazał się straszakiem. Natomiast całkiem legalnie i poważnie zarejestrowano kandydata o nazwisku Przeciwwszystkim. I to epatujące nazwisko mężczyzna również przyjął pod wybory, bo dotąd nosił zwyczajne – Humenjuk. Co więcej, jeszcze niedawno był merem miasta Jaremcze, a i teraz zajmuje poważne stanowisko przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej Izby Przemysłowo-Handlowej. Czyżby te dwa stanowiska były tak bliskie fachowi błazna, by brać udział w wyborczej farsie? Ale i to jest komuś potrzebne. SZACHOWE RUCHY PARLAMENTU Budynek parlamentu państwa, choć z góry ma kopułę podobną do kopuły Państwowego Cyrku na placu Zwycięstwa, to parlamentarzystom nie w głowie klaunady. Tutaj kampania wyborcza „wisi w powietrzu” na poważniejszym poziomie. I jej oddech jest odczuwalny we wszystkich głównych decyzjach sali „pod kopułą”. Jedną z takich warto nazwać uchwalenie zmian do budżetu, którymi rząd zobowiązano do zapewnienia nowych standardów socjalnych: podniesienia minimum socjalnego i płac minimalnych, wzrostu minimalnych emerytur. To ostatnie jest najważniejsze, biorąc pod uwagę, że prawie jedna trzecia populacji
Машинний переклад
Niemal przez pół wieku europejskie kraje, które znajdowały się pod władzą prosowieckich administracji, nazywano na świecie wprost: „strefa okupacji radzieckiej”. Właśnie temu okresowi w historii ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego oraz jego miejscu wśród antytotalitarnych ruchów Europy poświęcona jest wystawa, która otwarła się w Atenach. Jak poinformowali korespondenta UKRINFORMU z Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego, ekspozycję przygotowali jego pracownicy oraz Służba Bezpieczeństwa Ukrainy. Wystawa opowiada o brutalnych represjach na terytoriach okupowanych, o braku podstawowych praw i wolności — słowa, myśli, wyrażania woli, prawdziwych wyborów, zbrodniach przeciwko ludzkości — o wszystkim, czym charakteryzowały się reżimy komunistyczne. W krajach Europy Środkowej i Wschodniej po 1945 roku trwała walka z totalitaryzmem, która zwieńczyła się sukcesem w latach 80. Dzięki ukraińskim powstańcom, żołnierzom polskiego podziemia, litewskim leśnym braciom, uczestnikom węgierskiego powstania w Budapeszcie w 1956 roku, Praskiej Wiosny 1968 roku, działaczom polskiej „Solidarności” udało się wspólnie wywalczyć wolność. Dlatego ukraińska historia, dotąd utajniona, jest obecnie bardzo interesująca dla świata — podkreślano podczas otwarcia. W otwarciu wystawy, która odbyła się z inicjatywy przewodniczącego SBU Walentyna Naliwajczenki i gościła w USA, Kanadzie, na Łotwie i Litwie, w Wielkiej Brytanii, Japonii, wzięli udział: ambasador Ukrainy w Grecji Walerij Cybuch, przewodnicząca stowarzyszenia „Ukraińsko-grecka myśl” Halina Masluk-Kakku, sekretarz generalny Światowego Kongresu Ukraińców Stefan Romaniw, przedstawiciele greckiej opinii publicznej oraz ukraińskiej diaspory. Po Atenach wystawa wyruszy do innych miast Grecji.
UKRINFORM
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Wołodymyr WOJTENKO, profesor
Kijowska „marszrutka” nr 431 łączy Ukrainę Prawobrzeżną z Lewobrzeżną. Stoimy na Placu Kontraktowym i czekamy, aż zbierze się pełny salon. Jak zawsze ktoś tak zapamiętale i głośno wykrzykuje do telefonu o swoich prywatnych sprawach, że aż chce się nałożyć mu na głowę pusty kubeł. Ruszamy, ale wcześniej kierowca (najpewniej przyjezdny zarobitczanin) żartuje: „Kto zacznie kaszleć, wyrzucamy w biegu”. Ma maskę, porządnie zabrudzoną palcami i nieznającą mydła, a taka raczej rozprasza, a nie koncentruje wirusy grypy. Po kilku przystankach wsiada rozbawiony, rumiany chłopak, który, spojrzawszy na niezbyt wesołych pasażerów, deklamuje:
Kot na piecyku ochrypł,
Kot ma pewnie grypę.
Kot kicha od rana —
Nie kotka, lecz świnia.
Kot oczywiście nie jest kotką; wzmianka o świni nie poprawia nastroju, „lud milknie”, a dowcipniś cichnie. Staruszka w czarnym kapeluszu w stylu teatralnym przeżegnuje się na Ławrę, pochyla się do mnie i po cichu pyta, czy można jeść skwarki. Kierowca włącza radio, a my wszyscy mamy kolejną okazję usłyszeć, że premier osobiście organizuje to, tamto i w ogóle wszystko do walki z epidemią. Mruczący ton pani Tymoszenko stał się, moim zdaniem, akustycznym znakiem tej bezradności, z jaką rodzimy „bezsystemowy system” ochrony zdrowia powitał nieszczęście, i tego taniego populizmu, który na tym podłożu pielęgnuje szefowa rządu. Otóż ja, towarzysze, jestem jednym z nielicznych już weteranów walki z „świńską” zarazą. Epidemię, spowodowaną pierwszą „wizytą” w ZSRR wirusa, zbliżonego do dzisiejszego kalifornijskiego, zwalczałem od pierwszego do ostatniego dnia (koniec 1957 — początek 1958 roku). Działo się to w kazachskim mieście Bałchasz, gdzie pełniłem „wysokie” stanowisko rejonowego pediatry, a mój staż lekarski liczył zaledwie kilka miesięcy. Jednak nie przeszkodziło mi to przyswoić sobie kilku prawd, o których warto mówić również dziś.
І 1. Jeśli mowa o profilaktyce indywidualnej, to zalecenia dotyczące odżywiania (owoce, warzywa, witaminy), formalnie poprawne, słabo wpływają na rzeczywistość: człowiek (rodzina) kieruje się przede wszystkim swoimi możliwościami finansowymi. „Ludowy” czosnek i cebula, można powiedzieć, nie zaszkodzą, lecz ich zdolność wpływania na infekcję wirusową, łagodnie mówiąc, nie jest udowodniona. Maski z gazy, bez wątpienia, są pożyteczne, jeśli stosować je przede wszystkim w pomieszczeniach, gdzie gromadzi się dużo ludzi, a nie na ulicy; jeśli zakrywać nimi zarówno usta, jak i nos; jeśli nosić je nie dłużej niż dwie–trzy godziny. UWAGA! Powietrzno-kropelkowy mechanizm przenoszenia zakażenia grypowego zakłada, że te „kropelki powietrzne” osiadają na wszelkich odkrytych powierzchniach, których dotykamy rękami. Ręce trzeba myć wielokrotnie, ponieważ wirus kalifornijski przewyższa nawet swoich najbliższych krewnych pod względem trwałości w środowisku zewnętrznym. Szczególnie niebezpieczne są pieniądze; na papierowych banknotach możemy znaleźć zarówno wirusy, jak i drobnoustroje (w tym zarazki gruźlicy), a także jaja robaków. Najczęściej z rąk do rąk przechodzą drobne banknoty, są one najbrudniejsze. Pieniądze należy odkażać gorącym żelazkiem (oczywiście tak, by ich nie zniszczyć). Na koniec (w kolejności, a nie pod względem skuteczności) — wietrzenie pomieszczeń (mieszkania, biura, klasy, sali wykładowej, środka transportu), które „wypłukuje” wirus, oraz ich dezynfekcja, która go zabija. 2. Wszystko, o czym była mowa wyżej, ma na celu ochronę Was, szanowny czytelniku, w dobrym zdrowiu. Ale… Źle się czujecie: uporczywie boli głowa; rośnie temperatura ciała; u starszych osób „na równym miejscu” zaczyna boleć krzyż; rano musicie kichać, bo nos jest „zapieczętowany”; coś niepokojącego dzieje się w brzuchu… Co robić? Oczywiście szukać lekarza. I tu wiele zależy od to-
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej
go etapu, na którym znajduje się epidemia — początkowego, najwyższego, końcowego. Zazwyczaj w swoim rejonie w Bałchaszu miałem od 12 do 18 wezwań dziennie. Kiedy rozpoczęła się epidemia, ich liczba rosła — 25, 30, 45… Mój rekord — 57 „punktów”; trzeba przyjść, przywitać się, zdjąć czapkę i płaszcz, umyć ręce i zabrać się do pracy z tym stworzonkiem, które leży gorące i obojętne, jakby ugotowane. Lekarz ma granicę fizycznych możliwości. Pochwalę się: wtedy biegałem jak koń, ale więcej niż 40 wizyt w ramach normalnej procedury nie udawało się zrealizować. Dlatego „w teren” ruszyli najpierw feldszerzy, potem pielęgniarki z przychodni i szpitala, a za nimi — zastępca ds. medycznych i główny lekarz… Trochę pomogło, jednak rzecz jasna zaczęli chorować również medycy.
Pamiętam szary dzień, kiedy rano, dowiedziawszy się, że „dostali gorączki” jeszcze dwaj lekarze rejonowi i kierowca jedynego w całej pediatrycznej służbie miasta karetki sanitarnej, nasz główny lekarz płakała i kląła. Szczególnie dotkliwym stał się problem z samochodem…
Proszę, Towarzystwo, by z wyrozumiałością przyjąć to wspomnienie: obecnie taki sam bukiet problemów mają główni lekarze „dziecięcych” i „dorosłych” placówek medycznych na całej Ukrainie. Tylko że do tego trzeba dołączyć jeszcze brak etatów. Brakuje pracowników medycznych wszystkich szczebli i specjalizacji nawet w Kijowie. Wkrótce ich zupełnie nie będzie: starsi pójdą swoją drogą, młodsi zatrudnią się w komercyjnych firmach farmaceutycznych lub w aparacie ratusza i Ministerstwa Zdrowia… W rezerwie pozostają MSW i Ministerstwo Obrony.
Kiedy premier, pierwszy wicepremier i minister zdrowia gorąco wzywają chorych, by natychmiast zgłaszali się do lekarza, muszą pamiętać, jak to wygląda w rzeczywistości. Przyjęcie w przychodni jest wygodniejsze dla medyków, ale niebezpieczne dla tych, którzy chcą ich zobaczyć, nie mając jeszcze infekcji; nie ma lepszego sposobu, by się zarazić, niż długie siedzenie na korytarzu przychodni. Pytanie do tych, którzy „osobiście zapewniają”: dlaczego pracowników medycznych nie zaszczepiono jeszcze przed rozpoczęciem tego zamieszania? Można to było zrobić szczepionką, którą podaje się na przykład niemieckim lekarzom, nie czekając na jej certyfikację na Ukrainie.
3. Zatem wam lub mnie nie poszczęściło — zachorowaliśmy, ale też poszczęściło nam się — obejrzał nas lekarz (powiedzmy, normalny: nie z tych, którzy kupują dyplomy, sześć lat pokazując wróblom figę, i sami nie chorują na grypę). Lekarz obejrzał, a co z tego? Takie pytanie wydaje się, łagodnie mówiąc, niezbyt rozsądne, ale wyjaśnimy to. Spotkanie z lekarzem ma zakończyć się diagnozą i przepisaniem leków (lub procedur); możliwe jest dodatkowe badanie. W warunkach epidemii, spowodowanej wirusami „zwykłej” grypy i wirusem A/H1N1, chciałoby się wiedzieć, o który właściwie wirus chodzi. To wymaga analizy laboratoryjnej, ale takich aparatów Ministerstwo Zdrowia nie zakupiło na czas, choć otrzymało na nie na długo przed epidemią 50 milionów hrywien.
Ważne, że leczenie trzeba rozpocząć natychmiast, nie czekając na laboratoryjne potwierdzenie lub obalenie podejrzenia A/H1N1. Zatem specjaliści Światowej Organizacji Zdrowia doszli do wniosku, że podczas epidemii, spowodowanych mieszaniną wirusów immunologicznie znanych ludności i nowym kalifornijskim, „obcym” dla większości, A/H1N1 ma podstawy, by stać się „głównym”. W strefie epidemii wszystkich trzeba leczyć według protokołu, opracowanego właśnie dla przypadków „świńskiej” grypy, jeśli dokładnie wiadomo choćby o jednym przypadku jej potwierdzenia laboratoryjnego.
Taka taktyczna przebiegłość wynika z tego, że zwykłe bakteryjne zapalenie płuc, które nałożyło się na każdą ostrą infekcję wirusową, różni się od zapalenia płuc charakterystycznego dla grypy kalifornijskiej. Ona sama, bez pomocy bakteryjnego zawału, może wywołać ciężkie krwotoczne zapalenie płuc (takie, któremu towarzyszą krwotoki do tkanki płucnej). Bakteryjne zapalenie płuc można wyleczyć antybiotykami, krwotoczne wirusowe zapalenie płuc się ich nie boi.
Co mamy robić? W pierwszych dniach choroby „uderzyć w wirusa”, aby, go przytłumiając, znacznie zmniejszyć prawdopodobieństwo procesu płucnego. Takim środkiem uważa się lek, po który pani premier jeździła w nocy na lotnisko w Borysławiu… (zrozumiałe, z telereporterami). Dumnie p. J. Tymoszenko oświadczyła ze dziesięć razy, że ten środek (nazwa handlowa tamiflu) przekazywany jest szpitalom, a aptekom — nie, żeby nie podnosiły ceny i nie zarabiały na jej osobistych osiągnięciach.
A teraz przeczytajcie szkic z natury (m. Kijów, 5 października 2009 r.). Moja znajoma pierwszego dnia, gdy zaczęła czuć się chora, przyglądała się sobie i nasłuchiwała, a następnego dnia wezwała lekarza rejonowego. Ten przyszedł o 19. Powiedział, że ma jeszcze 14 wezwań, zbadał gardło, osłuchał płuca, postawił diagnozę: „Ostra infekcja dróg oddechowych”. Poradził leczyć się domowymi sposobami i poszedł, już z progu dodając: „Jeśli pojawi się krwioplucie, wzywajcie karetkę pogotowia”.
To jest klasyka dzisiejszości: za dużo chorych na jedną lekarską duszę plus neutralna diagnoza, w której nie wspomniano słowa wirus, plus rada leczenia się samodzielnie, plus aluzja do A/H1N1 i krwotocznego zapalenia płuc, jednym z objawów którego jest krew w plwocinie.
Jeśli ktoś z szanownych czytelników spotka się z panią premier, bardzo proszę powiedzieć jej, że ten tamiflu jest potrzebny w pierwszych 48 godzinach przed hospitalizacją — właśnie po to, żeby nie było potrzeby w niej: na już „rozkwitłe” wirusowe zapalenie płuc wpłynąć jest trudno.
Mówiąc o sytuacji w Kijowie, trzeba powiedzieć, że w ostatnich latach wszędzie zmniejszyła się liczba szpitalnych łóżek zakaźnych — dla dorosłych i dzieci; zamykane są całe oddziały, a nawet szpitale. Dotyczy to także stolicy, której medycynę konsekwentnie niszczy ekipa p. L. Czerniecki. Zakaźny szpital na terenie Bloku Leczniczego im. Aleksandrowa dawno zamknięto na remont kapitalny, ale nic tam się nie robi, już wyrosły dorodne chwasty. Na całe miasto mniej niż 200 łóżek na oddziałach zakaźnych — dokąd hospitalizować zagrożonych podczas epidemii? Gdzie przyszli infekcjoniści mają zdobywać doświadczenie kliniczne?
II. Obecnie trudno powiedzieć cokolwiek obiektywnego o tym, co naprawdę dzieje się w Ukrainie z wirusami, grypą i pacjentami. Poczekamy na raporty naukowe i dowiemy się prawdy. Tymczasem mamy, wbrew własnym życzeniom, polityczną klownadę, która rozpoczęła się na otwartym posiedzeniu gabinetu ministrów i trwa w różnych wariantach — przeważnie solo. Psycholodzy O. Iljina i A. Huseu, psychiatra H. Pyłahina („Дзеркало тижня” [„Dzerkało tyżnia”], 2009, nr 43): „Wielki ażiotaż. Nawet u ludzi o stabilnej psychice pojawia się narastanie strachu. Człowiek już nie uświadamia sobie, że w rzeczywistości chorych wciąż nie ma tak wielu. Wydarzenia z 2004 roku w porównaniu z paniką to sytuacja o wysokiej duchowości. Ktoś z polityków powiedział, że naród powinien po raz kolejny się zjednoczyć. Ale panika ma inne mechanizmy jednoczenia — na poziomie zwierzęcym. Zarówno wtedy, jak i teraz, sprawnie i zorganizowanie podsycano nastroje. Mam wrażenie, że teraz robi się to z oczywistym zamiarem promowania działalności rządu. Sądząc po wszystkim, niektórzy ludzie rozumieją, że na tle realnego niebezpieczeństwa stosuje się także pewne technologie manipulowania świadomością społeczną, związane z wyborami. Ludzie, którzy przecież nie mają prawa rzucać słowami, wywołują panikę. Źle, że manipulacja ma miejsce wtedy, gdy chodzi o życie i śmierć”. Dodam, że na terytorium Ukrainy kalifornijski wirus A/H1N1 nieźle hulał w latach 1976—77; wtedy nazywano go „globalną rosyjską grypą”, ale takie subtelności pozostawały informacją dla najwyższych urzędników — lud w należytych proporcjach chorował i umierał na „zwykłą grypę”. Ludzi nie straszono, ale w aptekach było to skromne „coś”, czym mogła się pochwalić krajowa nauka medyczna i farmacja tamtych czasów. Nie żywię szczególnego szacunku do ówczesnej sytuacji. Utajnienie wszystkiego i całkowicie idiotyczny sposób ujawniły się 1 maja 1986 r. — parada na Chreszczatyku i wesołe majówki, plenery w okolicach Kijowa były i pozostają zbrodnią. Ale również dziś, gdy, przepraszam, żuk i żaba z pieczerskich gabinetów wdzierają się na ekran telewizora z „praktycznymi poradami”, nie mamy czym się pocieszać. Na tym tle normalny charkowski lekarz z wyważonymi zaleceniami, które trzeba było dawno wydrukować na milionach ulotek i wrzucić do każdej skrzynki pocztowej, zasłużenie zbiera na swój adres oklaski oszołomionej polityką widowni za „wolność słowa”. Z epidemią trzeba grać w szachy, a nie w „Czapajewa”. Na koniec wrócę do tego kota, który na piecu ochrypł, a potem zaczął jeszcze kichać. Na początku listopada w amerykańskich gazetach pojawiła się wiadomość o kocie, który zachorował na grypę „świńską”, zarażony od gospodarzy. Wiemy, że A/H1N1 jest mieszańcem wirusów ludzkiego, ptasiego i świńskiego. Teoretycznie od amerykańskiego kota może wyjść nowa odmiana, zdolna, mówiąc obrazowo, nie tylko chrumkać, ale i miauczeć. Przypomniawszy sobie, że wirus niedoboru odporności człowieka (czynnik wywołujący AIDS) wywodzi się od małp, dojdziemy do niepocieszających wniosków: przed wirusologami, epidemiologami i infekcjonistami wiele pracy. W świecie zwierząt człowiekowi robi się nieswojo.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
W przededniu 17 stycznia 2010 roku rozlegnie się wezwanie: „Wszyscy na wybory!”. Kogo będziemy wybierać — obrazek z telewizora, twarz z reklamy czy realnego człowieka, który stanie się mężem stanu? Ponieważ kandydatów na urząd Prezydenta Ukrainy jest niemało, musimy wraz z wami dobrze przemyśleć, komu oddać swój głos, a do tego trzeba przeczytać programy wyborcze kandydatów. Będziemy to robić stale, analizując, jaki kraj zamierza budować pretendent. Dzisiejsza publikacja jest o tym, jakie miejsce w programach wyznaczono językowi i kulturze. Członek Ukraińskiej Centralnej Rady, akademik Mykoła Wasylenko uważał, że język to ta strona duchowej istoty człowieka, „której jest on gotów bronić własnym życiem”. Przez stulecie to się nie zmieniło: język i kultura zajmują w naszym życiu niezwykle ważne miejsce. Zatem jaką rolę wyznaczają im kandydaci?
Машинний переклад
Ołena Szułha. Zakończyło się składanie dokumentów do rejestracji kandydatów na urząd Prezydenta Ukrainy. Według komunikatu CKW zarejestrowano 16 kandydatów. Każdy z nich ogłosił swój program wyborczy, zgodnie z którym kraj będzie żył przez następne pięć lat. Czytając te programy, dochodzi się do wniosku, że już wkrótce będziemy mieli idealne społeczeństwo. A raj na ziemi współobywatelom zapewni właśnie ten kandydat. Kto nim będzie, zdecyduje naród, albo, jak nas nazywają, elektorat. Wszyscy kandydaci obiecują oczyścić władzę z łotrów. Ale większość z nich to urzędujący politycy, którzy nie znajdują się w opozycji. Więc z kogo będą oczyszczać władzę? Prawie wszyscy gwarantują zniesienie immunitetu deputowanych i wysokich urzędników. Ale kto przeszkadzał zrobić to w okresie między wyborami, nie czekając na agitację wyborczą? Zniesienie immunitetu to bardzo wygodna retoryka właśnie przed wyborami. O czym będą mówić, jeśli w końcu go zniosą? I dlaczego nikt nie wspomina, kto w ogóle wprowadził tę zasadę świętości krów? We wszystkich programach wyborczych na pierwszym miejscu jest gospodarka. Jedynie Wiktor Juszczenko na początku raportuje o osiągnięciach „kursu godności narodowej, jedności i silnego państwa”. Czy rzeczywiście tak jest? Kandydatka na urząd Prezydenta Inna Bohosłowska deklaruje: „Językiem państwowym Ukrainy jest i będzie ukraiński jako język samookreślenia narodowego. Język rosyjski będzie oficjalnym. Państwo zapewni prawo obywateli do korzystania z języka rosyjskiego w edukacji, kulturze, medycynie, komunikacji z urzędami państwowymi i inne. Mogą z niego korzystać w każdych warunkach wszyscy, którzy uważają to za potrzebne. Reszta języków mniejszości narodowych będzie chroniona na Ukrainie w pełnym wymiarze oraz zgodnie z Międzynarodową Kartą języków regionalnych lub mniejszości, ratyfikowaną przez Ukrainę. Przejrzymy państwowe standardy edukacyjne i metodykę nauczania języka angielskiego jako języka komunikacji międzynarodowej”. Jakie znaczenie pani kandydat nadaje słowu oficjalny, pozostaje niewiadome, a komu obecnie zabroniono „korzystać z języka rosyjskiego”, „kto uważa to za potrzebne”, najwyraźniej pani Bohosłowska jako prawnik w pełni nie wyobraża sobie. Program kandydata Mychajła Brodskiego nazywa się „Przyjaciele, żyjmy zgodnie”. Jego podstawą jest „liberalizm oparty na zasadach nieingerencji”. Program głosi, że „główną wartością państwa jest człowiek”, ale kwestię języka delikatnie przemilcza. Program Anatolija Hrycenki jest patetyczny. Głosi, że „językiem państwowym na Ukrainie będzie jeden — ukraiński. Ale zobowiążę urzędnika do komunikowania się z ludźmi w tym języku, w którym się do niego zwracają”. Ciekawe, co się stanie, gdy do urzędnika zwróci się dziadek-Gagauz w swoim ojczystym języku. Przewodniczący UNP Jurij Kostenko ogłasza: „Rób ukraińskie, kupuj ukraińskie, broń ukraińskiego, bo to twoje!”. Hasło bez wątpienia wspaniałe, ale na ile można je zrealizować w obecnych warunkach zglobalizowanego świata — to ogromne pytanie. Pan kandydat obiecuje: „Zabezpieczyć przestrzeń informacyjną i przeciwdziałać przejawom agresji informacyjnej z zewnątrz poprzez: formowanie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej; wspieranie wysokiej kultury informacyjnej ludności, co obejmuje szybki dostęp do obiektywnej informacji, jej efektywne wykorzystanie, ochronę obywateli przed niskiej jakości produktami informacyjnymi, które mogą wyrządzić szkodę człowiekowi i społeczeństwu”. Serhij Kłymko. Zrozumienie kultury i jej miejsca w życiu ukraińskiego społeczeństwa jest dalekie od konsensusu. Pewną zgodę można osiągnąć w odniesieniu do definicji kultury tradycyjnej. Zarysowanie zaś sfery kultury współczesnej w wyobrażeniu przeciętnego obywatela, wydaje się, doskonale ilustrują nagłówki rubryki „Kultura” najpopularniejszego ukraińskiego portalu ukr.net: „Victoria Beckham podłożyła mężowi świnię”, „Porzeczka i witaminy”, „Główne powody, dla których kobiety rzucają mężczyzn”, „W menu restauracji pojawiają się „antygrypowe” dania” (nagłówki zacytowano bez zmian w porządku chronologicznym). Kultura w rozumieniu polityków często ogranicza się do masowych imprez muzycznych, telewizji lub otwierania obiektów pamięci. Nic więc dziwnego, że programom wyborczym kandydatów na urząd Prezydenta, mającym przedstawić konstruktywne stanowiska sił politycznych we wszystkich aspektach życia społecznego, brakuje adekwatnego oznaczenia miejsca dla problemów kultury narodowej. Badając tę kwestię, jesteśmy zmuszeni uciec się do analizy lingwistycznej, aby wyłowić z obietnic wyborczych przynajmniej wzmianki o upragnionej dziedzinie, którą na tle aktualnych problemów teraźniejszości większość polityków postrzega jako ostatnią, o której może być mowa… Jak się okazało, ani razu słowo „kultura” nie zostało wspomniane w programach wyborczych Serhija Tihipki, Ołeha Riabokonia, Ołeksandra Pabata i Mychajła Brodskiego, ale ogólne frazy w rodzaju „zachowanie i rozwój kultury narodowej” mimo wszystko znajdują się w programach większości kandydatów. W programie Wiktora Janukowycza „kultura” ogranicza się do wzmianki o konieczności „zaspokojenia potrzeb kulturalnych” w kontekście zapewnienia pełnowartościowego życia emerytom. Lider Komunistycznej Partii Petro Symonenko, który nie raz w praktyce potwierdzał, że baza jest „głową wszystkiego”, ograniczył się do konstatacji niszczenia kultury i obiecał, że wolumen inwestycji państwowych w rozwój nauki, kultury, edukacji, ochrony zdrowia osiągnie 15% PKB. Julia Tymoszenko, która zgodnie ze swoim programem jest najbardziej zagorzałym fundamentalistą religijnym, w ramach „unikalnej, błogosławionej przez Boga misji Ukrainy” wraz z „wychowaniem twardej wiary w Boga, nadaniem równego statusu edukacji duchowej i świeckiej”, opowiada się za „odrodzeniem języka ukraińskiego i rozwojem kultury, odnowieniem narodowych tradycji światopoglądowych i naszej prawdziwej historii narodowej”. W przypadku wybrania go na Prezydenta Jurij Kostenko będzie mógł „chronić narodowe interesy kulturalne i podstawy duchowości Ukraińców poprzez: gwarantowanie rozwoju języka ukraińskiego, literatury, sztuki jako kulturalnej podstawy ukraińskiej państwowości”. Urzędujący przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy i kandydat na urząd Prezydenta Wołodymyr Łytwyn proponuje „wprowadzenie odpowiedzialności karnej za niewykonanie lub naruszenie Konstytucji Ukrainy”. Zatem, jeśli Łytwyna wybiorą na Prezydenta, można spodziewać się przepełnionych więzień. Odnośnie języka pan kandydat pisze: „uregulowanie sytuacji językowej na Ukrainie: napełnienie realną treścią statusu języka ukraińskiego jako państwowego; określenie zasad funkcjonowania języka rosyjskiego jako języka komunikacji międzynarodowej we wszystkich”
Starając się być największym dialektykiem, Arsenij Jaceniuk w projekcie ratowania kraju zaznacza, że “rozwijając procesy integracyjne w projekcie wschodnioeuropejskim oraz inicjując projekt Wielkiej Europy, musimy zapewnić rozwój narodowej ukraińskiej kultury i państwowego języka ukraińskiego”. I w tym kontekście “wielonarodowość i wielokulturowość Ukrainy jest naszym najważniejszym zasobem, siłą, a nie wadą”, twierdzi pan Jaceniuk, mając na myśli największą “mniejszość narodową” kraju. Ostrożność i nieprzejrzystość wypowiedzi to najlepszy zabieg dyplomatyczny w relacjach z elektoratem, który czyta. Obecny prezydent Wiktor Juszczenko tak pozycjonuje fenomen kultury: “Utrwalamy się jako nowoczesny naród europejski z unikalną historią i kulturą. Zdobyliśmy niepodległość i wolność, są one naszymi najwyższymi wartościami. W nich tkwi klucz do naszej przyszłości i my je obronimy”. Wyraża on również chęć rozwiązania problemów kultury “budżetowej”: “Status pracowników sfery edukacji, kultury, ochrony zdrowia zostanie zrównany ze statusem urzędnika państwowego”. W tym solidaryzuje się z nim Wołodymyr Łytwyn, na czym program tego ostatniego się ogranicza. Jako osobny punkt chęć opieki nad najważniejszą ze sztuk wyrazili Arsenij Jaceniuk, Inna Bohosłowska i Ołeh Tiahnybok. Lider WS “Swoboda”, oprócz rozwoju rodzimej branży filmowej, obroni narodową przestrzeń informacyjną. Wyróżnić za mniej lub bardziej konsekwentne
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
sferach suspilnoho życia; zabezpieczenia pełnowartościowego stosowania języków przedstawicieli różnych narodowości w miejscach ich zwartego zamieszkania”. Z tego wyciągam wniosek, że za prezydentury Łytwyna zmuszą mnie do rozmowy z koleżanką-Bułgarką w języku rosyjskim, choć ona doskonale włada językiem ukraińskim. Program wyborczy kandydata Ołeksandra Pabata to „program Ratowania kraju”. Szeroko znany w wąskich kręgach kandydat twierdzi: „Położę kres bezsensownym konfliktom językowym! Nie dopuszczę, by język ukraiński pozostawał przedmiotem nacisku wobec tych, którzy przywykli mówić innymi językami. Nieukrainojęzyczne narody Ukrainy nie będą doznawać poniżenia i ucisku. W wielonarodowym kraju nie można spekulować kwestią języka! Język ukraiński będą szanować i pielęgnować z miłości, a nie z przymusu!” Ciekawe, jak można zmusić do miłości!? Kolejny mało znany kandydat Ołeh Riabokoń, prawnik z zawodu, deklaruje bezosobowe społeczeństwo obywatelskie, a o polityce językowej milczy. Może prawnicy nie potrzebują ojczystego języka? Komunista Petro Symonenko postawi Ukrainę na socjalistycznej ścieżce rozwoju, znacjonalizuje kluczowe gałęzie gospodarki i zlikwiduje urząd Prezydenta. Symonenko obiecuje, że „w 2010 году będzie przeprowadzone Ogólnoukraińskie referendum w sprawie nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego przy zachowaniu i umocnieniu istniejącego statusu języka ukraińskiego; będą solidnie chronione prawa kulturalno-językowe mniejszości narodowych; będzie zakazana propaganda przemocy i bezmoralności; państwo nie pozwoli nikomu urągać chwalebnej przeszłości naszego narodu, niszczyć zabytków historii, bezcześcić grobów żołnierzy Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, heroizować hitlerowskich pachołków z OUN-UPA; będzie chroniona prawosławie kanoniczne i zapewniony swobodny rozwój wszystkich tradycyjnych wyznań. Sekty totalitarne zostaną zakazane”. W socjalizmie byliśmy już wszyscy, poza młodym pokoleniem. Dość się tam napatrzyliśmy i mam nadzieję, że nie pozwolimy sobie na uszczęśliwianie na siłę. Urzędujący premier Julia Tymoszenko uważa, że „Warunkiem wypełnienia misji jest przede wszystkim podniesienie duchowości narodu. Chodzi o wychowanie mocnej wiary w Boga, duchowe wykształcenie dzieci i młodzieży, nadanie równego statusu edukacji duchowej i świeckiej, odrodzenie języka ukraińskiego i rozwój kultury, odnowienie narodowych tradycji światopoglądowych i naszej prawdziwej historii narodowej”. Jak będzie wyglądało to odrodzenie, program kandydatki skromnie przemilcza. Serhij Tihipko oświadcza: „Przywrócę językowi rosyjskiemu status języka międzynarodowego porozumiewania się. Uważam, że kwestię statusu każdego języka regionalnego powinny samodzielnie rozstrzygać organy samorządu terytorialnego”. Zatem w razie wyboru pana Tihipki na Prezydenta praca organów samorządu terytorialnego znacznie się zwiększy. Najkonsekwentniejszy program ma kierownik WO „Swoboda” Ołeh Tiahnybok. Swoim głównym celem uważa „budowę potężnej Państwa Ukraińskiego.., które zapewni nieustanny rozwój narodu ukraińskiego”. Jak i dotąd Tiahnybok opowiada się za lustracją władzy, przywróceniem rubryki narodowość w paszporcie i akcie urodzenia. Obiecuje uchwalenie ustawy „O ochronie języka ukraińskiego”, wprowadzenie obowiązkowego egzaminu z języka ukraińskiego dla urzędników państwowych i kandydatów na stanowiska wybieralne, ochronę narodowej przestrzeni informacyjnej. Ważny dla pana Ołeha jest publiczny proces sądowy nad komunistami. Kandydat ogłasza strategicznym kursem państwa europejski ukraińskocentryzm. „Zaprzestanie udziału Ukrainy w ponadpaństwowych eurazjatyckich tworach z centrum w Moskwie”. Szkoda, i to sobie uświadamiamy, że Ołeh Tiahnybok tym razem nie zostanie Prezydentem. Kraj jeszcze nie jest gotów na taką władzę. Ale walczyć warto. Program urzędującego Prezydenta Wiktora Juszczenki „Wolna, sprawiedliwa i silna Ukraina” koresponduje z poprzednim „10 kroków ku ludziom”. Jakie były te kroki, wiemy, więc z dużym prawdopodobieństwem możemy przypuszczać, jaka będzie Ukraina Juszczenki. Opozycjonista, który już był u władzy, Wiktor Janukowycz deklaruje: „Dwa języki — jeden kraj!” I wyjaśnia: „Opowiadam się za nadaniem językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego. Jestem konsekwentnym zwolennikiem cywilizowanego rozwiązania tej kwestii, prowadzenia zrównoważonej państwowej polityki językowej, która adekwatnie reaguje na potrzeby językowe społeczeństwa, odpowiada powszechnie uznanym normom prawa międzynarodowego, Europejskiej karcie języków regionalnych lub mniejszościowych”. Ale czy profesor przeczytał Kartę do końca, wątpliwe, bo ona nie wymaga dwujęzyczności w państwie. Arsenij Jaceniuk widzi współczesną Ukrainę w ciemnych barwach. Dąży do tego, by uczynić z nas Europejczyków, zapominając, że przede wszystkim jesteśmy Ukraińcami, mamy własny język, tradycje, kulturę, niepodobną do europejskiej. Zachowanie tożsamości narodowej jest dla nas nie mniej ważne, niż dla pana Arsenija „ocalenie kraju”, jak wzywa wszystkich z zielonych billboardów. Zatem 17 stycznia 2010 roku zdecydujemy, kto będzie nami rządzić przez najbliższe pięć lat. Jak sprawić, by przywódca słuchał woli narodu, a jeśli będzie postępował nieuczciwie, wskazać mu właściwą drogę? Analizujmy, Ukraińcy, by wkrótce nie okazało się, że nasz król jest nagi…
większości kandydatów oznacza albo synonim słowa „historia”, czyli substancję, która wymaga takiej swoistej „emerytalnej” opieki, albo mało zrozumiały kompleks humanitarny, połączony z nie mniej upiornymi sferami „oświaty” i „nauki”. Niedawna praca „Polityka kulturalna Ukrainy — ocena międzynarodowych ekspertów”, wykonana przez Radę Europy w ramach programu przeglądów polityk kulturalnych krajów Europy, jest dokumentem doradczym, według którego piękne słowa o kulturze często przemalowują ukraińscy urzędnicy. Podsumowanie badania można sformułować tak: wszystkie strategiczne działania państwa w kierunku instytucjonalnego rozwoju kultury powinny budować paradygmat, w którym państwo sprzyja rozwojowi kultury, a nie określa i „tworzy” kulturę, to znaczy stopniowo przejść od Ministerstwa (do produkowania) kultury do Ministerstwa dla kultury. Programy przedwyborcze kandydatów na stanowisko Prezydenta Ukrainy pokazały, że mimo „europejskiego wektora” ich autorów, gdy mowa o zjawisku kultury, w żadnym wypadku, u żadnego kandydata nie pojawia się słowo wsparcie czy poparcie. Zatem kulturalne jest kulturalnym, państwowe państwowym, a słowa słowami. Przez dziesięciolecia niepodległości nadzieje na wsparcie państwowe, przynajmniej trzeźwo myśląca część działaczy kultury, dawno porzuciły. W nowej wolnej przestrzeni kulturalnej, czyli na rynku, każdy ma prawo do własnej kultury, czy to „porічka i witaminy”, czy to festiwale europejskiego formatu.
Wartości obywatelskie trzeba i można bronić nawet przy szalonym oporze licznych wrogów naszego kraju. Szanowni pretendenci, posłuchajcie rady Tarasa Szewczenki: „Obejmijcie się więc, bracia moi. Proszę was, błagam!” Niech każdy z Was pamięta: najważniejsze to zachować Ukrainę — Niepodległą, Soborną, Wolną! Podziału, zdrady, utraty suwerenności naród ukraiński i historia Wam nie wybaczą. Chwała Ukrainie! Chwała Bohaterom!
Od mieszkańców Mariupola, przewodniczący organizacji: Anatolij Moroz, przewodniczący mariupolskiej „Proświty”; Iryna Molczanowa, przewodnicząca mariupolskiego SU; Ludmiła Mieczetna, przewodnicząca mariupolskiego NRU; Hryhorij Szmat, przewodniczący mariupolskiego KUN; Lubomyr Hudz, przewodniczący Doniecki Bractwa OUN-UPA, ogromną liczbę dokumentów, a nigdzie nie znaleźli potwierdzenia tego. Warto zauważyć, że to właśnie Związek Radziecki wraz z międzynarodową społecznością przygotowywał te dokumenty i mógł spróbować wpisać tam wszelkie oskarżenia przeciwko OUN i UPA. Jednak nie zostały one potwierdzone przez międzynarodową społeczność. Zupełnie niezrozumiałe jest także oskarżanie tych organizacji o jakiś „kolaboracjonizm”. Przecież większość członków OUN i UPA po prostu nie była obywatelami Związku Radzieckiego lub nie uważała się za nich. Mieszkali oni na terytoriach, które w tamtym czasie należały do innych państw, a więc ci ludzie byli obywatelami Czech, Niemiec, Polski, Rumunii, Litwy. Nawet ci, którzy przez pewien czas mieszkali na terytorium Związku Radzieckiego, zazwyczaj nie uznawali się za obywateli tego państwa. Dlatego takie wypady są po prostu niepoprawne z naukowego punktu widzenia. Kiedy mówimy o jakiejkolwiek współpracy OUN czy UPA z organami faszystowskich Niemiec, to były to absolutnie sytuacyjne, tymczasowe sojusze, a takich w historii jest bez liku. Powrót do takich ocen, które dziś proponują niektóre siły polityczne, — to próba zdyskredytowania ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego w czasach II wojny światowej. Oczywiście w każdym ruchu, w każdej sile politycznej, zwłaszcza podczas wielkich wojen, było sporo negatywnych zjawisk. Weźmy na przykład takie. Na podstawie tego, że około 900 tysięcy czerwonoarmistów w czasie wojny zostało skazanych za różne przestępstwa dyscyplinarne: mародерство, dezercję — nie mówimy, że cała Armia Czerwona była kryminogenna. Podobnie na podstawie tego, że w polskim czy ukraińskim podziemiu zdarzały się jakieś niedopuszczalne wydarzenia, nie można negatywnie oceniać wszystkiego, a zwłaszcza piętnować kogoś jako faszystę. To powtórzenie ideologemu, którego używano w czasach sowieckich: „ukraińsko-niemieccy nacjonaliści” — termin, który nie wytrzymuje żadnej krytyki. Dlatego kiedy nad dokumentami, projektami ustaw będą pracować specjaliści-historycy, dostarczą materiałów do adekwatnych decyzji politycznych. Iwan PATRYLJAK, kandydat nauk historycznych, docent katedry najnowszej historii Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki w Kijowie, dyrektor Muzeum Historii Uniwersytetu Kijowskiego: — Postrzegam to, co dzieje się obecnie w Radzie Najwyższej, jako przedwyborczy PR. Ale brakuje materiału do nowych zagrywek, więc wyciągają stare. Sądzę, że ludzie, którzy złożyli ten projekt ustawy, nie tylko nie wiedzą, czym jest ideologia faszyzmu, ale też nie będą w stanie zdefiniować, czym w ogóle jest ideologia. Nie jestem pewien, czy zdołają napisać dyktando dla klasy piątej bez błędów. Władysław WERSTIUK, doktor nauk historycznych, profesor, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej: — Niepokoi mnie to, że to właśnie z Partii Regionów płyną takie teksty, publikowane w prasie, które można utożsamiać z ideologią faszyzmu. To jest sytuacja, gdy lekceważy się całe narody lub duże grupy przedstawicieli narodów, gdy sieje się wrogość, nienawiść. Na przykład rozpowszechnia się różne grube wypady wobec mieszkańców Galicji, członków OUN i UPA. Do faszyzmu zostało tu już bardzo niewiele. Oto kto rozpala ideologiczną histerię.
х х х Otóż naukowcy obalają wypady politykierów od historii, którzy przebierają się za „antyfaszystów”. Ale tym drugim jest to obojętne. Podczas kampanii wyborczej polityczni szulerzy już bowiem przywykli grać znaczonymi kartami.
Машинний переклад
Mądrość ludowa uczy: kołczanu strzał nie złamie olbrzym, a pojedyncze strzały, choćby ich było bardzo wiele, każdą z osobna złamie nawet dziecko. My, Ukraińcy Mariupola, należymy do różnych partii, ale zjednoczyliśmy się, by zwrócić się do Was, szanowni pretendenci na stanowisko Prezydenta Ukrainy. Nie mamy wątpliwości co do osobistych talentów każdego z Was ani co do jakości przygotowanych przez Was programów. Ale wzywamy Was — prawdziwych Ukraińców, którzy chcecie, by nasze państwo także w przyszłości było niepodległe, a nie stało się przydatkiem Moskwy: powstrzymajcie swoje ambicje i wystąpcie w wyborach jednym frontem pod kierownictwem Wiktora Juszczenki. Być może on także popełniał błędy. Ale w ostatnich latach W. Juszczenko zdobył realne doświadczenie zarządzania państwem w najtrudniejszych warunkach. Najważniejsze, że pokazał światu: ukrain-
HISTORIA PRZED WYBORAMI
Машинний переклад
Petro ANTONENKO
Na wszystko mniej lub bardziej widoczne w życiu społeczno-politycznym obecnie patrzy się przez pryzmat wyborów. Weźmy na przykład ostatni wystąp kilku deputowanych parlamentu z Partii Regionów, którzy przedstawili swój projekt ustawy o tak zwanym „przeciwdziałaniu faszyzmowi”. Gdzie dokładnie i w kim dociekliwi posłowie dostrzegli zagrożenie rehabilitacją i kultywowaniem faszyzmu w naszym państwie? Ta ideologia oraz chętni do jej praktycznego wcielania, niestety, istnieją również prawie sześć i pół dziesiątka lat po wojnie, najstraszniejszej w historii, wywołanej właśnie przez faszyzm w obu jego odmianach — niemiecki nazizm i sowieński komunizm. I nawet w najbardziej demokratycznych krajach Europy niemało chętnych do machania czerwono-czarną flagą ze swastyką. Wystarczy wspomnieć o sabatach nazistowskich młodzików w Petersburgu, gdzie tak wiele mówi się o przeciwdziałaniu faszyzmowi. Faszyzm podsycają, jak w latach 20., niestabilność w społeczeństwie, nędza na tle obżarstwa bogaczy. A jeszcze — wypaczanie idei narodowych, absurdalnie doprowadzonych do nazistowskich. Jeszcze — niemal polowanie na „obcych”, choć częściowo wywołane nieładem w polityce migracyjnej władz, zwłaszcza na Ukrainie. Ale przyjrzyjmy się: kogo dziś gorliwi antyfaszyści-regionałowie zaliczają do potencjalnych nosicieli faszystowskiego zagrożenia na Ukrainie? Nie ma co szukać na tej liście partii komunistycznej, ideologii komunistycznej, choć niedawno obchodzono 70. rocznicę wymownego przykładu sojuszu nazistów i komunistów — rocznicę niesławnego paktu Mołotow–Ribbentrop. Jakoś regionałów zbytnio nie niepokoją organizacje ekstremistyczne różnego rodzaju, które od czasu do czasu urządzają sabaty na Krymie i w innych regionach. Natomiast największym zagrożeniem faszystowskim nowi antyfaszyści nazywają prawicowe, narodowo-demokratyczne siły Ukrainy. Chodzi zarówno o działalność tych sił w naszej niedawnej historii, jak i o ich obecność w życiu politycznym. Zatem nie ma żadnej wątpliwości, że kolejna wybryk z naklejaniem faszystowskich etykiet na narodowo-demokratyczne siły to część brudnych technologii wyborczych. Ukrainofobi od dawna zaliczają w faszyści wszystkich i wszystko, kto choćby trochę bardziej na prawo niż ich własna, zresztą dość pokręcona ideologia. Po prostu teraz świerzbią ręce, by spróbować ogłosić politycznych przeciwników poza prawem. Oczywiście w „faszyści”, w interpretacji regionałów, trafili Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińska Armia Powstańcza, czyli wszyscy, którzy oceniają ich działalność nie według bolszewicko-imperialnych nakazów. Zatem w takiej sytuacji warto usłyszeć zdanie nie polityków od historii, lecz właśnie zawodowych historyków. Do nich zwróciła się nasza gazeta z pytaniem, jak skomentują działania deputowanych-regionałów. Ołeksandr ŁYSENKO, doktor nauk historycznych, kierownik działu historii Ukrainy okresu II wojny światowej Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: — Pamiętam, jak gdzieś w połowie lat 90. w Instytucie Historii na zapytanie kilku posłów ludowych przygotowywaliśmy notatkę: czy w materiałach procesu norymberskiego, innych dokumentach międzynarodowych znajdują się dane o tym, że OUN i UPA działały na rzecz niemieckich faszystów? Opracowaliśmy
Машинний переклад
Epigraf wzięty do artykułu to początek wiersza Iryny Żyłenko, poświęconego Jewgenowi Swerstiukowi. Rozumiejąc „intymność” i „osobistość” tej poezji, mimo wszystko odważymy się ją przypomnieć, ponieważ na samym początku wiersza zamanifestowano dwa znakowe pojęcia (koncepty), które charakteryzują życie Jewgena Ołeksandrowycza. To miłość (franciszkańska, wszechogarniająca, ludzka i niebiańska) oraz walka, dążenie z mieczem do obrony własnej przestrzeni przed agresją. Czasem miecza nam rzeczywiście brakuje, by obronić siebie i swój kraj, ale walka jest możliwa tylko na polu miłości, a nie innych wartości. Te dwa bieguny — miłość i walka — były centralne podczas dyskusji o nowej książce J. Swerstiuka „Prawda piołunowa”, która 28 października odbyła się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej (książka ujrzała światło dzienne w Wydawnictwie „Akademia Kijowsko-Mohylańska”). Dmytro DROZDOWSKYJ, Chrystyna ZANYK, NaUKMA. Świętuję życie! Chwalę swoje pragnienie, swój głód młody. Chwała Bogu — ja jeszcze kocham. Chwała Bogu — ja jeszcze walczę. Iryna Żyłenko. „Wiersz do albumu”. Artykuły zamieszczone w książce mają dłuższą historię: to wystąpienia autora na licznych konferencjach w różnych krajach świata. Jewgen Swerstiuk na początku wystąpienia wspomniał przypowieść o kąkolu. Otóż wszystko w przyrodzie ma swój czas, więc kiedyś nadejdzie pora żniw, która oddzieli kąkol od ziarna. Książka J. Swerstiuka jest znakowa i długo oczekiwana, w jej sednie — dążenie do przemyślenia na nowo potrzeby moralnej estetyki, etycznego współistnienia. Takie rękopisy nie płoną… Chce się wierzyć, że obecnie jak nigdy te skrzydlate słowa mają wagę. W naszych czasach wschodzącego cynizmu i pragmatyzmu, kiedy przestrzeń polityczna stała się błazenadą, a świat sztuki — show-biznesem, traci się nadzieję na to, że może być coś autentycznego. W dawnych czasach ludzie wiedzieli, że wieczne jest słońce i niebo. Dzisiaj najnowsze odkrycia w astronomii i fizyce zachwiały tą wiarą przodków. Co zatem jest wieczne? Czy pozostaje wieczna moralność, kiedy z ekranów polityczni wybrańcy mogą ci kłamać? Filozofia Jewgena Swerstiuka to niezmienna maksyma najnowszej historii Ukrainy. W czasie, gdy kłamstwo było kanonizowane, o czym świadczyły liczne wydania — „Prawda”, „Komsomolskaja prawda” itd., Jewgen Ołeksandrowycz pozostawał wierny poglądom serca. To filozofia serca XX wieku, za którą przychodziło płacić latami (nie)wolności. Radzieccy cenzorzy znali cenę słowa, a dlatego każdy z „prawdomówców” otrzymywał adekwatną nagrodę: komuś specjalny reżim, a komuś — rozstrzelanie… Te smutne i tragiczne historyczne inspiracje wypłynęły na wieczorze z okazji wyjścia nowej książki pana Jewgena. Łarysa Masenko, kierownik katedry języka ukraińskiego Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, moderatorka wieczoru, rozpoczęła właśnie od ekskursu w historię, dokonując przejścia z czasów totalitarnych i kłamliwych do czasów obecnych — czasu politycznej błazenady, tanich sztuczek i kłamstwa, które znów pragną uczłowieczyć, ponieważ wszystko, co mówią ludowi wybrańcy — w imię narodu ukraińskiego. W owym czasie wszystko również robiono dla utwierdzenia narodu radzieckiego w najlepszym z pośród wszystkich możliwych krajów. Łarysa Terentiwna. Oksana CZYSTA. Pamiętacie słynny epizod z powieści antyutopii Raya Bradbury’ego „451 stopni Fahrenheita”, gdzie strażacy wyszukiwali wszędzie, a potem palili książki? Dla mnie ponury obrazek z wyobrażonej przyszłości jest bez przesady ostrzeżeniem i symbolicznym obrazem lokalnego piekła duszy współczesnego człowieka. Człowieka, który krztusi się od codziennego przeładowania informacją (Internet, telekomunikacja, hasła polityczne, reklama, reklama i… jeszcze raz reklama!), a zatem — prawie nie czyta książek. Jewgen Małaniuk mawiał, że nieczytanie zepchnie Ukraińców ze świata. Jak się temu przeciwstawić? Odpowiedź może banalna, ale dokładna i prosta: zacznij od siebie! To znaczy przypomnij sobie, że jesteś istotą myślącą. A potem weź i przeczytaj ciekawą, pełną subtelnej ironii i filozoficznych rozważań książkę… Na wieczorze twórczym współczesnego ukraińskiego poety, prozaika, scenarzysty filmowego, laureata kilku prestiżowych nagród literackich Wałerija Hużwy mowa była także o tym bolesnym temacie: Ukraińcy, w szczególności nasza elita polityczna, katastrofalnie mało czytają. Prowadzący wieczór literacko-artystyczny, który odbył się w Wielkim studiu kompleksu koncertowo-studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, literaturoznawca Mychajło Słaboszpycki z goryczą zauważył: „Wymyśliliśmy mit, wielkie kłamstwo dla siebie i świata: powiedzmy, za czasów Związku Radzieckiego to był »najczytający kraj«. Nieprawda to wszystko! Czasami mnie to boli, obraźliwie za nas wszystkich, że Ukraińcy nie czytają…”. A jednak, zawsze byli, są (mam nadzieję, i będą) ci, którzy są zdolni poczuć czar i niepowtarzalną intelektualną radość obcowania z książką. I mimo wszystkich finansowo-ekonomicznych, społeczno-politycznych i innych niepowodzeń, przetrwała i przetrwa ukraińska książka, rodzime wydawnictwo i proces literacki. Jednym z wyrazistych tego świadectw jest wieczór twórczy Wałerija Fedorowycza Hużwy, który odbył się w ramach cyklu transmisji na żywo „Radio »Kultura« prezentuje…”. Podczas spotkania uwadze obecnych na sali i wszystkich radiosłuchaczy przedstawiono powieści Wałerija Hużwy „Stygmat” i „Duch Szekspira”. W programie wzięli udział znani działacze kultury ukraińskiej: Borys Olijnyk, Petro Osadczuk, Petro Perebyjnis, Wiktor Baraniw, Ołeksij Mykytenko. Czytajmy więc dobre książki, rozmawiajmy, bo jesteśmy tego warci!..
należy używać i śledzić, czy ma ono coś wspólnego z tym wszechstwarzającym i wszechzapładniającym Duchem — czy jest to po prostu spekulacja słowem. W literaturze sowieckiej była właśnie spekulacja tym słowem. Wówczas w literaturze naukowej nieustannie trwała walka przeciwko takim pojęciom, jak dusza. A jeśli już o niej mówiono, to nieodzownie z zastrzeżeniem, że jest to przejaw wyższych form aktywności nerwowej, praca półkul mózgowych — zgodnie z nauką akademika Pawłowa”. I dzisiaj ważne jest, aby powrócić do uświadomienia sobie tego, co etyczne w naszym życiu. W przeciwnym razie chwila życia traci sens. „Prawda piołunowa” — to gorzka prawda historii ukraińskiej kultury w przemyślanym przeżyciu jednego człowieka, który zdobył moralne prawo do własnego słowa. Jewhen Swerstiuk odbył 12-letnie więzienie i zesłanie za utwory literackie, w szczególności książkę „Sobór w rusztowaniu” (Paryż, 1970). Osyp Zinkewycz, dyrektor wydawnictwa „Smołoskyp”, wspomniał epizod, kiedy w jego ręce trafił rękopis „Soboru…” Jewhena Swerstiuka. Obecnie u człowieka pojawia się naturalna potrzeba zabezpieczenia przyszłych pokoleń przed błędami przeszłości. A my stoimy na progu nowej przepaści. Pod koniec prezentacji J. Swerstiuk odczytał artykuł o tym, jakimi cechami powinien posiadać przyszły Prezydent Ukrainy. Jewhen Ołeksandrowycz jest przekonany, że do tej moralnej poprzeczki żaden z pretendentów nie może dorównać… Przynajmniej z tych, którzy mimo wszystko zostaną Prezydentem, ponieważ wybór zostanie dokonany. Ale dlaczego w XXI wieku po pomarańczowej rewolucji znów pojawia się potrzeba wybierania „mniejszego zła”? Taka sytuacja podsuwa paralele z czasami sowieckimi, które wbrew prawom natury rodziły gigantów ducha, aby naród przetrwał. Czyżby i teraz miał nastać czas „republiki banana”, żeby potem znów skandować „precz, republika banana!” Akademik Iwan Dziuba na wieczorze zaznaczył smutną tendencję: w naszych czasach konsumpcjonizmu na Zachodzie jakiś filozof ogłosił, że muzyka Beethovena jest represyjna. W takim razie wszystko, co czyni z człowieka człowieka, — to represja, ponieważ idziemy przeciwko krwawym prawom natury. Świat zwierząt nie zna kategorii miłosierdzia i miłości (o miłości jako życiodajnej sile mówiła matka dysydenta Wałerija Marczenki, Nina Mychajliwna). Ale jeśli wszystko na świecie ma Boży zamysł, to i człowiek został stworzony z wyższym celem. Przyjąwszy postać człowieka, chyba nie warto iść wstecz, do instynktów niszczenia. Wtedy matczyna troska, bajki dla dzieci, słowo nauczyciela — wszystko to represje wobec człowieka… Oczywiście, warto rozumieć granicę: nasze życie pomaga człowiekowi stać się człowiekiem, popycha do samorealizacji. Ale w przestrzeni życiowej istnieją pojęcia rodziny, ojczyzny, historii, pamięci… Czy powrót do odpowiedzialności historycznej, do moralności i etosu — to zaangażowanie? Jewhen Swerstiuk we wstępie wspomniał poemat Mykoły Woronego „Jewszan-zillia”. Właśnie jewszan-zillia (piołun) zdołało przywrócić człowiekowi to, co ludzkie; pomogło przypomnieć sobie własne korzenie. Z piersi swoich zdejmuje Ten jewszan, czarodziejskie ziele, I powąchać młodzieńcowi Podaje to ziele. Cóż to nagle z młodzieńcem się stało? Twarz pobladła u nieboraka, Zadrżał, oczami błysnął I zerwał się na równe nogi. Z pewnością do tego skłania również książka Jewhena Swerstiuka. Zrozumiałe, że żyjemy w świecie bezkresności, w świecie bez granic. Ale czy warto się w nim rozpuszczać? Publicystyka J. Swerstiuka jeszcze czeka na przemyślenie. Zresztą i ta książka jest na swój sposób niezwykła. Zawarto w niej artykuły-wystąpienia Jewhena Ołeksandrowycza za granicą w różnych okresach życia (dlatego dwóch autorów: ukraiński filozof, dysydent Jewhen Swerstiuk oraz Yevhen Sverstyuk — Ambasador ukraińskiej kultury na świecie, którego teksty są „dostępne” także dla anglojęzycznego czytelnika, choć jest niemało artykułów napisanych w innych językach obcych). Sam pan Swerstiuk przyznał, że za granicą rzeczywiście czuje się ambasadorem swojego kraju, posłańcem, który ma opowiedzieć przedstawicielom innych kultur o niełatwej historii przeszłości i teraźniejszości. Jewhen Swerstiuk jest obecny w życiu duchowym Ukrainy na świecie. I choć o Ukrainie na świecie wiedzą mało, jednak ważne jest, aby od wewnątrz kultury jaśniała gwiazda etyki i miłości. Ola Hnatiuk, radca Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej na Ukrainie, autorka „Pożegnania z imperium”, zauważyła, że już trzydzieści lat istnieje w orbicie Jewhena Swerstiuka: początkowo jako czytelniczka, a dalej (ponad dwadzieścia lat) także jako tłumaczka jego tekstów. Przez ten czas zrobiono niemało, ale najważniejsze jest to, że „przesłanie” wszystkiego, co zrobiono, jest takie samo: afirmacja moralnej Ukrainy, ponieważ tylko moralność (nie zewnętrzna, pokazowa, a wewnętrzna) ma zdolność uchronić naród przed katastrofą. Dlatego „Prawda piołunowa” — to zbiór artykułów, które skłaniają człowieka do zwrócenia się twarzą do siebie, a jednocześnie w głębinach własnego „Ja” odnalezienia pamięci narodowej, kodu etnicznego Ukrainy. Kilka pytań do Jewhena Swerstiuka: — Panie Jewhenie, kto jest potencjalnym czytelnikiem Pana nowej książki? — Mogę powiedzieć, że książka ta jest obliczona na szeroki ogół ludzi, którzy interesują się problemami duchowymi. Myślę, że dla tych, którzy szukają literatury rozrywkowej, ta książka niewiele da. — A jakie jest główne przesłanie ideowe w niej? — Na tym wieczorze cały czas mówiliśmy o tym przesłaniu ideowym i tutaj nie mogę nic dodać. Myślę, że tytuł samej książki — „Prawda piołunowa” — jest bardzo wyrazisty. On jest przesłaniem ideowym, ponieważ nie jest przypadkowy. — Dlaczego wydaliście książkę nie tylko w języku ukraińskim, ale razem z tłumaczeniami? — To książka wystąpień, referatów, które początkowo były w różnych językach. To referaty w różnych krajach. Zatem to książka (właściwie jej część) — nie tylko po angielsku. Są tam teksty po polsku, rosyjsku, niemiecku, francusku, a nawet po węgiersku. — Jaki jest Pana stosunek do współczesnej elity politycznej na Ukrainie? — Nie sądzę, żeby u nas istniała elita. Zatem mam odpowiedni stosunek. Po prostu są jakieś osobowości. Może i prawdziwe, ale zagubione w stadzie ludzi wokół, którzy nie są ani inteligencją, ani elitą, po prostu mają kapitał i chcą „zaistnieć”, „zaświecić” własnymi nazwiskami i wpisać się do złotej księgi, którą finansują. — Jak Pan uważa, jaki jest dzisiaj stosunek światowej opinii publicznej do Ukrainy? — Tak nie można stawiać pytania. Trzeba zapytać tak: co wie światowa opinia publiczna o Ukrainie? Światowa opinia publiczna wie o Majdanie — Ukraina „zaistniała”. Myślę, że stosunek do Prezydenta Ukrainy podczas jego spotkań jest całkowicie pozytywny. Jest on przysłonięty negatywnym stosunkiem do tych ludzi, którzy chcą władzy i chcą „zaistnieć” przed Europą. Tam widzą to na wskroś. Zatem stosunek, można powiedzieć, jest pełen wątpliwości. Chcieliby zobaczyć ludzi, którymi kierują zasady. Po raz pierwszy potraktowano Ukrainę poważnie wtedy, gdy zobaczono ludzi gotowych za ideały wolności płacić życiem. To nie było w USRR, bo to była prowincja, która produkuje mięso, mleko i żeliwo na głowę mieszkańca. A Europa zainteresowała się tylko osobowościami.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Sędziowie naradzili się i orzekli: „W związku z tym, że oskarżony Łytwyn próbuje wykorzystać ostatnie słowo w celu antyradzieckiej propagandy i agitacji, pozbawić go ostatniego słowa”. Książka zawiera ciekawe dokumenty, które stały się znane niedawno: „Otwarty list do Breżniewa”, „Bojownikom o wolność i niepodległość Czechosłowacji”, „Oświadczenie członka Ukraińskiej Grupy Praw Człowieka”, wyroki sądowe z lat 1955, 1975, 1979 oraz 1982. W wydaniu zamieszczono wspomnienia towarzyszy walki. Wśród autorów są: Oksana Meszko, Borys Wajl, Mychajło Horyń, Łewko Łukjanenko, Hryć Hajowyj, Rostysław Docenko, Wasyl Owsijenko, Nina Wirczenko. W szkicu „Sowa” Hryć Hajowyj wspomina między innymi, jak Łytwyn zapoznał go z Rostysławem Docenką z archiwów państwowych, dzięki czemu mamy najpełniejsze wydanie. Jurij Łytwyn samokrytycznie zauważał: Nie jestem poetą, lecz miłość do kraju I nienawiść do wybryków życia Rozżarza, jak w piecu, uczucia, I oto wtedy swe wiersze składam… W jego wierszach bije puls niepokornego serca, te wiersze to „zew świata przez więzienne okno” („Borysowi Olijnykowi i innym oficjalnym poetom”). Poetycki ideał Jurija Łytwyna przypomina Pawła Hrabowskiego, którego dusza płonęła: Naprzód za kraj rodzinny i wolność, Za zakuty, przygnębiony lud, Choć niczego nie znajdziesz, prócz bólu, Choć nas czeka niewdzięczny trud!… Jurij Łytwyn, jak Iwan Franko, pisał sonety więzienne. Wegetować wstydliwie i wstrętnie, Po co żyć, gdy nie ma celu. Gdy lepszego ci nie widać I nie wiesz, jak do niego iść? Jego duszę przenikało wszystko, co wielkie i święte, i krzesało ogień, co widzimy w wierszach „Spartakus”, „Petőfi”, „Prometeusz”, „Duma o Kobzarzu”. Nawiasem mówiąc, w obozie koncentracyjnym w Kuczino napisał esej „Szewczenko-obrońca praw człowieka”, który skonfiskowano „podczas kolejnej rewizji”. Przebywając w niewoli, Jurij Łytwyn wstawiał się za niesprawiedliwie znieważonymi, zamęczonymi: „Wczoraj, 11 czerwca 1977 roku, zmarł skazany Żerebcow Walerij. Wielokrotnie zwracał się do jednostki medycznej, skarżąc się na bóle w okolicy serca. Jednak nie tylko nie udzielono mu pomocy, ale nawet nie przeprowadzono niezbędnego badania”. W wierszach Jurija Łytwyna są subtelne poruszenia poetyckiej duszy, wzburzonej od widzianej niesprawiedliwości i odbicia żywiołów przyrody: „Do wiosny”, „Już wieś zasnęła…”, „Zrywam kwietniowy dzień z kalendarza…”, oraz ślad wydarzeń współczesności:
Машинний переклад
Olha STRASZENKO, laureatka nagrody literackiej imienia Wasyla Symonenki Pamiętam jesienny dzień 19 listopada 1989 roku. Przez cały Kijów szła niespotykanie liczna procesja pogrzebowa. Odbywał się powtórny pochówek Wasyla Stusa, Ołeksy Tychego oraz Jurija Łytwyna. Z przodu, ponad głowami długiej procesji, płynęły trumny w Wieczność, w Pamięć… Dla wielu Ukraińców był to dzień oświecenia, mała cząstka ogólnonarodowego protestu przeciwko niesprawiedliwości, postępu w walce o wyzwolenie. Chciało się wiedzieć więcej o tych więźniach sumienia, w których „nie ma ziarna nieprawdy za sobą”. I oto długo wyczekiwana książka Jurija Łytwyna w moich rękach. Ta książka miała ukazać się jeszcze pięć lat temu, na 70-lecie pisarza i obrońcy praw. Ale wtedy światło dzienne ujrzała tylko broszura. Nie zgaśnie w ludzkiej pamięci duchowy wyczyn Jurija Łytwyna (26 XI 1934 — 5 IX 1984). Jest on jedną z najjaśniejszych postaci zmagań wyzwoleńczych lat 50.—80. ubiegłego wieku. W jego charakterze — niezłomność, tragizm i płomienne wezwanie. W artykule wstępnym „Poeta i bojownik o prawdę pod więziennym murem epoki” Rostysław Docenko pisze: „Jemu (Jurijowi Łytwynowi — Aut.) nie wiodło się za życia i nie wiedzie się pośmiertnie przebić się przez więzienne mury i szczeliny — z małej strefy obozowej w wielką bezkonwojową, a wreszcie do świata wydawniczego”. Jurij Łytwyn przeżył niespełna pięćdziesiąt lat, a jeśli zsumować wyroki sędziowskie, to wychodzi 43 lata uwięzienia, a do tego półtora roku nadzoru administracyjnego. W tym strasznym kołowrocie wyrywał możliwości na poezję, publicystykę… Urodził się Jurij Tymonowycz we wsi Ksaweriwka, która znajduje się w pobliżu miasta Wasylków w obwodzie kijowskim, w nauczycielskiej rodzinie. Jeszcze od małego okazywał nieposłuszeństwo wobec przemocy antynarodowego reżimu. Na przykład spróbował z towarzyszami wyrwać się z kołchozowej samowoli i pojechać uczyć się do instytutu… Patriotę pięciokrotnie skazywano jako więźnia politycznego, około 20 lat odbywał karę w obozach koncentracyjnych od czasów dyktatora Stalina aż do Czernienki! Jako „przestępca państwowy” przebywał w Nadwołżu, Wschodniej Syberii, Mordowii, Komi, w obozie o zaostrzonym rygorze w osadzie Kuczino na Uralu, gdzie razem z nim z piętnem „recydywisty” męczyli się Wasyl Stus, Łewko Łukjanenko, Wasyl Owsijenko… A ile jeszcze tam było wybitnych postaci, których nie sposób odnaleźć na wolności! Odkąd jednej z darnyckich bibliotek nadano imię Wasyla Stusa, my, bibliotekarze Darnicy, co roku przychodzimy na cmentarz Bajkowe, Switłana SOBOLEWSKA Ta książka jest o człowieku wysokiej misji życiowej, o zadziwiającej biografii. Jewhenija Pasternak jest osobą dobrze znaną w Ameryce Północnej. Jest ona wykonawczym (w diasporze brzmi to jako egzekutywny) dyrektorem Pensjonatów imienia Iwana Franki, czyli Ukraińskiego domu dla osób w podeszłym wieku. Prawie pół wieku temu ta delikatna kobieta podjęła się realizacji idei prawdziwie narodowej placówki dla osób starszych. Zgodnie z jej doktryną, na starość ludzie zapominają wyuczony język i jakby powracają do swojego językowego — i nie tylko językowego — pierwowzoru osobowości. Jest to bardzo ważne w warunkach emigracji. Wielu z nich staje się niezwykle samotnymi w podeszłym wieku. Zarówno w USA, jak i w Kanadzie, z reguły rodzice i dzieci mieszkają osobno. W ukraińskiej — przynajmniej do niedawna — tradycji, gdzie śpią wiecznym snem obrońcy praw człowieka Wasyl Stus, Ołeksa Tychyj oraz Jurij Łytwyn. Tej jesieni, kiedy oddawano hołd ich jasnej pamięci, w ciszy zabrzmiał wiersz Jurija Łytwyna: Nas rozdzielają odległość, kraty… Powiedz, czy możesz ty przyjąć Moje jeszcze młode uczucia? Znaleźć w tobie swoje bycie, Wielkie szczęście, młode marzenie — Ja chcę namiętnie. Zasieję Wierszami swój cierniowy szlak… I znowu czytam strony książki Jurija Łytwyna „Na ostrzach błyskawic”. Jurij Łytwyn jest niedocenionym do dziś poetą, poza tym sam był estetą i miłośnikiem poezji. Współtowarzysze Jurija Łytwyna podkreślają jego fenomenalną pamięć — dobrze znał światową poezję, z pamięci cytował utwory Szewczenki, Franki, Tagore’a, Hugo, Błoka i naszych współczesnych — Mykoły Winhrowskiego, Liny Kostenko. „W jego głowie mieściła się cała encyklopedia światowej poezji” — podkreśla redaktor książki Rostysław Docenko. Na początku lat 60. Jurij Łytwyn poznał w mordowskim obozie Łewka Łukjanenkę. Postanowili przekazać na Zachód wiarygodną informację, jak okrutnie obchodzą się z więźniami politycznymi w Związku Radzieckim. Jesienią 1964 roku gotowe było „Zwrócenie”. Jurij Łytwyn nauczył się go na pamięć, a potem, wychodząc zza krat, zdołał przekazać tekst na wolność, opublikowano go. Dowiedziały się o tym odpowiednie organy i kiedy Jurij Łytwyn powrócił do miejsca zamieszkania w rodzinnej wsi Barachty, zaciągano go na przesłuchania. „W końcu tak bardzo zepsuto mu nerwy zastraszaniem i groźbami, że z rozpaczy podciął sobie żyły na rękach”. Łytwyn jest człowiekolubny. Oto czytamy: „Ja wierzę, że miłość leży u podstaw życia i ona pokona jakikolwiek faszyzm — i to jest święta prawda, którą daruje nam niebo. „Ja wystąpiłem przeciwko państwu, dlatego że kocham życie, ludzi, a państwo czyni zło…” Jego umysł jest naukowy i jasny, jest autorem artykułu „Ruch obrony praw człowieka na Ukrainie — jego zasady i perspektywy” (1978—1979), który stał się programowym manifestem i został wydrukowany za granicą w kilku językach. A także traktatu „Советское государство и рабочий класс глазами рабочего-диссидента”. „Doszedłem do wniosku, że ustrój ekonomiczny w naszym kraju jest kapitalistyczny” — powiedział Łytwyn na sądzie. kom, „nie niewiele starszym, ale o wiele bardziej doświadczonym, ostrożniejszym i narodowo świadomym obozowym współtowarzyszem”. I próbowali oni zawrócić Łytwyna-poetę z ogólnodemokratycznej żywiołowości do rodzimej ukraińskojęzycznej. Wasyl Owsijenko przytacza słowa Jurija: „Teraz rzuć kijem — to trafisz na mądrego. A oto dobroć — rzadkość. Gdyby mi kazano wybierać między dobrym a mądrym — wybrałbym dobrego, bo rozum może być też zły”. I jeszcze przytacza słowa W. Stusa o Łytwynie: „W jego obecności ostatni głupiec mówił mądre rzeczy”. I od siebie dodaje: „W obecności Łytwyna, wydaje mi się, znikały rozgoryczenie, podłość, nikczemność. Kiedy słuchałem go, to czasem wydawało się, że widzę u niego nad czołem poświatę. Z ludzi, których znałem, podobne wrażenie na mnie sprawiał chyba tylko Stus”. Nie lada dorobek — Jurija listy do Oksany Meszko, Ludmyły Paszkowej, Iwana Paszkowa, Olhy Stokotelnej, do matki Nadiji Parubczenko, do syna Rostysława Łytwyna (1968—2004), do pasierbicy Tetiany Poworozniuk… Jurij Łytwyn był nie tylko aktywnym działaczem obrony praw człowieka i publicystą, ale także zdolnym poetą. Jego pióru należą wiersze w językach ukraińskim i rosyjskim. Wierzył, że z czasem przetłumaczy je sam lub ktoś z przyjaciół-tłumaczy i wszystkie one zabrzmią po ukraińsku. Jurij nawet zwracał się do Mykoły Łukasza, „ale coś mu przeszkodziło…” Obozowi współtowarzysze, przede wszystkim Rostysław Docenko, zebrali poezje Łytwyna z różnych prywatnych i państwowych
„Orzeł poszarpał Ukrainy ciało…”, „Beethoven”, a także rozważania filozoficzne. Są poezje w blasku miłości: „Pamiętasz, gdy drżące gwiazdy…”, „Pod Nowy Rok tak myśli wytężę…”, „Nie przychodź w mój sen…”, „U niego było dużo miłości”, „Nie osądź, gdy moje wiersze różami nie pachną…” W wierszach Julija – połączenie czułości i twardości charakteru. Niemal każdy z nich, jak „odrąbany kawał rudy”, zahartowany gromem, a na sztandarze słowa: „Śmieć!” Wzruszają wersy o pełnej smutku matce: wiersz Jurija Łytwyna, jej poświęcony: Poleciały hen na ciepły zachód Żurawie, a zew taki żałosny! Usłyszysz o świcie, droga matko, Smutek i mój w żurawim krzyku… Czytasz i staje przed tobą obraz matki-cierpiętnicy zamordowanego poety. Była nauczycielką, ledwie przeżyła głód w 1933 roku, w 1934 urodziła dwóch chłopców-bliźniaków. Jeden z nich zmarł. A ojciec Tymon zmarł w kwietniu 1944 roku od ran w szpitalu. Podczas głodu w 1946 roku matka Jurija napisała list do brata Mykoły, który służył na Kaukazie. Ten odpowiedział, żeby sprzedała kupon na garnitur i wysłała małego Jurija do niego, nad jezioro Rica. Pieniędzy wystarczyło tylko na to, żeby dojechać do Charkowa. A tam za ostatnie karbowańce kupili Jurijowi bochenek chleba, bilet, żeby jechał sam dalej, na Kaukaz. „Jakże wy, mamo, dotrzecie bez pieniędzy?” – martwił się mały Jurko. Tam podczas wypadku chłopiec uległ poparzeniom i rok spędził w szpitalu. A potem, podczas uwięzień syna, były matczyne podróże do łagrów. Nie od razu pozwalano jej na widzenie, błagała więzienne władze, a podczas krótkich spotkań ledwie poznawała swojego wycieńczonego syna. Jej matczyne serce pękało… Było jej dane przeżyć wczesną śmierć syna. Nadija Antoniwna Łytwyn musiała znosić zgorzknienie i wrogość sąsiadów. Mieszkała w pochylonej chatynie i dopiero z czasem drohobyccy patrioci zdołali połatać jej ubogie mieszkanie. I ktoś z „dobrych sąsiadów” ukradł część cegieł i innych materiałów… Wierzę, że ta książka będzie miała szerokie grono zwolenników, każdy uczciwy duchem czytelnik usłyszy pulsowanie wersów Jurija Łytwyna i „przyjdzie, jak zew nowych pokoleń”. Wreszcie spełniają się słowa Wasyla Stusa, skierowane do katów: „Nasza ofiarna krew, przelana w Kuczyńskim obozie koncentracyjnym, na wieki pozostanie naszą sławą, a waszą czarną hańbą”. A Jurij Łytwyn zwraca się do potomnych: I niech moja pieśń leci, jak promień, przestrzeniami nieba, tam, gdzie Dniepr gwarzy, — na rodzimą Ukrainę do ciebie.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Było akurat na odwrót. Ale, jak to się mówi, obcy kraj dyktuje obyczaj. Idea narodowej placówki dla osób w podeszłym wieku została znakomicie wcielona w życie. Pierwsza i niezmienna dyrektor wykonawcza Pensjonatów im. Iwana Franki, doktor Jewhenija Pasternak, uosabia niepowtarzalny typ człowieka, który podporządkował swoje życie szlachetnemu celowi i ugruntował ideę ważną dla całej ukraińskiej społeczności Kanady. Za Ukraińcami własne domy etniczne zaczęli tworzyć przedstawiciele wielu narodowości, a jest ich wielu, ponieważ Kanada to kraj emigrantów. Wszystko to szczegółowo i ciekawie przedstawiono w książce biograficznej Michaiła Słaboszipyckiego „Dobroczynna Jewhenija, czyli Opowieść o ludzkim przeznaczeniu”, która ukazała się w Kanadzie. We wstępie do książki prezes Ligi ukraińskich mecenasów Wołodymyr Zahorij pisze, że tacy ludzie, jak Jewhenija Pasternak, to prawdziwy skarb, „złoty zasób narodu”. Nawiasem mówiąc, pani Pasternak jest laureatką nagrody im. Jewhena Czykalenka, którą Liga ukraińskich mecenasów przyznaje wybitnym dobroczyńcom. Właśnie na wniosek Ligi Jego Świątobliwość Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret odznaczył ją orderem św. Barbary Wielkiej Męczennicy. Znany autor gatunku dokumentalnego zdołał zbudować swoją opowieść o Jewhenii Pasternak nie tylko jako szczególnie interesującą kartę z życia ukraińskiej emigracji politycznej, która zdołała stworzyć niemal wszystkie elementy infrastruktury państwa narodowego poza Ukrainą. Jest to książka o „wielkim exodusie” tych, którzy nie chcieli żyć pod sowiecką okupacją i wybrali wolność; o światowym ukraińskim świecie wczoraj i dziś. Osobnym tematem książki jest dobrze znany autorowi temat mecenatu, z którym bohaterka ma związek. Opowiadając o życiu Jewhenii Pasternak, Michaił Słaboszipycki przedstawia wiele ważnych problemów egzystencji: jednostkę i społeczeństwo, emigrację i ojczyznę, miłosierdzie i obowiązek, egoizm młodości i samotność starości. Gerontologia i psychologia społeczna, historia ukraińskiej diaspory i osiągnięcia Ukraińców poza Ukrainą dają autorowi wiele materiału do refleksji i pouczających uogólnień. „Dobroczynna Jewhenija, czyli Opowieść o ludzkim przeznaczeniu” uzupełniła galerię portretów literackich wybitnych Ukraińców, które stworzył Michaił Słaboszipycki.
Машинний переклад
Dmytro MISZCZENKO, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Pojawienie się nowego nazwiska w literaturze zapamiętuje się nie tyle dzięki nowej książce pod nieznanym dotąd nazwiskiem, co dzięki oryginalności myślenia artystycznego. Opublikowane utwory młodej ukraińskiej pisarki Łesi Honczar „Bajki portowego miasta” (Kijów, Sakcent Plus, 2007) oraz „Simargł i Wielkie Przejście” (Kijów, Nowa Sicz, 2008) zainteresują czytelnika przede wszystkim tematyczną dziewiczością, wtargnięciem autorki w mało znaną, a nawet zupełnie nieznaną przeszłość historyczną, a w oswajaniu współczesności — w niepoznany świat podwodnych przestrzeni oceanicznych. Starsze pokolenie ukraińskich pisarzy pamięta, jaką zgubą dla twórców wartości artystycznych była właśnie tematyczna ograniczoność. Od pisarzy wymagano — i to kategorycznie — pisania o współczesności i tylko o współczesności, a w oswajaniu współczesności ograniczania się do trudowych wyczynów ludzi epoki socjalistycznej, tematu przyjaźni narodów; ideowym postulatem miało być samozaparcie w imię triumfu idei socjalizmu. Nawet temat wojny nie ratował sytuacji. Wszystkim zalecano pisać o tym samym. Nie można wątpić, jakim to było mankamentem dla literatury, jakim zamętem w artystycznym oswajaniu bytu wielomilionowego narodu. Łesia Honczar bez wątpienia uświadomiła to sobie i zdecydowała się na stanowcze odcięcie od „tradycji”. Drugą oznaką talentu młodej pisarki jest to, że nie poddaje się ona pokusie mody — podmieniania realnego życia irrealnym. Jej pisarstwo jest obrazowe, jak na młodą pisarkę zdumiewająco doskonałe, pozbawione sztucznej wymyślności, którą tak grzeszy współczesna młodzież literacka. Przebija się też trzeci składnik talentu Łesi Honczar — śmiałość w braniu na siebie powinności odtwarzania środkami myślenia artystycznego tego, co nieodkryte, na pierwszy rzut oka niemożliwe. Przyjrzyjmy się choćby powieści „Simargł i Wielkie Przejście”, pierwszej książce z serii „Pomniki Przodków”. Mowa w niej o tej przeszłości w historycznym bycie naszych przodków, o której nie pozostały żadne świadectwa historyczne, poza chyba tym, że przesiedlenia były typowe zarówno w czasach pradawnych, jak i później, w szczególności w średniowieczu. Ale najdawniejsza epoka wyobraża się wielu nie inaczej jak mgła, za którą nic nie widać; trzeba wiedzieć znacznie więcej — byt, zwyczaje, światopogląd i interpretację świata epoki. Czy Łesia Honczar miała pod ręką materiały, które pomogły jej jeśli nie poznać, to przynajmniej odgadnąć byt, zwyczaje, światopogląd tak odległych od nas przodków? Dla tych, którzy zagłębiali się w historyczną przeszłość swojego narodu, po kropli zbierali informacje o nim, dawna przeszłość może wydać się nie taką już mglistą. Jak łamały się kopie, gdy w Radzie Najwyższej Ukrainy mowa była o uznaniu tryzuba za herb państwa ukraińskiego! Ignoranci z pianą na ustach krzyczeli: „Nie pozwolimy! To wymysł petlurowców!” A tymczasem tryzub stał się herbem w polityce państwowotwórczej narodu ukraińskiego już dawno, jeszcze w tych czasach, o których mowa w powieści „Simargł i Wielkie Przejście” (a może i znacznie wcześniej). Nasi przodkowie zauważyli, że życie ludzi na ziemi zależy od trzech łask: ziemi, wody i ognia, czyli niebieskiego światła. Wyrażając swoją wdzięczność bogom za te łaski, wybrali tryzub jako symbol wdzięczności, a później — i jako herb państwa. Historii wiadomo, że w swoim czasie na naszej ziemi mieszkali scytowie królewscy i scytowie-oracze (rolnicy). Czyż dla myślącego pisarza to nie wystarczy, by wpaść na myśl, że scytowie królewscy to ludność napływowa, a scytowie-oracze — autochtoniczna? Kto zna „Księgę Welesa”, ten nie mógł nie zwrócić uwagi na takie miejsce w niej: jeden z przodków w rozmowie z innym wspomina te czasy, „jak Dariusz szedł na nas”. Uważa się, że „Księga Welesa” została napisana wtedy, gdy istniało praukraińskie państwo Antów, a Dariusz szedł na Scytów w 512 r. p.n.e. Tego, kto opisywał wyprawę Dariusza, oddzielało od wyprawy 1000 lat. Zwróćmy uwagę: „Dariusz szedł na nas…” Zatem MY byliśmy i za Antów, i tysiąc lat przed Antami. Czyż to nie wystarczy, by uważać, że przodkowie, o których mowa w powieści „Simargł i Wielkie Przejście”, to jednak praukraińcy, a ich byt, zwyczaje, światopogląd również są praukraińskie? Jak zaznacza sama pisarka, wiele w Rusłan Najda. „Heroiczna rzeźba ukraińskiego stepu”
dlaczego w zgłębianiu dawnego światopoglądu pomaga jej wiedza jej męża, artysty i rzeźbiarza Rusłana Najdy, na temat badań archeologicznych kultury trypolskiej. Wiarygodność przesiedlenia zatem nie budzi sprzeciwów. Ważne jest co innego: jak udało się autorce opublikować kosmogonię ludzi Złotego Wieku i nie popełnić błędu w gąszczu ludzkich relacji tamtej epoki? Znajomość kultury trypolskiej bez wątpienia się przydała. Lecz sprzyjał też talent, umiejętność rozpoznawania w szczegółach dóbr materialnych całości, a także zamysłów twórców tych dóbr. Obecność tego, co legendarne, w rozumieniu tamtego okresu jest bezsporna. Bohaterowie powieści „Simargł i Wielkie Przejście” obdarzeni są właściwościami przewidywania nieszczęścia, a zatem ostrzegania plemienia, unikania klęski, która wydaje się nieunikniona. Niektórzy z nich obdarzeni są nawet zdolnością do przeistaczania się, przenikania i przeprowadzania ze sobą ludzi do zaświatów, „tam, gdzie żyją Bogowie”… Ale przy wszystkich oznakach umowności w powieści „Simargł i Wielkie Przejście” to, co legendarne, nie przeczy rozumieniu tego, co realne, jest ono bodźcem do uświadomienia sobie bytu ludzi tamtej epoki, a zatem i do odrodzenia w świadomości czytelnika pamięci historycznej. Byłoby dziwne, gdyby w obu utworach, które poddaje pod osąd czytelnika Lesia Honczar, nie zauważono czegoś wspólnego. Tym wspólnym elementem jest śmiałe wkraczanie w nieznane, co jest znamiennie oryginalne w naszej literaturze. Nie można nie zauważyć też tego, co je różni. Jeśli w powieści „Simargł i Wielkie Przejście” to, co realne, dominuje nad tym, co legendarne, to w „Bajkach portowego miasta” to, co realne, gubi się w perypetiach autorskiej skłonności do tego, co nadmożliwe. Przyzwyczajony do zdecydowanych działań kot Florynd otrzymuje od swoich dalekich i nie mniej tajemniczych krewnych, mieszkających w Wielkim Akwarium (oceanie), prezent świąteczny i decyduje się ich odszukać. Jemu, mieszkańcowi portowego miasta, nietrudno to zrobić: założył skafander, usiadł w podarowanej łodzi podwodnej — i już jest w drodze do celu. Ta umowność pozwala autorce nie tylko zainteresować młodego czytelnika przygodami, których doświadcza Florynd w oceanie, a później w tajemniczej Amazonii, ale także zapoznać go z niezwykłymi zakątkami planety i różnorodnymi krajami. Tematyczny zakres ukraińskiej bajki obejmuje szeroką przestrzeń ziemskich relacji między dziećmi a osobami starszymi, między ludźmi a ptakami, zwierzętami, zapoznaje ze światem najróżniejszych przeistoczeń, co sprzyja rozwojowi dziecięcego myślenia, skłonności do pasji. Nasza bajka jest bogata, niezwykła i skłania dziecięcą świadomość ku humanitarnym skłonnościom i czynom, wychowuje poczucie człowieczeństwa i dobroci. Ale ona, przy całej swojej różnorodności, jest niewyczerpana. Życie naszych przodków na lądzie, w otoczeniu lasów, rzek, jezior, zdeterminowało byt bohaterów ukraińskiej bajki na ziemskich przestrzeniach. Lesia Honczar, znalazłszy się z woli okoliczności na brzegu Oceanu Spokojnego, uświadomiła to sobie i zdecydowała się rozszerzyć tematyczną przestrzeń ukraińskiej bajki, zapoznając młodego czytelnika ze światem podwodnych przestrzeni oceanicznych, tajemniczej Amazonii czy dalekiego portowego miasta. Zgodźmy się, to jednak obiecujący znak — odważyć się wynieść do ludzi ten ogrom nieznanego, który kryje w sobie ocean. Gatunek bajki oczywiście pozwala autorce myśleć swobodnie, nieskrępowanie. Ale to nie wystarczy, by napisać ciekawy i pouczający utwór. Realizując właśnie ten cel — aby utwór był także pouczający — autorka może wykazać się niemałą wiedzą na temat podwodnego królestwa oceanu, znajomością psychologii czytelnika, który będzie odbierał tajemniczy świat oceanicznych głębin. Uważamy, że właśnie te cechy — znajomość przedmiotu przedstawienia, a także skłonność młodej pisarki do owocnego domysłu, fantazji w połączeniu z doskonałością myślenia artystycznego, pomogą jej napisać utwory godne uwagi naszych najmłodszych, a także starszych wiekiem czytelników. Książki Lesi Honczar można nabyć w sieci księgarni „Je”, księgarni „Siajwo” oraz na ukraińskich straganach na Petriwce. Tam wkrótce pojawi się kontynuacja serii „Pamiątki Przodków” — powieść o dawnym zakonie kobiet-wojowniczek (Wowkyrij), które jako pierwsze na ukraińskich stepach oswoiły konia. Książka nazywa się „Wilczyce Wyryju” i przenosi nas w epokę Sarmacji. Dla tych, którzy interesują się dawną historią, będzie to bez wątpienia jeszcze jedna możliwość zanurzenia się w tajemniczy, poetycki i wysokoduchowy świat praukraińców.
Машинний переклад
Wasyl ŁATANSKYJ, nauczyciel, członek NSPU, wieś Prudy, Autonomiczna Republika Krymu. Są w naszym języku słowa, które niby nie są zapomniane i w słownikach można je znaleźć, jednak używane są bardzo rzadko. Należą one, jak wiadomo, do słownictwa biernego. Oto dawne słowo lemiesz, które tłumaczy się jako nóż, rylec w pługu. Bez niego, oczywiście, pług nie jest pługiem. Skibę za skibą kładzie lemiesz, aby z czasem wybornym ziarnem zaowocował łan. A jeśli lemiesz jest jeszcze do tego złoty? Słowa, jak i skiby, kładą się na czyste pole papieru, aby wyrosnąć ziarnami-myślami. Opracowujący książkę Wałerij Szewczuk i Ołeksander Szuhaj nazwali tę niecodzienną książkę encyklopedią ludowego bytu w duchu i stylu tamtych czasów — barokowym epitetem. I stał się cud! Słowa ożyły, nabrały głębokiego znaczenia, kolorytu, świeżego brzmienia. To właśnie te jedyne słowa, które tak dokładnie wpisały się w kontekst. W tym tytule, a wraz z nim w wierszach i przysłowiach, które po mistrzowsku przełożył na współczesny język ukraiński O. Szuhaj, odezwała się i epoka baroku, i artystyczny styl o tej samej nazwie, którego zadaniem było zadziwić i poruszyć człowieka słowem, muzyką, malarstwem. To, co stało się wierszem i do nas dotarło, naprawdę zadziwia, “jak głęboko znał ten wędrowny, nikomu nieznany w swoim czasie człowiek (K. Zinowijew) ówczesne życie i z jaką głęboką uwagą i miłością do niego się odnosił” (W. Szewczuk). Pomysł wydania rękopiśmiennego zbioru K. Zinowijewa, przełożonego na współczesny język ukraiński (który I. Franko zaliczał do najlepszych osiągnięć ukraińskiego piśmiennictwa), który przebywał w niebycie półtora wieku, ujrzawszy światło dzienne dopiero w 1912 roku, od dawna dojrzewał w twórczych zamysłach O. Szuhaja. Wspomina on sam w eseju literackim “Jak tworzyła się ‘Apollońska lutnia’”, że wszystko zaczęło się od wywiadu W. Szewczuka dla gazety “Mołod’ Ukrajiny” (1 X 1980), w którym szczegółowo podzielił się przemyśleniami na temat twórczości dawnych kijowskich poetów. Wtedy O. Szuhaj zabrał się do tłumaczenia (i przetłumaczył!) na współczesny język Kłymentija Zinowijewa. Z dociekliwością detektywa zbadał W. Szewczuk wędrowne i pełne cierpień życie tego utalentowanego poety. Był Kłymentij mnichem, pisarzem, księdzem, dużo wędrował, bardzo dobrze znał zwyczaje, życie codzienne, rzemiosła, szanował ludzi pracy. O tym też opowiedział nam, potomnym, w swojej książce, która zawiera około czterystu wierszy i setki przysłów, które zapisał. Tak więc poeta był jednocześnie jednym z pierwszych ukraińskich etnografów. Zamierzywszy napisać księgę bytu swojego narodu, Kłymentij ułożył ją według rozdziałów: o ludziach prawdziwych i grzesznych, o kobietach, o pijaństwie i pijakach itp. Największą grupę stanowią wiersze społeczno-obyczajowe. Są w nich rozważania o nierówności majątkowej. Czyż nie współcześnie brzmią poezje, w których potępiono łapownictwo, sprzedajność sędziów, a uczciwą pracę wychwalono? Nad wszystkie rzemiosła – rzecz powiem znaną – Rolnictwo korzystne jest dla świata całego. Bo choćby kto srebro mógł, złoto wyrabiać, Ale bez chleba czy chciałby złoto smakować. Mistrzowsko tłumacząc utwory K. Zinowijewa, O. Szuhaj potwierdził starą prawdę: tłumacz, który sam pisze wiersze, najlepiej potrafi oddać w ojczystym języku poezje bliskie jego literackiemu talentowi. Książka “Złote lemiesz” i dziś jest aktualna, z “wiecznymi” problemami, sercem zweryfikowaną odpowiedzią na zapotrzebowanie czasu, kiedy te problemy “soboru duszy” i dziś są tak samo ostre i bolesne, jak za życia K. Zinowijewa, w okresie Ruiny. W tym przekonałem się jako nauczyciel literatury na lekcjach w 9 klasie. Uczyliśmy się poezji K. Zinowijewa, I. Wełyczkowskiego, L. Baranowycza. Uczniowie czytali, zastanawiali się nad wierszami ze “Złotego lemiesza” (O. Szuhaj, dzięki mu za to, przysłał jeden egzemplarz). Widzielibyście, jak z zainteresowaniem przyjmowali dziewięcioklasiści poetyckie inwektywy o bogatych i biednych, o troskach, o smutkach, o niepokoju… I mnie, i uczniów nie opuszczała myśl: analizować utwory z tej książki – chyba to sprawa niewdzięczna. Trzeba je czytać i czytać ponownie. Ale pod warunkiem: jeśli uda się zdobyć lub autorzy podarują. Bo wyszła ona… w nakładzie pięciuset egzemplarzy. Nie poszalejesz…
Машинний переклад
Walentyna WZDULSKA Nie wiecie, co podarować dziecku? Podarujcie książkę! Wielką, luksusową, z barwnymi rysunkami na każdej stronie. Żeby były tam i wierszyki, i bajki, i ciekawe historie, i legendy, i kołysanki… Słonecznie ciepłe, promieniste, delikatne, radosne. Jak śmiech, jak święto, jak piórko z anielskiego skrzydła. Podarujcie dziecku „Śnieżnoskrzydłe anioły”! Ta książka dla dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym ukazała się drukiem w wydawnictwie „Swiczado” jesienią. Wszystkie utwory w niej poświęcone są tajemniczemu i atrakcyjnemu dla dziecka tematowi świata anielskiego. Surowym aniołom-wojownikom, nieśmiałym aniołkom-początkującym, oddanym aniołom-stróżom, żwawym aniołkom-psotnikom, a nawet dzielnym aniołom-kotom. W tych bajkach, opowiadaniach, wierszykach, legendach śnieżnoskrzydłe niebiańskie stworzenia są wiernymi przyjaciółmi i pomocnikami dzieci. Ratują maluchy od nieszczęścia, strzegą ich snu, darują barwne słoneczne sny, pomagają pokonać strach, samotność, dziecięce kaprysy, ocierają łzy, przynoszą prezenty i sypią na ziemię srebrzysty puszysty śnieg. W książce zebrano całkiem świeże utwory ukraińskich pisarzy dziecięcych i poetów: Oksany Łuszczewskiej, Zoriany Żywki, Mykoły Muczynskiego, Hałyny Maniw, Juli Smal, Natalii Syrotycz, Tetiany Melnyk, Ludmyły Hrydkoweć, Nadiji Czerkes, Wiry Prawotorowej, Chrystyny Dorożoweć, Ołeny Maćkiw oraz Łesi Medyk-Jaremczuk. Utwory tych młodych autorów nie tylko podarują dziecku ciekawy wieczór, ale i pomogą rodzicom omówić z nim wiele ważnych kwestii: uczą dzieci (i dorosłych!) wierzyć w dobro, w cuda, nie bać się ciemności i samotności, nigdy nie tracić nadziei, a co najważniejsze — samemu być dobrym aniołem dla bliskich, umieć darować radość i cieszyć się. Dzieci nie tylko z radością będą słuchać wierszy, ale i z przyjemnością będą same czytać taką barwną książkę, wszak przeglądanie jej to sama przyjemność. Każdy utwór dopełniają jaskrawe ilustracje znanych artystów: Iwety Kluczkowskiej, Oksany Mazur, Ołeny Hyży, Romana Skyby, Switłany Bałuch, Switłany Semotiuk, Iryny Butok-Diaczuk i Chrystyny Rejnarowycz. A okładkę ze złotowłosym barokowym aniołem nad zaśnieżonym miastem, która od razu przyciąga wzrok, namalowała sławna Kateryna Sztanko — ulubiona artystka wielu dzieci i dorosłych. Można stwierdzić, że „Śnieżnoskrzydłe anioły” to książka bajkowa w każdym sensie, której nie chce się wypuszczać z rąk nie tylko maluchom. Wszak tworzy ona tę niepowtarzalną atmosferę przytulności i beztroskiej, marzycielskiej radości, która jest właściwa tylko dzieciństwu i zapomniana przez nas, dorosłych. A dorośli powinni wiedzieć, że takie wydanie jest unikatowe na ukraińskim rynku. Chodzi mianowicie o to, że chyba po raz pierwszy na Ukrainie pod jedną okładką połączyły się mało opracowany w ukraińskiej literaturze dla dzieci temat anielski, wcielony w literackie nowości o wysokim poziomie artystycznym, oraz wysokiej jakości poligrafia wydania prezentowego. Więc dla „Swiczada” był to swego rodzaju eksperyment. Wszak mało które wydawnictwo specjalizujące się w literaturze chrześcijańskiej (a zwłaszcza takie, które się nie specjalizuje) odważy się obecnie wydrukować coś podobnego. Odstrasza zbyt wysoki koszt własny druku pełnokolorowego wydania oraz brak specjalistów w tych wydawnictwach, gotowych pracować ze skomplikowaną oprawą artystyczną (a książka dziecięca nie może mieć złej poligrafii). I to pomimo tego, że obecnie w kraju wydawnictw religijnych, zdolnych „podźwignąć” taki projekt, jest zaledwie kilka. Brak podobnych wydań ukraiński czytelnik odczuwa obecnie bardzo dotkliwie. W warunkach, gdy rynek literatury o kierunku chrześcijańskim na Ukrainie reprezentowany jest głównie przez wydania rosyjskojęzyczne (a dla dzieci nawet i ich brakuje), pojawienie się takiej książki to bardzo miła niespodzianka. „Śnieżnoskrzydłe anioły” staną się prezentem dla waszego dziecka. Oprócz tego książka przyda się nauczycielom szkółek niedzielnych, wykładowcom etyki chrześcijańskiej oraz jako źródło mądrych, pouczających historii. rozstrojony świat epoki Tang, który „zszedł ze Szlaku na zgubę” (czyżby nie o naszym świecie?). Ale czy dochodzi do harmonizacji światów ziemskiego i niebiańskiego w „Snach jedwabnika”? Pytanie jest ambiwalentne. Z jednej strony świat handlarzy-restauratorów nie przyjmuje Li Bo i pod tym odrzuceniem wyczuwa się znacznie więcej — świat oficjalny, który nie wyszedł ze stadium ptaka-stracha, nie nauczywszy się latać. Jednocześnie poeta czuje się jak ptaszek w powietrzu w marginalnym świecie artystów-grafficiarzy, w naturalnym środowisku traw i ptaków, a także z Jusefiną i Anemoną. Właściwie „nauka” Jusefiny sprowadza się do jej harmonizacji z Dao, nauki „naturalności” i „niedziałania” — dwóch podstawowych kategorii taoizmu, do rozwoju fantazji. Nieprzypadkowo przecież Jusefina pod koniec opowieści rozmyśla całkiem filozoficznie. Po długiej tęsknocie za zaginionym Li Bo pojmuje tożsamość ziemskiego i duchowego świata, a obraz chińskiego poety przenosi się do jej wyimaginowanego, mentalnego „ja”, w którym „odbijają się wierzby, które rosną nad brzegiem, i chmury, które kłębią się między górami — więc naprawdę niejasno, gdzie góry, a gdzie niebo”. Czy tak wyraźna jest granica między duchowym a cielesnym? I gdzie kończy się sen jedwabnika?.. Na koniec oddaję głos Li Bo w mistrzowskim przekładzie Jarosławy Szekery, której przy okazji dziękuję za ciekawą rozmowę o taoizmie. Wydaje się, że w tej czterowierszowej strofie, napisanej przez chińskiego klasyka na koszuli Jusefiny, jest kwintesencja ludzkiego losu: Wodę przetniemy nożem — lecz ona popłynie jeszcze swobodniej, Wypijmy wina utopić żal — lecz on jeszcze silniejszy! Ludzkie pragnienia spełnić się nie mogą wszystkie w życiu; Fale jutro o świcie niech waszą łódeczkę kołyszą.
Машинний переклад
Dmytro Czystiak, Kijów. Niech wybaczy mi cień wielkiego Hiszpana ten kalambur, ale oddaje on najpełniej stan, w który wpadasz po lekturze książki Åsy Gunnvald Schweder „Sny jedwabnika” (przeł. z norw. Halyna Kyrpa; il. Nadia Dojczewa. — Kijów: „Grani-T”, 2006). Książka ukazała się w serii „Współczesna proza dziecięca”. Byłoby jednak strasznym uproszczeniem ochrzcić ją mianem „dziecięcej”, wszak mamy do czynienia z jednym ze znakomitych przykładów „literatury dla dzieci”, a według Schillera genialne dzieło to „wypowiedź Boga z ust dziecka”. Fabuła opowieści jest niezwykła, jak wszystko, co baśniowe. Dziewczynka Josefine z mamą Anemoną (!) mieszkają w Amsterdamie, na niewielkiej wysepce między ruchliwym miastem a portem, obok olbrzymiej łąki, gdzie osiedliły się ptaki-strachajły. Anemona pracuje w restauracji i od pierwszego piania kogutów do południa córka siedzi u mamy w pracy pod ladą i rysuje. A jeszcze obok domu rośnie rozłożysty kasztan i dudnią pociągi. Klasyczny obrazek urbanistyczny, klasyczny „szufladowy” los w najlepszych tradycjach egzystencjalnego „Mdłości”. Ale jest kilka „ale”. Córka strasznie lubi obserwować pociągi i ogród, a matka czuje się, jakby obrabowała bank, odwiedziwszy bibliotekę. Obie zachwycają się twórczością Li Bo i czytają przed snem „Pożegnalny obiad Shu Yuna na wieży Xie-Tiao w Xuanzhou”, ssąc karmelki. Josefine odmawia wiary, że wiersz ten ma ponad tysiącletnią historię… I wtedy następuje metamorfoza. „Gałęzie kasztanowca przypominają chińskie pismo”, słońce wschodzi właśnie z ich ogrodu, wtedy pojawiają się w nim jedwabniki, a krajobraz zmienia się w chiński wiersz. Pojawia się Li Bo z oczami jak sierpy młodego księżyca, z upojnymi tańcami w świetle księżyca, dziwacznymi ceremoniami parzenia herbaty, kiedy „strużka herbaty miesza się ze strużką światła porannego słońca”, z podróżami na starej, malowanej łodzi, z oswajaniem Ptaka-Strachajły (przypomnijmy Lisa z książki Saint-Exupéry’ego), który tak i nie nauczył się latać, z nocnymi graffiti i tą pierwotną ciszą, z której wciąż na nowo tworzy się tajemnica świata i poezji. I choć Li Bo wyrzucają z restauracji za somnambulicznie piękną obsługę klientów, i choć uszczupla on zapasy win pani Anemony, to właśnie on utwierdza wiosnę i zachowuje nocami światło w oczach. Zmienia się także Josefine: widzi bezsens restauracyjnych gości, piękno święta codzienności Anemony, z której jakby płynie muzyka, karmi ptaka o smutnych oczach kanapkami ze szwajcarskim serem i nakrywa go parasolem w niepogodę, „upiększając szary deszczowy krajobraz”, rehabilituje przestępców-grafficiarzy, którzy wcale nie przejmują się przyszłością swoich naściennych eksperymentów — utrwalaniem chwili. I dlatego, po pożegnalnym święcie, po wiosenno-letnim rozkoszowaniu się światłem, kiedy skrada się jesień i czas opuszczać na zawsze przytulny dom pod kasztanem (prawie jak u Iryny Żyłenko), porzucać ptaki i taggerów, kiedy po pożegnaniu z rzeką, łąkami i miastem odlatuje motyl Li Bo i cały chwiejny kosmos zapada się, pustka w sercu Josefine powoli się rozjaśnia, wszak „smutek niechybnie zrodzi głębszą i większą radość”, a w niebieskich okularach „świat staje się niebieski-przeniebieski”. Powoli rozkoszując się „Snami jedwabnika”, wyczuwasz filigranową i prawdziwie ukraińską (a to przecież taka rzadkość w morzu przekładów-potworków!) książkę w odtworzeniu mistrzyni Halyny Kyrpy. Ileż odkryć, które niechybnie chce się wziąć do swojego leksykonu! Zauważasz ciekawą manierę artystyczną Nadii Dojczewej, która umiejętnie oddała taoistyczne przenikanie się mikrokosmosu i makrokosmosu. I choć redaktor Iwan Andrusiak kategorycznie oświadczył na prezentacji w księgarni „Je” (gdzie nie czuło się ani jednej niezgodnej nuty z tekstem, z astrami i chryzantemami, z poruszająco-cichym głosem prowadzącej Oleny Mowczan): „Ta książka nie jest dla dzieci”, myślę inaczej. Oczywiście, starszym przyjdzie coś wyjaśniać, ale sama żywiołowość „Snów jedwabnika” będzie dzieciom bliska i pożyteczna. Wszak mamy głębokie, choć artystycznie zakamuflowane, ideowo-filozoficzne podłoże. Åsa Gunnvald Schweder przekodowuje w swojej opowieści koncepcję świata i artysty samego Li Bo, co stanowi syntezę mitologicznego odczuwania świata, nauki o Tao oraz konfucjańskiego kanonu. Światem kieruje niewidzialne centrum, we wzajemnym przenikaniu się pięciu żywiołów — wody, ognia, ziemi, drewna i metalu. Artysta zaś służy jako pośrednik między energią niewidzialnego Tao a energią własnego „ja”, pojętego w pustce, wywołanej medytacyjnym stanem „nie-działania”, czy też powszechnego jednoczenia się z boskim Niczym i Wszystkim. Słowo, wyrwane z tej pustki, wpisuje się w kosmiczny wir Tao i wchłonąwszy w siebie świat rzeczy, niczym jedwabniki, rozświetla ich wewnętrzną istotę. Nazywanie rzeczy jest tożsame z magią i zdolne przekształcać świat. Napisanie tekstu-obrazu w hieroglifie, ciąg dźwiękowy w rytmice i tonice oraz obrazowe jądro semantyczne mają stać się bezpośrednim odbiciem niebiańskiej harmonii Tao. Właśnie taka sakralna natura sztuki, powstała z rytmów kosmicznych pulsacji Tao, zdolna jest, według Li Bo, harmonizować
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Kulturę, tak jak jesteśmy przyzwyczajeni ją postrzegać i rozumieć, tworzą ludzie. Za każdym nazwiskiem, które słyszymy w radiu lub telewizji, kryje się realny człowiek, ludzki los, uczucia, doświadczenie, osiągnięcia i marzenia. Dzisiejszy wywiad jest ze znaną prowadzącą radia „Kultura”, aktorką, reżyserką, laureatką literacko-artystycznej nagrody im. Dmytra Łucenki, dziennikarką, autorką audycji „Tarasowy los”, „Strony radioksiążki pamięci” (o Hołodomorze 1932—33 lat w Ukrainie), „Znacząca postać”, zastępcą dyrektora „Ukraińskiego radia „Kultura” Nelią Iwaniwną Danyłenko. — Nelio Iwaniwno, jak i kiedy zrodziła się w Pani tak oddana miłość do ojczystej kultury, dążenie do pełnego oddania się sztuce słowa? — Urodziłam się w obwodzie ługańskim, gdzie mój ojciec kierował sowchozem, ale całe świadome życie minęło w Połtawie. Moi tata i mama bardzo kochali ukraińskie pieśni, często śpiewali w duecie. Nigdy specjalnie nie uczyłam się ludowych tekstów, ale dziwię się, jak często wypływają one z podświadomości. A miłość do ukraińskiej kultury zrodziła się we mnie dlatego, że zawsze otaczali mnie ludzie, którzy żyli tą ziemią. Kiedy byłam mała, marzyłam o balecie, chciałam zostać baletnicą. Jako pięciolatka, bez mamy i taty, zapisałam się do studia baletowego. Potem pojawiły się problemy ze zdrowiem. Balet zabroniono. Ale scena nie odpuszczała… Wkrótce „zachorowałam” na teatr dramatyczny. A pragnienie wyszukiwania jakichś informacji zrodziło się później. Skąd takie dążenia rodzą się w człowieku — nie wiem. Bardzo kocham ludzi i myślę, że to wielki cud — Człowiek. Kiedy Wasyl Stus wstał i powiedział: „Kto przeciw tyranii — wstańcie”, byłam w trzeciej klasie. Nic o tym jeszcze nie wiedziałam. Ale kiedy zapoznałam się z twórczością szestdesiatnykiw, a potem osobiście z tymi ludźmi, byłam poruszona tym, jak bardzo są mi bliscy duchem, jak szlachetna i głęboka jest ich ukraińskość. Jestem bardzo wdzięczna losowi za to, że poznałam ich — Nadię Switłyczną, Mykołę Horbala, Jewhena Swerstiuka, Semena Hłuzmana, Mykołę Płachotniuka, mamę Wałerija Marczenki… To ludzie, którzy nie stali się dla mnie ikonami, ale odegrali ogromną rolę w moim kształtowaniu się jako świadomej Ukrainki. Przewrócili moje wyobrażenie, nauczyli całym sercem odczuwać Ojczyznę. W 1992 roku przyjechałam pracować do Kijowa do studia „Ukrtelefilm”. Do pracy przyjmował mnie Mykoła Andrijowycz Horbal. Już przez niego poznałam innych szestdesiatnykiw. Rozmawiałam z nimi, kręcąc o nich filmy, chodziłam w gości. Kiedy kręciliśmy film o Iwanie Switłycznym, poznałam Jewhena Swerstiuka, Semena Hłuzmana. Wtedy jeszcze zastałam żywą Leonidę, albo, jak nazywali ją przyjaciele, Lolię Switłyczną. Kiedy miałam audycję z Jewhenem Ołeksandrowyczem Swerstiukiem w radiu „Kultura”, powiedział, że pojęcie „szestdesiatnyctwo” jest dziś zbanalizowane, jak to mówią, „zagadane”. Ale dla mnie ono takie nie jest, bo to wyjątkowy fenomen kulturowy minionej epoki. Co więcej, szestdesiatnyky to zdumiewający ludzie. To sumienie, czystość, autentyczność. I to poczucie własnej godności Ukraińców. Wspaniale, że oni są, że ich poznałam. Są dla mnie bardzo drodzy. Choć ci ludzie stali się symbolem wolności narodu, nie stracili prostoty i jakiejś przejmującej ludzkości, młodości ducha. Kiedy miałam wywiad radiowy z Nadią Switłyczną, nazywałam ją Nadiijką — tak, jak mi ją przedstawiono. Ktoś ze słuchaczy radiowych zapytał, czy nie drażni jej to, że ją, poważną i szanowaną panią, nazywają Nadiijką. „A dla mnie to — jak pieśń”, — odpowiedziała. — Nelio Iwaniwno, proszę opowiedzieć o znajomości z Raisą Kyryczenko. — Ta znajomość jest dawna. Przez pewien czas mieszkałyśmy razem w Połtawie. O Raisie Opanasiwnie również kręciłam film. Bardzo utalentowany człowiek, prawdziwa artystka i prawdziwa kobieta. Kierowała nią, oprócz zdumiewającej siły woli, którą wszyscy zauważali i wszyscy podkreślali, także wielka miłość do ojczystej ziemi. Na scenie była królową, wydawałoby się, że powinna być królową również w życiu. A była nadzwyczaj skromna, szczera, prawdziwa. Bardzo nie chciała przeprowadzać się z Połtawy, niezwykle kochała to miasto, a jeszcze bardziej — swoją wieś. Zobowiązała się, by pochować ją obok mamy, obok swoich współmieszkańców, choć jako Bohater Ukrainy powinna znaleźć wieczny spoczynek w głównej alei stołecznego cmentarza Bajkowego. Mieli we wsi taką malutką chatynkę, „wybieloną”, jak mówiła Raisa Opanasiwna. Mówiła: „Mamuniu, ty się nie smuć, ja ci całą chatę wybielę”. I sama wszystko robiła w gospodarstwie. A jakie potrawy gotowała! A jak gościnnie ludzi w swoim domu przyjmowała! Wiecie, tam, gdzie żyjesz, nigdy nie będziesz obłudny i nieszczery. I kiedy widzieliśmy w jej domu wyszywanki, koroneczki, dywaniki, to czuliśmy, z jaką miłością do Ukrainy żyją w tej ukraińskiej chacie. Jej mieszkanie w Kijowie, całkiem niewielkie, było też z ręcznikami. Pozostawała wierna sobie do końca. Ta wysokość, na którą się wzniosła (a ona z prawa jest NARODOWĄ artystką), osiągnięta została przez nią dzięki jej miłości do ludzi. Kiedy leżała w szpitalu, wszyscy dziwili się jej męstwu, bo znajdowała siły nawet żartować. Pamiętam, kiedy pierwszy raz weszłam do sali szpitalnej, poznałam ją po oczach: wychudzona twarz, inna fryzura, a oczy zostały takie same — piękne niebieskie, bezmiernie głębokie… To ogromne szczęście, że tacy ludzie byli i są w moim życiu. — Proszę opowiedzieć o kontaktach z mniej doświadczonymi kolegami. Jak Pani przekazuje im swoje doświadczenie? — Czego sama w swoim czasie nauczyłam się od mądrych ludzi, tego i ich uczę, podpowiadam. Kilka lat czytałam kurs podstaw tele-dramaturgii na Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki. Ze studentami pracować też ciekawie i, bez wątpienia, odpowiedzialnie. Oczywiście, jeśli jest to ludziom potrzebne, to dzielę się wszystkim, czym mogę się podzielić. Jestem teraz zastępcą dyrektora Dyrekcji Programów Artystycznych. Na tym stanowisku jestem ze trzy lata, a byłam głównym redaktorem, początkowo — prowadzącą. Jeśli moje doświadczenie jest interesujące dla młodych, to miło mi przekazywać im coś dobrego, bo wszystko, co prawdziwe, powinno być kontynuowane. — Nelio Iwaniwno, proszę opowiedzieć naszym czytelnikom, jak tworzyły się ulubione przez wielu audycje
“Znana postać”, “Los Tarasa”, “Strony radiowej księgi pamięci” (o Hołodomorze). Te audycje są interesujące dla ludzi, którzy rzeczywiście czują się Ukraińcami. — “Znana postać” — to projekt Leontija Antonowycza Dacenki, dyrektora naszego kanału. Bardzo udany projekt, który trwa już ponad pięć lat. Jego popularność nie maleje, ludzie chętnie słuchają. Dzięki niemu mamy możliwość przybliżyć słuchaczom losy najciekawszych ludzi, darowanych Ukrainie przez samego Boga. Pomysł stworzenia programu ze świadectw naocznych świadków Hołodomoru zrodził się wtedy, gdy zaczęto aktywnie otwierać archiwa, pełnym głosem mówić prawdę. Zbliżała się 75. rocznica Hołodomoru. I postanowiliśmy nagrać głosy naocznych świadków tej tragedii. Oczywiście, odkryły się przed nami fakty zdumiewające w swej straszliwości. Ale to też jest bardzo potrzebne, dopóki ci ludzie żyją, dopóki jeszcze można nagrać te straszne świadectwa. “Los Tarasa” — audycja, która brzmi od 14 lipca 2008 roku, a potrwa do 22 maja 2010 roku — do dnia powtórnego pochówku prochów Szewczenki na Górze Tarasowej. Audycja jest popularna. Kiedy przygotowuję się do tych audycji, muszę przeglądać bardzo wiele materiałów, wyszukiwać ciekawe fakty. I często znajduję mało znane i tak ciekawe szczegóły z życia Tarasa Hryhorowycza! To ciężka, ale tak wdzięczna praca, to tak interesujące, że nie sposób przekazać! Wydaje się, że czytaliśmy biografię Kobziarza, wiele wiemy, ale odkrywają się tak nieoczekiwane szczegóły z jego życia, które wywierają bardzo silne wrażenie. Oto na przykład znajdujemy w biografii ciekawy wers o spotkaniu Szewczenki z młodym artystą. I zaczynamy studiować archiwa, korespondencję, dzienniki, aby zrobić z tego pięciominutową opowieść. Przekazując to słuchaczom, sami się wzbogacamy. Swoją drogą, dziennik Tarasa Hryhorowycza stał się teraz deficytowym wydaniem (koniecznie trzeba wznawiać). Pewnego razu zadzwonił do mnie słuchacz o imieniu Wołodymyr i powiedział, że oni z żoną są już starszymi ludźmi, i chce przekazać nam dwie książki — dziennik Szewczenki, wydany w 1934 roku, i jeszcze jedną wspaniałą książkę — “Wspomnienia o Tarasie Szewczence” (wydawnictwo “Dnipro”, 1982 rok). Tę książkę też koniecznie trzeba wznawiać, jest niezwykle treściwa. Pracując nad tym projektem, zaczęłam szanować Internet. Oczywiście, różne rzeczy można tam znaleźć i zbyt często to “różne” ogłupia człowieka. Ale ważne jest, czego szukać. Jest tam bardzo wiele ciekawego, potrzebnego. Korzystanie z Internetu w dużej mierze oszczędza czas badacza. — Proszę zatrzymać się, proszę, bardziej szczegółowo na swojej karierze reżyserskiej. — Wiecie, nigdy nie marzyłam o byciu dziennikarką. A marzyłam, już po “baletowym” okresie, zostać aktorką. Ale to pozostało moją nieodśpiewaną pieśnią — w duszy zawsze byłam aktorką i umrę nią. Ale kiedy przyszłam zdawać do szkoły teatralnej, przyjmowano dziewczęta na emploi bohaterek — wysokich, postawnych. A ja — taka mała, chuda… Grałam w teatrze ludowym, potem w profesjonalnym lalkowym. Miałam od razu główną rolę braciszka Iwanka w bajce “Siostrzyczka Ołenka i braciszek Iwanko”. Jednak wytrzymałam tam tylko rok — nie mogłam pracować za parawanem. I poszłam studiować dziennikarstwo, ukończyłam Uniwersytet Kijowski. A później pojechałam na wyższe kursy reżyserskie do Moskwy. Filmy kręcę autorskie: jestem autorem scenariusza i reżyserem w jednej osobie. W tym jest i pozytyw, i negatyw. Ale dla mnie to dobrze. Lubię taką autorską pracę — ty zacząłeś, ty i skończyłeś. Właściwie całe życie staram się doskonalić swoją sztukę w radiu i telewizji. Trzeba umieć dobrać muzykę. To niezwykle ważne — oprawa muzyczno-dźwiękowa często działa znacznie silniej niż wiele słów. I ustawienie kadru, i ciekawie podany dokument, i udanie ustawione mizansceny w kadrach inscenizowanych — słowem, wszystko jest sztuką. Wszystkie moje filmy powstawały w “Ukrtelefilmie” i szły najpierw na UT-1, potem na UT-2 (Drugim kanale państwowym, który z powodzeniem zlikwidowano). Teraz te filmy można zobaczyć w Państwowej Telewizji i Radiu “Kultura”, UTR. Sprzedano je na różne kanały. I teraz moi znajomi czasami informują mnie, gdzie są emitowane. To jest właśnie nieszczęście “Ukrtelefilmu” — wspaniałe prace, zrobione w tym studiu, prawie nigdzie obecnie nie zobaczysz, tak jak i filmów innych niegdyś potężnych ukraińskich studiów filmowych. — W Pani pracy praca dziennikarska jest połączona z artystyczną… — Całe życie tak. Bardzo szanuję ludzi, którzy potrafią dobrze robić informację — kronikarzy na przykład. Ale ja jestem dziennikarką nie tego nurtu: lubię analitykę. Mam szczęście kręcić filmy o tych ludziach, którzy interesują mnie. Zazwyczaj są to ludzie sztuki. Jestem bardzo wdzięczna “Ukrtelefilmowi” za to, że pozwalano mi samej wybierać swoich bohaterów. — Nello Iwaniwno, co za obrazek wisi nad Pani fotelem? — Namalował go mój syn Denysko, kiedy miał sześć lat. Nazywa się “Jeleń z maminej bajki”. Malował po osiem godzin dziennie od szóstego roku życia. W domu robiliśmy wystawy jego prac. A uczestnikiem profesjonalnej wystawy syn stał się po tym, jak go zabrakło. Tragicznie zginął jako dziewięciolatek. Znajomi chłopcy-rzeźbiarze, którzy rzeźbią ikonostasy dla świątyń, z powołania własnej duszy zrobili ramy do prac mojego syna. Gdyby nie ta tragedia, on pewnie stałby się dobrym artystą. — Niedawno została Pani laureatką nagrody imienia Dmytra Łucenki. — Nagrodę tę przyznają za propagowanie ukraińskiej pieśni, za osiągnięcia w twórczości. Jest mi ona droga tym, że wśród jej laureatów są ludzie, których bardzo kocham — Raisa Kyryczenko, Anatolij Paszkewycz, Ihor Pokład, Wiktor Szportko,
Ołeksandr Wasyłenko… Czuję się bardzo komfortowo w tej rodzinie. Od 2001 roku prowadzę wieczory poświęcone pamięci Dmytra Łucenki, piszę do nich scenariusze. Odbywają się one w przeddzień daty urodzin poety — w połowie października. Od niedawna wieczory te przekształciły się w wieczory pamięci: Dmytra Łucenki, Raisy Kyryczenko, Anatolija Paszkewycza. Nakręciłam także film o Dmytro Łucence. — Nelu Iwaniwno, jakie ma Pani plany twórcze? — Da Bóg, będą nowe programy. W maju mamy zakończyć projekt „Tarasowy los. Dzień po dniu…”. Także na prośbę słuchaczy chcemy przygotować płyty kompaktowe z naszych szewczenkowskich pięciominutówek. — Czy w Pani otoczeniu są ludzie, których pracę szczególnie Pani ceni i chciałaby im Pani podziękować za pośrednictwem naszej gazety? — Takich ludzi jest wielu. Wyróżnić kogoś jest trudno. Życzę sukcesów i zwycięstw wszystkim, którzy sumiennie wykonują swoją pracę, wielką czy małą, w imię tego, aby ten świat stawał się lepszy. — A co interesuje Panią osobiście we współczesnej przestrzeni medialnej? — Telewizor oglądam teraz mało, wolę czytać gazety, bo telewiadomości dzisiaj nie są dla ludzi wrażliwych. Ogólnie lubię czytać, czytać na nowo klasykę. Żałuję, że nie nadążam zapoznawać się z nowościami, powieściami-laureatami „Koronacji słowa” i tym podobnymi. Bardzo szanuję twórczość Borysa Olijnyka i Liny Kostenko. Tak, jak powiedział o matce Borys Olijnyk, w ukraińskiej literaturze nie powiedział nikt. Kiedy przyszłam do „Ukrtelefilmu”, moją pierwszą pracą była ta z udziałem Borysa Olijnyka. Okazał się taki prosty, „niezabrązowiały”, tak szczerze nawiązywał kontakt. Borys Olijnyk był komunistą, za co potępiają go dzisiejsi patrioci. Tak, można do tego odnosić się różnie. Ja postrzegam go jako człowieka, który nikogo nigdy nie zdradził. Ja też byłam sekretarzem organizacji partyjnej w czasach, gdy prowadzono rozmowy o dyskredytacji partii. Ale wyszłam na trybunę i otwarcie powiedziałam o tym, że partii nikt nie może zdyskredytować, poza samą partią. I wezwałam do oddania pałaców, które lokalni partyjni dygnitarze zbudowali sobie w Połtawie, dzieciom, które leżały w strasznym pomieszczeniu poradni przeciwgruźliczej, bo po tych dzieciach w nocy biegały szczury… — Jakie są Pani dzisiejsze sympatie polityczne? — Nie zdradzam naszego Prezydenta. Uważam, że do tego człowieka w znacznym stopniu jeszcze nie dorośliśmy. Kiedy z Anatolijem Pałamarenką czytamy wiersz „Prorok”, widzimy analogię. Pan Bóg posłał ludziom łagodnego proroka, który prowadził ich do światła. A oni rzucali w niego kamieniami, i wtedy Bóg pozwolił im wybrać króla-tyrana. Wiktor Juszczenko w dzisiejszym systemie władzy jest związany rękami i nogami, tak już postarali się niektórzy „kibice narodu”, by ograniczyć władzę Prezydenta. Nie zmieniam swojego szacunku do niego. Bardzo imponuje mi działalność Hryhorija Omelczenki. Prawda, na zbrodnie, które ujawnia, nikt nie śpieszy się reagować. — Nelu Iwaniwno, co Pani najbardziej kocha w życiu? — Choć brzmi to zapewne patetycznie, znów powiem, że kocham ludzi. Nie można nie kochać Człowieka ze wszystkimi jego wadami, nie szanować jego boskiej istoty. W przyrodzie kocham wiosnę, zwłaszcza wczesną. Jeśli przestać cieszyć się życiem, przestać widzieć piękno, niemożliwe jest przetrwanie w tym świecie. Czego jesteśmy warci bez miłości? Rozmawiała Ludmyła ILJENKO
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
miejsce w tych posiadłościach, gdzie w XVI wieku powstała pierwsza w Europie Wschodniej uczelnia wyższa. Znamienne, że odbierając pierwodruk Biblii Ostrogskiej, rektor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”, Bohater Ukrainy Ihor Pasicznyk, założył rękawiczki. Wyjaśnił to tym, że przyjmuje prawdziwą świętość — czystą i majestatyczną, w której, mimo sędziwego wieku, nie wygasł płomień uduchowienia. Biblia Ostrogska zasiliła liczną kolekcję starodawnych pierwodruków, która jest przechowywana w Akademii. Będzie ona przechowywana oddzielnie od innych, w specjalnie wykonanym sejfie-sarkofagu z kuloodpornego przezroczystego szkła. W ten sposób relikwia stanie się chroniona i dostępna do obejrzenia. Biblia, według słów pierwszego prorektora Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”, pisarza Petra Kraluka, da impuls do nowych badań naukowo-historycznych. Każdemu, kto zainteresuje się pierwodrukiem, otworzy się jego zadziwiająca historia. Pomysł wydrukowania Biblii należał do księcia Ostrogskiego, który zaprosił do monasteru w Dermanie drukarza Iwana Fedorowicza. Dzięki księciu Ostrogskiemu Europa otrzymała pierwszą naukowo opracowaną Biblię. W 2004 roku Biblia Ostrogska stała się jeszcze bliższa Ukrainie — została przetłumaczona na współczesny język ukraiński. Tę fundamentalną pracę wykonał doktor teologii ojciec Rafał (Roman Torkoniak), tłumaczenie trwało prawie 30 lat. Portret Dymitra z Rostowa. Druga połowa XVIII wieku. Ze zbiorów Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy wydania tej pracy jako „niekanoniczne”. Do naszych czasów dotarły pojedyncze egzemplarze „Żywotów świętych” w wariancie autorskim, wydrukowane od 1689 do 1740 roku w drukarni Peczerskiej w Kijowie. Jako pisarz, którego większość dzieł przepadła na zawsze, jako człowiek, a nawet jako święty, Danyło Tuptało przeżył i wciąż przeżywa wielką tragedię. „Był jednym z najbardziej utalentowanych i wykształconych wychowanków Kolegium Mohylańskiego. Ten syn kozacki od 18 roku życia »nałożył na siebie posługę«: pokazywać narodowi drogę żywym słowem, szczerym piórem i szerzeniem oświaty” — pisał historyk Ołeksandr Traczewski. Całe jego życie to wyczyn. Okrył on niegasnącą sławą i Ukraińską Cerkiew, i naród ukraiński, i kulturę ukraińską.
Машинний переклад
Zdjęcie Jarosława Mizernego. Pierwsze wydanie Biblii Ostrogskiej Igor Pasicznyk przeglądał w białych rękawiczkach. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Jedna z najsłynniejszych ksiąg pierwszego drukarza Iwana Fedorowicza — Biblia Ostrogska ujrzała światło dzienne w 1581 roku w Ostrogu. Księga szybko rozeszła się po całym świecie słowiańskim i wszędzie cieszyła się zasłużoną popularnością. Jednak los sprawił, że kolebka pierwszej słowiańskiej pełnodrukowej Biblii — miasto Ostróg — na kilka stuleci pozostała bez tego egzemplarza sztuki drukarskiej. Teraz jeden z egzemplarzy Biblii powrócił do Ostroga i stał się najcenniejszym rarytasem Narodowego Uni-
Машинний переклад
Wiaczesław BIŁOCERKIWEC, wieś Szewczenkowe, obwód zaporoski
Od ponad 70 lat nie mam spokoju. Od chwili, gdy aresztowano mojego ojca, choć nie miał on żadnej winy. Był księdzem. Już na początku lat 30. XX wieku „brali” go wielokrotnie enkawudziści i trzymali po kilka tygodni, zwłaszcza w dni świąt religijnych. Zmuszali go do wykonywania najbrudniejszej pracy, między innymi do czyszczenia ubikacji. W lutym „aktywiści” wsi Daszkiwka (obecnie powiat kobelacki na Połtawszczyźnie) przyszli przeszukiwać nasz dom. I choć mieszkanie nie było nasze, wynajmowaliśmy lokum, grzebali we wszystkich kątach. Wreszcie na strychu znaleźli stary, zardzewiały obrzyn. Ojciec nie miał z nim nic wspólnego, na strych nie zaglądaliśmy. Ale to właśnie ten obrzyn na procesie stał się „wieszczestwiennym dokazatielstwom”, by oskarżyć ojca o „chranienije oruzhija”. Moja matka była nauczycielką. Jeszcze przed aresztowaniem ojca pracy jej nie dawano (żona popa!), a od tamtej pory tym bardziej. Dręczyły ją choroby, niedostatek. Nie była w stanie wyżywić nas, pięcioro dzieci. A jednak zebrała się, by wyjechać na Dniepropietrowszczyznę, wśród obcych ludzi, w nadziei, że znajdzie pracę i zdobędzie kawałek chleba. Brat i siostra zostali we wsi pasać bydło, dwie inne siostry trafiły do „patronatu”. Mnie zabrała ciotka dziewczyny... ciotka Ksienia, do wsi Wepryk w powiecie hadziackim na Połtawszczyźnie. Mieszkaliśmy razem z dziadkiem Mykołą. Też był księdzem, w domu odprawiał nabożeństwa. Oczywiście do pionierów mnie nie przyjęto, co więcej, gdy w klasie organizowano jakąś „mieroprijatije”, wyrzucano mnie za drzwi. Mamie jednak udało się znaleźć pracę. Na Dniepropietrowszczyźnie, w jednym z sowchozów, w „liknepie” uczyła traktorzystek i pasterzy czytać i pisać. Mnie zaś udało się odwiedzić ojca w więzieniu w Kremenczuku. Ledwo go poznałem, choć od aresztowania nie minęło nawet pół roku. „Synku, nie mam żadnej winy, ja tylko dobro ludziom czyniłem” — pisał ojciec. Potem od niego czasem dostawaliśmy kartkę i za każdym razem inny był zwrotny adres. Pisał z tajgi, że mrozy tam sięgają 50 stopni, a więźniów zmusza się do pracy. Ja z ciotką Ksienią wysłaliśmy paczkę z sucharami, salem, cebulą. Długo wędrowała ona i wróciła z adnotacją: „Adresat wybył”. Kagiebiści zaczęli wzywać mnie do Hadziacza, przesłuchiwali: „Gdzie jest twój ojciec?” Odpowiadałem, że w obozach na Dalekim Wschodzie. „A co robi twój dziadek pop Mykoła?” — „Modli się do Boga”. — „On zbiera ludzi i prowadzi wśród nich antysowiecką propagandę”. Wezwano do rady wiejskiej także dziadka. Ale niczego nie mogli wyciągnąć — dziadek nie interesował się polityką. To jego syn, mój ojciec, czytał gazety już od młodych lat, uczył się, został księdzem, gospodarował na ziemi, za co „rozkułaczono” go jeszcze w 1929 roku. A „najstraszniejsze” — Mszę Świętą odprawiał w języku ukraińskim.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…ersytetu „Akademia Ostrogska”. — Ten egzemplarz udało się odnaleźć za granicą — powiedział kierownik grupy doradców premiera Ukrainy Witalij Hajduk, który przywiózł księgę do Ostroga. — Biblia, na szczęście, zachowała się, ale nie najlepiej, więc za sprawę wzięli się konserwatorzy. Przez dwa lata trwały prace restauratorskie i dziś ten rarytas, mówiąc obrazowo, narodził się po raz drugi. Zupełnie słusznie, że zajął on swoje zaszczytne
Машинний переклад
300 lat temu, 8 listopada (28 października według starego stylu) 1709 roku odszedł z tego świata ukraiński pisarz, historyk, teolog i działacz religijny, zaliczony w poczet świętych Cerkwi Prawosławnej, Danyło Sawycz Tuptało (Dymitr, metropolita rostowski). Datę tę uczczono w miejscu urodzenia świętego, w miasteczku Makarów, corocznym festiwalem muzyki duchowej, a w Narodowym Muzeum Literatury zorganizowano wieczór pamięci Danyła Tuptała. Jewhen BUKET Droga życiowa tego wybitnego Ukraińca przypomina życie dziesiątek innych działaczy tamtych czasów. To oni, Ukraińcy – Łazar Baranowycz, Meletij Smotrycki, Inokentij Gizel, Iwan Wyszeński, Hryhorij Konyski i wielu innych – nieśli ojczystą kulturę barokową XVIII wieku do Rosji. A wśród nich, bez wątpienia, najtalentniejszą postacią był Danyło Tuptało, którego historycy nazwali „najjaśniejszą osobowością w świecie cerkiewnym XVIII wieku”. Rosyjski akademik Dmytro Lichaczow nazywał go „ostatnim pisarzem, który miał ogromne znaczenie dla całej prawosławnej Europy Wschodniej i Południowej”. Jeszcze jeden rosyjski badacz historii, Jewhen Posielanin, zaznaczał, że wszystko, co cenne w pisarzu, posiadał Danyło Tuptało: wierność swoim przekonaniom, szczerość, prawdę, która przed niczym się nie zatrzymuje, głęboką ludzkość i żarliwe pragnienie dobra dla bliźniego. A także – wiarę w to, że życie może stać się jaśniejsze, cieplejsze i lepsze. Do tego – błyskotliwe wykształcenie, żywy i jasny wykład w utworach. Od 1684 roku przedmiotem głównej troski w życiu duchownego Dymitra stało się przygotowanie do wydania „Księgi żywotów świętych”, nad którą pracował do końca życia. Była to tytaniczna praca. Gatunek opisów żywotów świętych „Czetji-Miniei”, które szły w porządku miesięcy (stąd – minieje) i dni pamięci konkretnych świętych, to starodawna tradycja chrześcijańska. Do każdego opowiadania o świętym Dymitr dołożył wiele wysiłku: tłumaczył ze starosłowiańskiego na ukraiński prostym językiem, odrzucał nieistotne, dobierał to, co najaktualniejsze. Mykoła Kostomarow zaświadczał, że „język książkowy świętego Dymitra wyróżnia się jasnością i czyta się go jakoś lekko”. Czytanie miniei było częścią składową nabożeństwa cerkiewnego, żywoty cudotwórców – ideową i faktyczną podstawą dla kazań. Właśnie dlatego „Czetji-Miniei” świętego Dymitra stały się w XVIII–XIX wieku najpowszechniejszymi i ulubionymi książkami do czytania rodzinnego i wychowania, ponieważ tutaj ogólnoludzki ideał podawany był nie w formie nudnych pouczeń, a poprzez literacko opracowane obrazy świętych ascetów. I tutaj trzeba oddać sprawiedliwość talentowi pisarskiemu Danyła Tuptała. Przecież z jego „Żywotów świętych” uczono się czytać i pisać, poznawano świat, podstawy chrześcijańskiego wyznania wiary. Obecnie coraz większe rozpowszechnienie zyskuje myśl, że to właśnie pisarz Danyło Tuptało stworzył podwaliny współczesnego ukraińskiego języka literackiego. „Czetji-Miniei” kształtowały światopogląd Tarasa Szewczenki. Jeszcze w dzieciństwie wieczorami z zachwytem czytał te grube księgi, od których nie mógł się oderwać. W epilogu do poematu „Hajdamacy” Szewczenko pisał: Bywało, w niedzielę, zamknąwszy minieję, Po kieliszku z sąsiadem wypiwszy tejże, Ojciec dziada prosi, by ten opowiedział O Koliwszczyźnie, jak kiedyś bywało. Ogromny wpływ miały prace Tuptała na ukraińskiego filozofa, poetę i prozaika, działacza cerkiewnego i społecznego Iwana Ohijenkę (metropolitę Ilariona). Wypełniały go całego i, jak wspomina, „…czytałem je z niebywałym drżeniem i zachwytem. Otworzył się przede mną zupełnie inny świat, świat jasny i błyszczący, i samo codzienne życie stało się inne. Chodziłem jak zaczarowany… Jasno poczułem, że od tamtego czasu zrozumiałem inaczej cały świat i wszystkie swoje obowiązki w nim. Wyrosły we mnie wola i rozum, wyraźnie poczułem w sobie duszę, która jest niezależna ani od ubóstwa, ani od biednych okoliczności”. Znaczenie jego twórczości jest kolosalne. Na pracach Danyła Tuptała wychowało się niejedno pokolenie prawosławnej Europy. Opiekun skrzywdzonych i nieszczęśliwych, sprawiedliwy Dymitr życiem moralnym i wpływami stał wyżej od wszystkich. We współczesnej Ukrainie imię pisarza, którego spuścizna twórcza liczy 30 tomów po 600–700 stron każdy, wciąż jest mało znane. Stało się tak, że przez trzy wieki Tuptała, który z 58 lat 50 przeżył i przepracował na Ukrainie, sztucznie przekształcono w rosyjskiego działacza cerkiewnego i kulturalnego. Cerkiew Prawosławna wpisała do swoich spisów świętego Dymitra jako pierwszego rosyjskiego świętego okresu synodalnego. A jego „Czetji-Miniei” doświadczyły bezlitosnej rosyjskiej cenzury. W 1756 roku moskiewska drukarnia zaczęła drukować książkę po rosyjsku. Ze zbioru usunięto ukraińskie słowa, a nawet ukraińskie postrzeganie problemów cerkiewnych, wyrzucano całe opowiadania. Moskiewska Cerkiew planowo niszczyła pierwsze ukraińskojęzyczne
Машинний переклад
Illya Chiczkan. „Chiny na zawsze” Iryna PIATCZYNYN Na trzech piętrach Ukraińskiego Domu rozlokowała się wystawa „Art-Kyiv contemporary—2009”. Być może sprzedaż obrazów ukraińskich artystów tego lata na aukcji „Sotheby’s” dodała natchnienia rodzimym twórcom. Na wystawie znajdują się nowe dzieła czołowych ukraińskich i europejskich artystów. Na wydarzenie przybył honorowy gość — szwajcarski artysta Roger Pfund, plakacista, grafik i malarz, projektant znaków pieniężnych Szwajcarii, Francji, Chin, Malezji i innych krajów. Prezentuje on kolekcję własnych obrazów, wykonanych w autorskiej technice. Na otwarciu wystawy Roger Pfund zauważył, że ukraińskie banknoty wykonane są po mistrzowsku, ale przestarzały pod względem designu. Aby zapoznać Ukraińców z nowymi światowymi tendencjami, Pfund przeprowadzi warsztaty „Design we współczesnej sztuce i współczesna sztuka w designie. Specyfika projektowania banknotów pieniężnych”. Oprócz malarstwa czołowych rodzimych twórców, „Art-Kyiv—2009” daje możliwość zapoznania się z rzeźbami Wasyla Tatarskiego (projekt zawłaszczenia przestrzeni), a także kuratorskim projektem ukraińskiego historyka sztuki i krytyka Ołeksandra Sołowjowa „Flashka. Nowe ukraińskie wideo”. Nazwa wideoprojektu kojarzy się z nazwą włoskiego czasopisma poświęconego problemom współczesnej sztuki, z którym Sołowjow współpracuje. We „Flashce” zaprezentowano dzieła dziesięciu ukraińskich artystów: Stasa Wolazłowskiego, Ihora Husiewa, Illyi Chiczkan, Mykoły Ridnego, Ołeksandra Wereszczaka i innych. Mile zaskoczyła odwiedzających wystawę niedawno utworzona Galeria Niezależnej Sztuki Antona Mucharskiego, która wyróżnia się ekspozycją prowokacyjnych dzieł artystów, którzy zjednoczyli się w stowarzyszenie „Wolność albo śmierć”. Z czarnym humorem w dziełach graficznych obnaża bezduszność współczesności Serhij Kolada. Obrazy Romana Minina z życia górników ozdobione są przez niego samego rymowanymi wyjaśnieniami. Drwią w swoich dziełach z grymasów kultury masowej Nina Muraszkin i Serhij Chochol. Ci artyści wyszli na bitwę z bezdusznością i degradacją kultury. Dlatego też projekt nazywa się „Mecz śmierci”. Na wystawie zaprezentowano dzieła oryginalnych rodzimych artystów Pawła Makowa i Maryny Skuharowej, przestrzenny projekt grupy „Kontra Banda” „MOWA III”, w którym połączono fotografie języka migowego, kompozycje z liter, oprawę dźwiękową. Arsen Sawadow. „Donbas. Czekolada” Oprócz dzieł ukraińskich artystów można zobaczyć obrazy i wideo-art rosyjskich i białoruskich artystów, a także Ukraińców mieszkających we Francji — Ołeksandry Żumajłowej-Dmytrowskiej i Antona Sołomuchy.
Машинний переклад
Natalia ANTONIUK Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Codziennie mijamy wielu ludzi bez stałego miejsca zamieszkania, dla których kromka chleba i ciepłe miejsce do spania to prawdziwe święto. Powiedzenie „mój dom – moja twierdza” jest dla nich marzeniem, dalekim i niemal nieosiągalnym. Niektórzy z nich to włóczędzy, niektórzy żebracy, niektórzy zbierają butelki i piją. Zwyczajny obraz ukraińskiego miasta… Jednak teraz mamy okazję przekonać się, że bycie bezdomnym nie oznacza przestać widzieć barwy życia, ponieważ w Kijowskiej Miejskiej Galerii Sztuki „Ławra” od 30 października do 8 listopada odbywała się wystawa… obrazów, które stworzyli ludzie bez stałego miejsca zamieszkania. Wystawa „Art-wpis: sztuka bezdomnych” to rezultat trzyletniej pracy twórczej bezdomnych artystów, którzy pracowali w studiu plastycznym chrześcijańskiego centrum charytatywnego „Stefania”, stworzonego przez Ogólnoukraińską Fundację Charytatywną „Partnerstwo Społeczne”. Na otwarciu wystawy było wielu ludzi, wśród których znani artyści. Goście mieli okazję nie tylko obejrzeć dzieła sztuki, ale także porozmawiać z autorami obrazów, którzy opowiadali o swoim niełatwym życiu. Kurator projektu i kierownik artystyczny studia chrześcijańskiego centrum charytatywnego „Stefania” Ołeksandr Biełozor opowiedział o specyfice pracy z bezdomnymi: „Do studia przychodzili różni ludzie, niektórzy prawdziwie zafascynowani malowaniem, a niektórzy – żeby ogrzać się w ciepłym pomieszczeniu. Praca z nimi nie była trudna, ponieważ rozumiem, że malowanie daje tym ludziom poczucie bycia potrzebnym i podniosłości. Każdy rysunek to dialog z duszą, łzy, ból, radość i szczęście, ponieważ zawsze jest wiara, że po burzy w życiu wzejdzie na niebie słońce i pojawi się tęcza”. Oczywiście, nie mając doświadczenia, bezdomni twórcy kopiowali tematy i styl znanych artystów, jednak w każdym obrazie odzwierciedlał się ich światopogląd. Wśród przedstawionych na wystawie obrazów są jasne pejzaże, martwe natury, portrety, tematyka animacyjna. Większość – o tematyce religijnej. Są prace, w których czuć jasną wiarę w przyszłość, a są przepełnione rozpaczą i smutkiem. Za każdym obrazem kryje się okaleczone życie i zrujnowane marzenia. Bezdomna Iryna Sziryna opowiedziała, że z powodu biedy i nieszczęśliwego losu ona wraz z mężem zmuszeni byli mieszkać i na Cmentarzu Łyczakowskim, i w lesie, i pod platformą kolejową, i przy zsypie na śmieci. Jednak dzięki malowaniu Iryna zdołała odnaleźć spokój ducha: „Otwarcia studia plastycznego codziennie wyczekuję z niecierpliwością: w tym miejscu bezdomni mogą poczuć się potrzebni”. Artysta Iwan Pyłypenko podzielił się wrażeniami z wystawy: „Obrazy zachwycają szczerością i emocjonalnością. Ciekawe, że wystawy płócien wielkich artystów są mniej emocjonalne, ponieważ bezdomni, w odróżnieniu od wielu współczesnych sławnych mistrzów, nie myślą o nagrodzie, biznesie, a szczerze malują, wyrażając każdy na swój sposób tragedię własnego losu”. Na zakończenie prezes Ogólnoukraińskiej Fundacji Charytatywnej „Partnerstwo Społeczne” Artem Makiejew zaznaczył, że wszyscy chętni mają możliwość nabycia obrazów, które stworzyli ludzie bez stałego miejsca zamieszkania, a pieniądze ze sprzedaży pójdą na rozwój działalności charytatywnej. Według niego cena wywoławcza za grafikę to 500 dolarów, a za malarstwo – 1000. Być może obrazy bezdomnych artystów są naiwne, być może zbyt prymitywne jak na nasze skomplikowane społeczeństwo, jednak są one jaskrawym świadectwem tego, że na każdym zakręcie życiowej drogi nie warto opuszczać rąk. Ta wystawa to szansa dla każdego, by stać się lepszym, silniejszym i bardziej życzliwym.
Машинний переклад
Jewhen Buket
Zdjęcia: Oleś Dmytrenko
Ludzie sztuki wiedzą, jak ważna jest dla nich ocena dzieł nie tylko przez wąski krąg specjalistów, ale także przez szerokie grono odbiorców. Dlatego artyści nie tracą okazji, by uczestniczyć w międzynarodowych wydarzeniach artystycznych. Tak oto mieszkaniec Warszawy Paweł Koženewski postanowił spopularyzować ukraińskie malarstwo w swojej rodzinnej Polsce. Zgodnie z jego projektem nie tylko Polacy będą mogli zapoznać się z pracami Ukraińców, lecz także Ukraińcy — z pracami polskich artystów. W Centrum Kultury i Sztuki Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia” otwarto wystawę polskich mistrzów malarstwa: Jacka Bukowskiego, Barbary Kosiak, Iwony Niełubowicz, Jana Dyla, Waldemara Kusala, Ryszarda Materki. Już pierwszego dnia odwiedzili ją ukraińscy artyści, krytycy sztuki, studenci, dziennikarze. Było tłoczno.
„Oglądałem prace wielu mistrzów malarstwa formalnego, znałem autorów. Ale te prace zachwycają różnorodnością barw, prostotą i doskonałością form, w których przebija nastrój lub pejzaż” — zauważył przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy Leonid Sotnyk. Wystawa w Kijowsko-Mohylańskiej Akademii jest kontynuacją Międzynarodowego projektu artystycznego „Sztuka nas łączy”, który rozpoczął się na początku września w Warszawie. Tam swoje prace wystawiali kijowscy artyści: Mykoła Jewtuszenko, Anatolij Marczuk, Inna Pantelemonowa, Oleksij Iwanjuk, Jewhen Marczuk. Przez trzy tygodnie wystawa cieszyła się ogromnym powodzeniem. To właśnie skłoniło polskich artystów do podróży na Ukrainę. Z pracami Polaków w Kijowie można było zapoznać się do 12 listopada. Później wspólna ukraińsko-polska wystawa będzie podróżować po Europie i Ameryce.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Wiaczesław Huk urodził się 15 sierpnia 1974 roku w mieście Saki (Krym). Ukończył Symferopolski Uniwersytet Państwowy (1999). Autor pięciu zbiorów poetyckich: „Grota duszy” (Saki, 1998), „Płacz Jeremiasza” (Symferopol: „Tawrija”, 2000), „Ósmy dzień tygodnia” (Symferopol: „Dola”, 2002), „Szeptanie, lód i gagiary” (Symferopol: „Dola”, 2003), „Oda do nieznanej rodziny” (Symferopol: „Krymski pisarz”, 2006), a także dwóch powieści — „Syndrom dziecięcych wspomnień” (grant Prezydenta Ukrainy dla twórczej młodzieży; Kijów: Wydawnictwo „Proświta”, 2008) oraz „Ogród Galatei” (Symferopol: „SMD”, 2008). Członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Obecnie mieszka w Kijowie. W poezji i prozie Wiaczesława Huka rzeczywiście „nie słychać szczególnej radości”, gdyż bohater jego utworów zawsze przebywa w egzystencjalnych interakcjach z czasem. Przeszłość (bitwa pod Dunkierką, wojna radziecko-fińska i in.) i przyszłość ważą się w autorskiej świadomości w wiecznym teraźniejszym („ani końca, ani początku nie ma doba winogronowa”), które rejestruje jedynie przelewanie się bytu rzeczy z jednego stanu w drugi, a w końcu — relatywność dynamiki i statyki, obecności i nieobecności realnego świata. Chwila, uchwycona po bergmanowsku celną kinematograficzną wyobraźnią W. Huka, przelewa się z dźwięku w symbolikę koloru, zapachu, plastyki, a wewnętrzna energetyka tekstu rodzi oryginalne tło leksykalne i składniowe. A teraz — niewielki wywiad: — Wiaczesławie, temat czasu jest wiodący w Twojej poezji. Jak określasz relacje między człowiekiem, światem i czasem? — Człowiek za życia musi się w coś wcielić. Ja wybrałem, za Proustem, literaturę. Marcel Proust uważał, że człowiek może wcielić się tylko w sztukę, że tak staje się poza czasem, zyskuje wieczność. Ale co mają robić wtedy ci nieutalentowani?.. Błędna formuła Prousta, ale jakże atrakcyjna… — Czym wyjaśnisz zwracanie się ku odległym epokom historycznym i krajom? Poezja jest poza czasem i przestrzenią? — Wszystko — z podświadomości, ode mnie nie zależy. Kiedy siadam pisać, to nawet nie wiem, co wyjdzie. Wcześniej bardzo często śnili mi się Aleksander Błok i Zinaida Gippius: jakoby pani Zinaida nie chce drukować wierszy Błoka, a ja się z nią o to spieram. Ciekawe, że nawet kiedy już się budziłem, czułem zapach gabinetu w Petersburgu, gdzie to wszystko się działo, petersburską zimę… I zabójstwo Grigorija Rasputina… Całe moje życie — to walka. Zresztą, wierzę w mistycyzm. W powieści „Ogród Galatei” Asar prosi, żeby nadzorca przyniósł mu „Ślepców” Maeterlincka, a potem, już w Kijowie, Ty, Dmytro, przychodzisz na mój wieczór z tą powieścią i darujesz książkę własnych przekładów Maeterlincka, a pierwszy utwór — „Ślepcy”! — Którzy twórcy wywarli na Tobie największe wrażenie? — Z literatury — Olha Kobylańska, Vira Vovk (moje poznanie z Virą Vovk nastąpiło przez jej opowiadanie „Płonął Drezdeń”), Stefan Zweig, Herbjørn Wassmo, Knut Hamsun, Stein Mehren, Olga Tokarczuk (chyba najlepsza współczesna polska prozaiczka), Nicole Krauss (nad jej powieścią „Historia miłosna” płakałem jak dziecko — bardzo mocna rzecz młodej amerykańskiej pisarki). Muzycy: Sibelius, Buxtehude, Heinrich Biber i Paul Hindemith. Z kinematografii — szwedzki reżyser Ingmar Bergman i rosyjski Andriej Zwiagincew. Zwiagincew, nawiasem mówiąc, swoim filmem „Powrót” zachwycił nawet samego Ingmara Bergmana, a jego „Wygnania” Bergman nie widział: szwedzka aktorka dramatyczna Maria Bonnevie wysłała Bergmanowi płytę z tym filmem, ale 30 lipca 2007 roku Bergmana zabrakło. Płyta z filmem Zwiagincewa spóźniła się o jeden dzień! Gra losu… — Jakie są Twoje plany twórcze? — „Poszedłem” w prozę. Do poezji już prawie nie wracam. Jest wiele zamysłów, ale do tego potrzebuję pełnego odosobnienia, a w Kijowie go, niestety, nie mam. Najlepiej pisze się jesienią na Krymie, żeby w pokoju pachniało lodowatymi świtami, dojrzałymi jabłkami i morzem. Jesienią ukaże się drukiem moja powieść o Norwegii. Tam — czysta filozofia i krew. Powieść-eksperyment. Jeszcze jeden przykład „gęstej” prozy. Dmytro CZYSTIAK na starych fotografiach, gdzie przedstawieni jesteśmy my: w tle, widzisz, kwiaty starych tapet, przy wysokim oknie — zamyślony oficer, kobieta w sukni z lisim kołnierzem koloru tytoniu, dwie wysokie ramy zlewają się w jedną, tworząc czworokąt szachownicy: skończyło się życie, jak gra, w twarz zabójcy ona spojrzeć nie mogła, to było w Göteborgu, kończyła się parada, to wszystko, co pamięć utrwaliła, wyciągnęła z otchłani podświadomości; jeszcze krew, którą ścierał z siedzenia auta taksówkarz, szpital, powitanie po szwedzku — tack för sist; teraz pozostało patrzeć mewie niemej w ślad przez tyle zdarzeń, przez tyle zapomnianych lat, twój głos narusza zagojoną niemotę kategorii rzeczy nieżywych, pokój, już pusty, wysokie okna, które wchłonęły kryształ niebios ciepłej jesieni, która zostawiła nas wszystkich bez twojej obecności, bez brzmienia angielskich słów: osad czasu w szklance życia osiadł, dlatego jako podsumowanie, rezultat, istota ziemskich rzeczy — tylko smutek, tylko smutek z kolorowej kartki znajomych niegdyś oczu. WIERSZE Z POWIEŚCI „SYNDROM DZIECIĘCYCH WSPOMNIEŃ” (2008) * * * Słońce chowa się za horyzontem. Godzina — jak ucho — kontuzjowana W czterech ścianach nieskończenie, napięta się ciągnie. Na stoliku stacji kolejowej — pachnie kawa wystudzona, Trzynasty: piątek. Półtora kilometra na północ, w gęstwinę, słońcem przeszytą, Dzień skończył się niepostrzeżenie — nie przerywając swojego ruchu, Jedynie wóz uginał się pod ciężkimi walizkami I grzązł w błocie po same uszy. Kupiona prawie za bezcen chata namiestnika — Dla kilku dni, dób, tygodni, nie nazwanych na głos miesięcy, Nie nazwanych szeptem słów — w milczeniu zupełnym, Na kopercie — Do odbioru — więcej się nie pisze. Pamiętasz, jak w grzywę konia pajęczynki wplatały się — Lodowatej rosy wskroś słoneczny paciorek. W ogrodzie sprężyście spadały jabłka, wskazówki zegara w południe stawały, I pachniały żywicą świeżo ciosanych desek trociny. Syczy starodawny zegar z niemą kukułką, Jabłko toczy się w dół po schodach — w ulewę — I pada na podłogę, niby ranne kulą, — Głuchy dźwięk odzywa się w ciszy głosowym nadrywem. * * * Ani końca, ani początku nie ma doba winogronowa, Chałwa pachniała na białym talerzu wczoraj, I gwiazdy obmywała woda wrześniowa, słona, I w brzeg uderzała na wpół zatopiona łódź. Tak słodko-słodko tutaj po żniwach błogich, Jakbyś zaspokajał pragnienie górską wodą, I niebo jaśnieje nad złotem łóz winogronowych Miodownikiem żytnim czy dynią żółto-rudą. Tutaj każde ziarenko piasku przypomni sobą przeszłość, I w kuflach wino, niby miód młody, przefermentuje, A w ciszy pokoi, gdzie w południe dzieci zasnęły, — Tylko zegar nakręcony szeptem chodzi. Obsypią się grona, przesiąknięte srebrem deszczyków, I pranie wyschnięte w plecione kosze legnie, I rozsyp suchych chłodnych słodkich rodzynek Na białym obrusie — nam o przeszłości opowie.
* * * W twoich słowach nie słychać szczególnej radości, Samolot wynosi w niebo samowolny rotor, Sinieje dal, gdzie zarośla leszczyny dojrzewają, Złota pszczoła krąży koło kącika ust. Możemy się napawać, patrząc jedno na drugie, Lisie futro sukni wyjawi drobne wady Odcinka czasu albo jabłka, dojrzałego i chłodnego Na podłodze zalanej słońcem szklanej werandy. Minęło tyle czasu, lecz dawne dziecięce wspomnienia Przerastają, jak dar, w duszy, i w twoim głosie Słychać żal, że jesień rządzi koronami, A suche ziarno zostało w delikatnym kłosie. W wierzchołkach wiatr czyni dedykacje muzyce, Czas wszystko zostawia bez zmian, jak na tej fotografii, Tak kula od pchnięcia kija dokula się do łuzy — i cel Wydaje się osiągnięty, a słońce na białym kaflu Łazienki nadrabia rzeczy w wymiarze Płaszczyzny rzeczywistości, kiedy gardło w pełnej mierze Może śpiewać, jak ptak w dalekim wyroju, Uznawszy drogę spojrzenia, oka, łzy, punktu...
Машинний переклад
ZE ZBIORU «ÓSMY DZIEŃ TYGODNIA» (2002)
* * *
Rozmyślania o ilości ziarna, o śnie
Popołudniowym, głębokim, mocnym, w którym —
Dzień gaśnie w złocie lip za jasnym oknem;
Ręka postawi kropkę, zapomniawszy o przecinku,
W liście, który kończy się nieoczekiwanie na „Z poważaniem”, „z szacunkiem” czy „bądź zdrów”,
Od rozmyślań o ilości ziarna w duszy
Plastelinowa lalka unosi brwi do góry.
Przewiezione do nowego mieszkania, lokum, mieszkania,
Rzeczy — pachną — do bólu — wczorajszym domem.
Mechanizm nie spełnia swojego przeznaczenia, tylko silnik
Terkocze jak głupiec, ratując od bluźnierstwa i fałszu.
W pierwszych dniach miesiąca kończy się miesiąc, tydzień, doba,
Usta rozciągają się w uśmiechu jak guma,
Stopniowo równina staje się zamiast góry — garbem,
Przywracane do życia prądem elektrycznym.
Ściskam skronie, a doniczki
Piją deszcz z pobielonego, pęcherzykowatego sufitu. Tępo krążą po okręgu wagoniki
Wesołej dziecięcej karuzeli.
Wsłuchuję się w krople — dzwonek telefonu zamarł,
Urywając dźwięk jako czynnik życia, procesu... Z cylindra wyjęty królik drży jak saper
Przed wybuchem przepełnionego ludźmi ekspresu.
ZE ZBIORU «ODA DO NIEZNANEJ RODZINY» (2006)
* * *
Bzyczeć będzie kula jak pszczoła, złotą pszczołą
Przemknie po bezchmurnym niebie wojskowy samolot,
Błękitna laguna wyda się obca
Wzrokowi, który chłonie poranny pejzaż.
W długim spojrzeniu zaginie ostatnia
Róża z wieczornej sukni, wypełniona ogniem, —
Jako symbol niespełnionego pragnienia
Albo jako wspomnienie długiego południowego lata.
Po bitwie pod Dunkierką — umysł szuka ocalenia
Od wymuszonego świadectwa straszliwych realiów,
Wiatr południowy roznosi nasiona mniszka
Od sennej zatoki coraz dalej i dalej, i dalej...
Pachnie ściętymi różami, latem, portem,
Słuch i wzrok nie przyjmują codziennych rozmów i rzeczy,
A twój napis — naprędce — wyblakł na przedwojennym zdjęciu,
Gdzie holownik pyrka pod prąd szybkiego nurtu.
* * *
Odosobnione położenie starego ceglanego domu,
Stół z wazonem, w którym więdną białe róże,
W długim liście do ciebie nie postawię przecinka,
Nie posłucham gestapowskiej komendy.
Monogramy rodzinnych serwetek opowiedzą o czymś innym, pewnie stąd zaczyna się kronika Nory, przytłumiony głos będzie się wydawał cichszy, a taśma filmowa zarejestruje tylko powtórzenia.
Zmęczona jaskółka będzie sięgać do bezkresu błękitnego nieba — pod stukot karabinu maszynowego, moje długie listy niech zostaną zamiast czarno-białych rysunków zrekwirowanej sztalugi.
Zmieni się wymiar czasu — zniknie ostatni biegun, wrześniowy prales będzie we śnie kolorowo marzyć, a twój zapomniany, istniejący na zagubionej taśmie głos — będzie rozpadać się w pamięci na staccato.
GDAŃSK 1982 roku
Ciałko zabitego ptaka — pod znakiem gwiazdozbioru Byka, pasmo włosów zaczepione wiatrem dotyka twarzy, nie jesteśmy tu ani tam, lecz gdzieś w centrum, pomiędzy, pośrodku, tam, gdzie mieszkał kiedyś poeta znany wszystkim, gdzie mewa nie krzyczy, a po prostu sobie szybuje, gdzie kończą się drogowskazy, stulecia, wieki, lata, gdzie głos staje się odbiciem dawności
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Od niedawna ceny papierosów gwałtownie i pewnie rosną. 22 października Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła ustawę „O wprowadzeniu zmian do ustawy Ukrainy „O budżecie państwowym Ukrainy na 2009 rok”, którą w szczególności podwyższyła stawki akcyzy na wyroby tytoniowe. Stawka ad valorem akcyzy (stawka podatku w procentach od obrotu ze sprzedaży towaru) na wyroby tytoniowe została podniesiona z 20% do 36%. W koalicji organizacji społecznych i inicjatyw „Za wolną od dymu tytoniowego Ukrainę” już obliczono, że papierosy z filtrem podrożeją o około 30–40%. Przypomnijmy, że na Ukrainie znaczne podwyżki akcyzy tytoniowej miały miejsce we wrześniu 2008 roku oraz w maju 2009 roku. Obecnie najtańsze papierosy z filtrem kosztują około 5 hrywien. Czy wysokie ceny wyrobów tytoniowych staną się przeszkodą dla palaczy? Niestety, uchwalając jakąkolwiek ustawę, nasze państwo nigdy szczelnie nie zamyka drzwi przed chętnymi do „ogrzania rąk”. Więc kiedy wzrosną ceny papierosów, pozostanie przemyt. Nawiasem mówiąc, koalicja organizacji społecznych „Za wolną od dymu tytoniowego Ukrainę” poinformowała, że obecnie Ukraina zajmuje trzecie miejsce w rankingu krajów, które dostarczają największą ilość przemycanych wyrobów tytoniowych. Na pierwszym miejscu są Chiny, które produkują 99% podrabianych papierosów na rynku USA, na drugim – Paragwaj. Tę „przemytniczą trójkę” tego lata wyznaczyli uczestnicy międzynarodowej konferencji przeciwników palenia w Genewie. PALIĆ BĘDZIE NIEMODNIE Liczne organizacje społeczne, znane osobistości w sferze kultury, show-biznesu i sztuki codziennie przekonują Ukraińców do prowadzenia zdrowego trybu życia. Na Ukrainie coraz bardziej rozpowszechniona staje się antytytoniowa reklama, w której mowa o szkodliwości palenia. Jewhen BUKET Wbrew wyraźnie zaznaczonej w Europie Zachodniej tendencji do obniżania poziomu spożycia piwa i napojów alkoholowych, na Ukrainie ich popularność z roku na rok rośnie. Według danych specjalistów, poziom spożycia piwa na Ukrainie wynosi około 60 litrów rocznie na każdego mieszkańca. Piwo to pełnowartościowy produkt alkoholowy. Zawiera taki sam alkohol jak wódka, a do tego niskiej jakości i z wysoką zawartością ciężkich alkoholi wielowodorotlenowych, głównie propylowego i izoamylowego. Te alkohole nazywa się również olejami fuzlowymi. Tak więc w półlitrowej butelce piwa o zawartości alkoholu 5,8% jest tyle samo alkoholu, co w 60 gramach wódki. W obowiązującym ustawodawstwie Ukrainy piwo zostało wyłączone z ram napojów alkoholowych, a dlatego nie stosuje się do niego aktów normatywnych regulujących obrót i reklamę produktów alkoholowych. Właśnie dlatego zaczęli pojawiać się młodzi „piwni alkoholicy” – nastolatkowie, którzy zachorowali na alkoholizm dlatego, że spożywali ten napój. Jeśli 10–15 lat temu chorych z taką zależnością było jeden-dwóch na stu alkoholików, to teraz – ponad dziesięciu. Deputowani z Bloku Julii Tymoszenko i przedstawiciele kampanii obywatelskiej „Forum ratowania Kijowa” wzywają do zrównania piwa z napojami alkoholowymi poprzez uchwalenie przez Radę Najwyższą w drugim czytaniu ustawy Ukrainy „O państwowej regulacji produkcji i obrotu spirytusu etylowego, koniakowego i owocowego, napojów alkoholowych oraz wyrobów tytoniowych” (w sprawie ograniczenia spożycia i sprzedaży napojów niskoalkoholowych). O tym mowa była na konferencji prasowej w Radzie Najwyższej Ukrainy. Projekt ustawy (rejestracyjny nr 1171) złożyli deputowani Mykoła Tomenko, Natalia Korolewska oraz Jewhen Susłow jeszcze 11 grudnia 2007 roku. 5 marca 2009 roku został on przyjęty za podstawę, jednak w ciągu sześciu miesięcy nie przegłosowano go w drugim czytaniu i w całości. Obecnie projekt ustawy znajduje się w rozpatrzeniu w Komitecie Rady Najwyższej do spraw polityki podatkowej i celnej. Na Ukrainie mieszka prawie 15 milionów obywateli w wieku do 31 lat. Każdy z nich jest zagrożony, ponieważ piwo w środowisku młodzieżowym postrzegane jest jako „przyjazny” napój, bez którego niemożliwy jest odpoczynek i czas wolny. Oprócz tego jest to nieodłączny atrybut uczestnictwa w wydarzeniach sportowych. Uczestnicy konferencji prasowej są pewni, że należy natychmiast zrównać piwo z napojami alkoholowymi, ograniczyć jego sprzedaż nastolatkom, podnieść akcyzę na piwo i tak zwaną „niskoalkoholówkę” oraz zakazać agresywnej reklamy tych niebezpiecznych dla zdrowia towarów. Po raz kolejny wezwali Radę Najwyższą do poparcia odpowiedniego projektu ustawy. Papieros – nieodłączny atrybut naszych czasów. Na przystankach, w parkach, przy kinach i sklepach można od razu „wpaść” w chmurę dymu tytoniowego. Codziennie dozorcy wygrabiają z kijowskich ulic tysiące niedopałków. Co zrobisz, „pani papieros” na Ukrainie ma wielu szczerych zwolenników. Papieros za papierosem – tego śmiertelnego łańcucha nie każdy potrafi zerwać. I co najstraszniejsze, jesteśmy lojalni wobec negatywnego zjawiska, które stało się zwyczajne. Wreszcie nasze państwo zainteresowało się problemem palenia tytoniu i postanowiło walczyć z palaczami radykalnymi metodami. Należy zaznaczyć, że reklama papierosów jeszcze całkiem niedawno miała inny cel – zainteresować i zwerbować ludzi do armii palaczy. Ludziom pokazywano piękne obrazki ze sloganami w rodzaju „Poczucie domu” lub „Lekkość wyboru”, narzucano myśl, że palenie to bezpieczeństwo. I co najstraszniejsze, palenie aktywnie propagowano wśród młodzieży, gdyż w reklamie podkreślano, że papieros to przepustka w dorosłe życie. Proces „wypalania narodu” postanowiła zatrzymać nasza władza, która wreszcie zrozumiała, że reklama to pierwszy krok do palenia. W szczególności w ustawie Ukrainy „O wprowadzeniu zmian do ustawy „O reklamie” podano, że od 1 stycznia 2010 roku zabroniona będzie reklama wyrobów tytoniowych i napojów alkoholowych oraz odpowiednich znaków towarowych we wszystkich drukowanych środkach masowego przekazu, poza wyspecjalizowanymi. Również od 1 stycznia 2009 roku reklama wyrobów tytoniowych powinna była zniknąć z nośników zewnętrznych. Wiele krajów dawno zrozumiało negatywny wpływ reklamy na świadomość i wprowadziło zakaz reklamy tytoniu, w szczególności Włochy (1962 rok), Islandia (1970), Norwegia (1975), Finlandia (1978), Portugalia (1982), Nowa Zelandia (1990), Australia (1992), Tajlandia (1992), Francja (1993), Szwecja (1994), Turcja (1996), Belgia (1997), Polska (1999), Irlandia i Węgry (2000), Dania, Wietnam (2001). Zatem zakaz reklamy papierosów i aktywna propaganda społeczna, zdaniem państwa, pomogą w walce z paleniem tytoniu. Ale czy pomogą te zmiany tym, którzy już stali się ofiarą „reklamy tytoniowej”? I czy państwo zdoła przekonać młodzież, że papieros to nie atrybut dorosłego życia, nie modna zabawka, a śmiertelna trucizna? PALIĆ BĘDZIE STRASZNIE Wkrótce na opakowaniach papierosów pojawią się straszne rysunki. Rada Najwyższa przyjęła ustawę „O wprowadzeniu zmian do ustawy „O środkach dotyczących zapobiegania i zmniejszenia spożycia wyrobów tytoniowych i ich szkodliwego wpływu na zdrowie ludności”.
Zdjęcie Olesia Dmytrenki ustanawia wymóg przedstawiania na paczkach papierosów chorób spowodowanych paleniem. W szczególności ustawa wymaga medycznego ostrzeżenia konsumentów wyrobów tytoniowych o zawartości nikotyny i substancji smolistych, które wraz z dymem trafiają do płuc. Informacja o tym musi znajdować się na każdym opakowaniu. Ponadto musi być wskazane główne i dodatkowe ostrzeżenie medyczne, którym towarzyszy odpowiedni kolorowy rysunek lub piktogram. Zgodnie z ustawą, na jednym większym zewnętrznym boku paczki wyrobów tytoniowych musi być wskazane główne ostrzeżenie medyczne dla konsumentów: „Palenie zabija”. Na drugim większym zewnętrznym boku powinno znajdować się ostrzeżenie medyczne, czyli jeden z dziesięciu napisów: „Palenie wywołuje raka płuc”, „Palenie wywołuje uzależnienie od tytoniu — nie zaczynaj palić”, „Palacze umierają młodo”, „Palenie wywołuje starzenie się skóry”, „Palenie obniża zdolność kobiet do rodzenia dzieci”, „Rzucenie palenia znacznie zmniejsza ryzyko niebezpiecznych chorób serca i chorób płuc”, „Palenie niszczy tętnice, wywołuje ataki serca i udar”, „Palenie może wywołać powolną i bolesną śmierć” itp. Zgodnie z ustawą, główne i dodatkowe ostrzeżenia medyczne muszą być umieszczone w ramce koloru czarnego o szerokości 3 mm. Powierzchnia ograniczona ramką, wraz z powierzchnią samej ramki, musi stanowić nie mniej niż 50% powierzchni zewnętrznej większego boku opakowania. W organizacji „Za wolną od dymu tytoniowego Ukrainę” poinformowano, że spośród 42 rysunków, które wykorzystuje Unia Europejska, wybrano 10, które odpowiadają zatwierdzonym napisom, i skierowano do rozpatrzenia przez Gabinet Ministrów Ukrainy. Więc wkrótce paczki papierosów „ozdobią” makabryczne rysunki. Ta metoda „wystraszenia palacza” powinna zadziałać na świadomość ludzi i wywołać w nich wstręt do palenia. Jednak czy wystraszysz Ukraińca zastraszonego kryzysami i niestabilnością polityczną? Być może lepiej byłoby nie straszyć, a działać metodą „wyśmiania palacza”, umieszczając na opakowaniach sarkastyczne napisy i karykatury? Być może wtedy papierosy przestałyby być atrybutem prestiżu. PALIĆ BĘDZIE ZABRONIONE W miejscach publicznych wreszcie postanowiono rozwiać „dymną zasłonę”. W szczególności ustawa „O wprowadzeniu zmian do ustawy Ukrainy „O środkach dotyczących zapobiegania i zmniejszania spożycia wyrobów tytoniowych i ich szkodliwego wpływu na zdrowie ludności”, w której zawarto wykaz miejsc zakazanych dla palenia, weszła w życie 11 sierpnia tego roku. Ustawa ustanawia zakaz palenia w miejscach publicznych, w szczególności: w zakładach opieki zdrowotnej; w placówkach oświatowych, niezależnie od formy własności i podporządkowania; w obiektach sportowych; w placówkach, przedsiębiorstwach i organizacjach kultury; w poczekalniach transportu pasażerskiego (dworcach kolejowych, autobusowych i lotniskach); w wagonach pociągów, autobusach, trolejbusach, tramwajach, metrze, taksówkach, marszrutkach; w windach budynków mieszkalnych; na terenach placów zabaw. Czyli ustawa stanowi, że w przedsiębiorstwach i organizacjach gastronomicznych dla osób, które nie palą, wydziela się nie mniej niż połowę powierzchni. Należy je usytuować tak, aby dym tytoniowy nie rozprzestrzeniał się na całe terytorium. W hotelach i innych miejscach tymczasowego pobytu obywateli dla osób, które nie palą, wydziela się nie mniej niż 50% pokoi. Ustawa ustawą, jednak sytuacja z paleniem w miejscach publicznych nie zmieniła się. „Palimy i będziemy palić” — dewiza większości palaczy, którzy kontynuują dymienie tam, gdzie im się podoba. Czy wystarczy naszemu państwu sił na zapewnienie wykonania tej ustawy? Ilu potrzeba pracowników odpowiednich służb do walki z palaczami w miejscach publicznych? Bardzo wielu. A ile państwo ma odpowiednich finansów? Bardzo mało. Więc dymna zasłona, która zawisła nad Ukrainą, niestety, rozwieje się jeszcze nieprędko.
Машинний переклад
Ludmiła LULIAWA Latem na ulicach nieustannie można było spotkać młodzież, która żuje hot-dogi, pije piwo, coca-colę, i wszystko to w biegu, na widoku, wśród ludzi. Tarasy piwiarni, uliczne kawiarnie na ludnych placach były przepełnione nawet w dni powszednie. Wesela, spotkania, jubileusze świętowano w restauracjach i kawiarniach. Kryzys zmienił zwyczajny „rytm żucia” miasta: być może teraz kijowianie zadowalają się głównie domowym jedzeniem, jednak „publicznego” żywienia nikt nie odwołał. Przechadzając się po centrum miasta, obserwując kijowian w porze obiadowej, korespondentka wyrobiła sobie własne zdanie na temat rynku spożywczego stolicy. Ludzie, którzy zbierają butelki, handlują na bazarze, dyżurują przy wejściach do prywatnych lokali, z reguły zadowalają się smażonymi bielaszami lub pierożkami (2 UAH 50 kop. — 4 UAH). Obok, w kioskach, z których wieje zapachem kurczaka z rożna, oferują bardziej apetyczne fast foody — szaszłyki w picie (bułeczka z wgłębieniem w środku), kiełbaski w lawaszu (płaski placek, który nie zmienia smaku nadzienia) — 6—7 hrywien, skrzydełka z kurczaka z rożna — 3,5 UAH. Przy tych punktach zaspokajają głód ludzie, którzy myślą, że cenią jakość i smak. Sprzedawcy skarżą się: handel idzie niemrawo. Lepiej sprawy mają się w kioskach „Fornetti”. Być może dlatego, że komuś bardzo przypomina to babcine pierożki. W każdym razie pizza kosztuje tu 7,5 hrywny, mini-pierożki (pogacza) — 2,90, pontino — pieróg większego rozmiaru — 4 hrywny. Pontino nadziewają kiełbasą, grzybami lub owocami jagodowymi. Zamknięta pizza — calzone kosztuje 20 hrywien. Ale kijowianie wybierają perepiczki według rodzimej receptury — popularne pieczone pierożki z kapustą, ryżem, jabłkami itp. Parówka czy kotleta w cieście kusi przechodniów z mniej wypchanym portfelem. Hot-dog (nie wiem, czy ta nazwa nie odbiera apetytu kynologom) kosztuje o hrywnę-dwie drożej, „gorącego psa” przyprawiają keczupem, czasem dodając szatkowanej kapusty. Najodważniejsi uliczni wędrowcy kupują szawarmę — tam jest dużo mięsa, choć często słychać komentarze, że to najkrótsza droga do zatrucia. Głód nie jest ciotką, ale ryzykować, kupując tanie uliczne jedzenie, nie warto, zwłaszcza to, które sprzedawane jest z rąk, które nawet nie trzymały zezwolenia na organizację żywienia dla obywateli. Ale ekstremiści wspierają ten biznes, bo w mieście prawie nie pozostało lokali, gdzie szybko, jakościowo i zdrowo karmią, dbając o nasze żołądki. Niczym mit brzmią wspomnienia o mleku i tanich obwarzankach na Chreszczatyku, kuleszach itp. Szkodliwy nawyk jedzenia na ulicy, najwyraźniej, wyrabia się jeszcze w dzieciństwie, kiedy zachowanie małego człowieka koryguje się kupnem czegoś smacznego (chipsów, Kinder czekoladek, lizaków). Raczej nie są zdrowsze od tych produktów Kinder Mleczna Kanapka i serki, ale napisy na opakowaniach zapewniają, że są one mimo wszystko obliczone na dziecięce trawienie. Zarówno latem, jak i w innych porach roku dzieci i młodzież jedzą lody — to chyba już narodowa tradycja. Studentki można „przyłapać” na ulicy ze Snickersem w rękach, albo czekoladowymi batonikami, buteleczką „Fanty” czy „Coca-Coli” (5 hrywien), chłopaków — z sucharkami, do nich zamawiają kostkę rosołową rozpuszczoną wrzątkiem w plastikowym kubeczku. Wszystko to — powolna śmierć dla każdej wątroby, a zdrowe soki i zwykłe fabryczne ciasteczka (bez szkodliwych dodatków) szczególną popularnością nie cieszą się. Być może szkodliwe produkty są smaczniejsze? Kupują w kioskach także gumę do żucia — ktoś, żeby zabić chęć na jedzenie, ktoś — żeby odświeżyć oddech i poprawić równowagę kwasowo-zasadową jamy ustnej. Nawyk żucia gumy u wielu zmienia się w stan natrętny. Ludzi, którzy żują, obecnie spotkasz wszędzie — czy to w transporcie, czy na wykładach, czasem nawet na koncertach. Wspinamy się wyżej po drabinie społecznej. Ludzie w średnim wieku, którzy pracują, pozwalają sobie przekąsić w restauracjach samoobsługowych („Domowa kuchnia”, „Dwa gęsi”, „Ukraińska kuchnia”). Tutaj można zjeść obiad z zupką, przekąsić sałatką czy kawałkiem smacznego pieroga, skosztować pierogów z mięsem, posmakować serników czy gołąbków. Z dwudziestką już nie zginiesz. Nie traci popularności „McDonald’s” — Ukraińcy przyzwyczaili się do hamburgerów, cheeseburgerów i smażonych ziemniaków — i żadne ostrzeżenia dietetyków o szkodliwym cholesterolu nie są brane pod uwagę. Bogaci mają swoje „fanaberie” — japońskie i inne narodowe restauracje. Tutaj trzeba mieć co najmniej 200 hrywien na obiad. Chcecie wypić kawę z alkoholowym miksem w Pasażu — zabierzcie ze sobą sto-półtorej. Z ulicznym żywieniem (coraz rzadziej nazywanym obywateli- Ołena Szułha Światowa sieć chrześcijan-lekarzy — organizacja profesjonalnych pracowników medycznych, do której należą medycy wszystkich wyznań. Dąży ona do udowodnienia, że schorzenia, które współczesna medycyna uznaje za nieuleczalne, można uleczyć wiarą i szczerą modlitwą. Dlatego lekarze zbierają świadectwa i dokumenty, które dowodzą uzdrowienia, dzielą się doświadczeniem na corocznych konferencjach. Podsumowania pracy konferencji dokonano na konferencji prasowej, w której wzięli udział prezydent Światowej sieci chrześcijan-lekarzy Che Yun Sop, koordynator Chi Un oraz przewodniczący komitetu organizacyjnego VI Międzynarodowej konferencji Mykoła Łohanowski. Mówcy zaznaczyli, że kijowska konferencja połączyła prawie 400 lekarzy z 35 krajów: Korei, Polski, Mołdawii, Rosji, Łotwy, Kirgistanu i innych. Bez wątpienia najwięcej uczestników było z Ukrainy. W wydarzeniu brali udział nie tylko wierzący, ale i niewierzący, których było około 30 procent. Osobliwość takich forów medycznych polega na tym, że lekarze opowiadają, jak pomaga w leczeniu chorych duchowy składnik — modlitwa. Pracownicy medyczni demonstrują dokumentalne świadectwa: zdjęcia rentgenowskie przed i po leczeniu, historie chorób uzdrowionych po zakończeniu medyczno-duchowego cyklu leczenia. Przewodniczący komitetu organizacyjnego VI konferencji Mykoła Łohanowski, otwierając konferencję prasową, powiedział, że tradycyjne tabletki i iniekcje — to daleko nie wszystko w leczeniu. Nowe światowe tendencje w nauce medycznej przekonują o tym, że leczyć może wiara. Według słów Mykoły Łohanowskiego, „temat uzdrowienia jest naukowo uzasadniony, choć niektórzy lekarze, nawet ci, którzy szczerze wierzą w Boga, podchodzą do tego sceptycznie. Nasi ludzie potrzebują uzdrowienia, ponieważ problemy leczenia są palące dla naszego kraju, zwłaszcza biorąc pod uwagę sytuację epidemiczną. Konferencja przyczyni się do tego, że szerzyć się będzie ewangelizacja. Nasz Kościół wzywa, by więcej opowiadać o możliwościach zbawienia i uzdrowienia. Stowarzyszenie chrześcijan-lekarzy istnieje. Pod koniec października w Kijowie odbyła się VI Międzynarodowa konferencja Światowej sieci chrześcijan-lekarzy. Temat kolejnej konferencji „Duchowość i medycyna” współbrzmi z zadaniem samej organizacji. Zdjęcie Ołesia Dmytrenki
10 lat, ale wśród lekarzy wciąż powszechne jest uprzedzenie wobec wiary. Ważne, aby lekarz modlił się przy łóżku chorego, bardziej polegając na Bogu, obok metod współczesnej medycyny. Właśnie połączenie wiedzy medycznej i modlitwy przyniesie rezultat uzdrowienia. Ukraińscy lekarze mają w tym z kogo brać przykład — to nasi koledzy z Korei i innych krajów”. Prezydent Światowej sieci chrześcijan-lekarzy Che Yun Sop zaznaczył: “Na świecie dobrze wiadomo, że na Ukrainie wiara prawosławna jest ważnym składnikiem życia jej obywateli. Ukraińcy szczerze przyjmują cuda Pańskie. Światowa społeczność jest przekonana, że wasz kraj jest centrum duchowego odrodzenia. Wierzymy, że stanie się on centrum duchowego odrodzenia medycznego. Kiedy na poprzedniej, V konferencji, która odbywała się w norweskim Trondheim, rozmawiałem z ukraińskimi lekarzami, zaprosili mnie do Kijowa. I to, co zobaczyłem, nie rozczarowało mnie: ludzie tutaj są otwarci na komunikację, na przyjmowanie cudów Pańskich. Wierzymy, że w niełatwym dla waszego kraju czasie przyprowadził nas tutaj Bóg. W leczeniu niezwykle ważne jest poleganie na Bogu. Szczera modlitwa Zdjęcie Ksenii Hładyszewej skim) zrozumiałe — a co jedzą przeciętni kijowianie w domu? Sprzedawcy straganów mięsnych i rybnych skarżą się: sprzedaż gwałtownie spadła. “Takie wrażenie — opowiada sprzedawca z targu Liwobereżnego — że kupują drogie mięso tylko dla dzieci. Dla siebie biorą w najlepszym wypadku żeberka”. Sprzedawcy drobiu zauważają, że filety nie schodzą, a najtańsze zestawy zupowe, szyjki, skrzydełka — rozchodzą się. Rybkę też biorą “po troszku”. Na rodzinę — jeden-dwa filety. Produkty mleczne kupują wybiórczo. Kolejki są tylko przy kiosku mleczarni Jahotynskiej — tanio i solidnie. Zamiast masła dobrze sprzedaje się smarowidło — wysokiej jakości margaryna, w której przeważa składnik śmietankowy. Zainteresowałam się, co gotują mamy i babcie. Gotują zupy warzywne, barszcze, duszą warzywa z ryżem. Lepią pierogi, niektórzy nawet wykwintne — z mieloną kiełbasą. Ale jedzą je bez śmietany. Kupować szynkę i sery żółte niewielu może sobie pozwolić. Ziemniaki, kasze — to, co ratuje w kryzysie. Przecież nie ma ani jednej rodziny, w której ktoś nie straciłby pracy. Swoją drogą, do pracy biorą przeważnie chleb z masłem. Jak odbija się nieprzebieralne odżywianie na zdrowiu Ukraińców? — pytamy gastrologa przychodni nr 2 Dnieprowskiego rejonu miasta Kijowa Tetiany Hermanowej. “Chorych nie stało się więcej, bo teraz ludzie rzadziej zwracają się do lekarzy z powodu braku czasu i środków. A odżywiali się ludzie nieprawidłowo zawsze. Jeśli chodzi o restauracje szybkiej obsługi — bez wątpienia, jest to szkodliwe”. Wśród kobiet, a i mężczyzn bardzo modne są różnorodne diety — wszyscy chcą być szczuplejsi. Ale niektórzy dochodzą do wycieńczenia, spożywając tylko warzywa i kawę bez cukru. Tylko mądre babcie, wychowane na radzieckiej dietetyce i tradycjach ludowych, rozumieją: tym, co jesz, tym jesteś. W każdym razie dobrze być lepszymi — sytymi i wielkodusznymi. może uzdrawiać, może pozytywnie wpływać na duchowe i fizyczne zdrowie. Organizatorzy oczekują, że nawet lekarze, którzy nie są zwolennikami żadnego wyznania, zrozumieją, jak Bóg może uzdrawiać za pomocą modlitwy. Mamy duże doświadczenie i chcemy podzielić się nim, aby wasi lekarze w praktyce mogli stosować osiągnięcia światowej medycyny w dziedzinie uzdrawiania”. Koordynator konferencji Chi Un powiedział, że bardzo ważne jest, aby lekarz poznał duchową przyczynę choroby. “Kiedy lekarz zrozumie tę przyczynę, będzie mógł uzdrowić. Zatem konferencja ma na celu wzmocnienie wiary lekarzy”. W Biblii zapisano, że Jezus Chrystus powiedział kobiecie, która uzdrowiła się z dolegliwości: “Wiara twoja uzdrowiła cię”. Wiadomo, że Bóg zsyła choroby jako próbę za nasze grzechy. W obecnej niełatwej sytuacji nam z wami warto zastanowić się: być może robiliśmy coś nie tak, jak nakazują Boże przykazania? W codziennym zgiełku nie mamy czasu myśleć o Bogu, o sensie bytu. A warto zatrzymać się, zastanowić, odrzucić wiele uprzedzeń, uwierzyć i polegać na sile Bożej.
Машинний переклад
W XIX wieku kolej była symbolem postępu, więc miasto, przez które przebiegała, czekał rozkwit handlowy i przemysłowy. Czerniowcom pod tym względem się poszczęściło: budowę linii kolejowej ze Lwowa przez Chodorów i Stanisławów (współczesny Iwano-Frankiwsk) prowadzono w tak szybkim tempie (na dwie zmiany), że 267 kilometrów przez bagna, góry i lasy pokonano w dwa lata. Pracami kierował Anglik Thomas Brassey, który wcześniej pracował już przy kolejach w Australii i Kanadzie. Zadaniem Thomasa Brasseya było połączenie Bałkanów i Europy Wschodniej. I już 1 września 1866 roku kilkuset poddanych Imperium Austro-Węgierskiego odbyło niezapomnianą 12-godzinną podróż, stając się pierwszymi pasażerami pociągu (wtedy mówiono właśnie tak) „Lwów—Czerniowce”. Na wszystkich dziewięciu stacjach, które pociąg mijał podczas swojego „debiutu”, witały go tłumy ludzi. Zobaczyć prawdziwą lokomotywę próbował każdy. Tylko w Stanisławowie, niemal w połowie drogi między stolicą Galicji a stolicą Bukowiny, pociąg stał całe 47 minut, gdyż miasto tak przygotowywało się do wizyty, że urządziło z tej okazji huczne święto. Swoją drogą, Kijów musiał czekać na pierwszy pociąg jeszcze cztery lata, Charków — trzy… Otwarcie dworca 30 listopada 1909 roku. Pierwszy czerniowieccy pasażerowie przybywali na ówczesny dworzec — drewnianą budowlę. To słowo wcześniej pisano nawet wielką literą, sugerując podobieństwo do pałacu. Dworzec znajdował się na dzisiejszej ulicy P. Nikitina. Początkowo dworzec był nie tylko węzłem transportowym, ale i swoistą atrakcją dla czerniowczan, z obowiązkową orkiestrą, która żegnała pociąg o godzinie siódmej czterdzieści wesołą i popularną w tamtym czasie melodią. Z czasem kolej rozciągnęła się do Nowosielicy i Suczawy. W mieście utworzono nawet towarzystwo „Bukowińskie koleje lokalne”. Czerniowczanie zaczęli podróżować do Wiednia, Jass, Bukaresztu i Berlina. Pociąg z egzotyki stał się zwykłym środkiem transportu. Na początku XX wieku pojawiła się potrzeba nowego, większego budynku dworca. 16 września 1906 roku na działce, gdzie potok Kłokuczka rozlewał się bagnami na swojej drodze do Prutu, uroczyście położono fundamenty, a 30 listopada 1909 roku otwarto dworzec-piękność w stylu wiedeńskim — modernistyczny i nowoczesny. Wielki, dwupiętrowy, na betonowych podporach — bo wzniesiony na bagnie — który do dziś jest jednym z największych w Zachodniej Ukrainie. Jego zielona kopuła jest widoczna z daleka: ma 20 metrów wysokości. Półnaga Iryda, bogini-posłanka, przyjaźnie macha ręką z wysokiego frontonu, jakby chciała powiedzieć, że u nas gości lubią, nie na darmo w herbie Czerniowiec jest otwarta brama miejska. Orszak Irydy — cztery amorki (dwa z kwiatami, druga para — „zwrotniczowie”), również są nastawione całkiem pokojowo. Dziwnie, ale nowo wybudowany dworzec wygląda jak klon teatru miejskiego, który zaprojektowali znani wiedeńscy mistrzowie Fellner i Helmer w 1902 roku. Podobne sklepienie, taka sama kobieta z pochodnią na głównej fasadzie. Zbieg okoliczności, przypadek czy zamysł? Zdaniem specjalistów, to hołd dla panującej wtedy mody na modernizm, która wpłynęła na takie podobieństwo dwóch ważnych czerniowieckich budowli. Na początku XX wieku modernizm panował we wnętrzach, dlatego odnowiono go także podczas remontu w 1999 roku. Wykwintny akord bieli i jasnej zieleni dopełnia dziś pozłota. Ściany pokrywają roślinne ornamenty i maskarony ze stylizowanymi skrzydełkami. O niekończącym się ruchu przypominają kaduceusze i stylizowane koła. Obecnie budynek głównego czerniowieckiego dworca znajduje się w pobliżu centrum miasta, a w 1866 roku ta okolica była przedmieściem. Dlatego przed Czerniowcami stanął problem transportu publicznego. Wtedy z pomocą przyszły dorożki. Powiedzmy, w 1872 roku liczono 68 lekkich zaprzęgów konnych, których taryfy, trasy i postoje regulowały zarządzenia magistratu. Ale taka przejażdżka nie była tania. Sytuację uratował tani omnibus (tramwaj konny), tak jak teraz ratują przepełnione trolejbusy i marszrutki. Jednak dorożkarze potraktowali konkurenta po kapitalistycznemu, uciekając się nawet do obrzucania omnibusów kamieniami i oblewania pasażerów błotem z kałuż. Kres wojnie elitarnego z demokratycznym położył magistrat, uchwalając w 1906 roku zakaz dla omnibusów. Co więcej, strome podjazdy uliczne bardzo męczyły konie. Dlatego postanowiono zastąpić je tramwajami. Na ironię losu, obecnie, 143 lata po pierwszym pociągu pasażerskim „Lwów—Czerniowce”, który przybył na czerniowiecki dworzec przy ryku tłumu i marszu zaproszonej orkiestry, pokonując te same ponad 200 kilometrów trasy w długie 12 godzin, śniadaniem, jak to było 1 września 1866 roku, pasażerów już nie częstują, a żegnają przy dźwiękach innej melodii. Ale tak jak 100 lat temu, miejscem, gdzie zbiegają się drogi, gdzie spotykają się i rozstają, gdzie zawsze jest gwarno i tłoczno, pozostaje czerniowiecki dworzec kolejowy, który przez stulecie wypełnia swoje zadanie, łącząc Bałkany i Europę Wschodnią. Na podstawie materiałów historycznych przygotowała Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce
Машинний переклад
Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Natalija ANTONIUK 09045
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KB nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
50 hrywien 34 kopiejki
25 hrywien 77 kopiejek
Машинний переклад
Redaktor naczelna: Lubow Hołota
Kolegium redakcyjne: Lubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk
Zastępca redaktora naczelnego
Petro Antonenko 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji
Natalia Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna Szewczuk
13 hrywien 71 kopiejek
4 hrywny 77 kopiejek
Машинний переклад
Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301245 Nakład w październiku — 12000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny na 3 miesiące — 13,71 hrywny 4 820095 780016
Машинний переклад