Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №50 за 2008 рік

16 с. · 40 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 50 (479), 11–17 grudnia 2008 GORĄCY TEMAT: CHIMERA „RUSINII”

Z okazji jubileuszu – 140-lecia Proświty – najstarsza organizacja społeczna Ukrainy otrzymała wiele serdecznych życzeń. W telegramie przewodniczący frakcji „Nasza Ukraina – Ludowa Samoobrona” Wiaczesław Kyrylenko życzy, aby także w przyszłości wysokie ideały służby ukraińskiemu narodowi pozostawały najważniejsze w działalności Proświty, a krąg proświatan się poszerzał. Deputowany Ludowy Ukrainy, lider frakcji Wołodymyr Łytwyn, składając hołd wielkim nazwiskom, które uosabiały nasze Towarzystwo przez 140 lat ofiarnej służby rodzinnemu narodowi, wyraża przekonanie, że historyczna droga, przebyta przez Proświtę, ideowo pokrzepia i duchowo szlifuje ukraińskie społeczeństwo, skłania młode pokolenie proświatan do głębszej świadomości swojej wysokiej misji obywatelskiej. Minister edukacji i nauki Ukrainy Iwan Wakarczuk, wysoko oceniając rolę narodowo-patriotycznego towarzystwa, które przez 140 lat skupiało w swoich szeregach patriotów Ukrainy na całym świecie, jest przekonany, że energia twórcza dziesiątek tysięcy proświatan jest gwarancją wzbogacenia źródeł duchowości całej Ukrainy. W powitaniu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy podkreślono: „W wolnej Ukrainie Proświta zajmuje godne i zaszczytne miejsce. Ukraina, jak dawniej, liczy na pomoc Proświty, bo Proświta zawsze była i pozostaje tym niestrudzonym robotnikiem, który toruje drogi ku godnemu ukraińskiemu jutru”. Zastępca Kijowskiego Miejskiego Głowy Serhij Rudyk w powitaniu zaznacza, że dzięki aktywnym wysiłkom Proświty „stało się możliwe odrodzenie najdroższych świętości – ukraińskiego języka, kultury i duchowości, przywrócenie z zapomnienia imion sławnych Ukraińców, zakazanych i zapomnianych w czasach radzieckich”. W powitaniu Towarzystwa „Znanie”, nazywającego się duchowym pobratymcem Proświty, zaakcentowano, że proświatanie byli w pierwszych szeregach bojowników o niepodległość Ukrainy, a dziś wcielają w życie testament wielkich światłości ukraińskości – Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Lesi Ukrainki – i wnoszą nieoceniony wkład w umacnianie państwowości Ukrainy. Spośród wielu powitań, które nadeszły z zagranicy, szczególnie drogie są serdeczne życzenia, przesłane przez przewodniczącą Związku Ukraińców „Ojczyzna” obwodu tiumeńskiego O. Tyrpak, redaktora naczelnego gazety „Głos Ukrainy w Zachodniej Syberii” M. Swintyckiego oraz przewodniczącego kulturalno-oświatowego towarzystwa „Rodzina Ukraińska” w Surgucie, członka Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki W. Chalimonczuka. W tym powitaniu znajdują się takie słowa: „Proświta zawsze była aktualna, jest potrzebna także w dzisiejszej niepodległej Ukrainie, bo nawet wewnątrz ukraińskiego społeczeństwa istnieją destrukcyjne siły, które starają się cofnąć naród ukraiński z powrotem, do kolonialnej przeszłości. Dziś ukraińska państwowość, kultura, duchowość, tradycje ludowe trzymają się dzięki takim organizacjom, jak Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”. Jesteśmy z Was dumni. Bądźmy razem!” Powitania z okazji jubileuszu Proświty wciąż napływają. Serdecznie dziękujemy wszystkim szanownym dobrodziejom za wysoką ocenę proświatańskiej pracy, dobre życzenia oraz dążenie do wspólnego pokonywania tych trudności, które wciąż istnieją na naszej drodze do prawdziwego rozkwitu ukraińskiej Ukrainy. Bądźmy razem w tej szlachetnej sprawie! Zdjęcie: Ksenija Hładyszewa PASYNKOWIE HIPOKRATESA. KTO SIĘ NIMI ZAJMUJE? PIERWODRUK. CZYTAJCIE IRYNĘ FARION!

Машинний переклад

Przemówienie Prezydenta Ukrainy do uczestników i gości uroczystego wieczoru poświęconego 140. rocznicy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Drodzy przyjaciele! Serdecznie gratuluję Wam 140. rocznicy Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Dziś oddajemy hołd założycielom tego patriotycznego ruchu, tym, którzy z nakazu serca jako pierwsi wystąpili w obronie ojczystego języka i kultury — Anatolowi Wachnianinowi, Jurijowi Fedkowyczowi, Julianowi Romanczukowi, Iwanowi Kiwelukowi, Mychajłowi Hałuszczynskiemu oraz innym narodowym wieszczom XIX wieku. Z głęboką wdzięcznością wspominamy Iwana Franka, Leśę Ukrainkę, Mykołę Łysenkę, Mychajła Hruszewskiego, Mychajła Kocjubynskiego, Borysa Hrinczenkę, Dmytra Jawornyckiego — ukraińskich geniuszy i pracowników oświaty „Proświty”, którzy nieśli światło wiedzy i kultury ojczystemu narodowi. Dziś, żyjąc w niepodległej Ukrainie, w pełni możemy ocenić rolę „Proświty” w przebudzeniu ukraińskości do pełnokrwistego życia. Bezinteresowna, ofiarna praca oświatowców zwróciła jej świadomość narodową i godność, natchnęła do walki o własną państwowość w burzliwych czasach Rewolucji Ukraińskiej. Godną kontynuatorką ich świętej sprawy stała się odrodzona współczesna „Proświta”. Ona torowała drogę ukraińskiej niepodległości, od samego początku brała bezpośredni udział w budowie naszego państwa. Wyrażam głęboką wdzięczność proświtянom za oddanie ideii narodowej, za aktywną i ukierunkowaną pracę na rzecz utwierdzania praw ojczystego języka, za znaczący wkład w rozwój ukraińskiej kultury, odnowienie pamięci historycznej, upowszechnianie prawdy o Hołodomorze oraz o represjach totalitarnego reżimu komunistycznego. Dziś, gdy trwa trudny proces konsolidacji współczesnego narodu ukraińskiego, gdy Ukraina umacnia się jako demokratyczne państwo europejskie, przed „Proświtą” otwiera się szerokie pole działania, stoją przed nią nie mniej ważne zadania. Wzywam Was do kontynuowania Waszej szlachetnej pracy w imię narodu ukraińskiego. Życzę Wam dobrego zdrowia, szczęścia, pomyślności, twórczej inspiracji i nowych osiągnięć. Wiktor JUSZCZENKO KSIĄŻKA-WYDARZENIE OD OKSANY PACHLOWSKIEJ Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106

Машинний переклад

NOWOCZESNE POLITYCZNE RUSIŃSTWO JAKO ŚRODEK ROZŁAMU UKRAINY

7 marca 2007 r. Rada Obwodowa Zakarpacia podjęła decyzję o uznaniu narodowości „Rusin”. Wywołało to szeroki rezonans, ponieważ świadczyło o tym, że w obwodzie pojawiły się siły, które nie mają nic przeciwko temu, by po raz drugi w ciągu ostatnich dwudziestu lat rozegrać „kartę” politycznego rusiństwa. 7 czerwca i 25 października tego roku na Zakarpaciu odbyły się tak zwane „Europejskie Kongresy Podkarpackich Rusinów”. Podczas drugiego z nich uczestnicy ogłosili akt odnowienia rusińskiej państwowości. Pomóc w wyjaśnieniu prawdy o współczesnych wydarzeniach na Zakarpaciu zgodził się przewodniczący Zakarpackiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany rady obwodowej, pracownik naukowy Instytutu Ukrainistyki im. Mychajła Molnara przy Użhorodzkim Uniwersytecie Narodowym, Wołodymyr Pipasz. — Wołodymyrze Wasylowyczu, jakie historyczne osobliwości regionu prowokują podobne decyzje? — Historyczno-kulturowe osobliwości regionu od czasu do czasu starają się wykorzystać pewne siły polityczne, to znaczy Zakarpacie przez wiele stuleci było izolowane granicami państwowymi od reszty ukraińskich ziem, wchodziło w skład Węgier. Panujące kręgi tego państwa prowadziły politykę skierowaną na asymilację miejscowej ruskiej (ukraińskiej) ludności. Dla przeciwstawienia się tej polityce ważną rolę odgrywało zachowanie ruskiej etnicznej samoidentyfikacji rdzennej ludności Zakarpacia ze świadomością, że za Karpatami żyje ten sam naród. Druga połowa XVIII i początek XIX w. odznaczały się na Zakarpaciu aktywizacją życia duchowo-politycznego oraz kulturalno-oświatowego. Za swoją patriotyczną działalność działacze społeczno-kulturalni tego okresu otrzymali pełne szacunku miano: budzicieli. Ogromny wkład w kształtowanie się świadomości narodowej przodków zakarpackich Ukraińców wnieśli pierwszy zakarpacki historyk Joanykij Bazyłowycz (1742—1821), językoznawca Arsenij (Ołeksej) Kocak (1737—1800), Iwan Pastelij (1741—1799) oraz Mychajło Łuczkaj. Idea wspólnoty z braćmi za Karpatami zakładała istnienie jednolitego wschodniosłowiańskiego ruskiego etnosu, którego częścią jest ruska ludność Zakarpacia. Po tym, jak w Galicji rozpoczyna się proces zrozumienia, że język ukraiński nie jest dialektem wspólnego dla wschodnich (a nawet wszystkich) Słowian języka, lecz samodzielnym, a Ukraińcy nie są jednym z subetnosów obok Wielkorusów i Białorusinów, lecz odrębnym narodem, zakarpaccy działacze kulturalno-oświatowi wchodzą w dyskusję na ten temat. W zależności od stanowiska wobec odpowiedzi na pytanie „czy tak jest?”, następuje ich podział na dwa nurty, które otrzymały nazwę „narodowcowego” i „moskwofilskiego”. Narodowcowość była pierwszym etapem uświadamiania sobie ukraińskiej narodowej odrębności na Zakarpaciu. Narodowcy nadal nazywali siebie Rusinami, a z czasem Rusinami-Ukraińcami, a swój język — ruskim. Natomiast ideolodzy moskwofilstwa orientowali się na carską Rosję, uważali, że istnieje jednolity „russkij” naród, próbowali przyjąć rosyjski język literacki, a w rzeczywistości — „jazyczije”: mieszankę rosyjskiego, cerkiewnosłowiańskiego z dialektyzmami i madziaryzmami. Stopniowo, nalegając na istnienie „russkogo” narodu, moskwofilstwo staje się siłą reakcyjną, która nie tylko hamowała proces ukraińskiego narodotwórstwa, ale zaczęła sprzyjać asymilacji. Dlatego poparły je węgierskie kręgi panujące. — Jak powstały nastroje separatystyczne na Zakarpaciu w niepodległej Ukrainie? — Moskwofilstwo pod koniec XIX w. stało się bazą dla powstania nurtów rusofilskich, ugro-ruskich i karpatorusińskich (podkarpatorusińskich, rusińsko-tutejszych). Zwolennicy tego ostatniego, w szczególności wbrew stanowisku budzicieli o bezsprzecznej etnicznej wspólności ludności po obu stronach Karpat, twierdzili, że zakarpaccy Rusini to odrębny naród słowiański. Współcześni zwolennicy nurtu zaliczają do karpatorusińskiej „nacji” w Europie także Łemków z Polski i Przeszowszczyzny (Słowacja), Ukraińców z rumuńskiej Marmaroszy, mieszkańców dwóch wsi na Węgrzech oraz potomków przesiedleńców z Zakarpacia i Przeszowszczyzny z XVIII — XIX w. na terytorium, które obecnie wchodzi w skład krajów powstałych po rozpadzie Jugosławii. Jednak do końca lat 30. XX w. zwycięstwo w walce ideologicznej na Zakarpaciu odniósł ukraiński nurt narodowcowy. Wyraźnie uwidoczniło się to w latach 1938—1939. Wkrótce po tym, jak Zakarpaciu nadano status autonomiczny, odbywał się niezwykle intensywny proces państwowotwórczy. Podkarpacka Ruś stała się Karpatską Ukrainą, rozpoczęto tworzenie sił zbrojnych — Karpatskiej Siczy. Szybko następowała ukrainizacja aparatu państwowego. Na utworzoną jedyną partię — Ukraińskie Zjednoczenie Narodowe — w wyborach do Sejmu autonomii 12 lutego 1939 r. zagłosowało ponad 92 procent obywateli. Wielkim, choć w znacznej mierze symbolicznym aktem, stało się ogłoszenie 14—15 marca 1939 r. państwowej niepodległości Karpatskiej Ukrainy. Pod koniec lat 80. na Zakarpaciu następuje aktywizacja ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego, która prowadzi do utworzenia we wrześniu 1989 r. Zakarpackiej Organizacji Krajowej Ludowego Ruchu Ukrainy (NRU). W celu zwalczania NRU obkom Kompartii oraz zarząd KGB na polecenie organów związkowych postanowiły utworzyć na Zakarpaciu „interfront” pod nazwą Towarzystwo Karpatskich Rusinów, reanimując w tym celu przedwojenne rusińskie idee o nieprzynależności zakarpackich Ukraińców do narodu ukraińskiego. W tym celu KGB jeszcze jesienią 1989 r. zainicjowało przeprowadzenie w Użhorodzie „rusińskich seminariów”. Potwierdzeniem tego, że Towarzystwo Karpatskich Rusinów zostało stworzone przy wsparciu władz, jest również to, że w odróżnieniu od NRU i innych ukraińskich organizacji, zostało ono zarejestrowane błyskawicznie. 17 lutego 1990 r. odbyła się jego konferencja założycielska, a 20 lutego — rejestracja. Choć zgodnie ze statutem przyjętym na konferencji mogło ono zajmować się jedynie działaniami kulturalno-oświatowymi, nagle rozległy się żądania o charakterze politycznym — wnioski o „odnowienie” autonomii, a nawet oddzielenie Zakarpacia od Ukrainy. Tak narodziło się tak zwane polityczne rusiństwo. — Kto był zainteresowany takim rozwojem wydarzeń? — 6 lutego 1990 r. Instytut Etnografii Akademii Nauk ZSRR oświadczył, że Rusini to odrębny wschodniosłowiański naród. Przecież Moskwie niezwykle korzystne było tworzenie antyukraińskich w swej istocie ruchów separatystycznych na Krymie, w „Noworosji” i na Zakarpaciu. Stymulując nastroje separatystyczne, 30 maja 1990 r. rada obwodowa podjęła decyzję o przejściu Zakarpacia na czas środkowoeuropejski, zainicjowano utworzenie w obwodzie „wolnej strefy ekonomicznej”. 29 września 1990 r. przyjęto „Deklarację Towarzystwa Karpatskich Rusinów o przywróceniu obwodowi zakarpackiemu statusu republiki autonomicznej”. Tę ideę przychylnie przyjęła miejscowa elita partyjna i radziecka. Zainteresowanie politycznym rusinizmem wykazały także inne siły. Były to siły rewanżystowskie na Węgrzech (marzyły one o odnowieniu „Wielkich Węgier”), w Czechosłowacji, a także organizacje potomków emigracji zarobkowej z XIX i początku XX wieku z Zakarpacia, Przeszowszczyzny i Łemkowszczyzny w USA (Związek Karpacki, Łemko-Sojuz). Z Ukrainą się nie utożsamiali, ponieważ pamiętali, że ich przodkowie byli Rusinami, więc zapragnęli, aby ktoś „odnalazł” kraj „Rusinię”. — Jak wiadomo, akcje na rzecz autonomii Zakarpacia na początku lat 90. poniosły klęskę. Kto stanął na czele ruchu oporu wobec separatystów? — Obóz oponentów składał się z ukraińskich organizacji państwowotwórczych, zjednoczonych wokół Ludowego Ruchu Ukrainy (obwodowy blok „Demokratyczna Ukraina”). Opierał się on na wsparciu części deputowanych Rady Miejskiej w Użhorodzie, aktywu studenckiego Użhorodzkiego Uniwersytetu Państwowego, niektórych kolektywów pracowniczych, w szczególności stowarzyszenia „Zakarpattilis”, części kierownictwa i wiernych Greckokatolickiej Eparchii Mukaczewskiej. Na takich pozycjach znajdowało się 10—12 deputowanych rady obwodowej (grupa „Platforma Demokratyczna”). Od 7 września regularnie — raz na dwa tygodnie — ukazywała się gazeta Ruchu „Karpacka Ukraina”. Wsparcie zapewniała także gazeta „Karpacki Kraj”. 1 grudnia 1991 r. mimo wszystko przeprowadzono referendum obwodowe, w którym pojawiło się pytanie o status Zakarpacia jako „terytorium samorządnego”. Taki status poparła większość ludności obwodu. Jednakże nie oznaczało to utworzenia autonomii, a polityczno-separatystyczne ambicje lokalnych władz spełzły na niczym. Nie udało się przekształcić Zakarpacia w strefę napięcia, „gorący punkt”, środek do dezintegracji państwa ukraińskiego. Bez wątpienia stało się to możliwe tylko dzięki zdecydowanemu oporowi narodowo-państwowotwórczych organizacji obwodu. Ale niestety, kwestia odpierania prób pewnych sił rozegrania „karty separatystycznej” na Zakarpaciu pozostała aktualna. — Kim zatem są Rusini dzisiaj? — Rusini obecnie to grupa etnograficzna Ukraińców. Zgodnie z decyzją Zakarpackiej Rady Obwodowej z 1992 roku, każdy mieszkaniec obwodu zakarpackiego ma prawo swobodnie określić, czy jest Ukraińcem, czy Rusinem. Według wyników Wszechukraińskiego spisu ludności z 2001 roku, tylko 10 183 mieszkańców obwodu zakarpackiego (0,8 % populacji) zadeklarowało przynależność do Rusinów. Jednakże, według przypuszczeń jednego z ideologów politycznego rusinizmu Paula Magocsi, teoretyczna liczebność Rusinów może wynosić do 1,2 miliona osób. Do tej liczby zalicza on 977 000 osób w obwodzie zakarpackim Ukrainy, czyli całą ukraińską ludność regionu. W encyklopedii „Narody Rosji” (1999) pod redakcją dyrektora moskiewskiego Instytutu Etnologii i Antropologii napisano, że Rusini to grupa etniczna Rosjan, co rozszyfrowuje się jako „synowie Rusi”. — Co dzieje się na Zakarpaciu dzisiaj?

Машинний переклад

W RADZIE NAJWYŻSZEJ UTWORZONO KOALICJĘ TRZECH

Wołodymyr Łytwyn został wybrany na przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy. Za taką decyzją zagłosowało 244 deputowanych ludowych z 422 zarejestrowanych na sali. W szczególności „za” zagłosowało 154 deputowanych z frakcji BJuT, 40 deputowanych frakcji NU-NS, 27 — KPU, 20 — Bloku Łytwyna oraz trzech deputowanych ludowych z frakcji Partii Regionów (Taras Czornowił, Wasyl Hrycak oraz Juchym Zwiagilski). Nowo wybrany spiker Rady Najwyższej Wołodymyr Łytwyn ogłosił utworzenie koalicji BJuT, NU-NS oraz Bloku Łytwyna. Stało się to pierwszym oświadczeniem spikera po tym, jak zajął miejsce w prezydium Rady Najwyższej. Do tego Łytwyn dodał, że istnieje wymagana liczba podpisów od wszystkich trzech frakcji nowo utworzonej koalicji oraz że dokumenty w tej sprawie wymagają jeszcze opublikowania. Inf. UNIAN 9.XII.2008 r. — Siedemnaście lat temu projekt przekształcenia Zakarpacia w „gorący punkt” na wzór Abchazji, Osetii Południowej czy Naddniestrza nie udał się. Teraz mamy drugą próbę. Tym razem sojusznikiem Moskwy występuje potężny klan mukaczewski (ugrupowanie polityczno-biznesowe), który przez wszystkie te lata finansował „ruch rusińsko-tutejszy” jako coś „swojego, miejscowego, niewinnego, niepolitycznego”. Po niesławnej decyzji rady obwodowej z 7 października 2007 roku po Zakarpaciu zaczęli jeździć agitatorzy z wypchanymi portfelami, próbując poprzez komitety wykonawcze rad wiejskich, szkoły itp. aktywizować „ruch rusiński”. Nauczycielom oferują środki na prowadzenie kółek rusińskich, fakultetów; przewodniczących rad wiejskich, dyrektorów szkół, księży proszą o wyjaśnianie, że „my, zakarpaccy, — wcale nie jesteśmy Ukraińcami, a podkarpackimi Rusinami”. — Jakie czynniki wpływają na nastroje separatystyczne? — Po pierwsze, jest to nieostateczne zakończenie ukraińskiej nacjogenezy Zakarpacia (w odróżnieniu od innych regionów Ukrainy Zachodniej), po drugie, zainteresowanie zagranicznych służb specjalnych i miejscowych ugrupowań polityczno-biznesowych, po trzecie — brak polityki państwowej. Organy miejscowej władzy wykonawczej nie ukrywają lojalności wobec separatystów, rady miejscowe również na wszelkie sposoby ich wspierają. — Kto im przeciwdziała? — Towarzystwo „Proświta” jako centrum ukraińskiej społeczności Zakarpacia dzisiaj stoi na czele ruchu oporu wobec nastrojów separatystycznych. Zakarpackie zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Zakarpackie Towarzystwo Krajowe „Proświta” wspólnie pracują w tym kierunku. Partie polityczne dość niemrawo reagują na te zagrożenia. Na Zakarpaciu, jak i w całej Ukrainie, siły narodowo-demokratyczne przeżywają głęboki kryzys i nie są zdolne przeciwstawić się tym procesom tak, jak 17 lat temu. Choć aktywnie działa Ludowy Ruch, UNP, „Swoboda”, która 15 marca zerwała otwarcie monumentu na cześć „zdobycia przez przodków Węgrów nowej ojczyzny” na Przełęczy Wereckiej. Teraz przy wsparciu „Proświty” rozpoczęły się tam wykopaliska archeologiczne (przecież w marcu 1939 roku na przełęczy polscy i węgierscy okupanci rozstrzelali Strzelców Karpackich). Dzisiaj ważne jest, aby zwykli zakarpaccy mieszkańcy byli mądrzy i nie poddawali się prowokacjom, które urządzają dla nich wrogowie państwa, przecież ile cierpienia niosą „abchazje”, „osetie” oraz „naddniestrza”, wszyscy dobrze wiedzą. Rozmawiał Jewhen BUKET

Машинний переклад

TOTALNOŚĆ PRZECIĘTNOŚCI:

KTO JEST KIM Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki „Dobrze, gdy o człowieku mówią, nawet jeśli mówią źle. Znacznie gorzej, gdy w ogóle nie mówią”. Do tej sentencji pasuje kolejny kryzys na Ukrainie, a lepiej powiedzieć, następny etap permanentnego stanu kryzysowego. Nie jest on ani sensacją, ani tragedią, czy nawet farsą, jak chciałoby tego wielu przeciwników obecnej władzy. Ta sytuacja to nie tylko zderzenie interesów — ekonomicznych, geopolitycznych, choć jest to bez wątpienia jeden z czynników decydujących w warunkach totalności „ładu pieniężnego”. I nawet nie w osławionym przeciwstawieniu wschodnich i zachodnich obwodów kraju; choć ma to miejsce, ale już dawno służy głównie jako „drobne na wydanie” w walce o władzę. A rzecz, najprawdopodobniej, w nietrwałości, niepewności samych sił politycznych, które zajmują (póki co!) czołowe miejsce we współczesnym ukraińskim życiu, ale gwałtownie tracą zaufanie narodu. Jeśli chodzi o zaufanie, to naród został postawiony w sytuacji bajkowego bohatera na rozdrożu: w lewo pójdziesz…, w prawo pójdziesz…, prosto pójdziesz… — wszędzie źle! I pytanie nie tyle w „siłach” — dzięki samodyskredytacji wszystkim teraz zrozumiała jest ich nieprzydatność dla kraju i narodu — ile w wyczerpaniu, wrażliwości ich liderów. Ich „kierowanie” to przykład tego, jak nie można rządzić! Czekajcie, od razu zapyta wielbiciel tego czy innego „wodza”, a rankingi, a sondaże? Ale rankingi to nie tyle życzenia, nadzieje wyborców, co wyniki manipulowania „nieszczęsną świadomością”. W masach zawsze istnieje archetypowa wiara w silnego przywódcę. Właśnie to „zbiorowe podświadome” tworzy cezarów, pugaczowów, karmeluków, leninów i tym podobnych. Rzeczywiście, prawdziwy lider powinien być zdolny „przejść Rubikon”, rozciąć „węzeł gordyjski”, nie wyczekiwać „dogodnej okazji”, „odpowiedniego czasu”, a stale „mutować”, tworzyć problemy, które sam może rozwiązać. Stawia on oponentów w pozycji podporządkowanej, tworzy sytuację, a nie zależy od niej! Tym charakterystykom odpowiadają daleko nie wszyscy liderzy sił politycznych i partii na Ukrainie (nawet popularna lady Ju), choć pokłada się w nich nadzieję. Jak, na przykład, w liderze Partii Regionów, którego wciąż uważają za „prorosyjskiego”, obrońcę interesów rosyjskojęzycznej ludności. Oczywiście, to zbyt prostolinijne widzenie, ponieważ polityka, którego reprezentuje wielki kapitał (przemysłowy, bankowy, finansowy itd.), interesują nie „deszcze ukośne”, nie metafizyczne uwielbienie przed „świętą Rusią”, a tym bardziej nie duchowa więź między narodami, a przede wszystkim własna korzyść. Tak, w warunkach ostrych konfrontacji geopolitycznych, kształtowania się nowej konfiguracji świata, Rosji chce się mieć niezawodną bazę społeczno-polityczną w regionie, a tym bardziej na Ukrainie, którą uważają za bratnią. Jednak warto brać pod uwagę, że „braterstwo” to nie zawsze gwarancja „obopólnej miłości” i „czułości”. Dość wspomnieć, że historia rodzaju ludzkiego zaczęła się od zabójstwa przez Kaina brata Abla, a całe życie społeczne daje wystarczająco dużo przykładów wrogości, niezgody, wiekowej nienawiści między bliskimi i krewnymi. Ukraińcy i Rosjanie to narody różne i o „braterstwie” dawno już należy zapomnieć. I dziś racjonalne dążenie do zysku okazało się silniejsze od irracjonalnych uczuć przyjaźni, braterstwa, zgody, współczucia, rodząc nowe racjonalne orientacje i pragmatyczne dążenia. Analizując historię życia liderów współczesnej ukraińskiej polityki, zachwycamy się ich karierą. Los przygotował im albo rolę księgowego, albo prowincjonalnego nauczyciela, albo „gospodarza chutoru” z pasieką i młynem, albo brygadzisty zmiany górniczej itd. Ale życie rozporządziło inaczej — wyniosło na szczyty władzy, które były prerogatywą rodzin carskich, nomenklatury partyjnej, absolwentów elitarnych uczelni, wychowanków wpływowych klanów. W przejściowych, przełomowych, „smutnych” czasach takie wzloty to nie wyjątek. Z reguły tego rodzaju ludzie występują w aureoli takich sobie bohaterów-samorodków, z nimi wiążą nadzieje nie tylko na rozwój kraju, ale i na osiągnięcie celów oraz rozwiązanie problemów. Chyba właśnie tym tłumaczy się „wzejście” lidera Partii Regionów. Aureola „silnego człowieka” i tożsamość kulturowa (pochodzący z rosyjskojęzycznego Donbasu) zdeterminowały poparcie jego kandydatury przez Rosję podczas wyborów prezydenckich w 2004 roku, czego świadectwem były jego portrety w Moskwie. Właśnie z nim i jego siłą polityczną wiązano dalszy rozwój przyjaznych stosunków z Ukrainą, stworzenie produktywnych stosunków międzypaństwowych, wspólnej przestrzeni gospodarczej i wiele innych. Bardzo niepożądaną dla Kremla w orientacji narodowej była pozycja drugiego kandydata. Biedna Rosja! Wydawało się, że nic nie może przeszkodzić w realizacji zamierzonego. Przecież do jego realizacji zostały zaangażowane sprawdzone technologie wyborcze, zasoby administracyjne, autorytet władzy, obietnice taniej rosyjskiej ropy, gazu itd. Ale pewności co do wybranego kandydata i możliwości jego zwycięstwa nie było nawet u tych, którzy tak chcieli zachowania obecnej władzy i wspólnej przestrzeni gospodarczej oraz kulturowej między Ukrainą a Rosją. I cała przyczyna — zrozumienie wrażliwości pretendenta, która polegała na jego niedopasowaniu do obrazu współczesnego lidera. Przecież nikt nie chciał powrotu do stęchlizny czasów zastoju, kiedy trzeba chować oczy i czerwienić się za swoich kierowników, wariować od nomenklaturowej tępoty „sowieckiego” reżimu, nawet za jego „stabilności”. Właśnie z tym kojarzył się „biało-niebieski” lider. I to potwierdziły wybory. Biednej w treści, „prostej”, obliczonej na „prostego” człowieka propagandzie jego sztabu, która powtarzała „normatywną”, „poprawną” przeszłość, przeciwstawiał się nie tylko jaskrawy pomarańczowy kolor, sam w sobie pobudzający, który obiecywał coś nowego, niezwykłego, ale i pewna siebie drużyna, która kusiła zaletami europejskiego wyboru, demonstrowała nowe doświadczenie podawania informacji. Dla młodego pokolenia Ukrainy pomarańczowi demokraci wystąpili jako zwiastun współczesnego świata — świata osobowości, a nie „mas ludowych”. Oni i byli osobowościami w przeciwwadze do oponentów, którzy jaskrawości i blaskowi postmodernistycznego Majdanu przeciwstawili szarość, nudę i beznadzieję „stabilności” kraju. Ale czas „proletariatu” minął, ponieważ społeczeństwo postindustrialne (postmodernistyczne) to epoka wysokiego intelektu, twórczej energii, wiedzy. Drużyna rządząca wybory przegrała z powodu braku tych jakości, a przede wszystkim u ich lidera. W pragnieniu zachowania „zwyczajnego” oni („byli”) nie chcieli następcy, któremu przypisane są cechy osobowościowe, mogące wyprowadzić go spod ich kontroli. I co z tego, powie ktoś, przecież to już w przeszłości! Nie do końca tak, przecież gracze pozostali ci sami. A współczesne życie polityczne to nie przyzwoity „polites”, przy którym wystarczy mieć stanowisko, pagony, fotel, wpływy. Prawda, właśnie one określają dziś życie społeczno-polityczne Ukrainy, w czym i zawiera się dramatyzm sytuacji. Władza dla władzy wyniosła na powierzchnię nie osobowości, a wykonawców, zakładników własnej ograniczoności i egoizmu. Mało tego, w zakładnikach przeciętności znalazł się cały naród. Ukraina ma potrzebę osobowości. A to — ostry rozum, który daje możliwość rozumienia sytuacji i stale z niej korzystać, zmieniając i przebudowując pod siebie; to poszukiwanie, to zdolność znajdowania szybkich i dokładnych odpowiedzi na niespodziewane pytania i wyzwania, które powstają w dynamice globalnego społeczeństwa. Współczesna polityka to walka nie tylko ambicji, które również trzeba umieć bronić, i nie walka kompetencji, a walka osobowości, zdolnych bronić zasad, własnego „Ja” i wartości, bez których nie do pomyślenia jest życie. Każde zjawisko dopuszcza masę interpretacji, ale my dobieramy tylko przekonujące. Spojrzenie pragmatyka, być może, jest dokładniejsze i potrzebniejsze, ale nas oczarowuje nosiciel wysokiego obrazu świata i nadziei na życie, wypełnione sensem. Tego nie zawsze rozumieją współcześni politycy, jak nie chciała zrozumieć i Partia Regionów, kiedy większość narodu Ukrainy oddała jej pierwszeństwo podczas wyborów parlamentarnych w 2006 roku. Na rękę regionalom zagrała małomiasteczkowa krótkowzroczność i chutorskie ambicje pomarańczowej władzy, która zaproponowała zamiast obiecanej wolności i godnego życia alogizm, skandal, chciwy podział tego, co powinno było należeć do narodu, który uwierzył im, jeszcze większą korupcję, inflację, co niewiarygodnie skomplikowało i tak niełatwe życie. Wydawało się, oto ona, „złota karta”! Rób, przeprowadzaj, twórz, utwierdzaj, wykonuj obiecane! Ale gdzie tam! Tym razem władza została oddana, zdana w imię samej władzy! Można, oczywiście, powoływać się na pewne obiektywne okoliczności, zakulisowe interesy, „podstolikowe” siły, prawo, Konstytucję itd. Ale rzecz w niezdolności do utwierdzenia autorytetu własnej indywidualności. To nie dało możliwości zrobienia niczego z obiecanego, oprócz zaspokojenia własnych interesów rodzinno-korporacyjnych. Wпрочем, rzeczy całkiem zrozumiałe i dopuszczalne w warunkach nie tyle „dzikiego” kapitalizmu, co „dzikich” jego przedstawicieli, którzy wyobrazili sobie, że są wybrańcami losu i twórcami historii. Los podarował szansę stać się osobowością, usprawiedliwić zaufanie, podnieść energię swoich zwolenników, tchnąć nadzieję itd. Ale brak pewności, wiedzy, woli doprowadził do bierności, zagubienia, bezradności, choć przeciwnicy mieli tylko jeden atut — pewność siebie i pragnienie władzy. Zbyt słabym w próbie okazał się groźny z wyglądu premier, niezdolny przeciwstawić się konkurentom, którzy wiarą w siebie zwyciężyli siłę pieniędzy, największą partię w parlamencie, ogromny elektorat. Tutaj przypomina się smutno znane: „A czy był chłopiec”? W lidera muszą wierzyć! Tworzenie idei, teorii jest psychologicznie przekonujące, kiedy mają one intelektualną, emocjonalną i praktyczną oczywistość, a nie abstrakcyjną logiczną niesprzeczność formalnych możliwości. Politycy, którzy uznają tylko siłę zasobów administracyjnych, pieniędzy i własności, ale nie siłę twórczości, mogli mieć rację w praktyce walki i życia minionej epoki, w której i pozostało ich myślenie. Ale dziś taka stawka jest przegrana, ona, mimo wszystkich wysiłków ekonomicznych i administracyjnych, nie ma perspektywy. Wyobraźcie sobie, że przeciwko współczesnemu krążownikowi rakietowemu wystąpiła armada okrętów, ale pod żaglami! Co z nimi będzie? Działalna polityka powinna być podparta (i nie tyle inwestycjami finansowymi, co inwestycjami rozumu, twórczych opracowań, nowych idei, propozycji, projektów, jeśli chcecie) grą, w którą przekształciła informacyjna epoka nasze życie. Jeśli partia i jej lider bronią społeczeństwa, opartego na wolnej konkurencji, to dość dziwne, że oni sami uchylają się od tej konkurencji, odmawiając narzucania i podporządkowywania, podczas gdy ich przeciwnicy narzucają i podporządkowują z umiejętnością i natchnieniem, zatrzymując się tylko przed siłą fizyczną. Lider jest skazany stale decydować i odpowiadać za to, co i kiedy narzucać lub nie narzucać, nie niepokojąc się na zapas, czy poprawnie postąpił czy niepoprawnie. Sytuacja na Ukrainie to nie sytuacja anarchii, a sterowanego chaosu, od którego wszyscy się zmęczyli: psychicznie, umysłowo i moralnie, z odrazą obserwując cyniczne zachowanie rządzącej elity. Tę próżnię władzy może wypełnić każdy, kto powie: „Ja jestem tym, na kogo czekacie”! Nim może okazać się kolejny nieudacznik, na populizm którego tak chętnie „kupuje się” tłum. Ale ten czas — to także czas tego rozumnego, jasnego, świadomego, silnego, pragmatycznego, z czego i składa się charyzma. On jest, go chcą, ale go trzeba zobaczyć! Tylko tak można pozbyć się obrzydliwej przepychanki, małomiasteczkowego skandalu prymitywnych ludzi, którzy skazują naród na życie takim samym prymitywnym życiem, siejąc wrogość i niezgodę, co nie pozostawia nadziei na życie, na wolność. Wszystkim znane są słowa F. Dostojewskiego „Piękno ocali świat”. To „piękno” — to nie piękno „miss świata” i długonogich topmodelek, nie piękno nowych samochodów, zegarków lub ozdób. Piękno, mówił Sokrates — to zawsze skomplikowane, ono nie jest podwładne przeciętności, prostocie i prymitywizmowi. Piękno — to rozum i dusza człowieka, który wie, czuje, współczuje, to piękno człowieka myślącego. A skąd myśl w szarości i przeciętności? Przecież u myślącego człowieka i sumienie jest inne! Tylko w tym przypadku może zbudować się odpowiednia do czasu polityka, ekonomia, kultura, tylko w tym przypadku — obecności kreatywnego lidera — może kontynuować się historia. Niemożliwe jest bronienie indywidualnej wolności, nie przekształciwszy jej we wspólny projekt! …Na Ukrainie znowu przedwyborcza krzątanina. Ale od niej już niczego nie oczekuje rozczarowany naród. Czyż może coś zmienić się na lepsze, kiedy nie ma wiary — w liderów, kraj, system, władzę? Przecież niemożliwe jest zbudowanie domu bez architekta, nie mówiąc już o niemożliwości teorii bez myśliciela. Choć w historii żywiołowa twórczość mas czasami tworzy dziwne dramaty i tragiczne kolizje. Więc będziemy czekać?

Машинний переклад

SPOŁECZEŃSTWO

Wołodymyr WOJTENKO, profesor. Zdaję sobie sprawę, że społeczny pesymizm lat trzydziestych ubiegłego wieku, pomnożony przez osobliwości stylu twórczego pewnego francuskiego pisarza, w żaden sposób nie może odzwierciedlać istoty tego, co dzieje się w naszym kraju dzisiaj. Ale kiedy mowa o gruźlicy, narkomanii, HIV/AIDS, nowotworach złośliwych czy chorobach psychicznych, trudno pozostać optymistą. Komentując szereg materiałów o medycynie i lekarzach, Ju. Makarow („Ukraiński Tydzień”, 2008, nr 2) zauważył: „Nasza medycyna to przekleństwo, które jednakowo wisi i nad tymi, którzy są na zewnątrz, i nad tymi, którzy są wewnątrz niej”. Mnie, lekarzowi, pisać o tym przykro, ale mam tragiczne doświadczenie: straciłem jedynego syna — a miałby szanse na wyzdrowienie, gdyby leczył się gdziekolwiek na zachód od Ukrainy. Syn był dziecięcym ortopedą; skarżył się na niskie kwalifikacje „miejscowych” lekarzy, w wyniku czego okaleczone dzieci trafiają do Kijowa za późno; mówił, że mimo wszystko można pozostać porządnym, jeśli nie kłamiesz rodzicom. Ci, którzy leczyli syna, kłamali: planowali sobie zysk z długotrwałego leczenia, choć potrzebna była pilna operacja. Klinika, w której to się działo, znajduje się w Kijowie, na osiedlu Mińskim, ale nie chodzi o wyjątek: chciwość i obojętność stały się cechą wielu lekarzy, „wrzuconych” przez nieudolne ustawodawstwo w wir praktyki w stylu „daj w łapę”. Szeroki ogół obywateli płacze, jęczy i przeklina w przychodniach, szpitalach i pod drzwiami kostnic, ale sprawnie wybiera do władzy ludzi, którzy leczą się nie w domu. A oni luksusowe auta i kostiumy „haute couture” łączą z społecznym hipokryzją: faktycznym ignorowaniem dołów przy jednoczesnym złośliwym populizmie. Dyskryminacja wszystkich, którzy przebywają poza wąskim kręgiem „swoich” z partii czy biznesu, — oto nieogłoszone, ale aktywne hasło „góry”. Znajduje ono oddźwięk u tych, którzy są niżsi rangą, ale mają choć jakąś władzę. „Duet wietier w czistom pole, / priacziet szkurku ryżyj lis. / Wyrastaj, synoczek Kolia, / na nacialnika uczis. / Budiesz ty z wożdiami riadom, / budiesz ty rukowodit, / i swoim partijnym wzgliadom / strach na massy nawodit”. Nomenklaturowy Kolia wyrósł i zaczął się starzeć, ale pragnie pozostać bezkarny i dzisiaj. ATAK NA PACJENTA Mieszkaniec Doniecczyzny Wołodymyr K. już ponad dwa lata odbywa karę w miejscach pozbawienia wolności, do której został skazany za to, że… kilka razy zwracał się do miejscowego szpitala: w sprawie usunięcia czyraków, w związku z krwotokiem żołądkowym i w celu oddania zwykłych badań krwi. Budzi zdziwienie, że wsadzić chorego człowieka za kraty pomogli lekarze. Powodem do wszczęcia sprawy karnej stał się list kierownika centrum profilaktyki i walki z AIDS na nazwisko naczelnika

Машинний переклад

Pasierbowie Hipokratesa

„Ludzie czują litość wobec inwalidów i niewidomych, a w ogóle można powiedzieć, że mają w sobie miłość „na zapas”. Jest jej przeogromnie dużo. Szkoda tylko, że mając tyle miłości na zapas, ludzie pozostają takimi świniami. Nie dają jej swobody, i tyle. Jest zamknięta w nich, tkwi tam i na nic im się nie przydaje. Zdychają w środku od miłości”. L.-F. Céline, „Podróż do kresu nocy” (1935) ...miejskiego wydziału milicji. Pismo mówiło o tym, że obywatel K., który znajduje się w ewidencji dyspensarnej z rozpoznaniem „zakażenie wirusem HIV”, zwracając się do miejskiego szpitala, nie uprzedził o obecności u niego wirusa niedoboru odporności, przez co rzekomo powstało zagrożenie zakażenia personelu medycznego. W liście zawarto informację, która stanowi tajemnicę lekarską (za jej ujawnienie przewidziana jest odpowiedzialność karna zgodnie z art. 132 Kodeksu karnego Ukrainy). Reagując na zgłoszenie, śledczy przesłuchał sześcioro pracowników medycznych, do których zwracał się Wołodymyr K. Wszyscy „poszkodowani” oświadczyli: ponieważ pacjent nie poinformował, że jest zakażony wirusem HIV, nie mogli zastosować dodatkowych środków bezpieczeństwa. Mianowicie — specjalny fartuch ochronny, zapinany na przodzie kitel, rękawiczki, ochronny kask, okulary, ochraniacze na rękawy itp. Sędziowie nie zapytali, który dokument określa potrzebę sięgania po te „dodatkowe środki bezpieczeństwa”. „Poszkodowani” powoływali się na rozporządzenie Ministerstwa Zdrowia. Tymczasem istniał tylko jeden dokument wydany przez to ministerstwo, regulujący działania personelu medycznego w takich sytuacjach, — rozporządzenie MOZ z 25.05.2000 r. nr 120. Nie ma w nim ani słowa o potrzebie dodatkowej ochrony podczas kontaktu z zakażonym wirusem HIV. Co więcej, w preambule rozporządzenia zaznaczono: „każdy, kto zwraca się o pomoc medyczną, powinien być traktowany jako potencjalny nosiciel wirusa niedoboru odporności”. Jeśli personel medyczny nie wykorzystał wszystkich środków ochrony, to w razie jakichkolwiek poważnych skutków odpowiedzialność ponoszą właśnie medycy, winni niedopełnienia zasad bezpieczeństwa, a nie pacjent. Według informacji kierownika Centrum AIDS wszczęto sprawę karną przeciwko Marinie B., która, mając zakażenie HIV, nie poinformowała o tym personelu medycznego podczas oddawania krwi. Dziewczyna wątpiła w wcześniej postawioną diagnozę i, mając zamiar wyjść za mąż, postanowiła powtórzyć badanie. Po dwóch dniach przyjechał milicyjny „bobik”… W wyroku sąd dodatkowo oskarżył ją o to, że naraziła na niebezpieczeństwo przyszłego męża. Ten zaświadczył, że nie ma pretensji do żony i wiedział o jej statusie HIV-dodatnim. W rezultacie Marinę skazano na dwa lata pozbawienia wolności, co prawda w zawieszeniu. Później wraz z mężem i dzieckiem urodzonym w tym małżeństwie (nawiasem mówiąc, wirusa HIV u niego nie stwierdzono) opuściła rodzinne miasto. Chodzi o kilka problemów strategicznie ważnych dla lekarzy, pacjentów i społeczeństwa. Pierwszy — tajemnica lekarska i jej ogromne znaczenie w odniesieniu do osób zakażonych HIV, drugi — niezgodna z prawem ingerencja organów ścigania w relacje pacjentów i medyków. W obu przypadkach ludzie w kitlach i ludzie w mundurach przykładali rękę nie do walki z epidemią, lecz do walki z osobami zakażonymi HIV, a to najgorsze, co można zrobić. Próby zamknięcia zakażonych w getcie mogą wywołać jedynie ich bierny lub aktywny opór — od lekceważenia środków zapobiegających rozprzestrzenianiu się wirusa po świadomy „terroryzm AIDS”. Chcemy chronić osoby zakażone HIV przed nimi samymi (i — choć to banalne — przestrzegać prawa). Kolegom powiem po przyjacielsku: drodzy, nie bądźcie idiotami. AIDS, kiła i kilka odmian wirusowego zapalenia wątroby mają ten sam mechanizm przenoszenia, a wszyscy, którzy pracują z krwią lub innym materiałem biologicznym, muszą zawsze zachowywać czujność — na tyle, by wypełniać instrukcje służbowe. Zdecydowana większość osób zakażonych HIV oraz 90 % zakażonych wirusem zapalenia wątroby nie wie o swoim zakażeniu, więc dbajcie o siebie zawsze albo szukajcie lżejszego chleba. STYGMATYZACJA I DYSKRYMINACJA Terapia antyretrowirusowa, którą w 2004 roku bezpłatnie otrzymywało zaledwie 137 osób, a dziś – dzięki wsparciu Globalnego Funduszu do walki z AIDS, gruźlicą i malarią oraz finansowaniu państwowemu – ponad sześć tysięcy obywateli Ukrainy, może zatrzymać namnażanie się czynnika chorobotwórczego w organizmie i zapobiec rozwojowi AIDS. Leczenie preparatami antyretrowirusowymi jednego pacjenta przez rok kosztuje średnio dwa tysiące dolarów. Istnieją schematy pierwszej i drugiej linii. Pierwsza kosztuje 300–500 dol.; druga, którą przepisuje się, gdy rozwija się oporność na pierwszą, – do pięciu tysięcy. Dlatego działania prowadzące do rozwoju opornych postaci wirusa zwiększają koszty leczenia. Na razie państwo zapewnia zaledwie 27% wartości terapii antyretrowirusowej (73% kupuje się z funduszy Globalnego Funduszu), ale do końca 2008 roku jego udział wzrośnie do 35%. Oporność na preparaty antyretrowirusowe kształtuje się nie w dni, lecz w godziny. To zagrożenie nie tylko dla gospodarki kraju, lecz także dla bezpieczeństwa narodowego, co widzimy na przykładzie czynnika gruźlicy. Preparaty ARV należy przyjmować kilka razy dziennie o określonych godzinach. Trudno wyobrazić sobie, by choremu na cukrzycę odbierano insulinę, a choremu na astmę – inhalator. Jednak takie działania funkcjonariuszy organów ścigania wobec osób HIV-dodatnich nie są odosobnione. Od czasu do czasu informacja o walce milicjantów z nosicielami zakażenia HIV pojawia się na łamach gazet. Można tylko się domyślać, ile przypadków pozostaje poza uwagą opinii publicznej, Ministerstwa Zdrowia i w końcu poza uwagą państwa. W Odessie HIV-dodatniemu Ołeksandrowi z powodu zatrzymania przez dwa dni odebrano możliwość przyjmowania leków. Funkcjonariusze milicji uzasadniali to tym, że nie znają tych leków i nie mają czasu, by wyjaśnić ich przeznaczenie. W Kijowie zatrzymano Maksyma. Aby terminowo przyjmować leki, był zmuszony stale pukać do drzwi, męcząc funkcjonariuszy milicji. Wielokrotnie zwracał się do operatywnego pełnomocnika, śledczego. Mimo to przyjęcie leków opóźniono dwukrotnie. Powinno ono być połączone choćby z minimalnym spożyciem pokarmu, którego zatrzymany również był pozbawiony. Problemowi dostępu do leczenia zatrzymanych poświęcono konferencję prasową Międzynarodowego Aliansu ds. HIV/AIDS w Ukrainie oraz Międzynarodowego Funduszu Charytatywnego „Wertykal”. Minister zdrowia podpisał rozkaz o utworzeniu odpowiedzialnej międzyresortowej grupy roboczej. W krótkim czasie grupa opracowała projekt instrukcji. Prawdopodobnie ten dokument już podpisali kierownicy MOZ i MSW. Czy ktoś z was, szanowni czytelnicy, ma pewność co do ścisłego przestrzegania jego paragrafów? Bezlitosna wojna milicji przeciwko pozostałym obywatelom Ukrainy ma wiele odmian. Nie mając zamiaru kompromitować wszystkich pracowników MSW i rozumiejąc, że właśnie dzięki ich wysiłkom społeczeństwo jakoś walczy z przestępczością, musimy stwierdzić: w szeregach milicjantów mamy osoby „odporne” na prawo w takim stopniu, w jakim czynniki zakaźne mogą być oporne na leki. Skłonność do stygmatyzacji i dyskryminacji (pogardliwego psychologicznego napiętnowania oraz aprobaty lub dokonywania czynów naruszających prawa „napiętnowanych”) jest rozpowszechniona w naszym społeczeństwie. Zresztą nie tylko w naszym. Ale w Europie i USA takie podejście do chorych jest możliwe wbrew wysiłkom instytucji społecznych i państwowych; u nas państwo rzekomo jest „neutralne” (choć milicjant to właśnie państwo), a przeciętny obywatel, który odziedziczył jednowymiarowe postrzeganie świata „sowka”, aktywnie pogardza narkomanem i homoseksualistą, a o AIDS nie ma potrzeby nawet mówić: chorych jeszcze się boi. I chorych na gruźlicę. I chorych z zaburzeniami psychicznymi. W pewnym (a mianowicie higienicznym) sensie trzeba uważać na nosicieli infekcji, to jest normalne. Ale mam na myśli coś innego. Tak nas nauczono, że obywatel i milicjant; ten, kto wydaje jakieś zaświadczenie, i ten, który po nie przychodzi; sprzedawczyni i kupujący; wreszcie lekarz i pacjent psychologicznie znajdują się „po dwóch stronach barykady” i czują się niemal wrogami. „Pacjent zawsze ma rację, ale nie zawsze żyje” – to specyficzny medyczny humor jeszcze z tamtej, sowieckiej epoki. Lekarz jednak musi brać zaświadczenia, a milicjanci chodzą do przychodni itd. Wszyscy bywamy „starszymi” lub „młodszymi” w jakichś kontaktach społecznych (służbowych), więc atmosfera życzliwości jest wspólnym dobrem. Jednocześnie takie same są stygmatyzacja i dyskryminacja: kto pluje – na tego plunie się. W rozmowie o medycynie nie wolno zapominać o jej społeczno-psychologicznych konsekwencjach, które sięgają poza relacje lekarza i pacjenta. LEKARZE — »STOŁONACZALNICY« Słowo „biurokrata” („stołonaczalnik”) nie ma w sobie żadnego znaczenia społecznego ani emocjonalnego. Niestety, realia naszego życia (minionego i obecnego) nadają mu szczególne odcienie. Administrowanie w medycynie (chciałoby się napisać — menedżment, ale do tego jeszcze trzeba dożyć) to sprawa niezwykle potrzebna i trudna. Powinniśmy być wdzięczni lekarzom, którzy podejmują się tej pracy w warunkach niedostatku środków i prawnego chaosu. Jednak właśnie te warunki sprzyjają psychologicznym mutacjom, które sprawiają, że urzędnicy stają się szczególną kastą z własnym nieformalnym statutem. Niektóre słowa mają właściwość ujawniania ukrytej istoty w trakcie pozornie dziecinnej zabawy z zamianą liter. Zatem „biurokrYt” świadczy o nieprzezwyciężonej skłonności urzędnictwa do ukrytej, „podziemnej” działalności; „biurokrUt” odsłania jego główną cechę — manipulowanie prawem i uprawnieniami, a „biurokraD” — ostateczny cel: własną korzyść. Oto doniesienia z tej dziedziny, ogłoszone w mediach pod koniec września br. z powołaniem się na pierwszego zastępcę kierownika Głównego Urzędu Służby Cywilnej p. W. Tkacza. W pierwszym półroczu 2008 r. przeprowadzono 586 kontroli i dokonano audytu 539 obiektów wszystkich szczebli administracyjnych. Odnotowano wydatki środków państwowych z naruszeniem zasad budżetowych na kwotę 1 mld 721 mln 319 tys. hrywien; nieefektywne wykorzystanie pieniędzy na kwotę 1 mld 36 mln 909 tys. hrywien, wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczen- Zdjęcie: Ksenia Hładyszewa KIERUNKI

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...ania na 54,5 mln hrywien; ogółem chodzi o prawie 3 miliardy hrywien. Można jedynie się domyślać, jaka część środków została „sprywatyzowana”. W. Tkacz uważa, że wyniki audytu świadczą o korupcji na wszystkich szczeblach i we wszystkich organach władzy. Nikt w to nie wątpił już przed rozpoczęciem kontroli… A ile budżetowych „obiektów” pozostało poza uwagą organów kontrolnych? Medycyna budżetowa jest uboga w porównaniu z innymi źródłami „biurokradztwa”, ale eskulapi-urzędnicy i tu znajdują pożywkę. Apelowanie do sumienia i powoływanie się na humanizm niewiele znaczą w środowisku ludzi, dla których biznesem jest nie świadczenie usług medycznych, lecz korupcja w usługach medycznych. Co do HIV/AIDS sytuacja niczym nie różni się od innych problemów medyczno-społecznych. Z międzynarodowego i własnego doświadczenia wiemy o produkcji i sprzedaży niskiej jakości prezerwatyw, wytwarzaniu i rozpowszechnianiu nieskutecznych leków antyretrowirusowych, umownych „przetargów” na dostawy systemów diagnostycznych, „oszczędzaniu” na środkach opieki i leczenia chorych w zaawansowanym stadium („pacjenta nie uratujesz”) albo „promowaniu” dla tej grupy egzotycznych i z istoty „pustych” medykamentów w rodzaju „mumijo”… To zapewne nie jest pełny spis. Większość medyków pracuje rzetelnie i uczciwie w swoim fachu, jednak łapownictwo i oszustwa (od drobnych kradzieży po ogromne nadużycia urzędników państwowych) znajdują sobie „niszę”. Na tym tle kształtują się różne typy korupcji — czasem „technologicznie” proste i bezczelne, czasem wyrafinowane i dowcipne, ale jednakowo obrzydliwe z istoty. Ich wspólną przesłanką jest niski poziom menedżmentu w systemie ochrony zdrowia, a wspólnym skutkiem — pogorszenie jakości usług medycznych (chronicyzacja przebiegu chorób, inwalidyzacja lub śmierć pacjentów). W. Symonow (2007) szczegółowo bada ten problem i klasyfikuje mechanizmy korupcyjne w medycynie: „1. Defraudacja i kradzież środków przeznaczonych na ochronę zdrowia lub wpływów uzyskanych z płatności konsumentów. 2. Korupcja w obszarze zamówień państwowych, zmowy, łapownictwo i otrzymywanie „odkupów”. 3. Korupcja w systemie zaopatrzenia w preparaty lecznicze. Preparaty mogą być kradzione na różnych etapach dystrybucji; urzędnicy mogą żądać „wynagrodzenia” za wydanie zezwoleń na sprzedaż produkcji lub na działalność określonych struktur; za Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk Dyrektor Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Centrum Ftyzjopulmonologicznego Wołodymyr Wahylewycz zaznacza: „Obecnie na gruźlicę w Ukrainie choruje około 700 tysięcy osób. Co roku straty ekonomiczne wynoszą prawie 2,4 mld hrywien. Zatrzymać tę przykrą tendencję mogą jedynie skuteczna polityka państwa wobec gruźlicy oraz kształtowanie zdrowego stylu życia. Przyjęto „Ogólnopaństwowy program przeciwdziałania chorobie na gruźlicę w latach 2007–2011”. Same działania rządowe są jednak niewystarczające, dlatego na alarm biją Międzynarodowa Koalicja Organizacji „Zatrzymajmy gruźlicę razem!” oraz Społeczna Rada ds. przeciwdziałania chorobie na gruźlicę w Ukrainie. Postanowiły one zapoczątkować ogólnonarodową społeczną kampanię, której hasło brzmi: „Od świadomości społeczeństwa poprzez wspólne działania – do pokonania epidemii gruźlicy w Ukrainie”. Bardzo wiele zależy od terminowego i w pełnym zakresie przyjmowania leków. Jeśli zaś zakup importowanych preparatów (a także odczynników dla laboratoriów) rząd od-prowadzenia odprawy celnej, ustalenie korzystnych cen; naruszanie kodeksów postępowania na rynku może prowadzić do tego, że lekarze są zmuszeni dawać pierwszeństwo określonym lekom przy wypisywaniu recept; od dostawców mogą domagać się różnych ustępstw za warunek wypisywania recept na ich produkty; jeszcze jedną formą jest zezwolenie na handel podrobionymi lekami. 4. Korupcja w placówkach świadczących usługi medyczne: wymuszenie lub zgoda na otrzymanie nielegalnej nagrody za usługi, które oficjalnie są świadczone bezpłatnie; opłata za szczególne przywileje lub usługi medyczne; przyjmowanie łapówek za ingerencję w praktykę zatrudniania. 5. Do korupcji w schematach płatności mogą należeć nielegalne bezpłatne obsługiwanie; fałszowanie dokumentów ubezpieczeniowych lub wykorzystywanie środków placówek medycznych w interesie określonych uprzywilejowanych pacjentów; wystawianie nielegalnych rachunków firmom ubezpieczeniowym, organom państwowym lub pacjentom; fałszowanie rachunków, kwitów, dokumentów wydatkowych lub ewidencjonowanie fikcyjnych pacjentów”. Dodam, że istnieją także łapówki za zezwolenie (licencję) na „uzdrawianie”, a także nielegalny handel środkami narkotycznymi (psychotropowymi). Społeczeństwo obywatelskie jako warunek kontroli i dyktatura prawa jako gwarancja sprawiedliwych kar – czy to wszystko, co można przeciwstawić korupcji? Odpowiedź, obszerna i „technologiczna” w sensie prawnym, można znaleźć w Internecie. Słowa L.-F. Céline’a, umieszczone jako epigraf, przy pierwszym przeczytaniu budzą sprzeciw, ale musimy przyznać: istnieje wiele sytuacji, które prowokują ludzi do pozostawania „takimi świniami”. Urzędnicy państwowi, a zwłaszcza lekarze, nie mają absolutnego immunitetu. Dziki rynek usług medycznych zachęca do sporządzania nieoficjalnych cenników, a „kontaktowość” organów kontrolnych daje możliwość grabienia budżetu. Na tym żyznym podłożu wyrasta specyficzny typ lekarza-menedżera, który zapomniał, skąd zaczyna się aorta, ale wie, jak kupić „dżipa” dla siebie i coś bardziej eleganckiego dla pani doktorowej. W bazarowej konkurencji wygrywają „najlepiej przystosowani”, a ich przystosowanie jest antyspołeczne. W chorym państwie nie może być zdrowej medycyny. Kalectwa i przedwczesne zgony to cena za to, że wyborcy wierzą obiecywaczom i swoimi głosami przyczyniają się do przeprowadzenia Rady Najwyższej na „zasadę kontraktową”. SPOŁECZEŃSTWO

Машинний переклад

Kardiogramy ich losów

Inna HONCZAR Dziesiątki domów naszego miasta wpatrują się w oczy jesieni, chowając za codziennością marność nad marnościami mieszkańców kilku tysięcy mieszkań, a za drzwiami każdych — losy, radości, żale, problemy, rozpacze, sukcesy i obowiązkowo — marzenia, nadzieje i oczekiwania… Jak często jednak nawet się nie domyślamy, co dzieje się za niektórymi z tych drzwi, i nie ma znaczenia, jaki dobrobyt widzimy na pierwszy rzut oka… Po raz pierwszy przekraczając zupełnie obcy próg, nie spodziewałam się zobaczyć na oczach bardzo życzliwej kobiety bolesnych łez, które tak wymownie zdradzały jej nieoczekiwanie wzburzoną chwilę… Mówienie o przeżytym smutku, chorobach i tragediach zawsze jest zbyt trudne, a tym bardziej wtedy, gdy człowiek, zwątpiwszy w istnienie miłosierdzia i choćby cień prawdy, mimo wszystko rozmyślił się i nie chciał dzielić się swoimi niepokojami. Ale słowo za słowem, splatając się w niechcianych łzach, powoli malowali smutny obraz życia tej pary, której małżeńskie życie w podeszłym wieku przysłania nie tylko fakt przyznanej obojgu dożywotniej niepełnosprawności, lecz w rzeczywistości codzienna walka z samym sobą i czyjąś obojętnością. Gdyby ktoś z nas wiedział, jak mówią, że nie wiadomo, gdzie upadniesz… Oto mężczyzna pracował całe życie na naszej budowie, a przyczepiła się choroba — i nagle przerodziła się w przerażający wyrok: amputację jednej nogi, a potem drugiej. A do wszystkich chorób kobiety po strasznym wypadku doszła jeszcze jedna diagnoza, którą aż strach wymówić… I gruchają sobie gołąbki w swoim przytulnym i życzliwym domu, pokonując razem każdy centymetr od łóżka do wózka inwalidzkiego i na- Zdjęcie: Ksenija Hładyszewa zad. I jak dobrze, że jest jeden niezawodny przyjaciel, który, wyczuwszy pierwsze oznaki dusznego niepokoju, oferuje pociechę — zawsze gotów jest opowiedzieć mężczyźnie o wszystkim na świecie… Telewizor nigdy nie zapyta, tak jak pytali niektórzy urzędnicy, czy to zaświadczenia, czy to jeszcze jakiegoś papierka na potwierdzenie jego kalectwa… Tyle progów musieli obejść oboje, za którymi nie tylko głuche mury, ale i serca jakoś głucho stukały gdzieś aż na samym dnie bezdusznej istoty… Dziękować Bogu, że obok są dobrzy sąsiedzi, że są życzliwi znajomi, którzy w ciepłej porze roku pomagają dostać się na ulicę, a stamtąd — na ukochaną działkę! Na świeżym powietrzu nie tylko oddycha się swobodniej, ale i świat weselej się cieszy z gospodarowania! A tam od czyjegoś „Dzień dobry!” rozmowa się zawiąże, a wspomnienia z młodości wyłonią się jak sznur. Szkoda tylko, że dawnych przyjaciół-budowniczych rozrzucił już los po innych światach. A tak wciąż chce się czuć się w zawodowe święto, że ich pamiętają, bo ręce tak wiele zrobiły dla tego miasta! Ale jakoś rzeczywistość powraca, jak skąpe listy z tymi samymi wierszami: „Jesteś potrzebny wszystkim tylko zdrowy!” Więc wychodzi, że oni sami jakoś zagubili się w samotności ze swoimi bólami, diagnozami, troskami, lecz mimo wszystko — dążą z radością witać każdy nowy świt! I maluje im życie ich kardiogram: to ostrząc zębate szczyty u góry, to gubiąc się w pagórkach na dole. Ale jakoś jeszcze długo staje przed oczami smutne spojrzenie mężczyzny bez nóg, który, nie kryjąc się, ocierał łzę, wzruszony krótką rozmową i naturalnym przejęciem żony, która tyle czasu, mimo swoich bólów, naprawdę podstawia mu nie tylko ramię, ale i od czasu do czasu nosi go na rękach. …Szybko przestąpiła znajome nam wszystkim schody klatki, a za zamkniętymi drzwiami pozostała jeszcze jedna niedopisana historia o ludzkim miłosierdziu i wrażliwości. I już własne kłopoty wydały się nie tak nie do pokonania w porównaniu z tym, czym pozostają schody dla tej małżeńskiej pary. A przecież oni są obok nas, ludzie!..

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Walka z gruźlicą — całą wspólnotą

przypada, jak to często bywa, na drugą połowę roku, to z powodu zakłóceń w ich dostawach nie są przestrzegane standardy leczenia. A leczenie niekonsekwentne jest gorsze niż jego brak”. Potrzebna jest szeroko zakrojona kampania informacyjno-oświatowa wśród różnych warstw społeczeństwa, przede wszystkim o sposobach profilaktyki i możliwościach leczenia choroby. Rzadko nasze media podają treściwe i przystępne dla ludności informacje o gruźlicy. „Niedawno, — mówi Wołodymyr Wahylewycz, — w Kijowie odbył się długo oczekiwany seminarium dla dziennikarzy z całego kraju, piszących na tematy medyczne. Jego materiałów nie sposób przecenić, bo wybrzmiewały opinie znanych specjalistów”. Gruźlica, czyli suchoty, to bezsprzecznie choroba społeczna, zależna od stylu życia i jakości odżywiania. Trudna sytuacja społeczno-ekonomiczna w Ukrainie, bezrobocie, stres, niedostatek warunków bytowych, alkoholizm — wszystko to znacznie zwiększa ryzyko zakażenia gruźlicą. Nic dziwnego, że najwięcej chorych na tę chorobę jest wśród włóczęgów, nielegalnych migrantów, narkomanów i osadzonych w więzieniach. Jednak na gruźlicę chorują nie tylko ubodzy. Szybkie tempo życia, presja informacyjna, ciągły brak czasu, nieregularne i niezbilansowane odżywianie — te stresujące momenty (negatywne strony cywilizacji) również prowadzą do zachorowania. Wśród aktywnych i świadomych członków Proświty w obwodzie iwano-frankiwskim jest trzech lekarzy obwodowego centrum ftyzjopulmonologicznego. To Mychajło Marceniuk — główny chirurg, kierownik oddziału chirurgicznego, Iwan Diakiw, kierownik oddziału rentgenologicznego, główny terapeuta Bohdan Olijnyk. Oni zajmowali się nie tylko odradzaniem Proświty i budową Państwa Ukraińskiego, ale także na zasadach społecznych pomagali nam. Przed wyjazdami z koncertami chóru „Czerwona kalina” Mychajło Marceniuk starał się leczyć chórzystów. My zaś rozdawaliśmy ulotki o zdrowym stylu życia, o zapobieganiu AIDS i gruźlicy. W Dniepropetrowsku przed festiwalem „Czerwona ruta”, w którym braliśmy udział (1992), rozdawaliśmy te ulotki na stadionie. Właśnie dzięki administracji i lekarzom-prosvitanom przeprowadzono modernizację iwano-frankiwskiego centrum ftyzjopulmonologicznego, wykonano remont i są pierwsze rezultaty. Według danych statystyki medycznej w zeszłym roku na 100 tysięcy mieszkańców naszego obwodu zachorowało 71 osób, podczas gdy w obwodzie chersońskim, mikołajowskim, ługańskim i kirowohradzkim odpowiednio 151,4; 104,2; 103,5; 101,9 (w całej Ukrainie 79,8). Śmiertelność z powodu gruźlicy w zeszłym roku w naszym obwodzie wynosiła 19,4 na 100 tys. mieszkańców, w obwodzie donieckim — 32,3, odeskim — 31, w Ukrainie — 22,6. Mamy spadek zachorowalności w pierwszym półroczu 2008 r. o 20,3 %. Aby nie przychodzić do lekarza z opóźnieniem, gdy choroba ma już ciężką postać suchot, trzeba znać objawy choroby. Zarazić można się drogą powietrzno-kropelkową, a także spożywając mięso lub mleko chorego zwierzęcia. Obecnie istnieją skuteczne preparaty i metody, które pozwalają całkowicie wyleczyć się z gruźlicy pod warunkiem wczesnego wykrycia i ścisłego przestrzegania reżimu oraz zaleceń lekarzy. Objawy choroby: złe samopoczucie związane z utratą wagi (5–10 kg) w krótkim czasie, osłabienie, pocenie się (w nocy). Temperatura ciała zazwyczaj wynosi 37–37,5 °C i podnosi się wieczorem. Ból w klatce piersiowej i kaszel nie zawsze towarzyszą początkowi choroby i mogą być spowodowane innymi chorobami, ale jeśli po dwóch tygodniach nie ustępują, trzeba zwrócić się do specjalisty. Nasz naród musi walczyć z tym złem, dziś w Ukrainie z powodu suchot umiera 10–12 razy więcej ludzi niż w krajach rozwiniętych. Nierzadko media sąsiednich krajów (Polski, Czech, Włoch, Portugalii) donoszą, że ukraińscy „ostarbajterzy” przywożą im gruźlicę. Niedostateczna samodyscyplina gubi Ukraińców.

Машинний переклад

«ŚWIĘTY DŹWIĘK PRZECHODZI PRZEZ LUDZKĄ DUSZĘ»

Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Mieszkanka wsi Małe Dorohostaje Walentyna Rozum, która świętowała 91. urodziny, pomimo swojego poważnego wieku jest główną dzwonniczką we wsi. A z jej dzwonniczym stażem mało kto może się równać w Ukrainie, gdyż opanowywać kościelny dzwonienie mieszkanka Małych Dorohostajów zaczęła jeszcze jako sześciolatka. Obecnie w jej „repertuarze” są setki melodii. A poza tym z babcią Walentyną mało kto może się równać w pieszym stukilometrowym chodzeniu na pielgrzymkę do Ławry Poczajowskiej — łącznie dwadzieścia cztery razy. DZWONY Z ŁUSEK — Od dawna przyjęło się, że w Wielkanoc każdy chętny może dzwonić na kościelnej dzwonnicy, jak chce i ile chce — opowiada Walentyna Pawliwna. — Więc jako dziecko z niecierpliwością czekałam na święto, żeby do woli się nadzwonić. Jednocześnie nie była to zabawa, bo chciało się z miedzi wydobyć nie po prostu dźwięk, a melodię. Na moje szczęście trafił się nauczyciel — dziadek Sianko. Przede wszystkim nauczył mnie ćwiczyć z dwoma małymi dzwonami, potem — z trzema. Obecnie zazwyczaj używam czterech dzwonów — dwa duże, dwa mniejsze. A był czas (po wojnie), kiedy na dzwonnicy można było stworzyć dzwonienie z dziesięciu łusek artyleryjskich. Jedna z nich była niemiecka — długa na półtora metra, szeroka tak, że wydawało się, iż dziecko może się w niej schować, dźwięk czysty i nadzwyczaj głośny. Jednak niedługo łuski musiały być dzwonami. Partyjni zarządzili, żeby pozdejmować je z belki. Oni i na dzwony się zamierzali, ale przestraszyli się ludzkiego gniewu. Przez dzwonienie u Walentyny Rozum ułożyły się szczególne stosunki z władzą. Za czasów radzieckich kilkakrotnie wzywano ją do komitetu rejonowego partii, żeby zmusić do „nie wzburzania ludu”. Pewnego razu nawet kagebiści zaprosili kobietę do swoich apartamentów — mówiąc, że jeszcze choć raz w środku tygodnia na święto religijne zadzwonisz w dzwony, pojedziesz na Sybir. Ale żadne groźby nie przestraszyły dzwonniczki. OBRWANY DZWON… ZA BRESZNIEWEM — Pewnego razu nawet komunistom się przydałam — pół żartem, pół serio mówi Walentyna Rozum. — To było w 1982 roku podczas pogrzebu Breszniewa. Przyszli do mnie do domu z rady wiejskiej i oświadczają, żebym, kiedy będą opuszczać trumnę Breszniewa, wybiła żałobny dzwon. Widocznie takie polecenie dali w całym kraju. I to słusznie, bo choćbyś był nawet carem czy prezydentem, a w ostatnią drogę powinieneś odejść po chrześcijańsku. Więc stoję na dzwonnicy, a pod dzwonnicą — partyjni. Mieli dać mi sygnał, kiedy zacząć dzwonić. Słyszę — zaczynaj. Szarpnęłam za sznur — a on się urwał. Oczywiście sznur był stary, niepewny… I musiało tak się zdarzyć, żeby zawiódł w tak odpowiedzialnym momencie, w chwili żałobnej za tak znanym człowiekiem… Od partyjnych wtedy nieźle się nasłuchałam. Mówili, że jak za zwykłym śmiertelnikiem, to dzwony dzwonią, a jak za gensekiem, to nie wolno. A co ja poradzę: pewnie to wszystko nieprzypadkowo — żeby trumna z ciałem Breszniewa gruchnęła w dół, żeby sznur się urwał. Jak by nie było, ale właśnie za „panowania” tego władcy było najwięcej prześladowań cerkwi, wierzących… DO ŁAWRY POCZAJOWSKIEJ — NA PRZEŁAJ — Najbardziej lubię, kiedy dzwonami witasz procesje — przyznaje dzwonniczka. — Pierwszą z takich procesji przyszło mi wielbić jeszcze w przedwojennym czasie, wtedy zakonnice przyniosły do naszej cerkwi ikonę „Car Świata”. Na szczęście, pomimo wojny, pomimo komunistycznej zniewagi, ta ikona zachowała się w cerkwi do dziś. Cieszę się, że ze świętych miejsc przyniosłam do Dorohostajów kilka obrazów. Właśnie przyniosłam, a nie przywiozłam, bo tak od dawna przyjęło się — chodzić na pielgrzymkę pieszo. Do świętej Ławry Poczajowskiej chodziłam dwadzieścia cztery razy. Chciałabym jeszcze dwudziesty piąty. Ale to, niestety, niemożliwe: nogi nie doniosą, bo już nawet na dzwonnicę po schodach ledwo chodzę. A wcześniej, w młodości, dusza od tego marszu po prostu się radowała. Podchodzę, bywało, do Poczajowa, a naprzeciw dzwony dzwonią. Mimowolnie myślę, że to na moją cześć, zaczynam wyłapywać każdą nutę. A wróciwszy do domu, obowiązkowo próbuję odtwarzać poczajowskie dzwonienie dla współmieszkańców. Oni zamierają, słuchając dzwonowych melodii — to dla mnie najwyższa rozkosz. Bo święty dźwięk, zanim wzniesie się do niebios, przechodzi przez ludzką duszę. Walentyna Pawliwna niepokoi się tym, że nie ma komu przekazać dzwonniczego rzemiosła. Jeszcze nie znalazł się ten, kto nie fałszowałby, nie krzywił duszą, wybierając dzwonienie jako los. W końcu babcia Walentyna zdecydowała: „Pewnie Pan Bóg chce, żebym dzwoniła do stu lat”.

Машинний переклад

ODSŁONIĘTO TABLICĘ PAMIĄTKOWĄ WALERIJA MARCZENKI

Walentyna NOZDRINA, wieś Horenyczi, obwód kijowski Walerij Marczenko — naukowiec, filolog, tłumacz, publicysta, pedagog. Urodził się w Kijowie. W 1965 roku ukończył Kijowską Szkołę nr 175 (osiedle Nywki). Przez blisko dwadzieścia lat mieszkał w domu przy ulicy Szczerbakowa 72. Właśnie tutaj aresztowano go dwukrotnie: 25 czerwca 1973 roku oraz w październiku 1983 roku, kiedy sąd wydał wyrok — dziesięć lat więzienia w obozie o szczególnie surowym reżimie. Faktycznie skazano go na śmierć, będąc ciężko chorym (rok później, w trzydziestym siódmym roku życia, zmarł). Po ukończeniu wydziału filologicznego Państwowego Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki Walerij Marczenko pracował w gazecie „Literaturna Ukrajina”, publikował w prasie. Na początku lat 70. napisał artykuły „Za parawanem ideowości”, „Kijowski dialog” i „Straszliwy jakiś ciężar”. Już w więzieniu nazywał te utwory najlepszymi spośród tych, które napisał do swoich 25. urodzin. Jednak KGB uznało je za antysowieckie, oszczercze. To właśnie stało się przyczyną osobistej tragedii Walerija, nieznośnych lat jego pobytu w aresztach śledczych, na etapach, w więzieniach, a w końcu wczesnej śmierci. Przeżyte, usłyszane, zobaczone w strefie o surowym reżimie na Uralu nie złamało Walerija, wręcz przeciwnie, zahartowało go, utwierdziło poczucie sprawiedliwości i potrzebę jej obrony. „Wybrał drogę Prawdy, Dobra, Miłosierdzia, Miłości” — pisze we wspomnieniach matka więźnia politycznego Nina Marczenko. Partia „Chrześcijańsko-Demokratyczny Sojusz” za własne pieniądze wykonała i zainicjowała umieszczenie tablicy pamiątkowej Walerijowi Marczence na domu, w którym mieszkał. W audycji radiowej „Jasna paleta”, którą prowadzi dziennikarz Wołodymyr Bojko, poruszono kwestię nadania szkole, do której uczęszczał Marczenko, imienia obrońcy praw człowieka, dysydenta, a także trafnie zaproponowano nadanie jego imienia ulicy Szczerbakowa.

Машинний переклад

DUCHOWY ŚWIAT JEWHENIJA KOZAKA

Lubow LISZYSZYNA, m. Horochów, obwód wołyński W Horochowskiej szkole-gimnazjum nr 2 odbyło się spotkanie z Jewhenijem Kozakiem, aktorem, scenarzystą, reżyserem, poświęcone Dniu Pisma i Języka. Jewhenij Kozak — wiceprezes międzynarodowej organizacji „Dom Europy na Ukrainie”, producent i reżyser studia wideo imienia Iwana Mykolajczuka, członek Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, Związku Projektantów Ukrainy. Urodził się w kwietniu 1943 roku w narodowo świadomej rodzinie, która brała udział w walkach o wyzwolenie. Matka — Kateryna Szajnoha, ojciec — Mychajło Kozak (pseudonim „Sokił”). Na Boże Narodzenie 1945 roku dziadka Oleksija, babcię Justynę, matkę Katerynę i Jewhenija wywieziono na osiedlenie specjalne do obwodu archangielskiego, do osady Motma, na „leczenie”, które trwało do 1951 roku. Po ukończeniu szkoły na Lwowszczyźnie Jewhenij uczył się w szkole kolejowej, służył w wojsku (Krasnojarski zespół pieśni i tańca). Następnie pracował jako aktor Lwowskiego Państwowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Marii Zankowieckiej. W 1984 roku zagrał w filmie reżysera Iwana Mykolajczuka „Skradzione szczęście” według utworu Iwana Franki. Od 1990 roku — scenarzysta. Jako reżyser-inscenizator pracował na Mistrzostwach Świata na żużlu we Lwowie. Obecnie Jewhenij Kozak jest dyrektorem i reżyserem poetyckiego teatru „Dola”. Wystawił 27 spektakli, łącząc muzykę, poezję i malarstwo, 970 koncertów charytatywnych na Ukrainie i za granicą. W 1992 roku po raz pierwszy w wykonaniu scenicznym zrealizował operę Dmytra Bortniańskiego „Alkid” na Ukrainie i w Kanadzie. Jewhenij Michajłowicz — założyciel i dyrektor Pierwszego i Drugiego Międzynarodowego Konkursu Młodych Wykonawców im. Dmytra Bidy na drewnianych instrumentach dętych. Z ust aktora brzmiała poezja Ihora Pawliwa, Borysa Mozolewskiego, Natalki Pok-

Машинний переклад

Ulice stają się ukraińskie

Anatolij Zborowski Bucza na Kijowszczyźnie ma status miasta wojewódzkiego (obwodowego znaczenia) od 1 stycznia 2007 roku. Są tu ulice nazwane imionami Tarasa Szewczenki, Jarosława Mądrego, Bohdana Chmielnickiego, Lesi Ukrainki, Iwana Franki i Wiaczesława Czornowoła. Niedawno sesja Rady Miejskiej Bucza nadała nowym ulicom miasta imiona Stepana Bandery, Hryhorija Skowrody, hetmanów Petra Doroszenki, Iwana Wyhowskiego, Maksyma Zaliznaka, pisarzy Iwana Necuja-Łewyckiego, Mychajła Kociubynskiego, Iwana Bahrianoho, ekonomisty Mychajła Wołobujewa, który twierdził, że Ukraina ma własne drogi rozwoju, ukraińskiego klasyka kinematografii światowego poziomu Ołeksandra Dowżenki, konstruktora silników rakietowych Walentyna Hłuszki, lekarza-naukowca i biocybernetyka Mykoły Amosowa. Nazwy ulic wybrano z listy zaproponowanej przez deputowanych, organizacje społeczne i społeczeństwo. Przewodnicząca stałej komisji deputowanych Rady Miejskiej Bucza ds. edukacji, kultury, młodzieży, sportu i spraw humanitarnych, dziennikarka Switłana Ostapa, opublikowała na łamach gazety „Wiadomości Bucańskie” krótkie charakterystyki wybitnych ukraińskich działaczy, których imiona upamiętniono w nazwach nowych ulic.

Машинний переклад

A SZKOŁA JEDNAK POWSTANIE!

Społeczny komitet „Ukraiński Sewastopol” informuje, że budowa ukraińskiej szkoły-kolegium ma powstać na brzegu Zatoki Okrągłej (Omega), jednak brakuje na nią finansowania. Sewastopolska Rada Miejska na sesji 11–12 listopada tego roku po raz kolejny zademonstrowała antypaństwowy, separatystyczny i ukrainofobiczny charakter, podczas głosowania w sprawie przyznania środków na kontynuację budowy ukraińskiej szkoły-kolegium o najwyższych standardach edukacyjnych. Najliczniejsza frakcja deputowanych Partii Regionów oraz inne siły antypaństwowe wystąpiły przeciw. Tak więc regionałowie, którzy jednym z haseł czynią żądanie drugiego języka państwowego na Ukrainie, podjęli bezprawną decyzję, która utrudnia młodym sewastopolanom zdobywanie wykształcenia w języku ukraińskim. Żądamy od deputowanych rady miejskiej, aby w najbliższym czasie powrócili do rozpatrzenia tej kwestii z pozycji obywateli Państwa Ukraińskiego oraz z uwzględnieniem konieczności przestrzegania praw człowieka, które gwarantuje Konstytucja Ukrainy, i aby zgodnie z prawem przyznali środki na budowę ukraińskiej szkoły-kolegium w Sewastopolu. „Stanowisko ministra edukacji i nauki Ukrainy Iwana Wakarczuka jest jasne: nikt nie ma prawa i nie powinien mieć możliwości ograniczania konstytucyjnego prawa obywateli do kształcenia się w języku państwowym. Opanowanie języka ojczystego i państwowego to ważna przesłanka dalszego życiowego sukcesu młodego człowieka, jego pełnej integracji z ukraińskim społeczeństwem” – poinformowała prasowa służba Ministerstwa Oświaty. Brak w Sewastopolu szkoły z językiem wykładowym ukraińskim jest naruszeniem prawa Ukraińców, Rosjan, Tatarów krymskich i przedstawicieli innych narodowości do otrzymania wykształcenia w języku ukraińskim jako państwowym w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych miasta.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

pociągów podmiejskich. Do tego budynku każdego ranka podjeżdżały 3—4 bryczki, zaprzężone parą koni, a chłopi wynosili trupy, zrzucali po 10—15 na bryczkę, przewiązywali linami, żeby po drodze nie zgubić, i wieźli z placu Dworcowego… Dokąd? Gdzie jest cmentarz niewinnych dusz? Gdzie nasza dniepropetrowska Bykownia? Był to okres kolektywizacji, a wiejskich pracowników nie wypuszczano ze wsi — nie mieli paszportu, a bez paszportu stawali się łupem „stróżów porządku”. Wszystkie drogi roiły się od „stróżów porządku”, więc mało komu udało się przedrzeć do miasta. Chleb zabierano, ludzi zaganiano do kołchozu, a jeść nie było czego, bo martynichy z marynarzami byli w każdej wsi, tak jak i podwody, które jeździły i zbierały trupy. Hołodomor zabrał ukraińskich chłopów (kto ich liczył?) — sam kwiat naszego narodu. Teraz znajdują się „życzliwi” z tych, których ideologia doprowadziła do tego horroru, dowodzą, że nic podobnego na Ukrainie nie było, to był po prostu nieurodzaj… A był wspaniały urodzaj, ale wywieźli go do Moskwy, Leningradu i jeszcze gdzieś, ale nie na Ukrainę. 1 stycznia 1934 roku zniesiono kartki na chleb i zaczęto sprzedawać chleb komercyjny. Przed nami — głodna wiosna 1934 roku, a trzeba było obsiewać pola, a potrzebne było zboże na siew, a potrzeba, potrzeba, potrzeba… Takie „potrzeba” już od ponad trzystu lat towarzyszą narodowi Ukrainy i końca temu nie ma. Kto więc odpowie za horrory przeszłości? A trzeba, żeby odpowiedzieli winni… Mój tata Pyłyp Archypowycz Nosenko aż do samej śmierci (a było to w lutym 1957 roku), kiedy jedliśmy, okruchy chleba ze stołu zgarniał w dłonie i zjadał zaraz tutaj, przy stole, albo wysypywał na specjalny talerzyk, żeby potem dojeść „okruchy Bożego”

Машинний переклад

WIEC CZYTELNICZY

Zdjęcie Ksenii Hładyszewej chleba”. Oto jak ceniono chleb… I to nie jest to, co teraz mówią „chleb — głowa wszystkiego”. To co innego: chleb — dar Boży. W Dnieprze na placu Przydworcowym stoi H. Petrowski i dokądś wskazuje ręką, a obok niego krzyż i kamień, na którym napisano, że w tym miejscu powinien stanąć pomnik ofiar Hołodomoru. Powinien stanąć, a czy stanie? A temu, czyja ideologia doprowadziła do Hołodomoru, pomnik stoi. Czy nie byłoby sprawiedliwie wywieźć go tam, dokąd wskazuje ręką? A tutaj powinien być pomnik, który przypominałby przyszłym pokoleniom, co działo się na wielostradanej Ukrainie w minionych wiekach… Zwracam się do wszystkich naszych ludzi słowami księdza Kostiantyna Hulaka: Schyliwszy się pokornie, odmówmy modlitwę Do Boga-Ojca — Stworzyciela świata. Wspomnijmy śpiewem żałobnego chóru Wszystkich, zamęczonych Hołodomorem… W Królestwie Niebieskim Bożego Syna Poprośmy wspomnieć synów Ukrainy, Kto czynem ofiary zdobył nam wolność, I nie zapominajmy, jakiego jesteśmy rodu!

Машинний переклад

GDZIE JEST CMENTARZ

Mykoła NOSENKO, m. Dniepr Do napisania artykułu skłoniły mnie słowa niektórych naszych wysokich rangą urzędników: „Ja nawet nie wiedziałem, że był Hołodomor” (powiedział to u zarania niepodległości były sekretarz KC KPU ds. ideologii Ł. Krawczuk), a pierwszy sekretarz KC obecnej KPU P. Symonenko bezapelacyjnie stwierdził, że Hołodomoru nie było. W rzeczywistości nie było zbiorów, więc z tego powodu był głód, a nie hołodomor… Słowem, choć Symonenko powiedział, że współczesna KPU to nie ta KPU, to KPU nie słyszała ludzkiego bólu, jest głucha teraz i pozostanie taką, dopóki będzie istnieć. Komuniści często wspominają Boga, ale, szanowni państwo, grzechem jest oszukiwać naród, albo, jak powiedział T. Szewczenko, „nie oszukujcie samych siebie”, jeśli już nie wierzycie sobie. 28 listopada 2006 roku Rada Najwyższa uznała Hołodomor lat 1932—1933 na Ukrainie i przyjęła ustawę, która głosi: „Hołodomor lat 1932—1933 na Ukrainie jest ludobójstwem narodu ukraińskiego”. Dokonał się akt sprawiedliwości dziejowej: zbrodnia otrzymała ocenę prawną. A teraz należy wszcząć sprawę karną w celu ustalenia organizatorów, wykonawców i winowajców tej zbrodni. I znów wszystkie drogi prowadzą do komunistycznej ideologii i jej podstawy — „marksizmu-leninizmu”. I będą szukać winnych gdziekolwiek, tylko nie w KC KPZR, nie w Moskwie. To właśnie Moskwa ogłosiła się sukcesorką Imperium Rosyjskiego i ZSRR, więc aktywa i pasywa są w Rosji. To, że tak powiem, wstęp do mojej spowiedzi. Urodziłem się we wsi Dijówka (teraz terytorium m. Dniepr) we wrześniu 1924 roku w rodzinie robotniczej: ojciec pracował w zakładzie „Dniepromet” jako odlewnik, mama była gospodynią domową. Jesienią 1931 roku zacząłem chodzić do pierwszej klasy szkoły kolejowej nr 4 na stacji Dijówka (szkoła czteroklasowa). W 1932 roku był już głód, choć dijowcy tak go nie odczuwali, bo pracowali w produkcji w Dnieprze, gdzie wydawali kartki chlebowe na pracownika i je- Jurij BEZKROWNYJ Ukraińska społeczność Moskwy zebrała się na koncert-requiem w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, aby wspólnie z Ukraińcami z całego świata uczcić pamięć ofiar hołodomorów na Ukrainie. go niepracującą rodzinę. Tata otrzymywał 700 gramów chleba, niepracujący członkowie rodziny (mama i ja) — po 400 gramów. Kartki chlebowe trzeba było potwierdzić w radzie wiejskiej i przypisać do określonego sklepu z chlebem (nasz był na rogu ulic obecnych Braci Trochymowych i Silradowskiej). Więc ja, przychodząc ze szkoły, biegłem do „okienka po chleb” codziennie, bo dawali tylko na dzisiaj. Jaka by nie była przyczyna, dzisiejszego chleba jutro nie oddadzą. Biegać trzeba było około 2,5 kilometra w jedną stronę. Biegałem i nie wiedziałem, co to „marszrutka”, bo chciało się chleba… Już od wiosny 1932 roku po domach zaczęli chodzić pełnomocnicy do spraw zbierania „zbędnego chleba”. Na naszym zakątku (teraz między ulicami Kostromską i Williamsa) pełnomocnicy, dwóch czy trzech marynarzy, mówili, że z Kronsztadu, chodzili z „zakątkową” Martynichą — podstarzałą kobietą. Wszystkie kasze czy zboża, które znajdowali, chwytali i wysypywali do „wspólnego worka” — fasola, groch, soczewica, proso, kasza jaglana, gryka, żyto itd. Pewnego razu do „wspólnego worka” wysypali pół garnka fasoli i pół makitry prosa, które przygotowali na kaszę jaglaną. Wtedy pomyślałem: a co z tej mieszanki będzie? Nikt nawet nie wymagał, żeby coś wyszło: trzeba było, żeby u ciebie nic nie zostało… Marynarze — chłopcy jak się patrzy, czyżby im z workiem po domach chodzić? Im by pracować gdzieś w zakładzie. A Martynicha zerkała, czy nie ma czegoś, żeby zwilżyć gardło, bo już zaschło… Pewnego razu poprosiła tatę o „niebieską” (denaturat), bo u nas stał prymus. Nie wiem, czy tata dał biedaczce niebieskiej, czy nie, bo mnie odesłali ze spiżarni… W szkole nas, dzieci, karmili w osobnym pokoju przy stacji Dijówka na dużej przerwie: malutka aluminiowa miseczka klusek — 3—4 kluski i z pół litra wrzątku. Gdzieś w listopadzie 1933 roku wielu uczniów szło do szkoły spuchniętych… Na stacji Dniepr, gdzie teraz jest sklep „Foxtrot”, stał jednokondygnacyjny drewniany budynek kas podmiejskich i poczekalni Uroczystości żałobne otworzył dyrektor generalny Centrum, doktor nauk historycznych Wołodymyr Melnyczenko, który, parafrazując słowa Wołodymyra Sosiury o tej strasznej tragedii narodu ukraińskiego, powiedział: „Dzisiaj krople wosku ogólnoukraińskiej

Машинний переклад

Oszukani przejrzą

Anatolij CZMIŁ, przewodniczący Ananijiwskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, obwód odeski Naszym obowiązkiem, obowiązkiem żywych, jest utrwalić pamięć niewinnie zamordowanych Ukraińców i przedstawicieli innych narodów, którzy zginęli w wyniku Wielkiego Głodu w latach 1921–22, 1932–33 i 1946–47, opowiedzieć potomnym, jak od najdawniejszych czasów konsekwentnie niszczono naszą państwowość, język, kulturę, jak fałszowano historię. Czy nie do naszej pamięci próbował dotrzeć Wasyl Symonenko wierszem: Gdyby wszyscy oszukani przejrzeli, Gdyby wszyscy zabici ożyli, To niebo, pociemniałe od przekleństw, Pewnie pękłoby od wstydu i obelgi… Drżyjcie, mordercy! Myślcie, lizusi! Życie nie wciśnie się w wasz kopiec. Słyszycie? Na cmentarzu iluzji Nie ma już miejsca dla grobów. Leksykon o niezwykłej sile dotyczący tragedii Hołodomoru na Ukrainie „Jedło — 33-go” zebrał, opracował i wydał nasz rodak, represjonowany pisarz z Odessy Oleksa Riznykow. Ten leksykon jest potrzebny jako pamięć o nieprzebytym smutku. Posłuży do wychowywania uczniów w duchu prawdy i wysokiej moralności. Świadectwa o tragedii Hołodomoru na Odeszczyźnie, a zwłaszcza w rejonie ananijiwskim, zbierają uczniowie ogólnokształcących szkół rejonu; przy pomniku ofiar tamtych lat co sobotę odbywa się akcja „33 minuty”. W Ananijewie jako pierwszy na Odeszczyźnie w 1993 roku ustawiono znak pamiątkowy niewinnie zamordowanym Hołodomorem. Wzniesiono go z funduszy społeczeństwa i sponsorów. Inicjatorami i aktywnymi uczestnikami ustawienia były rejonowe organizacje „Proświty” oraz Ludowego Ruchu Ukrainy. Chcę wyrazić szczerą wdzięczność tym, którzy w 1993 roku nie ulękli się władczej represji ani zwolnienia ze stanowiska kierowniczego za świadomość narodową i wspieranie organizacji o orientacji narodowej: P. Kusznirowi, dyrektorowi PTU nr 54, A. Bernowezie, kierownikowi Rembudpostaczu, W. Wozniukowi, kierownikowi poczty, uczestnikowi Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, W. Jankiewiczowi, L. Iwaszczukowi, I. Franczukowi i innym.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

DZIEŃ PAMIĘCI W MOSKWIE

akcji „Zapal świeczkę” padają na nasze serca, które biją w unisonie z wielkim sercem kontynentalnej Ukrainy, sercem całego narodu ukraińskiego...” Do obecnych przemówił Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Federacji Rosyjskiej, pierwszy zastępca sekretarza RBNiOU Kostiantyn Hryszczenko. Zaznaczył, że uczczenie ofiar Hołodomoru w latach 1932–1933 ma na celu zjednoczenie nie tylko światowego ukraińskiego środowiska, ale także narodów, które ucierpiały od zbrodniczego sowieckiego reżimu, wokół wspólnej pamięci o tragicznej przeszłości. Ponadto Ambasador podkreślił, że Ukraina nie uważa narodu rosyjskiego za winny tej tragedii XX wieku, ponieważ on również poniósł wielkie straty w czasach komunistycznego terroru. W sali Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie zorganizowano transmisję apelu Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki oraz żałobnych uroczystości, które odbywały się na Ukrainie. Rzeczywiście, ta godzina zjednoczyła serca obecnych Ukraińców w Centrum Kultury — każdy myślami był w Kijowie, przy niedawno odsłoniętym Memoriale Ofiar Hołodomoru. Szczególnie poruszył ten dzień tych, których rodziny doświadczyły strat podczas Hołodomoru w latach 1932–1933. O godzinie 17 obecni w Centrum wraz z Ukraińcami całego świata uczcili minutą ciszy pamięć niewinnie zamordowanych sztucznym Hołodomorem. Tego wieczoru znicze pamięci rozjaśniły parapety Centrum Kultury Ukrainy, Ambasady Ukrainy w Federacji Rosyjskiej oraz każdego ukraińskiego domu Moskwy. W uroczystościach ku Dniu Pamięci Ofiar Hołodomorów wziął udział kwartet instrumentalny „Harmonijne Natchnienie” w składzie: Olga Lepko (skrzypce), Jarosław Rura (obój), Iryna Polowa (altówka) i Oksana Pawłowa (wiolonczela). Wykonano utwory M. Skorika, T. Albinoniego, A. Vivaldiego, W. A. Mozarta, J. S. Bacha i innych kompozytorów. W Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie rozwinięto dużą wystawę książkowo-ilustracyjną z zasobów Biblioteki Informacyjno-Referencyjnej Centrum.

Машинний переклад

«Żniwa smutku»

Z okazji 75. rocznicy Hołodomoru w Ukrainie Chmielnickie miejskie zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki zorganizowało tydzień informacyjny „Hołodomor. Rocznice pamięci”. Odwiedzający Dom Ludowy — uczniowie szkół, studenci, kursanci Narodowej Akademii Państwowej Służby Granicznej Ukrainy, przedstawiciele Służby Celnej Ukrainy — zapoznali się z tematyczną wystawą, na której zaprezentowano zagraniczne wydawnictwa, a także obejrzeli film wideo „Żniwa smutku”.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

działalność honorową nagrodą — krzyżem oficerskim. Swoją radością podzielił się przedstawiciel rosyjskiej diaspory, prezes klubu biznesowego „Ukraina — Sankt Petersburg” Andrij Kropywko. Opowiedział o tym, że Ukraińcy z Sankt Petersburga już tradycyjnie w drugiej dekadzie maja organizują festiwal „Ukraińska wiosna w Sankt Petersburgu”, który cieszy się popularnością, a w szczególności przyciąga młodzież. Andrij Kropywko zauważył ciekawą, dość symboliczną szczegół: właśnie wtedy, gdy w Kronsztadzie przeprowadzano ukraiński festiwal, w Sewastopolu odbywał się festiwal rosyjski… „Działalność oficjalnych instytucji państwowych Sankt Petersburga (pewnie i w innych miejscach) na rzecz wspierania diaspory jest zbyt zbiurokratyzowana przez struktury władzy. Szukamy nowych form współpracy kulturalnej, w szczególności angażujemy struktury biznesowe. Wyniki są niezłe” — podsumował pan Andrij. Podziękował Ołeksandrowi Szokałowi za stworzony nowoczesny projekt „Wiadomości w Internecie”, z którego chętnie korzystają petersburżanie. Andrij Kropywko wniósł wiele niezwykle ciekawych propozycji współpracy. Jego wystąpienie dowiodło konieczności wypełnienia jednego z najważniejszych zadań Proświty: trzeba jednoczyć się na wszystkich poziomach — od najmniejszej wsi po światową diasporę. Według słów Petra Kononenki, w różnych krajach świata mieszka 30 milionów Ukraińców, którzy mogą pracować na wizerunek Ukrainy. Tak czy inaczej, wielu mówców poruszało bolesny temat nieukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Mówiła o tym profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Łarysa Masenko. Przytoczyła porażające przykłady. W szczególności najpopularniejsze rosyjskojęzyczne gazety mają nakłady: „Fakty” — 784 275 egz., „Siegodnia” — około 200 tysięcy. Najpopularniejsza ukraińska „Silśki wisti” — 200 tysięcy. Inne w najlepszym razie — 10—20 tysięcy. Książki ukraińskich pisarzy wydaje się w nakładach 1 000 — 2 000, a nawet mniej. Nowa książka Marii Matios, która pobiła wszystkie rekordy — 25 000. Sytuacja jest skrajnie zła. Szczególnie dotyczy to telewizji. Przewodniczący winnickiej „Proświty”, docent Winnickiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego Łeonid Fiłonow podzielił się dokonaniami obwodowego zjednoczenia właśnie w dziedzinie programów telewizyjnych i radiowych. Winniczanie pracują z młodzieżą, przeprowadzają turnieje intelektualne dla uczniów i studentów itp. W różnych regionach Ukrainy proświcianie pracują w różnych warunkach. Tak, w Zachodniej i Centralnej Ukrainie władza nie przeszkadza, a nierzadko nawet pomaga. Ale i tam pracy wystarcza. Na przykład na początku działalności prośwician prawie w każdej galicyjskiej wsi były komórki Towarzystwa. Teraz — tylko w stu wsiach. Nasuwa się pytanie: dlaczego? Bolesne było słuchanie sprawozdań przewodniczącego Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”, docenta katedry historii Ukrainy Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Wołodymyra Semystiahy, zastępcy przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Zjednoczenia, kandydata nauk fizyczno-matematycznych Marii Olijnyk, członka zarządu Wszechkrymskiego Zjednoczenia „Proświty” Łeonida Pyłunśkiego. Ci ludzie to prawdziwi bohaterowie Ukrainy, gdyż pracują praktycznie we wrogim otoczeniu, stale muszą walczyć z miejscową władzą, broniąc elementarnych praw. O swoistych i bardzo ostrych problemach obwodu zakarpackiego, związanych z rusiństwem, opowiedział Wołodymyr Pipasz. A wniosek można uogólnić: studiować doświadczenia poprzedników; rozszerzać sieci proświciańskie; jednoczyć wszystkie organizacje patriotyczne; podnosić poziom intelektualny; współpracować z władzą, wchodzić w struktury władzy; kontynuować pracę ofensywną — bronić języka, kultury, państwowości; zawsze być z narodem. Siła tam, gdzie prawda, a prawda jest po naszej stronie. Materiały z konferencji naukowej czytajcie w kolejnych numerach tygodnika.

Машинний переклад

«PROŚWITA»

Jubileusz to nie tylko powinszowania, prezenty, odznaczenia, nagrody i inne przyjemne rzeczy. To przede wszystkim powód do refleksji, przeanalizowania przebytej drogi, określenia strategii na przyszłość. Właśnie to było zadaniem Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Do źródeł dla odnowy”, poświęconej 140-leciu towarzystwa „Proświta”. Nadia KYRIAN Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ W wykładzie „Humanitarna aura narodu, albo Defekt głównego zwierciadła” Lina Kostenko pisała: „Był przecież jakiś boski wiatr, który rzucał pokolenie za pokoleniem do walki właśnie o ten naród, o ten kawałek ziemi, który Bóg na planecie podarował właśnie Ukraińcom”. Zapewne ten „boski wiatr” podniósł 8 grudnia 1868 roku 65 galicyjskich inteligentów, którzy we Lwowie zebrali się na konferencję założycielską, stworzyli Towarzystwo „Proświta” i zapalili „przedświtowy ogień”. Odrodzenie narodu zaczyna się od odrodzenia duchowości, a siła ducha to najskuteczniejsza broń samostanowienia. Zrozumieli to pierwsi proświcianie, tworząc szeroką sieć ogniw podstawowych, wytyczając ścieżkę od chaty do chaty. Zrozumieli to także wrogowie ukraińskiej państwowości, dlatego „Proświtę”, która za swoje zadanie stawiała szerzenie oświaty i kultury wśród ludu, wszystkie państwa imperialne uważały za niebezpieczną. Witając uczestników konferencji, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan powiedział, że obecnie Towarzystwo znalazło się w sytuacji podobnej do tej, która była sto lat temu. Obecnie zarówno wewnątrz kraju, jak i na zewnątrz nie brakuje nieżyczliwych, którzy nie mogą pogodzić się z niepodległością Ukrainy, dążą do przekształcenia Ukraińców na swojej ziemi w mniejszość narodową. Musimy działać skutecznie, a skuteczne nie jest to, co neguje cudze, lecz to, co utwierdza własne. Na konferencji wystąpiło dwudziestu pięciu prelegentów z różnych obwodów Ukrainy i z zagranicy. Przeanalizowali oni sytuację w różnych regionach i nakreślili pilne zadania organizacji. Nasza sytuacja nie jest unikalna. Tak, jeszcze w XVIII wieku znany filozof Helwecjusz pisał o letargicznym stanie narodów, które uwolniły się od despotycznych reżimów, a nawet zauważał, że w takich krajach „letarg bierze się za spokój”. U nas wyraźnie objawia się to w kryzysie samoidentyfikacji narodowo zdezorientowanej części społeczeństwa. Wiadomo, że każde leczenie zaczyna się od postawienia diagnozy. Jeśli jest ona prawidłowo postawiona i organizm ma siły walczyć o życie, to uzdrowienie i wzmocnienie jest tylko kwestią czasu, którego w rzeczywistości nam brakuje, ponieważ musimy dogonić inne państwa, aby nie pozostać na poboczu cywilizacji. Wołodymyr Jaworiwski zauważył, że w najciemniejszych dla narodu ukraińskiego czasach nasz lud dla swojego ratunku wymyśla coś szczególnego, właściwego tylko Ukraińcom. Tak została stworzona „Proświta”. To nasz wynalazek, inne narody tego nie mają. Dlatego ta organizacja społeczna istnieje tak długo, jak nie udało się żadnej partii. (Choć przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości oraz szef Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy się pomylił: do dziś istnieją w Europie pokrewne „Proświcie” organizacje społeczne „Polonia”, „Matica serbska”, „Matica chorwacka”, równe, a nawet starsze wiekiem). Język, historia, duchowość. To trzy filary, na których trzyma się naród. O tym mówili prawie wszyscy mówcy. Doktor nauk filologicznych, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Ołeksandr Ponomariw zauważył, że oprócz znanych ukazów o zakazie języka ukraińskiego w imperium za czasów carskich, mieliśmy jeszcze w 1933 roku zakaz ukraińskiej pisowni, co można uznać za lingwocyd. W Związku Radzieckim nauczycielom języka rosyjskiego dopłacano 15% za rusyfikację dzieci. Nasza sytuacja nie jest unikalna. Ale w innych krajach, które uwalniały się od imperialnego panowania, podejmowano odpowiednie środki dla odrodzenia języka, a Ukraina nijak nie może przyjąć nowej Ustawy o językach oraz Ustawy o języku państwowym. Profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu Iwan Juszczuk akcentował kwestię ustawodawstwa dotyczącego praw językowych obywateli. Według niego, wymóg, aby wszyscy władali językiem państwowym, to nie naruszenie praw obywateli, jak niektórzy chcą to przedstawić, a jedynie warunek efektywnego funkcjonowania państwa, zapewnienia jego stabilnego rozwoju. Petro Kononenko Dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy akademik Petro Kononenko podkreślił, że na obecnym etapie powinno dojść do zjednoczenia edukatorów, prośwician, naukowców i działaczy państwowych. Tę ideę rozwinął Iwan Dracz. „Nie tylko nas zaganiają do getta, ale i my sami siebie zamykamy tam” — powiedział, wyjaśniając swoją wizję problemu. Dzieje się tak dlatego, że jesteśmy rozdzieleni. Pokolenia starszych i młodszych między sobą nie kontaktują się, nawet w niewielkich miastach inteligencja nie może się zjednoczyć, aby wspólnie przeprowadzać działania. Trzydziestotysięczna społeczność ukraińska w Estonii może posłużyć za wzór. Gdybyśmy, mając ogromny potencjał, byli jeszcze tak zjednoczeni, dawno pozbylibyśmy się wielu problemów. Doktor nauk teologicznych, doktor nauk o sztuce, profesor Dmytro Stepowyk odnotował rolę jednostki w utwierdzaniu idei narodowej, zdrowego stylu życia. Silna jednostka może obudzić wielu, przełamać okoliczności. Tak w XIX – na początku XX wieku tylko kilka rodzin z ukraińskiej inteligencji stale rozmawiało w języku ukraińskim. Stały się one wzorem dla wielu. Metropolita Josyf Sembratowycz pod koniec XIX wieku rozpoczął walkę o wprowadzenie oświaty przez cerkiew. W ciągu 12 lat zmienił ukraińskie chłopstwo — przyzwyczaił wiernych do zdrowego stylu życia, oduczył pijaństwa, rozbudził pociąg do oświaty, duchowości. A czyż nie o tym mówił w swoim czasie Wasyl Stus? Jeśli w społeczeństwie obniżają się kryteria moralne, ktoś musi wznieść się nadzwyczaj wysoko, aby uratować wszystkich. Dmytro Stepowyk zaproponował proświcianom ściślejszą współpracę z ukraińską cerkwią — szersze wdrażanie tego perspektywicznego kierunku. Występując w imieniu Związku Oficerów Ukrainy, Wiaczesław Biłous poparł naukowca. Musimy podnosić duchowość w społeczeństwie. Trzeba utrzymywać własną armię, aby nie karmić cudzej, odnowić tradycje współpracy „Proświty” i Sił Zbrojnych. Wiaczesław Biłous wykonał jeszcze przyjemne polecenie: w imieniu swojej organizacji nagrodził Pawła Mowczana za wieloletnią działalność proświatową

Машинний переклад

Niezapomniane świadectwa radości i natchnienia podczas uroczystej imprezy w Operze Narodowej. Od źródeł – do współczesności! JUBILEUSZ PROŚWIATY GABINET MINISTRÓW UKRAINY WYRÓŻNIA DYPLOMEM HONOROWYM 2 Studencki kolektyw Ogólnoukraińskiego kulturalno-oświatowego tygodnika «Słowo Proświty» Za znaczący wkład w zachowanie narodowego dorobku i przekazywanie duchowości ukraińskiego narodu, za dalszy rozwój Nr 76657, grudnia 2005 roku Fotoreportaż Ksenii Hładyszewej SŁOWO PROŚWIATY – 50 (479) 11–17 grudnia 2008

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

«PROŚWITA» ZIEMI HOROCHOWSKIEJ: PRZESZŁOŚĆ I TERAŹNIEJSZOŚĆ

DO 140. ROCZNICY «PROŚWITY» Lubow LISZYSZYNA, przewodnicząca rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, m. Horochów, obwód wołyński 15 LAT DZIAŁALNOŚCI W CZASACH POLSKICH (1921—1936) W 1921 roku za sprawą księdza Iwana Wierzbickiego horochowska «Proświta» rozpoczęła działalność. Towarzystwo pod nazwą «Horochowska Powiatowa Proświta» zarejestrował wojewoda wołyński 3 marca 1927 roku. Kierunek działalności — kulturalno-oświatowy: działały kółka chóralne, taneczne, dramatyczne, historyczne oraz orkiestra instrumentów strunowych. Orkiestrą i chórem kierował mieszkaniec miasta Horochowa Hryhorij Bakalczuk. «Proświcie» przewodniczył Osyp Bakalczuk. Amatorzy kółka dramatycznego wystawiali sztuki «Cyganka Aza», «Poszyłys' w durni», «Oj nie chody, Hryciu», «Nazar Stodola» i inne. Młodzież, która stanowiła podstawę towarzystwa, często zbierała się w parku miejskim, gdzie śpiewano ukraińskie pieśni ludowe. «Proświta» posiadała również dobrą bibliotekę. W tamtych czasach ukraińska książka była rzadkością, a Towarzystwo już wtedy propagowało utwory Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Mychajła Staryckiego, Marko Wowczok oraz innych ukraińskich autorów. Pierwsze kursy spółdzielcze, jak świadczy tygodnik «Hospodarśko-kooperatywnyj czasopys», odbyły się w Horochowie 13 czerwca 1927 roku. Zorganizowały je «Proświta» oraz inspektorat Rewizyjnego Związku Ukraińskich Spółdzielni z Łucka. Statut spółdzielni «Spółka Spożywców „Dobrobut”» (pierwsza spółdzielnia z ograniczoną odpowiedzialnością w Horochowie) przyjęto 14 kwietnia 1929 roku na zebraniu, któremu przewodniczył Andrij Bratun', a sekretarzował Osyp Bakalczuk. Spółka spożywców posiadała sklep obok kapliczki. Zachował się protokół walnego zgromadzenia «Spółki Spożywców „Dobrobut”» z 27 marca 1937 roku. Zebranie otworzył przewodniczący Rady Nadzorczej Andrij Mohyłećkyj. Skład prezydium: Maksym Jaszukewycz, Andrij Jemczyk, Osyp Bakalczuk. Obecni na zebraniu: rewident Rewizyjnego Związku «Spolem» Adam Żywiłowski oraz 123 członków spółki. Rozwiązywano kwestie działalności «Dobrobutu». Pouczająca jest historia oświecenia wsi Ochłopów, dla której chłopi zbudowali kosztem dobrowolnych datków i składek członkowskich budynek Domu Ludowego. Była tu również dobra biblioteka, którą chłopi potajemnie zakopali po zamknięciu «Proświty». Budynek ten do dziś służy społeczności. Działała placówka «Proświty» we wsi Umańce. Hryhorij Liszyszyń (wśród mieszkańców zwany Białym Hryciem) podarował ziemię pod budowę cerkwi. W latach 30. XX wieku działało tu kółko dramatyczne, w stodole Mychajła Liszyszyna (syna Hryhorija) wystawiano ukraińskie sztuki. Po II wojnie światowej rodzinę Liszyszynów poddano represjom. Aktywnie działała «Proświta» we wsi Brany. Przy niej pracowała biblioteka, którą na zasadach społecznych kierował księgowy spółdzielni «Nadija» Anton Chrystyn. «Proświta» posiadała własny, solidny budynek, wzniesiony za fundusze spółdzielni, działały kółka amatorskie. Jak świadczą dokumenty archiwalne, w 1930 roku w Horochowskiej Powiatowej «Proświcie» było 48 placówek i filii, w których liczono 1967 członków. Niewielka liczba zachowanych dokumentów działalności Towarzystwa poświadcza obchody dni szewczenkowskich. Jaskrawym przykładem jest przygotowanie i przeprowadzenie uroczystości we wsi Uhrynów. Przewodniczący rady miejscowej «Proświty» pan Hłuszczak zwrócił się do rady powiatowej «Proświty» o udzielenie zezwolenia na obchody świąt szewczenkowskich z programem, w którym przewidziano, że «Panichidę w języku ukraińskim odśpiewa ukraiński chór i odprawi miejscowy proboszcz ks. Wsewołod Zełynśkyj». Ksiądz proboszcz był znanym ukraińskim patriotą. Jego, jak i większość aktywnych działaczy «Proświty», zamordowali enkawudziści. Dokumenty świadczą, że najdłużej, do 1936 roku, na Wołyniu istniało towarzystwo «Horochowska Powiatowa Proświta». «Ridna Chata», bardziej radykalna organizacja, powstała w Horochowie w latach 1936—1937. Podstawą «Ridnej Chaty» stała się radykalnie nastawiona młodzież, a na jej czele stanął mieszkaniec Horochowa Mykoła Bałamut. Oto nazwiska aktorów amatorów «Ridnej Chaty»: Anton Skibyczkyj, Fedir Stopaczynśkyj, Foma Jakukewycz, Pola Nebożynśka, Anton Hołdowanśkyj. Swoistą tradycją dla «Ridnej Chaty» stało się coroczne świętowanie dni szewczenkowskich. Po likwidacji «Proświty» polskie władze okupacyjne zezwoliły na tworzenie «Proświtańskich Chat». I choć wstąpiło do nich niemało świadomych Ukraińców, jednak osiągnąć sukces w pracy na niwie odrodzenia narodowego i wychowania siłami «Proświtańskich Chat» nie udało się. Obchody dni szewczenkowskich odbywały się w wielu wsiach powiatu horochowskiego. Na przykład chórem przy «Proświtańskiej Chacie» we wsi Skobiełka kierował horochowianin Hryhorij Bakalczuk. I choć dni szewczenkowskie obchodzono we wsiach powiatu, nie były one tak zorientowane narodowo, jak te, które organizowali i prowadzili działacze «Proświty». W 1937 roku w powiecie horochowskim działały trzy placówki Wołyńskiego Ukraińskiego Zjednoczenia «Proświtańska Chata». Towarzystwo «Proświta» na ziemi horochowskiej wiele zrobiło dla uświadomienia godności narodowej Ukraińców, nasz kraj stał się kolebką zmagań narodowowyzwoleńczych. Częściowo swoją działalność horochowska „Proświta” wznowiła w 1989 roku. Utworzono Towarzystwo Języka Ukraińskiego, któremu przewodniczyła nauczycielka horochowskiej szkoły średniej nr 1 Ludmyła Mudrak. Aktywny udział brali Mychajło i Anastasija Roszczynowie, Andrij i Petro Krysztalscy, Wasyl Feszczak, Ołeh Bakalczuk i inni. W 1991 roku na I Forum Inteligencji rejonu Towarzystwo Języka Ukraińskiego zostało zreorganizowane w Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Tak po 55 latach na Horochowszczyźnie „Proświta” zmartwychwstała. Na II Forum Inteligencji rejonu 6 marca 1993 roku utworzono rejonowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. W skład rady weszło 13 aktywistów, wśród nich Wałentyn Janiuk, chirurg centralnego szpitala rejonowego, Wasyl Feszczak, nauczyciel horochowskiej szkoły średniej nr 2, Mykoła Palanyczko, przewodniczący związku chłopskiego „Zoria”, Teofił Zacharczuk, nauczyciel, obecnie emeryt, ojciec Andrij Sydor, proboszcz cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego, Ołeh Bakalczuk, wywodzący się z rodziny prośwician z lat 30. W grudniu 1995 roku przeprowadzono III Forum Inteligencji rejonu, gdzie założono rejonową organizację Kongresu Inteligencji Ukraińskiej, której przewodniczyła Zinajida Łewczuk, redaktorka gazety „Horochowśkyj wisnyk”. Poszukiwanie i wdrażanie nowych form pracy kulturalno-oświatowej przyniosły rezultat. Na uwagę społeczności zasługują spotkania przy „okrągłym stole”: „O nieakceptowaniu działań siłowych w działalności międzywyznaniowej” (1997), „Inteligencja i władza” (1998), „Partie polityczne i organizacje społeczne rejonu — wyborom Prezydenta Ukrainy” (1999), „Samorząd lokalny: gwarancje działalności, zasady realizacji, odpowiedzialność, problemy” (2000), „Elita, czy problem budowy społeczeństwa” (2003). Horochowszczyzna to ojczyzna laureatów Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Jewhena Swerstiuka i Wasyla Słapczuka. Dlatego z inicjatywy rejonowego zjednoczenia przeprowadzono spotkania z nimi. Zorganizowano prezentacje książek Petra Bojarczuka, Andrija Krysztalśkiego, Jewheniji Łeszczuk, Ołeny Krysztalśkiej, Iwana Hryszaja. Wszyscy oni pochodzą z Horochowszczyzny. Corocznie obchodzimy Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Zorganizowano prezentację książek, które przesłała z Kanady nasza krajanka Nadija Szawarska — urodzona we wsi Żurawnyky, obecnie współpracowniczka Towarzystwa „Wołyń” w Winnipeg. Proświcianie biorą udział w obchodach świąt narodowych i kalendarzowo-obrzędowych. Amatorzy teatru literackiego dołączyli do zbiórki funduszy na budowę pomnika Tarasa Szewczenki w Horochowie. Na terenie rejonu znajdują się pomniki Szewczenki w Horochowie, Beresteczku, we wsi Uhryniw. „Proświta” wspiera konkursy literackie „Niepowtarzalność”, „Bajkę układam sam”, „Legendy rodzinnego kraju”. Obchodząc 140-lecie „Proświty”, mamy nadzieję na lepsze czasy. Będziemy pracować na rzecz zachowania ojczystego słowa, rozwoju kultury narodowej, utwierdzenia ukraińskiej państwowości. Aktorzy kółka dramatycznego „Proświty” we wsi Umańci, rejon horochowski. Lata 30. XX wieku

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ności prawideł eufonii, a mianowicie zbiegu samogłosek czy spółgłosek, obserwujemy całkowitą niespójność w oddawaniu dyftongu au: audytoria (łac. audio „słucham, słyszę”), automobil (gr. autos „sam”). W konsekwencji tę niespójność i nielogiczność przeniesiono do naszego języka: lawr, ale laureat, Fawn, ale fauna, awtor, ale autyzm. Stąd sztuczna sprzeczność między pisownią a wymową. W szczególności „Słownik ortoepiczny” (1984 r.) (opracował M. Pohribny) oraz „Słownik ortoepiczny języka ukraińskiego: W 2 t.” (2001, 2003 rr.) (opracował M. Peszczak i in.) jako kodeksy normatywne podają wymowę a[ў]dytoria, a[ў]dijuwannia, a[ў]dyt, a[ў]dijencija, podczas gdy obowiązująca pisownia, której korzenie wyrastają z 1933 roku, nakazuje zupełnie inną pisownię. Świadczy to o niszczeniu autentycznego systemu fonetycznego języka ukraińskiego, a zatem i zapożyczeń za pomocą zniekształconej, zasymilowanej pisowni — „…oczywista to prawda, że na przestrzeni wieków z odrębnej wymowy powstaje i odrębny język, jeśli jakimiś środkami nie zapobiegnie się temu” [30, s. 358]. Tę samą niespójność, a raczej kopiowanie z języka rosyjskiego przeniesiono na oddawanie nazw własnych (imion, nazwisk, toponimów): Faust zamiast Fawst, choć Fawn (mityczne bóstwo), Awrora, Awstrija itd. Jednak bezkrytyczne zamienianie u na ў jest również błędne, w szczególności w słowach traurnyj, hauptwachta, raund [49, s. 73]. Drugim decydującym sposobem naruszenia normy fonetycznej jest fonetyczna interferencja rosyjskojęzyczna, która w wyniku ponad czterystuletniego siłowego wprowadzania języka rosyjskiego jako rzekomo języka komunikacji międzynarodowej, a nawet jako drugiego tak zwanego języka ojczystego, doprowadziła do nałożenia cech fonetyczno-ortoepicznych (dźwiękowych i wymownych) języka rosyjskiego na ukraiński. Dlatego swoistością obecnego etapu funkcjonowania normy fonetyczno-ortoepicznej jest nie tyle jej przegląd, co zachowanie autentyczności i oczyszczenie z obcego wpływu. Po raz pierwszy teoretycznie opracował normy fonetyczno-ortoepiczne wybitny ukraiński językoznawca pierwszej połowy XX w. O. Synjawski. To właśnie on zwrócił szczególną uwagę na wpływy interferencyjne miejscami języka polskiego, w większości języka rosyjskiego, w szczególności akanie (wymowa nieakcentowanego o jako a), ubezdźwięcznianie spółgłosek dźwięcznych, zmiękczanie spółgłosek syczących, miękkość spółgłosek wargowych oraz końcowego r, nazywając je „kaleczeniem języka” [32, s. 11—12]. Bazując na obserwacjach uczonego i na współczesnej tendencji rozchwiania normy fonetyczno-ortoepicznej, określimy jej główne typy naruszenia interferencyjnego. Ciąg dalszy nastąpi. Literatura 2. Bułachowski Ł. A. Szkice z językoznawstwa ogólnego. — Kijów, 1956. 30. Romanenko Jakiw. Pisownia i język // Ridna mowa. — Numer 1. — Styczeń. — 1936 rok. 32. Synjawski O. Normy ukraińskiego języka literackiego. — Lwów, 1941. 40. Język ukraiński w XX wieku: historia lingwocydu // Pod redakcją Łarysy Masenko. — Kijów, 2005. 41. Pisownia ukraińska. — Kijów, 2007. 42. Farion Iryna. Pisownia — gorset języka? Pisownia ukraińska jako wybór kulturowo-polityczny. — Lwów, 2004. 49. Juszczak Iwan. Ortoepia, prawa fonetyczne i pisownia. Recenzja na: Słownik ortoepiczny języka ukraińskiego: W 2 t. / Oprac.: M. Peszczak i in. — Kijów: Dowira. — T. 1; 2003. — T. 2 // Dywosłowo. — 2004. — № 3.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

PIERWODRUK

Iryna Farion miasto jon, triumf zamiast trijumf. Pierwotna i poprawna pisownia przewidywała usunięcie niecharakterystycznego dla języka ukraińskiego zbiegu samogłosek (z wyjątkiem tych, które występują na styku przedrostka i rdzenia: pro/analizuwaty; przedrostka i przedrostka: wy/o/kremyty; dwóch podstaw: tele/eter), co potwierdzone jest szeregiem niezasymilowanych zapożyczeń (w rodzaju parafiany, wasylijany, manijak, makijaż), rodzimą leksyką (w rodzaju diialnist, moja, joj, a nie dialnist, moa, ioj) oraz nazwami własnymi, które zadziwiająco przetrwały pod presją Ortografii z 1933 roku: Markijan, Andrijan, Sebastijan, Kuprijan, Ilijan, Lilijana. Znamienne, że język, opierając się fonetycznej asymilacji, tworzył warianty to przez apostrof, to przez znak zmiękczenia: Waler’jan (Walerian), Martjan (Martynian) oraz formy równoległe: Julijan i Julian. Na uniwersalny wewnętrzny opór każdego języka wobec obcości zwrócił uwagę wybitny niemiecki lingwista i folklorysta J. Grimm: “Wszystkie języki, dopóki są w zdrowym stanie, mają naturalny bodziec, by usuwać od siebie to, co obce, a kiedy już się wdarło, wypierać je z powrotem lub przynajmniej wygładzać miejscowymi elementami. Nie ma narodu zdolnego do rozwoju wszystkich możliwych dźwięków i każdy język unika tych, które są mu niewłaściwe lub przeciwne. Co jest sprawiedliwe w odniesieniu do dźwięków, to jeszcze bardziej dotyczy słów” [cyt. za: 2, s. 120]. Zatem, na wzór rosyjskiej wymowy i pisowni, naszemu językowi narzucono połączenia dźwiękowe i literowe ia wewnątrz słów w rodzaju materialnyj, zamiast materijalnyj (por. w białoruskim: materyjał, w serbskim materijal, w polskim material); początkowe iu zamiast ju w rodzaju iudajizm zamiast judajizm, jak zresztą we wszystkich językach słowiańskich, poza cerkiewnosłowiańskim, który stał się podstawą dla tworzenia języka rosyjskiego; początkowe io zamiast jo w rodzaju Iow zamiast Jow, Iordania zamiast Jordania; e w słowie projekt zamiast umotywowanego projekt (łac. projectus); połączenia dźwiękowe i literowe iu zamiast iju w rodzaju kolegium, triumf zamiast kolehijum, trijumf. Czwarta asymilacyjna ingerencja w słowa obcego pochodzenia polegała na oddaniu połączenia dźwiękowego aw przez au w rodzaju audytoria zamiast awdytoria, co potęgowało w języku niewłaściwą tendencję do używania słów ze zbiegiem samogłosek. I to w czasie, gdy w języku ukraińskim fonem /w/ w odpowiednich pozycjach fonetycznych (na początku słowa przed spółgłoską, w pozycji po samogłosce na końcu słowa oraz przed spółgłoską w środku słowa w rodzaju [ў]zia[ў], pra[ў]da) realizuje się jako [ў] nieskładotwórczy. Natomiast w języku rosyjskim końcowy dźwięk [w] oraz w pozycji przed spółgłoską ulega ubezdźwięcznieniu do [f] w rodzaju lubo[f], tra[f]ka, a w słowach obcego pochodzenia, ze względu na brak-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

ZNISZCZENIE, POSZUKIWANIE, ODBUDOWA

Iryna Farion Kontynuacja. Początek w nr 48, 49 z 2008 roku Główne ostrze Pravopysu 1933 roku, w postaci asymilacji fonetycznej, zostało skierowane na pisownię wyrazów obcego pochodzenia (Rozdział 3) jako na najłatwiejsze ogniwo ujednolicania między językiem ukraińskim a rosyjskim. Podstawą tego jest droga zapożyczania wyrazów: bezpośrednia i pośrednia. Przy bezpośredniej drodze zapożyczenia język dostosowuje wyraz do swoich praw fonetycznych, przy pośredniej — łacińskie, greckie itd. słowo trafia do języka przez polską lub rosyjską adaptację. Reżim bolszewicki w bezpośrednim zapożyczaniu dostrzegł „sztuczne oddzielanie języka ukraińskiego od rosyjskiego”, a także „przeszkody w opanowaniu piśmienności przez szerokie masy”, dlatego przewodniczący Komisji Ortograficznej A. Chwylia we „Wstępie do wydania nowego ukraińskiego pravopysu” pod punktem a) zaznaczył sakramentalne „zlikwidowano nacjonalistyczne reguły dotyczące pisowni wyrazów obcojęzycznych” [40, s. 108—109]. Jaka była ta likwidacja, która do dziś, zgodnie z obowiązującym pravopysem, jest normą? Pierwszym asymilacyjnym usunięciem była wycofana z pisowni głoska i litera ґ, co nie tylko naruszyło normę wymowy, lecz także spowodowało zamieszanie w znaczeniach wyrazów ґrati (krata) / hrati (wykonywać określone działanie), hnit (jarzmo) / gnit (w lampie naftowej), huli (zabawy) / ґuli (ślady po uderzeniu) itd. Zamiast tego zapożyczenia, wśród których są także nazwy własne, zaczęto przekazywać wyłącznie według wzoru rosyjskiego, gdzie z powodu niedostatku szeregu fonemów nie można oddać różnych obcych dźwięków sh, h, g, jak w ukraińskim, przez х, г, ґ, lecz jedynie jako х lub г: Halloween — ukr. geloewin — ros. chełoujn; Hegel — ukr. Ґeґel — ros. Gegiel; Goethe — ukr. Ґete — ros. Gete. Poza burtą ludowego brzmienia znalazły się od wieków używane wyrazy z dźwiękiem i fonemem ґ: ґedz, ґudzyk, ґawa, dzyhá, ґrindżoli itd. Pravopys 1990 roku na fali odrodzenia narodowego zwrócił językowi literę, fonem i dźwięk ґ, jednak nie zaproponował uzasadnionych zaleceń dotyczących jej użycia i wymowy. Spowodowało to nowe naruszenia systemu fonetycznego, zwłaszcza w wyrazach zapożyczonych. Projekt pravopysu z 1999 roku, opierając się na zasadach Pravopysu 1929 roku, zaproponował oddawanie litery ґ w obcych nazwach pospolitych i własnych przez г: intelihencija, Czykaho; w nazwach własnych osób (imionach, nazwiskach) zgodnie z g w języku źródłowym piszemy i wymawiamy ґ, a zgodnie z h — г: Fryderyk Ґeґel, Mahatma Ґandi. Również litera ґ oddaje w piśmie zadniojęzykową zwarto-wybuchową spółgłoskę w wyrazach, które wymawiamy odpowiednio: ahrus, ґawa, ґazda, ґandż itd. Niestety, „zatwierdzony do druku przez rady naukowe Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni NAN Ukrainy oraz Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy i zaaprobowany przez Narodową Akademię Nauk Ukrainy, Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy, Ministerstwo Kultury i Sztuki Ukrainy” Ukraiński pravopys (2007 r.) [41] demonstruje nie co innego, jak półnormę i półukraiński język: zawiera literę ґ w dawno zapożyczonych i zukrainizowanych formach, na wzór ґanok, ahrus, ґwałt itd., jednak w wyrazach obcego pochodzenia w nazwach pospolitych i własnych (antroponimach i toponimach) g, h nakazuje oddawać przez г: Hiugo (Hugo), a w niektórych wyrazach, nie wiadomo według jakiej logiki, — przez х: chobi (hobby) zamiast hobi, Chemingujej (Hemingway) zamiast Hemingwej (s. 9, 118—119). W stylu niszczycielskiego językowego liberalizmu, a więc lekceważąc zasadę systemowości jako podstawową przy określaniu normy, Pravopys–2007 wystawia na wierzch uwagę: „W nazwach własnych obcego pochodzenia etymologiczne g zgodnie z ustaloną tradycją wymawia się jako г; jednak zachowanie g w wymowie nie jest naruszeniem normy ortoepicznej. Zatem, poprawna jest wymowa: Gdańsk i Ґdańsk, Grenlandia i Ґrenlandia, Gibraltar i Ґibraltar; Garibaldi i Ґaribaldi, Goethe i Ґoethe” [41, s. 19]. Biorąc pod uwagę takie nieuzasadnione i dwuznaczne zalecenia, w obecnej praktyce logiczne jest stosowanie pisowni i wymowy g — ґ zaproponowanej w Projekcie pisowni z 1999 roku, a aktywnie używanej w szeregu wydawnictw oraz w rozgłośniach radiowych i telewizyjnych, a mianowicie: 1. Literę g, która w odpowiednich językach oznacza dźwięczny zwarty spółgłoskowy dźwięk [ґ], w ogólnych i własnych nazwach geograficznych zapisujemy literą г: agent, Chicago; 2. W nazwiskach własnych ludzi (imionach, nazwiskach) zgodnie z g w języku źródłowym piszemy ґ, a zgodnie z h — г: Fryderyk Hegel, Mahatma Ґandhi; 3. Literę g oddajemy literą ґ w obcych wyrazach, które nie zostały zasymilowane z językiem ukraińskim, a także w obcych połączeniach, przekazywanych środkami ukraińskiej graficzności: łac. alter ego (alter ego); 4. Litera ґ oznacza na piśmie tylny zwarty spółgłoskowy dźwięk w wyrazach, które wymawiamy odpowiednio: aґrus, ґawa, ґazda itp.; 5. Literę h, grecką literę г (gamma) oraz początkowy przydechowy dźwięk, oddawany znakiem nadrzędnym, przekazujemy ukraińską literą г: habilitacja, Helsinki [42, s. 36—42; 24; 25]. Drugie asymilacyjne wyeliminowanie polegało na naruszeniu greckiej litery θ (teta), która oznacza międzyzębowy spółgłoskowy dźwięk, podobny do czegoś pośredniego między naszymi dźwiękami [t] i [f], w wyniku czego eter, Ateny, arytmetyka zgodnie z czarodziejską moskiewsko-radziecką pałeczką przekształciły się w formy tożsame z rosyjskimi: efir (gr. aither), Afiny, arifmietika (gr. arithmetike); a stało się tak wtedy, gdy szereg wyrazów z grecką literą θ (teta) pozostał, na przykład arytmia (gr. arrhythmia), ortopeda (gr. orthos), terminy z przedrostkiem ortho-: ortotlen, ortoskopowy, ortograficzna powierzchnia itd., ponieważ tak zostały zaadaptowane w języku rosyjskim. Szczególną odporność na obcą asymilację wykazuje słownictwo antroponimiczne, czego dowodzi „Praktyczny rosyjsko-ukraiński słownik” (1923 r.): Fadiej — Tadeusz, Teodozjusz — Todosij, Todosz, Filip — Pyłyp, Choma — Toma, Teodora — Todora, Chwedora. Pojedynczym wyjątkiem jest w tym imię Fiodor, które jako potwierdzenie tendencji przekazywania greckiego theta przez t, chw, p istnieje w wariancie Chwedir, Todir. Nieprzyjmowanie w naszym języku greckich zapożyczeń przez bezdźwięczny dźwięk f wynika z sonorności (lub dźwięczności) jego systemu fonetycznego. Spółgłoski dźwięczne w języku ukraińskim nie ogłuszają, natomiast w rosyjskim w toku mowy tworzą własne pary bezdźwięczne, wśród których jest także dźwięk [f]: [w] — [f] (ljubow — ljubo[f]), [b] — [p] (dub — du[p]), [d] — [t] (ded — de[t]), [h] — [ch] (proloh — prolo[ch]), [ż] — [sz] (garaż — gara[sz]). Zatem wprowadzenie przez pisownię litery i dźwięku f w miejsce greckiej teta oznacza równoczesne niszczenie sonorności ukraińskiego systemu dźwiękowego. Projekt pisowni z 1999 roku proponował normę wariantową: Metodiusz i Mefodiusz, mit i mit. Sądzę, że nasz wybór, z uwagi na systemowość fonetyczną i tradycyjność, powinien opierać się na oddawaniu greckiej teta przez ukraiński dźwięk [t]: I dopełniła się co do joty Największa z kosmicznych dramatów: Po wszystkie czasy Pan Golgotę Położył fundamentem pod świątynię. P. Karmański Trzecie asymilacyjne wyeliminowanie dotyczy zniszczenia jotacji samogłosek a, u, o (zamiast ia, ju, jo), na wzór obecnego normatywnego socjalny zamiast odpowiadającego prawom ukraińskiej fonetyki socjalny, Judasz zamiast Juda, ion za-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

imienia Tarasa Szewczenki, który tworzyła na zasadach i filozofii ukrainoznawstwa H. Sazonenko, kandydat nauk pedagogicznych, zasłużony nauczyciel Ukrainy. Anatolij Hryhorowycz jest członkiem Rady Opiekuńczej liceum, uczestnikiem seminariów pedagogicznych, konferencji naukowych, dialogów, z radością odpowiadał na wszystkie inicjatywy i propozycje uczniów oraz pedagogów zespołu liceum. Przypomina się udział A. Pohribnego w Międzynarodowym sympozjum filologicznym „Błękitne wieże złotego słowa”, które przeprowadzono z inicjatywy liceum, prezentacja przed licealistami książki Anatolija Hryhorowycza „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba…”. Dzięki wytrwałej pracy Anatolija Pohribnego każdy nauczyciel otrzymał możliwość odkrycia dla siebie zapomnianego i przemilczanego dziedzictwa Hryhorija Waszczenki, które skłania współczesnego pedagoga do wychowywania uczniów pod wzniosłym hasłem „Służba Bogu i Ojczyźnie”. H. Waszczenko podkreślał, że „tradycyjny ideał człowieka to nie wyszywana koszula, którą można zdjąć i mimo wszystko pozostać Ukraińcem. Ideał człowieka to to najlepsze, co stworzył naród w rozumieniu właściwości ludzkiej osobowości i jej przeznaczenia” (H. Waszczenko „Ideał wychowawczy”). W domowej bibliotece mam kilka prac publicystycznych Anatolija Pohribnego: „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”, „Rozmowy o tym, co boli”, „Po zaczarowanym kole wieków”. Czuję ogromną odpowiedzialność przed uczciwym i mądrym Nauczycielem, aby jego słowa, wycierpiane na papierze jako testamenty dla współczesnych i potomnych, kiełkowały dobrymi uczynkami, wiarą w zwycięstwo ukraińskiej Ukrainy. Mimo gorzkiego i oszałamiającego bólu straty, jestem dumna z tego, że jestem uczennicą Anatolija Pohribnego, jego dożywotnią aspirantką, i jednocześnie czerpię inspirację z optymizmu i siły ducha Anatolija Hryhorowycza, ponieważ walka o ukraińską państwowość trwa, jak zauważał Pohribny w pracy „Zechcesz – i będziesz”: „Wytrwamy? Musimy! To jest nasz kraj i my, Ukraińcy, powinniśmy być w nim gospodarzami. To jest nasza ziemia i nasza misja na niej jeszcze daleko nie została wypełniona”. Z okazji rocznicy przedwczesnej śmierci Anatolija Hryhorowycza zespół uczniowski i pedagogiczny Ukraińskiego Liceum Humanistycznego przeprowadził wieczór pamięci profesora, honorowego członka Rady Opiekuńczej liceum, wspominając go dobrym słowem, czcząc jego działalność i starając się naśladować dzieło Anatolija Hryhorowycza na szerokim ukraińskim polu. NIEZAPOMNIANI

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

KU PAMIĘCI NAUCZYCIELA

Iryna HOŁOWAJ, nauczycielka ukrainoznawstwa, aspirantka A. Pohribnego Współczesne pokolenie młodzieży zmęczyło się nadmierną deklaratywnością, patosem, obłudnym pseudopatriotyzmem. Teraźniejszość ilustruje przerażające, natrętne tendencje — takimi świętościami jak „niepodległość”, „państwo ukraińskie”, „demokracja”, „wolność słowa”, „naród ukraiński”, „służba narodowi ukraińskiemu”, „soborowość” zasłaniają się i spekulują najróżniejsze siły polityczne — od biało-niebieskich po pomarańczowych i biało-sercowych. Żyjemy, jak zauważył w przemówieniu na jubileuszowym wieczorze pamięci Wasyla Stusa Jewhen Swerstiuk, w dobie „duchowych bezdomnych w luksusowych autach”. Żyjemy w dobie deficytu miłości, dobroci, wiary, miłosierdzia, w dobie powszechnego chaosu i wielomówności, kiedy coraz trudniej wyjaśnić, kto jest prawdziwym Ukraińcem, a kto pseudopatriotą. Dzięki Bogu, wciąż mamy w naszym niełatwym czasie, na początku XXI wieku, przykłady ludzkiej i narodowej godności, aktywnej miłości do Ukrainy, wysokiej pracowitości, ludzkiej szczerości, mądrości i nieugiętości we własnych poglądach i przekonaniach. Do takiej kohorty duchowych orędowników narodu ukraińskiego należy postać profesora Anatolija Hryhorowycza Pohribnego — badacza, literaturoznawcy, publicysty, działacza społecznego, jednego z liderów „Proświty”, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego imienia Hryhorija Waszczenki. Głos i Słowo Anatolija Hryhorowycza Pohribnego były znane większości Ukraińców, którzy co tydzień czekali w radiowym eterze Pierwszego Kanału Radia Narodowego na jego autorską audycję „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba…”. Moja zaoczna znajomość z Anatolijem Pohribnym rozpoczęła się właśnie od tych cotygodniowych audycji radiowych, od wieści o tym, że Anatolij Hryhorowycz w czasie, gdy kończyłam szkołę średnią — w 1993 roku — zajmował stanowisko wiceministra oświaty. Właśnie wtedy w systemie oświaty zachodziły nie tylko procesy ukrainizacji szkół ogólnokształcących, ale i po raz pierwszy na Ukrainie przeprowadzano eksperyment z testami na uczelnie wyższe, dzięki któremu z powodzeniem dostałam się na Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Mychajła Drahomanowa. W 1998 roku rozpoczęłam aspiranturę w Instytucie Ukrainoznawstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, któremu przewodził doktor nauk filologicznych, profesor, akademik AN WŚ Ukrainy P. Kononenko. Właśnie ten krok znacząco zmienił mój los, wzmocnił pozycje światopoglądowe, wyznaczył dalszą drogę. W aspiranturze miałam szczęście poznać kierownika wydziału literatury ukraińskiej, doktora nauk filologicznych, profesora A. Pohribnego. Surowy, szczery, energiczny, sumienny, pracowity, głęboki badacz, nieobojętny nauczyciel, wymagający kierownik — takim jawił się odtąd w moich oczach Anatolij Pohribny. Anatolij Hryhorowycz został naukowym opiekunem mojej pracy, pomagał badać „białe plamy” współczesnego frankoznawstwa, zapoznawał ze stronami własnego odkrycia zakazanych przez cenzurę wierszy Iwana Franki. Anatolij Hryhorowycz tak opowiadał o znajomości z poezją I. Franki: „Był to przedostatni rok moich studiów na uniwersytecie, kiedy za pośrednictwem mojego wykładowcy filozofii Kosta Tkaczenki zostałem zaproszony do rodziny wybitnego ukraińskiego pisarza Borysa Antonenki-Dawydowycza na korepetycje z języka angielskiego dla jego syna, ucznia Jewhena. Odbywałem więc te lekcje, a po ich zakończeniu za każdym razem było najciekawsze — rozmowa z autorem powieści „Za parawanem”, którą wtedy wszyscy się zachwycaliśmy, opowiadania „Śmierć”, które my, studenci, czytaliśmy potajemnie, książki „W literaturze i koło literatury” (przechowuję jej egzemplarz z ciepłym autografem autora „Miłemu Anatolijowi Hryhorowyczowi Pohribnemu na dobrą pamiątkę. B. Antonenko-Dawydowycz”)… Sądzę, że pisarza, który przedtem odbył w łagrach GUŁAG, interesowało w mojej osobie, co to za młode pokolenie wyrosło przez długie lata jego nieobecności na Ukrainie. Więc pewnego razu zapytał, jak szeroko my, studenci, studiujemy I. Frankę, a w szczególności jego zbiór „Z wierzchołków i nizin”. — O — radośnie odpowiedziałem — właśnie „Z wierzchołków i nizin” szczególnie dobrze studiujemy — cały dziesiąty tom. — W całości? — dopytał Borys Dmytrowycz. A ja pewnie potwierdziłem: — Tak, w całości — cały 10. tom. I właśnie wtedy, jakby przełączając się na inny temat, B. Antonenko-Dawydowycz zapytał: — A tę poezję znacie? — i od początku do końca cicho, ale zachęcająco-żwawo na wpół wyrecytował, na wpół wyśpiewał: Nie pora, nie pora, nie pora Moskalowi i Lachowi służyć! Dopełniła się Ukrainy krzywda stara, — Nam pora dla Ukrainy żyć… — Wiecie, kto to napisał? — zapytał pisarz i, widząc moją niewiedzę, odpowiedział: — Oto właśnie — Iwan Franko, a zamieszczone to było właśnie w zbiorze „Z wierzchołków i nizin”. A wy mówicie, że studiujecie w całości… Przyznam: byłem wstrząśnięty, gdyż po raz pierwszy dowiedziałem się, że nawet najbardziej rewolucyjny zbiór I. Franki pokreśliła-pocięła sowiecka cenzura. Melodię zaś tego utworu tak wtedy chwyciłem — co to młodzieńcza pamięć! — że w czasie naszej rewolucji narodowej końca lat 80. i początku 90., kiedy pieśń powszechnie brzmiała jako jeden z ukraińskich hymnów, spotkałem się z nią już jak ze starą znajomą, którą przez wiele lat strzegłem w głębi duszy”. Cały czas trzeba było dosłownie łapać Anatolija Hryhorowycza — to w Związku Pisarzy, to w Domu Nauczyciela, to w Instytucie Dziennikarstwa — taką skalę działalności i taką nieobojętność na wszystko, co dzieje się na Ukrainie, miał ten człowiek. Po prostu dziw bierze: skąd u człowieka czas i siły, by tak pracować, tyle zdążyć, płonąć i nie opuszczać rąk, nie tracić wiary w walce o Ukraińskie Słowo, ukraińską ideę państwową, ukrainoznawstwo jako filozofię budowy ukraińskiego społeczeństwa i państwa. Później zaczęłam spotykać Anatolija Hryhorowycza w Ukraińskim Liceum Humanistycznym Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu. Na pogrzebie Borysa Hrinczenki ktoś z uczestników żałobnego wiecu powiedział, że „ten człowiek pracował więcej, niż żył”. O laureacie Nagrody Narodowej imienia T. Szewczenki, laureacie nagrody oświatowej im. B. Hrinczenki Anatoliju Pohribnym też możemy powiedzieć, że był wielkim pracownikiem na niwie ukraińskiego słowa, nosicielem i propagatorem ukraińskiej idei narodowej. Jego pamięć godna jest wdzięcznego szacunku. Warto więc zebrać książkę wspomnień o tym jasnym, celowym człowieku, nie pomijając żadnego z aspektów jego działalności. Przesyłajcie Państwo swoje wspomnienia na adres redakcji, zaznaczając na kopercie „Pamięci A. H. Pohribnego”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

KULTURA

Maria Koczur i drukarstwa, na tyle są one cenne. Za swoje główne zadanie pani Maria uważa zachowanie i wydanie spuścizny literackiej. Obecnie przygotowywany jest do druku dwutomowy zbiór prac literaturoznawczych. Przykro, że nakłady są małe i wielu czytelników nie będzie mogło zapoznać się z twórczością Hryhorija Koczura. Łeś Taniuk, uczeń H. Koczura, wspominał, jak niełatwo było uczyć się u Hryhorija Porfyrowycza. Niezwykle wymagający wobec siebie, krytycznie podchodził do pracy uczniów i wymagał szlifowania przekładów do perfekcji. Koczura uważano za żywą bibliotekę. Niektóre wydania można było znaleźć tylko u niego. Dobrze pamiętał, komu jaką książkę pożyczył, więc zwrot był obowiązkowy. Dyrektor Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy Wałentyna Boczkowśka przekazała irpieńskiemu muzeum fotografie z wieczoru poezji poświęconego Mykole Zerowowi w Związku Pisarzy, który prowadził Hryhorij Koczur. Ziomkowie z Meny szanują i pamiętają wybitnego tłumacza. W wykonaniu Dekretu Prezydenta w Menie budują szkołę ogólnokształcącą, którą planują nazwać imieniem Hryhorija Koczura, jednak w tym roku nie udało się zakończyć budowy. Przyczyną jest brak środków. Przewodniczący rady rejonowej w Menie obiecał, że władze lokalne zrobią wszystko, co możliwe, aby kolejny rok szkolny rozpocząć w tej szkole, a także aby pamięć o rodaku żyła. W wieczorze wzięła udział zasłużona artystka Ukrainy Switłana Myrwoda z synem. Wykonali oni wspaniałe ukraińskie pieśni. Hryhorij Koczur to postać monumentalna w naszej literaturze. Dzięki niemu Ukraińcy zetknęli się z głębią światowej klasyki. Skupił wokół siebie szkołę przekładową, był nieformalnym liderem cechu tłumaczy. Jego utwory są natchnione, kunsztowne, doskonale władał techniką przekładu i językiem. W czasach, gdy ukraińscy tłumacze byli zbędni, a nawet niebezpieczni, Hryhorij Koczur zdołał wyprowadzić literaturę ukraińską z granic prowincjonalności. Następcy uważają, że dopiero odkrywamy stulecie Koczura. Zostanie ustanowiona nagroda literacko-naukowa dla wyróżnienia najlepszych przekładów i prac naukowych w dziedzinie translatoryki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

W cudzym trudzie szukać swego

Olena SZULHA Zdjęcia autorki Przekład literacki w naszej literaturze to szczególny rodzaj twórczości. W warunkach sowieckiej rzeczywistości tłumacz bronił prawa do indywidualnej prawdy, mógł powiedzieć to, czego autor oryginalnego tekstu nie mógł wypowiedzieć. Przekładem zajmowali się ci, których władza uciskała, bo tylko tak można było ominąć cenzurę i tworzyć dla duszy. Mimo to nawet w takich okolicznościach tłumacze podpisywali się cudzymi nazwiskami albo przekłady ukazywały się bez nazwiska autora. Wśród plejady wybitnych ukraińskich tłumaczy szczególnie wyróżnia się postać Hryhorija Kocziura — poety, kulturologa, historyka i teoretyka przekładu literackiego, laureata Państwowej (obecnie Narodowej) nagrody im. Tarasa Szewczenki, literackiej nagrody im. Maksyma Rylskiego. Przez długie twórcze życie przetłumaczył z 34 języków utwory około 180 autorów światowej klasyki literackiej, obejmującej w wymiarze czasowym 27 wieków — od starożytnej Grecji i Rzymu po czasy współczesne: Sofokles, Safona, Owidiusz, Longfellow, Edgar Allan Poe, Juan Ramón Jiménez, Goethe, Oscar Wilde, Byron, Petrarka, Rainis, Janka Kupała, Jan Kollár, Jan Neruda, Szekspir, Rimbaud, Béranger, Verlaine oraz jeszcze dziesiątki innych nazwisk. Potomek dawnego kozackiego rodu Hryhorij Porfyrowycz Kocur urodził się 17 listopada 1908 roku we wsi Fesśkiwka w pobliżu Meny na Czernihowszczyźnie. Po ukończeniu Menskiego gimnazjum, nazywanego już wtedy siedmioletnią szkołą pracy, został studentem Kijowskiego Instytutu Edukacji Ludowej. Tu rozpoczęła się jego droga tłumacza. Nauczycielami Hryhorija byli Mykoła Zerow, Ołeksandr Biłećkyj, Borys Jakubśkyj, Mychajło Kałynowycz. Na początku lat 30. poznał neoklasyków — Maksyma Rylskiego, Pawła Fylypowycza, Jurija Kłena, Mychajła Draj-Chmarę. Za niezgodę z politycznymi represjami Kocurowi nie pozwolono wstąpić do aspirantury i wysłano go do pracy jako nauczyciela w Mołdawii, a następnie w Winnicy. Na początku II wojny światowej rodzina Kocurów znalazła się w Połtawie, gdzie Hryhorij Porfyrowycz pracował w muzeum historycznym i w Czerwonym Krzyżu. Po okupacji Hryhorija Kocura oraz jego żonę Irynę Woronowycz oskarżono o „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm” i skazano na dziesięć lat obozów oraz pięć lat pozbawienia praw. Odbywali zesłanie w obozach Komi ASRR. Znajomość języków u Kocura pochodziła od ich bezpośrednich użytkowników. Uczył się języków nie siedząc w wygodnym fotelu przy biurku, lecz w obozach, rozmawiając z więźniami. Tam od żywych ust wykształconych współwięźniów nauczył się łotewskiego, litewskiego, gruzińskiego, hiszpańskiego, przetłumaczył Donelaitisa, Baratasznwilego, Tabidzego. Chruszczowska odwilż umożliwiła powrót do ojczyzny. W 1958 roku Hryhorij Porfyrowycz z rodziną osiedlił się w Irpieniu pod Kijowem. Odnowił kontakty z Maksymem Rylskim, Pawłem Tycyną, Mykołą Bażanem, Borysem Tenem, poznał Mykołę Łukasza. Aktywnie tłumaczył, zajmował się literaturoznawstwem i teorią przekładu. Choć władze nie dopuszczały Kocura do nauczania, organizował wieczory poetyckie i posiedzenia sekcji tłumaczy w Związku Pisarzy, które gromadziły pełne sale młodzieży twórczej i inteligencji, a jego dom stał się, według słów Myczajliny Kociubyńskiej, „irpieńskim uniwersytetem” dla pokolenia szістdziesiątników. Pod koniec lat 60. H. Kocur trafił na „czarne listy”. Wykluczono go ze Związku Pisarzy, przestano drukować, wymagano zaprzestania korespondencji z zagranicą. Tak trwało do lat 80. Dopiero w 1988 roku przywrócono go do Związku Pisarzy Ukrainy. W 1989 roku ukazał się drukiem jego pierwszy tomik poetycki „Intyński zeszyt”. Na początku lat 90. szeroko znany za granicą literat otrzymał wreszcie możliwość odwiedzenia Czech, Polski, USA. W 1991 roku w serii „Mistrzowie poetyckiego przekładu” ukazała się antologia „Drugie echo”, którą uhonorowano Nagrodą Szewczenki, niestety pośmiertnie. W domu w Irpieniu syn Andrij Hryhorowycz i jego żona Maria Leonidiwna stworzyli muzeum literackie, w którym przechowywane są archiwa Hryhorija Kocura, jego spuścizna epistolarna, biblioteka, którą Hryhorij Porfyrowycz zbierał przez całe życie i troskliwie przechowywał. Spadkobiercy H. Kocura przeznaczyli na przebudowę pomieszczeń mieszkalnych na muzeum całą Nagrodę Szewczenki. Obecnie na pierwszym piętrze znajduje się ekspozycja, gdzie odbywają się wycieczki. Drugie piętro zajmuje biblioteka. Jest to pierwsze prywatne muzeum literackie na Ukrainie. W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto wystawę poświęconą 100-leciu urodzin wybitnego tłumacza. Jej inicjatorami byli syn Andrij Hryhorowycz i jego żona pani Maria, a ideę poparło Czernihowskie Zjednoczenie Zemlackie w Kijowie. Na wystawę przybyli zastępca ministra kultury i turystyki Ukrainy Mykoła Jakowyna, pracownik Sekretariatu Prezydenta Ukrainy Taras Marusik, reżyser teatralny, pisarz Les Tanjuk, aktor Młodego Teatru Ołeksandr Bezsmertnyj, poeta Mykoła Tkacz, przewodniczący Menskiej Rady Rejonowej Mychajło Kot, przedstawiciele Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury Ukrainy, a także ci, którzy znali Hryhorija Porfyrowycza, miłośnicy jego twórczości, uczniowie i byli studenci. Wspomnieniami o ojcu podzielił się Andrij Hryhorowycz. Zapamiętał kilka epizodów z dzieciństwa: „Podczas ewakuacji najważniejsza była walizka z książkami. Obcy zauważyli, że ojciec wyróżnia ją spośród innych z uwagą, i ukradli. Rozejrzawszy się, co jest w walizce, złodzieje ją porzucili. Ktoś ją podniósł, pewnie byli to ludzie wykształceni. Powiadomili właściciela (w walizce był przekład „Eugeniusza Oniegina” Puszkina, który Hryhorij Porfyrowycz uważał za już zaginiony i bardzo rozpaczał) i zwrócili rzeczy. Tak praca ojca wróciła do niego. Kocur i książka — to pojęcia nierozłączne. W jego księgozbiorze jest prawie 25 tysięcy tomów. Katalogu nie było, ale gospodarz wiedział, gdzie stoi która książka, i szybko mógł odnaleźć potrzebną. Mówił, że w jego bibliotece panuje bałagan, ale jest to dobrze zorganizowany bałagan”. Synowa Maria Leonidiwna przywiozła z irpieńskiego muzeum Kocura „kieszonkowe książeczki”, które na zesłaniu robił Dmytro Pałamarczuk, z przekładami Hryhorija Porfyrowycza. Pani Maria nawet bała się powierzyć je kolegom z Muzeum Książki

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

DWA SKRZYDŁA

Kateryna STEPYKO, m. Kijów W Narodowej Filharmonii Ukrainy tradycyjnie uhonorowano zwycięzców ogólnoukraińskiego wernisażu poetyckiego „Róże i winogrona-2008” w czterech kategoriach: liryka patriotyczna, liryka pejzażowa, liryka intymna, przekład. Nagrodę przyznaje się co dwa lata za najbardziej udane utwory. W tym roku postanowiono nie rozdzielać poezji laureatów, gdyż wielu autorów z powodzeniem zaznaczyło swoją obecność w dwóch, a nawet trzech kategoriach. Była to inicjatywa potomków poety (wnuków Maksyma i Andrija), którzy pragną zachować pamięć o wybitnym działaczu kultury ukraińskiej, poecie i tłumaczu Maksymie Tadejowyczu Rylskim. Jakie zatem nazwiska rozbłysły na tegorocznym wernisażu? Jury, w skład którego weszli Borys Olijnyk (przewodniczący), Iwan Drač, Oleksa Juszczenko, Stanisław Szewczenko, Anna Bahrjana, Mykoła Łukiw, Wiktoria Kolesnyk (dyrektor Muzeum Maksyma Rylskiego), Maksym Rylski – wnuk (przewodniczący zarządu, dyrektor Fundacji Maksyma Rylskiego), wyłoniło 12 laureatów. Są nimi: Dmytro Drozdowski (Kijów), Oksana Dunśka (Niemirów, obwód winnicki), Maryna Jeszczenko (wieś Welykyj Kobelajczok, rejon nowosandżarski, obwód połtawski), Lidia Zelenska (Kijów), Witalij Łychobyćkyj (Kowel, obwód wołyński), Anatolij Marusziak (Chersoń), Wira Nosenko (Kaniw, obwód czerkaski), Olha Słoniowska (Iwano-Frankiwsk), Larysa Omelczenko (miasto Pidhirne, obwód dniepropetrowski), Ludmyła Stepanenko (Chersoń), Iryna Szwyhol (Myrhorod, obwód połtawski). Wyróżniono także poszczególne utwory i uznano za dyplomantów Mykołę Kramarja (miasto Czerkasy), Irynę Łuzanczuk (miasto Malin, obwód żytomierski), Ludmyłę Procziuk-Szczerbatiuk (miasto Skwyra, obwód kijowski). Zachwyciła liczba listów, które wpłynęły pod adres jury: prawie 350 z 24 obwodów Ukrainy i z Kijowa. Kilka listów otrzymano z zagranicy – z Polski, USA, Azerbejdżanu, Niemiec. Jak zauważył przewodniczący jury Borys Olijnyk, „Wernisaż okazał się hojny pod względem twórczego dorobku i odzwierciedlił obecny stan życia społeczeństwa. Mamy zwycięzców, ale nie ma tych, którzy przegrali. Dlatego też nazwaliśmy ten poetycki maraton nie konkursem, lecz wernisażem. To nie rywalizacja, lecz przegląd stanu twórczego społeczności poetyckiej, jej nastrojów, myśli, nadziei. Poeta zawsze dotkliwie odczuwa rytmy i bóle życia, skupia w sobie ich odbiór, a my otrzymujemy duchowy przekrój życia społeczeństwa, być może emocjonalny, lecz nie mniej wiarygodny niż rankingi i sondaże”. Członek jury Mykoła Łukiw, redaktor naczelny czasopisma „Dniepr”, podkreślił wagę organizowania takich imprez, ponieważ tylko tutaj można dostrzec i wesprzeć interesujących autorów. Sami laureaci podkreślali, że wernisaż wyróżnia się niezależnością i demokratycznością. Bierze w nim bowiem udział poeta w każdym wieku, piszący w najrozmaitszych gatunkach. Uhonorowanie laureatów odbyło się na najwyższym poziomie. Członkowie jury wręczali im statuetki z czeskiego kryształu w kształcie róży oraz pamiątkowe dyplomy. Poeci-laureaci czytali swoje wiersze – o wszystkim, co niepokoi duszę twórcy. Mamy więc kolejny dowód na to, że nasza kultura się rozwija. Nie bez powodu za motto wernisażu przyjęto wiersz Maksyma Rylskiego: „Róże i winogrona, piękne i pożyteczne”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nalną świadomość i duchowość trzech przełomowych okresów ukraińskiej historii — za Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepy oraz panowania Katarzyny II — zlały się z profesorską duszą i na zawsze w niej zamieszkały. Zdarzało mi się słyszeć purytańskie głosy tych, którzy oskarżali Bodianskiego o to, że w rzeczywistości wcale nie zamierzał nieść krzyża, który wziął na swoje barki nasz narodowy geniusz. Ale każdy ma własny krzyż. I nie sądźcie, a nie będziecie sądzeni. Według mojego przekonania, przez nikogo dotąd nieakcentowane przepisywanie wersów z „Wielkiego lochu” Szewczenki było cichym i wysokim duchowym wyczynem poddanego Imperium Rosyjskiego, Ukraińca Osypa Maksymowycza Bodianskiego, ponieważ sam na sam z Tarasem Hryhorowyczem Szewczenką on grzeszną duszą swoją mimo wszystko przyłączył się do niezłomnej wiary poety w to, że Wstanie Ukraina. I rozwieje ciemność niewoli, Świat prawdy rozświeci, I pomodlą się na wolności Niewolnicze dzieci!.. Będziemy pamiętać, że ręką Bodianskiego zostały przepisane niewydane w tamtych czasach poemat „Kaukaz”, przesłanie „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim…”, wiersze „Gogolowi”, „Chłodny jar”, „Jak umrę, to pochowajcie…” oraz inne utwory poety. Taras Hryhorowycz pamiętał o ogromnej działalności wydawniczej Bodianskiego w Moskwie na korzyść ukraińskiej sprawy, i pierwsza jego prośba z niewoli o przysłanie literatury dotyczyła właśnie „Czytań” (list do Warwary Riepninej z 24 października 1847 roku). Poeta docenił odwagę uczonego, który przekazał mu na zesłanie „Historię Rusów”, „Kronikę Samowidca”, inne kroniki oraz prace opublikowane w redagowanych przez niego „Czytaniach”: „Dziękuję ci, przyjacielu mój miłościwy, za kroniki…” (1 maja 1854 roku); „Dziękuję ci jeszcze raz za kroniki, ja je już na pamięć czytam. Ożywa moja miła dusza, czytając je!” Moim zdaniem te wyznania poety należy przyjmować dosłownie. On rzeczywiście na pamięć znał kroniki, które przysłał Bodianski z Moskwy. Co więcej, właśnie dzięki zanurzeniu w prace historyczne Szewczenko rzeczywiście zachowywał i pomnażał potencjał intelektualny, ożywiał duszę, gromadził wiedzę z historii Ukrainy. Nadszedł czas, by wznieść się w ocenie postaci Bodianskiego na ten wysoki szczebel, który wyznaczył mu Szewczenko. Póki co postrzegamy Bodianskiego w unisonie z Mychajłem Drahomanowem, który niedługo po jego śmierci napisał: „Mimo wszystko, będąc z natury daleko nie ostatnim człowiekiem i w Moskwie, i na Ukrainie, nie stanął w rzędzie pierwszych ani tu, ani tam”. Oczywiście, że tak, jeśli mówić o rzeczywiście pierwszym rzędzie wielkich Ukraińców, w którym stoją Taras Szewczenko i Mykoła Hohol. Ale wśród wybitnych Ukraińców, którzy żyli i pracowali w Rosji, gdzie twardo liczą się Mykoła Kostomarow, Pantełejmon Kulisz, Mychajło Maksymowycz, nasz bohater — Osyp Bodianski — musi zająć należne miejsce. Ten akt historycznej sprawiedliwości musi być jawny i odzwierciedlony w wydaniach encyklopedycznych, podręcznikach, w specjalnej pracy biograficznej o Bodianskim. Na Ukrainie taka książka powinna wyjść, powiedzmy, w serii „Osobowość i epoka”, a w Rosji — w serii „Życie wybitnych ludzi”. Zróbmy to, bo Drahomanow słusznie uważał, że wspominając Bodianskiego, „my niczego innego nie robimy, jak tylko przyznajemy, jakże bogata jest nasza kozacka, słowiańska, federalna, demokratyczna, twardoducha Ukraina!” Zapewne nowe słowo o Bodianskim, za Szewczenką, „ucieszy zaporoską duszę” jubilata. POSTACIE

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

MOSKIEWSKI PROFESOR Z UKRAIŃSKĄ DUSZĄ Z okazji 200. rocznicy urodzin Osypa Bodianskiego

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie Do jakich zatem rozważań skłania nasze współczesne merkantylno-ociężałe i klipowo-lekkomyślne głowy dwustuletni jubileusz przyjaciela Szewczenki, Bodianskiego? Właśnie dzięki Bodianskiemu Taras Hryhorowycz już od początku lat 40. XIX wieku staje się znany w słowiańskim świecie naukowym i literackim, w szczególności P. J. Šafárikowi, V. Hance. Według słów Iwana Dziuby, Bodianski, będąc swoistym pomostem między ukraińskimi i rosyjskimi badaczami oraz sympatykami słowiańszczyzny a ideologami zagranicznej słowiańszczyzny, sprzyjał pośrednim kontaktom Szewczenki z tymi ostatnimi. Bodianski był jednym z pierwszych propagatorów twórczości poety w Moskwie. Miałem szczęście odnaleźć w gazecie „Moskowskije wiedomosti” z 12 lutego 1844 roku nieznaną wcześniej publikację Bodianskiego o zbiorze poetyckim Szewczenki „Czyhyrynśkyj Kobzar i Hajdamaky”. W niej Bodianski dał szeroką i dokładną charakterystykę Szewczenki jako „rodzimego syna Południowej Rosji”, który nie tylko pisze „piękne, melodyjne wiersze”, ale jest także utalentowanym malarzem. Innym razem w liście do Szewczenki w lipcu 1844 roku Bodianski pisał, że on „i piórem, i paletą jednakowo włada”. Bodianski umiejętnie i ze znawstwem przedstawił moskwianom twórczość Szewczenki, i trzydziestoletni ukraiński Kobziarz stanął przed wykształconą moskiewską publicznością w całym pięknie rozkwitłego talentu, w aureoli narodowego poety i myśliciela. Charakterystyczne, że publikacja Bodianskiego w „Moskowskich wiedomostiach” była przyуроczona do przyjazdu Szewczenki do Moskwy i stała się przesłanką ich znajomości. Zrozumiawszy możliwości twórcze historyka Bodianskiego, Szewczenko już wiosną 1844 roku pisał do niego: „…Dla historii proszę o waszą pomoc,.. tekst historyczny będziecie wy komponować…” Chodziło wtedy jedynie o przygotowanie zaplanowanej przez Szewczenkę serii akwafort „Żywopysna Ukrajina”, lecz faktycznie poeta wypowiedział się o samej istocie swojego zainteresowania naukowym zabezpieczeniem wszystkich projektów twórczych w dziedzinie problematyki historycznej. Trudno byłoby szukać bardziej erudycyjnego i doświadczonego uczonego-ukrainoznawcy z encyklopedycznym światopoglądem niż Osyp Bodianski. Dziesięć lat po ich poznaniu profesora wybrano członkiem-korespondentem Petersburskiej Akademii Nauk i wśród przyjaciół Szewczenki nie było innego rodaka z tak wysokim tytułem naukowym. Wszechstronne badanie pierwszego moskiewskiego spotkania w lutym 1844 roku Szewczenki z Bodianskim przekonało mnie o tym, że uczony był pośrednio związany z napisaniem w Moskwie 19 lutego wiersza „Czyhryne, Czyhryne…”, w szczególności przejmujących wersów: „Za co skorodzili spisami moskiewskie żebra?..” Bezpośrednim impulsem do ich napisania stały się rozmowy Szewczenki z Bodianskim o roli Moskiewszczyzny w historycznym losie Ukrainy, w szczególności o wyprawie hetmana Petra Sahajdacznego na Moskwę w 1618 roku, a dokładniej o tym, jak 20-tysięczne wojsko kozackie zebrało się pod Bramą Arbacką w celu szturmu miasta. Znajomość i przyjaźń z Bodianskim miały dla Szewczenki życiodajne znaczenie, wzbogaciły jego wizję historii Ukrainy, dały możliwość zapoznania się z najnowszymi publikacjami. Z intelektualistą Bodianskim Taras Hryhorowycz chłonął wiedzę historyczną, wypróbowywał projekty twórcze, idee itp. O rosyjskim i ukraińskim uczonym, slawiście, folkloryście, wydawcy dokumentów historycznych, pedagogu, tłumaczu Bodianskim napisano niemało, jego zasługi dla Ukrainy uwiecznił Iwan Franko, ale przecież, jak powiedział Osypowi Maksymowyczowi swego czasu Mykoła Hohol, u nas „jakoś oduczają się czytać”. Z drugiej strony, życie Bodianskiego naświetlono niedostatecznie głęboko, fragmentarycznie i bez należytej uwagi do jego przyjaźni z Tarasem Szewczenką. Niewykorzystana pozostawała większość dokumentów Osypa Maksymowycza, które dziesiątki lat pokrywały się archiwalnym kurzem w Moskwie i Kijowie. Gdyby znano Osypa Bodianskiego nieco lepiej w dzisiejszej Ukrainie, to zapewne dostałoby mu się za to, że organicznie łączył ukraiński patriotyzm z imperialno-rosyjską tożsamością. Ale czy możliwe jest takie nienaturalne połączenie? Pytanie nie jest puste, nie jest wąskobranżowe, lecz zasadnicze, historiozoficzne. Musimy na nie odpowiedzieć, jeśli chcemy przyswoić lekcje gorzkiej historii, w której, jak w bursztynowej żywicy, póki co skamieniale zastygli niektórzy nasi rodacy — wierni poddani Imperium Rosyjskiego. Wśród nich Osyp Bodianski — postać najbardziej zauważalna i kontrowersyjna, a zatem najciekawsza. Nie jest tajemnicą, że Bodianski, jak każdy profesor uniwersytecki, oficjalnie składał carowi „przysiężne zapewnienie”: „Wiernie i nielicemiernie służyć i we wszystkim być posłusznym, nie szczędząc życia swego, do ostatniej kropli krwi… wysokiemu jego cesarskiej mości Samodzierżawiu…” Co więcej, Bodianski całe życie pozostawał wierny tej przysiędze, nie tylko nie był ideowym bojownikiem przeciwko carowi i samodzierżawiu, ale nawet w dzienniku ani razu nie wypowiedział krytycznego słowa o Mikołaju I i jego prawie trzydziestoletnich rządach. Wtedy, gdy Szewczenko przebywał w Twierdzy Nowopietrowskiej, Bodianski otrzymał od cara Order Świętej Anny II klasy i inne znaki monarszej łaski. Cenił je i nie ośmielił się napisać ani jednego listu do Szewczenki na zesłanie, bo dobrze wiedział: jeśli stanie się wiadome o jego korespondencji z popadłym w niełaskę poetą, to „historia fletcherowska” z 1848 roku, kiedy to na cały rok wyrzucono go z uniwersytetu, będzie wydawać się dziecinną igraszką. Według słów Mychajła Drahomanowa, Bodianski należał do ludzi „połamanych carskimi porządkami i niewyskakujących choć myślą zupełnie poza granice carskie i cerkiewne…” Jednak Bodianski, pozostając praworządnym carskim poddanym, „wyskakiwał” myślą swoją, a co najważniejsze realnym czynem, daleko poza granice ówczesnego carskiego i cerkiewnego rozumienia miejsca i znaczenia Małorosji w historii i współczesności Imperium Rosyjskiego. W dzienniku Bodianskiego jest niezwykły zapis o jego sporze z literatem Dmytrem Swierbiejewem. „Nie rozumiem, jak można być w naszych czasach narodowym” — powiedział tamten. „A ja z kolei nie rozumiem, jak można nie być narodowym w naszych czasach” — ripostował Osyp Maksymowycz. O, jakże! W połowie XIX wieku moskiewski profesor Osyp Bodianski czuł się narodowym patriotą, identyfikował się z Ukrainą. Jego intelektualna W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy trwa wystawa „Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy”, poświęcona 200. rocznicy urodzin Osypa Bodianskiego. Zaprezentowano tu ponad 100 eksponatów: rękopisy z działu rękopisów Instytutu Literatury im. T. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, autograf pracy doktorskiej O. Bodianskiego, autograf tłumaczenia pracy P. J. Szafarzyka, listy Bodianskiego do Szafarzyka, M. Maksymowicza do Bodianskiego, pierwodruki prac, kronik kozackich, dokumenty, zdjęcia, autograf Słownika serbsko-chorwackiego. Można zobaczyć współczesne wydanie faksymilowe Ewangelii Peresopnickiej (to właśnie Bodianski wprowadził tę Ewangelię do obiegu naukowego). Osobny dział wystawy stanowi historia biblioteki slawistyki, którą Osyp Maksymowycz gromadził przez całe życie. Fotoreportaż Oleny SZULHY składowa pozostawała w harmonii z duchową, narodową. Życiowe credo redaktora „Czytań w Cesarskim Towarzystwie Historii i Starożytności Rosyjskich przy Uniwersytecie Moskiewskim” zostało jasno sformułowane w liście do Mychajła Maksymowicza w styczniu 1847 roku: „Postanowiłem za wszelką cenę opublikować małoruskie kroniki; zebrałem ich mnóstwo i zbieram nieustannie. Mam nadzieję z pomocą Bożą, zdrowia i w tym położeniu spraw, jakie teraz panują w Towarzystwie, zdążyć, i za mną nikt nie dogoni, choćby i na ukraińskim koniu. Ja przecież sam jestem kozakiem. Po kronikach zabiorę się i za oficjalne papiery, w których niedostatku nie ma i być nie może…” (podkreślenie moje — W.M.). Te słowa można postawić jako epigraf do całej działalności wydawniczej Bodianskiego. Uczony, który nie miał jeszcze czterdziestki, budował wspaniałe patriotyczne plany publikacji kronik i dokumentów z historii Ukrainy. Niezwykle ważne jest zaznaczenie, że te plany nie pozostały na papierze, a zostały w znacznej mierze zrealizowane. Przed Bodianskim i po nim nie było więcej w Moskwie naukowca, który sam wydałby tyle źródeł historycznych z pobudek patriotycznych. Właśnie ten ludzki wyczyn Ukraińca Bodianskiego pozostanie w naszej pamięci narodowej, a nie próżne rozważania o tym, czego nie zrobił dla Ukrainy jako obywatel imperium. Od końca 1848 roku Bodianskiego odsunięto od pracy wydawniczej, a „Czytania” zmieniły szyld, więc dokumentów z historii Ukrainy w organie Towarzystwa Historii i Starożytności Rosyjskich praktycznie nie drukowano przez dekadę. Lecz warto było Bodianskiemu powrócić do „Czytań”, znów przywrócił stałą rubrykę „Materiały słowiańskie”, w której zamieszczano publikacje z historii Ukrainy. Już w pierwszej księdze za 1858 rok opublikowano „Źródła historii małoruskiej, zebrane przez D. N. Bantysz-Kamieńskiego i wydane przez Członka Rzeczywistego O. Bodianskiego”, „Diariusz” Mykoły Chanenki oraz inne materiały z historii Ukrainy. W marcu 1858 roku Bodianski pokazał tę księgę „Czytań” Szewczence, a ten przeczytał w przedmowie Bodianskiego do „Diariusza”: „Przeszłe losy Małej Rosji przede wszystkim powinny zatrzymywać uwagę i troskę na sobie Małorosjan, synów jej. Nie zatroszczą się oni o to, ktoż będzie się troszczył? Wszelki szacunek i znaczenie nasze pochodzą od nas samych, i od naszego samopoznania i szacunku do samego siebie” (podkreślenie moje — W.M.). Tak została ponownie potwierdzona karta patriotycznej pracy Bodianskiego, którą wspierał Szewczenko. Któż, jak nie on, mógł ocenić narodowy patriotyzm Osypa Maksymowycza i jego, mówiąc słowami Szewczenki, „zaporoską duszę”! Zwróćmy uwagę, jak tymi dwoma słowami Szewczenko ciepło wywyższył ukraińskość Bodianskiego. Ze źródeł archiwalnych widać, że praworządny i niezwykle ostrożny Osyp Maksymowycz w domu, z zapartym tchem, przepisywał antycarskie, pełne bólu wersy poetyckie „Wielkiego lochu” Szewczenki o tułaczce dusz, ukaranych przez Boga za mimowolne, nieświadome, ale straszne grzechy wobec Ukrainy. Trzy bolesne dusze, które uosabiały w misterium Szewczenki wysoką nacio- Na początku głównej księgi „O czasie pochodzenia pisma słowiańskiego” (1855 rok), którą wysoko cenił Taras Szewczenko, Osyp Bodianski pisał: „W życiu narodów, jak i człowieka, bywają wydarzenia, wspomnienie których za każdym razem pogrąża myślące umysły w mimowolne zadumy. Szczególnie trzeba to zauważyć o rocznicy ich, kiedy one, że tak powiem, same się narzucają. Tutaj czasem przychodzi rozmyślić się i samej nawet nieobrotnej, najbardziej roztargnionej głowie”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

bieg okoliczności, prezydent Ukrainy. Czyż trzeba się dziwić, że nawet w obwodzie połtawskim do dziś istnieje 256 ulic Lenina? A gdziekolwiek we wschodniej i południowej Ukrainie próba nazwania ulicy imieniem Stusa czy Szuchewycza napotyka na tępy, agresywny opór. To właśnie jest poziom „kulturowej propozytywności” systemu komunistycznego. Nieszczęście zaś w tym, że odbudowa kultury, odtworzenie tak złożonej kategorii społecznej i psychologicznej, jaką jest inteligencja, może stać się kwestią nie lat, a dziesięcioleci. Ten sam Mierieżkowski w wierszu „Morituri” powiedział o inteligencji: „Jesteśmy nieskończenie samotni, kapłani porzuconych bogów…”. Być może ten fragment dla kogoś zabrzmi jak przepis-wyrok, ale, chcemy czy nie, tak właśnie jest, a neocyniczne „dzisiaj”, które wyszło z splebeizowanego „wczoraj”, to potwierdza. W tej pracy Oksany Pachlowskiej adekwatność jest bodaj najważniejszym konceptem, który krystalizuje się na tle zachodnioeuropejskiego spojrzenia na Ukrainę. A jednak, moim zdaniem, wektor tego spojrzenia jest wznoszący, kieruje nas w górę, ku niebiosom, ku światłu i dobru. Pozostaje nadzieja, że Ukraina stanie się pełnoprawną częścią przestrzeni duchowej wolności i moralnego rozumu. „Charakterystyczne jest jednak to, że wbrew wszystkiemu właśnie teraz w Europie następuje niemałe ożywienie zainteresowania Ukrainą, zwłaszcza w tak ważnych krajach Zachodu, jak Niemcy, Francja, Austria. W Polsce (Lublin), na przykład, stworzono niezwykle ważną instytucję — Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych (Kolegium Europy Wschodniej), które mogłoby stać się nie tylko cytadelą naukowej komunikacji między Europą Wschodnią i Zachodnią a Ukrainą, ale także szkołą europejskiego obywatelstwa. W ostatnim czasie ukazały się drukiem niezwykle ciekawe badania ukrainoznawcze w Wielkiej Brytanii, Włoszech, Austrii, Niemczech, Francji — różnorodne pod względem tematyki, paradygmatów interpretacyjnych, chronologii. Ale na razie mowa o poszczególnych badaczach i o poszczególnych strukturach, a nie o procesie, który opierałby się na odpowiednich działających instytucjach, zdolnych zapewnić kontynuację studiów ukraińskich na świecie”. W jednym z artykułów zamieszczonych w tej książce są takie słowa: „Jeśli Europa dzisiaj jeszcze tylko szuka swojego motto, to wiele krajów już je ma w jak najszerszym zakresie… Ukraina, jak i Europa, wciąż znajduje się w poszukiwaniu swojego motto. Miejmy nadzieję, że nie będzie ono podobne do motto Falklandów: »Pozostać brytyjską kolonią«. Będziemy pracować nad tym, aby w motto ukraińskiej państwowości — tak samo, jak w motto Francji, Niemiec, a nawet małego San Marino — było słowo LIBERTAS, Wolność”. Dlatego na zakończenie tych refleksji za centralne motto chciałbym przyjąć inne słowa pani Oksany o tym, że „…Ukraina może wyjść z wyżej wspomnianego makro-Trójkąta Bermudzkiego Ameryka — Rosja — Europa tylko w jeden sposób, a mianowicie: odnajdując swoją europejską naturę i nadając priorytet swojej europejskiej strategii politycznej oraz kulturowo-naukowej”. Czy ukraińska europejska natura zostanie odnaleziona — pokaże czas. Na razie zrobiono wiele, ale jeszcze więcej — nie zrobiono. Dzisiaj rozstrzygają się losy Ukrainy, a dlatego aktualność tego wydania Oksany Pachlowskiej trudno przecenić. W każdej cywilizowanej kulturze takie wydanie można by rozpatrywać jako strzał, który ma zerwać ostatnie łańcuchy z czasem imperialnej zależności, aby wyjść na jakościowo inny poziom narodowego bytu. KSIĄŻKA-WYDARZENIE

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

«AVE, EUROPA!»: ODA DO POKOJU CZY NOWE STO LAT SAMOTNOŚCI?

Ukraina jest duchowym składnikiem Europy. Chciałoby się wierzyć w to, że to stwierdzenie jest prawdziwe. Tymczasem wszystkie 17 lat ukraińskiej państwowości świadczą o tym, że Ukraina oddala się od Europy. Paradoks? Z jednej strony, dzisiaj treść środków masowego przekazu jest zorientowana na to, aby utrwalić w świadomości społecznej twierdzenie, że Ukraina robi wszystko, co możliwe, aby być w Europie. A jednocześnie Europa do tej pory nie jest gotowa przyjąć do siebie Ukrainę. Dlaczego? Kto jest winny tego braku równowagi wysiłków i możliwości?Dmytro DROZDOWSKI, Akademia Kijowsko-Mohylańska, „Wseswit” Praca Oksany Pachlowskiej, znanej uczonej o światowym nazwisku, profesor ukrainistyki Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza” (Włochy), która pod koniec 2008 roku ujrzała światło dzienne w wydawnictwie uniwersyteckim „Pulsary” — jest znamienna dla współczesności. Książka nosi tytuł „AVE, EUROPA!”. Zapewne powinna była ukazać się wcześniej, a być może właśnie teraz, kiedy sytuacja historycznego zapomnienia, sytuacja wyobcowania od moralności i etyki osiągnęła apogeum w ukraińskim społeczeństwie. Ale oto paradoks: mimo że ta książka jest o Ukrainie, w jej tytuł wyniesiono właśnie Europę. I to jeszcze w dwuczłonowym połączeniu z „Ave”, które może oznaczać powitanie podczas spotkania, a może — i pożegnanie. Oksana Pachlowska w przedmowie „Od autorki”, pragnąc rozstawić akcenty, od razu daje dwie możliwe perspektywy użycia tego łacińskiego słowa (na razie pozostaje dokonać wyboru): „Nie wiem, które z tych dwóch „AVE!” powie Ukraina w najbliższych latach”. A zatem to studium nie będzie ani wyrokiem, ani diagnozą, a jedynie analizą historycznej sytuacji w kilku wektorach: historii, kultury, polityki. Pamiętacie słowa gladiatorów: „Witamy cię, Cezarze, idąc na śmierć!”. W tym wyrażeniu również użyto „AVE!”. Tylko czy właśnie to zostanie wzięte za motto Ukrainy w najbliższych latach? Książka, licząca ponad 600 stron, w ramach pięciu głównych rozdziałów (ich nazwy są skrajnie symptomatyczne: „Start z ruin kosmodromu”, „Dekada straconych możliwości”, „Majdan: drugi upadek muru berlińskiego”, „Pomarańczowa Ukraina: zwycięstwo i ryzyko”, „Waszyngton-Moskwa-Bruksela: geopolityczne krzyżówki postpomarańczowej Ukrainy”) nie oferuje twierdzącej odpowiedzi. Zapewne jest to jednak poszukiwanie prawdy, która u każdego, jak pisał Nietzsche, może być inna. Tylko czy naprawdę prawd jest tak wiele? „AVE, EUROPA!” Oksany Pachlowskiej stawia skrajnie ważne dla współczesności pytanie: czy możliwa jest reintegracja Ukrainy z Europą, jakie są zewnętrzne i wewnętrzne mechanizmy socjokulturowe, drogi i metody pokonania przepaści między Ukrainą a Europą. Bez wątpienia O. Pachlowska, która od wielu lat wykłada ukrainistykę we Włoszech, ma własną wizję tego złożonego problemu, który na Ukrainie często zamienia się w populizm. Chcę zaznaczyć jeszcze jedną, moim zdaniem, ważną rzecz: książka napisana jest w pierwszej osobie. Bardzo często w naszej tradycji pisania wielkich studiów można zauważyć tendencję do obiektywizacji treści poprzez dystansowanie podmiotu od przedmiotu pisania. W tym przypadku — zamiar jest odwrotny, co ma zatwierdzić stary, ale etycznie wyważony kartezjański prymat indywidualizmu i własnej odpowiedzialności za każdy sąd, pozbawiony sztucznych uniwersalnych chimeryczności: wypowiedzi w pierwszej osobie nie sposób poddać podważeniu, są one aprioryczne, bo odzwierciedlają własny sposób widzenia, własną interpretację rzeczywistości, a dlatego są szczególnie cenne. Kiedy stajemy się zakładnikami różnych sztuczek, wtedy gubi się to jedyne, co odróżnia nas od „innych”, czyli samość. Książka pani Oksany — to refleksje własnego doświadczenia, które nie są błędne ani prawdziwe, one po prostu istnieją, jako lakmus historii mentalności końca XX wieku i początku nowej ery, jako rezultat własnego spotkania z górą lodową cynyzmu i brakiem wyważenia we współczesnej polityce zagranicznej Ukrainy w różnych kierunkach: od ekonomii do literatury; jako rezultat spotkania z kolonialnym spojrzeniem na Ukrainę. O. Pachlowska tak wspomina o otwarciu katedry ukrainistyki w Rzymie: „Jeśli chodzi o Włochy, to w planie instytucjonalnym sytuacja jest tu radykalnie odmienna. Stworzenie katedry na Uniwersytecie Rzymskim „La Sapienza” — pierwszej katedry w państwowym stołecznym uniwersytecie Europy Zachodniej — dało możliwość ukrainistyce wejść do korpusu włoskiej slawistyki na zasadach parytetowych jako całkowicie autonomicznej dyscyplinie, jako pełnoprawnej i samodzielnej części zachodniej slawistyki. Jeśli wcześniej była to dyscyplina-widmo, dyscyplina-wyzwanie, zawsze podejrzewana o „heretyckie” zamiary „działalności wywrotowej” wobec rusycystyki, to teraz instytucjonalna „normalizacja” zapewnia jej spokojną obecność w ogólnym polu studiów slawistycznych. A „oficjalizacja” dyscypliny — to niezbędny krok do jej rozszerzenia zarówno w aspekcie instytucjonalnym, jak i kontekstualnym. Ponadto studia ukrainistyczne prowadzone są na uniwersytetach w Mediolanie i Wenecji; prowadzone są badania poszczególnych tematów na uniwersytetach w Neapolu, Florencji, Turynie, Trydencie i innych. Jednak z mojego doświadczenia tworzenia katedry ukrainistyki na Uniwersytecie Rzymskim muszę wspomnieć jeszcze o tym, że przez wiele lat musiałam pracować nad tym projektem prawie bez wsparcia znacznej części środowisk naukowych Ukrainy, jej odpowiednich instytucji państwowych, a zwłaszcza diaspory. Właściwie ten fakt stał się dla mnie jeszcze jednym potwierdzeniem atrofii instynktu komunikacji naszej kultury, o którym mowa była wyżej. I nie chodzi o żaden idealistyczny „solidaryzm”. Chodzi o ruch Ukrainy do Europy, niemożliwy bez kompleksowej strategii właściwie systemowej integracji intelektualnej. Przecież obecność kultury w świecie, jej „widzialność” buduje się nie nudnymi skargami na jej „niewidzialność”, a konkretną codzienną pracą, skierowaną na pokonanie tej niewidzialności”. Niestety, zdarza się tak, że ci, którzy reprezentują Ukrainę w świecie europejskim, nie zawsze należą do ukraińskiej elity, która powinna była uformować realne mosty powrotu Ukrainy do Europy. A to nie nastąpi, dopóki na Ukrainie nie nastąpi przemyślenie własnej historii i odnalezienie podstawy europejskiego pokrewieństwa. Ukraińska polityka, zorientowana na stosunki zewnętrzne, dzisiaj coraz bardziej nabiera formy dwugłowego orła, duchowo obcego i historycznie drapieżnego dla Ukrainy. Pomimo wszystkich zapewnień i przekonań, które można usłyszeć z ekranów telewizorów, że Ukraina posuwa się w stronę integracji europejskiej, w stronę integracji ze światową wspólnotą kulturową i gospodarczą, realnie do takich twierdzeń jeszcze bardzo daleko. Ukraina powinna była dawno stworzyć obraz apriorycznie potężnego państwa historycznego, które zaczyna swoją drogę od Rusi Kijowskiej. Ale na ruinach neocynizmu trudno formować takie obrazy. Cała historyczna wielkość Ukrainy niszczeje przez niezdarność obecnych sterników, niezdolnych wyprowadzić Ukrainę na światową arenę geopolityczną i socjokulturową. Niestety, trzeba stwierdzić, że ostatnimi czasy jakoś oduczyliśmy się czytać wielkie książki. Recenzowana praca należy właśnie do takich — wielkich. My dzisiaj w literaturze pragniemy znaleźć natychmiastową (fastfoodową) prawdę na dwudziestu stronach (sto — to już absolutne maksimum). Poszukiwanie prawdy w stylu Coelho — to znak naszych czasów, w których już niby nie mamy czasu na planowe i harmonijne, wnikliwe i spokojne czytanie. Zresztą często sam wykład materiału staje się zdenerwowany, chaotyczny, sztuczny: tekst nie jest już postrzegany jako próba zrozumienia autora, a staje się celem autora, by ukryć się za maską. Odcienie mogą być różne, ale w masce nie ma istoty, tej substancji prawdziwości w arystotelesowskim rozumieniu. Maska ukrywa, a odwieczną istotą i celem Słowa — jest bycie usłyszanym. Słowa mogą błądzić, przeplatać się w chimeryczny sposób, ale wszystkie one kierują nas do jednego. Właśnie w takim systemie rozwija się myśl Oksany Pachlowskiej: krok po kroku, zaczynając od źródeł ukraińskiej państwowości 1991 roku, badaczka pragnie pokazać fakturę problemu, który ma już nadhistoryczny charakter, ale jego fokus wcale się nie rozprasza. Właśnie dlatego ta praca nie jest chaotycznym zbiorem artykułów z różnych czasów i z różnych wydań („Dzerkało Tyżnia”, „Deń”, „Słowo Proświty”, „Literaturna Ukrajina” itd.). Także „AVE, EUROPA!” — to w żadnym razie nie próba poszukiwań straconego czasu, nie epitafium dla przeszłości, nie próba tworzenia sztucznej ideologii świetlanej przyszłości. To ostry, rentgenowski wgląd w ukraińską historię, który jest ciekawy już dlatego, że skupia się nie z centrum problemu, który można by porównać do żywej komórki, wokół której są wrzody i guzy, a z odstawionym spojrzeniem z centrum Europy. Centrum można rozumieć i metaforycznie, i dosłownie, przecież Rzym, bez wątpienia, — to jedna z centralnych przestrzeni zachodnioeuropejskiej cywilizacji. Ciekawe, że tekst zaczyna się od artykułu Oksany Pachlowskiej, wydrukowanego jeszcze w dalekim 1992 roku w „Literaturnej Ukrajinie”: „List otwarty do wszystkich, którzy kochają Ukrainę”, a kończy się książka wywiadem, którego w 2006 roku pani Oksana udzieliła gazecie „Deń”: „Kiedyś młode serce Europy będzie biło na Ukrainie”. Od pierwszego do ostatniego akordu „AVE, EUROPA!” przed nami — apologia rycerskiej wierności i szczerości tekstu. I najważniejsze: w całej tej monumentalnej bez przesady i jednocześnie „smutnej” pracy — ani jednego klastra, co tak dzisiaj lubią nasi nowo upieczeni „intelektualiści”, którzy jeszcze dwie dekady temu marzyli o wstąpieniu do Partii. Jednym z problemów poruszonych w książce — jest rozdwojenie Ukrainy między Europą a Rosją. Ale O. Pachlowska wyważenie i argumentowanie wyznacza granice współczesnej Rosji: to lumpenizowany, splebeizowany kraj, który nie jest zdolny adekwatnie przemyśleć własnej historii. Jeśli Ukraina i jest bliska Rosji, to tylko w tym, że „…przy wszystkich różnicach i ukraińskie, i rosyjskie społeczeństwa są połączone jedną stałą: TO SPOŁECZEŃSTWA SPLEBEIZOWANE. To społeczeństwa, w których autokratyczna władza wraz z podległą jej oficjalną cerkwią przez stulecia i w ostatnich dekadach uśmiercała i uśmierca wszystkie przejawy żywej ludzkiej duszy i żywego ludzkiego intelektu. To społeczeństwa, w których doszedł do władzy, zgodnie z proroctwem Mierieżkowskiego, „Nadchodzący Cham” i, powiedziawszy „my akademii nie kończyliśmy”, zniszczył swojego głównego wroga — inteligencję. System komunistyczny — a jeszcze wcześniej imperialny z jego bardzo podobnymi modalnościami — niszczył nie tylko narody, języki, samą istotę bytu ludzkiego. System komunistyczny przede wszystkim zniszczył kulturę — we wszystkich jej formach i przejawach. Między Leninem a Gorbaczowem żaden przywódca państwa nie miał wyższego wykształcenia. Krajem rządzili niepiśmienni ludzie. Podniesiemy gospodarkę, a potem zajmiemy się kulturą — mówił były „czerwony dyrektor” i, zgodnie z zbie-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

życzą Ukraińcom, aby nie tracili optymizmu, zdrowia, wiary w siebie w tych niełatwych czasach. Bądźmy razem, a zwyciężymy! Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrposzty” do 10 grudnia — na wsiach i w centrach rejonowych, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i stolicy. Koszt prenumeraty wraz z kosztami pocztowymi: na rok — 45 hrywien 89 kopiejek; na pół roku — 23 hrywny 42 kopiejki; na 3 miesiące — 12 hrywien 36 kopiejek; na 1 miesiąc — 4 hrywny 27 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, 67. strona w „Katalogu”. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny. na 3 miesiące — 12,36 hrywny. na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 08050 4 820095 780016 NAOCZNY ŚWIADEK I KRONIKARZ

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Witalij KOWALENKO W listopadzie do Głuchowa zjechali się rodacy i goście z różnych zakątków Ukrainy. A jak tu nie przyjechać, kiedy doczekaliśmy się święta narodowego — 300-lecia ogłoszenia Głuchowa stolicą Hetmańskiej Ukrainy. Moje dzieciństwo i młode lata przeminęły na Głuchowszczyźnie we wsi Jarosławiec, partyzanckim kraju. W latach niemieckiej okupacji partyzanci-kowpakowcy wbiegali do wiejskiej cerkwi podczas nabożeństwa i rozstrzeliwali ikony. Tak została zniszczona na ołtarzu ikona Zwiastowania. Pamiętam, jak z dziadkiem Makarem, cerkiewnym malarzem, znaleźliśmy się przed pistoletem niemieckiego oficera. Na szczęście Bóg nas uchronił, pozostaliśmy przy życiu. Po wojnie jako chłopiec chodziłem 25 km do Głuchowa, naszego centrum rejonowego, żeby popatrzeć na parowóz (lokomotywę) i wyobrazić sobie, co to za maszyna. Teraz, po wielu latach, przechodząc starodawnymi ulicami Głuchowa, wspomniałem młodość. W historycznym centrum Głuchowa starodawna zabudowa w przeważającej mierze zachowała się wraz z cerkwiami, które pamiętam z 1954 roku. Dobrze, że radzieckie nazwy ulic zamieniono na nasze: uli- Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ HETMAŃSKA

Trwa prenumerata „Słowa Proświty” na 2009 rok. W przyszłym roku ogólnoukraiński tygodnik proświtański zachowa wszystko to, co najlepsze, wypracowane przez autorów i dziennikarzy redakcji, zdecydowanie rezygnując z tego, co straciło na aktualności. Zapraszamy naszych czytelników do stania się aktywnymi uczestnikami dialogu o stanie języka ukraińskiego, rozłamie sił narodowych, drogach wyjścia z kryzysu gospodarczego, politycznego i duchowego. Znajdziemy te punkty oparcia, które pomogły gościom w obecności mera miasta Ołeny Melnyk zastępcy dyrektora Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego w mieście Głuchowie Jurijowi Kowalence. Po otwarciu święta obwodowym festiwalem muzyki duchowej „Hlińskie dzwony” oraz złożeniu kwiatów pod pomnikami znanych na świecie głuchowian — kompozytorów Dmytra Bortniańskiego i Maksyma Berezowskiego święto kontynuowano pokazem nowego basenu pływackiego w szkole nr 6 oraz odnowionego oddziału dziecięcego Centralnego Szpitala Rejonowego. Odbyła się także prezentacja fotoksiążki „Głuchów — spojrzenie przez wieki” oraz monety jubileuszowej „Głuchów — stolica hetmańska”. Odsłonięcie pomnika „Głuchów stołeczny” powitali przewodniczący Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej Mykoła Ławryk, mer Głuchowa Ołena Melnyk, deputowany ludowy Ukrainy Petro Juszczenko. Święto z okazji 300-lecia stolicy hetmańskiej Głuchowa zakończyło się w miejskim domu kultury wystawą sztuki dekoracyjno-użytkowej oraz występami gości z Ziemstwa Sumskiego w Kijowie — Bohaterki Ukrainy, znanej artystki Ady Rohowcewej, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Jurija Szemszuczenki, zastępczyni przewodniczącego Ziemstwa Sumskiego Kateryny Bezkrownej. W święcie wzięły udział amatorskie zespoły z centrów rejonowych obwodu sumskiego. ulica Tereszczenków czy brama miejska Kijowska. Ale zdziwiło, że dawną Sowiecką przemianowano na ulicę Kijowsko-Moskiewską. Żeby nie zapominali, skąd szły nieszczęścia na Ukrainę? A na placu dawnego bazaru wciąż stoi pompatyczny pomnik wodza światowego proletariatu, który aż prosi się o wyrzucenie na śmietnik. Przeszkadza on historycznej zabudowie w centrum miasta. Wynieśmy Lenina z Głuchowa, postawmy monument, otoczony rzeźbiarskimi grupami kozaków i hetmanów, nazwijmy go „Głuchów stołeczny”, a najlepiej „hetmański”. W tym miejscu podczas wojny stała szubienica, na której Niemcy dokonywali egzekucji głuchowian. Spojrzałem też na mury więzienia, w którym mój wujek Iwan Tytowycz Szutenko odsiedział dziewięć miesięcy. Teraz, po jego zamknięciu, mury się walą. Tutaj do niedawna stał duży drewniany krzyż, który zastąpiono znakiem pamięci. W Głuchowie otwarto Muzeum Archeologii. O jego wzbogaceniu o znaleziska archeologiczne opowiadał Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301250 Nakład — 22300 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин