Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №50 за 2007 рік

16 с. · 49 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenka DONBAS OCZAMI JAPOŃCZYKA KALINOWA TĘSKNOTA UKRAINY UKRAIŃSKI PETRARKA

Машинний переклад

BĄDŹMY BUDOWNICZYMI NOWEJ UKRAINY, DBAJMY O JĘZYK I KULTURĘ NARODU

7 grudnia, w przededniu 139. rocznicy założenia Matki-Proświty, członkowie Zarządu, kierownicy obwodowych zrzeszeń Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki zebrali się w stołecznym Domu Pisarzy, aby podczas Rady Głównej podsumować dokonania, wymienić się doświadczeniami i omówić plany na nadchodzący jubileuszowy rok. Materiały z posiedzenia Rady Głównej „Proświty” czytajcie na s. 8–9. 4. Realizując Dekret Prezydenta Ukrainy „O ogłoszeniu w Ukrainie roku 2008 Rokiem Pamięci Ofiar Hołodomoru”, wszystkie oddziały „Proświty” mają aktywnie prowadzić pracę oświatową o ludobójstwie narodu ukraińskiego dokonanym przez stalinowski reżim komunistyczny w latach 1921—1922, 1932—1933, 1947. 5. Zrzeszenia „Proświty” mają dążyć, wspólnie z organami władzy państwowej, do oczyszczenia terytorium Ukrainy z pomników katów narodu ukraińskiego oraz do przemianowania nazw miast, wsi, ulic, placów i skwerów na imiona wybitnych patriotów Ukrainy. 6. Poprzeć przedstawienie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych do Okręgowego Sądu Administracyjnego w Kijowie z pozwem o uchylenie przez Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy rejestracji KPU, której program i statut są sprzeczne z Konstytucją Ukrainy. 7. Zlecić Centralnemu Zarządowi „Proświty” oraz posłom do Rady Najwyższej Ukrainy przedłożenie w Radzie Najwyższej Ukrainy nowego projektu ustawy „O państwowym języku ukraińskim” oraz Koncepcji polityki językowej państwa w Ukrainie. 8. Uznać za jeden z priorytetów działalności „Proświty” pracę nad patriotycznym wychowaniem dzieci i młodzieży. Domagać się od Ministerstwa Oświaty Ukrainy wprowadzenia do systemu oświaty Ukrainy „Państwowego narodowego programu «Oświata» (Ukraina XXI wieku)”. 9. W celu odrodzenia ukraińskich tradycji, obyczajów, propagowania ukraińskiej pieśni i tańca zwrócić się do Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy z propozycją corocznego organizowania na szczeblu państwowym przeglądów twórczości artystycznej obwodów Ukrainy z koncertami sprawozdawczymi w Pałacu „Ukraina”. 10. Zintensyfikować opór członków „Proświty” wobec rusyfikacji, globalizacji, denacjonalizacji, które przybrały taki rozmach, że zagrażają bezpieczeństwu narodowemu Ukrainy. 11. Ukierunkować działalność obwodowych zrzeszeń na realizację statutowej działalności Towarzystwa. Pracować nad umacnianiem struktury organizacyjnej zrzeszeń, tworzeniem nowych oddziałów, zintensyfikować pracę nad zbieraniem składek członkowskich. Opracować harmonogram przeprowadzania konferencji sprawozdawczo-wyborczych w obwodowych zrzeszeniach „Proświty”. 12. Aktywniej współpracować z organami władzy państwowej na miejscach oraz ze wszystkimi organizacjami społecznymi i partiami o orientacji narodowo-demokratycznej. 13. Wykonać członkowski znaczek „Proświty”. BEZŚMIERTNOŚĆ PIEŚNI

Машинний переклад

UCHWAŁA sesji Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki z 7 listopada 2007 roku, Kijów

Wysłuchawszy informacji o działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w 2007 roku oraz nakreśliwszy zadania na 2008 rok, sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki postanowiła: 1. W związku z tym, że w 2008 roku Towarzystwo «Proświta» obchodzi 140-lecie, a także biorąc pod uwagę nadzwyczajne znaczenie «Proświty» dla narodu ukraińskiego, wystąpić do Prezydenta Ukrainy z propozycją uroczystego uczczenia jubileuszu na szczeblu państwowym 8 grudnia 2008 roku w Pałacu «Ukraina» z udziałem delegacji z obwodów oraz społeczności stolicy. Ogłosić 8 grudnia — Dzień «Proświty» — świętem państwowym. 2. Biorąc pod uwagęważną rolę «Proświty» dla społeczeństwa ukraińskiego, nadać Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu «Proświta» im. Tarasa Szewczenki status Narodowego. 3. Wybudować w Kijowie budynek Ukraińskiego Domu Ludowego jako rekompensatę za dawny budynek «Proświty», w którym obecnie mieści się Kijowski Państwowy Teatr Operetki. Dobrowolne ofiary «Na Cerkiew Kobzarza»: MBF «Ukraińska Rodzina» R/r nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB «Kijów», MFO 320401, ZKPO 21709106

Машинний переклад

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE NOWA ELITA?

Andrij ILLIENKO 4 grudnia Rada Najwyższa wybrała spikera, a cały kraj przejął się pytaniem: na czym polega sekret tak niesłychanego karierowego awansu Arsenija Jaceniuka? W swoje 33 lata zdążył on zasiąść na tylu państwowych stanowiskach, że wielu urzędnikom nie wystarczyłoby i kilku żyć. Minister gospodarki najpierw ARK, a potem całej Ukrainy, szef Narodowego Banku, wicegubernator obwodu odeskiego i zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta, minister spraw zagranicznych i wreszcie Przewodniczący Rady Najwyższej. Większość analityków próbuje odnaleźć w biografii Jaceniuka podwodne prądy, które wypychały go na szczyty władzy, oraz konkretnych ludzi, którzy go patronowali. To również bardzo ciekawa sprawa, ale nas Jaceniuk interesuje przede wszystkim jako zjawisko, jako typowy przedstawiciel pokolenia, które ma teraz 30—35 lat i które zaczyna nabierać sił. To, że za nowym spikerem stały i stoją określone siły, które prowadziły go od stanowiska do stanowiska, jest i tak zrozumiałe. Ale on nie jest jedyny w swoim rodzaju. Dlaczego więc właśnie Jaceniukowi udało się to, co nie udało się innym? Jakie cechy dały mu przewagę? Pierwsza i najważniejsza — całkowity brak pryncypialnej ideowości. Jaceniuk należy do rodzaju polityków, których nazywa się „pragmatykami”, to znaczy, że jest im obojętne, pod jakimi sztandarami i hasłami iść do władzy. Szczególnie wirtuozerskim „pragmatykom” udaje się w ogóle nie przywiązywać do żadnej siły politycznej, do której w tym czy innym czasie należeli. W 2004 roku Jaceniuk należał do obozu biało-błękitnych, ale nie przeszkodziło mu to w dokonaniu ogromnego skoku karierowego za pomarańczowej władzy. W systemie politycznym, który ukształtował się na Ukrainie, ideowość polityka jest raczej wadą niż zaletą. Jaceniuk uświadomił to sobie bardzo dobrze i właśnie jego „neutralność” oraz „pragmatyzm” dały mu możliwość przynajmniej dwukrotnego przebicia się na stanowiska, przechodząc po głowach konkurentów. Po raz pierwszy stało się to, gdy parlament dwukrotnie odrzucił kandydaturę Ohryzki na stanowisko ministra spraw zagranicznych. „Wadą” Ohryzki stało się właśnie jego „polityczne zaangażowanie”, podczas gdy „kompromisowy” Jaceniuk przeszedł parlamentarny sprawdzian jak po maśle. Taką sytuację obserwowaliśmy podczas wyboru spikera. Kyryłenko znalazł się w tej samej roli kozła ofiarnego. Kolejną cechą, która pomogła w karierze, jest „uniwersalność”. Jaceniuk jest gotów pracować na każdym stanowisku. I wszędzie będą go chwalić za „wysoki profesjonalizm” i „menedżerskie” talenty, choć realnych sukcesów jego działalności jakoś nie widać. Głównym celem jest posiadanie wizerunku „profesjonalisty”, a wyniki pracy i tak będą widoczne tylko dla ograniczonego kręgu osób. Oczekiwanie zaś prawdziwego profesjonalizmu od „zawodowych polityków”, jak pokazuje doświadczenie historyczne, jest sprawą płonną. Przez parlamentarną gadaninę prześlizgnie się nie najlepszy, a najchytrzejszy i „najbardziej pragmatyczny”. Jaceniuk nie jest charyzmatycznym liderem i żarliwym mówcą. Żywiołem polityków jego typu są kuluary, gabinetowe intrygi, zakulisowa gra. Nowe pokolenie biurokratów traktuje publiczność jako wymuszoną potrzebę. No i, oczywiście, liberalizm. Właśnie on jest podstawą światopoglądu zarówno Jaceniuka, jak i reszty młodych biurokratów. Sama natura tej ideologii nie zmusza jej nosicieli do bycia konsekwentnymi i pryncypialnymi (przynajmniej zewnętrznie), dlatego „pragmatyzm”, o którym mowa wyżej, jest tylko zewnętrznym przejawem liberalizmu. Ciekawy przypadek zdarzył się, gdy wtedy jeszcze kandydat na spikera Jaceniuk odpowiadał na pytania deputowanych. Z sali padło pytanie, że w danych o kandydacie nie ma informacji o narodowości. Ale z jakiegoś powodu tak proste pytanie wywołało u pana Jaceniuka otwarcie nieadekwatną reakcję: wspomniał i o ZSRR, „gdzie była narodowość, piąta rubryka”, i o „tolerancji”. Czyżby informacja o przynależności narodowej wyższych urzędników państwowych miała być tajna? I czyżby proste pytanie o narodowość było „nietolerancyjne”? Zatem nieodzowną cechą nowego pokolenia biurokratów jest także kosmopolityzm. Więc aby zrobić karierę w istniejącym systemie, trzeba być „pragmatycznym”, „uniwersalnym profesjonalistą”, mistrzem gabinetowej walki, liberałem i kosmopolitą. I właśnie takie pokolenie „dzieci” partyjnej nomenklatury i czerwonych dyrektorów idzie do władzy. System odtwarza „swoją” elitę, wychowaną według jego prawideł. W rzeczywistości efektywność każdego systemu politycznego polega na zdolności do tworzenia wysokiej jakości elity. I niech każdy sam wyciągnie wniosek, czy obecny system jest efektywny.

Машинний переклад

JANUKOWYCZ PRZYGOTOWUJE SIĘ DO PRACY W PARLAMENCIE

Premier Ukrainy Wiktor Janukowycz został wybrany przewodniczącym frakcji Partii Regionów w Radzie Najwyższej. Decyzję o tym regionałowie podjęli na posiedzeniu frakcji 10 grudnia. Poinformował o tym deputowany parlamentu z Partii Regionów Jurij Miroszniczenko. „Na posiedzeniu frakcji podjęto decyzję, że frakcją partii w parlamencie pokieruje Wiktor Janukowycz. Ponadto wybrano 12 zastępców kierownika frakcji”, — powiedział Jurij Miroszniczenko. Według jego słów, wśród nich są Raisa Bohatyriowa, Borys Kolesnikow, Serhij Łowoczkin, Wołodymyr Rybak i Ołeksandr Ławrynowycz. Jak oświadczył deputowany z PR Jurij Karakaj, priorytetowym zadaniem frakcji Partii Regionów jest zjednoczenie z Blokiem Łytwyna i KPU w konstruktywną opozycję.

Машинний переклад

JECHANUROW UWAŻA, ŻE BJuT POCHŁANIA NUNS

Deputowany ludowy z NUNS Jurij Jechanurow uważa, że BJuT „pochłania” jego siłę polityczną: „Widzę, że trwa proces pochłaniania «Naszej Ukrainy» przez Blok Julii Tymoszenko” — powiedział w wywiadzie dla radia „Swoboda”. „Faktycznie socjaldemokratyczną z samej swej istoty «Batkiwszczynę» jej liderzy nagle ogłosili partią ludową. A wyjazd do Lizbony jest świadectwem tego, że podjęto strategiczną decyzję o zniszczeniu konkurenta na jego własnym polu wyborczym — uważa Jechanurow. — I myślę, że to tylko kwestia czasu, kiedy nastąpi kolejne rozwarstwienie”. Wyraził on także wątpliwość, czy na bazie bloku NUNS zostanie utworzona jedna partia. „Niestety, obietnice naszych liderów partyjnych — tych wszystkich hetmanów, hetmaników, wodzików — doprowadziły do tego, że starania o stworzenie po wyborach jednej siły politycznej zakończyły się niepowodzeniem” — stwierdził. „Mówię to jako człowiek, który kieruje grupą roboczą ds. zasad programowych, i widzę, że nie można się zjednoczyć, ponieważ podejścia są bardzo różne” — twierdzi Ju. Jechanurow.

Машинний переклад

RBNiO ZANIEPOKOJONA KWESTIĄ TATARSKĄ

W Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy zaniepokojono zleceniem Kurułtaju, ogólnonarodowego zjazdu narodu krymskotatarskiego, skierowanym do Medżlisu, dotyczącym formowania askerów — oddziałów Tatarów krymskich. Poinformował o tym na konferencji prasowej zastępca sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Jurij Prodan. „To, faktycznie, jest naruszenie prawa. Trzeba działać w ramach ustawy. Oczywiście, może to wywołać poważne komplikacje sytuacji” — powiedział Jurij Prodan. W RBNiO możliwe tworzenie oddziałów Tatarów krymskich ocenia się jako tworzenie grup przeciwdziałających organom ochrony porządku podczas odzyskiwania samowolnie zajętych działek ziemi. Zastępca sekretarza RBNiO zaznaczył również, że zaostrzenie sytuacji w kwestiach ziemi na Krymie zostało spowodowane przede wszystkim nieprzejrzystymi działaniami władz półwyspu w sferze stosunków gruntowych. Jako przykład Jurij Prodan przytoczył sytuację z uchwaleniem, uchyleniem, a następnie ponownym uchwaleniem przez Radę Ministrów Krymu rozporządzenia o przeprowadzaniu aukcji sprzedaży działek ziemi. Dodał, że w ciągu 10 miesięcy bieżącego roku w Autonomicznej Republice Krym zarejestrowano 3 576 faktów samowolnego zajmowania działek ziemi. Przypomnijmy, 9 grudnia w Symferopolu delegaci zakończyli obrady Kurułtaju. Jak poinformował zastępca przewodniczącego Medżlisu Refat Czubarow, Kurułtaj zlecił Medżlisowi rozpatrzenie kwestii odrodzenia organizacji askerów — krymskotatarskich formacji samoobrony.

Машинний переклад

Pomnik zapomnianego prezydenta UHWR

Oleksandr SZEPNIWSKI, członek Proświty Zdjęcie autora 1 grudnia 2004 roku na zaśnieżonym starym cmentarzu w mieście Wołodymyr, naprzeciwko muru ozloblonego więzienia centralnego, rozkopywano grób. Kopacze i obserwatorzy milczeli, myśląc o jednym: znajdziemy czy nie? Kilka dni później w cynkowej trumnie do Ukrainy powracał prach wielkiego syna Ukrainy, „zapomnianego prezydenta”, bohaterskiego bojownika o jej wolność, Kyryła Osmaka. Kyryło Osmak urodził się w 1890 roku w Szyszakach na Połtawszczyźnie. Po ukończeniu Moskiewskiego Instytutu Rolniczego przybył do Kijowa. Brał udział w pracach Centralnej Rady. Trzykrotnie był aresztowany pod absurdalnymi, sfabrykowanymi zarzutami. W czasie niemieckiej okupacji współpracował z antyhitlerowskim podziemiem. Podczas pracy w spółdzielni zaopatrywał w żywność i odzież oddziały Ukraińskiej Armii Powstańczej. Rozprowadzał ulotki. Po nawiązaniu kontaktu z OUN przeniósł się z Kijowa do Lwowa. Na zjeździe założycielskim Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR) prezydentem UHWR wybrano Kyryła Osmaka. UHWR była organem politycznego kierownictwa walką zbrojną przeciwko bolszewikom i faszystom, czyli podziemnym rządem i parlamentem Ukrainy. 13 września 1944 roku rannego Osmaka schwytali funkcjonariusze NKWD. Wyrok — 25 lat. A potem — żądania współpracy, tortury itd. Nie złamali go, nie poddał się… Zimą 2004 roku na Cmentarzu Bajkowym ponownie pochowano prochy prezydenta UHWR Kyryła Osmaka. Stało się to możliwe dzięki tytanicznym wysiłkom córki Natalii Osmak. Na Bajkowem, tam, gdzie znajdują się groby Wasyla Stusa, Oleksy Tyhyja, Jurija Lytwyna, Jarosławy Stećko i innych wybitnych synów i córek Ukrainy, niedawno postawiono kozacki krzyż z tryzubem i napisem: „Kyryło Osmak, Prezydent Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR)”. Po drugiej stronie krzyża wyryto: „Kyryło Iwanowycz Osmak 9.5.1890 — 16.5.1960”. Pomnik wykonał rzeźbiarz Mykoła Malyszko. Panichidę odprawił i krzyż granitowy poświęcił kapelan Kijowskiego Okręgowego Bractwa UPA ojciec Serhij. W uroczystości przemawiali Jurij Kostenko, Bohdan Horyń, Jewhen Pronjuk, Halina Jabłońska, członek Proświty Mykoła Ocun, rzeźbiarz Mykoła Malyszko, członek „Plastu” Andrij Kowalow. Jewhen Pronjuk wyraził słuszną myśl — napisać książkę o Kyryle Osmaku. Materiałów jest dużo, może je dostarczyć Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Wysunięto też myśl, by pośmiertnie nadać Kyrylowi Osmakowi tytuł Bohatera Ukrainy, a odznaczenie wręczyć jego córce. Przemówiła Natalia Kyrylivna Osmak — z wierszem o ojcu.

Машинний переклад

RADA KIJOWSKA ZLIKWIDOWAŁA TRZY GAZETY UKRAINOJĘZYCZNE

Rada Miejska Kijowa na sesji podjęła decyzję o likwidacji w pierwszym półroczu 2008 roku komunalnych przedsiębiorstw „Redakcja gazety »Wieczirnij Kijiw«”, gazety Rady Miejskiej „Chreszczatyk” oraz gazety „Ukraińska Stolica”. Deputowani postanowili także do 1 kwietnia przyszłego roku opracować propozycje dotyczące wydawania biuletynu informacyjnego Kijowskiej Rady Miejskiej w celu informowania wspólnoty terytorialnej stolicy o przygotowaniu, przyjmowaniu i kontroli wykonania decyzji rady miejskiej. Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej (KMDA) powierzono przeprowadzenie wszystkich niezbędnych działań organizacyjno-prawnych związanych z likwidacją wymienionych drukowanych środków masowego przekazu oraz uwzględnienie wydatków budżetowych na przyszły rok z uwzględnieniem tej decyzji. Jak zaznaczono w notatce wyjaśniającej, realizacja decyzji „sprzyjać będzie szerszej możliwości dostępu wspólnoty terytorialnej Kijowa do obiektywnej informacji dotyczącej działalności Rady Miejskiej Kijowa”. Projekt decyzji przygotowała i przedstawiła na rozpatrzenie sesji stała komisja ds. kultury i polityki informacyjnej. Zatem Rada Miejska Kijowa niszczy gazety ukraińskojęzyczne, twierdząc, że to „sprzyja dostępowi wspólnoty do obiektywnej informacji”.

Машинний переклад

W ROSJI OGŁOSZONO NASTĘPCĘ PUTINA

Władze rosyjskie najwyraźniej zdecydowały, kto zastąpi Władimira Putina w najbliższych wyborach prezydenckich, zaplanowanych na 2 marca 2008 roku. Jest nim pierwszy wicepremier Dmitrij Miedwiediew. Jego kandydaturę wysunęły cztery prorządowe partie: „Jedna Rosja”, „Sprawiedliwa Rosja”, Partia Agrarna i „Siła Obywatelska”. 10 grudnia liderzy partii podczas przyjęcia u Putina wyrazili chęć, by następcą Miedwiediewa został. W odpowiedzi na to Putin oświadczył: „Dmitrija Anatoljewicza Miedwiediewa znam dobrze od ponad 17 lat i w pełni popieram tę kandydaturę”. Miedwiediew rozpoczynał swoją karierę polityczną w Petersburgu razem z Putinem, gdzie pracował jako doradca przewodniczącego Rady Miejskiej Leningradu, ekspert komitetu stosunków zewnętrznych petersburskiego ratusza. Od 1999 roku zaczął pracować w Moskwie — najpierw jako zastępca szefa aparatu rządu Federacji Rosyjskiej, a następnie jako zastępca szefa administracji prezydenta FR, pierwszy zastępca i szef. Stanowisko pierwszego wicepremiera zajmuje od listopada 2005 roku. Pracował także w kierownictwie OAO „Gazprom”. Byłoby jednak naiwnością sądzić, że kwestia następcy została ostatecznie rozstrzygnięta. Lider LDPR W. Żyrinowski, na przykład, oświadczył, że wysunięcie Miedwiediewa może zostać „przegrane” w ostatniej chwili, na pół godziny przed zjazdem „Jednej Rosji”. Tymczasem Kreml będzie przyglądał się, jak opinia publiczna zareaguje na możliwego przyszłego głowę państwa. Opracował Andrij ILLJENKO na podstawie materiałów z Internetu

Машинний переклад

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

Zdjęcie O. Łytwynenki trwałym rozwojem kulturowym sił wytwórczych na zasadach moralnej skuteczności i duchowej dojrzałości. Uczestnicy I EFUS przedstawili adekwatną wizję problemów we wszystkich gałęziach naszej gospodarki narodowej: trudności ekonomiczne są bezpośrednio związane z niedoskonałym systemem zarządzania społecznego oraz niemożnością pełnego zrealizowania intelektualnego potencjału narodu we własnym kraju z powodu braku strategii rozwoju społeczeństwa ukraińskiego. Całość problemów można rozwiązać tylko przy jasnej orientacji ideologicznej i nowym systemie zarządzania społecznego na zasadach strategicznych według celów i wyników. Zdjęcie S. Iwacha Ten strategiczny system zarządzania będzie działał na zasadach ideologii narodowej, która połączy swoimi orientacjami wartościowymi ukraińskie siły wytwórcze z ojczystej ziemi oraz z zagranicy. Jako kierunek strategiczny przyspieszonego rozwoju społeczeństwa ukraińskiego forum wyznaczyło: systemowe połączenie intelektualnego potencjału narodu, innowacyjnego podejścia do wykorzystania zasobów naturalnych jako głównego bogactwa narodowego oraz innowacyjnego modelu kształtowania systemu zarządzania społecznego jako skutecznego mechanizmu strategii rozwoju narodowego. Forum zainicjowało utworzenie przy Prezydencie Ukrainy stale działającej Komisji Narodowej ds. trwałego ekologicznie bezpiecznego rozwoju Ukrainy w celu opracowania i wdrożenia Strategii trwałego rozwoju społeczeństwa ukraińskiego oraz wprowadzenia innowacyjnego modelu kształtowania systemu zarządzania — nowej ideologii zarządzania społeczeństwem i gospodarką Ukrainy na podstawie tradycji narodowej i ogólnoludzkiej moralności. Postanowiono również utworzyć Koordynacyjno-Biznesowe Centrum wsparcia małego i średniego biznesu w celu przyciągnięcia krajowych i zagranicznych inwestycji we współpracy z Ukraińską Światową Siecią Informacyjną oraz Ukraińską Światową Siecią Ekonomiczną — jednostkami strukturalnymi MGOO „Czwarta Fala”. Pracę I Forum Ekonomicznego Ukraińców Świata uznano za terminową i perspektywiczną inicjatywę społeczną oraz postanowiono przeprowadzać EFUS corocznie. CZWARTA FALA WIADOMOŚCI OD UKRAIŃSKIEJ ŚWIATOWEJ SIECI INFORMACYJNEJ * * * APEL ŚK (Światowego Kongresu Ukraińców) W SPRAWIE OBCHODÓW WIELKIEGO GŁODU 1932—1933 LAT. W tym roku obchodzimy 75. rocznicę Wielkiego Głodu 1932—1933 lat, który nazywamy Hołodomorem, podczas którego zginęło 7—10 milionów niewinnych Ukraińców. W 1988 roku Komisja Kongresu Stanów Zjednoczonych Ameryki ds. Głodu na Ukrainie wyciągnęła następujący wniosek: „Konwencja o Ludobójstwie definiuje ludobójstwo jako jedną lub kilka specyficznych akcji, dokonanych w celu zniszczenia całkowicie lub częściowo grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej jako takiej… Określone w Konwencji o Ludobójstwie akcje zastosowano przeciwko narodowi ukraińskiemu w celu zniszczenia znacznej liczby Ukraińców… Istnieje wiele dowodów na to, że Stalina ostrzegano o nieuchronnym głodzie na Ukrainie, a on naciskał w celu podjęcia wszelkich środków, które wzmocniłyby ten głód i zaostrzyły skutki Hołodomoru”. * * * MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA DLA UCZCZENIA IWANA OHIJENKI. Międzynarodowa konferencja z okazji 125-lecia urodzin (1882—1972) oraz 35-lecia odejścia do Boga Metropolity Iłariona (prof. Iwana Ohijenki) odbyła się w listopadzie w Winnipeg. Od 1951 do 1972 Błogosławiony Metropolita Iłarion był Pierwszym Hierarchą Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w Kanadzie. Referaty wygłosili uczeni z Ukrainy, Polski, Kanady i USA, w konferencji wzięli udział ukraińscy hierarchowie prawosławni z wielu krajów świata. * * * PIĘĆDZIESIĘCIOLECIE „CZWARTEGO LICEUM” W LEGNICY. Starsi absolwenci nazywają tę szkołę po prostu „czwartym liceum”. „Czwarte liceum” było jedyną w Polsce szkołą z programem nauczania dla mniejszości ukraińskiej. Spotkanie w szkole zaczęło się od wspomnień, jak trudną musiała być dla rodziców decyzja o wysłaniu dzieci do Legnicy z regionu przemyskiego, z Mazur, Pomorza i Dolnego Śląska. * * * ZNACZNY WZROST IMIGRACJI WE WŁOSZECH. Według doniesień Caritas-Italia i Fundacji Imigrantów, w 2006 r. w kraju wzrosła imigracja o 21,6 %, co oznacza o 700 000 obcokrajowców więcej niż w poprzednim roku, w znacznej mierze za sprawą kobiet. Dzięki imigracji o 6,1 % wzrósł PKB, suma podatków imigrantów wyniosła 1 870 mln euro. Największa liczba imigrantów we Włoszech pochodzi z Rumunii, Maroka, Albanii oraz Ukrainy. Dzisiaj nalicza się 3,7 mln stałych imigrantów, co stanowi 6,2 % całej populacji. * * * W IWANO-FRANKIWSKU WZNIESIE SIĘ POMNIK ZMARŁYM RODAKOM-MIGRANTOM ZAROBKOWYM. O tym poinformował na konferencji prasowej przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Organizacji Społecznej „Biuro Praw Człowieka” Myron Dmytryk. Według jego słów, stowarzyszenie społeczne zapoczątkowało program ochrony praw migrantów zarobkowych i ich rodzin „Ja do Ukrainy wrócę”, w planach którego jest wzniesienie w Iwano-Frankiwsku w skwerze na Placu Przydworcowym kaplicy-memoriału zmarłym i zaginionym bez wieści rodakom-migrantom zarobkowym. Według danych „Biura”, na zarobkach za granicą przebywa ponad 300 tysięcy mieszkańców Przykarpatcia, najwięcej — we Włoszech, Portugalii i Rosji. Jednak statystyk o zmarłych i o tych, którzy zostali okaleczeni na zarobkach za granicą, nie ma. Według nieoficjalnych danych, liczba ta sięga kilku tysięcy osób. Przedruk materiałów dozwolony pod warunkiem powołania się na USSI przy MGOO „Czwarta Fala”. Przygotował Dmytro SŁAWOW, współkierownik USSI przy MGOO „Czwarta Fala”

Машинний переклад

W IMIĘ ROZWOJU NARODOWEGO

30 listopada — 1 grudnia 2007 r. w Kijowie, w Centrum Kultury i Sztuki „Ukraiński Dom”, odbywało się I Forum Gospodarcze Ukraińców Świata, zorganizowane przez Międzynarodową Organizację Społeczną Ukraińców „Czwarta Fala” oraz Ukraińską Światową Radę Koordynacyjną. W forum wzięli udział ukraińscy przedsiębiorcy i specjaliści z różnych gałęzi gospodarki z Ukrainy oraz 23 krajów świata, przedstawiciele centralnych i lokalnych organów władzy oraz właściwych ministerstw. Z pozdrowieniami od Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki oraz z własną wizją perspektyw rozwoju ukraińskiej gospodarki wystąpił pierwszy zastępca szefa Sekretariatu — przedstawiciel Prezydenta w Gabinecie Ministrów Ukrainy Ołeksandr Szłapak. Ołeksander SZOKAŁO, przewodniczący MOSU „Czwarta Fala” Przed forum postawiono zadanie: określić miejsce ukraińskiej gospodarki w globalnej gospodarce światowej; zaproponować strategię trwałego, ekologicznie bezpiecznego rozwoju ukraińskiego społeczeństwa oraz innowacyjny model wdrażania tej strategii; wyznaczyć perspektywiczne kierunki rozwoju ukraińskiego małego i średniego biznesu oraz stworzyć koordynacyjno-biznesowe centrum jego wsparcia w celu przyciągnięcia krajowych i zagranicznych inwestycji; zainicjować system prawnej i organizacyjnej ekspertyzy innowacyjnych projektów oraz gwarancji ubezpieczeniowych dla inwestycji; zainicjować stworzenie całościowego narodowego systemu tworzenia i rozpowszechniania produktów kulturalno-informacyjnych dla duchowego pożywienia i samorozwoju ukraińskiego etnosu na Ukrainie i za granicą. Najostrzej zarysował się problem przestarzałych stosunków produkcyjnych na wsi oraz własności ziemi. Szczególny niepokój budzi zagrażająca tendencja wzbogacania się kosztem unikalnych ukraińskich gleb — podstawowego bogactwa narodowego — przez poszczególne grupy oligarchiczne i ubożenie całego społeczeństwa. Bo nie wszyscy, którzy mają pieniądze i ziemię, gospodarują i dbają o dobro narodowe. Dlatego potrzebne są wyraźnie określone punkty odniesienia wartości w naszej gospodarce narodowej: zysk — nie dla zysku, pieniądze — nie dla pieniędzy, a człowiek ma pracować nie po to, by przetrwać biologicznie, lecz dla kulturowego samorozwoju w perspektywie duchowej dojrzałości. Ostatecznie najwyższym celem i głównym rezultatem twórczo-produktywnej działalności człowieka na ziemi jest tworzenie jej dojrzałego ducha. A do tego każdy obywatel musi posiadać cząstkę narodowego zasobu naturalnego i całe bogactwo narodowe powinno stać się podstawą samorozwoju narodu. Cały zasób narodowy, naturalny i ludzki, musi pracować w perspektywie duchowej. A idea narodowa to właśnie program kulturowego samorozwoju narodu własnymi siłami na własnych zasobach. Do realizacji tego życiowego programu niezwykle potrzebne są punkty odniesienia wartości narodowej ideologii państwowotwórczej oraz wystarczający zasób (masa krytyczna) potencjału intelektualnego narodu. Problem gromadzenia niezbędnego konstruktywnego potencjału narodowego intelektu polega na tym, że 25% produkcyjnego ukraińskiego społeczeństwa przebywa poza granicami Ukrainy. Dlatego wiodącą ideą forum stała się nowa racjonalna paradygmat: „Ukraińcy — dla Ukrainy”. Dla konsolidacji ukraińskiego potencjału intelektualnego należy przede wszystkim stworzyć jednolite narodowe pole informacyjne, środkami tworzenia którego powinny stać się potężne ukraińskojęzyczne media oraz inne zasoby informacyjne, które zapewniałyby wysokiej jakości pożywkę informacyjną ukraińskiemu społeczeństwu na świecie i rozpowszechniały rzetelne informacje o Ukrainie. Tak jak niezbędna jest jakościowa biologiczna (organiczna, ekologicznie czysta) pożywka dla odnowienia narodowego puli genowej, tak samo niezbędna jest jakościowa pożywka duchowo-intelektualna dla samoodtwarzania i samorozwoju całościowej istoty narodowej. I Forum Gospodarcze Ukraińców Świata zaświadczyło: potencjał intelektualny, wypracowany na poprzednich czterech Światowych forach Ukraińców, zaczyna przechodzić od masy krytycznej w sprawczy zasób, którego wola kierowana jest na podniesienie jakości życia. Już odchodzimy od krytycznej analizy i zabieramy się do konstruktywnej syntezy, do sprawczego modelowania społeczno-ekonomicznego na podstawie naukowej. D. Pawłyczko, M. Bojko, O. Szokało, O. Szłapak Narodowy system zasobowy musi być zorientowany nie na samowystarczalne gromadzenie dóbr materialnych, lecz na duchowy rozwój społeczeństwa. Cechy ukraińskiego doświadczenia duchowo-moralnego, potencjał naukowy i odnawialne zasoby naturalne gospodarki narodowej muszą stać się naszymi sprawczymi przewagami konkurencyjnymi dla godnego życia w globalnej przestrzeni społeczno-ekonomicznej. W zglobalizowanym świecie toczy się walka między niszczycielskimi tendencjami gromadzenia materialnego, pasożytniczymi stereotypami konsumpcjonizmu i Zdjęcie S. Iwacha

Машинний переклад

GEOPOLITYKA

Wołodymyr JAWORIWSKIJ PRZESĄDY I REALIA Przypomnijcie sobie burzliwy 89. rok. Lato. Górnicy Donbasu w strojach górniczych siadają na placu przed komitetem obwodowym partii i rozpoczynają pierwszy potężny wielodniowy strajk przeciwko ówczesnej władzy komunistycznej. Było to niesłychane pod względem śmiałości wyzwanie rzucone zgniłemu, wskroś skorumpowanemu systemowi. Jako deputowani ludowi ZSRR wraz z Wołodymyrem Czerniakiem przyjeżdżaliśmy do nich, zjeżdżaliśmy do kopalni imienia Zasiadki, gdzie niedawno wydarzyła się wielka tragedia, rozmawialiśmy z członkami komitetu strajkowego, który działał precyzyjnie, systemowo i nieugięcie stawiał swoje żądania wobec władzy. I któż mógł przewidzieć, że ci śmiałkowie, odważni ludzie, którzy dla wolności gotowi byli iść do radzieckiego więzienia w razie porażki powstania górniczego, — po pięciu latach będą jedynie „pionkami” w zorganizowanym przez „czerwonych dyrektorów” pieszym marszu na Kijów, aby wyżebrać od rządu swoją prawnie zarobioną pensję, zagrabioną przez kierownictwo kopalni i obwodu. Szli już jako upokorzeni petenci, szli do ukraińskiego rządu, któremu przez pewien czas przewodził ich, doniecki, dyrektor kopalni Juchym Zwiagilski. Miejscowa władza już zrastała się z miejscowymi bandytami, oni razem okradali górników, we wszystkim obwiniając ukraińską Niepodległość, nastawiając przeciwko niej doniecką prostą ludność... Zapoznajcie się: Japończyk Hiroaki Kuromiya. Ukończył uniwersytety w Tokio i Princeton, napisał książkę „Wolność i terror w Donbasie”: „Ciekawe, że nawet w szczytowym okresie stalinizmu Donbas zachowywał pewne elementy wolnego stepu, udzielając schronienia ludziom pozbawionym praw obywatelskich, wygnańcom, uciekinierom, przestępcom i innym. Niektórzy z nich byli tak potrzebni do zapewnienia funkcjonowania przemysłu Donbasu, że kiedy politycznie niepewne osoby wysiedlano z miast i wsi Donbasu oraz całego kraju, im pozwalano pracować w donbaskich kopalniach. Kiedy w wyniku wojny i innych nieszczęść pojawiło się mnóstwo nędzarzy i bezdomnych, Moskwa znów kierowała ich do Donbasu albo wysyłała ich tam jako niepożądane i niebezpieczne, w oczach władzy, elementy. Dlatego w oczach Moskwy Donbas był politycznie podejrzany. Kiedy Stalin postanowił wytępić swoich politycznych wrogów (realnych i potencjalnych), Donbas nieuchronnie stał się obiektem masowego terroru. Rzeczywiście, istnieją dowody, że Donbas był wśród regionów kraju, które najbardziej ucierpiały od stalinowskiego krwawego terroru. Ci, którzy szukali anonimowości, woleli Donbas. W tym aspekcie Syberia, która również ucieleśniała wolność, mogłaby być nie mniej atrakcyjna niż Donbas, jednak Syberia symbolizowała i raj, i piekło. I choć przed rewolucją na Syberię jechało wielu przesiedleńców (w szczególności Ukraińców), po rewolucji stała się ona raczej symbolem wygnania, katorżniczej pracy i śmierci, zwłaszcza dla Ukraińców, którzy chętniej szukali szczęścia w znacznie bliższym Donbasie. Przez całą swoją historię Donbas był politycznie niekierowalny. Siły politycznych metropolii, które próbowały zawładnąć sercami i myślami Donbasu, za każdym razem ponosiły porażki. Najwyraźniej objawiało się to podczas okresów kryzysowych — rewolucji i wojny domowej, w latach II wojny światowej i wtedy, gdy rozpadł się Związek Radziecki. W odróżnieniu, powiedzmy, od sąsiedniego Donu, który w 1917 roku wysunął swoje idee polityczne (takie jak „republika kozacka” i „republika radziecka”), Donbas odrzucał wszelkie ugrupowania polityczne. Atmosferę polityczną Donbasu uważały za trującą i niebezpieczną wszystkie partie. Lew Trocki, śmiertelny wróg Stalina, najlepiej opisał historię polityczną regionu: „Do Donbasu można jechać tylko z (polityczną) maską przeciwgazową”. W wyobraźni Moskwy Donbas był przepełniony „wrogami”. I postrzeganie Moskwy, całkiem prawdopodobnie, było słuszne, co dowodzi ta książka. Jednak władzy politycznej udawało się najzdolniejszym politykom od dnia zasiedlenia Dzikich Pól. Historię Donbasu pisali, z reguły, ideologiczni najemnicy, pisali jak dyktando — nawet nie jak streszczenie, nie jak samodzielny utwór. I dlatego w jednych pracach Donbas jawił się jako kawałek rosyjskiej ziemi, przypadkowo przypisanej do Małorosji. W innych — to zdenacjonalizowana wspólnota bez własnych korzeni, bez narodu w komunistycznym mroku? Skąd pochodzą światowej sławy obrońcy praw człowieka Mykoła Rudenko i Ołeksa Tychyj? Skąd wielcy ukraińscy poeci współczesności Leonid Tałalaj, Wasyl Hołoborodko, Ołeh Oracz, Switłana Zahotowa, która utwierdziwszy się jako rosyjskojęzyczna poetka, pewnie i utalentowanie przeszła na ukraiński i jakby równiej zaczęła pracować, odetchnęła jej poezja... Ukraina w XVI—XVII w. Wzięto z wydania: Arkas M. M. Historia Ukrainy-Rusi. — SPb., 1908

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

DONBAS OCZAMI CZŁOWIEKA

brakowało skutecznych środków, którymi mogłaby określić nastroje polityczne ludności, pomimo wydawałoby się wszechpotężnej tajnej policji z jej rozgałęzioną siecią nadzoru. Dzieje się tak dlatego, że faktycznie cała krytyczna myśl polityczna zeszła do podziemia. Począwszy od Hołodomoru 1932—1933 lat Moskwa, dążąc do wykorzenienia niewidzialnych, urojonych „wrogów”, stworzyła nowy obraz wroga — obraz klasowo neutralnego „wroga ludu” zamiast obrazu „wroga klasowego”, narzuconego przez marksistowską ideologię. Przykład Donbasu świadczy o tym, że ludzie tworzyli własne obrazy „wrogów”, wykorzystując oficjalny kurs polityczny do swoich celów. Ludność, która przez kilka pokoleń doznawała ucisku, postrzegała „wroga” jako obiekt swojego niezadowolenia i gniewu. Tradycyjne uprzedzenia wypłynęły na powierzchnię i utrwaliły się w ludzie pod nową nazwą: „wróg”. Czyżby „dziecko” Donbasu Petro Symonenko w czymkolwiek zaprzeczył dziecku kraju, skąd wschodzi słońce? OD UKRAIŃSKIEGO KORZENIA Historia naszego, ukraińskiego Donbasu jest zagadkowa i zawiła, często po hajdamacku nieprzewidywalna i nielogiczna; przeliczyć zachowanie Donbasu na przód nie jest łatwo. Niektórzy polityczni szarlatani, próbując zdefiniować ten region, przypisują mu cechy, których nie posiada — swoisty zlumpenizowany „homo sovieticus”, który żyje pod ziemią, a na powierzchnię wychodzi tylko po to, by natychmiast wesprzeć wszystkie awantury bolszewików. Inni polityczni szarlatani, powiedzmy, legalny ukrainofob Korniłow, który na sprywatyzowanych ekranach chwali się swoją nienawiścią do wszystkiego, co ukraińskie, twierdzą, że Donbas to absolutny wzorzec nowego tworu etnicznego, nad którym popracowali komunistyczni internacjonaliści — „sowiecki człowiek”, któremu niepotrzebne są język, kultura, dusza, a jedynie „sposób obcowania”. A skąd w takim razie wziął się, jeśli nie z ukraińskiego korzenia Doniecczyzny, ukraiński poeta narodowy Wołodymyr Sosiura? Skąd, jeśli nie z Doniecczyzny, wyszedł myśliciel narodowy, autor książki „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, która w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku obudziła świadomość u wielu Ukraińców, za co autora wtrącono do więzienia, akademik i Bohater Ukrainy Iwan Dziuba? Skąd rycerz honoru narodowego i wolności narodowej, hartowany w ideałach narodowych Wasyl Stus, zamęczony w sowieckim GUŁAG-u właśnie przed tym, jak miała wzejść wieszcza zorza nad Ukrainą? Skąd Iwan i Nadija Switłyczni — brat i siostra, których duchowe światło, których ukraińskość oświeciły narodowi drogę do duszy? Skąd oni są? Nie z Dzikich Pól, a z naszego, ukraińskiego Donbasu, za którym leży Kubań, która do dziś śpiewa takie ukraińskie pieśni, które my tutaj, w sercu Ukrainy, zapomnieliśmy. Jest nad czym myśleć, bracia Ukraińcy. Lecz kontynuuję słuchanie Japończyka, któremu przystoi miano honorowego Ukraińca, Hiroaki Kuromiyi. Podkreślam, że często Kuromiya mówi o Donbasie jako o Zagłębiu Donieckim, które obejmuje także część obecnego obwodu rostowskiego z centrum w mieście Szachty. Dlatego kiedy czasami nazywa właśnie taki Donbas ukraińsko-rosyjskim, to nie jest to interpretacja polityczno-etniczna, a czysto geograficzna. Nie zapominajmy o tym. Jednak nas interesuje właśnie ukraiński Donbas w wizji Japończyka Kuromiyi, który opracował mnóstwo dokumentów archiwalnych oraz świadectw naocznych świadków i uczestników historii Donbasu. „Będąc częścią tego, co kiedyś nazywano Noworosją, — Donbas mieści się na południowym wschodzie Ukrainy (współczesne obwody doniecki i ługański) i rozciąga się w południowo-zachodnią Rosję (część obwodu rostowskiego), jego granice wyraźnie wyznacza środkowy i dolny bieg rzeki Doniec (dopływ Donu) oraz Morze Azowskie. W węższym rozumieniu Donbas oznacza węglowo-stalowniczy region przemysłowy, który uformował się w tej strefie i rozmiarami jest bliski stanowi Vermont w Stanach Zjednoczonych. To był rosyjski (i ukraiński) Ruhr. W przededniu 1917 roku, roku rewolucji, centrum Donbasu, dokąd wchodziły takie duże miasta i osiedla jak Bachmut, Juzowka, Ługańsk i Mariupol, należało do guberni katerynosławskiej, a jego wschodnia część z głównymi miastami i osiedlami Makiejewka, Taganrog i Aleksandrowsk-Gruszewski należała do obwodu Wojska Dońskiego. Donbas nigdy nie był jedyną jednostką administracyjną, co stwarza dodatkowe trudności dla historyków przy określaniu uogólnień statystycznych. Jednak jego populacja bardzo szybko wzrosła kosztem intensywnych migracji, odkąd Donbas wszedł do imperium i uformował się jako etnicznie barwne pogranicze, zjednoczone czynnikami ekonomicznymi. Po rewolucji bolszewickiej przemysł węglowy w strefie miasta Szachty w Kraju Północnokaukaskim Republiki Rosyjskiej administracyjnie podlegał kierownictwu ukraińskiego Donbasu. Kiedy w 1928 r. ogłoszono, że w kopalniach węgla miasta Szachty wykryto „ekonomiczną kontrrewolucję”, rząd sowiecki przyznał, że takie przypadki odnotowano w całym Donbasie, czyli po obu stronach granicy”. Ciała 118 robotników, zabitych w Jasinowce i Makiejewce przez żołnierzy Kaledina 31 grudnia 1917 r.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ze strachem, pociechą od rozpaczy. Beztroska była częścią męskiej kultury górników i niektórzy, na przykład, lekkomyślnie zapalali papierosy w kopalniach, gdzie występował gaz, lub obok komór z dynamitem. Ówczesna czastuszka oddaje ludowe wyobrażenie o życiu górnika: Mamusieńko, ja przepadłam — Za górnika żyć trafiłam: Górnik — czarny, górnik — brudny, Wiecznie pijany, szkaradny. Pijaństwo było dla górników najczęstszym sposobem ucieczki od ciężkiej rzeczywistości. Według słów wielu przedrewolucyjnych obserwatorów, górnicy żyli tylko pracą i alkoholem. Często przepijali swój zarobek. Jak pisał o donbaskich górnikach w latach 1890. pewien inżynier, “biczem górniczego życia było silne pijaństwo po otrzymaniu miesięcznej wypłaty; w niektórych kopalniach praca ustawała na 2—3 dni”. Nawet za reżimu sowieckiego ze wszystkimi jego “oświatowymi” programami górnicy usprawiedliwiali pijaństwo: rzekomo piją, aby stłumić zmęczenie i zmusić ciało do pracy, a w chłodną pogodę — aby się ogrzać. Kierownictwo kopalń, przy dotkliwym braku gotówki, dawało robotnikom alkohol zamiast wynagrodzenia, premii i zapłaty za nadgodziny. Dlatego ponad połowa ich zarobku szła na wódkę, której handel, w odróżnieniu od handlu towarami spożywczymi i innymi, był dobrze zorganizowany w Donbasie”. Żeby “dziecko” Donbasu Petro Symonenko nie pociągnął do sądu dziecka kraju, gdzie wschodzi słońce, Hiroaki Kuromiyi za, powiedzmy, “zagęszczanie barw”, “napaść na proletariat” itp., poproszę tego pierwszego, aby się nie śpieszył. Hiroaki opowiada jeszcze o Donbasie pod komunistami. Hiroaki Kuromiya — czterdziestoletni Japończyk, profesor historii na Uniwersytecie Indiany, który nauczył się języka rosyjskiego i ukraińskiego, aby swobodnie czytać nasze archiwa i rozmawiać z naszymi ludźmi, a co najważniejsze — odtworzyć prawdziwą, przez nikogo nieocenzurowaną historię Donieckiego Kraju. Oczywiście, o Donbasie u nas napisano wiele, ale w większości jest to koniunktura polityczna na czyjeś zamówienie. Chodzi o prymitywne flirtowanie z górniczym Donbasem albo o tendencyjny dobór faktów, omijanie gorzkiej, surowej prawdy o tym tajemniczym kraju, w którym wykołysała się nieoczekiwana, często nieprzewidywalna wspólnota ludzka. Wszystkie twierdzenia Kuromiyi są pedantycznie oparte na dokumentach i historycznych niepodważalnych faktach. To nie są notatki z podróży, nie dzienniki, nie publicystyka, a głęboka praca naukowa, napisana żywo, prosto i z nieukrywaną sympatią do naszego kraju. Większość stron tej pracy poświęcono tragicznej historii ukraińskiego Donbasu czasów reżimu bolszewickiego: bratobójcza wojna domowa, kilka głodomorów, stalinowskie ludobójstwo 1932—33 roku oraz polityczny te-

Машинний переклад

Закінчення статті «GEOPOLITYKA», с. 4

GEOPOLITYKA

Górnicza osada w Gorłówce pod koniec XIX w. Zaczerpnięto z wydania: Oczierki istorii Donieckoj obłastnoj komsomolskoj organizacyi. Kijów—Donieck, 1987. * * * …Surowy klimat czyniły jeszcze gorszym ponure warunki socjalne. Rosyjski inżynier, który na początku lat 90. XIX w. otrzymał przydział do Rutczenkowa, obok Juzówki, pozostawił takie wrażenie o Donbasie: „A nuda, jednostajność skrajnie szarego życia były nie do zniesienia. Wokół równy jak stół step, nawet bez ani jednego wąwozu, zimą oślepiająco biały, wczesną wiosną czarny ze śnieżnymi roztopami, wspaniały tylko na początku lata, kiedy »woroniec« (dzika piwonia) zalewa go czerwienią, a śpiew setek skowronków... Biednowka, Sobacziejewka, Kabyzdohowka. Ponury humor tych nazw jak najlepiej określał ich bezradośny wygląd”. Artysta N. Kasatkin, który mieszkał w Aleksandrowsku-Gruszewskim w 1894 r., tak opisał swoje wrażenia z miasta: „Tam i z powrotem między czarnym miastem a czarnymi kopalniami snują się czarni mężczyźni, kobiety i dzieci”. Cały obraz był czarny. Podobne wrażenie pozostało w 1917 r. także u gościa z niedalekiego Kamieńska: „Wtedy, jak i teraz, powietrze było tak zanieczyszczone, że ludzie przez to często chorowali. Niebo płonęło nocą różnymi kolorami... Bezdomne dzieci w Donbasie, 1921 r. Donieckie Muzeum Krajoznawcze. rok 1937, niemiecka okupacja. Jednak dawną, przedrewolucyjną historię, historię zasiedlenia Dzikiego Pola — Donbasu Kuromija przedstawia obszernie, szczegółowo i bezstronnie. * * * „Na polityczny rozwój Donbasu wpłynęło jego geograficzne położenie w Dzikim Polu, przynajmniej w wyobrażeniu Moskwy. Ten wpływ był zauważalny w trzech aspektach. Po pierwsze, wciąż żywe były bojowe tradycje kozaków. Po drugie, Donbas (i step w ogóle) był schronieniem dla wielu uciekinierów przed uciskiem politycznym i ekonomicznym. Po trzecie, w wielonarodowym stepie nieuniknione były konflikty międzyetniczne. Kozacy stworzyli w Dzikim Polu wspólnoty wojskowe, które składały się z tych, którzy uciekli przed polsko-litewskim i moskiewskim uciskiem, marząc o wolnym, niezależnym i lepszym życiu na nowej ziemi. W wolnym stepie życie zmusiło ich do stania się »wolnymi wojownikami«, walczyli oni zarówno przeciwko swoim wrogom na północy, jak i przeciwko Tatarom i Turkom w stepie. Bycie wolnymi wojownikami w praktyce często oznaczało walkę jako najemnicy, jednocząc się z tym czy innym obozem w zależności od politycznych, wojennych, ekonomicznych i innych wymogów. Oprócz udziału w działaniach wojennych, kozacy żyli z rybołówstwa, polowań, handlu, rolnictwa i grabieży. Samo życie było jednocześnie brutalne, dzikie, bezlitosne i heroiczne. Jakkolwiek wyglądała mitologia kozaków, oni w końcu całkowicie weszli w skład Imperium Rosyjskiego w ciągu XVII—XIX w., kiedy Moskwa rozszerzyła swoją władzę na step. W tym długim i skomplikowanym procesie trzeba było i dawać, i brać (zarówno w materialnym, jak i symbolicznym znaczeniu). Co się tyczy zaporoskich kozaków, w 1775 r. ich wojsko ostatecznie zlikwidowała Katarzyna II. (Niektórzy uciekli na południe, do Imperium Osmańskiego, jednak wielu zaporoskich kozaków zostało przesiedlonych, aby stać się Wojskiem Czarnomorskim na Kubaniu na Północnym Kaukazie). Na początku XIX w. kozaczyzna dońska, największe wojsko w Imperium Rosyjskim, całkowicie przeszła, jak i inne formacje kozackie, pod carską kontrolę. W zamian za wierność i usługi wojskowe otrzymała pewien stopień samorządu pod jurysdykcją ministerstwa wojny, i nawet po tym, jak w większości miast i wsi europejskiej części Rosji w wyniku zniesienia poddaństwa wprowadzono samorząd gminny (ziemstwa), kozaczyzna dońska była zwolniona z tej ekspansji władzy cywilnej aż do 1917 r.”. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Z KRAINY SŁOŃCA

woronków roznosi się po nim niczym dzwon. Jednak i tę piękność psuła kopalnia ze swoją umyślną prozaicznością, która tak nie pasowała do wiosennego stepu, zwłaszcza ogromne hałdy białawo-szarego urobku, który dymił śmierdzącą siarką, gdzie w białawym dymie zawsze krzątały się sylwetki ludzi przerzucających wagoniki z urobkiem. Przypominam sobie dziwne uczucie „niewoli”, które często ogarniało mnie w pierwszych latach mojej służby w kopalniach, szczególnie dotkliwe wiosną. Pojawiało się szalone pragnienie ucieczki, tęsknota krajała serce”. Makiejewka na zachodnim krańcu obwodu Wojska Dońskiego — ważny ośrodek przemysłu węglowego i metalurgicznego. Właśnie tutaj w 1895 r. austriacki bank ziemski i francuska spółka „Société Générale” założyli Makiejewską Spółkę Węglową. Francuski katolik w lipcu 1908 r. opisuje swoje wrażenia z Donbasu i Makiejewki: „To dziwny kraj. Ziemia jest tak samo czarna, jak węgiel, który z niej wydobywają. Drzew i trawy nie ma, i bardziej przypomina to pustynię niż to, co widziałem za Jordanem. Jedyna roślinność tutaj to niezwykła trawa o poskręcanych liściach w kolorze szaro-zielonym. Na gruncie z szerokimi fałdami gdzieniegdzie rozrzucone są głębokie jary, rozmyte przez deszczowe potoki, które spływają po żyznej ziemi i znikają, prawie nie pozostawiając śladów wilgoci. Powietrze jest gorące i suche, a silny wiatr, który przylatuje ze stepu, zapewne zamienia zimą to miejsce w piekło”. Ale mimo surowego klimatu jeden zagraniczny gość Makiejewki optymistycznie patrzył na jej przyszłość: „W tej relatywnej pustyni czuć napięte życie. Przez step biegną druty telefoniczne i kable, które przekazują światło i elektryczność. Tylko w kilku dużych miastach są te wygody. Oczywiście Makiejewka jest oficjalnie tylko wsią, ale ta wieś ma przyszłość. Opowiadano mi, że dziesięć lat temu nawet psa nie często można było tu zobaczyć. A dzisiaj jest tu prawie 25 tysięcy mieszkańców i jeszcze więcej psów (wszystkie czarne), niż widziałem gdziekolwiek indziej, poza chyba Konstantynopolem. Jestem pewien, że za trzydzieści lat populacja Makiejewki wzrośnie do ponad 200 000 ludzi”. Inny życzliwy obserwator zauważał w 1913 r., że Juzówka „była strasznie brudna i niezdrowa”, a Gorłówka, jeszcze jedno osiedle na północ od Juzówki, była „zupełną kloaką”: „Nigdzie nie widziałem tak ciemnego i beznadziejnego życia, jak w Gorłówce”. Według słów pisarza Konstantyna Paustowskiego, który mieszkał w Juzówce podczas pierwszej wojny światowej, było to „nieuporządkowane i brudne osiedle, do którego przylegały chałupy i ziemianki. Skupiska tych ziemianek nazywano różnie: ramami od ciągłych wyrzutów dymu z fabrycznych kominów”. Taką samą wielką plagą, jak zanieczyszczenie powietrza, był brak wody, od czego cierpiał Donbas zarówno przed, jak i po rewolucji październikowej”. DZIWNY JAPOŃCZYK Przerwę na chwilę przemyślenia czepialskiego wobec wszystkiego Japończyka Kuromiyi na temat braku wody w Donbasie. Donieczanin Hryhorij Nemyria — profesor-międzynarodowiec i deputowany ludowy z ramienia BJuT, przyjaciel Kuromiyi, wspomina we wstępie do książki „Wolność i terror w Donbasie”: „Pamiętam, jak on, zamieszkawszy w akademiku dla aspirantów, ustalił, że nie ma w nim ciepłej wody. „Ciepła woda latem to luksus” — odpowiedzieli moi koledzy-historycy. Ale nawet oni nie wiedzieli, co odpowiedzieć, gdy pewnego dnia zniknęła i woda zimna. Przeżył on także napad w wagonie sypialnym pociągu „Kijów—Donieck”, budząc się rano z pustym portfelem”. Lecz nie odwrócił się od nas ten dziwny Japończyk. Dlatego słuchajmy go, Ukraińcy: „Pod względem liczby przypadków śmiertelnych na jeden milion pudów wydobytego węgla Donbas na początku dwudziestego wieku znacznie wyprzedzał Niemcy czy Stany Zjednoczone. …Praca w kopalniach węgla była tak niebezpieczna, że fatalizm nie był po prostu uległością i sposobem walki DZIKIE POLE — DONBAS Ciała więźniów otrutych przez wojska denikinowskie przed odwrotem z m. Artiomowska (Bachmutu). 1919 r.

Машинний переклад

Kwiatem kaliny

O strasznych latach trzydziestych ubiegłego wieku wiedzą dziś wszyscy Ukraińcy. Zdaniem wielu historyków wydarzenia tamtego czasu to być może najokropniejsze karty historii naszego kraju. Badacze dowodzą, że Hołodomor w latach 1932–1933 był ludobójstwem przeciwko narodowi ukraińskiemu. Wystarczy wczytać się w uchwałę Rady Komisarzy Ludowych USRR „O środkach na rzecz zwiększenia zakupów zboża”, mającą na celu zabrać chłopom wszystko, aż do ziarnka, aż do okruszka. Wieś jest kolebką narodu, to tutaj znajdują się jego materialne i duchowe korzenie. Zamysł organizatorów ludobójstwa był okrutny, cyniczny i dobrze obmyślany, był próbą złamania narodu u samych źródeł, zmiany koryta jego świadomości, narzucenia mu ideologii sowieckiej przez wykorzenienie wszystkiego, co narodowe. Dziś młodzież mniej, niż by się chciało, przejmuje się tragicznymi wydarzeniami tamtych lat, często z powodu niedostatecznej wiedzy. Być może dlatego, że temu tematowi poświęca się mało uwagi w szkołach średnich i wyższych. Jego aktualność jest także niedostatecznie naświetlona w środkach masowego przekazu i w kinematografii, gdzie wydarzenia historii narodowej pozostają na drugim planie. Tymczasem właśnie media, jako narzędzie propagandy, powinny za pośrednictwem swoich materiałów drukowanych i kanałów audiowizualnych skłaniać młodych ludzi do niezapominania o ważnych wydarzeniach historycznych. Prawda jest jednak taka, że więcej uwagi tej kwestii poświęcają studenci i wykładowcy wydziałów historycznych. Dla badaczy Hołodomoru ważnym źródłem informacji są świadkowie. Dla współczesnych ważne jest poznanie możliwie największej liczby niepodważalnych faktów. Właśnie nad ich poszukiwaniem pracują studenci Instytutu Dziennikarstwa Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki w Kijowie. Dziś prezentujemy zbiory materiałów, które odzwierciedlają stosunek młodzieży studenckiej do tych tragicznych wydarzeń.

Машинний переклад

NA ZBOCZACH DNIEPRU — PAMIĘĆ ŻYWA

Za zabójstwo jednego człowieka karze się dwudziestoma latami więzienia. Dlaczego zatem nie mają zostać ukarani ci, którzy zgładzili, według różnych szacunków, od 7 do 10 milionów niewinnych ludzi? Hołodomor w latach 1932–1933 na Ukrainie na zawsze pozostanie w pamięci Ukraińców jedną z najstraszniejszych kart. 26 listopada 2005 roku Prezydent Ukrainy wraz z przedstawicielami wszystkich regionów zapoczątkował tradycję sadzenia gajów kalinowych na pamiątkę ofiar również Hołodomoru. Kaliny posadzono na terenie przeznaczonym pod kompleks pamiątkowy — na zboczach Dniepru, obok Mogiły Askolda i Memoriału Sławy. Przy każdym krzaku kaliny ustawiono krzyż z czarną tablicą, na której wskazano wieś oraz liczbę zmarłych z powodu Wielkiego Głodu. Planuje się tu wznieść Memoriał ofiar hołodomorów. Nie pozostały obojętne poetka Antonina Ostrołucka oraz 16-letni kompozytor Witalij Kyjanycia: stworzyli pieśń-requiem „Kalinowy gaj”. Rozbrzmiewały jak przestroga wyśpiewane, wycierpiane słowa: Kalinowym kwieciem Zatęskni ziemia Za ojcowskim smutkiem, Za płacz niemowląt, Kalinowy gaj, Kalinowy gaj, Cierpienie narodu Wszystkim przypomnij.

Машинний переклад

I nie ma liczby wymordowanych sztucznym głodem

Nigdy nie narodzą się wnuki i prawnuki młodych ludzi, których życie dobiegło końca na początku lat 30. XX wieku. Wielu obywateli świadomie odmawia wiary w to, że ówczesne władze wykorzystywały ten terror do celowego niszczenia ukraińskich chłopów. Co powinno nas interesować najbardziej? Dlaczego o tym trzeba mówić? Otóż jeśli przedstawić liczbę ludności w postaci diagramu według roku urodzenia, powstaje piramida wieku, której podstawę tworzą dzieci z najmłodszych roczników, a szczyt – długowieczni. Nienaturalne straty tworzą w takim układzie „białe plamy”. Statystyka demograficzna nie może odpowiedzieć na pytanie, dlaczego doszło do Hołodomoru. Także same tabele, sporządzone na podstawie danych zebranych przez organy ZAGS (urzędy stanu cywilnego), są niewiarygodne, gdy mowa o liczbie zmarłych z głodu. Jeśli jednak opierać się na danych zapisanych w dokumentach i księgach, można przynajmniej w ogólnym zarysie obliczyć deficyt ludności. Na podstawie statystycznych roczników Państwowego Planu URSR z lat 30. można dokonać wyliczenia, zgodnie z którym naturalny przyrost ludności w latach 1933–1939 powinien wzrosnąć do 34 935 000 osób, a w rzeczywistości zmniejszył się o 3 989 000. Gdzie więc podziało się prawie 4 miliony ludzi? Wniosek jest prosty – to skutek Hołodomoru. Interesujące są przypuszczenia Pylypa Jurika w artykule „O narodowej hańbie „małorusów” (czasopismo „Ukraina”, 2001, nr 7–8), przedstawione w podręczniku „Na wielkiej budowie. Książka robocza dla trzeciego roku nauki w wiejskiej szkole. Wydanie 1”, które świadczą o tym, że ...zabierali zboże i zapasy żywności dla państwa, bo robotnicy głodni pracują przy maszynach. Wymyślili plan dla każdego gospodarstwa. Nie chcieliśmy oddawać, to przyjechali i zabrali wszystko, nie tylko zboże, ale i ziemniaki, warzywa, zabrali też krowę. Ale to były jeszcze tylko kwiatki na drodze „ku jasnym szczytom komunizmu”. Choć czerwona banda zabierała, to Ukraińców było więcej niż Rosjan — ponad 81 mln. I to z uwzględnieniem tego, że wówczas w skład Ukraińskiej SRR nie wchodziła Zachodnia Ukraina. A na terytoriach Zachodniej Ukrainy i Białorusi mieszkało 13 mln osób, z których Ukraińców było 8 mln. Zatem łącznie do lat 30. było prawie 90 mln Ukraińców. Znowu pojawia się pytanie: „Gdzie podziały się dziesiątki milionów Ukraińców?” Oczywiście, wiele zabrała Wielka Wojna Ojczyźniana, wiele zginęło podczas represji. Ale na tym nie kończą się ofiary naszego narodu. Dlatego nie można pominąć strat spowodowanych Wielkim Głodem lat 30. Liczby bezpośrednich i pośrednich ofiar dziś bardzo trudno ustalić. Między historykami trwają dyskusje, ilu ludzi zginęło: 5, 7, 9 czy 10 mln? A to tylko ci, którzy zostali oficjalnie uznani za zmarłych w tamtych czasach. Ale tak czy inaczej mowa o wielkiej liczbie niewinnych ofiar. Dla porównania: obecnie ludność Danii wynosi 5,2 mln osób, Austrii — 8, Bułgarii — 8,5, Belgii — 10, Węgier — 10,3. Czyli podczas Wielkiego Głodu zniknęło całe europejskie państwo! Tragiczny fenomen Wielkiego Głodu w Ukrainie w latach 1932–1933, sztucznie stworzonego przez totalitarny reżim, ukierunkowanego na wyniszczenie ukraińskiego chłopstwa, pod względem skali i liczby... Ukraina wymierała w ten sposób — bez płaczu i lamentu, bez dzwonów i obrzędów. Oswajano się z najstraszniejszym, oswajano się ze śmiercią matki, ojca i wszystkich najbliższych… Z wsi nie wypuszczają, z Ukrainy nie wypuszczają, nikt nie ma paszportów ani żadnych dokumentów… Siedzimy w ciemności, w strachu, w niewiedzy. Nocami ludzie zaczęli uciekać w тю ofiar (według niektórych szacunków od 7 do 10 mln osób) — nie ma analogii w historii cywilizacji światowej. Niestety, ta katastrofa narodu ukraińskiego, w przeciwieństwie do żydowskiego Holokaustu, nie weszła jeszcze do ogólnej pamięci ludzkości. Choć jest to jaskrawy przykład i przestroga: do czego może doprowadzić reżim totalitarny i brak elementarnych norm demokracji. Ujawnieniu straszliwych szczegółów ludobójstwa narodu ukraińskiego w wyniku Hołodomoru w latach 30. przysłużyło się wydanie książek pierwszego badacza ukraińskiego ludobójstwa głodowego Jamesa Mace'a. „Obecna Rosja prowadzi politykę wybielania lub przemilczania zbrodniczych faktów z historii Związku Radzieckiego, łącznie z Hołodomorem. Rosja miała bardzo dużo czasu, by to uporządkować. Tymczasem mamy do czynienia z zwrotem Moskwy ku takiej polityce historycznej, w której dominują niepamięć i przemilczanie ważnych wydarzeń” — oświadczył Konrad Szymański. Dodał, że polska delegacja dołoży wszelkich starań, aby pomóc eurodeputowanym uświadomić sobie wagę tej sytuacji. Ale chodzi chyba nie o to, jak dokładnie należy formalnie zakwalifikować te wydarzenia. Fakt jest faktem: wobec narodu ukraińskiego dokonano niesłychanej zbrodni. Czy to było w piwnicach, gdzie rozstrzeliwano niewinnych, czy w obozach pracy przymusowej, czy we wsiach, gdzie umierano z głodu — było to świadome wyniszczenie milionów jednostek, z których składał się naród. Jeden po drugim wszyscy pomarli. Wykopali dołek w ogrodzie i pochowali ich. A potem Danyło cały spuchł, położył się i nie wstał. Ja też leżałam, nie podnosiłam się. Przyjechał Panas, żeby się dowiedzieć, a już nikogo nie było. I do dziś kręci mi się w głowie, i do dziś we śnie widzę dziecięce, przerażone oczy… Semenko, Wasylko, Oleksa i brat Danyło…” Taki był los wszystkich ofiar głodu. Ta informacja jest niewątpliwie bardzo ważna dla nas, pokolenia czasów Niepodległości. Aby właściwie ocenić dzisiejszy dzień i planować przyszłość, trzeba pamiętać o przeszłości. My, studenci, uważamy, że Prezydent Wiktor Juszczenko bardzo słusznie stawia kwestię odnowienia pamięci historycznej narodu. Uważamy, że światowa opinia publiczna powinna uznać Hołodomor lat trzydziestych, który pochłonął od 7 do 10 milionów istnień, za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Pamiętać i czcić pamięć ofiar Hołodomoru — to nasz święty obowiązek.

Машинний переклад

CZY ROSJA UZNA LUDOBÓJSTWO

Młoda niepodległa Ukraina już po raz kolejny obchodzi rocznicę Hołodomoru lat 1932—1933. Jest to jedna z najbardziej tragicznych kart naszej historii. Głód stał się dla Ukraińców tym, czym był Holokaust dla Żydów. Iluż zamorzono niewinnych ludzi! Komu było to potrzebne? Odpowiedź jest jednoznaczna — bolszewickiemu kierownictwu ZSRR! Chciałoby się jednak dowiedzieć więcej konkretnych informacji. Na pytania studentów odpowiada Władysław Fedorowycz WERSTIUK, dyrektor departamentu Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. — Jak Pan ocenia wiedzę młodzieży w kwestii Hołodomoru lat 1932—1933? Co należy zrobić, aby podnieść świadomość narodową? — Przeważająca większość Ukraińców uświadamia sobie tę tragedię. Według sondaży 70% naszych obywateli uznaje Hołodomor lat 1932—1933 za ludobójstwo wobec narodu ukraińskiego. A to, proszę przyznać, niemało. Jednak niestety nie wszyscy do końca zdają sobie sprawę, ilu ludzi zostało zamorzonych… Miliony! Wśród nich byli geniusze, utalentowani artyści, literaci. Proszę sobie tylko wyobrazić, ile by zrobili, odkryli, osiągnęli! — Co Pana zdaniem hamuje badania nad Hołodomorem lat 1932—1933? — Od 1933 roku minęło już sporo czasu. Niezwykle trudno jest określić realną liczbę zmarłych. Naocznych świadków Hołodomoru pozostało niewielu. Bezsprzecznie władza radziecka na wszelkie sposoby starała się ukryć rzeczywiste fakty Hołodomoru. Wszystko to blokowało badania i naukę, ale wraz z odzyskaniem Niepodległości wszystko się zmieniło. Niedawno ukazała się książka W. Borysenko „Zapal świeczkę” — wielki zbiór dokumentów i materiałów, ogromna liczba artykułów czasopiśmienniczych i prasowych, w których ujawniono poszczególne epizody strasznej tragedii, jej motywy i skutki. Dowiadujemy się coraz więcej. Zresztą dzisiaj nie ma już żadnych obiektywnych przeszkód dla przemilczania tragedii narodu ukraińskiego. — Władysławie Fedorowyczu, czy możliwe jest uznanie przez Rosję Hołodomoru na Ukrainie za ludobójstwo? — Moim zdaniem jest to możliwe, ale nie teraz. Rosyjska elita polityczna nie chce bowiem tego uznać, najwyraźniej obawiając się, że Ukraina mogłaby wysunąć wobec niej, jako następczyni prawnej ZSRR, pewne roszczenia. Ale tak kwestii na Ukrainie nikt nie stawia, ponieważ Ukraina potępia nie narody, a totalitarny reżim komunistyczny. — Co dla Pana oznacza Dzień Pamięci ofiar Hołodomoru? Jak Pan go spędza? — Dzień Pamięci ofiar Hołodomoru lat 1932—1933 to Dzień Żałoby. Czczę pamięć zmarłych, biorę udział w uroczystościach poświęconych temu dniu. Uważam, że jest to święty obowiązek każdego Ukraińca. Rozmawiała Łarysa SZMYNDRUK. Dopiero po odzyskaniu naszej niepodległości rozpoczęła się żmudna praca nad zbieraniem wspomnień naocznych świadków Hołodomoru lat 1932—33. Najwięcej o głębi tej tragedii dowiadujemy się właśnie z opowieści tych, którzy przeszli przez te próby i przeżyli. Wspomnienia Marii Karpiwny Worozbyt, z domu Diłowa, z obwodu dniepropetrowskiego, poruszają do głębi duszy: „Żyliśmy my, Diłowowie, w rejonie pawłohradzkim, wieś Bohdano-Werbśke, czy po prostu Bohdaniwką ją zwali, kilometrów 30 od Wasylkiwki. Brat Panas z żoną Ołeksandrą i troje chłopców w wieku przedszkolnym. Drugi brat Danyło był kawalerem, a ja też niezamężna. Wszyscy dorośli pracowali w kołchozie „Prawda”. Za rok nie zarobili nic. A w ogrodzie było trochę żyta posiane, kukurydzy. Oto nastała jesień. Na wieś jak sępy nalecieli nieznani ludzie, mówią po moskiewsku, a przeklinają po diabelsku. Do nich i nasi wiejscy aktywiści dołączyli i żądają, żeby wszyscy wywo-

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Pamiętać, żeby się nie powtórzyło…

miseczce kaszę jaglaną, w garnuszku fasolę, w kociołku barszcz, lecz nasza wieś nie wypełniła planu skupu zboża i wpisano Bohdanówkę na czarną listę. Przyjechało jeszcze zdrowych, uzbrojonych ludzi, cała nawała. Otoczyli wieś, nikogo nie wypuszczają. Sklep zamknęli. Ani soli, ani nafty, ani zapałek, ani mydła… A tu jeszcze jedno nieszczęście: Oleksandra umarła. Serce nie wytrzymało takich prób. Pochowaliśmy ją na ogrodzie po cichu, pospiesznie, jakbyśmy popełnili jakąś zbrodnię. I cały świat. Słychać tylko strzały i przekleństwa. My też odważyliśmy się na ucieczkę. Brak słów, by opowiedzieć, jak wydostawaliśmy się ze wsi, a jednak wydostaliśmy się, uciekliśmy od tej „Prawdy”. Ale od głodu nie uciekliśmy. W Wasylkówce zamieszkaliśmy w pustej chacie (opuszczonych chat było dużo), lecz ani pracy, na którą liczył Panas, ani żywności, ani opału nie było. Panas pojechał do kopalń, myślał, że zabierze i nas. Ale tu chłopcy — Semenko, Wasylko, Oleksa, trzy

Машинний переклад

ZATUŻYT ZIEMIA

TERNISTA DROGA PRAWDY. Chronologia uznania Hołodomoru ludobójstwem narodu ukraińskiego Przemówienie Prezydenta Ukrainy L. Krawczuka na międzynarodowej konferencji naukowej, która odbyła się w związku z 60. rocznicą Hołodomoru: „Całkowicie zgadzam się z tym, że była to zaplanowana akcja, że był to ludobójstwo przeciwko własnemu narodowi. Ale nie postawiłbym tu kropki. Tak, przeciwko własnemu narodowi, ale na dyrektywę z innego centrum. Najwyraźniej właśnie tak należy interpretować tę straszliwą kartę naszej historii”. (Hołodomor 1932—1933 w Ukrainie: przyczyny i skutki. Międzynarodowa konferencja naukowa. Kijów, 9—10 września 1993 r. Materiały. — K., 1995. — S. 10). Apel Prezydenta Ukrainy L. Kuczmy do narodu ukraińskiego w związku z Dniem Pamięci Ofiar Hołodomoru i represji politycznych, 24 listopada 2002 roku. Głowa państwa w Apelu uznała Hołodomor 1932—1933 lat ludobójstwem narodu ukraińskiego, opowiedziała się za wzniesieniem wspaniałego Memoriału Pamięci jego ofiar w Kijowie i wezwała społeczność międzynarodową do uznania Hołodomoru za ludobójstwo narodu ukraińskiego i zbrodnię przeciwko ludzkości. Uchwała Verchownej Rady Ukrainy z 28 listopada 2002 roku nr 258-IV „O 70. rocznicy Hołodomoru w Ukrainie” potępiła „politykę ludobójstwa, prowadzoną na szczeblu państwowym przez kierownictwo totalitarnego reżimu radzieckiego wobec obywateli Ukrainy, ducha narodowego, mentalności i funduszu genetycznego narodu ukraińskiego”, przewidywała przeprowadzenie konkursu na najlepszy projekt memoriału ofiarom Hołodomoru w Ukrainie 1932—1933 lat dla jego wzniesienia w Kijowie, zapewnienie budowy pomników ofiarom hołodomoru, sprzyjanie utworzeniu Międzynarodowego Muzeum Hołodomoru pod egidą ONZ. W rozporządzeniu Prezydenta Ukrainy L. Kuczmy z 6 grudnia 2002 roku nr 393 „O dodatkowych środkach w związku z 70. rocznicą Hołodomoru w Ukrainie”, na mocy którego rząd ukraiński otrzymał polecenie rozpoczęcia projektowania i budowy Memorialnego Kompleksu ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat, Ministerstwu Spraw Zagranicznych zlecono rozpoczęcie działań na rzecz międzynarodowego uznania Hołodomoru za ludobójstwo narodu ukraińskiego i zbrodnię przeciwko ludzkości. W Zaleceniach parlamentarnych wysłuchań w sprawie upamiętnienia ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat, zatwierdzonych Uchwałą Verchownej Rady Ukrainy z 6 marca 2003 roku nr 607-IV, odnotowano uznanie Hołodomoru 1932—1933 lat w Ukrainie za akt ludobójstwa narodu ukraińskiego. Ponadto Verchowna Rada Ukrainy zleciła rządowi rozwiązanie kompleksu kwestii związanych z budową w Kijowie Memorialnego Kompleksu ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat, w szczególności dotyczących jego projektowania, przydziału działki gruntu i finansowania budowy. Zdjęcie: Ołeksandr Łytwynenko Uczestnicy parlamentarnych wysłuchań wyrazili szereg postulatów, w szczególności: Prezydentowi Ukrainy — sprzyjać współpracy i stymulować konsolidację wszystkich gałęzi władzy w realizacji działań, przypadających na 70. rocznicę Hołodomoru 1932—1933 lat, Radzie Najwyższej Ukrainy — wspólnie z Gabinetem Ministrów Ukrainy zainicjować w ustalonym trybie kwestię przed Organizacją Narodów Zjednoczonych o uznaniu Hołodomoru 1932—1933 lat ludobójstwem narodu ukraińskiego, utworzyć na szczeblu państwowym komisję specjalistów-prawników w celu przygotowania specjalnej dokumentacji i przeprowadzenia niezbędnych procedur przewidzianych międzynarodowym prawem, uchwalić w ustalonym trybie ustawę Ukrainy o uznaniu faktu ludobójstwa narodu ukraińskiego w latach 1932—1933, wspólnie z Gabinetem Ministrów Ukrainy zapewnić, zgodnie z ustawodawstwem, przekazanie do Narodowego Funduszu Archiwalnego materiałów Komisji Kongresu Stanów Zjednoczonych Ameryki do zbadania Hołodomoru 1932—1933 lat, Gabinetowi Ministrów Ukrainy — wnieść, zgodnie z ustawodawstwem, do Rady Najwyższej Ukrainy projekt ustawy dotyczący polityczno-prawnej oceny Hołodomoru 1932—1933 lat, jego konsekwencji dla narodu ukraińskiego oraz statusu ofiar Hołodomoru. Na podstawie wyników Specjalnego posiedzenia Rady Najwyższej Ukrainy z 14 maja 2003 roku w sprawie upamiętnienia ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat przyjęto Postanowienie nr 789-IV, które zatwierdziło Apel do narodu ukraińskiego, określający Hołodomor 1932—1933 lat jako ludobójstwo. W szczególności w rzeczonym Apelu wyrażono przekonanie, że w oficjalnym ujawnianiu prawdy o Hołodomorze 1932—1933 lat wiodąca rola w warunkach niepodległości Ukrainy przypada państwu; Hołodomor, świadomie zorganizowany przez reżim stalinowski, powinien zostać publicznie potępiony przez społeczeństwo ukraińskie i wspólnotę międzynarodową jako jeden z największych pod względem liczby ofiar w historii świata akt ludobójstwa; „kwalifikacja tej Katastrofy narodu ukraińskiego jako ludobójstwa ma zasadnicze znaczenie dla stabilizacji stosunków społeczno-politycznych na Ukrainie”; nadanie polityczno-prawnej oceny Hołodomorowi 1932—1933 lat jest w pewnym stopniu wypełnieniem obywatelskiego, patriotycznego obowiązku wobec pamięci milionów ludzi, wobec pokolenia wzrastającego. Dekret Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki z 11 lipca 2005 roku nr 1087 „W sprawie dodatkowych działań na rzecz uwiecznienia pamięci ofiar represji politycznych i Hołodomorów w Ukrainie” zawiera – oprócz innych ważnych postanowień – polecenie dla rządu utworzenia Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, a także przygotowania i wniesienia w ustalonym trybie pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy projektu ustawy dotyczącej polityczno-prawnej oceny Hołodomorów w historii narodu ukraińskiego. Dekret Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki z 4 listopada 2005 roku nr 1544 „W sprawie upamiętnienia ofiar i poszkodowanych w wyniku Hołodomorów w Ukrainie” przewidywał utworzenie Komitetu Organizacyjnego pod przewodnictwem Premiera Ukrainy w celu obchodzenia 75. rocznicy Hołodomoru 1932–1933 lat w Ukrainie oraz przeprowadzenie szeregu innych działań, w szczególności przyspieszenie przygotowania i przedłożenia projektu ustawy dotyczącej polityczno-prawnej oceny Hołodomorów w historii narodu ukraińskiego, podjęcie dodatkowych działań na rzecz uznania przez społeczność międzynarodową Hołodomoru 1932–1933 lat w Ukrainie za ludobójstwo narodu ukraińskiego i jedną z największych tragedii w dziejach ludzkości, rozstrzygnięcie kwestii wzniesienia w Kijowie Memoriału pamięci ofiar Hołodomorów w Ukrainie oraz przyspieszenie utworzenia Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Dekret Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki z 12 października 2006 roku nr 868 „W sprawie obchodzenia w 2006 roku Dnia Pamięci Ofiar Hołodomorów i Represji Politycznych” zatwierdził Komitet Organizacyjny do obchodów w 2006 roku Dnia Pamięci Ofiar Hołodomorów i Represji Politycznych, przewidział opuszczenie Państwowej Flagi na terytorium kraju 25 listopada 2006 roku, ogłoszenie Ogólnonarodowej Minuty Ciszy oraz szereg innych działań, w szczególności przyspieszenie projektowania i budowy Kompleksu Memorialnego Pamięci Ofiar Hołodomoru, intensyfikację pracy na rzecz uznania przez społeczność międzynarodową Hołodomoru 1932–1933 lat w Ukrainie za ludobójstwo narodu ukraińskiego i jedną z największych tragedii w dziejach ludzkości. V kadencja Rady Najwyższej Ukrainy uchwaliła ustawę, w której Hołodomor uznano za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Przeciw nie głosowali jedynie członkowie frakcji Partii Regionów oraz Komunistycznej Partii Ukrainy. Odbyły się wydarzenia upamiętniające 75. rocznicę Hołodomoru.

Машинний переклад

KORZENIE NIESZCZĘŚCIA TKWIĄ W TEORII MARKSIZMU

Serhij Iwanowycz Biłokiń, doktor nauk historycznych, wiodący pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy, znany ze swoich prac o czasach stalinowskich represji i wielkich głodów. Poprosiliśmy go o wyrażenie swojej opinii na temat tamtych strasznych wydarzeń. „Nauka historyczna dopiero zaczyna badać Hołodomor – mówi Serhij Iwanowycz. – I ważne jest nie tylko to, że coś nowego odtajniono i dano możliwość pisania o tym. Nie wyjaśniliśmy jeszcze pewnych rzeczy i znajdujemy się na etapie źródłoznawczym, a źródła, które są, nie zostały skomentowane. Proszę zwrócić uwagę, jeśli przejeżdżać obok zakładów „Arsenał”, na ich murach można zobaczyć ślady kul. Te ślady nie mają żadnego związku z wydarzeniami 1918 roku. To skutek zdjęć filmowych, które przeprowadzano na 10. rocznicę Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej”. Zdaniem historyka, za podstawowe źródło do historii Hołodomoru należy uważać teksty klasyków marksizmu-leninizmu. Wziąć choćby dla przykładu korespondencję Engelsa i Bernsteina z 1884 roku: „Jeśli zaś ktoś dąży do demokracji jako do celu, to musi opierać się na chłopach i drobnych mieszczanach, to jest na klasach, które są skazane na zagładę… i o ile chcą sztucznie zachować siebie, są reakcyjne w stosunku do proletariatu”. Lenin, na przykład, pisał: „…chłopi, posiadający nadwyżki chleba, …przedstawiają sobą ludzi, którzy po setkach lat ich wyzysku, pierwszy raz gospodarują na siebie i swoimi nadwyżkami chleba mogą obrócić w niewolnictwo robotników …nasz stosunek do nich jest stosunkiem wojny”. Tak mówiono o naszych poprzednikach, zresztą w ogóle o ludziach. Takie było nastawienie. „Zwycięstwo nad drobnym spekulantem, drobnym właścicielem — jest trudne. Nie mogą oni zostać zniszczeni w jeden rok, do ich zniszczenia potrzebny jest długi szereg lat…” Serhij Iwanowycz uważa, że do marksizmu-leninizmu towarzysz Stalin nie wniósł nic nowego. „Stalin — to Lenin dzisiaj” — mówili o nim współcześni, czyli był on w pełnej mierze kontynuatorem sprawy Lenina. „Zapewniam was, że obecne próby niektórych historyków, by to wszystko zakamuflować i sprowadzić do tego, że radziecki terror zaczynał się od Stalina i kończył na Stalinie, — to próby „powieszenia” tego wszystkiego na jednej, wybranej osobie” — uważa historyk. O głodzie trzeba mówić. Ten temat musi być aktualny nie tylko w dniach żałoby i pamięci. Musimy udowodnić, że słów na wiatr nie rzucamy i że „prawda zawsze pokaże swoją głowę” tam, gdzie trzeba. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Już 14 krajów uznało Hołodomor za ludobójstwo narodu ukraińskiego. We wrześniu-listopadzie tego roku w szeregu państw odbyły się uroczyste akcje, poświęcone ukraińskiemu Hołodomorowi. W portugalskiej stolicy wspólnie z ukraińską społecznością przeprowadzono kolokwium, przyуроczone 75. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932—1933. Dni pamięci rozpoczęły się w słowackim mieście Preszów. A tysiące Ukraińców amerykańskiego pochodzenia i obywateli Ukrainy, którzy mieszkają w USA, wzięło udział w żałobnym marszu pod transparentami z napisami „Ludobójstwo na Ukrainie: 1932—1933, 10 milionów ofiar” oraz „Hołodomor — morderstwo głodem”. Nie jesteśmy sami. To nie tylko nasz ból. Słyszą nas. Takie oficjalne dane zamieszczono na stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Nad doborem materiałów pracowali studenci Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki: Iryna ALEKSEJEWA, Bohdan AMOSOW, Inna BABICZ, Andrij BEŻYNOW, Tetiana BOWT, Anastasija BONDARENKO, Tetiana BIRKOWYCZ, Łarysa SZMYNDRUK, Olha JUNAK

Машинний переклад

Świat nas usłyszał

Nikt już nie może zarzucić nam obojętności ani słabości. Nikt już nie powie, że Wielki Głód 1932–33 to przypadkowa tragedia, za którą nikt nie ponosi odpowiedzialności. Uznaliśmy to 28 listopada 2006 r., i świat nas poparł. 1 listopada tego roku 34. sesja Konferencji Generalnej UNESCO jednogłośnie przyjęła Rezolucję „Upamiętnienie ofiar Wielkiego Głodu na Ukrainie”. W tekście Rezolucji wyrażono współczucie dla naszego narodu. Kwestię upamiętnienia ofiar Wielkiego Głodu 1932–33 Ukraina wniosła we współautorstwie z 45 innymi państwami członkowskimi UNESCO: Azerbejdżanem, Algierią, Argentyną, Bangladeszem, Burkina Faso, Wenezuelą, Gabonem, Gwatemalą, Gwineą, Hondurasem, Gruzją, Demokratyczną Republiką Konga, Gwineą Równikową, Estonią, Zambią, Zimbabwe, Kazachstanem, Kamerunem, Kanadą, Kenią, Kostaryką, Wybrzeżem Kości Słoniowej, Kuwejtem, Kirgistanem, Łotwą, Litwą, Mauritiusem, Madagaskarem, Macedonią, Mołdawią, Monako, Nigrem, Nigerią, Paragwajem, Peru, Polską, Suazi, Senegalem, USA, Surinamem, Tadżykistanem, Urugwajem, Filipinami, Francją i Czechami. Wiele krajów odpowiedziało na ukraińską inicjatywę. Parlament Estonii 20 października 1993 r. przyjął oświadczenie, w którym potępił komunistyczną politykę ludobójstwa na Ukrainie. Senat Kanady w rezolucji z 19 czerwca 2003 r. wezwał rząd do uznania Wielkiego Głodu za ludobójstwo na Ukrainie. Sejm Litwy w oświadczeniu „O upamiętnieniu ofiar represji politycznych i Wielkiego Głodu na Ukrainie w latach 1932–1933” z 24 listopada 2005 r. uznał Wielki Głód za starannie zaplanowane ludobójstwo przeciwko narodowi ukraińskiemu. Potępili je również, wyrazili solidarność i współczucie wobec krewnych i bliskich ofiar Wielkiego Głodu Zgromadzenie Narodowe Węgier w uchwale nr 129/2003 (XI.26) z 26 listopada 2003 r.

Машинний переклад

BĄDŹMY BUDOWNICZYMI NOWEJ UKRAINY,

Jurij Hnatkewycz, deputowany ludowy Ukrainy, językoznawca Ołeksandr Stepanczenko, m. Odessa Wołodymyr Kowalenko, m. Charków Nina Szmurikowa-Hawryluk, m. Chmielnicki Wołodymyr Semystiaha, m. Ługańsk Nina HNATIUK Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Uroczyste posiedzenie Rady Głównej otworzył przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. Podziękował on wielu tysiącom członków Proświty za ich wytrwałą pracę w imię umacniania państwowości języka ukraińskiego, zachowania i pomnażania duchowości narodu ukraińskiego, aktywny udział w procesie wyborczym, co pozwoliło wprowadzić do parlamentu wielu oddanych idei narodowej polityków. Dzisiaj główne zadanie polega na tym, aby programy wyborcze wcielić w życie, wspólnymi siłami zrobić wszystko, aby Ukraińcy byli na ojczystej ziemi pełnoprawnymi gospodarzami, żyli duchowo bogato, zamożnie, szczęśliwie. To sprawa niejednego roku, ale krok po kroku musimy realizować ukraiński przełom ku cywilizowanej Europie, światowym standardom życia. Co zrobiła społeczność Proświty w 2007 roku? Zarówno w Kijowie, jak i w obwodach Ukrainy przeprowadzono setki wieczorów literacko-artystycznych, akcji kulturoznawczych, festiwali, konkursów. W naszym dorobku znajduje się film animowany na podstawie bajki I. Franki „Lis Mykyta” w 26 odcinkach, „Kolekcja dziecięca” płyt kompaktowych, które są niezwykle potrzebne do wychowania dzieci. Musimy wychowywać dorastające pokolenie nie na obcej ideologii, nie na obcej historii z jej bohaterami i mitami, a robić wszystko, aby dzieci od małego czerpały z ojczystych źródeł historii, kultury, obrzędowości ludowej. Wszystkich dobrych uczynków nie sposób wymienić. Trzeba tylko, aby stale informowała o nich prasa, radio i telewizja, aby doświadczenie najlepszych organizacji Proświty było rozpowszechniane, rosła liczba naszego aktywu w całej Ukrainie. Dlatego prenumerata gazety „Słowo Proświty” oraz innych wydawnictw Proświty jest kwestią pierwszorzędną. Musimy interesować się, dlaczego znaczną liczbę gazet zwracają z kiosków, dlaczego naszych wydawnictw nie ma na witrynach. Mamy nadzieję, że w najbliższych dniach w centrum wydawniczym „Proświta” ukaże się „Słownik języka ukraińskiego”, niezbędny uczniom, studentom, wszystkim, którzy chcą wzbogacić swoją wiedzę o języku ojczystym. Czernihowska obwodowa „Proświta” wydaje gazety „Siwerszczyna”, „Biła chata”, czasopismo „Siwerskyj litopys”, posiada galerię sztuki „Kruti schody”, sklep „Dobra knyha”. Wszystko to jest własnością miejscowej „Proświty”, aktywnie pracuje na naszą wspólną sprawę. Taki przykład trzeba propagować również w innych obwodach, wszak jeszcze 139 lat temu komórki „Proświty” miały swoje gazety, sklepy. Dlatego należy zrobić wszystko, aby przybyło wydawnictw Proświty, programów w radiu i telewizji. Na przykład w Winnicy przewodniczący obwodowego zjednoczenia „Proświty” Łeonid Fiłonow w obwodowej telewizji państwowej prowadzi trzy programy autorskie — „Widwerto”, „Wważajmo tak”, „Winnyćkyj płyn”. Taki przykład jest godny naśladowania. Zintensyfikowała swoją pracę także „Mołoda Proświta” (kierownik Witalij Moroz) — wydaje ona swój biuletyn informacyjny. Aktywnie współpracuje z organami władzy lokalnej także „Mołoda Proświta” obwodu kijowskiego, której przewodzi Jewhen Buket. 8 grudnia 2008 roku minie 140 lat od czasu założenia „Proświty”. Popieramy inicjatywę komórek podstawowych i zwracamy się do Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki, aby 8 grudnia ogłosił świętem państwowym — Dniem „Proświty”. Musimy na wysokim poziomie uczcić tę datę, uzupełnić nasz kronikę dobrych uczynków znaczącymi osiągnięciami. Należy działać zdecydowanie, ofensywnie, broniąc prawa każdego Ukraińca do swojej ziemi, języka, kultury, honoru i godności. Pawło Mowczan poinformował, że deputowanymi ludowymi Ukrainy zostało dziewięciu członków Proświty, wśród których są: W. Jaworiwski, Ju. Hnatkewycz, W. Teren, M. Kosiw, I. Zajeć, H. Filipczuk, przewodniczący Połtawskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” M. Kulczynśkyj. Czas na utworzenie międzyfrakcyjnej grupy „Proświta”. Taka grupa deputacka stanie się dobrym wsparciem w rozwiązywaniu tych ważnych zadań, które stoją przed Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” w 2008 roku. Przede wszystkim trzeba wspólnymi siłami wznosić we wsiach, centrach rejonowych Domy Ludowe, odbudowywać tam ogniska kultury. Wszak nie jest tajemnicą, że w niektórych wsiach jest po dziesięć piwiarni, a nie ma klubu, biblioteki, księgarni. Czy mamy prawo obojętnie obserwować, jak upijają ludzi? Czy możemy być spokojni, kiedy na placach wielu miast wciąż wznoszą się pomniki komunistycznych idoli, a na budynkach większości ulic — imiona działaczy systemu totalitarnego? Zatem do pracy — codziennej, wytężonej, ciężkiej. Wśród pilnych, pierwszorzędnych zadań jest przyjęcie w parlamencie Ustawy o państwowym języku ukraińskim, wszak do tej pory posługujemy się ustawodawstwem językowym, przyjętym jeszcze w czasach USRR. Ze współreferatem „Narodowo-patriotyczna praca „Proświty” na Ługańszczyźnie” wystąpił przewodniczący Ługańskiego zjednoczenia „Proświty” Wołodymyr Semystiaha. W tym górniczym kraju siłami członków Proświty przeprowadzono wiele ciekawych akcji, w szczególności ku czci 100-lecia od dnia urodzin R. Szuchewycza, Dnia ukraińskiego piśmiennictwa i języka. Przyciągnęła uwagę młodzieży szkolnej akcja „Narodowo-wyzwoleńczy ruch na Donbasie podczas II wojny światowej”, spotkania z uczestnikiem tamtych wydarzeń Jewhenem Stachiwem. Członkowie Proświty z Ługańszczyzny utrzymują stałe kontakty z ukraińskimi społecznościami Moskwy, Sankt Petersburga, Australii, Kanady, Serbii, innych krajów, a także z sąsiednimi obwodami Rosji. Już 15 lat w Ługańsku działa centrum ukraińsko-kanadyjskie. Zapoczątkowano wydanie „Historii Ługańskiego kraju”, póki co tylko w języku rosyjskim. Ale dzięki wytrwałości naukowców z Proświty zamieszczono tam prawdziwe artykuły o Hołodomorze, represjach, innych tragicznych wydarzeniach na terenach Ługańszczyzny. W. Semystiaha zaznaczył, że przychodzi stale pracować pod presją antyukraińskich sił: nierzadko przedstawiciele władz lokalnych zabraniają przeprowadzać zebrania aktywu w placówkach oświatowych, usuwają członków Proświty z ich stanowisk w szkołach itp. Wszystko to zmusza aktywistów „Proświty” do działania jeszcze bardziej wytrwale, ściśle przestrzegając obowiązującego ustawodawstwa. Sąd Najwyższy Ukrainy uznał za niekonstytucyjną decyzję Ługańskiej rady obwodowej o nadaniu statusu regionalnego językowi rosyjskiemu. Teraz członkowie Proświty przygotowują dokumenty w celu pociągnięcia do odpowiedzialności karnej tych urzędników, którzy naruszają obowiązujące ustawodawstwo Ukrainy, wypierając język państwowy z placówek oświaty, kultury. Zastępca przewodniczącego Donieckiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” Marija Olijnyk poświęciła swój współreferat kwestii umacniania państwowości języka ukraińskiego. 16 maja 2006 roku Doniecka rada miejska nadała status regionalnego językowi rosyjskiemu i zaczęła wymagać od wszystkich rad lokalnych wykonywania tych decyzji. Obwodowa „Proświta” dwukrotnie zaskarżyła w sądzie te decyzje. Przedstawiciele władzy robią wszystko, aby przeciągać procesy sądowe, choć prawda i prawo są po naszej stronie. Donieckim członkom Proświty przychodzi pracować w ciągłym oporze. Choć to przykre, a dzięki antyukraińskim siłom przyjęto program rozwoju języka rosyjskiego na Doniecczyźnie i na to wydzielono niemałe środki budżetowe. Członkowie Proświty protestują, przeprowadzają pikietowanie, zwracają się do sądów. Kiedy w obwodzie miał odbywać się konkurs znawców języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka, doniecka władza zorganizowała konkurs z języka rosyjskiego. Odnosi się wrażenie, że Doniecczyzna to strefa wolna od prawa. Donieckim członkom Proświty potrzebne jest skuteczne wsparcie ze stolicy, zatem czekamy na radykalne zmiany w rządzie. Bo kiedy na szczeblu państwowym skrytykowano władze lokalne, że nie ma godnego uczczenia ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat, od razu wydano dwie książki, postawiono krzyż, zbudowano kapliczkę, wydzielono członkom Proświty transport do udziału w akcji. Niemało robi się w obwodzie dla uczczenia pamięci poległych ukraińskich patriotów. Z okazji 80-lecia od dnia urodzin więźnia politycznego Ołeksy Tychoho otwarto mu pomnik, w Donieckiej filharmonii przeprowadzono konferencję. Obecnie więzień polityczny Wasyl Owsijenko przygotowuje do druku dwutomowe wydanie utworów swojego towarzysza broni. Przygotowują się patrioci także do 70-lecia Wasyla Stusa, absolwenta Donieckiego uniwersytetu. Tutaj można byłoby połączyć wysiłki z pisarzami oraz pros- Pełniący obowiązki Głównego Atamana Międzynarodowego Stowarzyszenia Kozactwa Mychajło Szytyj wręcza „Proświcie” nagrodę. Profesor Iwan Juszczak, artysta ludowy Ukrainy Anatolij Mokrenko, laureat nagrody im. Szewczenki Łeonid Mużuk — złoty zasób „Proświty”.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

DBAJMY O JĘZYK I KULTURĘ NARODU

witanami z obwodu winnickiego, gdyż wybitny poeta-więzień polityczny, Bohater Ukrainy Wasyl Stus urodził się we wsi Rachniwce w rejonie hajsyńskim, gdzie znajduje się izba-muzeum poety i odbywają się Czytania Stusowskie. Leonid Fiłonow, przewodniczący Winnickiej Obwodowej „Proświty”, swój współreferat poświęcił aktualnemu tematowi „Praca narodowo-oświatowa w mediach”. Zauważył, że miejscowi proświcianie owocnie pracują z młodzieżą szkolną i studencką. Aby przyciągnąć młodzież do kwestii rozwoju języka ukraińskiego, w obwodzie przeprowadzono turniej intelektualny „Wszechświat ukraińskiego słowa”. Wśród zwycięzców znalazły się także dwie drużyny z Kijowa. L. Fiłonow do autorskich programów w obwodowej telewizji państwowej angażuje polityków, historyków, krajoznawców, pisarzy, medyków — ludzi różnych profesji, którym leży na sercu przyszłość Ukrainy. Winnicka Obwodowa „Proświta” prowadzi wiele akcji skierowanych na podniesienie kultury języka w środowisku młodzieżowym. W tym celu opracowano nawet słowniczek ukraińskiego żargonu młodzieżowego, aby chłopcy i dziewczęta wykorzeniali w mowie potocznej powszechne, ale zupełnie niepożądane słowa. Jak przyciągnąć uwagę współczesnej młodzieży do dumy historycznej, pieśni? Okazuje się, że to nietrudne. Kiedy kobziarz z Kijowa Mykoła Łytwyn występował na Winniczyźnie, młodzież z zainteresowaniem odbierała zarówno utalentowane wykonanie dum, jak i opowieści muzykologa o tych perłach twórczości ludowej. Aby pokochać, trzeba poznać. Dlatego warto częściej angażować do kontaktów z młodzieżą znanych działaczy literatury, kultury, mistrzów sztuk pięknych. A potem o tym wszystkim ciekawie i przystępnie opowiadać na łamach gazet, w radiu i telewizji. Przewodnicząca Kijowskiej Organizacji Miejskiej „Proświty” Olha Puhacz w swoim współreferacie mówiła o specyfice pracy z młodzieżą. W środowisku młodzieżowym stolicy słowo ukraińskie zaczęło brzmieć częściej, ale pojawiło się też więcej wulgaryzmów. Wiele dobrych słów skierowała pod adresem komórki prośwician Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Budownictwa i Architektury. Tutaj nie tylko organizuje się konferencje czytelnicze, wystawy artystyczne, spotkania autorskie z pisarzami, różnorodne konkursy, ale też stale dba o kulturę języka wśród ogółu studentów. Gdy z ust któregoś ze studentów wyrwie się wulgarne słowo i zostanie usłyszane, takiego nieżyczliwego delikwenta natychmiast przyprowadza się do rektora. I student musi przepraszać, aby nie został skreślony z listy studentów uczelni. Błyskotliwy znawca języka ukraińskiego Iwan Juszczuk założył w stolicy szkołę młodych prośwician. O Kijowskiej „Prośvicie” dzięki Internetowi wiedzą w 46 krajach świata. Dlatego trzeba zadbać, aby każda organizacja obwodowa miała swoją stronę w światowej sieci. Liderzy organizacji prośwician, którzy przybyli na Radę Główną, hojnie dzielili się doświadczeniem pracy, omawiali palące problemy teraźniejszości, wyznaczali plany na przyszłość. Przewodniczący Wszechkrymskiej „Proświty” Serhij Sawczenko zauważył, że siły antyukraińskie przechodzą tutaj do ofensywy. Niektórzy mówią, że zjednoczenie Ukrainy z Rosją to kwestia czasu. Dlatego należy, aby zarówno Prezydent, jak i nowi kierownicy rządu bardziej przemyślanie, systematycznie Mykoła Fedoryszyn, m. Równe Olha Puhacz, m. Kijów Wołodymyr Procenko, m. Sewastopol Marija Olijnyk, m. Donieck Petro Arsenycz, m. Iwano-Frankiwsk w różnorodnych działaniach. Finansowo pomagają prowadzić te akcje obwodowa administracja państwowa i rada obwodowa. Zastępca przewodniczącego Charkowskiej Obwodowej „Proświty” Wołodymyr Kowalenko poinformował, że biorą oni aktywny udział w przygotowaniu encyklopedii o rodzinnych stronach. W Charkowie ze 180 szkół 82 placówki miały w tym roku absolwentów z ukraińskim językiem nauczania. Udało się przeprowadzić drugi festiwal „Tata, mama, ja — ukraińska rodzina”, gdzie zaprezentowały swoje umiejętności śpiewające rodziny. Taki festiwal charkowianie chcą uczynić ogólnoukraińskim. Miejscowi proświcianie przeprowadzili marsz protestacyjny przeciwko etnicznej eksterminacji Ukraińców w Charkowie. Takie akcje musimy prowadzić także w przyszłości, aby aktywizować Ukraińców, obudzić w nich poczucie honoru i godności. Dążą do uzyskania uchylenia decyzji Rady Miejskiej Charkowa o nadaniu oficjalnego statusu językowi rosyjskiemu. Ołeksandr Stepanczenko, przewodniczący Odeskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”, mówił o oburzeniu, jakie wywołało wśród Ukraińców odsłonięcie pomnika Katarzyny II w jego rodzinnym mieście. „Proświta” złożyła pozew do sądu z żądaniem demontażu pomnika, ale przewlekłość sądowa zapewne potrwa długo. Jak wiadomo, pomnik składa się z pięciu figur. Cztery dawne figury przechowywano w magazynach, a brązową postać Katarzyny odlano w państwowych warsztatach za nasze wspólne pieniądze i potajemnie dostarczono do Odessy. Dawne figury są ubezpieczone, a postać imperatorowej — nie. Odescy proświcianie żądają od Prezydenta Ukrainy podjęcia decyzji o demontażu tego odrażającego pomnika rosyjskiej imperatorowej, która zniszczyła Sicz i przyniosła na Ukrainę niewolę pańszczyźnianą. Na posiedzeniu Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wystąpili także profesor-językoznawca Iwan Juszczuk, przewodniczący „Młodej Proświty” Witalij Moroz, przewodniczący Kijowskiej Obwodowej „Młodej Proświty” Jewhen Buket, kierownik spółki z o.o. „Fresky” Wołodymyr Kmetyk. Uczestnicy zgromadzenia minutą ciszy uczcili pamięć wybitnego ukraińskiego literaturoznawcy, obrońcy języka ukraińskiego, profesora Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, sekretarza Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureata nagrody im. Szewczenki, jednego z czołowych prośwician Anatolija Pohribnego. Na sesji Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki przyjęto Uchwałę. odbył się Ogólnoukraiński festiwal twórczości dziecięcej „Już wiosna nad morzem”, z okazji dnia miasta odbył się festiwal sztuki amatorskiej „Dzwoń pieśniami, moja ziemio”. Kiedy chór miejscowej „Proświty” występował w oddziale szkoleniowym Marynarki Wojennej Ukrainy, 400 marynarzy śpiewało razem z chórzystami hymn Ukrainy. Takie wzruszające chwile nie zostają zapomniane. Sewastopolska „Proświta” drukuje książki, przeprowadza prezentacje, o dobrych uczynkach prośwician Wołodymyr Procenko stale informuje w cyklu artykułów „Listy z Sewastopola” na łamach naszej gazety. W Sewastopolu jest 67 szkół — z nich tylko jedna z ukraińskim językiem nauczania, a jeszcze trzy mają ukraińskie klasy. Oto gdzie są korzenie rusyfikacji Krymu. Przewodniczący jury konkursu dziecięcego „Cudo kalinowe” im. D. Biłousa Wasyl Wasylaszko opowiedział o tym, jak ważne jest angażowanie dzieci w twórczość literacką, różnorodne konkursy. Zwycięzcy otrzymują dyplomy, prezenty, przeprowadza się z nimi wywiady, dzieci pokazuje się w telewizji. To zwróci się z nawiązką. Ale, niestety, na ostatnim konkursie „Cudo kalinowe” było mało uczestników z południowych obwodów Ukrainy. Przewodnicząca Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” Tamara Minczenko opowiedziała o proświciańskich działaniach z okazji 100-lecia od dnia urodzin R. Szuchewycza. Świadomi Bukowińczycy chcą jego imieniem nazwać jedną z ulic, która nosi teraz imię A. Gajdara. Podczas głosowania w radzie miejskiej dla przyjęcia pozytywnej decyzji w tej sprawie zabrakło tylko jednego głosu. Ale mamy nadzieję, że wkrótce taką decyzję przyjmą. Przewodniczący Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia Petro Arsenycz skupił uwagę na działalności organizacyjno-oświatowej Domu Ludowego. Zbudowali go w dalekim 1911 roku. Za czasów radzieckich była tam sala sportowa, potem pomieszczenia przekazano „Proświcie”. Tutaj są dwie sale posiedzeń, biblioteka. Właśnie Dom Ludowy jest centrum życia proświciańskiego: tutaj przeprowadzają wieczory twórcze, zebrania z okazji świąt państwowych i religijnych, prezentacje książek, wykłady znanych działaczy nauki, kultury. Proświcianie zapoczątkowali święto rodzinne „Dzień ojca”. Księża czytają wykłady na tematy duchowości. W tym roku przeprowadzono tu 27 wystaw. Proświcianie biorą aktywny udział w różnowano prowadzić politykę państwową na Krymie, surowiej domagać się przestrzegania obowiązującego ustawodawstwa przez miejscowych urzędników. Przecież zgubne skutki moskiewskiej polityki widać tutaj wszędzie. Tak, w Sewastopolu planują otworzyć uniwersytet ukraińsko-rosyjski. I jakkolwiek konsekwentne byłyby działania miejscowej „Proświty”, nie będzie ona w stanie samodzielnie przeciwdziałać agresywnej polityce. Tutaj potrzebna jest celowa ukraińska polityka państwowa zarówno w gospodarce, jak i w oświacie oraz kulturze. Przewodniczący Rówieńskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” Mykoła Fedoryszyn podkreślił, że w wychowaniu narodowo świadomych obywateli państwa ukraińskiego nie ma drobnostek. Wziąć choćby repertuar dziecięcych szkół muzycznych. Jaki procent utworów ukraińskich kompozytorów wykonują dzieci? A właśnie w dzieciństwie kładzie się fundament świadomości narodowej, patriotyzmu, miłości do ojczystego słowa, pieśni, muzyki. Lider Żytomierskiego obwodowego zjednoczenia Swiatosław Wasylczuk podkreślił, że rejonowe i miejscowe oddziały „Proświty” powinny kierować znani, autorytatywni ludzie. Jak pracują z młodzieżą na Żytomierszczyźnie? Podczas przeprowadzania Dnia ukraińskiego piśmiennictwa i języka 20 profesorów, docentów, wykładowców Uniwersytetu Żytomierskiego przyjechało do rejonów berdyczowskiego i czerniachowskiego, aby spotkać się z nauczycielami i uczniami. Występując w szkołach, jednocześnie tworzyli oddziały pierwotne. Dążymy do tego, aby w każdej szkole obwodu mieć oddziały liczące 3—7 osób. Wtedy znacznie łatwiej będzie prowadzić pracę oświatową na wsi. Petro Szymkiw, przewodniczący Tarnopolskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”, opowiedział o tym, jak tarnopolanie domagają się, aby współczesna młodzież znała prawdę o tragicznych stronach historii Ukrainy — hołodomorach, przymusowej kolektywizacji, zmaganiach wyzwoleńczych, działalności OUN-UPA. W tej ważnej sprawie trzeba wspólnie działać z naukowcami uczelni wyższych, związkami twórczymi, pracownikami archiwów. Przewodniczący Sewastopolskiego miejskiego zjednoczenia „Proświty” Wołodymyr Procenko poinformował o radosnej nowinie — w dniu urodzin „Proświty” w Jałcie otwierają pomnik T. Szewczenki. Rzeźba została wykonana kosztem mecenasa z Kanady. Proświcianie zadbali o to, aby na tych uroczystościach byli setki patriotów z różnych zakątków Krymu. Na dzień uczczenia UPA przeprowa-

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

bywało w centrum wydarzeń historycznych. Mowa o jesieni 1708 r. Karol XII i Szwedzi z jednej strony, Piotr i oddziały rosyjskie z drugiej powoli zbliżali się do miejsca decydującej bitwy. Imperator wzywał Mazepę do dołączenia do swojego wojska, ale hetman tego unikał, powołując się na niemoc, natomiast tam i z powrotem przenosił swoje tymczasowe rezydencje. Z Czernihowszczyzny do Berezania przypłynął drogą wodną… Och i och, nie ma siły wsiąść na konia… Leżąc z okładami i maściami, przyjął carskiego posłańca i jednak zamydlił mu oczy. Dla wiarygodności Mazepa nawet odbył poświęcenie olejem; obrzęd przeprowadził sam kijowski metropolita Joazaf; od tamtej pory i do dziś ojczulka tak wysokiej rangi Berezań nie widział. W końcu trzeba było grę zakończyć, hetman nagle wyzdrowiał. Aż do czerwca 1709 r. trwały przemieszczenia i potyczki, a potem stało się to, co się stało: potroiłszy siłę moskiewskiego wojska, ukraińscy kozacy zwyciężyli szwedzkiego króla i swojego hetmana. W kijowskiej Sofii witając Piotra, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Teofan Prokopowicz stał się pierwszym dobrowolnym apostołem intelektualnego małorosjanina, groził za zaległości płatnicze. W drugiej połowie dnia siadał do stołu, obkładał się słownikami i, metodycznie przewracając strony, dziesiątki i setki razy biorąc do rąk i odkładając na bok jedno i to samo wydanie, szukał igły w stogu siana: jednakowe słowa w różnych językach i dialektach (w liczbie ogólnej 59). Łukaszewicz uważał się za geniusza, bo dokładnie dowiedział się, czym jest język, którym tak łatwo i nieodpowiedzialnie posługują się jego chłopi pańszczyźniani: bezcennym skarbem posługują się, jak widłami. Ze sławnej przeszłości słowa-diamenty za bezcen dostały się dzisiejszej nędznej Ukrainie, a ona, biedaczka, nie jest w stanie nawet docenić swojego spadku. Choćbyśmy nie wiadomo jak odnosili się do Łukaszewicza-badacza dzisiaj, musimy przyznać, że nie zaczynał swojej pracy od uprzedzonego twierdzenia o szczególnym statusie języka ukraińskiego i nie kontynuował jej po to, by udowodnić tę tezę: konsekwentnie doszedł do takiego wniosku przez kilka etapów pośrednich. Piśmiennictwu Łukaszewicz poświęcił 8 z 10 napisanych książek o objętości od 50 do 900 stron; przeczytałem pięć i gubię się, szukając sposobu na lewo. „Liberalizując” czytanie wsteczne, korzystając z przestawień czy podwojeń sylab, łącząc to z nie zawsze słusznym podziałem słów na dwa-trzy rdzenie, Łukaszewicz nauczył się wyciskać z nich nieoczekiwane sensy. Piszemy CZARODZIEJ, rozbijamy na składniki CZA+RO+DZIE+J, czytamy od końca do początku i (podwoiwszy RO) mamy J DZIERO RO CZA, co oznacza JA DAR RZECZY tą Pramową, którą władali wołchwowie. O swoim wynalazku berezański mędrzec powiadomił ludzkość, wydając pod koniec 1846 r. książkę na 404 str. Głowa mu wirowała; skonstruował nowe terminy, które miały stać na służbie nowej lingwistyce: „Czaromutie, ili swiaszczennyj jazyk magow, wołchwow i żrecow, otkrytyj Płatonem Łukaszewiczem s pribawlenijem obraszczennych im że w priamuju istot’ czaromuti i czarnoj istoti jazykow russkogo i drugich sławianskich i czasti łatinskogo” — tak nazywała się książka. To była podstawa, a jeszcze siedem książek uszczegóławiało i ilustrowało pozycje wyjściowe; ostatnia z nich ujrzała światło dzienne po 36 (!) latach od pierwszej. Odmawiając sobie szczegółów i specyficznej terminologii, spróbuję wyłożyć główne tezy w kilku punktach. 1. Pierwotna ludzka Pramowa (przez wołchwów i żerców) została dana Słowianom tysiące lat temu. W niej każde imię przedmiotu czy abstrakcyjnej istoty ma dwa sensy: zewnętrzny (mianownikowy) i wewnętrzny (filozoficzny), które można wykryć, czytając słowa w kierunku prostym i odwrotnym. 2. Wszystkie niesłowiańskie narody otrzymały swoje własne języki, które powstały drogą chaotycznych przestawień liter i sylab w słowach słowiańskiej Pramowy, przez co prawie całkowicie utraciły i wewnętrzną jej doskonałość, i zewnętrzną do niej podobieństwo. 3. Pierwotni Słowianie zajmowali ogromne terytoria, w szczególności całą Europę. Wiele lat temu rozpoczęła się inwazja Azjatów, którzy podbili Słowian i z mieszanki ich świętej Pramowy oraz swoich własnych jej surogatów stworzyli nowsze gwary, którymi posługiwała się w przeszłości i posługuje się dzisiaj chełpliwa Europa. Tak, w książce „Korniesłow łatinskogo jazyka” (1871 r. wydanej w Kijowie, „W tipografii M. Frica wozle pamiatnika sw. Iriny, dom nr 224”), Łukaszewicz na 3659 „odszyfrowanych” słów odnalazł rdzeni chińskich 1925, mongolskich 1320, słowiańskich 737, mandżurskich 268, „samojedzkich” 249, czeremiskich i czuwaskich 107… (Pozdrowienia dla wielce szanownego pana Aksakowa!). Podobną mieszaną strukturę mają, jak ujawniono w Berezaniu, języki grecki, żydowski, asyryjski i wszystkie tzw. europejskie. 4. Przy zrozumiałym podobieństwie języków słowiańskich nie wszystkie one są jednakowo bliskie Pramowie, bo doznawały i doznają wpływów innych — „zbałamuconych” — języków: „Żałkij primier siemu priedstawlajet nam nyniesznij russkij jazyk. Prosto zaprosto nizwieli jego do kakogo-to francuzskogo ubludka, inacze do bałaki (kursywa Łukaszewicza. — W. W.). Posłuszajte naszu uczenuju lekciju, wy podumajetie, czto jejo chitajet kakoj-nibud’ mosje Griepusje na francuzskom jazykie s pritaczkoj k niemu russkich okonczanij. Kuku! Vive la France!” („Mnimyj indogermanskij mir”, K., 1873, 610 s). Z jednej strony, nadmiar obcojęzycznej terminologii w językach słowiańskich jest problemem, z drugiej — niechęć Łukaszewicza (i Gogola) prawie do wszystkiego, co francuskie, wydaje się związana z osobą nauczyciela języka francuskiego w Gimnazjum Nieżyńskim. Dziwne, ale pan Platon wcale nie dotyka wpływu starobułgarskiego (cerkiewnosłowiańskiego), powiedzmy, na ukraiński i rosyjski. Tureckojęzyczni protobułgarzy z daleka przyszli do Europy, slawizowali się, ale język bułgarski zawsze był i pozostaje bardzo odmienny od innych słowiańskich. Najwyraźniej musimy rozdzielać religijny i lingwistyczny aspekty problemu. Jeśli mowa właściwie o języku, to staraniami Cyryla i Metodego przyszłe ukraiński, a dalej rosyjski języki zostały przesunięte ze swoich pozycji i sztucznie zbliżone, to w końcu przyczyniło się do spekulacji dotyczących ich rodowitej tożsamości (z Ukazem Emskim i „jaryżką” włącznie). Powracając do problemu o bliskości (oddaleniu) poszczególnych języków słowiańskich do ich wspólnych źródeł, warto szukać obiektywnych kryteriów, i u Łukaszewicza one są. Zacznijmy od punktów 1 i 2 w przytoczonej wyżej Berezańskiej katechizmie językowym i uznajmy je za takie, które nie mają dowodów. Sakralną Pramowę autor katechizmu podarował Słowianom tylko dlatego, że jej osobliwości wywodził, bawiąc się słowiańskimi słowami. Gdyby doskona-

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

POSTACIE

Wołodymyr WOJTENKO, profesor, Kijów. Zakończenie. Początek w nr 49 z 2007 r. Nie wiemy dokładnie, jakie właśnie dokumenty i zapisy folklorystyczne posiadał w tamtym czasie Łukaszewicz. Niedługo po wyjeździe Szewczenki pisał do Pragi: „Kronika Lwowska przechowuje się u mnie jak źrenica oka, a że jeszcze nie drukowana, to przez to nic nie stracone, da Bóg wyjdzie, i, może, w lepszą godzinę, ja jeszcze [dodam] do niej drugą i łącznie wydam. Przez Szewczenkę w listopadzie wyślę ją do Petersburga do cenzury”. Plan ten nie został zrealizowany. Stosunki gospodarza i gościa podczas ich pierwszego spotkania były bezchmurne. Łukaszewicz opowiadał o swoim kozackim rodowodzie, o tym, że ojciec jego był znajomym Skoworody; odniesienie do tego czytamy w powieści Szewczenki „Bliźniacy”. W Berezaniu Taras Hryhorowycz po raz pierwszy wziął do rąk almanach „Rusałka Dniestrowa” (1837), wydany przez kółko M. Szaszkewycza, a także popularny w tamtym czasie w słowianofilskich kręgach poemat Wahylewycza „Madej”. Wszystko, co miało praskie korzenie (przypomnijmy o Husie i Żiżce w jego utworach), Szewczenko przyjmował z przejęciem, i poemat na zmianę to sam czytał na głos, to słuchał, jak czyta Łukaszewicz. Czytał Kobziarz i swoje — wiersze, „Hajdamaków”. Trudno powiedzieć, czy tak było naprawdę, ale niedługo Łukaszewicz pisał w liście do Sriezniewskiego, że rzekomo obiecano mu „Hajdamaków” przerobić, bo opiera się poemat na błędnych świadectwach polskich źródeł historycznych. Wszystko zostało, jak było. Nawet Kulisza nie posłuchał Taras Hryhorowycz, chociaż i ten chciał w „Hajdamakach” czegoś łagodniejszego… Nie ciął Gonta swoich spolonizowanych synów, bo była u niego córka, ale przecież poemat — to nie protokół. Rokiem 1843 datowany jest namalowany przez Szewczenkę portret kobiecy, znany jako „Portret Majewskiej”. Żadnych informacji o tej kobiecie nie zachowało się. Żadnych, oprócz jednej — listu, w którym Łukaszewicz prosi o przekazanie pozdrowień od Terezji Aleksandrowny Majewskiej jej krewnym we Lwowie; list datowany jest tym samym 1843 rokiem. Zaryzykuję postawienie przypuszczenia, że pani Terezja nie była Platonowi Jakymowyczowi obca; że trafiła do Berezania ze Lwowa właśnie wtedy, kiedy on wrócił do domu z Galicji; że ciepłe (nawet namiętne) słowa tego suchego, pedantycznego i odludnego mola książkowego (spójrzmy na jego wizerunek) były adresowane do galicjan, a nawet — niesłychana w tamtym czasie sprawa! — do unickich księży, chociaż z ukraińsko-patriotycznych pobudek, ale nie bez osobistej nuty. Można pozazdrościć! Po raz drugi w tamtym roku Szewczenko trafił do Berezania z rodzinnej Kiriłówki, gdzie w drugiej połowie września u swojego brata Josypa chrzcił małego Trochima. Po kilku dniach Josyp wynajętą podwodą wiózł poetę do Jahotyna, gdzie ten miał zamówienie na pracę malarską od ojca Warwary Riepninej. Z Berezania Josyp pogonił konie z powrotem, a Taras trochę pogościł u Łukaszewicza. 9 października napisał wiersz „Rozryta mogiła”; istnieje legenda, że wtedy „kopali” w pobliżu Berezania. „Dniepr, brat mój, wysycha, // Mnie porzuca, // I mogiły moje miłe // Moskal rozrywa… // Niech ryje, rozkopuje, // Nie swojego szuka. // A tymczasem wywrotowcy // Niech podrastają // I pomogą moskalowi // Gospodarować, // I z matki połataną // Koszulę zdejmować”. I była zima. Z Berezania do Jahotyna — pieszo, w mróz — przyszedł do Szewczenki posłaniec (w sprawie, o której nie wiemy). Miał rozkaz tego samego dnia wrócić z powrotem, a to, w obie strony, 60 wiorst. Szewczenko przekazał oburzony list, Łukaszewicz lekceważąco odpowiedział: „U mnie takich, jak ten, co przywiózł cię do mnie, trzysta”. Ten, co przywiózł — Josyp, chłop pańszczyźniany i brat byłego chłopa pańszczyźnianego. Poetę nieustannie gryzła myśl o losie rodziny; żywił nadzieję zarobić pieniądze i wykupić wszystkich na wolność, ale zdołał to zrobić niedługo, już po zesłaniu. Otrzymawszy karteczkę od Łukaszewicza, płakał. Księżniczka Warwara „przycisnęła jego głowę do siebie, objęła go, pocałowała jego rękę, pocałowałaby i nogi” (słowa z jej listu) — oczywiście, zakochana dziewczyna — nie to, co berezański ziemianin, który kocha swój naród nie takim, jakim ten jest, a takim, jakim był, kiedy chodził w żupanach i nie znał pańszczyzny. Prawie wszystko, co wiemy o Berezaniu i Łukaszewiczu, związane jest z Szewczenką. Przy tym pozostają na uboczu wydarzenia, podczas których niewielkie miasteczko krótki czas prze- Platon Łukaszewicz

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

«СПОЧАТКУ БУЛО СЛОВО»

stwa. W tej dziedzinie drugą postacią wielkiego formatu było dane zostać Gogolowi, którego geniusz literacki faktycznie zalegalizował narodowe wyparcie się późniejszych — drobniejszych i całkiem drobniutkich — małorosjan. Jeśli chochłactwo trzymało się (i trzyma) na tym, że Ukraińców i ukraińskości nie było i nie ma, to małorosyjskość jednak uznaje, że — byli… może trochę czegoś tam zostało… ale to wszystko odpadki, a i te odchodzą… Na czterdzieste pierwsze urodziny Gogola (wiosna 1850 r.) jego wraz z przyjaciółmi zaprosili Aksakowowie. Trzech chochołów (oprócz pisarza, profesorowie Bodianski i Maksymowycz) “rozmawiało w swoim języku i byli czarujący”. Gogol czytał wiersze “chochłackiego Homera” (tak pisze Aksakow, najwyraźniej — Szewczenki), inni gestykulowali i wykrzykiwali. “Ja, Chomiakow oraz Sołowjow delektowaliśmy się tym wyrazem narodowości, ale bez szczególnej sympatii […]. Było mi po prostu wesoło patrzeć na nich, jak na jakichś Czuwaszów czy Czeremisów”. Takie ukrainofilskie ekscesy niewiele znaczyły i dla samego Gogola. Kilka miesięcy po świętowaniu u Aksakowa z Ukrainy Gogol pisze do białokamiennej, że “Rosja staje mi się coraz bliższa i bliższa”, bo jest w niej coś “powyżej ojczyzny”. Któż wie, czy tak myśleli Czuwasze i Czeremisi, ale dla Gogola ta myśl nie była przypadkowa: od młodości uważał za przeszłość nie tylko Rusi Kijowską i kozacką Ukrainę, ale i samą ukraińskość; historyczne wspomnienia były dla niego czymś podobnym do wspomnień o własnym dzieciństwie, ale przecież on już wyrósł… Problemy psychiczne w żadnym wypadku nie były skutkiem rozszczepienia etnopsychologicznych składników duszy pisarza; choroba jedynie spowodowała bezpłodne w artystycznym sensie próby przerobienia Tarasa Bulby na Iwana Susanina, na-dzielnie napisać nowe “Martwe dusze” i wyjaśnić, jak “nagle” można uszlachetnić Rosję, przyswoiwszy nieco z przyjacielskiej korespondencji pisarza. Ostatnią próbę nawet Rosja przyjęła w większości kwaśno (tenże Aksakow), jak kiedyś faktycznie wzgardziła lizusostwem Teofana Prokopowicza. 40 LAT ZE SŁOWNIKAMI Łukaszewycz każdego ranka czuł się małorosyjskim ziemianinem: zlecał, nakazywał, choćby pobieżnie opowiedzieć, o co chodzi. Zacznijmy, być może, od psychologii. Pan Platon, bez wątpienia, należał do tej “lewopółkulowej” kategorii ludzi, dla których słowo — jest taką samą rzeczywistością, jaką jednostki z dominacją prawej półkuli mózgu uważają kamień, wierzbę czy kwiat. Bawił się słowami, bawił się ze słowami, bawił się w słowa — można powiedzieć, że to słowa bawiły się nim. Nawet wtedy, gdy z kimś rozmawiał, w cząstce mózgu właśnie wypowiedzianym czy usłyszanym mógł żonglować, jak piłką, rozkładał na fonetyczne atomy, dobierał współbrzmiącą parę z ojczystego czy obcego języka. Oznaki tego widzimy już w zbiorze folklorystycznym. Oto w tekście dumy słowo “mandriwka” (wędrówka) — i przypis do niego: “Niem. Wandern — ucieczka”; czytamy “szukaty” (szukać) — i od razu paralela “Niem. Suchen”; napisano “poriatunok” (ratunek) — macie państwo “Niem. Retten”. Po co rosyjskojęzycznemu czytelnikowi wyjaśniać ukraińskie słowa przez niemieckie, i co warte są takie wyjaśnienia, jeśli na tekst ze 170 str. zbiera się ich tylko pięć? Bardzo prosto: lewopółkulowemu ekstremaliście trudno pokonać pokusę, jeśli nawet słowna zdobycz jest niestosowna. Przed tym, jak napisać jeszcze o dwóch technologicznych środkach Łukaszewycza, zwracam się do czytelników, którym słowne manipulacje wydają się niepoważne: chodzi o jeden z badawczych instrumentów lingwistów i filologów; żaden instrument sam w sobie nie gwarantuje sukcesu, ale i “gołymi rękami” wiele nie zdziałasz. Zatem, dalej: berezański mędrzec próbuje znajdować złożone słowa i zrozumieć korzenie, z których są utworzone. Czasami to proste: hreczkosij=hreczka+sijaty (gryka+siać), uogólnione “ten, kto pracuje na ziemi”. Możliwe są trudniejsze warianty. Łukaszewycz dosłownie rozkoszuje się, nasycając nimi swoje dzieła, a zaczęło się od jednego jedynego przykładu w zbiorze folklorystycznym: “Wysznewecki z polskiego nazwiska przemianowany na Bajdę (“beztroski”; baj — tryb rozkazujący czasownika bajukaty (kołysać); dżewe — bardzo, stąd przysłówek “bajduże” (obojętnie)). Przekonuje was? Mnie — nie bardzo. Trzeci instrument pana Platona dobrze zrozumiały jest dla tych, którzy znają tajemny ukraiński język: abyr, orpind, osełok, kytaszercz… Rozpoznaliście? To słowa ryba, Dniepr, koło, Chreszczatyk, jeśli czytać je od prawej

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

gdyby znał, powiedzmy, tabasarański, mógłby i w nim znaleźć „osobliwe” słowa, czytając je w obu kierunkach. Nie podważa to ogólnej koncepcji lingwistycznej, według której języki słowiańskie stopniowo, z biegiem czasu, różnicowały się ze „zwykłego”, nie cudownego korzenia językowego, a dziś jedne z nich są bliższe jemu, a inne odeszły dalej. Zrozumiałe, że żaden z pokrewnych języków nie pozostał tam, gdzie był, a zatem nie można go uważać za jednoosobową reprezentantkę prasłowiańszczyzny. Jeśli zaś chodzi o bliskość do niego, to Łukaszewicz słusznie uważa za jej świadectwo te cechy, które, spotykając się w największej liczbie języków, koncentrują się w jednym z nich. Zatem: „Ze wszystkich zachowanych obecnych języków słowiańskich tylko dwa utrzymały dawne formy gramatyczne: słoweński i łużycki; pod względem wymowy słów i innych osobliwości wyżej wszystkich stoi polski, tak dokładnie jak pod względem pierwotnej gramatyki tonicznej narzecza czernihowskie i perejasławskie, czyli ukraińskie. […] Małorusini ze wszystkich narodów słowiańskich mają najbardziej śpiewny język; ale to mało, głosy ich pieśni ludowych, można z całą pewnością powiedzieć, daleko przewyższają w swoich motywach i melodiach wszystkie podobne innych narodów”. Wiele napisano o tym, że pięknie śpiewamy, i rzeczywiście pięknie śpiewamy, ale Łukaszewicz idzie dalej, dając interpretację tego, co wykraczało poza granice współczesnej mu nauki: podkreśla wewnętrzne pokrewieństwo słowa i melosu, brak ostrej granicy między fonetyką języka a środkami jego intonacyjnego i rytmicznego wrastania w pieśń. W nowoczesnej encyklopedii literackiej musimy przeczytać z tuzin artykułów, aby docenić to, o czym była mowa w książce berezańskiego lingwisty i filologa, wydanej 150 lat temu. Możemy dowiedzieć się, że dopiero w 1970 r. zapoczątkowano tzw. poetykę generatywną, która rozpatruje tekst jako „komunikat w języku naturalnym, w którym zakodowane są komunikaty w innych, niepochodnych od naturalnego, językach” — na przykład metryka utworu poetyckiego może mieć analogie w tańcu czy w ornamencie”. Z artykułu „Fonologia” dowiadujemy się o niemal mistycznych właściwościach fonosemantyki, jednym z uosobień której jest nasza skłonność do kojarzenia fonemów L(i) i N(i) z „miękkością i delikatnością”, w fonemie A widzieć cechy „czerwonego”, mieć do B i U pretensje z powodu tego, że ich brzmienie jest „szorstkie”. W tym kontekście przytoczę kilka fragmentów z „Łacińskiego słownika rdzeni”, które przynoszą zaszczyt Platonowi Łukaszewiczowi jako uczonemu (który wyprzedził swój czas) i jako ukraińskiemu uczonemu (który powiedział dobre słowo o gnębionym języku swojego narodu). Czytajmy razem: „Język małoruski (ruski) nie wiadomo z jakich historycznych losów jest najwierniejszym ocalałym szczątkiem Pierwotnego, z którego uformowały się wtórne obecne języki słowiańskie […] Dla filologa, śpiewaka i muzyka ważna jest zmiana samogłosek według pierwotnej gramatyki tonicznej z jej ruchomymi akcentami, kierującymi najróżniejszym układem stóp, który zrodził pieśń, a w konsekwencji i muzykę. […] Głosy tak się przelewają, że, patrząc na wysokie i niskie sylaby oraz akcenty, wydają się to w oddaleniu od słuchacza, to znów do niego przybliżają, i na tych to częstych oddaleniach i przybliżeniach kołowrotnych prądów dźwięku tworzy się myśl każdej pieśni. […] W mowie małoruskiej przechowuje się i początek wielkoruskiego, białoruskiego, czeskiego i polskiego „y”; do dziś ta koinność (osobliwość fonetyczna — W. W.) używana jest po północnej stronie powiatu perejasławskiego […] tam mówią kyny, wył, między tym jak południowa wymowa jest kiń, wił (czyli kiń, wił i kiń, wił; Łukaszewicz posługiwał się „jaryżką” — W. W.). W śpiewie, prawdopodobnie, twarde koinności stanowiły najniższy głos, a miękkie — wysoki. […] Jak by to nie było, ale zakątek ziemi, gdzie ocalały szczątki niedosiężnego historią dawnego języka, z którego uformowały się nie tylko obecne słowiańskie, ale i mnóstwo napływowych, godzien jest szczególnej uwagi i badania”. Ten zakątek ziemi, panie i panowie, — nasza Ukraina; naszą jest i pozostanie ojczysta RUSKA (ukraińska) mowa. Nie mamy i nie musimy wymyślać jednoznacznych ocen postaci Platona Jakymowycza Łukaszewicza, ale szanujmy go za to, co warte szacunku. W artykule wykorzystano fragmenty z książki „Gogol. Geniusz i szaleństwo”, pracę nad którą rozpocząłem razem z synem Ołeksandrem (1958—2005) i którą mam nadzieję zakończyć. działania ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego zastały go w Tarnopolu, gdzie pracował jako wykładowca w gimnazjum im. Franciszka Józefa I i kilku szkołach miejskich oraz gimnazjach. W ciągu 1914—1917 lat Andrij Muzyczka wykładał język grecki. Aktywnie współpracował z miejscowymi filiami „Siczy” oraz „Proświty”, propagował wśród swoich uczniów idee ukraińskiego odrodzenia narodowego. Praca kulturalna uczonego z czasem przerodziła się w rewolucyjną. Już jesienią 1918 roku Muzyczka bierze udział w przygotowaniu i praktycznym urzeczywistnieniu Zrywu Listopadowego. Galicyjscy patrioci przewidywali aktywizację polskich oddziałów wojskowych oraz półoficjalnych formacji w razie ogłoszenia Ukraińskiej Republiki w Galicji Wschodniej. W obliczu konieczności obrony młodej państwowości przed zakusami sił zewnętrznych, Andrij Muzyczka jako ochotnik wstępuje w szeregi Ukraińskiej Armii Halickiej, zajmując stanowiska dowódcy plutonu, a potem kompanii (według współczesnych terminów). Wiadomo, że po zawarciu przez UAH sojuszu z bolszewikami i przekształceniu jej w Czerwoną Ukraińską Armię Halicką (CUAH) Muzyczkę wybrano komisarzem jednego z galicyjskich oddziałów wojskowych i stał się on członkiem tak zwanego „winnickiego” rewkomu CUAH. Stąd też pojawiła się informacja o udziale Muzyczki w ustanawianiu władzy radzieckiej. Nie wiadomo, kiedy dokładnie Andrij Wasylowycz przyjechał do Odessy. Najprawdopodobniej było to w drugiej połowie 1919 roku, kiedy wielu galicyjskich intelektualistów jechało na Naddnieprze do pracy kulturalno-oświatowej na terenach Wielkiej Ukra-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Закінчення статті «POSTACIE», с. 10

POSTACIE

Ukrainy. Z całkiem zrozumiałych przyczyn wydawnictwa radzieckie nie wspominają o tym, podobnie jak o działalności Muzyczki w Galicji. Wiadomość o skazaniu A. W. Muzyczki na pięć lat zesłania na podstawie materiałów z funduszy archiwalnych Zarządu SBU w obwodzie odeskim opublikowano w książce „Odeski Martyrolog”, jednak bez wskazania przyczyn i czasu podjęcia takiej decyzji. Biorąc pod uwagę, że organy radzieckie posiadały informacje o udziale Muzyczki w Czynie Listopadowym, było to wystarczające do zesłania uczonego. W swoich pracach A. W. Muzyczka często powoływał się na badania M. Hruszewskiego, S. Jefremowa, D. Doncowa i innych „burżuazyjnych nacjonalistów”, co również mogło być podstawą do represji. Od połowy lat 30. do początku lat 60. profesor Muzyczka wykłada literaturę rosyjską oraz literaturę narodów ZSRR w Kyzyłordyńskim, a następnie w Semipałatyńskim instytucie pedagogicznym. Nie posiadamy jeszcze żadnych dokumentów z tego okresu. Należy ponadto zaznaczyć, że wszystkie stopnie naukowe i tytuły naukowe zostały odebrane Andrijowi Wasylowyczowi na mocy postanowienia „trójki” NKWD. Etykietę „wroga ludu” Muzyczka nosił do 1955 roku, kiedy to decyzją Sądu Najwyższego wszystkie oskarżenia wobec niego zostały oddalone jako bezpodstawne. I już w 1958 roku Andrij Wasylowycz obronił rozprawę doktorską, uzyskując stopień doktora nauk filologicznych. Jednak pomimo wszelkich starań, by powrócić do Odessy, organy władzy radzieckiej nigdy nie wydały mu pozwolenia na zamieszkanie i pracę w Ukrainie. Mając gorące pragnienie powrotu do Odessy, A. W. Muzyczka kilkakrotnie przyjeżdżał do Kijowa i naszego miasta, spotykał się z ministrem oświaty ludowej USRR, przewodniczącym Prezydium Akademii Nauk USRR, prorektorem Uniwersytetu Odeskiego oraz innymi urzędnikami. Wszędzie obiecywano mu wyjaśnienie sprawy, lecz były to tylko słowa. Zesłanie trwało nadal. Nie powróciwszy do Ukrainy, Andrij Wasylowycz Muzyczka zmarł w 1966 roku. Pochowano go w Semipałatyńsku. Czasopismo „Radzieckie literaturoznawstwo”, honorując pamięć profesora, zdołało uznać prace Muzyczki za takie, które „stanowią znaczącą wartość w ukraińskim radzieckim literaturoznawstwie”, jednak na tym uznanie zasług się zakończyło. W przyszłości badania nad życiem i działalnością naukową profesora A. W. Muzyczki wymagają starannego poszukiwania i studiowania dokumentów archiwalnych, wspomnień kolegów i uczniów oraz wprowadzenia tych nowych źródeł do obiegu naukowego. W szczególności szczególnej uwagi wymaga rozwiązanie kwestii czasu i oficjalnej przyczyny zastosowania represji wobec Andrija Muzyczki. Nie mniej interesującym aspektem jest również udział profesora w życiu społecznym, kulturalnym i politycznym społeczeństwa, zwłaszcza podczas mieszkania i pracy w Odessie. 6 grudnia 2007 roku minęło 121 lat od urodzin Andrija Wasylowycza Muzyczki. Należy uczcić pamięć jednego z wybitnych działaczy nauki, patrioty, badacza życia i twórczości klasyków literatury ukraińskiej.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

POWRÓT Z OBCYZNY

W. BUZEJCZUK, m. Odessa Badania nad działalnością placówek naukowych i oświatowych regionu stały się nieodłączną częścią krajoznawstwa historycznego Odessy i przyciągają swoją perspektywicznością wielu historyków. Jednocześnie życie i praca naukowa poszczególnych specjalistów, tak czy inaczej związanych z Odessą i jej instytucjami naukowymi, składają się w kompleksową historię nie tylko tych instytucji. Tak oto zespół wydziału historycznego Odeskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Miecznikowa owocnie bada biografie i spuściznę twórczą wykładowców Uniwersytetu Noworosyjskiego (Odeskiego). W tej dziedzinie osiągnięto już niemałe sukcesy. Nieco wypada z ogólnego obrazu badań historycznych okres, w którym Uniwersytet Noworosyjski został zreformowany w Odeski Instytut Oświaty Narodowej, czyli lata 1920-te — początek lat 1930-tych. Właśnie w tym czasie w ION pracował jako wykładowca, a później profesor, Andrij Wasylowycz Muzyczka. Nieliczne wzmianki o nim w radzieckich wydawnictwach nie dają możliwości choć w pewnym stopniu wyrobić sobie wyobrażenie o drodze życiowej i działalności naukowej wybitnego literaturoznawcy. Udało nam się znaleźć jedynie kilka wzmianek o Andriju Wasylowyczu, datowanych na czasy radzieckie, a mianowicie: notkę biograficzną w „Ukraińskiej Encyklopedii Radzieckiej”, odniesienie do badań A. Muzyczki nad twórczością Łesi Ukrainki w pracy O. Biłeckiego „Ukraińskie literaturoznawstwo w ciągu czterdziestu lat (1917—1957)” oraz, co smutne, nekrolog opublikowany w czasopiśmie „Radzieckie literaturoznawstwo”. W 1990 roku artykuł o A. Muzyczce został również wydrukowany w czasopiśmie „Ukraina”. Jednak wspomniany artykuł naświetla jedynie ostatnie lata życia i działalności Andrija Wasylowycza, w ogóle nie poruszając okresu odeskiego. Tymczasem tylko w odeskich bibliotekach możemy znaleźć kilka prac naukowych profesora Muzyczki: książki „Łesia Ukrainka: jej życie, działalność społeczna i twórczość poetycka” (Odessa, 1925), „Marko Czeremszyna (Iwan Semaniuk)” (Odessa, 1928), artykuł w czasopiśmie „Czerwony Szlak” pod tytułem „Marko Czeremszyna”, kilka recenzji książek i artykułów innych autorów, opublikowanych w wydawnictwach periodycznych. W ten sposób profesor Odeskiego ION A. W. Muzyczka wniósł znaczący wkład w rozwój nauki o historii literatury i ukraińskiego literaturoznawstwa, jednak jego imię jest obecnie niesłusznie zapomniane zarówno w Odessie, jak i ogólnie na Ukrainie. Dlatego uważamy za konieczne przypomnieć ludziom nieobojętnym na rodzimą historię i kulturę o drodze życiowej jednego z prekursorów ukraińskiego literaturoznawstwa naukowego. Andrij Wasylowycz Muzyczka urodził się 6 grudnia 1886 roku we wsi Dobrowody w powiecie zbaraskim na Tarnopolszczyźnie w rodzinie chłopskiej. Uczył się w szkole wiejskiej, potem w gimnazjum w Tarnopolu. W 1911 roku ukończył Uniwersytet Lwowski, nauczał na Lwowszczyźnie i Tarnopolszczyźnie. Początek I wojny światowej i wzmocnienie działań lokalnych aktywistów otrzymało zadanie podjęcia kroków w celu przeciwdziałania Polakom. Pod koniec października nauczyciele gimnazjum Andrij Muzyczka i Semen Sydoriak rozesłali swoich starszych uczniów po wsiach, aby zorganizowali uzbrojonych chłopców i szli na Tarnopol. Akcja była udana i w noc z 31 października na 1 listopada 1918 roku Muzyczka wraz ze swoimi uczniami i wiejskim pospolitym ruszeniem rozbroił część tarnopolskiej żandarmerii, w tym samym czasie, gdy inna grupa uczniów rozwieszała po mieście ukraińskie flagi narodowe. W ten sposób Andrij Wasylowycz brał czynny udział w proklamowaniu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. M. Werkaleć w czasopiśmie „Ukraina” opublikował fragment jednego z listów A. Muzyczki do wdowy po swoim towarzyszu, pisarzu Marku Czeremszynie (Iwanie Semaniuku). W tym liście Andrij Wasylowycz wspomina wydarzenia z 1918 roku, w szczególności rozbrojenie żandarmów. M. Werkaleć wyciągnął z tego błędny wniosek, że chodzi o ustanowienie władzy radzieckiej na Ukrainie Zachodniej. Jednak zarówno listy samego Muzyczki, jak i wspomnienia uczestników listopadowych wydarzeń z 1918 roku dowodzą, że Andrij Muzyczka brał udział właśnie w Zrywie Listopadowym. Co więcej, wraz ze swoim kolegą Semenem Sydoriakiem Andrij Muzyczka był delegatem Ukraińskiej Rady Narodowej z powiatu tarnopolskiego. Po tych wydarzeniach Galicja Wschodnia stała się areną zbrojnej walki polsko-ukraińskiej. Od 1920 roku Andrij Muzyczka zaczyna wykładać literaturę ukraińską w Odeskim Instytucie Oświaty Narodowej. Jednocześnie prowadzi pracę badawczą, studiuje twórczość Łesi Ukrainki, Iwana Franki, Hryhorija Skoworody, Marka Czeremszyny. Już w 1925 roku ukazuje się drukiem pierwsza wielka praca Muzyczki — monografia „Łesia Ukrainka: jej życie, działalność społeczna i twórczość poetycka”. Recenzje na jej temat były przychylne nawet ze strony oponentów. W tym samym 1925 roku Andrija Wasylowycza mianowano profesorem. Jak ciężko było wtedy pracować w Odessie, świadczą wspomnienia profesora M. Słabczenki, który pisał, że „nacisk na język ukraiński był straszny, tylko ja i jeszcze Muzyczka odważaliśmy się czytać wykłady po ukraińsku”. I to w czasach realizacji państwowej polityki ukrainizacji! W 1927 roku uczony wydrukował w „Czerwonym Szlaku” artykuł o Marku Czeremszynie, a w następnym roku ujrzała światło dzienne monografia poświęcona temu pisarzowi. Jak wskazano w nekrologu profesora, A. W. Muzyczka kontynuował najlepsze tradycje przedrewolucyjnego galicyjskiego literaturoznawstwa i stał się autorem pierwszych prawdziwie naukowych studiów z historii literatury ukraińskiej XIX w. Przełom w losie profesora Muzyczki nastąpił w połowie lat 1930-tych. „Encyklopedia Ukrainoznawstwa” wskazuje, że w tym czasie Andrij Wasylowycz został represjonowany i wywieziony z „Największym i najdroższym dobrem każdego narodu jest jego język, owa żywa skrytka ludzkiego ducha, jego bogaty skarbiec, w który naród składa i swoje dawne życie, i swoje nadzieje, rozum, doświadczenie, uczucia” — pisał Panas Myrnyj. Musimy znać i chronić pamięć o tych, którzy byli obrońcami rodzimego słowa, nieśli ludziom wysokie światło mądrości i piękna, żyli Ukrainą i dla Ukrainy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

MAŁE MIASTA UKRAINY

Ulana HLIBCZUK Zdjęcie autorki Z LATOPISU IPATIJEWSKIEGO „W roku 1100 trzydziestego sierpnia w Uwetyczach zebrali się w jedno koło wszyscy bracia — Światopełk Kijowski, Włodzimierz Monomach, Oleg Czernihowski. I zamyśliwszy się, posłali do Dawida swoich mężów — Putiatę, Ratibora i Torczyna. I przyszedł do nich Dawid z Wołynia, ten, który oślepił Wasylka… A ci powiedzieli Dawidowi: „Oto co mówią ci bracia: nie chcemy dać ci stołu włodzimierskiego na Wołyniu. Bo rzuciłeś nóż między nami, czego nie było jeszcze na Ruskiej ziemi… Idź i siadaj w Busku i Ostrogu. A Światopełk daje ci Dubno i Czartorysk. A Włodzimierz Monomach daje ci dwieście, a Oleg z bratem dwieście grzywien…” Nikt nie wątpi, że Dubno jest pradawne. Otulone niegdyś rękawami rzeki Ikwy i gęstą ścianą dzikiego lasu, obecnie ma inne krajobrazy. Lasów ubyło, a czyste i uzdrawiające wody zbezczeszczono w czasach „kiełbasianego dobrobytu”. To była epoka ekonomicznego woluntaryzmu, kiedy pragnęli zmienić nie tylko bieg myślenia dysydentów, ale i nurt rzek. Krętą, piękną Ikwę tak „osuszyto”, że teraz pozostało z niej proste jak Newski Prospekt, zaśmiecone, śmierdzące koryto. Jeszcze przed osuszeniem okolicznych bagien pływały tam łodzie wycieczkowe i wiodło się tyle ryb i raków, że miejscowy targ rybny nie ustępował odeskiemu Priwozowi. O Twierdzy Dubieńskiej pisano wiele. Jej mur do dziś poraża nieprzystępną surowością. Siedem lat temu zabytek architektury był zaniedbany. Teraz powoli trwają prace restauracyjne. Częstym gościem jest honorowy obywatel miasta pan Borys Woźnicki. Opiekuje się on nie tylko zamkami w Olesku, Złoczowie i Podhorcach, ale także pałacem Lubomirskich w Twierdzy Dubieńskiej. Robi wszystko, aby w najbliższym czasie umieścić tam choć część słynnych zbiorów z Oleska… Dubno ma tyle historii, że trudno dać jej godne schronienie w kilku słowach. Brama Łucka z początku XVI w., cerkiew św. Jerzego z XVIII w. ze wspaniałym starodawnym ikonostasem, kościół bernardynów z celami klasztornymi. Według słów Borysa Woźnickiego, w tworzeniu ołtarzy świątyni brali udział uczniowie znanego na świecie mistrza snycerstwa Jana Jerzego Pinsla. Podczas powojennej stalinowskiej okupacji w klasztornych piwnicach NKWD urządziło katownię. Ofiarami byli prości wieśniacy, mało związani z UPA. Ludzie starsi, kobiety, dzieci… Kaci nie obciążali się po-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

MIASTA, W KTÓRYCH PRZECZUWASZ CUD…

Jesteśmy sami twórcami skojarzeń. Czasami ich mglista natura skłonna jest nabierać lodowatej wagi. Jakoś mimowolnie przyzwyczailiśmy się, że Zachodnia Ukraina to przede wszystkim Lwów i Karpaty. Otóż to… I już wymazujemy ze świadomości piękną prowincję. Tę, która kiedyś była kamieniem węgielnym Księstwa Halicko-Wołyńskiego. Nie wiem, od czego zacząć, od jakiego skraju, miejsca czy miasta. Chyba od Dubna. Bo już po nim szosa samochodowa doprowadziła do Krzemieńca, Trembowli, Buczacza i Czortkowa. Poranek w Czortkowie pochówkiem ofiar. Zamurowano ich w tych samych rozstrzeliwujących piwnicach. Ciemna, tragiczna strona historii Dubna, która dotyka i teraźniejszości. Wiele wartości artystycznych utracono lub zniszczono. Na przykład Dubieńska rękopiśmienna Ewangelia przechowywana jest w bibliotece w Moskwie. Nie wiadomo gdzie zniknęła słynna ikona Dubieńskiej Cudownej Matki Boskiej XVI w., ozdobiona perłami. Podarował ją miastu książę Konstanty Ostrogski. Historia zniknięcia relikwii to niemal kryminał. Na początku ubiegłego wieku ikona Matki Boskiej jeszcze była w soborze św. Eliasza. Obecnie na miejscu Błogosławionej ikony znajduje się mistrzowska kopia. Dubieńską egzystencję wypełniały nie tylko wielkie dramaty. Skromnie wrzały codzienne i, na pierwszy rzut oka, niepozorne wydarzenia. Te, które składają się na smutki i radości dnia powszedniego. Starsi mieszkańcy pamiętają coroczne targi konne. To było prawdziwe święto… Celowo na to wydarzenie dzieciaki przygotowywały przedstawienie, a skądinąd, na przykład z Odessy, przybywał wędrowny cyrk. Artyści wiedzieli — czekają na nich wdzięczni widzowie. Przyjeżdżał słynny siłacz Bydyło, o którym do dziś opowiadają legendy. Ludzie interesowali się nie tyle sztuczkami siłacza, co fantastyczną ilością steków, które ten zjadał w miejscowej restauracji. Robili nawet „zakłady” o to, ile pieczeni zdoła zjeść Bydyło. Przyklejeni nosami do szyby okiennej, podekscytowani liczyli talerze, które ustawiały przed atletą kelnerki… To trzeba było widzieć, akurat w czasie mojego przyjazdu w mieście „utknął” kijowski cyrk. Ani wdzięcznych widzów, ani „brawo”, ani pieniędzy na drogę… O czasy, o obyczaje… Odeszła w niepamięć gorąca miłość do sztuki cyrkowej. Pamiętacie słynnego „Tarasa Bulbę”? Z lekkiej ręki Mikołaja Gogola właśnie Dubieńską twierdzę próbował zdobyć kozacki ataman. Właśnie tutaj na brzegach Ikwy ukarał swojego Andrzeja za zdradę. Mer Dubna Leonid Dudko jest trochę obrażony na pana Bortkę. I rzeczywiście, dlaczego by reżyserowi choć kilka ujęć nie nakręcić właśnie w autentycznej twierdzy? Każdego lata w Dubnie odbywa się międzynarodowy festiwal rockowy „Taras Bulba”. W tym roku nawet zięć Julii Tymoszenko zawitał. W merostwie podarowano mi plakat z jego podpisem. Nie pożałowali, bo mają ich jeszcze wiele. Mówią, że zmusili biedaka Shona przez dobrą godzinę kaligrafować „gęsim piórem”… LUDZIE Żeby naprawdę poczuć Wołyń i jego ludzi, trzeba między nimi pożyć. Powędrować po miasteczkach, wsiach… Właśnie dlatego nie podejmuję się szczegółowych portretów. Chyba że kilka kresek… Skojarzeniowo wołyniacy są dla mnie jakoś rudzi. Chyba przez rudobrodego krajoznawcę i poetę Mykołę Pszenycznego. Jest w nim jakaś sympatyczna przebiegłość. Coś podobnego zauważałam prawie u wszystkich miejscowych. Cwani i mądrzy. Tylko że bogatsi od tego nie stają się. Poeta Pszenyczny i jego żona Luba to sól dubieńskiej ziemi. Nie bez pomocy merostwa drukują almanachy i książki. Pani Luba opiekuje się utalentowanymi dziećmi i co roku wydaje antologię ich twórczości. Dla młodości tak ważne jest, żeby ją zauważono i w porę pochwalono. INNE MIASTA Z czasem auto wiozło mnie przez Krzemieniec, Trembowlę, Buczacz, Czortków… „Złoty pierścień” zachodnioukraińskiej historii… Przejeżdżałam miasta, wchłaniając w siatkówkę pamięci kolor i smak prowincji. Między sobą są one pokrewnie podobne. Przede wszystkim architekturą i przytulnością. Jak babcina szafa z dzieciństwa… Zatarte wełniane szaliki, berety, wyłysiałe kołnierze z nutrii, staromodne krawaty… Aromat toaletowego mydła i naftaliny… Ciemno, ale bezpiecznie. Takie uczucie, że zaraz ma stać się coś nadzwyczajnego. Prowincjonalne miasta są dla dzieciństwa. Są małe i trochę skrępowane. Miasto-szafa, w której przeczuwasz cud… Pomimo cywilizacyjnych plam pojedynczych supermarketów, neonowych szyldów na odrapanych ścianach oraz podstarzałych mercedesów, te miasta pozostają w oblężeniu przeszłości, swoich poprzednich stuleci. Auto wiezie mnie przez lasy. „Opuść broń przed pięknem!” Hasło miejscowego leśnictwa podoba mi się. Ale czy jest w stanie zatrzymać włochatego i złego kłusownika? Nie sądzę… Pomiędzy lasami — wsie z dziwacznymi nazwami. Bolezuby, Kobyłowołoki… Od razu przymierzyłam nazwę do siebie. Ulana Myrosławiwna z Bolezubów… M-da… Niezbyt wesoło byłoby się tam urodzić. Kobyłowołoki brzmi znacznie weselej. Chociaż pytanie pozostaje otwarte — dokąd i po co te kobyły wlekli? E-ty-mo-lo-gia… Czortków — brzmi nie mniej oryginalnie. Wśród mieszkańców miasta do dziś nie cichną spory o jego przemianowanie. Bogobojni mieszczanie nie chcą czarta pod żadnym sosem. Woleliby żyć w Bohorodycznym (Bogurodzicznym). Wśród ludzi Czortkowa wyraźnie wyróżnia się dysydent Wołodymyr Marmus. W siedemdziesiątym trzecim stworzył podziemną grupę nacjonalistyczną. W tym samym roku młodzieńcy w centrum miasta rozwinęli niebiesko-żółte sztandary i rozkleili ulotki. Młodzi patrioci chcieli przypomnieć, że walka o niepodległość Ukrainy trwa. Chłopaków „nakryli”. Wołodymyr żartuje: „Już tam, w obozie, spełniło się moje marzenie — poznałem prawdziwych żołnierzy UPA”. Po pierwszej wojnie światowej Galicję odwiedził austriacki pisarz Joseph Roth. Z szczególnym sentymentem wypowiedział się o tym kraju. Chyba dlatego, że tutaj walczył i na własne oczy widział, jak okrutnie toczył się front. Blizny okopów, blizny pamięci… Galicyjskie małe miasta widział poza cywilizacyjnymi formami. Niby europejskie i znowuż niczyje… Nie mógł sobie poradzić z ówczesną pstrokacizną i pomieszaną krwią. „Rzemieślnicy-Rusini, handlarze-Żydzi, urzędnicy-Polacy…” Przez te społeczne warstwy tak i nie zobaczył pierwiastka tej ziemi. Obecnie etniczna pstrokacizna zachodnioukraińskich miasteczek wyraźnie zbladła. Ale czy pojawiła się ta europejskość, o której wspominał Joseph Roth? Dubno, Ostróg, Krzemieniec, Buczacz, Trembowla, Czortków — one wciąż są w przededniu zmian. Tylko nie wiadomo — kiedy i jakich…

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

NASZA KSIĄŻKA

rozwiązłość logiczną i, niechby ukrytą, ateistyczną zuchwałość… Na wszystkie te, po części retoryczne pytania, wyczerpującej odpowiedzi nie ma, i nie jestem aż takim zuchwalcem, aby próbować fantazjować…” Wątpię… To znaczy nie wątpię, że Wyszeński jest wielkim poetą, ale nie wiem, po co osobiście mi taka chłodna, po części okrutna estetyka… “Tak przejrzyście od powojennych dzieci…” Może po to, aby zrozumieć, że mój świat — to jeszcze nie cały świat…

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

GRANICA OŚWIECENIA…

Ulana HLIBCZUK Już po raz kolejny przekonałam się: nie warto zaginać stron, na których dotknęło cię coś przejmującego. Myśl czy obraz… Nie tylko dlatego, że to niegodne traktowanie książki… Nie… Jestem przekonana, że lepiej ją zniszczyć, zetrzeć, zaplamić palcami brudnymi od czekolady, niż ozdabiać błyszczącą oprawą „wysoką półkę”. Moja pamięć przepuszcza jak przez sito wszystkie zanotowane kiedyś oryginalności. Choć w tamtym momencie wydawało się, że są one w stanie zmienić bieg mojego myślenia… Myliłam się. W książce Stanisława Wyszenskiego „Polowanie na myśliwego” trzeba by zaginać niemal każdą stronę… Dziwny, chimeryczny myśliwy Wyszenski. Na tyle dziwny, że naprawdę nie wiem, kto doceni jego poezję… Ukraiński czytelnik jest na tyle rozpuszczony tradycją patetycznej liryki, że jego estetyczne gusta wymagają ciężkiej pracy dla samodoskonalenia… „Polowanie na myśliwego” to wybór. Do książki weszły wiersze, które ujrzały światło dzienne w różnych wydawnictwach w latach 1987—2005. Uzupełnia je proza i eseistyka. Niemałą przedmowę „Energetyka popękanych luster” napisał poeta Ihor Małeńkyj. Wziął na siebie rolę krytyka literackiego. Gdzieś między wierszami zawisło jego heroiczne pytanie: jeśli nie ja — to kto? „Są pisarze, których twórczości nie zauważają ani krytycy, ani literaturoznawcy, ani rozmaite rankingi współczesnej literatury… Cała tragedia i magnetyzm takich poetów polega na tym, że znacznie wyprzedzają poziom współczesnej im „techniki literackiej” o kilka dziesięcioleci…” A ja, przeciwnie, nie wezmę na siebie roli krytyka literackiego. „W warunkach braku aparatu pojęciowego i bezradności literaturoznawstwa w badaniu współczesnej poezji” jakoś, wiecie, strach… Będę opowiadać nieco, a jednocześnie uważnie trzymać własny puls szczerości. Najbardziej poruszyła mnie poetycka do- Walentyna DAWŁYDENKO Świątynie św. Klary są w każdym regionie i w wielu niewielkich miastach Włoch. Ale o jednej w mieście Awinionie wie cały świat, tak jak o 6 kwietnia 1327 roku, kiedy weszła tam młoda kobieta Laura i zobaczył ją włoski poeta. Kto może zbadać, co w takich chwilach dzieje się we Wszechświecie, czy nasze duchowe wstrząsy nie powodują narodzin nowych gwiazd lub innych zmian w galaktyce? Lecz w poetyckim Wszechświecie gwiazda „Canzoniere” Francesca Petrarki świeci tak samo potężnie, jak prawie siedem wieków temu. Wpływ poetyckiego słowa, poświęconego pięknej donnie, okazał się nieprześcigniony dla wszystkich następnych pokoleń, a wersyfikacja, nazwana „petrarkizmem”, jeszcze długo niepokoiła Europę. „Cinquecento” i „seicento” przeszły przez Francję, Anglię, były ulubioną manierą niemieckojęzycznych poetów, rozkwitały w Polsce, na Węgrzech, w Szwecji. A same sonety Petrarki w przekładach zna cały świat. Na Ukrainie też tłumaczyli je różni poetyccy przedstawiciele pokoleń — od neoklasyków po współczesnych. Lecz dzisiejszy czytelnik ma prezent od sławnego tłumacza Anatola Perebijonisa „Światotwór”. Wydawnictwo „Mołod” wydało ją w 1987 roku, ale w autorskich szufladach leżała już nie wiadomo od jakiego czasu. Nawet w przybliżeniu obliczyłam, ileż to lat miał Wyszenski… Pod trzydziestkę… Dobry czas dla poety. Świeży, jasny, niezużyty, nieznużony i szalenie energetyczny. „W słodkiej gęstwinie morw Tak przejrzyście od powojennych dzieci: Głód, albo miłość do ziemi, Na początku osiadłości pamięci…” Zgadzam się z autorem przedmowy, że dla tworzenia obrazów przez Wyszenskiego charakterystyczne jest pewne przeskakiwanie przez kilka stopni w łańcuchu skojarzeń. „Tak przejrzyście od powojennych dzieci”… Za tym wersem można odgadnąć zatrutych biedą młodych rodziców. Bladych i przedwcześnie postarzałych… Na ich barkach kosze surowej ziemi i kilka nabrzmiałych nasion między grudkami. Albo kawałek „Dzieciństwa”: „Bawiliśmy się na przełazie, w naszych rękach — kawałki chleba, posypanego cukrem: któraś z pszczół zczepiła się z osą, niby aksamitka na wietrze…” To wysoki liryzm, o którym w „wysokich” kręgach literackich mogą jeszcze prychnąć półpogardliwie. Mówiąc, że zbyt mało pożywki dla szarych komórek. Jednak to uczciwy „Światotwór” od Wyszenskiego. Być może dlatego, że niewielka jeszcze odległość od jego „morwowego” dzieciństwa. Jeszcze pamięć świeża i ziemia, w której pochowani są krewni. Już wspominałam, że nie jestem krytykiem literackim i nawet się nie uczę… Nadmiar subiektywności na przeszkodzie. Jednak wydaje mi się, że reszta tomików poetyckich Wyszenskiego — „Alta”, „Kolekcja śniegów”, „Sinus kąta”, „Przemęczeni skafandrem”, „Soczysta pustynia” — to ten sam „światotwór”. Tylko energia się zmieniła. To zimny demiurg. Jego obraz raczej podobny do antycznego praboga. Tego, który pożerał swoje dzieci. Jak go tam nazywali… Chronos? Od „Soczystej pustyni” mam gorączkowe dreszcze: „…samowidzący kobiecego szału: dogląd w spazmach kluczy i zamków przejrzałe pola rozmagnesowań wołchwów w możliwej z sobą rozmowie zabijają lalki lalkarza zaglądając w groźną ikonę gdzie dziecię nie rośnie…” Trzeba mieć odwagę, żeby niwelować narodziny, śmierć i instynkt samozachowawczy, czyli „nie zabijaj”… Trzeba mieć zuchwałość dla herezji, bo nie wiadomo, jakie owoce jej już są lub będą. Czyżby poezja była tak pyszna i egoistyczna, że w polowaniu za estetyką może świadomie nie rozróżniać czarnego i białego? Bałabym się… A Wyszenski? „Nieco wcześniej w tych rozważaniach powiedziałem, że poeta nieodmiennie musi być konserwatystą. I nie wyrzekam się swoich słów, jednak konserwatyzm natchnienia musi obejmować całe twoje istnienie, ani na jotę głębiej, dalej, poza wyznaczone przez Centrum granice oświecenia. Można mi zaprzeczyć: a jakże być z reminiscencjami, grą z pamięciami-partnerami, kontrolą Rozumu nad Sercem, jak, w końcu, zakwalifikować swoją teo-

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

WIECZNE GWIAZDY „CANCONIERE”

padku „Canzoniere” Francesco Petrarki, które właśnie ukazały się w wydawnictwie „Folio”. A zatem po raz kolejny spełniła się przepowiednia uwieńczonego laurem Włocha: „Poruszony tak bardzo, mój głos zabrzmi wśród was” — teraz już dla ukraińskich wielbicieli jego słów. Pomysł tego wydania należy do rodaków genialnego poety. Dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie Nicola Franco Balloni, który zachwyca kijowian swoją niestrudzoną działalnością na rzecz propagowania kultury włoskiej na Ukrainie, jeszcze trzy lata temu poszukiwał tłumacza, który podjąłby się tej niełatwej pracy. I „znalazł” Anatola Perepadię na… pomarańczowym Majdanie. Ich rozmowa telefoniczna była, zdawałoby się, poza kontekstem tamtych wydarzeń, „rewolucyjny” Anatol Perepadia z radością poinformował włoskiego profesora, że sam podjął się przekładu sonetów, nie przewidując żadnego zamówienia. I oto już na prezentacji książki w Kijowskim Domu Nauczyciela okazało się, że imię Petrarki zostało powołane, by zabłysnąć na Ukrainie nie bez powodu, a magnetyczna energia Majdanu ma z tym związek. Jak scharakteryzował twórcze poświęcenie Francesco Petrarki akademik Mykoła Żułynski, włoski autor średniowiecza, który napisał „Żywoty sławnych mężów”, „Afrykę”, poemat epicki o czynach Scypiona Afrykańskiego, był wielkim obywatelem, poetyckim ideologiem zjednoczonych wielkich Włoch. Jego kancony „Moje Włochy” i „Szlachetny duch” na wszystkie przyszłe wieki stały się hasłem włoskich patriotów, bojowników o zjednoczone Włochy. „Po co to robił Petrarka? Aby podnieść ducha, wielkość każdego Włocha, podnieść energię państwa do tworzenia. A był to przecież dziwaczny wiek, w którym żył — z dżumą i wojnami, które osłabiały Włochy. A my dzisiaj stoimy niemal przed takim samym problemem: jak zapalić wiarą w przyszłość, zjednoczyć Ukraińców?”. Wspólne wydanie Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie oraz Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki prezentuje poezję, która ukształtowała całą włoską tradycję liryczną, a język Petrarki, jak pisze w przedmowie do książki profesor Marco Santagata, najkonsekwentniejszy włoski badacz „Canzoniere”, „położył na wieki najmocniejszy fundament włoskiego słownika poetyckiego”. Dlatego zadanie tłumacza, nawet tak doświadczonego jak Anatol Perepadia, nie należało do łatwych. Wszak Petrarka swoimi sonetami odszedł zarówno od stylu wysokiego, jak i od form potocznych ówczesnego języka włoskiego. Profesor Nicola Franco Balloni we własnej przedmowie do sonetów scharakteryzował to najtrafniej: „Odchodząc od ciemnej maniery „dolce stil novo”, Petrarka stworzył kancony, które zachwycają urodą i jasnością formy. Starannie opracowywał swoje wiersze, dbając o ich melodyjność i artystyczną przejrzystość. Jednocześnie jego kanconom właściwe są elementy preciosity”. Artystyczne wyczucie Anatola Perepadii, które pozwala mu w przekładach z włoskiego i francuskiego odkrywać ukryte głębie i tajemnicze znaczenia Słowa (a nie tylko tekstu), odtwarzając je bogactwem języka ukraińskiego, daje powód, by zaufać tłumaczowi również w tej podróży do Awinionu sprzed siedmiu wieków. Chociaż sam autor zaznaczył, że postrzega tę pracę jako jeden z wariantów odtworzenia światowego arcydzieła w języku ukraińskim i każdy z ukraińskich poetów może przebyć tę drogę na swój sposób, w miarę talentu i wyczucia poezji Petrarki. Jest nawet gotów pomóc z tłumaczeniem dosłownym. Ciekawym nowatorstwem, na które nie zdobędzie się już inny tłumacz, są poetyckie uwagi Perepadii do sonetów, jak na przykład do kancony LXX: „Jeśli poeta, przekonawszy się o marności swoich błagań, nie przestaje narzekać, to winien jest on sam, a nie gwiazda czy los”. Zatem rozwińcie ten elegancki tomik i z nieprzyjazności (jeśli tak to odczuwacie) naszych czasów wyruszcie w podróż do dziwacznego wieku, gdzie na włoskich prati — łąkach kwitły tulipany, ale ludzkich cierpień było nie mniej. A do świątyni św. Klary w Awinionie weszła młoda donna…

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wyraziste, jasne, które mogłyby stać się podstawą filmu fabularnego światowego poziomu. Czy też porywającego serialu telewizyjnego. Tylko gdzie tam! Środki budżetowe zasilają zupełnie co innego — z reguły nie ukraińskie i nie o Ukraińcach. Albo wręcz otwarcie antyukraińskie. Od czasów O. Dowżenki i do dziś kamery filmowe i telewizyjne najczęściej są w rękach tych, dla których nasza droga Ojczyzna to tylko „ten kraj”, obiekt oczerniania, dyskredytacji, nienawistnych osądów. Gdybyż stał się cud nad cudami. Gdybyż stało się tak, aby dzisiejsi słudzy muz przynajmniej wpatrywali się w tę wyżynę, do której sercem i duszą dążył O. Koszyś, i przejmowali się szczerymi troskami o los państwa ukraińskiego, które zmartwychwstaje niczym feniks z popiołów. Tego państwa, bez którego i oni dokąd mieliby się podziać, gdzie mieliby się samorealizować. Oczywiście, łatwiej staczać się z góry gorliwego służalstwa narzuconej przez nieżyczliwych ideologii, niż z ostatnich sił pokonywać ciężką stromiznę. Przy naszej zadawnionej uciemiężoności, przygnębieniu, niezwykle trudno jest wyrażać siebie artystom o uczciwych dążeniach. W 1982 r. dwaj wielcy Iwanowie — Dracz jako scenarzysta oraz Mykołajczuk jako odtwórca głównej roli — zrobili, co mogli w tamtych warunkach, aby do potomnych przemawiał, jak żywy, z ekranów kin M. Łysenko. Lecz tylko wyobrazić sobie, co to za trud — przedzierać się przez tępe cenzorskie zakazy. Jak w przypowieści: łatwiej wielbłądowi przejść przez ucho igielne… Lecz powróćmy do objawień jasnego umysłu: „W dniu pogrzebu stałem ze studenckim chórem obok Soboru Włodzimierskiego, czekając na wyniesienie ciała, i kiedy żałobny pochód ruszył od soboru, okazało się, że cały ogromny tłum, który szedł przed trumną, składał się z różnych chórów. Z przodu Studenckiego chóru, który sam w swoim składzie miał ponad 200 osób, szedł chór Instytutu Handlowego (też około 200). Dalej przed nim był jakiś chór amatorski, a z przodu cerkiewny… Za nami był chór kursantek… dalej chór Instytutu Politechnicznego, chór szkoły Łysenki, znów jakichś amatorów… Tak że w sumie śpiewało nie mniej niż półtora tysiąca ludzi, a może i więcej… Zmuszono mnie, bym wyszedł na bok, zawiązał chustkę na kiju i wziął całą tę masę pod swoją komendę… Kiedy przechodziliśmy obok Uniwersytetu, z westybulu zaczęto nas filmować na taśmę do kinematografu. Choć carscy pachołkowie szybko stamtąd usunęli ten kinematograf,

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

MUZYKA

Wadym PEPA, m. Kijów. Nie sposób w pełni oddać tych uczuć, które napływają, gdy podnosi się oczy ku duchowemu niebu Ukrainy. W konstelacji wielkich jaśnieją imiona, dzięki którym jeden z największych narodów Europy utwierdza się w światowej cywilizacji. Czy to w padole ziemskim. Samowyrażenie każdego rodzaju ludzkiego na kuli ziemskiej odbywa się poprzez wybrane osobistości, obdarzone z natury wyjątkowymi zdolnościami. Wynoszą one przed oczy całego świata godne naśladowania ideały, uszlachetniają ludzkość, nie pozwalają jej stoczyć się do podłości. Mówię o tym, zainspirowany pojawieniem się prawdziwie fundamentalnej pracy znanego ukraińskiego muzykologa Mychajła Hołowaszczenki „Fenomen Ołeksandra Koszycia” (Kijów: Muzyczna Ukraina, 2007). Autor to człowiek dobrej pamięci, działacz, który przedwcześnie odszedł z życia, oddawszy wszystkie siły wzbogaceniu narodowej kultury muzycznej. Pomimo prześladowań zrobił wszystko, co mógł, aby wskrzesić z zapomnienia, w dosłownym znaczeniu tych słów przywrócić Ukrainie całkowicie przemilczane przez dziesięciolecia, wykorzeniane przez radziecką cenzurę imiona światowej sławy śpiewaków: Modesta Mencyńskiego, Ołeksandra Myszugi, Sołomiji Kruszelnyckiej. A u schyłku niełatwych lat wzniósł wspaniały pomnik genialnemu Ołeksandrowi Koszyciowi — dyrygentowi rzadkiego talentu, wybitnemu kompozytorowi, uczonemu folklorystykowi, historykowi-etnografowi, muzykologowi-teoretykowi. Jak podkreśla we wstępie redaktorka wydania Tetiana Morhun, książka jest „ekskluzywna, cenna i doprawdy niedościgniona… Pod względem bogactwa przedstawionego tu materiału, jakości starannego i taktownego jego opracowania nie ma sobie równych… Mychajło Iwanowycz poświęcił ponad piętnaście lat na głębokie i wszechstronne badanie życia, twórczej, naukowej i społecznej działalności genialnego Ołeksandra Koszycia, na zbieranie, systematyzację, opracowanie literackie i uporządkowanie materiałów, dokumentów, ilustracji…”. Wolumin o objętości ponad trzydziestu sześciu arkuszy wydawniczych. Wymowne dokumenty. Moim zdaniem, niezwykle interesujące dla zrozumienia ukraińskiej duchowej istoty. Powiedzmy, rzadkim wyjątkiem, jak na nasze realia, jest to, że pokolenia Koszyciów zachowały pamięć o swoim rodzie — tylko sobie wyobrazić — przez całe tysiąclecie. Ich przodek rycerskiego stanu w 929 roku znalazł siedzibę na Litwie. Jego herb — biała róża z pięcioma płatkami — uznawano w Rzeczypospolitej, w Imperium Rosyjskim. Najlepsi przedstawiciele pokoleń dali się poznać w różnych sferach działalności. Syn Ołeksandra Koszycia z pierwszego małżeństwa, Dmytro, urodzony w 1902 roku — pilot doświadczalny, podpułkownik, zginął w czerwcu 1943 r., wzbijając w niebo nową maszynę i sprawdzając, do czego jest zdolna. Imiona wielu poprzedników-mężczyzn zachowały się na stronach historii litewskiej, polskiej, rosyjskiej. Wszyscy — na wysokich szczeblach. Dostojnicy w służbie państw obcych Ukrainie. Wiadomości o najbliższych czerpiemy z własnoręcznie napisanego tekstu — „Moja krótka biografia”: „Ojciec — ksiądz Antonij Ihnatowycz Koszyć, matka — Jewdokija Mychajliwna z rodu Majakowskich. W roku 1877 ojciec przeniósł się do innej parafii we wsi Tarasiwka w powiecie zwinogródzkim”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

W KONSTELACJI WIELKICH

...ziemi kijowskiej, w pobliżu Kyryliwki, ojczyzny Szewczenki, z której krewnymi przyjaźniliśmy się przez cały czas. Zatem Tarasiwka jest faktycznie moją ojczyzną, bo związany jestem z nią i życiem, i duszą, i wspomnieniami”. Uczył się w bursie w Bohusławiu. „Śpiewałem w chórze najpierw jako sopran, a potem jako tenor. Po raz pierwszy w życiu usłyszałem koncerty Bortniańskiego i zostały one w duszy na zawsze, podobnie jak wspaniała bohuslawska przyroda. Zacząłem po cichu komponować”. Następnie ukończył Kijowskie Seminarium Duchowne. „Można było wstąpić na uniwersytet w Tomsku na medycynę albo na Uniwersytet Warszawski na filologię, ale nic mnie tam nie ciągnęło. Ciągnęło mnie uczyć się w Kijowie, a właściwie w Akademii… bo tam był wspaniały chór kościelny, którym kierowali studenci, więc i ja kiedyś mógłbym się dostać do chóru i wziąć go w swoje ręce… Skosztowawszy nauczycielstwa na wsi i próbując zorganizować tam chór, rzuciłem wszystko i wziąłem się za to, czego jeszcze nikt wśród seminarzystów nie dokonał: zdać przy seminarium wszystkie przedmioty za wszystkie sześć lat nauki, uzyskać prawo wstępu do Akademii, a potem zdawać konkurs do Akademii. Rzeczywiście, gdy przyciśnie, człowiek potrafi przeskoczyć samego siebie. Zdałem wszystkie przedmioty za sześć lat, czasem trzeba było zdawać dwa egzaminy w ciągu dnia, a potem zdałem także konkurs do Akademii. Po roku pracy tak wyczerpałem siły, że pierwszy napad tyfusu położył mnie do łóżka. Leżałem pół roku. Ale już na drugi rok miałem w rękach chór akademicki!”. Przejrzyjmy, ślepi od urodzenia. Rozejrzyjmy się. Nowo narodzeni pomniejszeni Wałujewowie, Kaganowiczowie sieją na nasze hojne równiny, doliny i wyżyny, miasta i wsie truciznę rasizmu, ksenofobii, niezgody, rozrywają na strzępy kraj o jednej duchowej istocie. Rzucają się jak drapieżne zwierzęta, by urwać dla siebie jak najwięcej i jak najsmaczniejszych kąsków. Nie są skłonni do ciężkiej pracy dla dobra wspólnego. Jakiej dobroczynności można po nich oczekiwać? Siedzieć na cudzym karku i upijać się cudzą krwią — taka jest istota ich wnętrza. Czyż ich oszustwu wolno rządzić światem? Podstępne, nienawidzące ludzi udusi się w przekleństwach. Samo zniszczy się, obrzydliwe, na słońcu prawdy. A wysokie powołanie człowieka to panowanie nad planetą. Jasny umysł dąży do tworzenia życia, a nie do zguby i niszczenia. Wzorce tego są w konstelacji wielkich. Ołeksandr Antonowycz oddał całą kroplę krwi pomnażaniu i uwielbieniu kultury muzycznej swego rodzinnego narodu. Według mojego rozumienia jego samoofiarna działalność jest tej samej natury, co u Maruszy Czuraj, Marii Pryjmaczenko, a zwłaszcza Kateryny Biłokur. U obu tak głęboka jest obrazowa ludowa mowa, że można się tylko dziwić — jak hojnie los obdarza swoich wybrańców. Walcząc o samoutwierdzenie i samorealizację, O. Koszyc coraz bardziej pogrążał się w żywiole ukraińskiego ludowego melosu. Znalazł odpowiednią pracę na Kubaniu. I tu oczarowały go siwowłose pieśni i dumy potomków ukraińskich kozaków, którzy nie z własnej woli musieli rozstać się z przodkowizną, ojczyzną i dziedzictwem, lecz zachowywali swoją duchową istotę mimo nieznośnych okoliczności. Ołeksandr Antonowycz zapisał od głosu utalentowanych wykonawców setki melodii do słów nieznanych autorów. I praca ta była tak znacząca, że nawet w tych warunkach otrzymał za nią nagrodę. A zdobywszy już głośne imię, miał możliwość zaznaczyć swoje zdolności dyrygenckie w Kijowie. A co najważniejsze — zbliżył się tu z Mykołą Łysenką. Pracowali ramię w ramię, bezgranicznie oddani swemu wysokiemu powołaniu. Droga znana — przez ciernie do gwiazd. Z każdym rokiem coraz trudniej i ciężej. „Na audiencji (2 stycznia 1919 r. — Aut.) Petlura, zwracając się do mnie, powiedział: »Za tydzień ma być zorganizowana kapela do podróży zagranicznej, bo inaczej«, dodał żartobliwie, »rozstrzelam!..« Popędzała nas niepewna sytuacja nie tylko sprawy kapeli, ale też wiszenie w powietrzu samego rządu… Nad tym wszystkim krążyła jak czarny kruk myśl, że jeszcze jeden niepewny dzień… i wszystko poleci do diabła: i kapela, i rząd, i my sami…”. Państwu ukraińskiemu nie było wtedy pisane się umocnić. Naczelny ataman pokładał ostatnią nadzieję w pełnomocnikach ukraińskiej pieśni: niech obwieszczą światu o jednym z największych narodów Europy, o jego oryginalnej kulturze. I to delegowanie chóru przeciągnęło się na dziesięciolecie. Ograniczając się w codziennym życiu do minimum, przeprowadzali się z jednego miasta do drugiego. Występowali na scenach stolic Europy, a potem przepłynęli ocean i śpiewali na scenach Ameryki Północnej i Południowej, przedstawiając na dalekich kontynentach swój niezniszczalny naród. Władza bolszewicka pozbawiła ich Ojczyzny. Szukali przystani po obcych światach. Kto gdzie mógł… O. Koszyc, M. Łysenko, K. Stećenko zaczepić się, tam i pozostał. A Koszyc, mimo wszystkich nieporozumień, odnawiał chóry, przyciągał do sztuki kierowanych przez siebie zespołów uwagę nie tylko pochodzących z Ukrainy, ale też słuchaczy innych narodowości, zdobył wysoki autorytet w profesjonalnych kręgach muzycznych świata. „Śpiewaj więc, czarująca Ukrainо, śpiewaj, ptaszyno-szczebiotko! Rozsiewaj po świecie pieśni swoich synów, — przyjdzie kiedyś i do ciebie wiosna, na którą czekasz!” To odgłos Quelle Netto, członka Brazylijskiej Akademii Nieśmiertelnych, opublikowany 23 września 1923 r. w „Jurnal de Brazil”. Przed śmiercią, 24 września 1944 r., Koszyc zapisał: „Kiedy umrę, pochowajcie mnie w waszym Winnipegu, gdzie znalazłem miłość i ciepło naszych ludzi. A kiedy Ukraina stanie się wolna i niepodległa, przewieźcie mój prach na ziemię ojczystą i pochowajcie w złotoglawym Kijowie”. I to musi się spełnić. Na drwiny i poniżenie nasi karłowaci ludzie wypuszczają „okrutnego węża waśni domowych”. Zaczęli coś niesłychanego. Kuszą łatwowiernych słowoblędstwem. Wzywają do zbiorowego określania „wielkich Ukraińców”. Lecz czy krótkimi rękoma bezojcowców wolno za to chwytać się? Nie przebiegłe zamiary łapaczy sakw, lecz wieczność kształtuje gwiazdozbiory wielkich na duchowym niebie ludzkości. Tylko ona, i nikt inny. Czas jest sędzią, a nie wyznawcy antyludowej polityki, nie samolubni słudzy globalizacji. Kim są i jacy są — wielcy Ukraińcy? Bez cudzysłowu. I nie wilki w owczych skórach. A kim w ogóle są — Ukraińcy? Niech otworzy oczy ślepym również to bolesne, co kłuje w serce, gdy czytasz wspomnienia O. Koszyca: „Śmierć Mykoły Witalijowycza nastąpiła niespodziewanie. W Teatrze Sadowskiego przygotowywano jakieś przedstawienie. Wieczorem, podczas przedstawienia, jak grom rozeszła się pogłoska o nagłej śmierci Łysenki… Ja, przygnębiony, wpatrywałem się w oblicze zmarłego. Podszedł do mnie Ostap Mykołajowycz, syn, i powiedział mi coś takiego, od czego wszystkim mną wstrząsnęło — powiedział, że przed śmiercią Mykoła Witalijowycz kilka razy powtarzał: „Zawołajcie Koszyca…” Wspomnienia o M. Łysence takie

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ale studencki chór trafił na film. Ciekawe, gdzie ten film jest teraz? W tamtym czasie w Teatrze Sadowskiego wydano polecenie, aby orkiestra pod kierownictwem mojego pomocnika (Werchowynca-Kostiwa) umieściła się w górnym foyer, którego okna wychodziły na Wielką Wasylkiwską ulicę, gdzie miał przejść żałobny pochód, i powitała nas „Marszem żałobnym” Łysenki z dramatu „Doroszenko”. Na rozkaz policji teatr został zamknięty. Przed teatrem ustawiła się cała trupa teatralna na czele z M. K. Sadowskim. I oto, gdy chóry i żałobny pochód zbliżały się do teatru, zobaczyłem, jak M. K. Sadowski dał ręką sygnał oknom teatru. I stamtąd popłynęły dźwięki marszu. Zaraz przybiegli posterunkowi i policjanci rzucili się do teatru, ale… „klucze były nie wiadomo u kogo”. Zaczęli krzyczeć od dołu do okien, lecz muzycy na górze grali, więc mogli tych krzyków nie słyszeć. Wtedy rzucili się do Sadowskiego, żeby przerwał muzykę. Mykoła Karpowycz zaczął machać ręką, ale tak „wyraźnie”, że wyglądało to jak: „grajcie” — i muzyka grała, przepuszczając przed teatrem prawie połowę pochodu, i ucichła dopiero wtedy, gdy pod teatr wniesiono trumnę i zaczęto czytać Ewangelię. Za to później Sadowskiego ciągnięto na cugunder (na policję), ale zręcznie się wykręcił tym, że w teatrze trwała próba orkiestry do „Doroszenki” i że to on właśnie machał ręką, aby się zatrzymali, a teatr zamknięto na rozkaz tejże policji… Przyszli na cmentarz Bajkowe do grobu, który znajdował się po prawej stronie cerkwi na pierwszym tarasie. Wszelkie przemowy nad trumną zostały przez policję zakazane…” Losie zły! A dokładnie tak samo przez nie jedną dekadę napotykało się moje pokolenie. Pączki ukraińskiej duchowości przebijają się ku słońcu, a depczą je buciory wrogów. Jak więc miała kwitnąć kultura narodowa? Jak miało się rozwijać myślenie narodowe? I tak doszliśmy do krawędzi. Główny rządowy zarządca w sferze humanitarnej bezczelnie nasyła nieświadomych na „cienką warstwę ukraińskiej inteligencji”, staje na przeszkodzie kolonialnemu jarzmu drugiego pod względem liczebności narodu w Europie. Rzeczywiście, nie jedno stulecie wrogowie dusili tę warstwę. Ale nie są w stanie jej pokonać, jakkolwiek by była cienka. Bo w niej jest duchowa stal i Koszyca, i Sadowskiego, i Łysenki, i jeszcze niejednej kohorty, niejednego legionu samoofiarnych podwижników ducha. A ponad wszystko — tytaniczna moc nieśmiertelnego Kobzarza Tarasa Szewczenki, którego granitowe wcielenia dodają otuchy ludzkości na różnych kontynentach Ziemi. A mądrość olbrzyma Iwana Franki, spuścizna którego jest istotnie przełomowa dla potomnych, zwrócona ku przyszłości, podpowie wyważone odpowiedzi na groźne wyzwania współczesności. Byleby tylko przypadać do żywodajnej studni, a nie nadstawiać uszu na pouczanie nienawistników, których podstępny zamiar — zmusić nas do życia cudzym rozumem. W „cienkiej warstwie” jest i dorobek Łesi Ukrainki. I filozofia Hryhorija Skoworody. I państwowa władczość Bohdana Chmielnickiego. I niezniszczalne tablice kozackich kronikarzy. I troska o los rodzinnego narodu O. Dowżenki, O. Honcara, M. Winhranowskiego, Liny Kostenko… Niemożliwe wszystko wyliczyć. Ale i tego najcieńszego nikomu nie złamać. Z takiego korzenia i na takim gruncie ma przecież niezniszczalnie wyrastać nowe pokolenie. Za nim — jaśniejsza przyszłość. MUZYKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

ZWYCIĘZCY III Międzynarodowego Konkursu Muzycznego im. Mykoły Łysenki

FORTEPIAN I nagroda — Dmytro Onyszczenko (Ukraina), aspirant Lwowskiej Państwowej Akademii Muzycznej im. M. Łysenki. II nagroda — Kateryna Kulikowa (Ukraina), studentka NMAU im. P. Czajkowskiego. III nagroda — Ołeksij Czernow (Rosja), student Moskiewskiego Państwowego Konserwatorium im. P. Czajkowskiego. IV nagroda (dyplom I st.) — Andrij Drahan (Ukraina, Lwów); V nagroda (dyplom II st.) — Tetiana Szafran (Ukraina); SKRZYPCE I nagroda — Solenne Pajadassi (Francja), student Konserwatorium Genewskiego (Szwajcaria). II nagroda — Nazarij Pyłatiuk (Ukraina), student Lwowskiej Państwowej Akademii Muzycznej im. M. Łysenki. III nagroda — Taras Jaropud (Ukraina), student NMAU im. P. Czajkowskiego; Maksym Hrinczenko (Ukraina), student NMAU im. P. Czajkowskiego. Nagroda „Za najlepsze wykonanie utworu M. Łysenki” — Solenne Pajadassi. Dwie nagrody „Najlepszy korepetytor konkursu” — Kateryna Ławedjewa, Switłana Smykowska (Ukraina). WIOLONCZELA I nagroda — Ruodi Li (Chiny), od 2006 — student Wyższej Szkoły Muzyki i Teatru w Rostocku (Niemcy); II nagroda — Bartosz Kozak (Polska), absolwent Akademii Muzycznej im. F. Chopina (Warszawa); III nagroda — Artem Szmahajło (Ukraina), student Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej im. M. Łysenki; IV nagroda (dyplom I st.) — Maksym Diedikow (Ukraina); V nagroda (dyplom II st.) — Ołeksij Szestiperow (Rosja); Nagroda „Za najlepsze wykonanie utworu M. Łysenki” — O. Szestiperow (Rosja). Dwie nagrody „Najlepszy korepetytor konkursu” — Olha Czipak (Ukraina), Jożef Jermin (Ukraina). SOLOWY ŚPIEW Grupa żeńska: I nagroda — Anna Wiktorowa (Rosja), absolwentka (2006), aspirantka Moskiewskiej Państwowej Konserwatorium im. P. Czajkowskiego; II nagroda — Walentyna Andriejewa (Ukraina), studentka NMAU im. P. Czajkowskiego; Katarzyna Wasylenko (Rosja), absolwentka (2001), aspirantka (2001—2003) Moskiewskiej Państwowej Konserwatorium im. P. Czajkowskiego; III nagroda — Melanie Horner (Niemcy), absolwentka Konserwatorium im. G. F. Händla (1989), Franza Liszta (1998), Szkoły Opery w Stuttgarcie; Natalia Pawlenko (Ukraina), studentka Odeskiej Państwowej Akademii Muzycznej im. A. Niezdanowej; Julia Łytwynowa (Ukraina), studentka NMAU im. P. Czajkowskiego. IV nagroda (dyplom I stopnia) — Syu Jin (Chiny), Zoja Iwaniuk (Ukraina); V nagroda (dyplom II stopnia) — Olena Demirdżian (Mołdawia). Grupa męska: I nagroda — Jurij Horyń (Ukraina), student NMAU im. P. Czajkowskiego; II nagroda — Jewhen Orłow (Ukraina), student NMAU im. P. Czajkowskiego; III nagroda — Dmytro Kuzmin (Ukraina), student NMAU im. P. Czajkowskiego; IV nagroda (dyplom I stopnia) — Ihor Curkan (Mołdawia); V nagroda (dyplom II stopnia) — Lu Czżu (Chiny). Nagrody „Za najlepsze wykonanie utworu M. Łysenki” — Olga Fomiczowa (Ukraina), Ołeksandr Kiriejew (Ukraina). Nagrody „Najlepszy korepetytor konkursu” — Małgorzata Sierhijenko (Ukraina), Wiktoria Mramornowa (Ukraina), Maryna Biełousowa (Rosja), Olga Filatowa (Ukraina).

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

EGZAMINOWAŁA MUZYKA LYSENKI

Walentyna DAWYDENKO Zdjęcia OłeksandraŁYTWYNENKA Około 150 młodych muzyków z różnych krajów świata rywalizowało na Międzynarodowym Konkursie im. M. Łysenki, który trwał niemal dwa tygodnie w Kijowie. Wśród inicjatorów powstania takiego turnieju muzycznego była wnuczka Mykoły Łysenki, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego Ariadna Łysenko. Konkurs zapoczątkowano w 1962 roku z okazji 120. rocznicy urodzin i 50. rocznicy śmierci klasyka muzyki ukraińskiej. Mykoła Witalijowycz Łysenko – twórca ukraińskiej klasycznej muzyki, kompozytor, pianista-wirtuoz, wybitny dyrygent chóralny, fundator narodowego kształcenia artystycznego, był ponadto organizatorem pierwszych ogólnoukraińskich zrzeszeń społecznych, w szczególności wiele sił włożył w rozwój „Proświty”. Przyjaźnił się z wieloma prosvitianami, na przykład na propozycję Ołeksandra Barwińskiego napisał muzykę do „Testamentu” Tarasa Szewczenki, który po raz pierwszy wykonano we Lwowie na koncercie poświęconym siódmej rocznicy śmierci Kobzarza. Uczestnicy gorąco oklaskiwali kompozytora, a koncert zapoczątkował coroczne obchody Dni Szewczenkowskich we Lwowie, które później rozprzestrzeniły się po całej Galicji. Zatem powiedzenie Mykoły Łysenki, którym kiedyś zakończył swoje wystąpienie o innym prosvitianinie, Borysie Hrinczence, może w pełni charakteryzować także jego własną postać: „Młodszym obywatelom twoje pracowite życie powinno stać się wzorem do zbawiennego naśladowania”. Symboliczne jest, że podobnie jak w edukacji muzycznej Mykoły Łysenki uczestniczyli muzycy różnych krajów i narodowości, tak i dziś jego konkurs otwiera drogę w życie uczestnikom z Białorusi, Wielkiej Brytanii, Kanady, Chin, Korei, Niemiec, Polski, Francji, Japonii i innych krajów świata. Ten najbardziej prestiżowy forum muzyczne Ukrainy stało się już wysokim startem dla całej plejady uznanych muzyków: pianistek Ludmiły Marcewicz, Etelli Czuprik, Witalija Samoszki, skrzypaczek Olgi Riwniak, Olesia Siemczuka, Dmytra Tkaczenka, wiolonczelistów Iwana Kuczera i Hanny Nuży, śpiewaczki Lidii Zabiljastej, Mykoły Szopszy, Andrija Szkurhana, Wołodymyra Hryszka. Uczestnicy konkursu oprócz repertuaru klasycznego obowiązkowo wykonują utwory Mykoły Łysenki i innych ukraińskich kompozytorów. Do jury III Międzynarodowego konkursu weszli wybitni muzycy różnych krajów, a poszczególne kategorie prowadzili: Myrosław Skoryk — fortepian, Bohodar Kotorowycz — skrzypce, Jurij Laniuk — wiolonczela, Jewdokija Kolesnyk — śpiew. Wymagania wobec konkursowiczów były wysokie, ponieważ jego organizatorzy przygotowują formalności niezbędne do przystąpienia do Międzynarodowej Federacji Konkursów w Paryżu. Wybitny muzyk, któremu poświęcono konkurs, jako pierwszy podsumował wielki okres rozwoju rodzimej muzyki na fundamentach głębokiego i wszechstronnego poznania życia ludowego i twórczości. Mykoła Łysenko zawsze stawiał sobie za cel odsłanianie społeczeństwu niewyczerpalnych artystycznych skarbów ukraińskiego narodu. Tę tradycję kontynuuje także konkurs.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

“Każdy naród ma swój język i swój zwyczaj”.

Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach zamieszczane są aktualne publikacje o tematyce językowej, unikalne badania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawie ostrych sytuacji, szeroko relacjonowana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, wszystkimi barwami mieni się paleta artystyczna mistrzów pędzla… W przyszłym roku Państwo, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzenia dialogu z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Zasubskrybujcie „Słowo Proświty” sami i namówcie do tego swoich przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy — wszystkich, którym nie jest obojętna sprawa ukraińska! Razem zwyciężymy! Teatr antyczny II—I w. p.n.e. posługi rozpoczęły się prześladowania wiary chrześcijańskiej i Świętego Mikołaja wtrącono do więzienia. W 312 r. Konstantyn Wielki zezwolił na chrześcijaństwo w Cesarstwie Rzymskim. Święty Mikołaj przebywał w więzieniu 10 lat. Zmarł Święty Mikołaj w wieku 65 lat. Redaktor dyżurny Ołeksander SZOKAŁO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301250 Nakład numeru — 9000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Jego relikwie pochowano w cerkwi, w której służył. Pod koniec IX wieku tureccy koczownicy, Arabowie, Saraceni pustoszyli bizantyjskie szlaki handlowe. Turcy wyznawali islam i na podbitych ziemiach ta religia staje się dominującą. Cerkiew Świętego Mikołaja zaczyna podupadać. Budynek niszczeje, ponieważ znajdował się na bagnistym terenie, a i coraz mniej parafian go odwiedza. Wraz ze świątynią w bagno zapada się sarkofag z relikwiami św. Mikołaja. I oto Święty ukazał się w wizji włoskim mnichom, prosząc o wywiezienie jego ciała. Według podań Włosi potajemnie zabrali relikwie św. Mikołaja na swój statek i 22 maja 1087 roku we włoskim mieście Bari pochowali je ponownie. Później wzniesiono tam świątynię ku jego czci. Pamięć i miłość ludzi do Świętego Mikołaja Cudotwórcy nie zaginęły na przestrzeni wieków. Nie rozwiały ich żadne wiatry czasu. A wizerunek dobrego dziadka, który rozdaje dzieciom prezenty, pozostawił swój ślad w tradycjach wielu narodów. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny. na 3 miesiące — 11,32 hrywny. na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 7 0 5 0 4 820095 780016

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

PRENUMERATA-2008

Drodzy czytelnicy! Kończy się prenumerata Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego Proświty „Słowo Proświty” na 2008 rok (indeks pocztowy — 30617, 71-a strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrposzty” do 10 grudnia — we wsiach i w stolicach rejonów, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i w stolicy. Koszt prenumeraty razem z kosztami pocztowymi: na rok — 42 hrywny 48 kopiejek; na pół roku — 21 hrywien 64 kopiejki; na 3 miesiące — 11 hrywien 32 kopiejki; na 1 miesiąc — 3 hrywny 94 kopiejki. nowym biskupem. Zaskoczony Mikołaj odmówił przyjęcia tej godności, jednak kapłani poinformowali go, że jest to wola samego Boga. Po kilku latach jego Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk Dział literatury Uliana Hlibczuk 270-55-57 Dział kultury Walentyna Dawydenko 270-55-57 Dział języka Nina Hnatiuk 279-49-47 Dział korekty Iryna Stelmach Olena Szulha 278-63-69 Skład komputerowy Iryna Szewczuk Oleh Bessky 278-63-69

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Bohdana i Witalij MOROZ Zdjęcia autorów Turcja — kolebka wielu cywilizacji. Na jej terytorium znajduje się około 2 500 antycznych osad. W Anatolii odnaleziono ruiny miasta Çatalhöyük, datowanego na 8 000— 5 000 lat p.n.e. Troja, pałace i starożytne meczety, śnieżnobiałe rzymskie posągi oraz pozostałości kultury bizantyjskiej — to wszystko dziedzictwo historyczne i kulturowe tego kraju. Mieliśmy szczęście tam być, odkryć dla siebie jej historię. Niezwykle czarująca była podróż jachtem po Morzu Śródziemnym. Przepływając nad ruinami antycznego miasta Kekova, jakbyśmy dotknęli historii, a cała ulotność wieków otworzyła się w zatopionym porcie, na schodach świątyń, przy grobowcach, w pozostałościach amfor. Byliśmy w starożytnym mieście Antalya, na uliczkach którego L. Gajdaj kręcił film „Diamentowa ręka”, w słynnej Mirze z jej licyjskimi grobowcami, antycznym teatrem i cerkwią Świętego Mikołaja Cudotwórcy. Najbardziej poruszyła wycieczka, która odkryła historię życia Świętego Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Mikołaja. Mikołaj okazywał nieograniczoną miłość do dzieci i pokrzywdzonych. Swoimi czynami pomagał wszystkim podróżnym i żeglarzom. Dlatego do świętego Mikołaja zwracają się z modlitwami o wstawiennictwo wszyscy podróżni, żeglarze, dzieci. Święty Mikołaj urodził się w mieście Patara, na terenie dzisiejszej Turcji. Pochodził z bogatej rodziny, ale nie potrzebował klejnotów ani majątku. Mikołaj po cichu rozdawał wszystko ubogim, m.in. wrzucając sakiewki z pieniędzmi do domów w środku nocy. Otworzył także kilka schronisk dla sierot. Pewnego razu Mikołaj miał wizję, że rzekomo musi wyruszyć do miasta Miry. Właśnie wtedy tam zmarł biskup i pojawiła się kwestia wyboru nowego. Kapłanom tamtejszego kościoła również objawiło się w wizji, że biskupem koniecznie ma zostać mężczyzna, który rano pierwszy wejdzie do kościoła, a będzie miał na imię Mikołaj. Przybywszy do Miry w jedną z niedziel, Mikołaj poszedł do kościoła, przy którym stała duża liczba ludzi. Do środka go nie wpuszczano, a pytano tylko o jedno — imię. Mikołaj długo nie chciał się przyznać, lecz w końcu się przedstawił. Natychmiast ogłoszono go... Redaktor naczelny Łiubow HOłOTA Kolegium redakcyjne: Łiubow HOłOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин