Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №46 за 2007 рік

16 с. · 57 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 57 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

ZJEDNOCZENIE UKRAIŃCÓW I UKRAINY: MIT CZY PERSPEKTYWA

Temat zjednoczenia Ukraińców i Ukrainy ponownie zaczęto aktywnie omawiać w związku z formowaniem nowej koalicji parlamentarnej. Wielu polityków twierdzi, że w razie stworzenia „pomarańczowej” koalicji liczna frakcja regionalistów przy aktywnym wsparciu komunistów nie pozwoli jej produktywnie pracować. Nieoczekiwane i nienaturalne sposoby tworzenia koalicji w Radzie Najwyższej poprzedniej kadencji, jej rozwiązanie oraz przebieg niedawnej kampanii wyborczej, „wojna pomników”, która się rozpoczęła, starcia i dyskusje z okazji 65. rocznicy UPA oraz w sprawie przemianowania ulicy Powstania Styczniowego w Kijowie świadczą o istnieniu ostrych sprzeczności w ukraińskim społeczeństwie. Czy są one do przezwyciężenia i czy zjednoczenie Ukraińców ma perspektywę? Jurij HNATKEWYCZ, kandydat nauk pedagogicznych. Pierwsza sprzeczność wynika z nierozwiązania kwestii narodowej. Zagłębiwszy się w historię i rzuciwszy okiem na mapę świata, zobaczymy, że prawie wszystkie narody budują swoje państwa narodowe: Polacy zbudowali Polskę, Japończycy — Japonię, Mongołowie — Mongolię, Rosjanie — Rosję itd. Istnienie państwa narodowego sprzyja formowaniu i zjednoczeniu narodu. Ukraińcom przez wieki nie udawało się stworzyć własnego państwa. Niezespolony państwowością naród ukraiński nie był do końca uformowany. W ZSRR Ukraińców czekała rusyfikacja. Dlatego kiedy zaczęła budować się niepodległa Ukraina, okazało się, że u znacznej części Ukraińców ukraińskie pozostały tylko nazwiska: w języku ukraińskim nie rozmawiają i go nie szanują. Gdyby po ogłoszeniu Niepodległości władza zdecydowanie obrała kurs na ukraińskie odrodzenie narodowe, otworzyłaby wszędzie ukraińskie szkoły, przeniosłaby prasę, szkolnictwo wyższe, wojsko, inne struktury siłowe na język ukraiński i zaczęła wychowywać młodzież w duchu patriotyzmu narodowego, Ukraina byłaby teraz inna. Dlatego główna sprzeczność, która obecnie rozdziera państwo ukraińskie i dzieli jego elitę polityczną, leży w płaszczyźnie narodowej. Liderzy Partii Regionów mówią o demokracji i prawach „rosyjskojęzycznej ludności”, ale unikają rozmów o tym, jakimi metodami i w jakim celu przez wieki wykorzeniano z Ukraińców ich język. Przemilczają, co stanie się z Ukrainą po wprowadzeniu państwowości języka rosyjskiego. Obecnie rosyjski dominuje w większości miast Ukrainy, a zatem po wcieleniu w życie zamysłu regionalistów, tak jak na Białorusi, bardzo szybko stałby się głównym, a nawet jedynym językiem państwowym. Narodów z dwoma językami nie ma. Jeśli naród ma dwa języki, to nie jest już jeden, a dwa narody. Dlatego Partia Regionów w perspektywie przygotowuje nam ostateczny podział ukraińskości na dwa narody, a Ukrainy — na dwa państwa. Druga charakterystyczna dla współczesnej Ukrainy ostra sprzeczność leży w płaszczyźnie klasowo-społecznej. Przed ogłoszeniem Niepodległości na Ukrainie wszystkie środki produkcji, wszystkie przedsiębiorstwa były państwowe. Wszystko to nazywano własnością ogólnonarodową. Jednak prywatyzacja bardzo szybko przekształciła się w jawne rozkradanie majątku państwowego. Po własność ogólnonarodową wyciągnęły ręce najsprytniejsze przedstawicielki byłej komunistycznej i komsomolskiej nomenklatury. Prywatyzacja przeszła z obejściem prawa i moralności. Wkrótce do rozkradania bogactw państwowych aktywnie dołączył się kryminalitet, przede wszystkim doniecki. Na Ukrainie gromadził się i koncentrował w rękach niewielkiej garstki ludzi ogromny kapitał. Jednocześnie miliony Ukraińców wzbogaciły się jedynie o problemy: z emeryturami, pensjami, taryfami, długami i utraconymi oszczędnościami. Pomarańczowa rewolucja stała się swoistym wybuchem gniewu ludowego. Ostatnie wybory znów zwracają nas do idei i haseł tej rewolucji. Julia Tymoszenko i jej współpracownicy uratowali pomarańczową rewolucję i znów poruszają problem dopłaty za nabyte za bezcen przedsiębiorstwa. Mówią o projektach ustaw, które mają odrodzić siłę certyfikatów prywatyzacyjnych, o zwrocie utraconych oszczędności, o wyprowadzeniu z cienia licznych struktur ekonomicznych. Trzecia poważna sprzeczność w ukraińskim społeczeństwie wynika z różnego stosunku do kolonialnej i komunistycznej przeszłości. Chodzi o różną ocenę roli Rosji w historii Ukrainy, Hołodomoru, UPA itd. Jaskrawym przykładem jest polityka toponimiczna władzy. Ukrainę można zaczynać dzielić na wschód i zachód nie według kryterium językowego i nie wzdłuż Dniepru, a według obecności pomników Lenina oraz miast i ulic nazwanych na jego cześć oraz na cześć innych bolszewików, działaczy wojskowych czasów zbrodniczej wojny domowej i działaczy komunistycznych różnych krajów i okresów. Na Rówieńszczyźnie, na przykład, nie ma już ani jednego pomnika komunistycznego wodza, podczas gdy na Kijowszczyźnie granitowy czy kamienny Lenin stoi we wszystkich centrach rejonowych. W samym centrum Kijowa stoi również. W byłej kozackiej stolicy Zaporożu jest osiem obiektów toponimicznych nazwanych imieniem Lenina: Dnieproges, prospekt, port, park, wyspa, kombinat, pomnik itd., ale nie ma tu ulic nazwanych na cześć ukraińskich hetmanów. Imieniem kata i zawodowego złodzieja Kotowskiego, który rozstrzelał pod wsią Bazar 359 Ukraińców, nazwano miasto i ulice w dziesiątkach innych miast. „Ko... Dokończenie na s. 3. Sprawa śledcza Mychajła Krawczuka. Ojciec ukraińskiego teatru. Dobrowolne datki na „Cerkiew Kobziarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106

Машинний переклад

TOTALITARNĄ KOMUNISTYCZNĄ ZARAZĘ — POD ZAKAZ!

7 listopada przeciwnicy komunistycznej ideologii, po zakazie organizowania imprez na Majdanie Niepodległości, przeprowadzili na Michajłowskim Placu, przy pomniku ofiar Hołodomoru, akcję „Uczczenie ofiar bolszewickiego przewrotu w 1917 roku”, podczas której przyjęli apel do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej i Gabinetu Ministrów Ukrainy. APEL do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy, Rządu Ukrainy w sprawie zakazu organizacji, które wyznają komunistyczną ideologię 90 lat temu, 7 listopada 1917 roku w Rosji doszło do bolszewickiego zamachu stanu. Na 1/6 części kuli ziemskiej rozpoczął się wielki terror. Świat zadrżał od rzek krwi niewinnie zamordowanych ludzi, masowych tortur, grozy Hołodomoru. Wszystko to nazwano bolszewizmem, a później komunizmem. Komuniści przynieśli na bagnetach najnowsze niewolnictwo i nienawiść do człowieka. Przez 90 lat panowania reżimów komunistycznych w różnych krajach świata zniszczono ponad 150 milionów ludzi. Nasi poprzednicy na własnej skórze odczuli komunizm, dlatego mówili: „Sierp i młot — śmierć i głód”. Tylko Ukraina straciła w hołodomorach, od nieludzkiej pracy w obozach koncentracyjnych, kołchozach, od represji, terroru, w II wojnie światowej, którą przygotował i sprowokował reżim komunistyczny, dziesiątki milionów ludzi. Dusze bezwinnie zamordowanych przez komunizm ludzi dziś wołają do nas — nadszedł czas, by położyć kres znęcaniu się nad pamięcią zmarłych, pozwalając komunistom urządzać krwawą ucztę w 17. roku Niepodległości Ukrainy. To profanacja pamięci nie tylko ofiar komunizmu, lecz także pamięci bliskich i po prostu żyjących ludzi. Zwracamy się do struktur władzy z żądaniem zakazu działalności partii i organizacji społecznych, które wyznają komunistyczną ideologię. Ich legalna działalność jest bowiem profanacją pamięci milionów Ukraińców niewinnie zniszczonych przez reżim komunistyczny. W przypadku odmowy spełnienia żądań ukraińskiej opinii publicznej władza musi ponosić odpowiedzialność przed narodem ukraińskim jako współsprawca zbrodni komunizmu przeciwko ludzkości, z odpowiednimi konsekwencjami. Organizacyjny Komitet Przygotowania i Przeprowadzenia Międzynarodowego Trybunału nad Zbrodniami Komunizmu przeciwko Ludzkości; Towarzystwo „Memoriał” im. Wasyla Stusa; Ogólnoukraińskie Towarzystwo Więźniów Politycznych i Represjonowanych; Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie „Swoboda”; Partia Ukraińska; Kijowska Organizacja Związku Oficerów Ukrainy; Ukraińska Partia Ludowa; Kongres Ukraińskich Nacjonalistów; Stowarzyszenie Badaczy Hołodomoru; Ukraińska Partia Republikańska Łewka Łuk’ianenki; Ruch Ludowy Ukrainy; Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów; UNA-UNSO; Ogólnoukraińska młodzieżowa organizacja społeczna „Młoda Proświta”; Międzynarodowa liga „Matki i siostry młodzieży Ukrainy”; Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (państwowców); Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Weteranów; Młodzieżowy Kongres Nacjonalistyczny; Ogólnoukraińska Liga Kobiet Ukraińskich; Braterstwo Studenckie

Машинний переклад

KTO POKRYJE SZKODY ZA KATASTROFĘ EKOLOGICZNĄ

Niedzielny sztorm stał się przyczyną bezprecedensowego nadzwyczajnego zdarzenia na Morzu Azowskim i Czarnym — w ciągu jednego dnia w wyniku sztormu w Cieśninie Kerczeńskiej ucierpiało aż sześć rosyjskich statków — cztery z nich zatonęły, w tym dwa suchotowarowce z siarką, tankowiec uległ awarii, a w południowo-zachodniej części Mierzei Tuzła na mieliznę wyrzucona została barka Dika. W tym samym rejonie na mieliznę osiadł morski dźwig z jednym człowiekiem na pokładzie. Za zaginionych uznaje się 23 marynarzy. Uległ awarii tankowiec Wołga-Nieft-139, a ponad dwa tysiące ton mazutu dostało się do wody. Ekolodzy biją na alarm — awaria może mieć poważne skutki ekologiczne. Nawet rosyjskie MSW stwierdziło: „Przyczyną dzisiejszych nadzwyczajnych sytuacji najprawdopodobniej stało się lekceważenie przez załogi statków ostrzeżeń sztormowych, które rozsyłano wszystkim dzień wcześniej”. Czy Rosja poniesie odpowiedzialność, w tym także materialną, za szkody wyrządzone Ukrainie?

Машинний переклад

USTAWA O JĘZYKU PAŃSTWOWYM. O KIM?

Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy W wywiadzie dla gazety „Ukraina Młoda” z 10 listopada 2007 roku rzecznik Federacji Piłki Nożnej Ukrainy Serhij Wasyliew na pytanie korespondenta „Dlaczego wasi sekretarze przy wykonywaniu obowiązków służbowych piszą listy, m.in. do „UM”, po rosyjsku?” odpowiedział: „Federacja jest organizacją społeczną. To oznacza, że ustawa Ukrainy o języku państwowym nie dotyczy nas. Dotyczy instytucji państwowych, które są zobowiązane prowadzić korespondencję w języku ukraińskim”. Należy wiedzieć, że ten pan Wasyliew w swoim czasie był szefem zarządu polityki informacyjnej administracji Prezydenta Kuczmy i zarzucano mu nawet udział w tak zwanych „temnikach” — zatem ustawy, w tym także o języku państwowym, powinny być mu znane. W Ustawie „O językach w Ukraińskiej SRR” z 28 października 1989 roku, na którą, jako wciąż obowiązującą, powołuje się Konstytucyjny Sąd Ukrainy w swoim Orzeczeniu z 14 grudnia 1999 roku, w artykule 11 jasno zapisano: „W Ukraińskiej SRR językiem pracy, obiegu dokumentów i dokumentacji, a także wzajemnych stosunków organów państwowych, partyjnych, społecznych, przedsiębiorstw, instytucji i organizacji jest język ukraiński”. W wspomnianym już Orzeczeniu Konstytucyjnego Sądu Ukrainy również jednoznacznie wyjaśniono: „Przez język państwowy (urzędowy) rozumie się język, któremu państwo nadało status prawny obowiązkowego środka porozumiewania się w sferach publicznych życia społecznego”. Zatem ustawa o języku państwowym jednakowo dotyczy zarówno instytucji państwowych, organizacji społecznych, jak i wszelkiego publicznego przekazu. I nie należy jej ignorować ani wykładać po swojemu, krzywo.

Машинний переклад

CZY W SOWIERWIEDONIECKU ZNOWU SABAT?

10 listopada w Jałcie odbyło się zebranie grupy inicjatywnej przedstawicieli organów samorządu terytorialnego głównych miast południowo-wschodniej Ukrainy i Krymu. Jak opowiedział przedstawiciel grupy inicjatywnej, deputowany ludowy Wadym Kołesniczenko, on i jego współmyśliciele zwrócili się do swoich kolegów z propozycją przeprowadzenia zjazdu deputowanych wszystkich szczebli. Na nim planują rozpatrzyć dwie kwestie: sytuację humanitarną na Ukrainie oraz „ochronę praw rosyjskojęzycznych obywateli” Ukrainy. Na miejsce zjazdu grupa inicjatywna wyznaczyła miasto Sowiewierdonieck w obwodzie ługańskim. Według materiałów z sieci Internet

Машинний переклад

Komu zaś pomniki?

Pawło Swysz, m. Bachmacz, obwód czernihowski Co to się dzieje w naszej rodzinnej Ukrainie? Pomnik Katarzyny II, i to jeszcze za błogosławieństwem duchowieństwa Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego! Zresztą czego się spodziewać, skoro na Ukrainie do dziś nie ma Kościoła Ukraińskiego, a kazania wygłasza się po rosyjsku. Pomnik despotki, rozpustnicy, ciemiężycielki Ukrainy – w Odessie! U nas wszystko jest nie tak. Weźmy pomniki Lenina. Niemal wszędzie stoi wciąż wódz z uniesioną ręką. Dokąd wskazuje – nie wiadomo. Demontować nie wolno. Panie Prezydencie, Pawle Mowczan, Łewko Łukjanenko i cała postępowa narodowa inteligencjo, nie dopuśćmy do zniewagi naszego ukraińskiego narodu. Może nie mam prawa składać takich oświadczeń i apelów do pierwszych osób Ukrainy, ale jest to konieczne. Jeśli dopuścimy do hańby w Odessie, to w Baturynie komuś zamarzy się postawić pomnik Mienszykowa. No i co w tym dziwnego, powiedzą moskwofile, przecież on kiedyś bywał pod Baturynem (mam na myśli Mienszykowa). W Niżynie postępowa młodzież Ukrainy zainicjowała „zwalenie” pomnika Lenina, który stoi w mieście. I co? Wóz, jak stał, tak stoi do dziś.

Машинний переклад

CERKIEW KATERYNIŃSKA: BLOKADA ZNIESIONA, WIERNYCH NIE WPUSZCZAJĄ, ŚWIĄTYNIA I EKSPONATY USZKODZONE. KTO ODPOWIE?

Petro ANTONENKO Wreszcie po niemal półtorarocznej blokadzie uwolniono z oblężenia wielostradalną cerkiew Katerynińską w Czernihowie. Przypomnijmy, że tę starodawną kozacką świątynię z końca XVII – początku XVIII wieku w zeszłym roku w kwietniu rozporządzeniem przewodniczącego obwodowej administracji państwowej M. Ławryka wreszcie przekazano do użytkowania kozackiej wspólnocie prawosławnej, która przez około 15 lat się o to starała. Oficjalnie cerkiew znajduje się w bilansie Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Czernihów Starożytny”, czyli jest to własność państwowa. W ostatnim czasie rezerwat przekazywał ją w dzierżawę Czernihowskiemu Państwowemu Muzeum Historycznemu, które otworzyło tu swój oddział – Muzeum Sztuki Ludowej Czernihowszczyzny. Dla eksponatów muzeum-oddziału szukano nowego miejsca, świątynię planowano pokojowo przekazać wiernym. I nagle letniej nocy, w przeddzień zakończenia wywożenia eksponatów, cerkiew została zablokowana namiotami. Ustawili je przedstawiciele Progresywnej Partii Socjalistycznej oraz duchowni i wierni eparchii Patriarchatu Moskiewskiego. W ten sposób starali się nie dopuścić do cerkwi wspólnoty kozackiej. A rzecz w tym, że ta wspólnota należy do Patriarchatu Kijowskiego. Na bezczelnym blokowaniu się nie skończyło. Moskiewscy duchowni wraz z jedną z mikropartii Uszkodzono eksponaty o wartości miliona hrywien. Na pilny remont cerkwi potrzeba nie mniej niż miliona. Kto zapłaci? Milicja, Cerkiew Moskiewska, politykierzy? Czy NIKT? zaskarżyli w sądzie rozporządzenie gubernatora o przekazaniu cerkwi. Nasze niespieszne sądy rozpatrywały tę sprawę ponad rok, dlatego wspólnota religijna nie mogła wejść do świątyni. Ale dlaczego wtedy nie mogli się tu dostać także pracownicy Muzeum Historycznego i Narodowego Rezerwatu – gospodarze pomieszczenia? Swoją drogą, rezerwat pozostaje gospodarzem w każdych okolicznościach, nawet po przekazaniu cerkwi do użytkowania wiernym. Przypomnę, że chodzi o organizacje państwowe. Tymczasem z cerkwi tak i nie zdążono wywieźć eksponatów o wartości około miliona hrywien. Ponad rok bez opieki pozostawało też samo pomieszczenie cerkwi. Przez cały miniony sezon jesienno-zimowy nie włączono ogrzewania. Zresztą jak inaczej, skoro blokujący bezczelnie powiesili na drzwiach swoje kłódki, owinęli je drutem i nie dopuszczali nikogo nawet w pobliże? Oddziały milicji przez ponad rok strzegły tej kłódki i blokujących. Liczne apele dyrekcji rezerwatu do organów ścigania pozostały bez reakcji. Powodowie, przegrawszy w Czernihowie wszystkie procesy sądowe, niespodziewanie wygrali apelację w stolicy. Kijowski Apelacyjny Sąd Administracyjny podjął decyzję o uchyleniu wspomnianego rozporządzenia przewodniczącego obwodowej administracji państwowej o przekazaniu cerkwi wspólnocie. Motywowano decyzję tym, że podczas przekazywania takich obiektów wymagane jest uzgodnienie odpowiednich organów ochrony dziedzictwa kulturowego. Ale sąd z jakiegoś powodu „nie zauważył”, że takie uzgodnienie z Ministerstwa Budownictwa, Architektury i Gospodarki Komunalnej już istnieje. Oczywiście, obwodowa administracja państwowa i wierni Patriarchatu Kijowskiego zaskarżą tę decyzję. Czyli batalie sądowe trwają. A co z cerkwią i eksponatami? Wreszcie czernihowska milicja otrzymała jasne polecenie i 8 listopada odblokowała świątynię. W drugim roku blokady przedstawiciele rezerwatu i muzeum wreszcie mogli wejść do swojego obiektu. Naukowcy zobaczyli smutny obraz, którego zresztą się spodziewali. Komisja wszystko szczegółowo udokumentowała i sporządziła protokół. Odnotowano w nim, w szczególności, że bezcenne eksponaty doznały poważnych uszkodzeń, być może nieodwracalnych. A wśród tych eksponatów – unikalny ręcznik, który ma już trzeci wiek, inne wyroby mistrzów ludowych. Nie tylko tkaniny, ale i wyroby drewniane pokryła pleśń, grzyb, wszystko stoczyły mole, mszyce. Zepsuta Zdjęcie autora instalacja grzewcza. Według najskromniejszych obliczeń, cerkwi i eksponatom wyrządzono szkodę na milion hrywien. Tego samego dnia eksponaty wywieziono z cerkwi. To, co można odrestaurować, uratować, spróbują odnowić. Rezerwat, czyli państwo, musi natychmiast rozpocząć prace remontowo-konserwatorskie w cerkwi, zresztą zaledwie kilka lat temu za niemałe środki odrestaurowanej. Ale straconego nie wrócisz. Wygląda na to, że tracimy też elementarne poczucie odpowiedzialności, poczucie tego, że powinna istnieć władza państwowa, która dba o interesy społeczne. Kto zrekompensuje straty, kto wreszcie odpowie za ten nieporządek?

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

kogo znaleźć ludzi, którzy nie władaliby językiem ukraińskim na poziomie biernym, to znaczy nie rozumieliby go. Kiedy W. Janukowycz występuje czasami w swojej ojczyźnie w języku ukraińskim, wszyscy go rozumieją. Czy nie lepiej byłoby mu nie wzywać rodaków na referendum językowe, a zwrócić się do nich tak: “Drodzy rodacy! Oto ja, syn Białorusina i Rosjanki, uważam i zapisuję się jako Ukrainiec. Nauczyłem się języka ukraińskiego i posługuję się nim w służbie. Więc i wy zróbcie tak!” Rosyjskojęzyczni Ukraińcy nie będą protestować, bo w większości z nich wciąż tli się kozacki duch, który panował kiedyś na południowych i wschodnich ukraińskich ziemiach. Wszystkich ludzi na Ukrainie niepokoi nierówność społeczna. Ekipa W. Janukowycza musi stać się partnerem nowego rządu. Niech opozycyjnym, ale partnerem. Obecna sytuacja świadczy o braku podstaw i przesłanek do konfrontacji między wschodem a zachodem na tle społecznym. Z wyłożonych powyżej rozważań można wyciągnąć wniosek, że w ukraińskim społeczeństwie, pomimo obecności różnych środowisk politycznych i narodowo-językowych, nie ma sprzeczności, które mogłyby doprowadzić do poważnych konfliktów między nimi. Obok czynników, które dzielą Ukraińców, są czynniki, które ich jednoczą. Przeważająca większość obywateli Ukrainy uświadamia sobie nieodwracalność jej niepodległości i niemożliwość powrotu do totalitarnych czasów. Wszystkich istniejących na Ukrainie łączy przynajmniej bierne władanie językiem ukraińskim, czyli jego rozumienie. Ukraińcy wiedzą, że Ukraina to nie Rosja. Wszyscy na Ukrainie pragną godnego życia. Trzeba tylko, żeby na Ukrainie pojawiła się wreszcie prawdziwie ukraińska władza. POGLĄD

Машинний переклад

Закінчення статті «ZJEDNOCZENIE UKRAIŃCÓW I UKRAINY: MIT CZY PERSPEKTYWA», с. 1

ZJEDNOCZENIE UKRAIŃCÓW I UKRAINY: MIT CZY PERSPEKTYWA

Dokończenie. Początek na s. 1. Dowódca oddziału marynarzy Andrij Pułupanow przybył na Ukrainę razem z wojskami Murawjowa i po rozprawie nad kijowskimi studentami pod Krutami wdarł się ze swoim „oddziałem” do Kijowa i rozkazał rozstrzeliwać oraz kłuć bagnetami wszystkich, którzy nosili wyszywane koszule, którzy strzygli się „na kozaka”, którzy rozmawiali w języku ukraińskim. Na rozkaz Pułupanowa zabito tysiące kijowian. Imieniem tego mordercy nazwano jedną z kijowskich ulic. Przez 16 lat Niepodległości władze Kijowa, mimo usilnych żądań opinii publicznej, stawiały opór przemianowaniu tej ulicy. Odsłonięcie pomnika rosyjskiej carycy w Odessie, Stepana Bandery — we Lwowie, zniszczenie przez władze znaku pamięci ku czci atamana Symona Petlury w Połtawie, oświadczenia o zamiarach postawienia jeszcze jednego pomnika Katarzynie II, wezwania do zburzenia popiersia jednego z organizatorów Hołodomoru Czubara w jego rodzinnej wsi, starcia kolumn demonstrantów w dniu obchodów 65-lecia UPA, prowokacje na Krymie i w Kijowie w dniu „rosyjskiej jedności”, oświadczenia rad obwodowych Ługańska i Doniecka w sprawie przyznania Romanowi Szuchewyczowi tytułu Bohatera Ukrainy świadczą o tym, że konfrontacja w społeczeństwie dotycząca stosunku do kolonialnej przeszłości Ukrainy rzeczywiście istnieje. Ale kto ją prowokuje — naród czy politycy? Na ile nieobojętna czy aktywnie uświadomiona jest postawa pewnych warstw społeczeństwa w kwestiach, które je dzielą? Na Ukrainie nie ma wystarczających obiektywnych danych socjologicznych dotyczących konfrontacji, w szczególności między wschodem a zachodem. Wyobraźmy sobie, że do władzy na szczeblu parlamentarnym i rządowym doszli „pomarańczowi” i zaczęli ustawowo likwidować symbolikę komunistycznego totalitaryzmu wraz z pomnikami, nazwami poszczególnych miast i niezliczonych ulic w miastach. Doświadczenie pokazuje, że kiedy przemianowywano Komunarsk na Ałczewsk, Żdanow na Mariupol, Woroszyłowgrad na Ługańsk, Czerwonoarmijsk na Radywiłów, kiedy przemianowywano lub przywracano stare nazwy ulicom w Kijowie i innych miastach, żadne zamieszki nie wybuchały. Odpowiednie decyzje podejmowały rady lokalne, a przemianowanie zatwierdzała Rada Najwyższa. Tak będzie i teraz. Przecież nie chodzi o masowe i pospieszne kampanie, a o ruszenie z miejsca ważnego problemu społecznego. Przypomnijmy, jak dzięki stanowisku liderów SDPU(o) przyjęto długo oczekiwaną decyzję o likwidacji symboliki USRR na frontonach Rady Najwyższej. Totalitarna symbolika nie jest bliska Partii Regionów i jej zwolennikom. Agresywnie protestować będą tylko komuniści i „witrenkowcy”. Ale wybory pokazały, że naród się od nich odwrócił i że ich protesty nie doprowadzą do rozbicia Ukrainy. Gdyby O. Omelczenko przeniósł pomnik komunistycznych wodzów do muzeum i przemianował niektóre ulice, jak obiecywał po swoim pierwszym wyborze na mera, zapomniano by o tym już dawno, tak jak zapomniano, jak nazywały się wcześniej stołeczne ulice Sahajdacznego, Chmielnickiego, Olesia Honczara oraz Szołkowyczna. Ale były komunista O. Omelczenko z jakiegoś powodu zmienił zdanie. Przypomnijmy, że Majdan Niepodległości nazywał się placem Rewolucji Październikowej, a jeszcze wcześniej — placem Kalinina. Plac Europejski nazywał się placem Leninowskiego Komsomołu, a wcześniej — placem Stalina. Nie ma szczególnych podstaw, by obawiać się, że gdyby miastu Torez w obwodzie donieckim (Torez — nazwisko zmarłego przywódcy Francuskiej Partii Komunistycznej, o którym teraz nikt nie wspomina) przywrócono nazwę, która obowiązywała do 1964 r. — Czystiakowe, ludność wyszłaby na akcje protestacyjne. Trudno również uwierzyć, że W. Janukowycz, którego dziadek z babcią uciekli z obwodu orłowskiego na Donbas, ratując się przed rozkułaczeniem i wywózką na Sybir, stanie w obronie symboliki i toponimiki czasów komunistycznych. Nieco większe problemy będzie miał W. Janukowycz z państwowością języka rosyjskiego. R. Bohatyriowa tak wyjaśniła fakt, że ich partia włączyła do swojego programu partyjnego i wyborczego zapis o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu państwowego: „Dlatego, że obiecaliśmy to naszym wyborcom”. A czy nie lepiej było obiecać swoim „wyborcom” stworzenie dla Ukraińców mieszkających w miastach Donbasu i południa Ukrainy warunków, w których mogliby nauczyć się swobodnie porozumiewać po ukraińsku? Czy nie lepiej byłoby najpierw zadbać o problemy języka ukraińskiego, który wciąż jeszcze na Doniecczyźnie i Słobożanszczyźnie czuje się jak służąca we własnym domu? W Partii Regionów powołują się na opinię swoich „wyborców”, nie znając, właściwie, tej opinii. Okoliczność, że rosyjskiemu szowinizmowi udało się w znacznym stopniu zrusyfikować miejskich Ukraińców Doniecczyzny i Ługańszczyzny, NIE OZNACZA, że przeszli oni już w inny stan etniczny i nie uważają się czy nie czują się Ukraińcami, i w razie upowszechnienia używania języka ukraińskiego w placówkach oświatowych, środkach masowego przekazu oraz w działalności służbowej zaczną zorganizowanie domagać się wyjścia z Ukrainy. Zgodnie z danymi ostatniego spisu ludności, większość mieszkańców wschodnich i południowych obwodów Ukrainy nazwała siebie Ukraińcami. Tak, za Ukraińców w 2001 r. uznało się w obwodzie donieckim 56% ludności, w charkowskim — 70,7%, w zaporoskim — 70,8%, w dniepropetrowskim — 79,3%, w odeskim — 62,8%, w mikołajowskim — 81,9%, w ługańskim — 58%. Jedynie w obwodach donieckim i ługańskim liczba obywateli, którzy uznali język ukraiński za ojczysty, jest niewielka (odpowiednio 24,1% i 30%), w innych z wymienionych obwodów takich jest większość, a w mikołajowskim i dniepropetrowskim — zdecydowana większość (odpowiednio 69,2% i 67%). Spis ludności był swoistym referendum. Przeprowadzono go właśnie po to, aby uwzględniać wyniki w polityce państwowej. Język ukraiński nie stał się obcy dla rosyjskojęzycznych Ukraińców czy nawet dla Rosjan. Na Ukrainie waż

Машинний переклад

KOALICYJNE NADZIEJE I ZAGROŻENIA

Galina Lewycka, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Kijów Brak patriotyzmu wśród ogółu w Ukrainie prowadzi do tego, że obecnie niemal bez szerokiego sprzeciwu społecznego w Odessie ustawiono pomnik rosyjskiej carycy, która niszczyła ukraińską państwowość, a na Krymie odradza się rosyjski szowinizm i coraz głośniej brzmią hasła separatystyczne. Wygłasza je bez jakiejkolwiek przeszkody lider Ludowego Frontu „Sewastopol—Krym—Rosja” Walerij Podjaczyj i oświadcza, że nastał najsprzyjający moment na wyjście Krymu ze składu Ukrainy, ponieważ Ukraina obecnie nie jest zdolna bronić własnej suwerenności i integralności terytorialnej. Wezwał on deputowanych krymskiego parlamentu, by rozpoczęli procedurę przejścia półwyspu pod jurysdykcję Rosji. Ludowa mądrość mówi: milczenie oznacza zgodę. Parlament Autonomicznej Republiki Krym, w którym obecnie większość ma partia premiera Wiktora Janukowycza, nie potępił tych wystąpień separatystów. Zatem wszystkie słowa o jego szczególnej trosce o zachowanie jedności Ukrainy, które on obecnie wygłasza ze wszystkich możliwych trybun w związku z formowaniem demokratycznej koalicji, są jedynie tłem dla innych działań. Wreszcie o antyukraińskich siłach w strukturach ukraińskiej władzy zaczęto mówić także na szczeblu rządowym. Przyczyną takich rozmów stało się świadome hamowanie budowy w Kijowie pomnika ofiar Hołodomoru. Prezydent Ukrainy polecił centralnym i miejscowym organom władzy wykonawczej zapewnić obchodzenie w 2007 roku Dnia Pamięci Ofiar Hołodomorów i represji politycznych na najwyższym szczeblu państwowym. 24 listopada 2007 roku stanie się początkiem oficjalnych obchodów 75. rocznicy Hołodomoru w latach 1932—1933. A rok 2008 w Ukrainie, według słów Prezydenta Wiktora Juszczenki, zostanie ogłoszony Rokiem Pamięci Ofiar Hołodomoru. Także głowa państwa ukraińskiego zamierza wnieść do Rady Najwyższej VI kadencji projekt ustawy o ustanowieniu odpowiedzialności karnej za zaprzeczanie światowym ludobójstwom — Hołodomorowi i Holokaustowi. Kiedy do nowego parlamentu dotrą ręce do tej ustawy — trudno przewidzieć, bo jego praca jeszcze się nie rozpoczęła. Nastał odpowiedzialny okres — formowanie parlamentarnej koalicji. A może on okazać się trudny zarówno dla nowo wybranych parlamentarzystów, jak i dla społeczeństwa. Bo próba zaskarżenia działań Centralnej Komisji Wyborczej — to „gra na czas”, aby zneutralizować możliwość utworzenia koalicji BJuT i NUNS. Prezydent Wiktor Juszczenko wyraził nadzieję, że Rada Najwyższa jak najszybciej rozpocznie pracę i wtedy też zostanie ostatecznie utworzona koalicja demokratyczna.

Машинний переклад

CO JESZCZE „ZAŁOŻYŁA” KATARZYNA II, GDZIE JESZCZE PRZYKLEIĆ JEJ POMNIK?

Wzywał on nawet Julię Tymoszenko i Wiaczesława Kyryłenkę do jak najszybszego uzgodnienia wszystkich niuansów utworzenia koalicji. Jednak poszczególni przedstawiciele bloku „Nasza Ukraina – Ludowa Samoobrona” znów rozpoczęli własną grę, tak jak to było w 2006 roku. Działacz polityczny i społeczny Bohdan Horyń wyraził opinię: jeśli rozpoczną się niespójności między NUNS a BJuT, to uzyskane w wyborach zwycięstwo znów zostanie rzucone pod nogi i zdeptane. W ten sposób można zrujnować nadzieję Ukraińców. Znany amerykański geopolityk Zbigniew Brzeziński zauważył: „Jeśli na Ukrainie nie zostanie sformowana demokratyczna koalicja, to może nastąpić pełna apatia wśród narodu”. Jasnym promykiem w codziennym politycznym jazgocie dotyczącym stworzenia koalicji parlamentarnej jest to, że w Kijowie Kijowska Rada Miejska przemianowała ulicę Powstania Styczniowego na cześć ukraińskiego hetmana Iwana Mazepy. W najbliższym czasie ma zamiar przemianować około 130 kijowskich ulic, ponieważ do tej pory w stolicy niemało ulic nosi imiona radzieckich działaczy, którzy brali udział w represjach przeciwko Ukraińcom. Oczywiście postać Iwana Mazepy nie spodobała się przedstawicielom Partii Regionów (ich frakcja nie głosowała za tą decyzją) oraz Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu Patriarchatu Moskiewskiego, który kontynuuje wygłaszanie wobec niego anatemy. Próbują oni nawet organizować protesty „prostych ludzi”, powołując się na dodatkowe wydatki związane z przerejestrowaniem dokumentów. Biorąc pod uwagę to, że nie było protestów, gdy ulicom nadawano neutralne nazwy, można mówić, że kwestia ulicy Mazepy w Kijowie ma przede wszystkim znaczenie polityczno-światopoglądowe. A to jeszcze jeden dowód na to, że Ukraina potrzebuje właśnie ukraińskiej koalicji. Wołodymyr PROCENKO, przewodniczący Sewastopolskiego Oddziału „Proświty” Prezydentowi Ukrainy JUSZCZENCE W. A. Wielce Szanowny Panie Prezydencie! My, członkowie Sewastopolskiego Oddziału „Proświty”, realizując swoje prawo przewidziane w art. 40 Konstytucji Ukrainy, prosimy Pana, Wielce Szanowny Wiktorze Andrijowyczu, o dokonanie należytej oceny poszczególnych antypaństwowców, którzy przeniknęli i wrogo działają w organach lokalnej władzy przedstawicielskiej i wykonawczej. Tak oto deputowani z Partii Regionów Rady Miejskiej Sewastopola podjęli decyzję dotyczącą wzniesienia pomnika katowi ukraińskiego kozactwa — Katarzynie II, która zaprowadziła poddaństwo Ukraińców. Przewodniczący miejskiej administracji państwowej Kunicyn nie zaprotestował. Władze miasta ogłosiły rok 2008 jubileuszowym. Rozpowszechniono informację, że 225 lat temu na mocy ukazu imperatorowej Katarzyny II założono Sewastopol. W ramach wdzięczności za to monarchiści chcą wznieść jej sylwetkę nad ukraińskim Sewastopolem. Bardzo przykro, że lokalne kierownictwo i domorośli historycy „zapomnieli”, że nasze miasto ma ponad dwa tysiące lat. Kimmerowie i Scytowie nazywali je Telapila, Grecy — Chersonez, Rusini — Korsuń, Tatarzy — Achti-Jar, i wreszcie Rosjanie — Sewastopol. Z historią miasta Sewastopola ukrainożerczyni Zofia Fryderyka Augusta Anhalt-Zerbst nie ma żadnego związku. Za czasów przewodniczenia Kunicyna to już trzecia decyzja o budowie memoriałów, fontann, chodników i pomników z milionowymi wydatkami, choć dzisiaj nędza ogarnęła emerytów, a mieszkania są na wpół zrujnowane. Wznoszenie pomników Katarzynie II na Ukrainie to wybryk ideologów Rosji. Jeszcze w 1998 roku tę kwestię poruszało kierownictwo Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej, ale przez opór lokalnych ukraińskich i krymskotatarskich organizacji społecznych ich plany nie zostały zrealizowane. Osoby, które służyły we Flocie Czarnomorskiej, dzisiaj stoją na czele Czarnomorskiego Kozactwa Rosyjskiego oraz posiadają mandaty deputowanych i znów podchwytują ideę wzniesienia pomnika morderczyni, której panowanie jest bez wątpienia przykładem dla kryminalistów. Jakie więc cechy patriotyzmu wychowają w młodzieży pomniki zła i rozpusty? Żądamy od Pana, Wiktorze Andrijowyczu, jako od gwaranta pokoju i spokoju w państwie, zastosowania swoich uprawnień, powołując się na art. 11 Konstytucji Ukrainy, w celu uchylenia decyzji o budowie pomnika Katarzyny II. Prosimy o wydanie zarządzenia o kontroli wykorzystania środków państwowych w Sewastopolu, co również wstrzyma zamysł szowinistów. Przekona się Pan, ile środków zostało wypranych i ile nielegalnie wydano na przygotowanie wymyślonego jubileuszu miasta oraz wydano na różnego rodzaju budowy. Uchwalono na zebraniu 31 października 2007 r.

Машинний переклад

«ZA SOWIECKĄ PRACĘ NIKT NIE POŻYCZY CHLEBA…»

Zinaida JANENKO, archiwista Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego GRABIEŻ ZBOŻA I GŁÓD WIOSNĄ 1929 ROKU W czasach Bohdana Chmielnickiego Ukraińcy ułożyli pieśń o wolnym, szczęśliwym życiu: „Ach, nie ma lepiej, ach, nie ma piękniej, niż u nas na Ukrainie!” Był to krótki okres wolności, kiedy znaczna część pospolitych ruszyła się w kozaczyznę, lud zrzucił „polskie zniewolenie” i żył nadziejami na jasną przyszłość. Jednak „szaleni synowie Ukrainy” rozpętali Ruinę, a na trzy wieki nadeszła niewola. Szczególnie nie do zniesienia stało się życie, gdy w wyniku przewrotu październikowego do władzy doszedł Czerwony Ezaw i ogłosił: „Sensem życia jest syty brzuch, zupa”. W swoim obłędzie powiedział, że Boga nie ma. Rządził bez sumienia, bez honoru i bez rozumu. Rozum to ucieczka od zła, tak napisano w Księdze Hioba. Rozumu nie było, bo zło czyniono codziennie na ogromnym terytorium ZSRR. Zabierano nie tylko pokarm duchowy — wyrywano chłopu z ust chleb powszedni. Naród ukraiński niszczono stopniowo, ale konsekwentnie. Bezlitosne grabieże zboża zmuszały chłopów do głodowania wiosną 1929, 1930, 1931, 1932, a w 1933 roku sczerniała ukraińska wieś wymierała, bo nie miała już siły, by walczyć. Czytajcie dokumenty, myślcie, bo pod „mądrym przewodem” chleb obcy zabierali w większości swoi, sąsiedzi, czasem z legitymacją partyjną, a u większości „zabierających” jej nie było. Czy zmieniliśmy się od tamtych czasów? Czy uświadomiliśmy sobie, że jesteśmy jednym narodem, zdolnym budować państwo, a nie pałace dla możnowładców? Dokumenty, które publikujemy, przechowywane są w Państwowym Archiwum Obwodu Połtawskiego. Odtwarzają one mechanizm grabieży zboża, opowiadają o głodzie w marcu–kwietniu 1929 roku. Źródła podano w języku oryginału, z zachowaniem stylu wypowiedzi i wszystkich językowych cech epoki, dlatego trafiają się rusycyzmy, ukrainizmy, słowa dziś niestosowane. Błędy ortograficzne i rażące błędy interpunkcyjne poprawiono bez zastrzeżeń. W latach 1925–1930 najwyższą jednostką administracyjno-terytorialną w terenie były okręgi, którym podporządkowane były rejony. Dokumenty odzwierciedlają wydarzenia, które miały miejsce w miejscowościach okręgu kremenczuckiego. Z MEMORANDUM W SPRAWIE PRZEKRĘCENIA LINII RADWŁADY PODCZAS PROWADZENIA SKUPU ZBOŻA W CZTERECH WSIACH POWIATU ONOPRIJIWSKIEGO OKRĘGU KRZEMIENCZUCKIEGO, KTÓRE MIAŁO MIEJSCE 25–30 MARCA 1929 ROKU Na początku kwietnia bieżącego 1929 r. prokuratura krzemienczucka otrzymała wiadomości, że w niektórych wsiach powiatu onoprijiwskiego, a mianowicie w Omelniku, Zybkim, Iwaniwce i w samej Onoprijiwce, podczas prowadzenia skupu zboża, w czasie 25–30 marca, ze strony funkcjonariuszy doszło do przekręceń, które przejawiały się w aresztowaniach niektórych chłopów, pobiciach niektórych chłopów itp. jedynie za to, że odmawiali sprzedaży określonej ilości zboża. Przeprowadzonym wstępnym śledztwem, podczas którego przesłuchano ponad 120 osób, ustalono co następuje: W drugiej dekadzie marca w wymienionych wsiach ustalono następującą metodę zakupu: zwoływano zebrania kątów, na których wygłaszano referat o skupie zboża, po którym temu kątowi lub setce proponowano przyjęcie wyznaczonego planu. Kiedy plan na tych zebraniach był przyjmowany, natychmiast wybierano komisję z chłopów tego samego kąta, która ustalała, kto na tym kącie lub w tej setce jest posiadaczem zboża i jaką ilość może sprzedać. Następnie wzywano przed tę komisję tych chłopów i każdemu z nich proponowano sprzedaż wyznaczonej ilości pudów zboża. Kiedy zaś taka metoda całkowicie się nie sprawdziła, pełnomocnicy wyznaczeni przez RWK w tych wsiach zaczęli wzywać do siebie tych poszczególnych chłopów, którzy uparcie nie sprzedawali swoich nadwyżek, i groźbami wywózki na Sołowki, poza granice okręgu, aresztowaniami itp. zmuszali ich do sprzedaży tej ilości zboża, jaką dla każdego z tych chłopów wyznaczyła komisja kątowa, a mianowicie: We wsi Omelnik. Pełnomocnikiem RWK dla wymienionej wsi był obywatel Czapljanka Piotr. Około 27–28 marca 1929 roku, po tym jak zebrania kątowe nie przyniosły pożądanych wyników w zakresie pełnego wykonania planu we wsi, Czapljanka zaczął wzywać do siebie do rady wiejskiej tych chłopów, którzy nie sprzedali wyznaczonej przez komisje ilości zboża. Kiedy zaś po jego propozycjach sprzedaży zboża chłop odmawiał, mówiąc, że nie ma już zbędnego zboża, Czapljanka zaczynał mu grozić wywózką na Sołowki, poza granice okręgu itp.; kiedy i to nie pomagało, ogłaszał go aresztowanym i sadzał w chacie-czytalni, gdzie przy drzwiach postawił wykonawcę Tokarza Hrycka (biedaka bez koni), któremu oświadczył: „Będę ci przyprowadzał aresztowanych, ale żadnego z nich nie wypuszczaj”. Takich aresztowanych od godziny 8 rano do 7–8 wieczorem zbierało się 40–50 osób, i dopiero wieczorem oni nim bu były zwolnione. Wśród aresztowanych byli średniacy, a nawet biedacy, członkowie KNS, a mianowicie: Pismennyj Andrij, członek KNS, któremu proponowano wywieźć 2 pudy (dalej lista biedaków i średniaków)… Tkaczenko Chrystofor — średniak, któremu Czapłanka oświadczył: „Czego zechcemy, to zrobimy, choć niektórych i na Daleki Wschód wyślemy, ale plan wykonamy, a przez was Partia Komunistyczna nie zginie…” Dokument jest obszerny; dalej opisuje się, jak Czapłanka osiągnął swoje: pognał najzamożniejszych aresztowanych chłopów do centrum rejonowego, do milicji, a ci w drodze zawrócili i wywieźli swoje zboże. W innych wsiach również katowano chłopów. W Onopriiwce ojciec prosił syna-pełnomocnika, by pożałował brata, bo ten ma wielką rodzinę i nadmiaru zboża nie ma, a syn nakrzyczał na ojca, że też go aresztuje, ojciec zapłakał i poszedł. Inny pełnomocnik, na uwagę chłopa-biedaka, że zabierają ostatnie, choć się wieszaj, odpowiedział: „Niech wszyscy się wieszają, byle zboże wywieźli”. F. p. 16, op. 1, spr. 102, ark. 11417 W kwietniu 1929 roku chłopi głodowali …dowali. Potwierdza to następujący dokument. Ze specjalnego doniesienia Krzemieńczuckiego Okręgowego Oddziału GPU, skierowanego do Krzemieńczuckiej Komisji Kontrolnej Robotniczo-Chłopskiej Inspekcji, o głodzie i nastrojach głodujących chłopów na dzień 24 kwietnia 1929 roku: „Odnotowujemy zaostrzenie głodu. Udzielana pomoc miejscami wyraźnie niewystarczająca, co prowadzi do negatywnych reakcji biedoty i aktywu uczestniczącego w kampanii skupu zboża. Zasługują na uwagę podpalenia w rejonie kiszeńkowskim, dokonywane przez biedotę na zamożnych chłopach, oraz słaba praca komisji pomocy, w szczególności brak kontroli ze strony komisji rejonowych nad działalnością komisji wiejskich”. „Pomocy nie otrzymują”. Wieś Kozelszczyna, rejon brygadyrowski. Głodujący ograbili młyn. 10 kwietnia podczas rozdawania pieczonego chleba koło rady wiejskiej rozległy się płacz i skargi głodujących na to, że jeśli w rodzinie głoduje pięć osób, pomoc otrzymuje tylko jedna z nich. Część głodujących nie otrzymuje żadnej pomocy. „Umiecie oszukiwać”. Wieś Rublewka, rejon głobiński. Według przydziału na kwiecień wydano 35 pudów, czyli na każdego głodującego przypadło do wydania po 2 kilogramy. Odnotowano przypadki obrzęków. Nastroje głodujących są złe i żądające. Zdarzają się przypadki zachorowań dzieci-uczniów, które w ogóle, przesiedziawszy 2–3 godziny, wychodzą z bólem głowy. 18 kwietnia wdowa Wojtenkowa, widząc u innych kobiet kawałek czarnego chleba, ze łzami prosiła, by dać jej niewielki kawałek dla troje dzieci. Plan skupu zboża w Rublewce wykonano w 154%, w związku z czym obiecano zwiększyć pomoc głodującym, lecz okazało się to tylko słowami: „Pomagali, pomagali, a nam tylko obiecywali — umiecie oszukiwać” — mówią głodujący. „Trzeba się zjednoczyć”. Wieś Pohrebie, rejon głobiński. Udzielana pomoc rozdzielana jest po 10 funtów na głodującą rodzinę. Każdego dnia w radzie wiejskiej można usłyszeć natarczywe żądania chleba i groźby wobec pracowników rady wiejskiej. Ostatnio wśród głodujących odnotowuje się rozmowy: „Trzeba, aby biedota się zjednoczyła i poszła skarżyć się do rejonu”. Występuje również głód opałowy: biedak Sliuta rozebrał pół chaty, spalił dach, rozbiera drewniane części na opał; chłopi rozbierają płoty, a rąbane są nawet drzewa owocowe. „Tu chleba nie ma” Sz. Szepelewka, rejon hlobyński. Głodujący biedak Tretiak zwrócił się do pełnomocnika RIK-u Kruglaka po radę, gdzie ma szukać pomocy. Tamten, wywróciwszy kieszeń, powiedział: „U mnie tu chleba nie ma”, po czym odszedł. „Co to jest — znęcanie się?” S. Borysy, rejon hłobiński. Cały merczuk rozdano już w marcu. Obecnie w radzie wsi jest ponad 100 podań o pomoc. Badaniem stwierdzono, że wszyscy, którzy je złożyli, rzeczywiście głodują. W ssypce EPO znajduje się 300 pudów przywiezionego chleba, a biedota, zwłaszcza aktyw, który pracował przy zbiórce chleba, żąda rozdania tego zboża głodującym. Codziennie w radzie wsi panuje awantura. Szczególnie wzburzony jest biedacki aktyw, którego rozmowy mają taki charakter: „Wysyłano nas na zbiórkę chleba, zdzieraliśmy buty, pokłóciliśmy się z całą wsią, a teraz sami nie mamy chleba i musimy zdychać z głodu, bo przecież nikt nam za pracę dla władzy sowieckiej nie da chleba na kredyt. Cóż to, znęcanie się nad biedakiem czy co?” Ze strony kułactwa zauważalne jest wykorzystywanie tego położenia i agitacja: „Może by wam kto pomógł, ale przecież wy wszystkie spichlerze oczyściliście, cały chleb wywieźliście do spółdzielni, a ona ze wsi nie zostawiła biedakowi nic”. „Awantura”. 20 kwietnia we wsi Manżelejewo, w rejonie Wielkokrynkowskim, tłum kobiet i dzieci, do 300 osób, pod wpływem agitacji trzech biednych wdów, zawsze oddających swoją ziemię na połowy i do Nowego Roku pozostających bez chleba, w wyniku chwilowego osłabienia zaopatrzenia głodujących, podszedł do rady wsi i z pogróżkami zażądał otwarcia i rozdania chleba ze ssypki spółdzielni. Znajdowało się tam 9000 pudów zboża, niewywiezionego z powodu bezdroży. Z tłumu padały wezwania do rozgromienia ssypki, rady wsi itd., ale tłum nie podjął aktywnych działań. Przybyli przedstawiciele rejonu nakarmili chlebem część szczególnie potrzebujących, a nastroje tłumu zwróciły się ku lepszemu, i wszyscy się rozeszli. „Boże, carze chroń” S. Jeremiejewka, rejon Żowniński. Biedak Poliwar mówił: „Bardzo źle się żyje, chleb drogi, a jeszcze go nie można dostać. Wszystko drogie, biedocie zostaje tylko śpiewać: »Boże, carze chroń«”. „Niezadowolenie z pomocy” S. Chandelejewka, rejon Kiszeński. Dostawa i pomoc w kwietniu opóźniła się, w związku z czym położenie głodujących jest rozpaczliwe. Występują przypadki opuchlizny i jeden przypadek śmierci z głodu… „Dam ci mąki, ale…” S. Onufriewka, rejon Onufriewski. Do przewodniczącego KNS Kohno wpłynęło podanie o pomoc od biednej Kocetkowej M. D.; do jej domu przyszedł Kohno, oświadczając: „Przyszedłem do ciebie dowiedzieć się, czy masz mąkę, czy nie”, po czym zaczął zmuszać ją do współżycia, mówiąc: „Dam ci mąki za odrobek”. Kocetkowa wyrzuciła Kohno z chaty i zgłosiła to na zebraniu biedoty. Kierownik KOOGPU: Lea. Kierownik UCZOSO: Terski. Starszy pełnomocnik: Czerkałow. DAPO f.p.16, op. 1, spr. 106, ark. 56, 57, 59

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ogniskach, na przykład, książki Nietzschego? Przecież to dzieła tego prekursora faszyzmu znaleziono podczas przeszukania u dniepropetrowskich maniaków. To u niego naczytali się, że ludzi trzeba „zanurzać w cierpieniu i tragediach”, żeby lepiej odczuwali piękno. Śrubokrętem w oczy! Żeby odczuwał, jakie piękne jest życie. Nic już nie zabronisz i nie spalisz. Ale przeciwstawić coś filozofii „piękna terroru” trzeba. Tak jak wszelkiej mistycznej bzdurze, którą już po brzegi przepełnione jest nasze społeczeństwo, przy czym często w naukowopodobnym opakowaniu. Nieprzypadkowo młodzi dniepropetrowscy mordercy niszczyli krzyże na grobach swoich ofiar, malowali na tych krzyżach krwią psów i kotów tak modną obecnie mistyczną hinduską czy faszystowską swastykę. A co do Internetu, tutaj, choć jak to nie dziwne, wszystko jest jeszcze prostsze. W końcu Konstytucja Ukrainy, nasze prawa kategorycznie zabraniają propagandy nie tylko rasowej czy religijnej nienawiści, ale i przemocy. Otwarta propaganda (a czymże innym jest reklama wyprzedaży!) w Internecie wyższej fazy przemocy — zabójstwa człowieka — może pozostawać poza uwagą praworządności tylko w kraju bezprawia i moralnej degradacji. Chyba Ukraina jeszcze takim nie jest?

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

GORĄCY TEMAT

spokuszy. Ale, niestety, jeśli nawyki leczenia uzależnień od alkoholu i narkotyków w Ukrainie zostały wypracowane — istnieją instytuty, szpitale, ośrodki rehabilitacyjne, to metody walki z hazardem dopiero się bada, a ponadto wielu ludzi uważa hazard po prostu za domowe rozpasanie, z którym człowiek może sobie poradzić samodzielnie. FASTÓW Są hazardziści także w moim rodzinnym Fastowie. Znane są przynajmniej przypadki, kiedy ludzie boją się wyjść z domu, boją się przejść obok automatów — pokusa, by nie wytrzymać i znowu zagrać, wrzucić monetę, jest tak wielka… A o liczbie automatów na naszych ulicach lepiej nie mówić. Nie można spokojnie patrzeć, jak mężczyźni, kobiety, dzieci przegrywają pieniądze. A czym jest szyld sali gier, położonej 15–20 m od miejskiej szkoły nr 9: „Szalone kasy”! ROZWIĄZAĆ PROBLEM Co mają zrobić zwykli fastowianie, którzy nie mogą spokojnie patrzeć na to, jak „bacyla” hazardu truje ludzi? Czekać na uchwalenie długo oczekiwanej ustawy „O państwowym regulowaniu działalności związanej z organizowaniem i prowadzeniem gier hazardowych”, która powinna znacznie wzmocnić kontrolę nad branżą gier? Nie warto liczyć na to, że instytucje państwowe same rzucą się do rozwiązywania problemu. Organy państwowe we współczesnej Ukrainie reagują wtedy, gdy społeczeństwo zaczyna bić na alarm. Właśnie pod naciskiem społeczności miejskie rady Kijowa, Lwowa, Charkowa, Chersonia i wielu innych ukraińskich miast rozpoczęły wojnę z automatami do gier na ulicach. A kiedy taki nacisk jest dobrze zorganizowany, efekt jest jeszcze większy. Tak więc w Fastowie organizacja społeczna „Młoda Proświta” przy wsparciu wyznań religijnych, partii politycznych i po prostu nieobojętnych ludzi zebrała ponad 400 podpisów za tym, by usunąć „jednorękich bandytów” z fastowskich ulic, uporządkować i postawić pod surową kontrolą hazard w Fastowie. Młodzi proświatanie opracowali projekt uchwały dotyczącej uporządkowania biznesu hazardowego w mieście, który wniósł pod głosowanie radny miejski Iwan Nieżywy; poparli go fastowscy radni jednogłośnie(!), co jest dość rzadkim zjawiskiem dla obecnej rady miejskiej. Dlatego mamy nadzieję, że ta uchwała nie pozostanie tylko na papierze i że komisja, którą radni powołają do wprowadzenia jej w życie, nie będzie zwlekać, lecz wraz z pomocą organów ochrony porządku i służb kontrolnych w końcu zabierze się do pracy, bo od chwili jej przyjęcia minęły ponad cztery miesiące, a sprawa nie ruszyła ani o krok.

Машинний переклад

HAZARDOWA MACKA

Oleksandr CZERNYSZENKO, przewodniczący fastiwskiej „Młodej Proświty” Oni są wokół nas… Oni są wszędzie… Na ulicach, w sklepach, kawiarniach, jadłodajniach, na bazarach… Pragną was zwabić, odebrać wam rozum, sumienie, uczynić bezwolnymi niewolnikami… Nie, szanowny czytelniku, to nie reklama kolejnego horroru. To nasza codzienność, okrutna rzeczywistość. To automaty do gier, współczesne „potwory” – zniewalacze ludzi. Ludzi do gry zmuszają różne powody. Jedni wydają pieniądze dla rozrywki, inni mają nadzieję poprawić swoją sytuację finansową, ale to złudzenie. Jednostki z nich otrzymują wygraną, a wielu przegrywa wszystko. BRANŻA HAZARDOWA – DOŚWIADCZENIE ŚWIATOWE Jeśli brać pod uwagę doświadczenie krajów zagranicznych w zakresie branży hazardowej, to jest ono dość różnorodne. Na przykład w USA kasyna są dozwolone tylko w dwóch miastach – Las Vegas (stan Nevada) i Atlantic City (stan New Jersey), w większości stanów sale automatów do gier można otwierać poza granicami miasta lub na hipodromach. We Włoszech biznes hazardowy zakazało państwo. We Francji lokale hazardowe można otwierać w miastach tylko powyżej pół miliona mieszkańców, ale w specjalnie wyznaczonych przez rząd strefach. W Finlandii działa jedno kasyno na cały kraj. W Chinach ten biznes jest dozwolony w jednym miejscu – Makau, w Turcji zakazano go całkowicie, w Izraelu nigdy nie był dozwolony – z powodu znacznego wpływu religii. W Rosji niedawno przyjęto projekt ustawy o stworzeniu w kraju czterech stref hazardowych: w Kraju Ałtajskim, Kraju Nadmorskim, obwodzie kaliningradzkim oraz na granicy Kraju Krasnodarskiego i obwodu rostowskiego. Oznacza to, że od 1 stycznia 2009 roku w Federacji Rosyjskiej działać będą rezerwaty dla „jednorękich bandytów”, a we wszystkich innych miejscowościach Rosji ich działalność będzie poza prawem. UKRAIŃSKIE REALIA A co z naszym państwem? Wygląda na to, że dotychczas branża hazardowa rozwijała się w naszym kraju absolutnie niekontrolowanie. Licencje na prawo prowadzenia działalności gospodarczej w sferze biznesu hazardowego rozdawano wszystkim chętnym, przestrzegania warunków tych licencji prawie nie kontrolowano. Oto i wyrosły, jak grzyby po deszczu, tysiące kasyn, sal gier i zwykłych automatów w całym kraju. W ukraińskiej stolicy jest obecnie ponad 70 kasyn, co według europejskich standardów jest bardzo dużo: zgodnie z przyjętymi w Europie proporcjami, jedno kasyno przypada na 200 tysięcy osób. W Kijowie – sześciokrotnie więcej. Petro ANTONENKO Życie zmusza mnie do powrotu do dwóch moich tegorocznych publikacji w „Słowie Proświty”. W pierwszej, „Atak psychiczny” (numer 11), mowa była o rozchwianej psychice naszych współobywateli, którą rozchwiewają nie tylko „czasy przemian” i życiowe perypetie, ale i niektórzy celowo, z diabelskimi korzyściami celami. Druga publikacja „Chrońmy ludzi” (nr 29) konstatowała, że na Ukrainie ludzkie życie staje się coraz mniejszą wartością i że Ukraińców katastrofalnie ubywa nie tylko w wyniku jakichś „demografii”, ale i przez nieszczęśliwe wypadki i zbrodnie. Dzika tragedia w jednym z największych miast Ukrainy, Dnieprze, zmusza do powrotu do obu bolesnych problemów. Już jako zwykłą „statystykę” zaczynamy postrzegać to, że w Dnieprze trzech 19-letnich chłopaków w ciągu kilku tygodni zabiło 19 osób. Tak jak doniesienia, że taki a taki maniak pragnął pobić krwawe rekordy Czikatiły i Onoprijenki. Jakby na strasznej aukcji: „Kto więcej?!” Albo – „Kto dłużej?!” To o doniesieniach z Krymu, że, okazuje się, wiek pedofilów, którzy gwałcili dziewięcioletnie dzieci, może sięgać PIRACI Jeszcze jeden istotny problem – duża ilość podróbek bez dokumentacji i z podrobionymi certyfikatami na terytorium Ukrainy. Osobliwość takich automatów polega na tym, że wyciągają one z graczy wszystkie pieniądze, sprowadzając możliwość wygranej do minimum. Z reguły sprzedawcy tych nielegalnych automatów sami instruują kupujących-przedsiębiorców, jak można ustawić potrzebny poziom wygranych. I jeśli w większości legalnych automatów nie mniej niż 3/4 otrzymanych środków idzie na wypłatę nagród, a w niektórych automatach, na przykład w Las Vegas, odsetek nagród dochodzi do 98-99, to w pirackich automatach ten odsetek wynosi 15-20, a w niektórych możliwość wygranej w ogóle nie jest przewidziana. Z reguły takie pirackie wyroby stawiają w ludnych miejscach – przy przejściach podziemnych i rynkach, gdzie zawsze jest wielu chętnych, by wypróbować fortunę. Organizacje rewizyjne często sprawdzają sale gier, ale wnętrze automatów – prawie nigdy, bo do jego sprawdzenia potrzebny jest specjalista-informatyk i specjalny sprzęt. DIAGNOZA – HAZARDZIZM Zacząwszy grać, wielu już nie może się zatrzymać. Zdaniem psychologów, początkowo fascynacja automatami do gier odbywa się świadomie. Człowiekowi chce się od razu wygrać kupę pieniędzy. Potem świadome pragnienie wygranej znika i pozostaje tylko nieodparte pragnienie szarpania za rączkę i zafascynowanego patrzenia na migoczący ekran. Jeśli człowieka zapytać, po co to robi, ten po prostu nie będzie w stanie odpowiedzieć. Stopniowo gra wciąga, gracz traci poczucie czasu, dla niego przestają mieć znaczenie rodzina, reputacja, praca. Następuje depresja i fizyczne niedomaganie. Na Ukrainie jest obecnie tysiące hazardzistów i ta liczba z każdym rokiem rośnie, choć oficjalnej statystyki nikt nie prowadzi. Dość często w zależność od „jednorękich bandytów” wpadają dzieci. Jeszcze w 1980 roku patologiczną zależność od gier hazardowych Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne sklasyfikowało jako chorobę, włączono ją do wykazu dolegliwości. Dziś zaś hazardyzm oficjalnie wpisano na listę Światowej Organizacji Zdrowia jako chorobę psychiczną. W Moskwie stworzono gorącą linię dla pomocy ludziom, którzy cierpią z powodu uzależnienia od hazardu. W krajach zachodnich (w Europie i Ameryce) istnieją specjalne ośrodki rehabilitacyjne pomocy psychiatrycznej, gdzie leczą ludzi cierpiących na hazardyzm, stworzono nawet służby pomocy rodzinom graczy, wszak zależność hazardzisty zadaje traumy także jego otoczeniu. Ukraińscy psychiatrzy są pewni, że dla pełnowartościowego leczenia hazardzistów należy ich hospitalizować, aby odizolować od obiektu

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Zabójstwo w internecie

…74 lat. To już nasza codzienność. Takie statystyki, które niedawno ujawnił generał Moskal: o dziesiątkach tysięcy nierozwiązanych przestępstw, tysiącach nieodnalezionych morderców, bandytów i rabusiów oraz tysiącach zaginionych osób. Co może wywoływać zdziwienie w dniepropetrowskiej tragedii, oprócz, oczywiście, stanu psychicznego młodzieńców, to motywy zabójstw. Przy takiej ich liczbie motywów będzie oczywiście sporo i będą się one splatać. Bezczelne i kłamliwe „samopotwierdzenie” („Oto jaki jestem!”), banalny rabunek. Ale jeden z motywów powinien zwrócić szczególną uwagę zarówno organów ścigania, jak i opinii publicznej. Chodzi o to, że zabójstwa, samą scenę, obraz zbrodni starannie filmowano kamerą telefonu komórkowego lub inną — to obecnie ustala śledztwo. Nie uciekając się do zbędnego naturalizmu i mrożących krew szczegółów, można przytoczyć jeden przykład. Chodzi o sytuację, gdy jeden z zabójców wbijał w oczy wciąż żywej, konającej ofierze śrubokręt do ślusarstwa, a na pytanie „kolegi”, który prowadził nagrywanie, jak ten, ze śrubokrętem, czuje się, odpowiadał: „Czuję się bardzo dobrze”. Wreszcie nagrywanie scen zbrodni przez samych przestępców to sprawa, która w naszych kryminalnych kronikach nie jest już nowa. W tym roku zyskała rezonans historia, gdy uczniowie (!) katowali rówieśników i nagrywali to kamerą telefonu komórkowego. Nowe w dniepropetrowskiej historii jest natomiast właściwie to, jaki był cel nagrań. Jest to tak nowe, że nawet milicjanci udają, iż to dla nich niespodzianka, i niczego takiego nie słyszeli. Za to słyszeli ludzie, do których obowiązków zupełnie nie należy wykrywanie przestępstw: wszyscy chętni, czyli użytkownicy Internetu. W Internecie od dawna reklamuje się, to znaczy propaguje sprzedaż ostatniego krzyku mody naszych głęboko ucywilizowanych czasów: nagrań wideo naturalnych scen zabójstwa człowieka. Niewielka jest też taksa od zleceniodawców za jedno takie nagranie, czyli za jedno ludzkie życie: półtora — dwa tysiące dolarów. Istnieje też strona w Internecie, na której oferuje się podobne nagrania zabójstw, i to w różnych odmianach. Można zamówić katalog „filmów”. Liczy on aż 42 strony. Koszt płyty z nagraniami ...ką — od 300 do 550 hrywien. Oto typowy wzór reklamy z katalogu. „Gwałt na studentce uczelni. Dwóch mężczyzn…” I tak dalej. Zaznaczono, że cały proces gwałtu w pokoju hotelowym został starannie nagrany kamerą wideo, że czas trwania „filmu” wynosi 30 minut. I wreszcie, że miejscem nagrania jest Ukraina, a czas kręcenia wielu filmów z katalogu — lata 2006—2007. Teraz posłuchajmy milicji. W Ministerstwie Spraw Wewnętrznych oświadczają, że w całej historii Ukrainy w związku z faktami podobnych nagrań, morderstw i gwałtów nie wszczęto ani jednej sprawy karnej. I rzeczywiście, skąd je wszczynać, skoro w biurze prasowym resortu milicyjnego powiedziano jeszcze i coś takiego: o nagraniach takiej produkcji na Ukrainie tam nic nie słyszeli. Innymi słowy, takich nagrań nie ma, nie istnieją i koniec tematu! To, co od dawna krąży w Internecie, milicja woli nie zauważać. W tym Internecie, który w najbliższych latach (zgodnie z programami wyborczymi wszystkich największych sił politycznych) zostanie zapewniony każdej szkole. Co robić? Zakazywać Internetu? Albo niektórych książek? Palić na...

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...transu” powiedział, że w ciągu roku jego przedsiębiorstwo wywozi na to wysypisko 600 tysięcy ton odpadów. Zatem problem istnieje, ale nie jest tak dotkliwy, jak próbuje się go przedstawiać. Ponadto, gdzie podziać śmieci, jeśli wysypisko zamkną? Obiecał, że zrobi wszystko, aby śmieci nie były rozrzucane po drodze na wysypisko, i zaprosił chłopów oraz przedstawicieli organizacji społecznych na wspólne spotkanie. — Wśród wielu programów, dokumentów i aktów prawnych na Ukrainie nie istnieje rzeczywisty państwowy system gospodarowania odpadami komunalnymi — rozpoczęła swoje wystąpienie zastępczyni przewodniczącego „Ogólnoukraińskiej Ligi Ekologicznej” Tetiana Tymoczko. — Kwestią utylizacji musi zajmować się także producent: powinien wybrać takie opakowanie, które potem łatwo będzie przetworzyć. A wszystko, o czym my teraz dyskutujemy, to część góry lodowej, którą ukrywa się przed ludźmi. Jesteśmy głęboko zaniepokojeni planami Kijowskiej Rady Miejskiej, by w Kijowie zbudować spalarnię odpadów. Taka decyzja już zapadła. Jest absolutnie absurdalna: budować spalarnie odpadów w XXI wieku! Zamiast zakładów przetwarzania odpadów!.. Ten zakład ma zostać wzniesiony w dzielnicy sypialnianej, na Trojeszczynie. Dlatego utworzyliśmy grupę roboczą naukowców, aby wyjaśnić sytuację na wysypisku nr 5. Tam można zbudować nowoczesny zakład przetwarzania odpadów i zacząć przetwarzać śmieci, które już leżą na wysypisku, oraz te, które dopiero napływają… Ustaliliśmy, że 47% spółki akcyjnej „Kijowspectrans” należy do jednego z deputowanych Kijowskiej Rady Obwodowej, a 51% — do Rady Miejskiej Kijowa… Zatem, — podsumowała pani Tymoczko, — sytuacja wokół wysypiska ZPO nr 5 to walka dwóch struktur biznesowych na jednym terytorium! Jedni podburzają lokalną społeczność, drudzy — stołeczną, byśmy się spierali między sobą… Jak długo potrwają te papierowe, słowne, prawne, urzędnicze wojny między wszystkimi zainteresowanymi, nie wiadomo. Zakładnikami są jednak zarówno miejscowi mieszkańcy, jak i stołeczni. Ci ostatni, choć nie wdychają „woni” składowiska śmieci, mają za to spalarnię odpadów „Enerhija” na Pozniakach, którą burmistrz L. Czernowecki w drodze do władzy obiecywał swoim wyborcom „przenieść” poza miasto. Jednak nawet dziś ten potwór radzieckich technologii truje powietrze dzielnicy sypialnianej. Nic dziwnego, bo wszyscy nasi władcy od dawna mieszkają we własnych pałacach za miastem, a problemy wspólnoty interesują ich tylko wtedy, gdy można na nich coś zyskać. dekoracyjność drzewnych nasadzeń wyrządza ogromnej szkody, znacznie pogarsza warunki glebowe życia roślin, obniżając jej zasobność w składniki odżywcze i zaburzając reżim cieplny gleby. Zgarnianie liści wielokrotnie zmniejsza liczbę organizmów glebowych i mikrobów, niszczy podstawy ich normalnego funkcjonowania. Gleby tracą strukturę, ulegają zagęszczeniu, obniża się ich wodochłonność, wilgotność i żyzność. Opad organiczny jest naturalnym nawozem gleby, który zawiera azot i pierwiastki popielne w ilościach i proporcjach potrzebnych drzewom. Trzeba powstrzymać zbrodniczą coroczną jesienną akcję — zgarnianie i wywożenie opadu liściastego z parków wypoczynkowych, dendroparków i skwerów. Liście należy zamiatać tylko z asfaltu i równomiernie rozrzucać pod drzewami. Akademik H. M. Wysocki podkreślał: „Poznawaj prawo natury i zawsze mu się podporządkowuj — będzie dobrze”. Dlatego opad liściasty należy zostawiać wszędzie. EKOLOGIA

Машинний переклад

ŚMIETNIKOWA «BOMBA»

Swiatosław MIZERNIUK Wokół stolicy, jak grzyby po deszczu, pojawiają się nowe wysypiska śmieci. Śmieci stają się ogromnym problemem zarówno dla Kijowa, jak i dla innych ukraińskich miast, ponieważ mamy skrajnie przestarzałe technologie utylizacji. Istniejące składowiska-poligony są przepełnione. Pieniędzy na kompleksowe wdrożenie europejskich technologii przetwarzania śmieci nie ma… Tymczasem na wysypiskach z gnicia powstaje biogaz, który samoczynnie się zapala. Dym spowija wszystko dookoła: jego duszący szlak ciągnie się na wiele kilometrów. Woda deszczowa, przenikająca przez wszystkie warstwy składowiska, przekształca się w szczególnie niebezpieczny i trujący filtrat. Dokładnie takim składowiskiem-poligonem stałych odpadów komunalnych (TPW) nr 5 jest ten w obwodzie obuchowskim pod Kijowem. Składowisko „pobłogosławiono” do eksploatacji w dalekim 1986 roku. Obecnie dla okolicznych wsi — Kreniczi, Pidhirci, Romankiw, Chodosijiwka — to wysypisko stało się ekologiczną katastrofą. Od pierwszych dni działania wysypiska zakopywano tu odpady radioaktywne, liście, pył… Aby odpady radioaktywne nie dostały się do gruntu i wód gruntowych, na dnie poligonu-składowiska warstwami ułożono folię polietylenową. Oficjalne dane: całkowita powierzchnia poligonu 63,7 hektara; powierzchnia pod śmieci — 35,75 hektara — to dwa jary (kotliny) o głębokości do 20 metrów, z tamami w części północnej o wysokości 20 metrów; powierzchnia pierwszego pola składowania 18,15 hektara, drugiego — 17,6 hektara. W wniosku państwowej sanitarno-epidemiologicznej ekspertyzy obiektu z trzeciego sierpnia tego roku znajdujemy: „…Potencjalne zagrożenie dla środowiska i zdrowia człowieka wiąże się z możliwym zanieczyszczeniem środowiska wodnego przez grunty… Źródłami negatywnego wpływu na stan wód podziemnych i powierzchniowych jest filtrat powstający na poligonie, gospodarczo-bytowe, produkcyjne, technologiczne ścieki i wody opadowe… Na 01.08.2007 r. w zapełnionych stawach poligonu za cały okres eksploatacji nagromadzono 500 000 metrów sześciennych filtratu. Codziennie powstaje prawie 200 metrów sześciennych filtratu. Istniejąca instalacja zwrotnego os- mosu „ROHEM — RO”, która oczyszczała część odcieków, nie działa i wymaga znacznych nakładów na jej odnowienie…” Prokuratura obwodu kijowskiego wniosła swój protest przeciwko działaniom zarządców w sprawie eksploatacji składowiska odpadów (wieś Pidhirci, rejon obuchowski) wbrew ustawodawstwu o ochronie środowiska: brak jest zezwoleń i limitów na składowanie odpadów oraz nie rozwiązano problemu utylizacji odcieków. Stację „VOMM” do przetwarzania odcieków zbudowano z naruszeniem wymogów art. 28, 29 Ustawy Ukrainy „O ochronie środowiska naturalnego” oraz art. 34, 39 „O ekologicznej ekspertyzie” — brak jest odpowiedniej dokumentacji projektowej i dopuszczalnej, a także wniosku Państwowej Ekspertyzy Ekologicznej dotyczącego projektu. Obecnie sytuacja wokół eksploatacji składowiska jest bardzo zagmatwana i konfliktowa, dlatego, aby usłyszeć opinie wszystkich zainteresowanych stron, w UNIAN odbyła się konferencja prasowa. Przewodniczący „Europejskiej Komisji Ekologicznej” Jarosław Mysiec twierdzi, że poziom promieniowania tła na składowisku jest podwyższony i obecnie, po wielu latach eksploatacji, mimo grubej warstwy nowych odpadów; że dalsza eksploatacja wysypiska jest niebezpieczna dla środowiska. Z biegiem lat folia izolacyjna ulega uszkodzeniu ...ano, a systemy drenażowe nie działają, więc płynne odpady przedostają się do poziomów wód podziemnych, stamtąd mogą przesączać się do pobliskich jezior, strumyków i do Dniepru. Na urządzenia do przetwarzania odcieku przeznaczono ponad 100 mln hrywien z budżetu państwa. Mimo to żaden zakupiony agregat nie działa. Naruszane są także surowe normy techniczne użytkowania wysypiska: nowe odpady nie są przesypywane przekładkami z piaszczystego gruntu… Zdaniem pana Jarosława, o niebezpieczeństwie wysypiska świadczy również to, że organy kontrolne kilkakrotnie zakazywały eksploatacji tego poligonu. Jednak później, dosłownie w ciągu kilku dni, nowe zezwolenia przedłużały jego działalność… Jarosław Mysiac dopatruje się w tym przejawów korupcji. Nie wierzą w uczciwość władz także mieszkańcy wsi Kreniczi. Przyszli opowiedzieć dziennikarzom o swoich nieszczęściach: nieznośnym smrodzie, pogorszeniu zdrowia, sztucznych jeziorach wypełnionych cuchnącym odciekiem, które pojawiają się w pobliżu ludzkich siedzib, oraz stosach śmieci, którymi usiana jest droga na wysypisko. Doprowadzeni do rozpaczy ludzie grożą akcjami protestacyjnymi, ponieważ wysokie stanowiska nie słuchają ich bólów. Mykoła Bohdanowycz, zastępca przewodniczącego zarządu spółki akcyjnej „Kijowspec…

Машинний переклад

Ugoddia dla bagatych?

Viktor KHOMENKO, Krym Ponad 50 000 hektarów terenów łowieckich powiatu symferopolskiego władze Krymu przekazały w długoterminowe użytkowanie firmie komercyjnej, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek konkursu. Nowym użytkownikiem jest Symferopolskie Rejonowe Zrzeszenie Agroprzemysłowe — organizacja komercyjna, składająca się z ośmiu przedsiębiorstw będących użytkownikami gruntów w rejonie. Decyzja oburzyła nie tylko działaczy Krymskiej Organizacji Ukraińskiego Towarzystwa Myśliwych i Rybaków, do której te tereny były przypisane. Zamierzają oni bronić swoich lekceważonych praw w sądzie, ponieważ są przekonani, że na własne oczy widzą tendencję szybkiego przekształcania łowisk Krymu w „elitarny klub”, niedostępny dla zwykłych myśliwych, do którego prawo polowania uzyskują albo bardzo zamożni ludzie, albo cudzoziemcy za jeszcze większe pieniądze. „Konkurencja między zbyt wieloma różnymi organizacjami myśliwskimi przybrała już formy fizycznego przeciwstawiania się”, — oświadczył przewodniczący Krymskiej Republikańskiej Rady UTMR Michajło Swyrydow, przytaczając na potwierdzenie tej tezy wiele przykładów. Przekazywanie terenów łowieckich w długoterminowe użytkowanie struktur komercyjnych jest niezgodne z prawem, ponieważ zostały one przypisane UTMR na 25 lat. Kierownictwo i członkowie Towarzystwa będą dążyć do tego, aby planowany na 18 listopada sezon łowiecki w powiecie symferopolskim nie został otwarty, dopóki nie obronią swoich zgodnych z prawem praw do tych terenów. Zapytanie poselskie złożyli prokuratorowi Krymu i deputowani–„bjutowcy” Rady Najwyższej Autonomii. Na konferencji prasowej oświadczyli, że „to nie jest przypadkowa i nie pierwsza taka decyzja: we wrześniu Rada Najwyższa ARK przyjęła uchwałę o analogicznym odebraniu terenów łowieckich Dżankojskiemu, Bachczysarajskiemu Towarzystwu Myśliwych i Rybaków oraz klubowi myśliwych z Kerczy. A Krymska Organizacja Ukraińskiego Towarzystwa Myśliwych i Rybaków przypomniała jeszcze jedną swoją stratę — kiedy rząd Autonomii przekazał 28 000 hektarów na terenie powiatu symferopolskiego prywatnemu klubowi „Fauna”, którego składka członkowska wynosi 2,5 tys. hrywien, co dla przeciętnego krymskiego myśliwego jest nieosiągalne finansowo. Zwykli miłośnicy polowań zaś stwierdzili: półwysep ma już smutne doświadczenie podobnych przekazań terenów firmom komercyjnym, które organizują „masowe odstrzały wszystkiego, co żywe, dla bogatych, zajmują się nie ochroną i rozwojem terenów łowieckich, lecz niszczeniem flory i fauny za duże pieniądze”. W szczególności prywatni organizatorzy polowań dla cudzoziemców nie podlegają niczyjej kontroli, podobnie jak liczba zabitych zwierząt i ptaków, które po takich masowych rzeziach na żywe cele znajdowano w całych stertach w dużych mogiłach, ukrytych przed ludzkim wzrokiem. Nowych właścicieli biznesu myśliwskiego interesuje wyłącznie szybki zysk z takich działań. W Radzie Najwyższej Autonomii uważają, że przypisanie ziemi RAPO jest zgodne z prawem, ponieważ jego przedstawiciele jako pierwsi złożyli wszystkie potrzebne dokumenty. Twierdzą, że dotąd ta ziemia nie była przypisana nikomu. Według słów przewodniczącego Rady Najwyższej ARK Anatolija Hryszczenki, tereny łowieckie w prywatnych rękach będą lepiej i bardziej zachowane, ponieważ nie przechodzą w dzierżawę, lecz w przypisanie na czas polowania, ziemia pozostaje w rękach jej dzierżawców i właścicieli. Jednak przed nami rozprawy sądowe.

Машинний переклад

Chrońmy opad liściasty

W. ŁYSENKO, doktor filozofii, kierownik Katedry Botaniki i Fizjologii Roślin Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Agrarnego im. W. W. Dokuczajewa Opad roślinny — jedno z najważniejszych ogniw obiegu substancji odżywczych między roślinnością drzewiastą i krzewiastą, glebą a atmosferą. Znaczna ilość składników odżywczych (azotu, siarki, fosforu, potasu, wapnia, magnezu, żelaza itd.), które drzewa pobierają z gleby, wraca z powrotem. Dlatego jej żyzność ostatecznie wzrasta. Szczególnie wzbogaca się gleba w azot. Z upływem pewnego czasu z roślinnego opadu organicznego formuje się mniej lub bardziej trwała warstwa resztek organicznych na powierzchni gleby — tak zwana ściółka leśna. Odgrywa ona ważną rolę w ochronie gleby przed erozją — zjawiskiem bardzo niebezpiecznym na zboczach. Bardzo cenna jest ona również jako mechaniczny bufor, zmniejszający nacisk ciężaru ludzi i dużych zwierząt na wierzchnią warstwę gleby. Przez ściółkę i zieloną zasłonę liści nie może przeniknąć promieniowanie ultrafioletowe, szkodliwe dla mikroflory glebowej. Fot. O. Łytwynenko Od dawna stwierdzono negatywny wpływ zbierania pokrywy liściastej na gleby. W miejskich parkach jesienią starannie grabi się i pali opadłe liście. To dążenie, by zachować

Машинний переклад

Gospodarka

Groningen (Holandia), unikalne złoże ropy Ghawar w Arabii Saudyjskiej, Pamiatno-Sasiwskie złoże w Dolnym Zawołżu, Biały Tygrys na szelfie południowowietnamskim i inne. Przodujące kraje wydobywające ropę na świecie badają odnawianie zasobów ropy naftowej i gazu w eksploatowanych złożach. Rząd rosyjski przeznaczył na takie prace kwotę odpowiadającą 10 mln dolarów. Obiektem badań było naftowo-gazowe złoże Pamiatno-Sasiwskie w Dolnym Powołżu. Prace wykonywał Moskiewski Uniwersytet oraz ООО „Łukoil-Wołgograd NIPImorniefť”. Uzyskano niezaprzeczalne fakty napływu ropy i gazu do złoża. Jeszcze bardziej uderzających wyników osiągnęli amerykańscy naftowcy, którzy wydali na takie prace setki milionów dolarów. Obiektem badań było gigantyczne, według amerykańskich miar, naftowo-gazowe złoże Eugene Island (blok 330), położone 272 km na południowy zachód od miasta Nowy Orlean, na głębokości 200 m. Prace wykonywało Obserwatorium Ziemi Lamonta-Dohertyego przy Uniwersytecie Columbia. Badanie mechanizmu odnawiania się zasobów ropy naftowej i gazu złoża Eugene Island amerykańscy specjaliści przeprowadzili z amerykańskim rozmachem. Oprócz Obserwatorium Ziemi Lamonta-Dohertyego w badanie problemu włączyły się większość ośrodków naukowych USA, takich jak: Instytut Oceanograficzny (Woods Hole), Uniwersytet Cornella, Louisiana State University, Michigan Technological University, Uniwersytet Kalifornijski (Santa Barbara), Uniwersytet Kolorado, Pennsylvania State University, Uniwersytet Teksaski, a także praktycznie wszystkie międzynarodowe koncerny naftowe (Shell, Mobil, Exxon, Agip, Amoco, Arco, Chevron, Conoco, Elf Aquitaine, Pennzoil) i inne organizacje. Na bazie tych struktur utworzono Sieć Badań Globalnych Basenów (Global Basins Research Network). Koordynatorem Sieci wyznaczono dr. R. N. Andersena z Obserwatorium Ziemi Lamonta-Dohertyego przy Uniwersytecie Columbia. Oprócz koncernów naftowych prace finansował Departament Energii USA. Po zbadaniu tempa dopływów ropy naftowej do złoża Eugene Island (blok 330) najpierw zaproponowano zwiększenie wydobycia ropy i gazu poprzez poprawę porowatości produktywnych horyzontów. Przeprowadzone prace okazały się mało skuteczne. Następnie wysunięto nową ideę: wydobywać ropę i gaz bezpośrednio ze strefy uskoków. W tym celu przeprowadzono wysokodokładną sejsmikę, określono położenie uskoków i wywiercono odwiert, który wszedł bezpośrednio w strefę uskoków. „W rezultacie wykryto dotąd nieosiągalne głębinowe rezerwy, znajdujące się pod ciśnieniem geostatycznym. Dokonaliśmy cudownego odkrycia — odsłoniliśmy zbiorniki, które na naszych oczach stale uzupełniają się nowymi porcjami migrujących węglowodorów, przy czym tempo uzupełniania jest bliskie tempu odbioru!” (R. N. Andersen). Nowe dane o szybkim odnawianiu się złóż ropy i gazu stawiają przed geologami Ukrainy szereg pilnych strategicznych i stosowanych problemów, które wymagają pilnego rozwiązania. Do zadań strategicznych należy zaliczyć opracowanie teorii powstawania złóż węglowodorów, ponieważ istniejące klasyczne wyobrażenia nie wyjaśniają bardzo szybkich tempów powstawania przemysłowych nagromadzeń ropy i gazu, które zachodzą w ciągu dziesięciu–piętnastu lat, a jedno pokolenie inżynierów naftowców, które opanowuje złoże ropy lub gazu według obecnie obowiązujących norm, może obserwować odkrycie złoża, jego eksploatację i wyczerpanie, wyprowadzenie złoża z eksploatacji, jego konserwację, a po dziesięciu–piętnastu latach będzie świadkiem nowego cyklu: uruchomienia złoża, jego eksploatacji, wyczerpywania i konserwacji. Trzeba wyjaśnić, ile takich cykli może przejść złoże, to znaczy opracować naukę o niewyczerpalności światowych zasobów ropy naftowej i gazu. Stosowanym pilnym zadaniem w zakresie zwiększania bazy zasobowej ropy i gazu na Ukrainie jest powrót do „starych złóż”, które dawno zostały wyeksploatowane i wyprowadzone z eksploatacji, w celu przyrostu zasobów i dalszego ponownego wydobycia w nich ropy i gazu; opracowanie optymalnych zrównoważonych reżimów eksploatacji bieżących złóż ropy i gazu w celu przedłużenia terminów ich eksploatacji, wychodząc z tempa regeneracji węglowodorów.

Машинний переклад

O NIEWYCZERPANOŚCI ŚWIATOWYCH ZASOBÓW ROPY I GAZU

W. I. SOZAŃSKI, oddział Geologii Morskiej NAN Ukrainy; P. M. CZEPIL, Instytut „Naukanaftohaz” NAK „Naftohaz Ukrainy”. W naszych czasach szeroki rozgłos zyskał błędny pogląd, jakoby ropa i gaz miały wkrótce zostać wyczerpane: ropa — za 20 lat, gaz — za 50, a ludzkość stanie w obliczu kryzysu energetycznego. Te pesymistyczne wnioski dotyczące przyszłości energetyki naftowej opierają się na teorii organicznego pochodzenia ropy — z organicznych szczątków w skałach, z których niemożliwe jest uzyskanie wielkich złóż ropy. Zupełnie inaczej perspektywy rozwoju światowego przemysłu naftowego ocenia teoria nieorganiczna, zgodnie z którą ropa powstała w głębokich wnętrzach Ziemi w wyniku syntezy nieorganicznej i przeniknęła przez uskoki do górnych części skorupy ziemskiej, gdzie utworzyła złoża. Ocenę światowych zasobów ropy z pozycji organicznych i nieorganicznych wyobrażeń o naturze ropy przeprowadzili swego czasu amerykańscy badacze A. S. Lasaga i H. D. Holland (Lasaga, Holland, 1971) i opublikowali wyniki swoich badań w autorytatywnym amerykańskim czasopiśmie Science (Nauka). Według ich obliczeń ilość ropy, którą jest w stanie wyprodukować cała materia organiczna kuli ziemskiej, można przedstawić w postaci filmu o grubości 2,5 mm, równomiernie pokrywającego całą powierzchnię planety. W przypadku nieorganicznej natury ropy grubość takiej warstwy wynosiłaby 10 km. A to oznacza, że ropy na kuli ziemskiej z pozycji nieorganicznej teorii powstawania ropy jest 8 milionów razy więcej niż zasobów według teorii organicznego pochodzenia. Dlatego zwolennicy nieorganicznej natury ropy uważają, że na kuli ziemskiej znajduje się kolosalna ilość nieuwzględnionych węglowodorów, wystarczająca na potrzeby ludzkości na tysiące lat. A zwolennicy organicznego pochodzenia ropy od czasu do czasu podnoszą alarm o zbliżającym się kryzysie energetycznym w związku z wyczerpaniem światowych zasobów. Specjalne badanie tego problemu, które wykonał amerykański geolog P. Price w 1947 roku, pokazuje, że odkąd Drake w 1859 roku wywiercił pierwszy na świecie szyb naftowy, prawie co pięć lat ktoś sygnalizował wyczerpanie zasobów ropy i gazu. Przy tym najbardziej rezonansowe oświadczenia pochodziły od autorytatywnych specjalistów, którzy mieli do dyspozycji najpełniejsze informacje o zasobach kopalin i byli szczegółowo zaznajomieni z budową geologiczną złóż. Tak, czołowy amerykański geolog XIX w. S. A. Ashburner w 1886 roku ostrzegał rząd USA przed koniecznością oszczędnego traktowania ropy w związku z szybkim zbliżaniem się wyczerpania jej zasobów. A jego rodak T. Day w 1909 roku złożył raport do Białego Domu o tym, że zasoby ropy w USA zostaną ostatecznie wyczerpane między 1935 a 1944 rokiem. Autorytatywny amerykański geolog D. White, będący jednocześnie głównym geologiem Służby Geologicznej USA, dowodził w 1920 roku, wykorzystując duży materiał faktyczny, że wydobycie ropy w USA osiągnie swoje maksimum za 3—5 lat, po czym zacznie spadać, i twierdził, że nigdy nie przekroczy 540 mln baryłek rocznie (57 mln ton). Choć w latach 70.—80. ubiegłego stulecia USA wydobywały ropy dziesięciokrotnie więcej. Szczególnie wielki rezonans dotyczący wyczerpania światowych zasobów ropy i gazu oraz zbliżającego się kryzysu energetycznego powstał w latach 70. ubiegłego wieku, kiedy kraje arabskie wprowadziły embargo na dostawy ropy do Europy Zachodniej, USA i Japonii, i tam zaczęły pojawiać się oznaki kryzysu gospodarczego. Czasopisma i gazety zaroiły się od nagłówków: „Era taniej ropy kończy się”, „Światowe zasoby ropy wyczerpują się”, „Już widać dno studni, z której ludzkość czerpie ropę”. Jeden z najbardziej autorytatywnych geologów naftowych, amerykański uczony H. Hedberg, ostrzegał przed koniecznością przyzwyczajenia się do tego, że zasoby ropy na kuli ziemskiej są ograniczone i wkrótce zostaną wyczerpane. Pisał on: „Żyjemy teraz w krótkim i przemijającym odcinku czasu historii świata, który można nazwać »erą naftową«. Mieliśmy epokę kamienia, epokę brązu, epokę żelaza, a przyszli historycy nazwą naszą epokę naftową, kiedy ludzkość całkowicie zależy od ropy. Ale ta epoka będzie krótka, trwająca nie dłużej niż 200 lat…”. Wyniki badań prowadzonych w ostatnich latach nad konkretnymi złożami ropy i gazu na świecie pokazują, że ropa i gaz to odnawialne kopaliny, i możliwe, że te cenne nośniki energii są niewyczerpane. W wielu regionach świata uzyskano materiały o tym, że ropa i gaz stale zasilają złoża. Po raz pierwszy na napływ ropy z większych głębokości do eksploatowanych pokładów zwrócili uwagę sto lat temu starogroźnieńscy nafciarze. Geolog L. I. Baskakow na III Światowym Kongresie Naftowym w Bukareszcie w 1907 r. przedstawił obliczenia dotyczące wydobycia ropy ze średniomioceńskich pokładów Starogroźnieńskiego złoża naftowego, z których wynikało, że ilość ropy wydobytej do 1907 r. nie mogła zmieścić się w tych pokładach. Zdaniem L. I. Baskakowa, do górnych części złoża do środowiska kosztem pionowych przepływów napływała ropa z większych głębokości. Z czasem ropę tego złoża odkryto w głębiej zalegających osadach trzeciorzędowych i kredowych. Także w innych złożach zjednoczenie „Groznieft” odnotowywało dodatkowy dopływ ropy kosztem pionowej migracji. Dlatego zasoby poszczególnych złóż przeliczano w stronę zwiększenia trzy-cztery razy, ponieważ sumaryczne wydobycie było o wiele większe od obliczonych zasobów. W naszych czasach, po długich przestojach odwiertów spowodowanych działaniami wojennymi w Czeczenii, ropa, która napłynęła z głębin, zaczęła wypełniać złoża i pojawiać się na powierzchni, co doprowadziło do wznowienia chałupniczego wydobycia ropy z płytkich odwiertów, które wcześniej były suche. Wielki wpływ na kształtowanie poglądów geologów-naftowców na temat zachowania złóż ropy i gazu miały badania W. A. Sokołowa dotyczące problemów odgazowania wnętrza Ziemi. W. A. Sokołow i jego współpracownicy przez wiele lat badali problemy dyfuzji i mikrofiltracji gazów węglowodorowych przez skały. Na podstawie tego opracowali bezpośrednie metody geochemiczne poszukiwania złóż ropy i gazu, znane jako zdjęcia gazowe, i ustalili, że ze złóż stale wydzielają się węglowodory, w wyniku czego dochodzi do wielkich strat ropy i gazu w ciągu czasu geologicznego. Sokołow wysnuł wniosek, że w dawnych skałach, na przykład paleozoicznych, nie mogą zachować się skupiska gazu, ponieważ jego pokłady niszczeją z upływem czasu w wyniku dyfuzji. Zatem istnienie pokładów ropy i gazu w skałach paleozoicznych jest możliwe tylko pod warunkiem dopływu nowych porcji węglowodorów. Zjawiska dopływu węglowodorów z głębin do powierzchni są bardzo rozpowszechnione na kuli ziemskiej i zachodzą w gigantycznych skalach. Wyraźniej ujawniają się w środowiskach wodnych niż na lądzie, dlatego pęcherzyki metanu, które unoszą się z głębin, są zauważalne w wodzie nawet gołym okiem. Na przykład w Morzu Czarnym wykryto kolosalne wycieki metanu, które wyraźnie rejestruje się na echogramach w postaci dymów czy pochodni, których liczba wynosi 4000 przejawów. Obliczenia pokazują, że z dna morza na dobę wydziela się 1 mld metrów sześciennych gazu. A to świadczy o potężnym strumieniu węglowodorów z głębin Ziemi i pozwala wysnuć wniosek, że Morze Czarne jest jednym z najbardziej perspektywicznych na świecie pod względem warstw naftowych i zawiera w swoich wnętrzach więcej ropy i gazu niż Morze Kaspijskie czy Morze Północne. Odkrycie w ostatnich latach nadolbrzymiego złoża ropy na szelfie czarnomorskim u wybrzeży Krymu na strukturze Subotina, którego zasoby ropy są dwukrotnie większe od wszystkich zasobów ropy odkrytych na Ukrainie w 150-letniej historii naszego przemysłu naftowego, świadczy o ogromnych perspektywach odkrycia nowych pokładów ropy i gazu w Morzu Czarnym. Zatem Ukraina w niedalekiej przyszłości ma stać się przodującym państwem wydobywającym ropę na świecie. Ukraińskim naftowcom znane są fakty, że ze Szebelińskiego złoża gazu już dawno wypompowano obliczone zasoby gazu (430 mld m3), jednak złoże nadal działa. Przez 50 lat eksploatacji, która rozpoczęła się w 1956 roku, ze Szebelińskiego złoża gazu wypompowano prawie 600 mld m3, czyli ilość gazu zwiększyła się o 170 mld m3. To znaczy, że rocznie do Szebelińskiego złoża dodatkowo z głębin napływa ponad 2 mld m3 gazu. Przykładem złóż, w których odnotowano dopływ ropy do eksploatowanych warstw, są także największe złoża ropy na Ukrainie — Hnidynciwskie i Leliakiwskie. Z tych złóż już dawno wypompowano trzykrotnie więcej ropy, niż wynosiły obliczone zasoby. Jednak pracują one do dziś. Przypomnę, na Hnidynciwskim złożu z warstwy K-1 (górny karbon) wydobyto ropy pięciokrotnie więcej, niż oczekiwano. Jeszcze bardziej wymowne są dane na Leliakiwskim złożu ropy. Wydobyte zasoby z horyzontu P-1-3 w 1,5 raza przewyższają zatwierdzone zasoby geologiczne, które również przeliczano dwukrotnie. Z tej warstwy wydobyto dziesięciokrotnie więcej ropy, niż oczekiwano według norm wydobycia. Złoże znajduje się w eksploatacji. Ciekawe wyniki uzyskano na wyeksploatowanych i wyłączonych z eksploatacji złożach gazu: Proletarskim (początkowe zasoby gazu 17,6 mld m3), Biłousiwskim (początkowe zasoby gazu 2,5 mld m3), Czornuskim (początkowe zasoby gazu 0,5 mld m3). Podczas sprawdzania wyczerpanych pokładów tych złóż ustalono, że w pełni odnowiły się one w ciągu 15—20 lat. Ciśnienia złożowe odwiertów stały się takimi, jakimi były podczas ich odkrycia w 1966 r. O współczesnym formowaniu pokładów ropy i gazu świadczy rozkład ciśnień w Rudiwsko-Czerwonozawodskim złożu gazokondensatowym w niecce dnieprzańsko-donieckiej, które znajduje się w eksploatacji. Dzisiaj jest wiele danych o uzupełnianiu zasobów ropy i gazu w złożach w szeregu regionów świata. Do takich należą blok 330 (Eugene Island) w Zatoce Meksykańskiej, niektóre złoża basenu Cook Inlet (Alaska), kilka złóż ropy w Uzbekistanie, Tatarstanie (unikalne złoże Romaszkińskie), złoża azerskie, gazowy superolbrzym

Машинний переклад

«PROŚWITA»

Ołeksandr CZERNYSZENKO. Dotychczasowa historia ziemi fastowskiej z czasów II wojny światowej jest nierozerwalnie związana jedynie z naświetlaniem konfrontacji radziecko-niemieckiej i uparcie nie chciała poświadczać faktów istnienia w naszym kraju zorganizowanego ukraińskiego podziemia niepodległościowego. Poszczególne brzemienne w skutki wydarzenia, związane z dążeniami państwowotwórczymi Ukraińców na ziemi fastowskiej w latach 1941–1943 po ogłoszeniu przez S. Banderę Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego 30.06.1941 roku, na wszelkie sposoby ukrywano przed mieszkańcami Fastowa. A przecież musimy o tym wiedzieć, ponieważ ziemi fastowskiej zawsze należało się ważne miejsce w ukraińskiej walce wyzwoleńczej, chociaż staranne ukrywanie przed nami w czasach radzieckich tych wydarzeń wymazało z naszej his-

Машинний переклад

REGION FASTOWSKI W POSZUKIWANIU PRAWDY O UPA

Fastowskie miejskie zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki przeprowadziło regionalną konferencję naukowo-praktyczną „Region fastowski. Poszukiwania prawdy o UPA”. W pracy konferencji wzięli udział naukowcy z Kijowa i Fastowa, miejscowi krajoznawcy, nauczyciele historii z miasta i rejonu, pracownicy naukowi muzeów, społeczność regionu fastowskiego. W sali muzealnej obecni mieli okazję zapoznać się z unikalną wystawą dokumentów historycznych, związanych z historią UPA w skali ogólnoukraińskiej oraz z działalnością Głównej Komendy UPA na czele z Romanem Szuchewyczem, a także z działalnością zorganizowanego ukraińskiego podziemia na terenach regionu fastowskiego pod kierownictwem Petra ONYSZCZENKI. Pamięci historycznej dostarcza wiele materiału faktycznego. Na terenach naszego kraju jeszcze dzisiaj mieszka wielu przesiedlonych tutaj uczestników działań bojowych w szeregach UPA oraz miejscowych ludzi, związanych z działalnością fastowskiego ośrodka OUN w latach II wojny światowej. Z ich świadectw obecni dowiedzieli się wiele nowego o życiu naszego miasta w tamtych latach, a także o rozprawach jesienią 1943 roku z ludźmi, którzy przebywali na okupowanym terytorium. Wystąpienie badacza fastowskiej przeszłości, honorowego obywatela Fastowa, znanego artysty i dyrektora Fastowskiej Miejskiej Szkoły Rzemiosła Ludowego Anatolija Drewieckiego dotyczyło naświetlenia działalności fastowskiego podziemia OUN pod kierownictwem Petra Onyszczenki, które działało przeważnie w zakonspirowanych trójkach, i dlatego nie zawsze podziemni działacze znali innych członków organizacji z twarzy. Właśnie ten fakt przeszkadza obecnie, po śmierci głównych kierowników, ustalić dokładnie całą sieć podziemia OUN-UPA w naszym kraju. Ośrodki OUN działały w Fastowie, we wsiach Wepryk, Wełyka Snitynka, Wełyka Ofirna, Tomasziwka, Jarosziwka, Pryszywalna. Według jego przekonania, przypisywany radzieckim partyzantom profesor Kijowskiego Instytutu Medycznego Petro Bujko w rzeczywistości kierował działaniami ukraińskich partyzantów-podziemnych. Na korzyść tej wersji przemawia również ten fakt, że pomocnikiem u niego na giełdzie pracy, gdzie pracował jako przewodniczący komisji medycznej, był znany młody nacjonalista Andrij Krawec-Krawczenko. Komisja Bujki pomogła wielu mieszkańcom Fastowa uniknąć „ze względu na stan zdrowia” niemieckiego wyjazdu na roboty przymusowe. W kontekście wystąpienia A. Drewieckiego zapoznała z wydarzeniami tamtych czasów żywy świadek — kawaler Orderu Księżnej Olgi III stopnia i tegoroczna laureatka nagrody literackiej im. W. Kosowskiego Olha Onyszczenko, żona byłego rejonowego OUN na Fastowszczyźnie w latach 1940. Petra Onyszczenki. Wydarzenia wyzwolenia Fastowa i Ukrainy od Niemców przez wojska radzieckie oraz kontynuację walki ukraińskiego podziemia naświetlił historyk, przewodniczący Fastowskiego miejskiego zjednoczenia OT „Proświta” Eduard Mondzelewski. Uczestnicy konferencji przyjęli rezolucję, która wzywała wszystkich podmioty procesu naukowego i wychowawczego w regionie do prawdziwego naświetlania działalności UPA w latach II wojny światowej, opierając się nie na dawnych ideologicznych szablonach, a na udokumentowanych wnioskach współczesnych ukraińskich uczonych-historyków. Opowiadał o wydarzeniach tamtego czasu, a także poprowadził ścieżkami, gdzie 65 lat temu na wieki pozostały setki jego przyjaciół i bliskich. Drżała dusza, napływały łzy, gdy z jego ust płynęła przysięga żołnierza Ukraińskiej Powstańczej Armii. Od czasu ogłoszenia Niepodległości Ukrainy do dziś ani jedna państwowa kopiejka nie została wydzielona na uporządkowanie Muzeum Sławy Powstańczej. Za środki diaspory zostały odnowione miejsca, gdzie mieścił się sztab UPA „Południe”, kapliczka, letnia klasa powstańców, cmentarz. Ale wymagają one dalszej opieki, remontu. Na Rówieńszczyźnie jest kompleks memorialny oddziału partyzanckiego Miedwiediewa, a tutaj — drewniany zrąb, do którego prowadzi rozbita droga. Władze dbają tylko o osobiste interesy. Miejscowi mieszkańcy opowiadają, że z gór...

Машинний переклад

SZLAKAMI BOHATERÓW

Bohdana MOROZ Na początku listopada w rejonach krzemienieckim i szumskim obwodu tarnopolskiego odbyły się uroczystości poświęcone 65. rocznicy utworzenia Ukraińskiej Powstańczej Armii. Wydarzenie to zorganizowało zrzeszenie studiującej młodzieży „Zarewo” (przewodniczący Wiktor Heneraliuk) przy wsparciu Ministerstwa Ukrainy ds. Rodziny, Młodzieży i Sportu. Studenci różnych uczelni wyższych, a także członkowie wielu organizacji społecznych, w szczególności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta”, Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Osobowość”, Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Patriota Ukrainy” wyruszyli ze stolicy do Krzemieńca, gdzie pół wieku temu, choć niedługo, istniała ukraińska niepodległość, na straży której stał jej kwiat w powstańczych szeregach. Krzemienieckie góry i szumskie lasy szelestem liści, żółto-pomarańczowymi barwami i dziś cicho opowiadają o heroicznym przeszłości naszych przodków. Podczas II wojny światowej na terenie ziemi krzemienieckiej działały oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii. W okolicach wsi Antonowce i Stóżek rozmieszczone były obozy Kruka (OUN-B) oraz Chrona (Mykoła Nedzwedski) (OUN-M), działała samodzielna mobilna grupa Jaworenki. Dwadzieścia kilometrów od Krzemieńca w 1942 roku utworzono sztab UPA „Południe”. Znacznie wzmocniło oddziały powstańcze przejście do lasu ukraińskiej policji z Poczajowa, Szumska, Krzemieńca, stacji Ołeksynycja w marcu 1943 roku. Właśnie w tych lasach toczyły się najbardziej zacięte walki powstańców, z których największa miała miejsce 24 kwietnia 1944 roku w uroczysku Hurby. Trzydziestotysięczne wojsko NKWD z ciężką artylerią i samolotami otoczyło teren, gdzie znajdował się sztab UPA. W kleszczach znalazło się około 5 tysięcy powstańców. Tragizm wydarzenia pogłębiał fakt, że w okrążenie trafili głównie rekruci, którzy nie mieli jeszcze przeszkolenia wojskowego. Bitwa trwała trzy doby i mimo wszelkich przewag przeciwnika powstańcy wyszli z okrążenia. Tą operacją dowodził znany dowódca UPA Wasyl Kuk. Krzemieńczanin Wiktor Jurczenko, weteran wojska OUN-M, który brał udział w tej bitwie, opowiada. Zdjęcie W. Moroza. Z biegiem czasu dobiegają strzały. To polują mężowie stanu w niepowtarzalnym rezerwacie Medobory, na sprywatyzowanych terenach łowieckich Leonida Krawczuka. Na spotkaniu z 97-letnim mieszkańcem rejonu szumskiego, weteranem UPA, wieloletnim więźniem stalinowskich łagrów Mykołą Omelczukiem obecni dowiedzieli się, że do dziś nie otrzymuje on państwowej emerytury, ponieważ, jakoby, uważa się go za wroga narodu radzieckiego. Uczestnicy wydarzenia, przedstawiciele różnych organizacji społecznych, mieli okazję zobaczyć wszystkie znaczące miejsca tego regionu, porozmawiać z weteranami działań wojennych. Takie wydarzenia to wspaniała okazja dla młodzieży, by znaleźć przyjaciół o podobnych poglądach. A przyłączenie się do żywej pamięci sprzyja wychowaniu w miłości do Ukrainy, pomaga w kształtowaniu ducha patriotyzmu.

Машинний переклад

Закінчення статті ««PROŚWITA»», с. 8

«PROŚWITA»

Przewodniczący Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Pawło Mowczan wartości czasów epoki trypolskiej. Niezwykle interesujący był program koncertowy reżysera, zasłużonego artysty Ukrainy Dmytra Cyrypiuka, w którym brali udział znani aktorzy, w szczególności zasłużony artysta Ukrainy Ołeksij Pałamarenko, brzmiały ukraińskie utwory klasyczne oraz pieśni ludowe w wykonaniu chóru „Kijów”. Dzięki tegorocznym wydarzeniom, poświęconym Dniu ukraińskiego piśmiennictwa i języka, wielu Ukraińców zastanowiło się nad rolą języka ojczystego w życiu każdego człowieka. Bo język to gwarancja odrębności i samozachowania, to największy i najdroższy skarb każdego narodu, to żywa skrytka ludzkiego ducha. Pielęgnujmy więc nasz diament, nasz los, kod genetyczny naszego narodu! Kochajmy, uczmy się i rozwijajmy język! Walczmy o jego piękno, o czystość i bogactwo! Przewodniczący kierownictwa OUN Mykoła Pławjuk zjednoczenia, redakcje gazet „Siwerszczyna”, „Biła Chata”, które wydaje obwodowa „Proświta”, a także proświtańska galeria sztuki „Kruti schody”.

Машинний переклад

DZIESIĄTA ROCZNICA DNIA UKRAIŃSKIEGO PIŚMIENNICTWA I JĘZYKA

Witalij MOROZ Zdjęcia autora Ty powstajesz w jasnej odnowie, Jak pieśń, płyniesz, rodzime słowo, Ty nasze dziwo kalinowe, Kochana matczyna mowo! D. Biłous W tym roku Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka obchodzono już po raz dziesiąty. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło uroczyste wydarzenia we wszystkich obwodach Ukrainy. Historia piśmiennictwa sięga swoimi korzeniami w głąb wieków. Już w indyjskich Wedach wspomniano o przesiedleńcach z dalekiej ziemi, gdzie dzisiaj położona jest współczesna Ukraina, którzy podarowali Hindusom kulturę, język i religię. Pierwsza oficjalna wzmianka o słowiańskim piśmie pojawiła się w IX wieku. Jeden z najdawniejszych latopisów, który dotarł do nas — „Powieść minionych lat”, napisał na początku XII wieku mnich monasteru Kijowsko-Pieczerskiego, czcigodny Nestor Latopiseć. Jego uważamy za ojca nie tylko ojczystej historii, ale i piśmiennictwa. Pamięć o Świętym Cerkiew prawosławna czci 9 listopada, właśnie dlatego święto ukraińskiego piśmiennictwa i języka obchodzimy w tym dniu. Kijowskie miejskie towarzystwo „Proświta” przeprowadziło cały szereg wydarzeń wspólnie z wieloma placówkami edukacyjnymi — Kijowskim narodowym uniwersytetem budownictwa i architektury, Narodowym technicznym uniwersytetem Ukrainy „KPI”, Narodowym uniwersytetem pedagogicznym im. M. Drahomanowa i innymi. Największe uroczystości odbyły się w Ukraińskim Domu, do których zaangażowano przedstawicieli Ukraińskiej cerkwi prawosławnej, społeczeństwa, działaczy państwowych i polityków. Wieczór otworzył przewodniczący towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Pawło Mowczan. W swoim wystąpieniu zaznaczył, że język — to jedno z najcenniejszych dóbr, w jego głębinach narodziło się wiele tego, czym może dzisiaj szczycić się nasz naród. To ważny czynnik samookreślenia narodu, niezawodna podstawa rozwoju kraju. Zastępczyni ministra kultury i turystyki Ukrainy Olha Bencz przypomniała, że nasz język jest bogaty w dialekty, a także podkreśliła wsparcie Ministerstwa dla programów rozwoju języka ukraińskiego. O polityce językowej mówili przewodniczący UWR Dmytro Pawłyczko, przewodniczący Ukraińskiego funduszu kultury Borys Olijnyk, przewodniczący kierownictwa OUN Mykoła Pławjuk, deputowany ludowy Ukrainy Jurij Hnatkewycz, przełożony monasteru św. Michała władyka Dymitr i inni. Mówcy zaznaczali, że język ukraiński — to jeden z najbardziej rozwiniętych języków świata, ale mimo tego, że wspiera go Konstytucja, ustawy i dekrety, stan języka jako państwowego i dzisiaj pozostaje niezadowalający. Widzom zaprezentowano serie „Słowo”, „Znak”, „Pismo” naukowo-publicystycznego serialu telewizyjnego reżysera D. Łomaczuka „Logos”, w którym mowa o powstaniu piśmiennictwa. Przełożony monasteru św. Michała władyka Dymitr Petro ANTONENKO Zdjęcia autora Z wielkim zainteresowaniem proświcianie — pracownicy redakcji naszej gazety, w minionych dniach odbyli wycieczkę do starożytnego Czernihowa. Oczywiście, po prostu nie sposób w jeden dzień obejrzeć wszystkich wybitnych zabytków miasta. Lecz to, co najciekawsze, udało się zobaczyć choćby pobieżnie. Przynajmniej wszystkie pięć świątyń okresu przedmongolskiego, a to więcej niż gdziekolwiek na Ukrainie. W jednych — muzea, w innych — działające cerkwie. Byliśmy wszędzie, w szczególności w najdawniejszym na Ukrainie soborze Spaso-Preobrażeńskim z XI wieku. Odwiedziliśmy słynne pieczary Antoniego — finalistę narodowego konkursu „Siedem cudów Ukrainy”, monaster Jelecki i Troicko-Iliński, książęcy Dityniec — Wał, złożyliśmy kwiaty pod pomnikiem Szewczenki. Obejrzeliśmy także wystawę dawnych ukraińskich ikon. Pokłoniliśmy się grobom wybitnych Ukraińców pochowanych w Czernihowie: Mychajła Kociubynskiego, Leonida Hlibowa, Łazara Baranowicza, Opanasa Markowycza. A gościom bardzo spodobał się budynek obwodowej „Proświty”, elegancki dworek w centrum miasta. Ma 101 lat. Tutaj znajduje się biblioteka obwodowa.

Машинний переклад

NA KIJOWSZCZYŹNIE UTWORZONO SIEĆ PATRIOTYCZNYCH ORGANIZACJI ŚWIADOMEJ MŁODZIEŻY

Jewhen BUKET Kierownicy dwudziestu młodzieżowych organizacji społecznych obwodu stołecznego podpisali 4 listopada w osiedlu typu miejskiego Kozin, podczas szkolenia liderów młodzieżowych i dziecięcych organizacji społecznych, zorganizowanego przez zarząd ds. rodziny i młodzieży Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, utworzenie sieci patriotycznych organizacji świadomej młodzieży. Rozumiejąc problemy duchowo-kulturalnego rozwoju współczesnej młodzieży, patriotycznego wychowania, popularyzacji języka państwowego, ukraińskiej pieśni, muzyki, narodowych obyczajów i tradycji w środowisku młodzieżowym, a także biorąc pod uwagę dużą liczbę lokalnych młodzieżowych organizacji społecznych, które mają wspólny cel i zadania, skierowane na upowszechnianie i rozwój ukraińskiej idei narodowej, ich przywódcy postanowili połączyć swoje siły. Planują, zwłaszcza, zorganizować seminaria dotyczące wymiany doświadczeń w pracy, tworzenie informacyjnej sieci, przeprowadzanie wspólnych przedsięwzięć itp. Deklarację podpisali: Makarowski Rejonowy Oddział Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej «Młoda Proświta», MOS «Liga Ukraińskiej Młodzieży» (m. Biała Cerkiew), Wyszhorodzki Miejski Oddział Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej «Plast—NSOU», Skwyrski Rejonowy Oddział Wszechukraińskiej Organizacji «Związek Ukraińskiej Młodzieży na Ukrainie», Striteuska MOS «Szczerze wasze» (rejon kagarlycki), Białocerkiewska MOS «Ruch rolowy «Jedność gwiazdozbioru»», MOS «Buslaw Sicz» (m. Bohusław), Związek Twórczej Młodzieży Perejasławszczyzny, Fastowski Miejski Oddział Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej «Młoda Proświta», MOS «Młodzieżowy ruch życia» (m. Perejasław-Chmielnicki), MOS «Organizacja Młodzieży Iwankowszczyzny», MOS «Młody Browarszczyzna», Białocerkiewski Miejski Oddział Wszechukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej «Młoda Proświta», DOS «Słonecznik» (m. Tetiiw), MOS «Alternatywa» (rejon tarasziański), MOS «Bez liczby» (m. Tetiiw), MOS «Młoda Proświta» Kijowskie Obwodowe Towarzystwo, MOS «Meridian» (osiedle typu miejskiego Barysziwka).

Машинний переклад

Młodzi skauci rywalizowali w sporcie

Olena TUNIK W Iwano-Frankiwsku odbyła się „Spartakiada” – jedna z największych imprez sportowych, którą od pięciu lat z rzędu organizuje Narodowa Organizacja Skautowa Ukrainy „Plast”. Spartakiada z każdym rokiem przyciąga do sportu coraz więcej uczestników z całej Ukrainy, a w tym roku ponad 600 plastunów rywalizowało ze sobą w sportach drużynowych (siatkówka, koszykówka, futsal). Oprócz popularyzacji zdrowego stylu życia spartakiada sprzyja także wychowaniu patriotycznemu młodzieży. Hasłem zawodów było stwierdzenie „Bohaterowie nie umierają!”, ponieważ spartakiada została poświęcona 65. rocznicy powstania UPA. W ramach zawodów zaprezentowano książkę wydawnictwa „Misto-NV” pt. „Roman Szuchewycz – pławun. Lata młodzieńcze i młodzieńcze Głównego Dowódcy UPA”. Po zakończeniu zawodów sportowych wszystkich uczestników spartakiady czekał ciekawy program rozrywkowy. Tak więc w tym roku na zaproszenie organizatorów, specjalnie dla plastunów, wystąpił rówieński rock-zespół „Ot Winta”. Ogółem zaś przez cały czas istnienia zawodów dla uczestników na zasadzie charytatywnej grały takie znane ukraińskie zespoły muzyczne, jak „Tartak”, „Mertwyj Piwień”, „Flit”, „Petrowyczi”.

Машинний переклад

I PŁYTY, I KSIĄŻKI

W mieście Sarny, w pomieszczeniu miejscowego gimnazjum, Riwieńskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki zorganizowało Dni «Proświty». W programie imprezy: prezentacja multimedialnych płyt «T. Szewczenko — artysta, poeta», «Historia Ukrainy», «Zamki Ukrainy», prezentacja wydawnictw obwodowego zrzeszenia oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», plakatów z języka i literatury ukraińskiej. W październiku ukazała się książka sarneńskiego artysty Wasyla Pozniaka. Wykład z okazji 90-lecia założenia «Proświty» na Riwieńszczyźnie wygłosił zastępca przewodniczącego Riwieńskiego obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Ołeksandr Wołoszczuk. W imprezie wzięli udział nauczyciele języka i literatury, historii rejonu sarneńskiego. Współorganizatorami były rejonowy wydział oświaty oraz rejonowe zrzeszenie «Proświta» (przewodnicząca Raisa Tyszkewycz, zastępczyni Switłana Hawriluk). Prowadzącym imprezę był przewodniczący Riwieńskiego obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Mykoła Fedoryszyn. Po zakończeniu imprezy członkowie «Proświty» odwiedzili Sarneński Muzeum Historyczno-Etnograficzne i podarowali książki placówce. Wł. inf.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...nycki, F. Kolessa, P. Tyczyna, M. Cholodnyj, J. Kupała, O. Bohomolec, O. Palladin, M. Wawiłow, J. Paton, O. Sokołowski, S. Siemkowski, W. Zatonski, O. Szlichter, S. Rudnicki, W. Jurynec i inni. Większość z nich w niedalekiej przyszłości zostanie aresztowana i skazana przez organy NKWD. Jesienią tego samego roku rozpoczęły się aresztowania w sprawie SWU («Związek Wyzwolenia Ukrainy» — mityczna organizacja, którą wymyślił NKWD, by rozprawić się ze świadomą ukraińską inteligencją). Wśród aresztowanych było wielu znajomych Mychajła Pyłypowycza, ludzi, Minęło 115 lat od urodzin Mychajła Pyłypowycza KRAWCZUKA — wybitnego uczonego-matematyka, akademika WUAN, jednego z najbardziej aktywnych i autorytatywnych działaczy ukraińskiej nauki lat 20.–30. ubiegłego stulecia. bezpartyjnymi (Hermajze, Doroszkewycz, Romanowski i in.), lecz zjednoczonymi wspólną platformą: rozwój kultury ukraińskiej. Skrajne lewe skrzydło tej grupy uważało za pożyteczne dla tego celu oderwanie Ukrainy od carskiej Rosji, możliwe w przypadku klęski wojskowej Rosji lub rewolucji. Ja skłaniałem się ku tym poglądom”. Przez pewien czas po skazaniu M. Krawczuk przebywa w więzieniu na Łukianiwce, gdzie w lutym 1939 roku pozwolono mu (najwyraźniej jedyne!) na widzenie z żoną. Potem wywieziono go na Kołymę, do zatoki Nogajewo, skąd niewielu udało się wrócić żywym. W drugim tomie akt znajduje się osobna karteczka, na której nieznanym charakterem pisma, wielkimi literami, napisano: “Akademik Krawczuk Michaił Pyłypowycz. Znajduje się w DWK Nogajewo, Bereleh Malduk, na pracy fizycznej”. W lipcu 1939 roku żona uczonego E. J. Krawczuk pisze list na ręce sekretarza KC KP(b)U M. S. Chruszczowa, w którym opisuje tragiczny los swojego męża, który, jej zdaniem, „stał się ofiarą intryg i oszczerstw”. Reakcji na ten list w aktach śledztwa brak. Nie zważając na negatywne wyniki wcześniejszego rozpatrzenia, Esfir Josypiwna nie ustępuje. W marcu 1940 roku ponownie wysyła swoje podanie – tym razem na adres Najwyższego Sądu ZSRR, ponieważ sprawę M. Krawczuka przekazano do rozpatrzenia Plenum Najwyższego Sądu ZSRR. Tu wśród dokumentów przesłanych przez nią dodatkowo znajdujemy krótką opinię o pracach naukowych doktora nauk matematycznych Krawczuka Michaiła Pyłypowycza, sporządzoną przez J. Sokołowa, członka-korespondenta AN URSR i adresowaną do NKWD, a także pochlebne opinie (adresowane do NKWD) o pracy naukowej i pedagogicznej M. Krawczuka, napisane przez jego kolegów i uczniów. Tym razem zastępca prokuratora ZSRR Safonow przesyła archiwalno-śledczą sprawę M. Krawczuka z Moskwy do Kijowa w celu dodatkowego sprawdzenia, wyrażając wątpliwości co do prawidłowości wyroku sądowego. Niestety, danych o wynikach tego dodatkowego sprawdzenia w aktach śledztwa brak. W lipcu 1945 roku Esfir Josypiwna, która nadal nie wiedziała o losie męża (ostatni list od Michaiła Pyłypowycza otrzymał jej brat 11 lutego 1942 roku), składa podania do Ludowego Komisarza Bezpieczeństwa Państwowego URSR Sawczenki i Ludowego Komisarza Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR Mierkułowa z prośbą o pomoc w odnalezieniu męża, a także o wszczęcie postępowania o rewizję jego sprawy. Odpowiedź na jej wystąpienie była znów obojętno-formalna: „ODMÓWIĆ”. W odpowiedzi na kolejne swoje podanie E. J. Krawczuk otrzymała zawiadomienie, że jej mąż zmarł w 1942 roku w Magadanie, w miasteczku inwalidów (8. kilometr). Ostatnią kropkę w tej tragicznej historii (czy ostatnią?) postawiło ponowne rozpatrzenie sprawy sądowej, przeprowadzone w 1956 roku na wniosek E. J. Krawczuk. Pojawił się nowy dokument, w którym stwierdza się, że wszystkie wcześniejsze zeznania „nie budzą zaufania, ponieważ są niekonkretne, nie były sprawdzane w toku wstępnego śledztwa ani w sądzie, przy czym Krawczuk po procesie nie przyznał się do winy, wycofał się z zeznań złożonych w toku wstępnego śledztwa i oświadczył, że zostały one złożone w wyniku zastosowania wobec niego metod prowadzenia śledztwa zakazanych przez prawo… Tym samym dodatkowym postępowaniem ustalono nowe okoliczności, które obalają oskarżenia wobec Krawczuka i które wcześniej nie były znane sądowi. Na podstawie powyższego i kierując się art. 378 KPK RFSRR uznałbym za stosowne: wyrok Kolegium Wojskowego Najwyższego Sądu ZSRR z 23 września 1938 roku w sprawie Krawczuka Michaiła Pyłypowycza uchylić, a sprawę przeciwko niemu umorzyć z powodu braku znamion przestępstwa… Pułkownik justycji Zarubin 28 maja 1956 r.” Nareszcie wdowa po akademiku otrzymała wiadomość o niewinności swojego męża… Aresztowanie i śmierć Myhajła Krawczuka doprowadziły do zniszczenia całego kierunku naukowego i zadały nauce ojczystej wielkiej straty. Lecz najcięższą zbrodnią jest szkoda moralna, jaką wyrządzono naszemu społeczeństwu. Niszczenie duchowości, wiary w przyzwoitość i uczciwość, w dobro i sprawiedliwość otworzyło szeroką drogę dla amoralnych ludzi, nikczemników i karierowiczów-oportunistów. Dopóki nie oczyścimy się z tego zła, dotąd nie zdołamy osiągnąć w naszym kraju szczęścia.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

POSTATI

Halina SYTA, kandydat nauk fizyczno-matematycznych Michaił Krawczuk urodził się 27 września 1892 roku we wsi Czownica (obecnie Kiwerciwski rejon obwodu wołyńskiego). Jego ojciec z zawodu był geometrą, syn chłopa-szewca; mimo trudnych warunków materialnych ukończył Pietrowsko-Rozumowską akademię (obecnie Akademia Rolnicza im. K. Timiriazewa). Matka w młodości pracowała jako guwernantka, znała języki obce, wielką wagę przywiązywała do wychowania dzieci. W 1901 roku rodzina Krawczuków przeprowadziła się do Łucka, gdzie Michaił wstąpił do tamtejszego gimnazjum, które ukończył w 1910 roku ze złotym medalem. Został studentem wydziału matematycznego wydziału fizyczno-matematycznego Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza. W 1914 roku M. Krawczuk ukończył kurs nauk z dyplomem I stopnia i pozostawiono go na uniwersytecie w celu przygotowania do pracy naukowej i dydaktycznej. Gdy podczas wojny uniwersytet ewakuowano do Saratowa, M. Krawczuk na zimę 1915–1916 przeniósł się do Moskwy, gdzie zapoznał się z kierunkami naukowymi rozwijanymi przez moskiewskich matematyków. Tutaj ujawnił się jako w pełni ukształtowany uczony o oryginalnym myśleniu. Powróciwszy do Kijowa, M. Krawczuk prowadzi pracę naukową na Uniwersytecie Kijowskim. Zaczął wykładać w języku ukraińskim, brał udział w organizacji Ukraińskiego Uniwersytetu Ludowego, pracował nad wypracowaniem ukraińskiej terminologii matematycznej, wydał w wydawnictwie Towarzystwa Oświaty Szkolnej projekty terminologii algebraicznej i geometrycznej, wydał litograficznie „Kurs wykładów z geometrii na Ukraińskim Uniwersytecie Ludowym”, przetłumaczył na język ukraiński podręcznik Kisielowa „Geometria”. M. Krawczuk uosabiał ukraińskiego inteligenta najwyższej próby. Doskonale władał językiem ukraińskim, wyróżniał się wysoką kulturą, łagodnym usposobieniem, uprzejmością, delikatnością, łatwością i przyjemnością w obcowaniu. Już od lat młodzieńczych nieobojętny na życie społeczne, wychowany w duchu narodowo świadomym, brał aktywny udział w działalności studenckich ukraińskich zrzeszeń. W trudnych latach wojny domowej (1920–1922) Krawczuk wraz z młodą żoną wyjechał do wsi Sawarka (obecnie rejon bohusławski obwodu kijowskiego), gdzie oboje pracowali w miejscowej szkole. Tam również, by uciec przed głodem i zniszczeniem, przyjechali przyjaciele — poeci M. Zerow i D. Załul. Wśród uczniów sawarskiej szkoły Michaił Pylypowycz zwrócił uwagę na zdolnego chłopca Arkhypa Liulkę, obudził w nim ciekawość wiedzy i twórczości. Później Arkhyp Liulka przeniósł się do M. Krawczuka do Kijowa, został studentem instytutu politechnicznego, a w następstwie — znanym konstruktorem statków powietrznych, akademikiem. Powróciwszy do pracy w Kijowie, M. Krawczuk na stanowisku etatowego profesora wykładał w Kijowskim Instytucie Edukacji Ludowej (tak w tamtych latach nazywał się Uniwersytet Kijowski), Instytucie Rolniczym, Kijowskim Instytucie Przemysłowym (tak nazywał się Kijowski Instytut Politechniczny), Kijowskim Instytucie Weterynaryjno-Zootechnicznym. Praca pedagogiczna pobudzała go do pisania podręczników. Wysoka organizacja i samodyscyplina pozwalały M. Krawczukowi, mimo całego jego zaangażowania w pracę pedagogiczną i społeczną, aktywnie pracować w sferze naukowej. Początkowo badał problemy algebraiczne, uzyskał szereg wyników w teorii macierzy, teorii form dwuliniowych oraz przekształceń liniowych. Te badania legły u podstaw jego rozprawy doktorskiej (rok 1924). Swoje opracowania M. Krawczuk publikował w wydawnictwach naukowych Ukrainy, a także w najbardziej autorytatywnych czasopismach naukowych Francji, Włoch. M. Krawczuk staje się założycielem i przewodniczącym Kijowskiego Towarzystwa Matematycznego. Zapraszają go do pracy w Akademii, gdzie kieruje komisją statystyki matematycznej, wchodzi w skład komisji terminologii matematycznej przy Instytucie Języka Naukowego, zajmuje stanowisko sekretarza naukowego Prezydium WUAN. 29 czerwca 1929 roku M. Krawczuka jednogłośnie wybrano członkiem rzeczywistym WUAN. Razem z nim akademikami WUAN zostali D. Jawor–

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

SPRAWA ŚLEDCZA MYCHAJŁA KRAWCZUKA

z którymi się przyjaźnił. Ponadto aktywnie utrzymywał kontakty z zagranicznymi uczonymi, w szczególności z matematykami Lwowa: korespondował z W. Lewyckim — przewodniczącym Towarzystwa im. T. Szewczenki we Lwowie; z matematykiem M. Czajkowskim, który w 1929 roku przeniósł się do Ukraińskiej SRR, a w 1933 roku pomógł mu znaleźć pracę w Odessie (M. Czajkowskiego aresztowano w sfabrykowanej sprawie UWO i skazano na dziesięć lat więzienia). Na początku lat 30. Wszechukraińska Akademia Nauk dzieli się na poszczególne instytuty. W 1934 roku zorganizowano Instytut Matematyki, w którym M. Krawczuk kierował jednym z trzech wydziałów — statystyki matematycznej. Właśnie w tym okresie Michał Pylypowycz stworzył ważny obiekt matematyczny, który obecnie w obiegu światowym nosi nazwę „wielomiany Krawczuka”. W tym czasie w kraju panowała atmosfera podejrzliwości i poszukiwania wrogów. Aresztowania trwały, wśród aresztowanych znaleźli się poeci Mykola Zerow i Dmytro Zahul. W godzinie ciężkich prób dla rodziny Zerowych M. Krawczuk wspierał ją moralnie i materialnie. Dla samego uczonego kłopoty zaczęły się pod koniec 1936 roku. W Instytucie Przemysłowym M. Krawczuk kierował katedrą matematyki. Wysokie wymagania wobec studentów i wykładowców wywoływały niezadowolenie administracji, gdyż nie chciał sztucznie zawyżać wskaźników postępów w nauce. W związku z tym konfliktem M. Krawczuk zwracał się do komisarza ludowego oświaty W. Zatonskiego. Później śledczy wykorzystali to jako „dowód” tego, że M. Krawczuk otrzymywał od W. Zatonskiego (wówczas już aresztowanego) wskazówki kierownicze do swojej wrogiej działalności… Zaczęły się aresztowania także w Instytucie Matematyki. W maju 1937 roku aresztowano naukowego współpracownika W. Możara, a w październiku skazano go na rozstrzelanie. Z Możarem Krawczuk miał wspólne prace naukowe. Stało się to pretekstem do hałaśliwej kampanii potępienia M. Krawczuka przez „opinię publiczną” Instytutu Matematyki, uniwersytetu, Prezydium AN URSR za jego rzekome związki z wrogami ludu. Krawczuka zwolniono ze stanowiska kierownika wydziału, ale pozostawiono go współpracownikiem Instytutu. Jednak 21 lutego 1938 roku M. Krawczuka aresztowano, zarzucając mu udział w „kontrrewolucyjnej nacjonalistycznej organizacji” oraz „szpiegostwo”… Archiwalna sprawa śledcza M. Krawczuka składa się z dwóch tomów. W pierwszym tomie znajdują się materiały dotyczące skazania M. P. Krawczuka oraz materiały dotyczące jego rehabilitacji. Dokumentów pisanych ręką M. Krawczuka w pierwszym tomie nie ma, są tylko jego podpisy w odpowiednich miejscach protokołu przesłuchania. Odwołania do określonych stron sprawy nie zawsze odpowiadają obecnej numeracji. Tom drugi zaczyna się od niektórych szczegółów aresztowania M. Krawczuka (opis majątku, dokument o jego konfiskacie itp.), dalej idą własnoręczne notatki M. Krawczuka, wśród nich są trzy jego osobiste oświadczenia już po skazaniu, a także szereg materiałów o dodatkowym śledztwie w sprawie M. Krawczuka w 1940 roku, kilka oświadczeń Esfir Josypiwny Krawczuk — żony Michała Pylypowycza — oraz dokumenty, które ona przygotowywała, o naukowej działalności męża, listy kolegów charakteryzujące M. Krawczuka jako wybitnego uczonego i porządnego człowieka. W archiwach SBU znajdują się również „materiały agenturalne” dotyczące M. Krawczuka, które na razie nie są udostępniane do zapoznania się. Dotarcie do prawdy, do tego, co naprawdę działo się za kratami więzienia na Łukianiwce, przy lekturze tomu 1 jest bardzo trudne. Zapoznanie się z tomem 2 znacznie zmienia obraz informacyjny. Protokół jedynego (!) przesłuchania z 3 maja 1938 roku (przesłuchanie prowadził pełnomocnik operacyjny IV wydziału UDB młodszy lejtnant Państwowego Bezpieczeństwa Chazin) poświadcza, że M. Krawczuk przyznał się do bycia uczestnikiem SWU i przyznał fakt werbunku przez niego J. Hermaize. Wyciągi z protokołów przesłuchań oskarżonych w sprawie SWU, w których wymieniono nazwisko M. Krawczuka, są dość jednorodne, składają się z jednego–dwóch zdań, w których jedynie stwierdza się przynależność M. Krawczuka do mitycznego SWU. Co zmusiło Michała Pylypowycza do podpisania się pod fałszywym dokumentem? „Byłem oszołomiony tymi dzikimi oskarżeniami, fizycznie zrujnowany nocnymi przesłuchaniami, zwłaszcza całkowitym pozbawieniem snu przez 11 dób, zaostrzeniem choroby serca, środkami bezpośredniego oddziaływania fizycznego; moralnie działały na mnie krzyki i jęki katowanych w sąsiednich pokojach ludzi. Ostatecznie złamały mnie groźby — w razie uporu i odmowy przyjęcia na siebie niepopełnionych zbrodni — aresztowania i zniszczenia mojej rodziny. Dla ratowania rodziny postanowiłem obciążyć siebie, zwłaszcza że było zupełnie jasne, iż moi oskarżyciele sami nie wierzyli we własne zarzuty, a mieli zupełnie określony cel — zrobić ze mnie przestępcę” (ze skargi, wysłanej przez M. P. Krawczuka z Magadanu 16 sierpnia 1940 roku do Przewodniczącego Sądu Najwyższego ZSRR oraz Prokuratora Generalnego ZSRR). M. Krawczuka szczególnie niepokoił zarzut szpiegostwa. Nie raz zastanawiał się, czy nie mógł przypadkowo, nieświadomie ujawnić jakichś tajemnic państwowych: „Nie mogę znaleźć w mojej pracy śladów szpiegostwa, dobrowolnego czy niedobrowolnego. Jestem gotów odpowiedzieć śledztwu na dowody i na różne pytania w tej sprawie. Uznawszy się za nacjonalistę, nie mogę odmówić sobie prawa do miłowania swojej ojczyzny i nie wyrządzać jej szkody tak obrzydliwą drogą, jak szpiegostwo”. Doprowadził jednak do tego, że zarzut szpiegostwa został zdjęty. Zarzut „nacjonalizmu” Michał Pylypowycz przyjmuje dość spokojnie i pisze w tej sprawie: „Moje nacjonalistyczne poglądy zaczęły się jeszcze w latach studenckich (1910–1914). Utrzymywałem kontakty ze studentami należącymi do różnych partii politycznych i

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

DZIEDZICTWO

Zdjęcie Jewhena Buketa ci”). Obraz dawnego kraju przekazuje się nazwami „ziemia Trojana” czy „Ruska ziemia”. Wyrażenie „na siódmym wieku Trojana” można tłumaczyć jako „wiec tronowy Trojana”, a także jako „ukraiński wiec Trojana”. Pod nazwą „Dziewica” rozumie się Matkę Boską Państwową (Aurora — wschodnia Jutrzenka, południowa — groźna Bogini gromu, zachodnia — święta Myśla-Diana lub Łuna, a północna — wskazująca Polarna, Przewodnia gwiazda). Toponimika, hydronimika Ukrainy poświęcona jest głównie bogu Pappajowi (Żywiciel, Chlebowy) i Troi-Pyrohoszczy (bogini błyskawicy, burzy, wiatru). Tutaj należy podkreślić, że Ukraina ma swoje amulety: na wschodzie — Perejasław (Pereswit-Tahimasad, Urym), na południu — Peresiczeń (Bogini gromu, córka Posejdona-Woznego), na zachodzie — Przemyśl (Księżyc), na północy — Peresopnicę (Drzemiącą, Przewodnią gwiazdę). Nie bez powodu na współczesnej granicy Ukrainy i Rosji stacja kolejowa nosi nazwę Chutir Mychajliwśkyj. „Mychajło” w tłumaczeniu z języka francuskiego (miche) — „Chlebowy”, tak samo jak Herodota nazwa „Hypanis” (Koniuchy, ale łac. „panis” tłumaczy się jako „Chlebowy”). Na Ukrainie dobrze wiedzą, że „Bóg kołacze wiezie”, kiedy grzmi na niebie. W „Słowie o wyprawie Igora” bogini gromu nazwana jest także „Skała”, a w toponimice Ukrainy tej bogini poświęcone są nazwy Zwenihora, Hromokleja, Chlibodariwka, Ingul, Rubanka, Wełyka Krynka, Kankryniwka i wiele innych. Zwrócenie się autora do pewnych obrazów pomaga ustalić granice (zarysy, parametry) kraju. Zwróćmy także uwagę na to, że w języku greckim ziemia poświęcona bogini nosi nazwę „temenos” (od „temno” i „temo” — rąbać, ciąć, siekać, a w przenośnym znaczeniu — zawierać umowę, sojusz, pokój, wytyczać drogę; obramowywać lub otaczać kołem — oddzielać). Ta nazwa jest podobna w znaczeniu do „krino” — odcinać, karać, „sądzić-rządzić” (porównajmy hydronimy Krynka, Wełyka Krynka, Kankryniwka). Bogu (bogini) gromu poświęcone są nazwy Hromokleja (Hromosława), Ingul i Inhułeć (ten, który gasi pragnienie, głód), Zwenihora, Mykołajiw, Mykułyn (Świetlisty), Proskuriw (Burzowy, Chlebowy), Stanisław (Stadnyk-Choryw). Toponimika północnych ziem Ukrainy poświęcona jest Przewodniej gwieździe, Hodegetrii — Słoweczna (Kazań), Konotop (Wierzchołkowy Róg), Ochtyrka (Wiśnia, Górna). Ciąg dalszy nastąpi. Dżawahar) — Kosztowność dzięki ban stało się żeńskim Hauharbanu — Najdroższa kosztowność. Iran. Banudoht oznacza Szlachetna córka, Szlachetna dziewica, gdzie doht (sanskryt duhitar, starosłowiańskie dzierś) — córka, dziewczyna; doht obecne jest w imieniu znanej księżniczki Turandot — Turańskiej córki, Turańskiej dziewicy, a także w imieniu Guranduht — Córka Guran, które nosiła żona gruzińskiego cara Dawida Budowniczego, siostra połowieckiego kniazia Konczaka. A Konczakówna, córka Konczaka — synowa wychwalanego w „Słowie o wyprawie Igora” nowogrodzko-siewierskiego kniazia Igora. Irańskie duht w imieniu Guranduht zaświadcza, że nie jest ono tureckie: Połowców większość badaczy uważa za ludność tureckojęzyczną, chociaż w rzeczywistości wykazują oni językowe i etniczne pokrewieństwo z radźputami — indyjskimi „kozakami”. A Guran w imieniu Guranduht — odmiana imienia Gauri, które nosiła bogini-wojowniczka, żona Śiwy, przedstawiana z trójzębem. Miała ona także imiona: Durgadewi, Partenos, Artemida, Dewi-Diva, Opida, Diva-Obida, Obidonosica, zaświadczone na terenach Ukrainy poczynając od Herodota, czyli od V w. p.n.e. Ślady kultu jej do dziś zachowują rozsiane po całej Ukrainie liczne „diwińskie” i „dziewicze” nazwy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

UKRAIŃSKIE SŁOWO CZEKA NA DBAŁYCH UKRAINA W «SŁOWIE O WYPRAWIE IGORA»

Oksentij ONOPENKO, m. Moskwa. Kontynuacja. Początek w nr 45 za 2007 r. We wczesnym średniowieczu (okres Rusi Kijowskiej) na terenach Ukrainy trwała walka o przejście do wiary w jedynego Boga. Wielki książę kijowski Światosław, umierając, powiedział: „Wierzę w jedynego Boga” (było to w latach pisania „Słowa o wyprawie Igora”). Jak wiadomo, książę Igor Światosławowicz po swoim pojmaniu poszedł przez Boryczów do Świętej Bogurodzicy Pirogoskiej, wcześniejszej Opiekunki Rusi — bogini gromu i płodności (zbiorów). A Włodzimierz w Czernihowie „zatykał uszy”, kiedy dzwoniła „cerkiew Pirogoskiej”. I Wsiewołod Połocki w swoim Połocku przy cerkwi Sofii słyszał „dzwon Chorsa Wielkiego” (Welesa). W tych słowach autor „Słowa” podkreśla światopogląd książąt: Izjasława wiozą do Sofii, książę Igor idzie do Świętej Pirogoskiej, Włodzimierz — nie chce słyszeć dzwonów Pirogoskiej, a Wsiewołod słyszał poranny dzwon Chorsa Wielkiego. Tłumacząc nazwy krajów, należy wychodzić z tego, że prawie wszystkie kraje chrześcijańskie zostały nazwane zgodnie z postulatami kościelnymi, które wywodziły się z mitologicznych wyobrażeń narodów. Obraz mitologiczny, który niesie w sobie nazwa kraju, wskazuje na dawność nazwy, epokę, kiedy nazwa powstała. Tak, kiedy w Biblii wspomina się kraj Magoga, albo „głowę kraju Rosz” („nesi Rosz”), to w tych słowach ważna nie jest fonetyka, na przykład „rosz”, a znaczenie obrazu — „ziemia Wodnika” (Peruna, Posejdona). Grecka podstawa „archon” w tytule „archon Rosz” tłumaczy się na język ukraiński jako „głowa”, a „Rosz” ma znaczenie „ciecze”, „potok” albo „Sicz”. Tak nazywano boginię gromu, burzy Kija, „której grozy po ziemiach płyną” (szumią). Karząca bogini gromu i błyskawicy („Karna i Żla” w „Słowie o wyprawie Igora”) nosi nazwę Pirogoska albo Troja (greckie „troo” — rażąca, karząca). Autor „Słowa o wyprawie Igora” wskazuje na znaczenie nazwy „Kija”, kiedy na samym początku utworu charakteryzuje Bojana, który „rozpływa się myślą po drzewie”. Kiedy autor wzywa, by „zacząć starymi słowami”, to badacze utworu powinni zastanowić się nad tym, jakie „stare słowa” mają na myśli. Słowa „myślą po drzewie” przypominają o nazwie „Ukraina”, jako „Radogoszcza” („ouk” — „nauka” i „rajaty” — „radzić”). Tak samo w epilogu utworu autor wspomina o „głowie” (głowie — „nesi Rosz”, co w imieniu księcia Igora ma staroangielskie „eagor” — „Wodnik”) i ramionach (barkach, skrzydłach) Ukrainy. Greckie „Roos” (płynąć) nie ma nic wspólnego z nazwą „Rosja”. Nazwa „Rosja” jest synonimiczna znaczeniu „czerwona”. Można także zauważyć, że bliskie (ale nie synonimiczne) znaczeniu „Rosz” — „płynąć” („płynie wilkiem”), „biec”, „mijać”, „latać” — mają nazwy Meotyda (łacińskie „meo”, „meas” — biec, mijać) oraz nazwa Bosforu „Chazaria” (hebrajskie „khasar” — mijać, przechodzić). Nazwa „bosfor” jako „przeprawa handlowa” też ma podobne znaczenie — przeprawa, przewóz. Synonimiczna jest jej nazwa „Liwonia” (angielskie „leave” — zostawiać, porzucać, uciekać, co oddano ironicznym „deremela” w „Słowie o wyprawie Igora”). Znaczenie „drogi” mają toponimy „Putywl”, „Drohobycz”, „Kursk”, „Mceńsk”, hydronimy Sejm (gonić), Samara (płynąć) itd. Te nazwy są związane z symboliką niebieskiego Woźnego lub Posejdona, który, zgodnie z mitologią, przewozi Słońce przez ocean do porannego wschodu. Niebieskiemu Woźnemu (Wieszczemu) poświęcona jest nazwa Matwiejew Kurhan (Achillesowy Bieg), Mius (Koniuszy), Taganrog (Świtozarny), Millerowo (Tysięcznik), Ajdar (Wieszczy), Aksaj (Sławień) i inne. Posejdona-Woźnego uważano za władcę Trójzębu. Drugie ważne spostrzeżenie dotyczące dawności nazwy „Ukraina”. W nazwie sakralnej góry Ukrainy „Howerla” użyto dawnego indoeuropejskiego czasownika „govern”, co po angielsku oznacza rządzić, zarządzać. W hydronimie „Desna” także użyto dawnego „dhesno” — rządzić. Rzeka „wpływa” w „rządzącą” Ukrainę-Państwo. Greckie „krino” lub „kriso” („sądzić-rządzić” w „Słowie o wyprawie Igora”) w nazwie rzeki Kryńka-Gerros też wskazuje na nazwę kraju. Nazwa „Wołyń” oznacza „wolę” (po łacinie i w języku ukraińskim „volo” — wola, decyzja), a oto nazwa „słoboda” lub „swoboda” ma znaczenie „pustynia” i „wolności”. Słowa autora „Słowa o wyprawie Igora” o „krzywdzie”, która została położona u podstawy nazwy „Ukraina” („uecker rein” — „wspólny świat”). Nazwę „Ueck-rein” można wyrazić innym łacińskim słowem „res publica” — wspólny świat, pokój. Cała treść „Słowa o wyprawie Igora” świadczy, że autor myśli nie tylko o terytorialnej jedności kraju, ale i o społecznej. Książęce swary wyjaśnia walką o ziemie, bogactwa. Oprócz tego, w dobie pisania „Słowa” na Ukrainie trwała walka między wpływem na sprawy państwowe cerkwi i wojewodów. Książę Igor, jak później Andrzej Kurbski, — zwolennik „rady wojewodów”, a nie „władzy popowiczów-kreczetów”. Taki obraz kraju i państwa powstaje i może istnieć tylko na gruncie doświadczenia społecznego. W średniowiecznej Europie fenomen „kraju” jako „republiki” (wspólnego dobra) jeszcze nie był właściwy myśli społecznej. Nazwa „Rzeczpospolita” (Wspólna sprawa) jest jednoznaczna z nazwą „Uck-rein”. W średniowieczu „troszczono się” o „wiarę chrześcijańską”, o „grób Pański”, o „króla” lub „o cara-batuszkę”, a w dawnej Ukrainie — „o kraj” jako „społeczno-polityczny” fenomen. Ten obraz „wspólnej ziemi” dał możliwość Herodotowi użyć nazwy „scytów królewskich” jako „paralaty” (łac. „pario” — rodzić, a „latus” — przestrzeń, kraj, czyli „paralaty” — rodzice lub „pospólstwo” czy „ukraińcy”). „Pustyni siłu prykryła” (czy nie było tu „korekty” Musina-Puszkina?) wskazują na znaczenie „wolności” (u D. Jawornyckiego – „granice kozackich wolności”). W dawnym mianie „Ukraina” podstawa „kraina” ma znaczenie nie późniejszego słowiańskiego „kraj” (terytorium), a pochodzi od starogreckiego „kraino”, co oznacza „rządzić”, „sprawować”. Greckie „kreion” – car, „kreiousa” – caryca. Należy również wspomnieć, że Herodot używa nazwy ludu „carscy scytowie” (drużyna). Na terenach scytyjskich ziem znaczenie „carzyć” ma tylko nazwa „Ukraina”. Indoeuropejskie „U-” w nazwie „Ukraine” nadaje słowu „kraino” znaczenie „być głową”, „być państwem”, a nazwie „Ukraina” znaczenie „Państwo” (tak samo, jak „U-” nadaje słowu „piter” znaczenie „Jowisz” – „Światowid” lub „światło dający”). Nazwa „Ukraina” ma znaczenie nie tylko „państwa”. Zwyczajne ukraińskie rozumienie nazwy „Ukraina” jako „ojkumeny—rodzimej ziemi” też jest sprawiedliwe. Rzecz w tym, że greckie „oikos” (ojkumena, ojczyzna) służy jako podstawa łacińskiego „uikos”, „uecker”, a właśnie jego znaczenie jako „wspólnota społeczna” razem z innym łacińskim słowem „rein” (res) – „dobro”, „pokój”, „dobrobyt”, „przyroda” jako subperskie ban (tadż. bon) stało się sufiksem, który tworzy: — słowa na oznaczenie działacza z funkcją ochronną wobec kogoś lub czegoś: farsi bahban, tadż. bogbon (bah, bog – sad) – ogrodnik; — nazwy przedmiotów, które mają chronić coś lub zapobiegać czemuś: pers. angushtban, tadż. angusztbon – naparstek (dosł. ochraniacz palca); pers. poshteban, tadż. pusztbon, z wcześniejszego pushtepan – obrońca, strażnik życia, farsi sayeban, dari sayaban, tadż. sojabon – baldachim, przykrycie, namiot. Irań. saya (ros. sień) odpowiada sanskr. chhaya (ćhaja) – cień, zacienienie, od niego utworzone sanskr. ćhatra – parasol, spokrewnione z ukr. szatro, gdzie tra – dublet ban/pan, który też oznacza ochraniacza, obrońcę (sanskr. tra – chronić, strzec, ratować). W języku larskim na południu współczesnego Iranu (okręg Larestan) tę funkcję pełni sufiks bu – odmiana ban. Tworzy on od rzeczowników terminy o znaczeniu strażnika, ochraniacza czegoś: dashtbu – strażnik zasiewów (dasht – pole, step), ruzbu – dzienny stróż ziarna i zasiewów (ruz – dzień, por. ukr. jednego razu, czyli jednego dnia), xarmanbu – strażnik ziarna (xarman – ziarno, tadż. chirmon, także – klepisko w polu). Żeńska forma od terminu pana, pan będzie pani – obrończyni, strażniczka, opiekunka. Ponieważ indyjskiemu pan odpowiada irań. ban, to ind. pani ma irańską formę bani, które ma odmiany banni, banini, banita, banu. Banni – narzeczona, młoda, piękność odpowiada ukraińskiemu panna, banita – kobieta, żona, banini, baniyain – żona kupca-bani, wiejskiego lichwiarza, przekupka, banu – banu, pani, dobrodziejka, pełne szacunku zwracanie się u Irańczyków i Hindusów do kobiety. Jest żeńskie imię Banu – Władczyni, Caryca, Szanowna, Szlachetna, kobieta, która ma i formę Bani (u Azerów), które prawie idealnie odpowiada czeskiej, polskiej i ukraińskiej pani. Żonę znanego indyjskiego aktora filmowego Dilipa Kumara, też znaną aktorkę filmową, nazywają Saira Banu. Banu wchodzi i w dwuczłonowe żeńskie imiona. Jest irańskie żeńskie imię Szahrbanu (kazach. Szarban) – kiedyś tak nazywano żonę władcy (z szahr, szar spokrewnione ukr. car). Żonę wiejskiego sołtysa nazywano kadbanu – gospodyni domostwa, to słowo stało się żeńskim imieniem Kadbanu (Kjadbanu), gdzie kad (sogdyjskie kata) spokrewnione z ukr. chata. Męskie imię Gauhar (Dżohar, ind.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

„…mają dość… Niedawno odbyła się konferencja prasowa, zorganizowana przez naszych muzealników i architektów. Panowie, fakty są przerażające. Budynki z XVII wieku pchają pod koparkę… Niszczą, rąbią, zwalają. Jeśli zamkniemy oczy, znajdziemy się wśród ruin… 30 listopada odbędzie się konferencja prasowa »Ukraina – strefa kulturalnej klęski«, na którą zapraszani są poważni działacze kultury i sztuki…” Dobrze, że nasi działacze i funkcjonariusze kultury zjednoczyli się i nie przepuszczają żadnej okazji, by »wykrzyczeć« swoje bolączki. Odsiadywanie w swoich »związkach i mieszkankach« nie skłania władzy do obrony muzeów, bibliotek i księgarń… A tymczasem »Książkowy świat-2007« się rozwijał… Wydawnictwa zdobiły stoiska kolorowymi okładkami, a kijowianie bez pośpiechu przechadzali się w poszukiwaniu pożądanej książki. Targi-jarmark potrwają kilka dni. Równolegle zaplanowano bogaty program prezentacji nowych wydań, sesje autografów pisarzy. Życie trwa… NASZA KSIĄŻKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Оригінал українською · переклад оновлюється

«ЯКЩО ЗАПЛЮЩИМО ОЧІ — ОПИНИМОСЬ ПОМІЖ РУЇН»

Уляна ГЛІБЧУК Даруйте, але я справді не знаю, добре це чи погано, коли радикально різні події у культур# ному житті Києва можна подати під дахом однієї газетної публіка# ції… Ідеться про акцію протесту з приводу виселення книжкового магазину “Знання” та старт Деся# того Київського міжнародного книжкового ярмарку. Зрештою, все поступово… Минулого тижня в книгарні “Знання” було не протовпитися. Видавці, письменники, журналіс# ти до останнього вільного місця запакували приміщення. Особли# во втішила присутність телевізій# ників. Адже всім відома сучасна істина: якщо подію не покажуть у новинах, отже, її не було. До при# сутніх звернулися діячі культури, зокрема лідер громадського об’єднання “Остання бари# када” Олесь Доній, голова спілки книговидавців Украї# ни Олександр Афонін, а письменники Юрій Покаль# чук та Сергій Пантюк читали полум’яні вірші. Мотто всіх емоційних виступів можна звести до одного: не дозво# лимо владі забрати останню книгарню на Хрещатику. Дія# чі культури підготувалися непогано. Принаймні, щоб їх не вважали голослівними, заручилися підтримкою го# лови Держкомтелерадіо Едуарда Прутніка. Зачитали його лист. У ньому йшлося про те, що незважаючи на численні звернення Коміте# ту до Київської міської ради з проханням зберегти ви# давництва та книгарні, в Рік української книги, оголоше# ний Президентом Віктором Ющенком, продовжується політика знищення столич# них осередків культури. Зок# рема, закрито спеціалізова# ні книжкові магазини “Пое# зія”, “Мистецтво”, “Перед# платні видання”, “Пропаган# Малюнок Святослава Мізернюка Любов ДЯЧЕНКОGЛИСЕНКО, кандидат філологічних наук, доцент, Валентина ОСІНСЬКА, вчитель# методист, м. Сміла Черкаської обл. Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України ви# дав книжку інтерв’ю Юрія Зайце# ва з талановитим українським по# етом, мовознавцем, лауреатом літературних премій, двічі по# літв’язнем СРСР і двічі реабіліто# ваним відомим громадським дія# чем О. С. Різниковим (Олексою Різниченком) “Я винен тим, що українець”. Юрій Зайцев, присвячуючи книжку “70#річчю славного сина України Олекси Різниківа”, ство# рив публіцистичну енциклопедію післяповстанського опозиційного руху в Україні, зокрема, в Одесі — південній столиці антирежимного руху 1960—1980#х років. Дякуючи авторові, який записав унікальні спогади учасників тих подій на диктофон, зробив аудіозаписи розмов, збережено унікальну ін# формацію. Це постаті національ# ної тривоги, збентеженого сум# ління, національного порятунку: Олекса Різників, Ніна Строката, Ганна Михайленко, Володимир Барсуківський, Павло Отчена# шенко, Василь Барладяну, Галина дист”, “Світогляд”, “Спортивна книга”, “Зміна”, “Ноти”, “Книга поштою”, “Технічна книга”, “Книж# ковий світ”, “Планета”. Ще недав# но вони розташовувалися на цен# тральних вулицях Києва. Сьогодні під тиском місцевої влади зникає магазин “Знання” — остання кни# гарня на Хрещатику, яка працюва# ла в цьому приміщенні понад сім# десят літ… Едуард Прутнік запро# понував усім депутатам, хто прий# мав рішення про виселення мага# зину, прийти на Хрещатик, 44, ку# пити книгу і прийняти рішення про збереження книгарні. Редакція нашої газети слідку# ватиме за ходом драматичних подій… Наступного дня, 8 листопада, було урочисте відкриття вистав# ки#ярмарку “Книжковий світ# 2007”, яка цього року приурочена до 100#річчя від дня народження Олега Ольжича. Організатори запросили Олега Кандибу — сина знаменитого поета та громад# ського діяча. Діти уславлених батьків мають дивну і, здається мені, незавидну долю. Адже їх протягом життя завжди порівню# ють… Ось був такий батько і ось такий син… Мене особливо зво# рушила одна фраза пана Канди# би: “Я зростав не в тіні свого бать# ка, а в світлі його”. Коли до слова запросили пана Олександра Афоніна, а згодом Ле# оніда Фінкельштейна та письмен# ника Віталія Капранова, я мимово# лі повернулася до вчорашніх по# дій. Привид “Знань” промайнув… Розповідали про вчорашню акцію протесту і закликали до солідар# ності. Віталій Капранов не доби# рав слів… “Якщо чесно, вони вже
Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

BADANIA NAUKOWE Z ZAKRESU NAUK HUMANISTYCZNYCH NA UKRAINIE

Fedir POLANSKYJ, redaktor naczelny czasopisma „Mandrівець”, m. Tarnopol Fedir POLANSKYJ, redaktor naczelny czasopisma „Mandrівець”, m. Tarnopol Ogólnoukraiński naukowy almanach „Mandriwec”, który od 1994 r. utrzymuje się na polu nauki, może być zwierciadłem humanistycznych badań naukowych na Ukrainie. Wydano bowiem na świat siedemdziesiąt numerów czasopisma, ugruntowały się określone tradycje, wykształcił się własny styl. Redakcja robi wszystko, aby czasopismo było ukrainoznawcze (historia narodowa Ukrainy, filologia i filozofia itd.), a nawet ukrainocentryczne — podejście do rozumienia procesów społecznych przez pryzmat imperatywu narodu ukraińskiego. Jakie główne tendencje badań humanistycznych naukowców można prześledzić? Na podstawie liczby artykułów warto stwierdzić, że nauka humanistyczna rozwija się aktywnie. Analiza prac naukowców pozwala wyodrębnić określone kierunki tematyczne badań naukowych. Historia Ukrainy na łamach czasopisma ma nie tylko znaczenie naukowe, ale także oświatowe, z aktualnymi problemami poznawania społeczeństwa ukraińskiego. Badanie naszej historii to przede wszystkim praca z dokumentami pamięci narodu. Analizując aktualne badania historyczne, należy wyciągać historyczne lekcje z przeszłości, rozszyfrowywać zawartą w niej wiedzę i ducha naszych przodków, a na tej podstawie tworzyć najnowszą historię jako żywy organizm narodu państwotwórczego. Z kolei historia jest ściśle związana z literaturą. Krytyka literacka, teoria literatury, bibliografia, komparatystyka (czyli literaturoznawstwo porównawcze) i tekstologia jako składowe literaturoznawstwa tworzą potężną bazę ukraińskiej wiedzy humanistycznej. Fenomen słowa-broni, począwszy od Księgi Wełesa, charakteryzuje się walką o sprawiedliwość, dobro i prawdę w społeczeństwie. Również dziś pisarze, zdaniem Anatolija Pohrebnoho („Fenomen publicystyki pisarskiej”), pozostają w awangardzie obrony poetyckich i sprawiedliwych początków życia, w obronie języka i kultury ukraińskiej, jak również ogólnie ukraińskiej prawdy narodowej. Oczywiście kultura narodu to nie tylko historia, literatura i język, ale także filozofia. Uważa się, że treścią historii filozofii ukraińskiej jest historia kultury filozoficznej narodu ukraińskiego, to znaczy ewolucja idei światopoglądowo-filozoficznych. Tak więc czasopismo „Mandriwec” jako ogniwo rozwoju ukraińskiej nauki nadal wyznacza nowe kierunki badań naukowych, śledzi ich stan i perspektywy. Jednocześnie oferuje swoje łamy naukowcom do publikowania wyników poszukiwań dysertacyjnych. Nowa wiedza, podejścia do rozwiązywania problemów społecznych, rozwój badań ukrainoznawczych i ukrainocentrycznych, które mnożą się dzięki pracy naukowców, tworzą przesłanki do kształtowania na Ukrainie społeczeństwa wiedzy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Los — być Ukraińcem

Mogilnicka, Mykoła Suchowecki, Nina Odolińska, Wiktor Sorokowski, Myrosław Mosiuk… Ten wykaz może i powinien być dłuższy. Dziś, jak nigdy dotąd, chore postotalitarne społeczeństwo potrzebuje prawdy o własnej przeszłości historycznej. Procesy destrukcyjne okresowo osiągają poziom krytyczny. Niestety, współczesność demonstruje „rozchwianie”, „rozmytość”, „dyfuzyjność” samoświadomości etnicznej, etniczną (choć to paradoksalne!) niepewność Ukraińców, którzy reprezentują te czy inne terytorialne wspólnoty naszego państwa. Przestrzeń medialna jest intensywnie wypełniana nieprawdziwą informacją o wrogiej, antyukraińskiej treści. Dlatego ta książka, unikalna swoją prawdziwością i żywotnością, jest tak potrzebna naszemu czytelnikowi. W ostatnim czasie bardzo się ceni dokumenty. A tu ich jest ponad sześćdziesiąt. Każdy naród kształtuje się wspólnymi, ogólnonarodowymi wartościami, kategoriami, postulatami. Niestety, nas, Ukraińców, dziś łączy nie czynnik języka, nie czynnik religii, nie czynnik uznanej osobowości, lecz wyłącznie czynnik terytorium państwowego, i na nie również czyhają. A podział nas na poszczególne ziemie zapewne komuś bardzo się opłaca. Jurij Zajcew swoją książką obala tę tezę. Los rodaka z Donbasu, wychowanka zrusyfikowanej Mikołajowszczyzny i „kosmopolitycznej” Odessy, zakochanego we Lwowie i Karpatach Ołeksy Riźnikowa dowodzi, jak fałszywe są rozważania polityków o podziale Ukrainy na nieprzejednanych wschodnioukraińców i zachodnioukraińców. Na przykładzie Ołeksy Riźnikowa, jego współtowarzyszy i rodaków Mykoły Rudenki, Iwana Dziuby, Wasyla Stusa, Ołeksy Tychego widzimy, że cała Ukraina jest jedna, tak jak tysiąc lat temu! Badania historii kultury powinny być jak najbardziej zbliżone do źródeł pierwotnych — tekstów dokumentalnych, wspomnień, materiałów archiwalnych, prozy, poezji, publicystyki. Bardzo ważny w takim poszukiwaniu informacji naukowej jest bezpośredni kontakt z ludźmi — świadkami i uczestnikami przełomowych wydarzeń historycznych, bo tu nie chodzi o kontemplację historii, lecz o jej prawdziwe odtworzenie. Samoidentyfi- kacja osobowości za bagатьма czynnikami determinowana samo­identyfikacją narodu i nawpaki. W książce „Я винен тим, що українець” są wymowne fakty dotyczące „narodzin Ukraińca”. Jeden z najważniejszych czynników samoświadomości narodowego „Ja” — język, doskonałe władanie którym pozwala „zanurzać się” w pisane źródła etnicznego kosmosu, wydobywać współczesną informację z komunikacji ustnej, w szczególności z mowy potocznej i przestrzeni kanałów masmedialnych. Społeczeństwo ukraińskie dziś, jak może nigdy dotąd, wymaga powrotu „kultowych” imion w najlepszym znaczeniu tego słowa, ponieważ wiadomo, że uczy się na przykładach czynów wybitnych osobowości. Sakralnymi, świętymi dla nas są nazwiska Szewczenki i França. Książka Jurija Zajcewa „Я винен тим, що українець” demonstruje wielki intelektualny i artystyczny potencjał narodu ukraińskiego, jego zdumiewającą zdolność do samoodrodzenia, rzucania wyzwania, bycia konkurencyjnym w warunkach tendencji globalizacyjnych rozwoju planety.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

we wszystkich bibliotekach. Mam nadzieję, że pamięć o naszym rodaku zostanie uwieczniona na Chocinszczyźnie, w jego rodzinnej wsi Kliszkowce”. Jeśli zaś mówić o współczesnej literaturze, to na łamach naszego czasopisma odbyły się „premiery” utworów wielu znanych pisarzy i młodych literatów. W polu widzenia naszego wydawnictwa znajdują się wybitne wydarzenia życia społeczno-politycznego, kulturalno-artystycznego i duchowego Ukrainy, problemy odrodzenia narodowego, umacniania państwowości i jedności. — Czym „Kijów” ucieszy swoich czytelników w przyszłym roku? — W styczniu 2008 roku mija 25 lat od dnia założenia. A zatem, to już wiek dojrzały, poważny, godny niesienia sztafety naszej współczesnej literatury. Należy zauważyć, że pozostajemy praktycznie jedynym „grubym” czasopismem literacko-artystycznym, które zachowało miesięczny cykl wydawniczy, kolorowe strony artystyczne, wszystkie gatunki — poezję, prozę, publicystykę, krytykę, literaturoznawstwo, sztukę, historię Kijowa, satyrę i humor, wypłatę honorariów autorskich. Mamy dość niską cenę prenumeraty, więc może go czytać każdy prenumerator na Ukrainie: od nauczyciela, studenta, inteligenta, inżyniera, po rolnika, emeryta czy ucznia wiejskiej szkoły. „SP” aby mieć cenny podręcznik w szkołach, bibliotekach. Jaskrawym dopełnieniem poetyckiego słowa były występy znanych bandurzystów — laureata nagrody im. Szewczenki Wasyla Neczepy, Mykoły Moszyka, Jarosława Czornohuza, o których twórczości również opowiada książka. Obecni artyści podziękowali „Sumskiemu Ziemiaństwu” w Kijowie, dzięki którego wsparciu finansowemu książka O. Juszczenki trafiła do czytelników. NASZA KSIĄŻKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

«ROSA, BY SPAŚĆ NA RZĘSY GĘSTYCH LASÓW»

Walentyna DAWIDENKO W Kijowskim literacko-pamięciowym domu-muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się prezentacja tomiku poetyckiego „Z obolałej duszy”. Jego autorem jest represjonowany ukraiński pisarz Mykoła Kozak, który przez więzienia i obozy koncentracyjne przyniósł tomik „Kobziarza” Tarasa Szewczenki. Jego spuścizna poetycka ujrzała światło dzienne dzięki młodszemu przyjacielowi Mykoły Kozaka, Anatolijowi Iwanowyczowi Romaniukowi, profesorowi Uniwersytetu Alberty w Kanadzie. Bardem krainy chocimskiej nazywa on swojego ziomka-poetę, którego znał jeszcze z dzieciństwa. „Poznałem go, gdy byłem jeszcze małym chłopcem, pochodzi z sąsiedniej wsi Kliszkowce. Kiedy skończyłem 11 lat, mama zastanawiała się, do jakiego gimnazjum mnie posłać. Wybraliśmy Nowosielicę, małe miasteczko, ponieważ tam młodszy brat mojej mamy, niezapomniany wujek Wania Kolesnyk, później zamęczony przez enkawudzistów, kończył gimnazjum. Więc oddano mnie pod jego opiekę. W jednym mieszkaniu z nim mieszkał jego przyjaciel Mykoła Kozak. Wiersze zaczął pisać jeszcze jako licealista. Potem wojna, ja znalazłem się na Zachodzie, a on w Rumunii. Tam jego, rumuńskiego obywatela, przed przyjściem Armii Czerwonej aresztowało NKWD i wsadziło do więzienia w Dniepropietrowsku, a potem znalazł się na zesłaniu w obozach Workuty. Tam przebywał siedem lat. Po chruszczowowskiej odwilży zaczęto likwidować niektóre obozy koncentracyjne i wrócił do Rumunii, gdzie mieszkała jego rodzina. W 1975 roku była międzynarodowa konferencja zorganizowana przez ONZ, ja, jako członek kanadyjskiej delegacji, byłem w Bukareszcie. Miałem specjalny paszport i dlatego czułem się pewnie, nie zapominajcie, że tam też był reżim komunistyczny, bardzo surowy. Spotkałem się z Kozakiem, ale rozmawialiśmy powściągliwie — takie były czasy. Kiedy mój wujek z Chocimszczyzny przyjechał do Kanady i rozmawialiśmy w pokoju, zapytał, czy na suficie nie ma urządzenia podsłuchowego. Widzicie, jaka panowała psychoza. Potem spotkaliśmy się już w 1991 roku. Byłem u niego w domu, czytał poezje, rozmawialiśmy o przeszłości, przyszłości i o Ukrainie. Był wielkim patriotą, bardzo kochał Ukrainę, u mnie stosunek do Ukrainy jest bardziej frankowski, z poczucia obowiązku, a u niego była miłość szewczenkowska. Powiedziałem, że zobaczymy się za rok i wtedy nie tylko będzie czytał mi poezję, ale powie, co zrobi ze swoją spuścizną poetycką. Co roku bywałem w Bukareszcie, tak samo jak na Ukrainie. A on, być może, był na tyle dumny, że nie zapytał mnie, czy nie mógłbym popracować nad jego wierszami. Trzy miesiące później byłem na konferencji w Paryżu i jeden nasz bukowińczyk, akademik Wołodymyr Trebici z Rumunii, mówi: „Twój przyjaciel zmarł”. To był dla mnie wielki cios. Po roku znów pojechałem do Bukaresztu i poszedłem do jego wdowy Jany Stawskiej. Mówię: „Czy Mykoła Kozak nie zostawił jakiejś spuścizny?”. Ona, nic nie mówiąc, poszła do drugiego pokoju i wyniosła wielki zeszyt oraz „Kobziarza”, którego woził ze sobą po obozach koncentracyjnych, niektóre zdjęcia i mówi: „Nie wiem, co z tym zrobić, bo niedługo opuszczę ten świat”. (Rok później zmarła). Wtedy powiedziałem: „Dajcie mi, uporządkuję spuściznę”. Początkowo w 1994 roku wydano wybrane utwory w bardzo skromnym wydaniu, ale uważałem, że to nie odpowiada poziomowi poety, którego uważam za barda krainy chocimskiej, i dlatego przygotowałem do druku drugi tom jego poezji, bo pierwszy gdzieś przepadł. Wszak wojna, ucieczki, represje, aresztowania itd. Ta książka już rozeszła się na Ukrainie, bo dawny system rozpowszechniania książek faktycznie zniszczono, a władza nie ma do tego żadnego interesu. W znacznym stopniu tę lukę wypełniają czasopisma literacko-artystyczne, które naświetlają współczesny proces literacki (przynajmniej jego najjaśniejsze strony), zapoznają ogół z nowymi osiągnięciami jego najaktywniejszych i najjaśniejszych uczestników. — Czym wyróżnia się na tle innych czasopism literackich kierowany przez Pana „Kyjiw”? — Jeszcze za czasów radzieckich przywróciliśmy z zapomnienia do obiegu naszej literatury takie represjonowane przez system totalitarny utwory, jak powieść W. Wynnyczenki „Słoneczna maszyna”, niepublikowane opowiadania H. Kosynky, A. Zalewczego, W. Pidmohylnego, A. Hołowki, powieść W. Sosiury „Trzecia rota” i jego poematy „Kain” oraz „Mazepa”, sztukę M. Kulisza „Strefa”, powieść I. Bahrianoho „Ognisty krąg” oraz M. Rudenki „W brzuchu smoka”. Po raz pierwszy do czytelnika właśnie ze stron czasopisma trafiły w zrestaurowanej postaci Kronika Kijowska, kroniki Askolda, Samijła Wełyczki, „Słowo o prawie i łasce” metropolity Iłariona.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

„KIJÓW” — CZASOPISMO DLA WSZYSTKICH

Literacką nagrodę im. M. Kocjubyńskiego wręczono w Czernihowie, w Literacko-memoriałnym Muzeum Michaiła Kocjubyńskiego, pisarzowi, sekretarzowi Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużonemu działaczowi sztuki, redaktorowi naczelnemu czasopisma „Kijów” Wiktorowi BARANOWOWI. Odbyła się rzeczowa, nieoficjalna rozmowa o obecnej sytuacji literatury ukraińskiej, ojczystego słowa i ukraińskiej prasy periodycznej. Od wielu już lat z dużym niepokojem zwracamy uwagę na upośledzoną sytuację także ukraińskiej książki, nienaturalnie przyduszonej zalewem znacznie tańszych i jeszcze do tego wątpliwej jakości wydawnictw. Młodzież przeglądała strony utworów współczesnych pisarzy: Oksany Zabużko, Serhija Żadana, Lesi Demskiej, Andrija Kokotiuchy. Wśród literatury dziecięcej wyróżniały się dobrze ilustrowana „Chrestomatia klasyki dziecięcej (od 2 do 6 lat)” stołecznego wydawnictwa „Machaon” oraz zestaw obrazków „Ukraińskie ciekawe abecadło”. Eksponowano także dość rzadkie książki, na przykład naukowy zbiór „Połtawska petliuriana”, wydawany tylko w naszym obwodzie, oraz zbiór wierszy Mykoły Kulczynskiego „Światło za kratami”. Ucieszyły społecznie ważne wydania, opublikowane za środki budżetu obwodowego: księga wspomnień Wasyla Owsijenki „Wasyl Stus w odbiciach” oraz powieść Jewhena Puzdrowskiego „Zoriana”. Wystawę zakończył koncert pięknych ukraińskich pieśni w wykonaniu tria „Kozaczka” z obwodowej filharmonii. W budżecie rejonu czutowskiego na 2007 rok zaplanowano 12 tys. hrywien na uzupełnienie zasobów bibliotecznych. Wśród wydawnictw, które dzięki Zarządowi Informacji i Kontaktów z Opinią Publiczną do końca roku ujrzą światło dzienne za środki budżetu obwodowego, będzie także książka pisarza z ziemi czutowskiej Serhija Łukycza „Abecadło Oleńki”. Ten zbiór wierszy dla przedszkolaków wkrótce trafi do przedszkoli obwodu. ...niskopróbnych wydań z Rosji i języka ukraińskiego, który dotąd nie zdobył w niezależnym państwie swoich prawnych, zapisanych w Konstytucji, praw. Utwory naszych prozaików, poetów, publicystów (o dramaturgach i krytykach już nie mówię) ukazują się w znikomych nakładach, a i te bardzo często nie docierają do czytelników, bo

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

DZWONY BANDURY, ZŁOTE DŹWIĘKI

Nina HNATIUK W swoje 90. urodziny patriarcha literatury ukraińskiej Oleksa Juszczenko wydał kilka książek. Wśród nich — „Bandurysty, sine orły…” (Wydawnictwo Centrum „Proświta”, 2007). W Pałacu Sztuki „Ukraiński Dom” na prezentację unikalnej książki szkiców, wspomnień i wierszy o sławnych ukraińskich kobzarzach i banduristach zebrali się członkowie kilku związków twórczych, rodacy poety. I każdy dziękował autorowi za unikalne wydanie, materiały do którego zbierał przez sześć dziesięcioleci. W 1940 roku Oleksa Juszczenko uczestniczył w uczczeniu kobzarza Ostapa Wereseja, gdzie występowali Jehor Movczan, Pawło Nosacz, Petro Hudź, Wołodymyr Perepeluk, Iwan Iwanczenko. Wtedy też prowadzący święto Pawło Tyczyna udzielił głosu także jemu, młodemu poecie, na powitanie. Przez całe twórcze życie O. Juszczenko przyjaźnił się z kobzarzami, poświęcał im wiersze, razem z nimi często występował. Z Maksymem Ryłśkim uczestniczył w obchodach jubileuszu Jehora Movczana we wsi Wielka Pisariwka. A kiedy O. Juszczenkowi wypadło pięćdziesiąt lat, przyjechał go powitać sławny Jehor Movczan. Dzięki wieloletniej przyjaźni, serdecznej współpracy, korespondencji z wybitnymi artystami narodziła się książka o tych, których nazywa się Homerami Ukrainy. Występując na prezentacji, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Mykoła Szudria, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NANU Serhij Hal'czenko, zasłużony działacz sztuki Wasyl Dowżyk, inni pisarze, dziennikarze podkreślali oryginalność tej książki — swoistego pomnika kilku pokoleniom ukraińskich ludowych śpiewaków. Należy ją wznowić w państwowym programie wspierania wydawnictw książkowych w większym nakładzie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

«UKRAIŃCOM — UKRAIŃSKĄ KSIĄŻKĘ»

Tetiana ALEKSANDROWA, przewodnicząca Połtawskiej Obwodowej Organizacji „Młoda Proświta” Wystawę książek pod takim tytułem pokazano w tych dniach w Czutowem. Zorganizowali ją Zarząd Informacji i Kontaktów z Społeczeństwem Obwodowej Administracji Państwowej, Obwodowe Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki, Obwodowy Komunalny Księgarnia „Planeta” oraz miejscowa Rejonowa Administracja Państwowa. Na podobnych wystawach, poświęconych Roku Książki Ukraińskiej, już byli mieszkańcy Reszetyłiwki, Zińkowa, Hłobynego i Krzemieńczuka. Przed społecznością Czutowego wystąpili: szef Zarządu Informacji i Kontaktów z Społeczeństwem Obwodowej Administracji Państwowej, deputowany Obwodowej Rady Oleh Pustowhar, p.o. przewodniczącego Rejonowej Administracji Państwowej Mychajło Chworost oraz zastępczyni przewodniczącego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” Maria Hryń. Uczniowie i osoby w podeszłym wieku z zainteresowaniem przeglądały książki artystyczne, popularnonaukowe i referen-

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Закінчення статті «POSTATI», с. 10

POSTACIE

Ihor KROPYWNYCKYJ 125 lat temu Marko Kropywnyckyj założył słynne Towarzystwo Aktorów, znane pod nazwą Teatr Koryfeuszy. Jak zauważał I. Franko, na początku lat 80. XIX wieku niespodziewanie pojawił się prawdziwy ukraiński teatr, „powstała trupa, której Ukraina nie widziała ani przedtem, ani potem, trupa, która wzbudzała entuzjazm nie tylko w ukraińskich miastach, ale i w Moskwie oraz w Petersburgu, gdzie publiczność często miała okazję widzieć najlepszych artystów światowej sławy”. Wagę tego wydarzenia w skali międzynarodowej potwierdziła w 1982 roku uchwała UNESCO o obchodach stuletniego jubileuszu trupy. W skład zespołu teatralnego weszli w przyszłości znani mistrzowie ukraińskiej sceny, wtedy jeszcze aktorzy-amatorzy, uczniowie Kropywnyckiego: M. Zańkowecka, M. Sadowski, L. Łynyćka, A. Markowa i inni. Z czasem do towarzystwa dołączyli P. Saksahanski, I. Karpenko-Karyj, H. Zatyrkewycz, M. Sadowska-Barilotti. To były najlepsze siły aktorskie narodu ukraińskiego, Marko Kropywnyckyj wyhodował z nich słynne gwiazdy ukraińskiej sceny. Markowi Łukyczowi Kropywnyckiemu należy się najbardziej zaszczytne miejsce w plejadzie wybitnych działaczy kultury XIX wieku. Jeśli Taras Szewczenko otworzył epokę w literaturze ukraińskiej, stał się protoplastą jej rewolucyjno-demokratycznego nurtu, to kontynuatorem tych tradycji w piśmiennictwie, w dramaturgii w szczególności, był Kropywnyckyj. Z jego imieniem związana jest cała epoka w teatrze i dramaturgii. Był genialnym aktorem, reżyserem-reformatorem, założycielem ukraińskiego klasycznego teatru realistycznego, co na tamte czasy było prawdziwym odkryciem. To nie tylko klasyk dramaturgii, ale i znany publicysta, poeta, kompozytor, dyrygent, śpiewak, tłumacz, utalentowany organizator i kierownik teatru, wspaniały pedagog, który wyszukiwał w ludzie talenty i niestrudzoną, mrówczą pracą wychowywał z nich entuzjastów profesjonalnej sceny. Marko Łukycz był do tego mistrzem słowa, oczarowując swoimi występami słuchaczy, pionierem realistycznej sztuki plastyczno-dekoracyjnej, założycielem teatru dla dzieci. W epoce, gdy carat uciskał Ukrainę, niszczył pozostałości kultury narodowej, a większość ludności była niepiśmienna, teatr był bodaj jedyną siłą oświatową, dostępną dla prostych ludzi, i zajmował znaczące miejsce w życiu społeczno-kulturalnym. „Towarzystwo Aktorów Kropywnyckiego” stało się w tamtym czasie żywym źródłem ukraińskiej kultury nie tylko w ojczyźnie, ale i w Rosji, Białorusi, Mołdawii, Gruzji, na Litwie. Wszędzie koncertowało z niezmiennym sukcesem, a po triumfalnych występach w Petersburgu i Moskwie, mimo wszystkich trudności i przeszkód, teatr Kropywnyckiego zdołał stanąć obok najlepszych narodowych szkół teatralnych Europy. Wszystko to dało impuls do dalszego rozwoju ukraińskiej kultury, miało nieocenione znaczenie społeczno-polityczne, stało się jedną z ważnych duchowych podwalin, na których po wielu dziesięcioleciach zbudowano państwo ukraińskie. „Jeśli Kolumb odkrył Amerykę, to z takim samym prawem można powiedzieć, że Kropywnyckyj odkrył światu skarb małorosyjskiego teatru” — pisał recenzent jednej z petersburskich gazet. Kropywnyckyj w swoich utworach wystąpił jako nowator gatunku dramatu społeczno-psychologicznego. Ogółem napisał ponad 40 sztuk. Współczesna prasa porównywała je z arcydziełami światowej literatury. W każdej z nich, takich jak „Daj sercu wolę, zaprowadzi w niewolę”, „Póki słońce wzejdzie, rosa oczy wyje”, „Głytaj, albo Pająk”, „Po rewizji”, „Olesia”, „Zamulone źródła”, „Dwie rodziny”, „Trudny czas”, artysta wyprowadza na życiową drogę swojego ulubionego bohatera z ludu — wieśniaka, wzbudza sympatię do niego, wzywa do głębokiego zastanowienia się nad tym losem, który „błądzi smutkiem, niby tym morzem, i wróg go wie, kiedy przebrnie”. Przez całe życie niósł bezgraniczny szacunek i miłość do Tarasa Szewczenki, z niezwykłym kunsztem czytał jego zapalne wiersze, co znajdowało oddźwięk w tysiącach.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

OJCIEC UKRAIŃSKIEGO TEATRU

Czyimi dziećmi jesteśmy, kim jesteśmy, czy uświadamiamy sobie swoją samookreślenie, swój język, kulturę, tradycje, odrębność, czy szanujemy własne wartości, swoje głębokie korzenie? Na przykładzie naświetlenia wieloletniego życiowego wyczynu naszego wielkiego rodaka Marka Kropywnyckiego, który przedstawił jego wnuk, znany artysta fotografik, historyk sztuki i kompozytor Ihor Ołeksijowycz Kropywnycki, każdy może się przekonać, że w historii Ukrainy są wybitne postacie, ludzie honoru, którzy potrafili polec za prawdę, z których można brać przykład do naśladowania. Święta siła pamięci zobowiązuje i przekonuje: człowiek wiele może, jeśli jest wierny wysokim ideałom. Obraz I. Repina „Wieku łabędziego i krzyku żurawiego”, na którym Marek Kropywnycki przedstawiony jest jako sternik kozackiej łodzi to, że przodkowie nasi wyścielili kośćmi i zrosili swoją krwią ten kraj, który nazywa się błogosławionym i pełnym łaski i który przyłączył się do pokrewnego narodu, jako równy do równego? Przykro, boleśnie, ciężko!” Marek Kropywnycki walczył o odrodzenie narodowe, przeciwko próbom traktowania narodu ukraińskiego jako „plemienia”, a jego języka — jako „dialektu południoworosyjskiego”. „Nie sposób dłużej znosić ucisk drwin, hańbę zniewolenia duchowego i moralnego, milczeć przed brutalnym lekceważeniem ogólnoludzkich praw, elementarnej sprawiedliwości…” „…Pora zrównać ukraińskie słowo we wszystkich prawach z rosyjskim, bo tylko język ojczysty w cerkwi, w teatrze, w literaturze i w szkole, nieograniczany cenzurą, daje możliwość stosowania przygnębionych sił z korzyścią i sukcesem na rzecz ojczystej Ojczyzny”, — zwracał się Kropywnycki do tych, którym drogi był los narodu. M. L. Kropywnycki po raz pierwszy nadaje ukraińskiemu teatrowi znaczenie i brzmienie społeczne, wprowadza zasady profesjonalnej reżyserii jako sztuki samodzielnej i odpowiedzialnej. Właśnie on po raz pierwszy oświadczył, że i aktor, i reżyser powinni dobrze znać życie narodu i czerpać z niego obrazy. Życiowo prawdziwe odkrywanie psychologii postaci scenicznej, głębokie rozumienie zespołu scenicznego — gdzie słowo, ruch, intonacja, mimika, charakteryzacja, kostium postaci, artystyczno-dekoracyjna i muzyczna oprawa — czyli wszystkie komponenty spektaklu powinny być podporządkowane odkrywaniu treści utworu. Takie było twórcze credo reżysera-pedagoga. Na nim wychował kilka pokoleń ukraińskich aktorów. Ówczesna prasa rosyjska odnotowywała, że Ukraińcy pod reżyserią Kropywnyckiego o wiele lat wyprzedzili Teatr Artystyczny Stanisławskiego. „Nie można zapominać, — wspomina aktorka Zofia Tobilewycz, żona I. Karpenki-Karego, — że ten potrójny trud, który wykonywał Marek Łukycz, będąc jednocześnie dra- serc zasłuchanych słuchaczy i uczyło, „jak duszę hartować, jak drogę do prawdy odnaleźć, jak wolę w bitwach zdobywać i podążać do celu”. To były wieczory Szewczenki, gdzie „Słowa o Jarze zimnym rozkwitły gorące, — o tym, jak staną się widzącymi niewidomi i prawda mówiła w nich żywa” (M. Rylski). Z imieniem Kropywnyckiego związane jest pierwsze publiczne wykonanie, dedykowanej mu przez kompozytora Danyła Kryżaniwskiego, pieśni do słów Szewczenki „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, za co o mało nie naraził się na areszt. Bo „czytać utwory, drukować teksty do nut muzycznych” w języku ukraińskim zabraniał carski ukaz. Stało się to w Odessie w 1898 roku, gdzie odbywał się wieczór pamięci Wielkiego Kobziarza. Kropywnycki zaśpiewał, a publiczność, podchwyciwszy uroczystą melodię, wstawszy, zgodnie śpiewała razem z nim. Oddział policji wdarł się na salę, zaczął wypychać widzów, a w odpowiedzi, niczym wyrok, ze wszystkich stron śpiewem rozbrzmiewało, sztormem biło szewczenkowskie słowo. Błysnąwszy w przestrzeni potężnym śpiewem Marka Kropywnyckiego, pieśń stała się duchowym hymnem każdego Ukraińca, poleciawszy z ust do ust, pokonała przestrzeń i czas czystym głosem ukraińskiej duszy, usłyszana przez cały świat. Ustami bohaterów swoich sztuk Kropywnycki wygłaszał żarliwe słowa protestu przeciwko niesprawiedliwości społecznej. Nie na darmo cenzura zakazywała utworów dramaturga, grożono aresztowaniem, i tylko nadzwyczajna popularność artysty oraz ludowa miłość ratowała go od nieuchronnego uwięzienia. Za teatrem Kropywnyckiego ustanowiono tajny nadzór policyjny. Całym sercem artysta przejmował się tragicznym losem swojego narodu, widząc w nim historyczną niesprawiedliwość i krzywdę: „W Ukrainie mojej miłej nadal nie ma ani szkoły narodowej, ani czasopism, i nadal język ukraiński wyśmiewają, nie uznają, próbują zniszczyć… Za co to? Za co? Czyżby za dramaturgiem, artystą, reżyserem i nauczycielem całego kółka młodych aktorów, że ten trud wymagał nieludzkich sił, nadzwyczajnego napięcia energii, nerwów i zdrowia. Wszyscy aktorzy, którym pomagał opanować technikę gry na scenie, wszyscy jego uczniowie, nie wyłączając Sadowskiego i Saksahanskiego, byli zakochani w Marku Kropywnyckim jako w artyście, reżyserze i człowieku wielkiej duszy”. Przez swoje długie życie teatralne Kropywnycki zagrał wiele ról repertuaru ukraińskiego, rosyjskiego i zachodnioeuropejskiego. Są one różnorodne: od dramatycznych i tragicznych po komediowe i satyryczne. Były to arcydzieła scenicznego wcielenia, w których wielki aktor sięgał głębi odkrycia i zrozumienia postaci. „Popularność wielkiego dramaturga i artysty była tak wielka, że nie będzie przesadą powiedzieć, iż po poecie narodowym T. Szewczence imię Kropywnyckiego — jedno z szczególnie popularnych i kochanych na Ukrainie”, „Bez przesady nazwałbym go słońcem Ukrainy”, — tak wypowiadała się ówczesna prasa. Niestrudzoną działalność społeczną Kropywnyckiego, jego odwagę w walce o obronę kultury narodowej swojego narodu wysoko cenili wybitni przedstawiciele postępowej sztuki rosyjskiej — L. Tołstoj, P. Czajkowski, K. Stanisławski, M. Sawina, W. Stasow. Wielki rosyjski malarz I. Riepin przedstawił Marka Łukycza jako sternika kozackiej łodzi, która płynie wśród fal wzburzonego morza, jakby podsumowując skomplikowaną i ciernistą drogę, która przypadła w udziale artyście. Kropywnycki, przeczuwając zagrożenie zniszczenia narodu ukraińskiego, czyli niebezpieczeństwo jego rozpuszczenia się w dominującym narodzie, całe swoje życie poświęcił duchowemu wzbogaceniu Ukraińców, wzywał do zachowania głębi naszych duchowych korzeni, naszego duchowego dziedzictwa. Kładł pierwsze cegiełki w ten fundament, który stał się w przyszłości podstawą do budowy niepodległego państwa ukraińskiego. Widział takie państwo przez nieprzeniknioną ciemność. Naśladując testamenty Szewczenki, swoim przykładem budził serca ludzi, dawał im nadzieję i marzenie o swojej, pobłogosławionej przez Boga Ukrainie. Całe życie jego, nieustanne twórcze płonięcie, niestrudzone poszukiwanie dróg do jasnej przyszłości były przykładem obywatelskiego czynu człowieka, bezgranicznie oddanego swojej Ojczyźnie. Kiedy imperator Aleksander III, zachwycony jego kunsztem, podczas występów teatru w Petersburgu zaproponował aktorowi grę w teatrze cesarskim (co dawało możliwość zamożnego życia i koncertowania po całym świecie), on zdecydowanie odmówił: „Niepotrzebne mi ani srebro, ani złoto, ani sława, ani zaszczyty… Zdradzić swój naród, pójść w służbę do „władzy trzymających”, którzy języka naszego nie uznają, próbują zniszczyć?!. — Nigdy!” Tak śmiało wypowiadał się „ojciec ukraińskiego teatru”, bo rodzinna Ukraina, rodzinny teatr były dla niego ponad wszystko: „Lepiej będę pracował dla miłej mojej Ukrainy z pełną, daną mi przez Boga siłą, a tam już niech oceniają, co zostawiłem”. O śmierci Kropywnyckiego pisano: „Zaprawdę, ta śmierć — to narodowy żal… Umarł nie tylko genialny artysta i pisarz, umarł bohater narodowy, który kochał Ukrainę całym sercem i niestrudzenie walczył o nią”. „Olbrzym kultury narodowej” — tak oceniali jego wielostronną działalność współcześni, taki jest i w naszej pamięci. Jego imię i dzisiaj znajduje się w gwiazdozbiorze najsławniejszych imion ludzkości. Jaskrawo, z głębią poznania otworzył nam postać Kropywnyckiego poeta Maksym Rylski, który miał szczęście widzieć i słyszeć „ojca ukraińskiego teatru”, „ukraińskiego Moliera” i „Szekspira”, człowieka epoki „Odrodzenia”: Błogosławiony naród, co miał takiego syna. Tam, gdzie jego ciernista droga wiodła, Z nowych kwiatów i kłosów uplotła Wieniec mu rodzinna Ukraina.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

osiedli w różnych regionach Ukrainy. Nie bez powodu tekstylia nazywa się jednym z najbardziej demokratycznych i dostępnych dla szerokiego grona widzów rodzajów sztuki. W ramach II Ogólnoukraińskiego Triennale Sztuki Tekstylnej odbyło się Młodzieżowe Triennale utalentowanych artystów i studentów uczelni artystycznych Ukrainy, którzy oprócz głównych kierunków zaprezentowali także nurt „kostium-forma-obraz”. Decyzją jury zwycięzcami konkursu zostali uznani: I miejsce — Olha Paruta-Witruk (m. Lwów) za gobelin „Sito Wszechświata”, II miejsce — Ołeksandr Kowacz (m. Chersoń) za serię gobelinów, III miejsce — Natalka Borysenko (m. Kijów) za kompozycję „Od początku do końca”, siedemnastu artystów wyróżniono dyplomami.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

SZTUKA

Zdjęcie O. Łytwynenki na osnowie, „portrety” gobelinów — inaczej nie można powiedzieć, gdyż autorzy przedstawili je w przestrzeni ramy krosna jeszcze na napiętych niciach, jakby w chwili ukończenia. Jest to próba nowego odczytania głębokich symboli kultury narodowej, wszak nić, tkanina, płótno, zwój, ręcznik, dywan w twórczości artystycznej ukraińskich twórców wyłaniają się z tradycji olbrzymiej przeszłości historycznej. Każdy z mistrzów, który pracuje z tekstyliami, powie, że ten materiał jest archetypowy w swojej istocie. Gobelin, kołdra, tkanina ścienna, różnorodne techniki tkania i aplikacji zupełnie niespodziewanie przypominają na tej wystawie obrazy widziane w dzieciństwie, zwoje w skrzyniach waszych babć, dywany na ścianach

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

PORTRET GOBELINU OD NICI DO KILIMU

Walentyna DAWYDENKO Druga Ogólnoukraińska Triennale Sztuki Tekstylnej „Od dawnych tradycji do współczesnych nowinek” po Kijowie będzie prezentowana w innych stolicach świata, m.in. w Paryżu, Madrycie i Nowym Jorku. O tym poinformowała już podczas prezentacji kuratorka projektu i przewodnicząca jury Zoja Czehusowa. Wydawałoby się, że po grandiozalnym Art-festiwalu w Domu Ukraińskim kijowian trudno zaskoczyć kolejnym zjawiskiem artystycznym. Jednak fantazyjna „gra z grą” artystów tekstyliów zdołała zauroczyć różnorodnością obrazowo-plastycznych znalezisk i przemieniła sale Domu Artysty w teatr, w którym obecne jest samo architektoniczno-przestrzenne środowisko. Twórcy zaprezentowali zarówno nieoczekiwane wykorzystanie właściwości naturalnych materiałów („Sprężyste obiekty” z wikliny Tamary Babak), jak i poszukiwania w dziedzinie stylu narodowego (kompozycja „Szlak” Lidii Borysenko), rozwój tradycji sztuki gobelinu i malarstwa dekoracyjnego na tkaninie (Ołeksandr Lewadnyj, Iwanna Tokar, Natalia Hrońska, Olena Uljanowa). Obszerna ekspozycja przedstawiła zaledwie jedną trzecią prac, które wpłynęły na konkurs, i, jak przyznali członkowie jury, dobór eksponatów Fotografie O. Łytwynenki na wystawę było bardzo trudno dobrać, tak bogata jest Ukraina w mistrzów tego gatunku, którzy znakomicie władają środkami technicznymi i myślą współczesnymi kategoriami. Nie bez powodu obok kompozycji sztuki tekstylnej panoramę wystawy wzbogaciły eksperymentalne prace z innych materiałów — aż po polietylen. Zapewne główną cechą obecnej triennale można nazwać wolny duch twórczości, nieskrępowany konwencjami. Ukraińscy artyści poszerzają zakres sztuki tekstylnej na początku nowego tysiąclecia i jednocześnie demonstrują wysoką szkołę zawodową, co przyjemnie wyróżnia ten projekt spośród innych. Nie ma eksperymentowania wyłącznie po to, by szokować widza lub maskować zawodowe niedoskonałości, z jakimi niekiedy spotykamy się we współczesnym malarstwie. Być może dzieje się tak dlatego, że przeznaczeniem tych dzieł sztuki jest uszlachetnianie otoczenia, wnoszenie ducha harmonii; autorzy unikają destrukcyjnych tematów i ponurych motywów. Jeśli sami artyści nazywają ten błogosławiony gatunek „grą z grą”, to ducha wystawy określiłabym jako tańce na palcach, tak bardzo sprzyjały takiemu ruchowi-trzepotaniu po tych salach zwoje, nitkowe sploty, sznurkowe warkoczyki, nieważkie, piórkowe, jak obłoczki, kompozycje, w których połączono batik z wikliną, lniane polskie lalki ...ego zespołu, oryginalnością reżyserskich rozwiązań i, oczywiście, błyskotliwą grą aktorską Andrija Romanija i Michajła Kryszty­ala. We wrześniu odbyły się gościnne występy w Mariupolu, gdzie donieczan znają i lubią. Repertuar gościnny Donieckiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego składał się wyłącznie z przedstawień w języku ukraińskim. I znów było to zwycięstwo: mariupolanie, przyzwyczajeni do przedstawień rosyjskojęzycznych swojego teatru, z zadowoleniem przyjęli spektakle po ukraińsku. Wreszcie w październiku odbyły się występy w Charkowie. Zapewne na tę podróż cały zespół teatru czekał z największym niecierpliwieniem, ponieważ właśnie w Charkowie, 80 lat temu, powstał Czerwonozawodski Teatr Robotniczy, który później przekształcił się w Donieckii Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny. W swojej ojczyźnie teatr nie występował już od dawna. Jednak trzysta kilometrów dzielących oba miasta to nie tak duża odległość, aby w Charkowie zupełnie nic nie słyszano o donieckim zespole. Tym bardziej że Charkowski Uniwersytet Sztuk im. I. Kotlarewskiego oraz Charkowski Instytut Kultury okresowo zasilają Donieck wspaniałymi kadrami twórczymi, a reżyser gościnnego spektaklu Ołeksandr Arkadin-Szkolnik przez długi czas pracował w Charkowie. Tak więc czarujące blondynki z kobiecego zespołu jazzowego z lekkością podbiły Charków, a reżyser i aktorzy Michajło Kryszta­l i Andrij Romanij zyskali wielu wielbicieli. O musicalu „W jazzie tylko dziewczyny” w Charkowie mówiono jeszcze długo i żałowano tylko jednego — że gościnne występy donieczan były tak krótkie. Jeszcze jedną cechą dwóch ostatnich gościnnych wyjazdów było to, że miały one charakter wymienny. Właśnie taka forma współpracy między zespołami teatralnymi, według głównego kierownika artystycznego — dyrektora generalnego Donieckiego Teatru Marka Browuna, jest dziś najskuteczniejsza i najbardziej korzystna nie tylko dla teatrów, ale także dla widzów, których menu teatralne staje się coraz bardziej urozmaicone.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Wierność Prokopa Kolisnyka

Prezydent Ukrainy W. Juszczenko i malarz P. Kolisnyk z żonami, a także Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Republice Słowackiej I. Ohniwiec na wystawie ukraińskiego artysty Nina HNATIUK Wielokrotnie pisaliśmy na łamach gazety „Słowo Proświty” o samouku malarzu, pisarzu, pedagogu, członku Narodowego Związku Artystów Ukrainy, AUP i Związku Pisarzy Ukraińskich Słowacji Prokopie Kolisniku, który mieszka w Preszowie. Z jego inicjatywy w rodzinnej wsi Poташnia w rejonie bersadzkim na Winnicczyźnie powstał wyjątkowy ośrodek duchowości — Muzeum Kultury Wsi i Galeria Artystyczna Prokopa Kolisnyka. Odbyły się tam już cztery plenery malarskie „Poташnia — perełka Podola”. Niedawno Prokip Kolisnyk odwiedził redakcję i podzielił się nowiną — na jego wystawie indywidualnej w Muzeum Kultury Ukraińskiej w Świdniku gościł Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wraz z żoną Kateryną Czumaczenko oraz Posłanką Ukrainy na Słowacji Innną Ohniwiec. W jednym ze swoich wierszy libre Prokip Kolisnyk tak napisał o sztuce malarskiej: Malarstwo to cicha modlitwa krok ku niebu i kropla rosy spadająca na kalinę to krzyk duszy, który płynie z Ojczyzny. Obrazy Prokopa Kolisnyka nikogo nie pozostawiają obojętnym. W każdym z nich — kosmos ludzkiej duszy i ciepło Bożej dłoni, mamina kołysanka i oddech rodzinnego źródła. „Bez doświadczenia Prokopa Kolisnyka artyści naszego pokolenia już się nie obejdą, bo to doświadczenie niestrudzonego poszukiwacza, gdzie poszukiwanie jest nieodłączne od najbezpośredniejszej emocji, gdzie nieobecne jest małpowanie zachodnich wzorców, a stale obecny jest przełom ku osobistemu językowi narodowemu, obecna jest wola stylu. I pokora, i wierność swojej drodze. Jedynej. Do wernisażu. Do tronu Boga. Do bram.” — w tych słowach znanego ukraińskiego poety, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Wasyla Herasymiuka trafnie i dobitnie powiedziano o wierności Prokopa Kolisnyka ukraińskiej sztuce i ojczystej ziemi, gdziekolwiek by mieszkał. A artysta żyje wyłącznie Ukrainą.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Międzysezonie — najlepszy czas na gościnne występy

Ольга СЛОНОВСЬКА Zdjęcia: Wiaczesław PASZCZUK 80-lecie obchodził, otwierając nowy sezon teatralny, jeden z najpotężniejszych zespołów teatralnych Ukrainy — Donieckiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego. Mimo dość poważnego wieku teatr-jubilat nie tylko nie zamierza zwalniać tempa, ale i nadal zadziwia swoim młodzieńczym zapałem i ciekawymi pomysłami — wystarczy wspomnieć choćby inscenizację komicznej opery „Wesele Figara” W.A. Mozarta, po raz pierwszy zrealizowanej na jego scenie. W tym roku liczba wyjazdów gościnnych Donieckiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego wyniosła cztery. To dla większości obwodowych teatrów, pozbawionych państwowego i lokalnego wsparcia finansowego, „Wesele Figara” W.A. Mozarta to nie tylko rekordowa, ale wręcz fantastyczna liczba. Wiosną teatr odwiedził po raz pierwszy w całej historii istnienia Iwano-Frankiwsk. Wyjazd stał się możliwy w wyniku podpisania między obwodowymi administracjami państwowymi iwano-frankowską i donecką oraz obwodowymi radami Umowy o współpracy w dziedzinie handlu, gospodarki, nauki i techniki, humanitarnej oraz w innych sferach. Donieccy artyści pokazali cztery różnorodne tematycznie i różnorodne gatunkowo spektakle i zdołali podbić widzów iwano-frankowskich, którzy najpierw z zainteresowaniem, a potem z otwartym zachwytem oglądali spektakle teatru z regionu rosyjskojęzycznego, wystawiane po ukraińsku. Sala reagowała na każde trafne słowo „Eneidy”, każdy żart z „W jazzie tylko dziewczyny”, każdy dowcip z „Miłości w stylu baroku”. Szczególną uwagę przykuwała muzyczna dramat „Zielsko” według O. Kobylanskiej, ponieważ miejscem akcji spektaklu są Karpaty; wszyscy byli ciekawi, jak donieccy artyści zdołają oddać huculskie obyczaje i ludowy koloryt. Jednak egzamin zdano na „celująco”. Latem — gościnne występy w Kijowie, odpowiedzialne i emocjonalnie trudne, ponieważ kijowska publiczność jest bardziej wymagająca i drobiazgowa niż jakakolwiek inna. I znów repertuar różnorodny gatunkowo: musical, dramat muzyczny i opera. „Wesele Figara”, wówczas jeszcze świeżo upieczoną premierę, postanowiono sprawdzić na kijowianach. Oczywiście było to duże ryzyko, ale oryginalność inscenizacji i ciekawe znaleziska reżyserskie, młodość i talent wykonawców, jaskrawość oprawy artystycznej oraz wspaniała muzyka podbiły widzów i zdobyły ich przychylność. A musical „W jazzie tylko dziewczyny” zachwycał skalą, niezwykłym rozwiązaniem scenograficznym, przemyślaną koncepcją oraz zgraniem pracy nie tylko obsady aktorskiej, ale i obsługi

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

„Jak tylko przykładam ucho do ziemi, to słyszę płacz”. Jaroslav Seifert

Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach obecne są aktualne publikacje o tematyce językowej, unikalne badania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawie ostrych sytuacji, szeroko relacjonowana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, mieni się wszystkimi barwami artystyczna paleta mistrzów pędzla… W przyszłym roku Wy, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzić dialog z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Prenumerujcie „Słowo Proświty” sami i zachęćcie do zrobienia tego Waszych przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy, wszystkich nieobojętnych na ukraińską sprawę! Razem zwyciężymy! Redaktor dyżurny Ulana HLIBCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301246 Nakład ogólny — 52000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na stronach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. ni. Nie mamy prawa zapominać o strasznych zbrodniach totalitarnego reżimu. Ale mamy możliwość przywrócić prawdę historyczną i sprawiedliwość oraz dobre imiona niewinnie zamęczonych… Potem odbyła się panichida. Ogółem tylko w pierwszych dniach listopada 1937 roku w uroczysku Sandarmoch na południu Karelii, niedaleko Kanału Białomorskiego, enkawudziści rozstrzelali 1111 więźniów politycznych Sołowieckiego Więzienia Specjalnego Przeznaczenia. To masowe rozstrzelanie było prezentem NKWD na 25-lecie Wielkiej Rewolucji Październikowej. Mówią, że pierwsi umierają najlepsi. W tamtych latach wyniszczono tych, których brakuje naszemu państwu obecnie. Wśród represjonowanych w tamtych latach twórca teatru „Berezil” Łeś Kurbas, poeta Mykoła Zerow, dramaturg Mykoła Kulisz, pisarze Wałerian Pidmohylny, Pawło Fyłypowycz, Ołeksandr Slisarenko, Wałerian Poliszczuk, Hryhorij Epik, Mychajło Jałowyj, ojciec i syn Mykoła i Marko Woroni, twórcza rodzina pedagogów i artystów Kruszelnyckich, historyk Matwij Jaworski, profesor Serhij Hruszewski, minister finansów USRR Mychajło Połoz, naukowcy Stepan Rudnycki, Mykoła Trochymenko... Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 0 7 0 4 6 4 820095 780016 PAMIĘĆ

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

PRENUMERATA-2008

Szanowni Czytelnicy! Rozpoczęła się prenumerata Ogólnoukraińskiego proświtiańskiego kulturologicznego tygodnika „Słowo Proświty” na 2008 rok (indeks pocztowy — 30617, 67-ma strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrpoczty” do 10 grudnia — we wsiach i w stolicach rejonów, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i w stolicy. Koszt prenumeraty wraz z opłatami pocztowymi: na rok — 37 hrn 86 kop.; na pół roku — 19 hrn 18 kop.; na 3 miesiące — 9 hrn 89 kop.; na 1 miesiąc — 3 hrn 38 kop. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Uliana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Walentyna DAWYDENKO 270-55-57 Dział języka Nina HNATIUK 279-49-47 Dział korekty Iryna STELMACH Olena SZULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Oleh BESSKY 278-63-69 Ołeksandr ŁYTWYNENKO Fotoreportaż autora Zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy „O działaniach w związku z 70-mi rocznicami Wielkiego Terroru — masowych represji politycznych lat 1937—1938”, na Ukrainie przewidziano szereg działań upamiętniających poległych na godnym państwowym poziomie. Tak więc w pierwszych dniach listopada w Kijowie, przy pomniku Lesia Kurbasa, odbył się wiec-requiem upamiętniający ofiary zniszczone w latach Wielkiego Terroru. Zebrali się tu krewni represjonowanych i wszyscy nieobojętni. Przybyli również Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, premier Wiktor Janukowycz, mer stolicy Leonid Czernowecki, gubernator obwodu kijowskiego Wira Ulianczenko, inni wysocy urzędnicy. — Stalinizm niszczył Ukrainę i Ukraińców z szczególną skrupulatnością i na wielką skalę — powiedział Wiktor Juszczenko. — Najpierw wymordowano przywódców narodu, po drugie — nosicieli genetycznego kodu narodu — ukraińskich chłopów, a trzeci cios zadano w samo serce — zniszczono elitę i duchowieństwo, kulturalnych i duchowych przewodników narodu. Te straty — niepowetow-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. P.o. redaktora naczelnego, pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279#49#47. Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279#49#47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278#01#30 (tel/faks)

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин