Roman Horak
Машинний переклад
W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy rozpoczął swoją pracę wystawienniczy projekt „Znak Soborności. Wielki herb Ukrainy: od Narbuta do Jakutowycza”. Stuletnią historię Wielkiego herbu Ukrainy projekt ukazuje w dwóch aspektach: historycznym i artystycznym. Eduard Owczarenko. Zdjęcia udostępnione przez muzeum. Projekt realizowany jest przez Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy we współpracy z Muzeum Szeremietiewów oraz Fundacją Współpracy Intelektualnej „Ukraina – XXI wiek”. Partnerem międzynarodowym wystąpiło Ukraińskie Muzeum i Biblioteka w Stamford (USA). Do projektu dołączyły: Narodowe Muzeum we Lwowie im. Andrzeja Szeptyckiego, Lwowskie Muzeum Historyczne, Czernihowskie Obwodowe Muzeum Historyczne im. W. W. Tarnowskiego, Muzeum Historii Miasta Kijowa, Narodowa Biblioteka Ukrainy im. W. I. Wernadskiego, Centralne Państwowe Archiwum Wyższych Organów Władzy i Administracji Ukrainy, Centralne Państwowe Archiwum Historyczne w Kijowie, Branżowe Państwowe Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy oraz Dyrekcja Wystaw Artystycznych Ukrainy, a także osoby prywatne: Ołeksandr Alfiorow, Ołeksandr Neprel, Jurij Sawczuk i Wasyl Jabłonski. Wystawa opowiada, że Wielki herb Ukrainy służy jako ucieleśnienie wiodącej idei narodowej – soborności ukraińskich ziem oraz ich demokratycznego ustroju republikańskiego. Jednak herb to nie tylko zbiór heraldycznych norm i zasad, a przede wszystkim dzieło sztuki. Do historii tworzenia Wielkiego herbu państwowego Ukrainy dołączyli tacy wybitni ukraińscy artyści, jak Heorhij Narbut, Wasyl Kryczewski, Serhij Jakutowycz i inni. Pierwsze szkice symboliki państwowej Ukrainy, opracowane dla Ukraińskiej Republiki Ludowej w 1917 roku, należą do wybitnego mistrza Heorhija Narbuta, a w 1918 roku swoje projekty herbów i pieczęci przygotował jeszcze jeden wybitny artysta – Wasyl Kryczewski. Na emigracji tradycję heraldyczną rozwijał, w szczególności, Mykoła Bytyński, którego album „Odznaki państwowe Ukrainy” po raz pierwszy zaprezentowano w pełnym zakresie. Ostatnia zaś artystyczna redakcja projektu Wielkiego herbu państwowego Ukrainy należy do jednego z najwybitniejszych ukraińskich grafików – Serhija Jakutowycza. Ekspozycja wystawy „Znak soborności” daje widzom wyobrażenie o tym, jak rozwijał się i przekształcał artystyczny wizerunek głównego symbolu państwowego na przestrzeni stu lat. – Lwia część zaprezentowanego w ekspozycji materiału eksponowana jest po raz pierwszy – opowiada kurator wystawy Jurij Sawczuk, kandydat nauk historycznych, specjalista z zakresu heraldyki i weksylologii, współautor projektu Wielkiego herbu państwowego Ukrainy, – a niektóre artefakty w ogóle nie były wcześniej znane – nie tylko szerokiemu ogółowi, ale i wąskiemu kręgowi specjalistów. Ekspozycja posiada swój epigraf, który ma na celu przekazanie koncepcji wystawy i jej architektoniki. Jest to protokół komisji ds. opracowania projektu herbu URL w składzie: Petro Doroszenko (przewodniczący), akademik Orest Łewycki, Heorhij Narbut, Hryhorij Pawłucki, Pawło Zajcew, Mykoła Bilaszewski i Wadym Modzolewski (Kijów, 21 stycznia 1919 roku). Wiemy, że zmagania wyzwoleńcze początku XX wieku wypełniły swoją wielką historyczną misję, odrodziły ukraińskie państwo we współczesnym świecie. Teraz, oglądając te wydarzenia z wysokości początku XXI wieku, możemy powiedzieć, że przeżywamy drugi etap zmagań wyzwoleńczych i rozwiązujemy te historyczne i polityczne zadania, których nie rozwiązano sto lat temu. Data sporządzenia protokołu – 21 stycznia 1919 roku. A już następnego dnia na placu Sofijskim w Kijowie odbędzie się wielki akt zjednoczenia URL i ZURL. Po raz pierwszy powstanie nowoczesne państwo ukraińskie, które nie tylko symbolicznie łączy ukraińskie ziemie, które znajdowały się w składzie imperiów Austro-Węgierskiego i Rosyjskiego, to wielki akt jednoczenia w jednym państwie tych ziem. Akt Zjednoczenia ma taką samą wagę historyczną dla rozwoju naszego organizmu państwowego, naszego postępu, jak i proklamacja niepodległości. Dlatego dla uroczystości Zjednoczenia, które zostało proklamowane rok później, świadomie wybrano ten sam dzień. Dokończenie na str. 4. KYRYŁO STECENKO. ANATOLIJ MATWIJCZUK. ANDRIJ CZEBYKIN.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
szowinistyczna ręka wypatrzyła osobę niebezpieczną dla Rzeczypospolitej i wpakowała Petra Roszczynskiego do Berezy Kartuskiej. Z ówczesną „Proświtą” na ziemi kostopolskiej związane jest jeszcze jedno znaczące nazwisko. Jest to Ołeksandr Kyczanowski, urodzony w Korcu. Był on rodzonym bratem kostopolskiego księdza, ks. Iwana. Jak zaznacza autor głębokich badań nad jego działalnością, inny znany pisarz i krajoznawca naszego regionu Wołodymyr Szabarowski, trudno ustalić, od kiedy zaczął zajmować się działalnością oświatową. Wiadomo jednak, że w 1936 roku wstąpił do Wołyńskiego Zjednoczenia i został członkiem „Prośwityjańskiej chaty”, a 11 grudnia 1938 roku został wybrany przewodniczącym tego towarzystwa w mieście Kostopol. Ale wkrótce bolszewicka kosa okupacyjna ostatecznie skosiła oświatowy kwiat naszego Poleskiego kraju. 24 grudnia 1939 roku aresztowano Ołeksandra Kyczanowskiego, jego zastępcę Iwana Maksymczuka oraz sekretarza Fedora Melnyka. W akcie oskarżenia zaznaczono: „Do Kostopolskiego rejonowego oddziału NKWD obwodu rówieńskiego wpłynęły dane o tym, że Kyczanowski Ołeksandr Trochymowycz, będąc członkiem antysowieckiej nacjonalistycznej organizacji Wołyńskiego ukraińskiego zjednoczenia „WOP”, był przewodniczącym Kostopolskiej „Prośwityjańskiej chaty”, zajmował się antysowiecką działalnością”. Ołeksandr Kyczanowski zmarł w obozie Kargopołłag w obwodzie archangielskim w wieku 33 lat, 31 lipca 1943 roku. W kwietniu 1940 roku jego żonę i roczną córkę również wywieziono na Ural. A w 1941 roku aresztowano także ojca Iwana. Tak zwani „pierwsi sowieci” wtedyż, 25 lipca 1940 roku, aresztowali, a 21 marca 1941 roku wysłali na 8 lat stalinowskich łagrów także pierwszego przewodniczącego Kostopolskiej „Proświty” Ławrentija Serwetnyka, po którym ślad zaginął. Jednym słowem, wraz z przyjściem bolszewickich „wyzwolicieli” we wrześniu 1939 roku ruch prośwityjański na terenach kostopolskich zmuszony był całkowicie zaprzestać swojej działalności, a jego organizatorom i aktywistom przyszło skosztować śmierdzącej balandy w syberyjskich łagrach. Drugie odrodzenie „Proświty” w naszym kraju przypada na okres wojny niemiecko-sowieckiej. Nowy niemiecki okupant jeszcze pobłażliwie traktował ukraiński ruch prośwityjański, gdyż wszystkie wysiłki skierował na zniszczenie OUN(b), która ogłosiła 30 czerwca 1941 roku we Lwowie Akt odnowienia państwowości ukraińskiej. Niemcy zajęli Równe 28 czerwca, a Kostopol – 5 lipca. Chociaż oficjalną datą zajęcia Kostopola uważa się 1 lipca. Ale to nie odpowiada rzeczywistości. Tę datę sprostowała wspomniana wyżej Hanna Trochymczuk, która w czasie wojny pracowała w banku w Kostopolu. Pokazała mi nawet ostatnie radzieckie kwity bankowe, które datowane były na 5 lipca 1941 roku. 20 sierpnia 1941 roku przez Niemców został utworzony komisariat Rzeszy „Ukraina”, w skład którego weszły Wołyń i Polesie ze stolicą w Równem. Jednak dopiero 29 stycznia 1942 roku gazeta „Wołyń”, redagowana przez Ułasa Samczuka, wydrukowała notatkę o zezwoleniu gebietskomisarza na działalność Rówieńskiej „Proświty”. I już na stan 1942 roku zaczęły działać cztery okręgowe towarzystwa „Proświty” w miastach Równe, Dubno, Kostopol i Sarny. Nie udało się odszukać źródeł pisanych, ale istnieją ustne informacje, że drugie odrodzenie „Proświty” w Kostopolu miało miejsce 3 stycznia 1942 roku. Udało się jednak odszukać, że 31 stycznia 1942 roku walne zgromadzenie Towarzystwa „Proświty” odbyło się w mieście Sarny. Dlaczego o tym wspominam, przecież ten region nie należy do ziemi kostopolskiej? A dlatego, że zgromadzenie sarneńskich prośwityjan wybrało na swojego przewodniczącego Jewhena Taturę, urodzonego we wsi Stawok w rejonie kostopolskim. Jego ojciec, ks. Arsen, był księdzem Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego i proboszczował w Stawku. Przed drugą wojną światową zabili go polscy szowiniści za jego aktywną proukraińską działalność oświatową. Swoich synów wychował na prawdziwych ukraińskich patriotów, którzy zostali członkami OUN. Nawiasem mówiąc, jego syn Jewhen Tatura, pseudonim „Omelko”, od lata 1943 roku był szefem wydziału gospodarczego sztabu UPA w Hutwinie. Od wiosny 1944 roku zostaje szefem wydziału łączności zagranicznej sztabu UPA-Północ, a później działaczem zagranicznego przedstawicielstwa UHWR. Kostopolską „Proświtę” kierował wtedy greckokatolicki ksiądz ze wsi Małe Sieliszcze, Roman Danylewycz. Był on urodzony w mieście Brody i w przededniu drugiej wojny światowej, po ukończeniu Łuckiego seminarium duchownego, przyjechał proboszczować w Małych Sieliszczach. Od sierpnia 1941 roku zostaje kierownikiem wydziału oświaty przy Kostopolskim zarządzie powiatowym. Dzięki niemu w mieście otwarto ukraińskie gimnazjum, któremu przewodził inny aktywny prośwityjanin, nauczyciel Serafym (Wołodymyr) Byczkiwski. A po tym, jak ze stanowiska redaktora gazety „Samostijnist” został zwolniony przez Niemców i wpakowany do obozu koncentracyjnego w Szubkowie przywódca okręgu sarneńskiego OUN Hryhorij Rybak, od stycznia 1942 roku Roman Danylewycz zaczął redagować przemianowaną przez hitlerowców gazetę „Kostopolski wisti”. A jeszcze dołożył wiele starań, aby na terenach poleskich język ukraiński pełnoprawnie zagrzmiał z kościelnych ambon. I już w niedzielę 1 marca 1942 roku w cerkwi prawosławnej w Kostopolu po raz pierwszy po długiej przerwie zabrzmiał język ukraiński. Nie mniej znaczącą pracę oświatową w tamtych czasach wykonywał także Serafym Byczkiwski, który ukończył Uniwersytet Ukraiński w Pradze i na początku pracował jako dyrektor Kostopolskiego gimnazjum ukraińskiego, jednym z wykładowców którego był Iwan Mitrynga, czołowy członek OUN, a potem jeden z ideologicznych kierowników „Poleskiej Siczy” Tarasa „Bulby”-Borowcia. Z czasem Serafyma Byczkiwskiego wybrano na przewodniczącego zarządu miejskiego. Był on aktywnym korespondentem „Kostopolskich wisti”. Właśnie w wyniku wysiłków tych dwóch ukraińskich patriotów na ziemi kostopolskiej utworzono wiele komórek „Proświty” w okolicznych wsiach. Dzięki prośwityjanom na terenach ziemi kostopolskiej działały czytelnie, przy których funkcjonowały kółka dramatyczne i chóry ludowe. Miejskim prośwityjan-
Машинний переклад
Swiatosław PRASK, pisarz, działacz polityczny i społeczny, uczestnik ruchu szestdziesiatnykiw, przewodniczący Kostopolskiej „Proświty” w latach 1989–1993. Pierwsze komórki „Proświty” na ukraińskich ziemiach centralnych, wschodnich i południowych powstały na początku dwudziestego wieku. Na Wołyń „Proświta” przybyła w 1917 roku. A pierwsze wzmianki o proświtańskich sprawach na Kostopolszczyźnie odnoszą się do 1921 roku. W szczególności pisarz i znany badacz-krajoznawca naszych terenów Wołodymyr Szabarowski ustalił, wychodząc z badań innego znanego krajoznawcy Hurija Buchała, że komórka „Proświty” we wsi Derażne istniała już w 1921 roku. O tym oraz o działalności „Proświty” w tej wsi za czasów Polski będzie mowa w jego oddzielnym artykule. O dawności proświtańskiej działalności we wsi Zołotolyn przypuszcza także nauczyciel historii miejscowej szkoły Rusłan Kruk, co wiąże z pedagogiem i proświtańczykiem Antonem Olijnykiem. Szczegółowe badanie na jego temat również zostało przedstawione w oddzielnym artykule tej książki. Pierwsze zaś pisemne wzmianki o proświtańskich sprawach w Kostopolu odnoszą się do 1927 roku. Ale krajoznawcy-badacze są pewni, że stało się to znacznie wcześniej. W tamtych czasach (a było to jeszcze za Polski) kostopolscy proświtańczycy zbierali się na swoje zebrania po domach, w szczególności w mieszkaniu bednarza Teodozija Ołeksijenki, które znajdowało się obok cerkwi. Kierował on chórem cerkiewnym. Cała jego całkiem spora rodzina (trzy córki i dwóch synów) była bardzo śpiewacza, zwłaszcza najstarsza córka Warka. Miała ona nie tylko wspaniały głos, ale też grała na różnych instrumentach muzycznych, których w domu znanego miejscowego muzyka było pod dostatkiem. Właściwie to właśnie Warka i jej młodsza siostra Zinaida były pierwszymi proświtańczykami w tamtych czasach w naszym mieście. A pierwszym kierownikiem Kostopolskiej „Proświty” był felczer z zawodu, szczery Ukrainiec z ducha, Ławrentij Serwetnyk, nawiasem mówiąc, uczestnik powstania kostopolskiego w 1919 roku, zorganizowanego przez starszynę armii petlurowskiej Stefanowycza. Był nawet aresztowany. On też zorganizował pierwszy chór proświtański, który zbierał się na próby w domu Ołeksijenków. Uczęszczały do niego, oprócz gospodarzy, patriotyczne rodziny Ołeksijczuków, Trochymczuków, Choronżuków i Serwetnyków. Proświtański przywódca organizował wiele różnych uroczystości. Aby nie być gołosłownym, przytoczę fragment ze wspomnień ówczesnej proświtańczystki Hanny Trochymczuk, której opowieści udało mi się nagrać na taśmę magnetofonową jeszcze w latach 1982–83 ubiegłego wieku, na długo przed ukraińską niepodległością, a które weszły do mojej powieści z ludowych ust „Weresy”: … Opowiem wam o pierwszym święcie szewczenkowskim w Kostopolu. Było to jak na tamte czasy niezwykłe wydarzenie. Programy na wieczór rysowaliśmy wszyscy: i brat, i siostra jedna i druga, i ja. Ciekawie, a zarazem strasznie, przecież podobne widowisko po raz pierwszy miało odbyć się w mieście. Była to akurat sześćdziesiąta szósta rocznica od dnia śmierci naszego drogiego Tarasa. Za naszej młodości „Kobziarz” Szewczenki leżał w każdym domu na widocznym miejscu, obok Biblii, jako najcenniejsze rodzinne relikwie. Zdobyć „Kobziarza” wtedy było problemem, mało go drukowano. I oto, wreszcie, 10 marca. W pierwszych rzędach siedzą miejscowi polscy „rządcy”, czyli przedstawiciele władzy. I im na klapy marynarek przypinamy specjalne niebiesko-żółte emblematy. Ręce trzęsą się z przejęcia. A na scenie wielki chór w ukraińskich strojach narodowych. A przecież byli to prawie sami niepiśmienni chłopcy i dziewczęta. Chór zorganizował Ławrentij Serwetnyk, on potem był wybierany posłem z naszego regionu do polskiego sejmu. Od 1929 do 1933 roku pełnił nawet obowiązki wiceburmistrza Kostopola. A pochodził z Klewania. Kiedy chór zaśpiewał „Testament”, – cała sala wstała. Polscy urzędnicy też musieli wstać: i starosta, i honorowe państwo. Potem zaczął się koncert. Aż ze Lwowa zaprosili bandurzystę. Ten śpiewał „Oj, Moroze-Morozenku”, inne pieśni ludowe i dumy. Przypominam sobie, wtedy wszystkim podobał się ten romans: Żeby śpiewać kolor czarny Dam ja głos swój. I tobie jednej pokornej Ja śpiewam kolor czarny, Bo to kolor mój… Naszemu bratu Saszkowi (a on z jakiegoś dziwnego powodu uważał się za Rosjanina) strasznie podobało się święto. Był tego wieczoru zupełnie niepodobny do siebie z tym swoim chorobliwym rusofilstwem, bardzo przejęty, żartował: – Jeśli co tydzień będą przeprowadzać Tarasowe święta – to ja zostanę Ukraińcem. I żeby koniecznie występował bandurzysta. Trwa koncert, wszystko wspaniale, jak powinno być, aż nagle: Gu – gu – u – u! Gu–gu–u–u!.. – syrena z tartaku. – Pożar! W oknach zamigotał odblask płomieni. Pali się gdzieś całkiem blisko, obok. Sala zerwała się z miejsca, ale strażak, który właśnie nadbiegł, uspokoił ludzi, żeby dalej świętowali. Jak wkrótce się wyjaśniło, to polscy szowiniści umyślnie podpalili niedaleko skład, żeby zerwać święto szewczenkowskie. Wtedy nasz Saszko od razu improwizując i wiersz ułożył: Neron kiedyś Rzym podpalił, Żeby nam to pamiętać. W Kostopolu ktoś bawił się ogniem, Żeby święto zepsuć. Płomieniało za oknem, Tartak, jak wilk ten, wył. Wszyscy rzucili się do drzwi, Lecz ktoś ich tam zatrzymał. Dał zrozumieć, że ogniem Nam dusz nie spopieli, Wszyscy usiedli na miejsca – I pieśń znów dzwoni O tym dalekim miłym czasie, Jak kraj nasz wolnym był.
O tym, jak żył, tworzył Taras, Jak cierpiał, kochał… O tej Mogile nad Dnieprem, Co sześćdziesiąt sześć lat Chroni tego, który dał dla nas Najlepszy Testament. U niego to wypłynęło z duszy w jednej chwili i przeczytał ten wiersz przed wzruszoną salą. Boże, jak mu wtedy długo klaskali! Ale gdzieś w 1933 roku władze polskie zakazały różnych ukraińskich przedstawień, kółek, świąt szewczenkowskich – więc znowu proświcianie zbierali się po domach. A wyszedł taki zakaz po wielkim i głośnym procesie sądowym nad ukraińskimi proświcianami oraz aktywistami OUN. Skazano wtedy w Kostopolu na różne terminy więzienia ponad 40 osób, przeważnie inteligencji. To krótkie wspomnienie uczestniczki tamtych wydarzeń jaskrawo świadczy o niełatwej drodze Ukraińców do swojego narodowego zmartwychwstania za czasów panowania Polski. Jednak patriotycznie nastawieni Ukraińcy naszego poleskiego kraju nie lękali się prób, nielegalnie organizowali pracę oświatową. Do nich należy zaliczyć małżeństwo lekarzy – Petra i Hannę Roszynskich, którzy w latach 1924-1938 prowadzili w Kostopolu znaczącą działalność oświatową. Gruntowną pracę badawczą o ich proświcianarskich osiągnięciach napisał pisarz i znany kostopolski krajoznawca Anatolij Karpjuk. Oto co opowiada: „Petro Roszynski urodził się 18 marca 1890 roku w Głuchowie w rodzinie wiejskiego nauczyciela. Średnie wykształcenie zdobył w seminarium czernihowskim. Potem wstąpił na wydział medyczny Uniwersytetu Moskiewskiego, który ukończył w 1916 roku. Jako dwudziestoczteroletni młodzieniec Petro spotkał Pierwszą wojnę światową, pełniąc obowiązki lekarza frontowego… Z utworzeniem Ukraińskiej Republiki Ludowej młody lekarz poszedł do służby w armii URL”. Jednak siły były nierówne i wojsko ukraińskie musiało ustąpić na Zachód, na terytorium Polski. Długi czas przebywał w obozie dla internowanych, a po tym, jak Wołyń przypadł nowo utworzonej Rzeczypospolitej, w 1921 roku zatrudnił się jako lekarz w Równem. Tam właśnie spotkał swoją towarzyszkę życia Hannę Stupnycką, która odbywała akurat praktykę lekarską. A urodziła się ona w Krzemieńcu w rodzinie kapłańskiej. Po ślubie młodzi przeprowadzili się do Kostopola. Tutaj włączyli się do aktywnej działalności oświatowej. Nawiasem mówiąc, właśnie z inicjatywy Hanny Roszynskiej w Kostopolu rozpoczyna swoją działalność filia „Związku Ukrainek”, której komórki, niczym grzyby po deszczu, szybko zaczęły funkcjonować w okolicznych wsiach. Oczywiście ukraińska działalność patriotyczna nie podobała się władzom polskim, zaczęły się prześladowania, które kończyły się upokarzającymi rewizjami. W końcu niedwuznacznie poradzono im zaprzestać proukraińskiej pracy społecznej, a zajmować się wyłącznie lekarską, bo w przeciwnym razie… I rodzinie Roszynskich przyszło jesienią 1938 roku wyjechać do Krzemieńca, gdzie mieszkała matka Hanny. Ale okazało się, że i tam polska niezmordowana
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
skim chórem kierował wtedy Jurij Laszczuk. Taka aktywna ukraińska działalność oświatowa w naszym kraju nie mogła nie niepokoić okupantów. W dwudziestych dniach stycznia 1943 roku w Kostopolu przeszła fala masowych aresztowań. Faszystowscy oprawcy schwytali ponad setkę ukraińskich patriotów-aktywistów i wywieźli do Równego, gdzie, jakby na pośmiewisko, 9-10 marca, czyli właśnie w święta szewczenkowskie, rozstrzelali ich na ulicy Białej. Wśród straconych byli Roman Danylewycz, Serafym Byczkiwski, Petro Laszczuk, Wasyl Juszczuk, Nonna Laszczuk, Iwan Korol oraz inni proświcianie-patrioci naszego kraju. Przytoczony fakt potwierdza tezę, że każdemu zdobywcy nie w smak są prawdziwi patrioci zniewolonego narodu. Potrzebują oni odszczepieńców-janczarów. O czym zaświadczyła również nowa bolszewicka okupacja, która ostatecznie zniszczyła ukraiński ruch oświatowy, nazywając go wrogim nacjonalistycznym, burżuazyjnym. I potrzeba było prawie 45 lat, aby się odrodził, początkowo jako towarzystwo miłośników języka ukraińskiego. Co prawda, zaczęło ono działać skutecznie i produktywnie, gdy zaczęło się nazywać Towarzystwem „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zapoczątkowując trzecie jej odrodzenie. Ciąg dalszy nastąpi. Na podstawie otwartego głosowania online i zgodnie ze Statutem NAM Ukrainy Walne Zgromadzenie Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy wybrało honorowym akademikiem Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Mowczana Pawła Mychajłowycza – znanego działacza kulturalnego, społecznego i politycznego Ukrainy, poetę, zasłużonego działacza sztuk Ukrainy za wybitny wkład w kulturę i sztukę współczesnej Ukrainy („za” – 89 głosów, „przeciw” – brak, „wstrzymało się” – brak). Przewodniczący Walnego Zgromadzenia Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, akademik A. W. Czebykin Sekretarz Walnego Zgromadzenia Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, członek korespondent O. W. Skrypnyk. Proświcianie szczerze gratulują Przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, laureatowi Narodowej Nagrody imienia Szewczenki Pawłowi Mowczanowi i życzą mu nowych osiągnięć twórczych.
Машинний переклад
Wiktoria Skliarowa
7 grudnia, w przeddzień 152. rocznicy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki, w Charkowskim Klubie Prasowym odbyła się pierwsza konferencja online, podczas której proświtianie Ukrainy omawiali wyzwania i osiągnięcia zarówno własnych oddziałów obwodowych, miejskich i rejonowych, jak i całej organizacji, kwestie koordynacji i wymiany doświadczeń między regionalnymi oddziałami, nowe perspektywiczne kierunki pracy. Spośród organizacji obwodowych najbardziej udaną jest Proświta Iwano-Frankiwska, którą reprezentowali przewodniczący Stepan Wołkowećkyj i sekretarz odpowiedzialny Mychajło Siczka. W Domu Ludowym, którym opiekują się proświtianie, działają różnorodne dziecięce kółka artystyczne, istnieje własne studio teatralne, biblioteka, muzeum Tarasa Szewczenki, co tydzień ukazuje się gazeta «Halicka Proświta», zapełniana jest strona internetowa, wydawane są książki. Niedawno wydano zbiór «Barwista rozmowa», który prezentują w szkołach wraz z upowszechnianiem wiedzy o zaletach aktywnego trybu życia i zrównoważonego odżywiania. Szesnaście publikacji w dorobku połtawskiej Proświty, wśród których, według słów Mykoły Kulczynskiego, przewodniczącego organizacji obwodowej, są tak aktualni dziś autorzy, jak Jurij Szewelow, Hryhir Tiutiunyk, Zofia Rusowa, Ludmyła Staryćka-Czerniachiwska, Borys Antonenko-Dawydowycz. «Niedawno w cerkwi Uspieńskiej zaprezentowano nową książkę «Łomykamień» — to taki skalny kwiat, który pnie się do słońca — wyjaśnia M. Kulczynski — tak samo jak nasz naród. Wspaniałe także wydanie luksusowe «Eneidy» z przypisami-wyjaśnieniami tego, jak genialny Kotlarewski zrozumiał, jak wyrwać się z getta rosyjskiej cenzury, jak znalazł sposób, by przekazać prawdę o ówczesnym życiu w formie trawestacji!» Proświtę Czernihowa i Niżyna przedstawił Mykoła Szkurko, który podzielił się planami utworzenia w pomieszczeniu dawnej cerkwi, gdzie obecnie znajduje się dom kultury, centrum duchowo-oświatowego. Na pytania uczestników opowiedział o ukraińskich markerach Niżyna i okolic, zwłaszcza o Muzeum Rzadkiej Książki, niżyńskiej Ścianie Bohaterów i wsi Zańki, miejscu urodzenia sławnej Marii Zańkowieckiej. Heorhij Filipczuk, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «PROŚWIATA», przypomniał obecnym najważniejsze wydarzenia w historii organizacji na tle ogólnoukraińskich postaci i wydarzeń, zaprezentował miniwydania «Biblioteki Wojownika» z utworami Dmytra Doncowa, Mykoły Michnowskiego, Wiaczesława Lipynskiego — twórców idei z podstaw ukraińskiego budownictwa państwowego; poparł myśl, wyrażoną przez działacza społecznego z Charkowszczyzny Ołeksandra Tereszczenka: «Wszystko zaczyna się od rodziny, dlatego rola oświaty, osobistego przykładu, języka w rodzinie jest pierwszorzędna». «Współczesny eter wykorzenia nas, denacjonalizuje. Rezultat — utrata Krymu. Niezbędna jest ukraińska edukacja kulturalna, dostępność kultury artystycznej, nowe szkoły sztuk, których tak bardzo brakuje Ukrainie!» Sukcesami w pracy z młodzieżą podzieliły się uczestniczka Ośrodka im. Hryhorija Skoworody charkowskiej Proświty, strażniczka księgozbioru Oksana Mentkewycz i przewodnicząca ośrodka Wiktoria Skliarowa, założycielka projektu «Torujemy drogi». Platforma online została stworzona w celu odbudowy pola komunikacyjnego, jego zagęszczenia, wypełnienia historyczno-kulturowych «luk» między pokoleniami, między totalnie zrusyfikowanym miastem a wsią, luk międzyludzkich oraz «Rodzinnych historii mieszkańców ChTZ», których celem jest rewitalizacja dzielnicy ChTZ w współczesnym ukraińskim duchu. Znany aktor Mykoła Mochow opowiedział o własnej historii rocznego mieszkania w akademiku i pracy w kowalni Charkowskiego Zakładu Traktorowego, powitał obecnych żarliwym czytaniem poezji Tarasa Szewczenki i podzielił się własnym doświadczeniem działalności proświtiańskiej oraz wizją misji Towarzystwa «PRO-ŚWIATA» we współczesnych warunkach.
Машинний переклад
Mychajło SŁOBODIAN, członek NSJU “Książę sonetów” — tak między sobą nazywają literaci Wasyla Riaboho. Członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy, przewodniczący miejskiej organizacji “Płyn”, autor 40 zbiorów i nieskończonej liczby publikacji w różnych czasopismach Ukrainy – oto niepełna lista jego osiągnięć. Podsumowaniem jego wieloletniej pracy stał się zbiór poetycki “Sołohłos”, za który Wasylowi Riabomu w tym roku przyznano wysoką nagrodę artystyczną Ukrainy – Narodową Nagrodę im. T. H. Szewczenki. W książce “Sołohłos” p. Wasyl prezentuje 1500 sonetów, a to światowy rekord, ponieważ twórczość Riaboho jest znana na całym świecie. Jego utwory zostały przetłumaczone na język rumuński, niemiecki, włoski i inne. Jego dzieła są propagowane i studiowane w szkołach oraz na uczelniach wyższych. Dlatego ta nagroda jest godnym uznaniem jego drogi twórczej i życiowej. Nagrodę wręczył przewodniczący Kołomyjskiego miejsko-rejonowego towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki, członek rady głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” Wasyl Hłahołuk. Laureata powitali nowo wybrany przewodniczący Kołomyjskiej Hromady Terytorialnej Bohdan Stanisławski, przewodnicząca Iwano-Frankiwskiej organizacji Związku Pisarzy Ukrainy Switłana Bresławska, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Bohdan Kłapczuk, redaktor “Bukowińskiego Żurnału” Myrosław Łazaruk. Od fundacji charytatywnej “Pokuttia” p. Wasyla powitała inspektor Kołomyjskiego wydziału kultury Roksołana Krywjuk. Do gratulacji dołączyli również przyjaciele laureata, pisarze: Iwan Wijtenko, Wasyl Mychajłyszczuk, Anatolij Osadczyj, Mychajło Słobodian, Dmytro Wintoniak oraz Oksana Fedyszyn. Prezentację wręczenia Szewczenkowskiej Nagrody Narodowej zorganizowała kierowniczka Kołomyjskiej biblioteki dla młodzieży Natalia Kopyłciw. AT “Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna “Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety “Słowo Proświty” odpowiedzieli: Szczepitczak Myron Hryhorowycz – 400 hrywien. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 1000 hrywien. Bondarczuk Andrij Iwanowycz – 1000 hrywien. Maluta Iwan – 250 hrywien. Gratulujemy!
Машинний переклад
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego słowa ukraińskiego w informacyjnym morzu – za pewnym „wsparciem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. I tylko my sami, ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe oraz obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe:
Машинний переклад
Закінчення статті «Ukraiński herb – historia i współczesność», с. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. A już dwa tygodnie później – 5 lutego – wojska ukraińskie opuściły Kijów. Nić rozwoju państwowego została przerwana na kilka dziesięcioleci. Ten akt, ten protokół postrzegamy w dużej mierze jako testament w budowaniu państwa, który dotyczy tematu symboli państwowych Ukrainy. Głosi on: „a) Ustalić, że w obecnym czasie, kiedy nastąpiło zjednoczenie Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej z Republiką Wschodnią, należy utrwalić ten moment w odpowiednim zjednoczeniu w herbie Sobornej Ukrainy – emblematach herbowych obu republik. Taki herb będzie jasny i zrozumiały dla szerokich warstw narodu ukraińskiego. Ponadto będzie go łatwo skomponować, ponieważ elementy, które należy do tego wykorzystać, nie budzą żadnych wątpliwości. Jest to kozak z rusznicą dla Ukrainy Wschodniej i lew dla Ukrainy Zachodniej. b) Biorąc pod uwagę, że dwie części Sobornej Ukrainy powstały z jednego źródła – Rusi Kijowskiej, uznać za potrzebne umieszczenie w herbie znaku Świętego Włodzimierza”. Zatem projektowali oni herb nowego sobornego państwa. Jednak okoliczności historyczne przeszkodziły temu. Dopiero w naszych czasach powstało niepodległe państwo ukraińskie. W dwóch salach wystawowych zaprezentowano prawie 60 eksponatów. Jeśli w pierwszej sali źródła sięgają tysiącletniej historii, to w drugiej – są to właściwie tradycje wielkiego herbu Ukrainy. Tutaj widzimy symbole, które nazywają się „Kozak z rusznicą”, „Lew” i „Tryzub”. Cała architektonika ekspozycji zbudowana jest wokół tych trzech symboli, które w różnych czasach odgrywały rolę emblematów państwowych. Zatrzymajmy się przy niektórych eksponatach pierwszej sali. W jednym z rzędów przedstawiono eksponaty, które odkrywają tradycję używania tryzuba. Najstarszym znakiem zawierającym to wyobrażenie są srebrniki Włodzimierza Wielkiego. Obok nich inne przedmioty z tamtego okresu – plomba celna, obuszek, pieczęć książęca i znaki uwierzytelniające. Na monetach nieco późniejszego okresu (lata 70. XIV wieku) można zobaczyć lwa, który wspina się na skałę. Przedstawiono również książkę z działu starodruków Biblioteki Narodowej im. Wernadskiego „Opis Sarmacji Europejskiej” Aleksandra Gwagnina, wydanie z 1578 roku, w której również przedstawiony jest lew wspinający się na skałę. Niezwykle ciekawy eksponat przywieziono ze Lwowa. Jest to chorągiew pododdziału Gwardii Narodowej z Jaworowa z 1848 roku. A z Czernihowskiego Muzeum Historycznego – eksponaty z wizerunkiem kozaka z rusznicą (pierwsza trzecia część XVIII wieku). Po raz pierwszy zaprezentowano dokument z Państwowego Archiwum Historycznego w mieście Kijowie, który zawiera podpis „Herb narodowy”. Już w połowie XVIII wieku do wizerunku kozaka z muszkietem stosowano nazwy „Herb narodu”, „Herb narodowy”, „Herb małorosyjski”. W podpisie podana jest gama kolorystyczna. Właśnie to wyobrażenie i ten rysunek zostały wprowadzone do obiegu naukowego pod koniec XIX wieku. Z prywatnej kolekcji Muzeum Szeremietiewów eksponowana jest pieczęć fundatora państwa kozackiego Bohdana Chmielnickiego. To nie tylko rarytas, ale relikwia narodowa, która symbolizuje narodziny tego państwa. W innej witrynie na pieczęci widzimy dodatkowy element – włócznię wbitą w ziemię, która symbolizowała właśnie przygraniczne położenie Siczy kozackich na granicy dwóch światów – koczowniczego i osiadłego. To jeszcze jedna pieczęć z kolekcji Muzeum Szeremietiewów – Wojska Zaporoskiego Niżowego. Znamienne, że rączka tej pieczęci została wykonana w kształcie buławy. Można również zobaczyć użycie pieczęci na uniwersałach, które wychodziły od hetmana. Tutaj jest bogate zdobienie. Była to pieczęć ostatniego hetmana Cyryla Rozumowskiego. Cennym eksponatem jest również pieczęć hetmana Iwana Skoropadskiego. Jest ona ciekawa tym, że pokryta jest pozłotą. Ten artefakt całkowicie zmienia nasze wyobrażenie o kozakach, które nam wpajano przez wiele stuleci, jako o bosej hołocie niezdolnej do jakiegokolwiek tworzenia państwa, o takim wolnym, anarchistycznym środowisku kozackim, momentami destrukcyjnym. W tym przypadku widzimy pretensje hetmana, starszyzny kozackiej do tradycji państwowej, do ustroju państwowego, które podkreślano między innymi takimi zewnętrznymi oznakami jak pieczęć z pozłotą. Zadaniem drugiej sali, jak już mówiłem, jest odkrycie tradycji wielkiego herbu. Trwają dyskusje, czy potrzebny jest wielki herb, czy jest to zjawisko właściwe naszej heraldyce, z jakimi okolicznościami historycznymi jest ono związane. Ekspozycja zaczyna się od zmagań wyzwoleńczych początku XX wieku. Odbywał się proces odrywania się od imperium, trwało to długo i boleśnie. Dzisiaj widzimy, że po prawie 30 latach niepodległości proces ten nie został zakończony. To samo działo się 100 lat temu. Pierwsze pieczęcie, których używał rząd ukraiński, były po prostu napisowe: „Ukraińska Centralna Rada”, „Rada Ministrów”, nie było symboli. Kwestia ta aktywizuje się dopiero, gdy ogłoszona zostaje Ukraińska Republika Ludowa 7 listopada według starego i 20 według nowego stylu 1917 roku. Informacja o tym, że zostanie ogłoszony taki uniwersał, krążyła wcześniej, gdyż działała komisja ds. tworzenia symboli państwowych, której przewodniczył Mychajło Hruszewski. A już dwa dni przed ogłoszeniem Trzeciego Uniwersału Ukraińskiej Centralnej Rady Heorhij Narbut wykonał szkice symboli państwowych, podpisane ręką pierwszego dyrektora muzeum Mykoły Bilasziwskiego. Na wystawie przedstawiono również banknot stugrywnowy, aby pokazać, że później Narbut wykorzystał te symbole do stworzenia pieniędzy. W tamtym czasie o obecności tryzuba na srebrnikach, innych zabytkach, w szczególności cegle Cerkwi Dziesięcinnej, wiedziała ograniczona liczba ludzi. Nawet nie wszyscy historycy. Ale ten znak bardzo szybko rozpowszechniał się w tamtym czasie. Już przed Bożym Narodzeniem wyszły pierwsze pieniądze papierowe Ukrainy – 100 karbowańców – autorstwa Heorhija Narbuta, na których przedstawił on tryzub. Życie podczas przełomowych momentów historii biegnie bardzo szybko. 12 (25) lutego 1918 roku w mieście Korosteń na posiedzeniu Małej Rady została uchwalona ustawa, która utrwaliła tryzub jako herb. Na wystawie przedstawione jest kolorowe wyobrażenie ówczesnego herbu z Instytutu Rękopisów Biblioteki Narodowej im. Wernadskiego. Nawiasem mówiąc, jest to jedyne zachowane kolorowe wyobrażenie Herbu Państwowego URL z 1918 roku. W marcu 1918 roku Centralna Rada wraca do Kijowa. Na posiedzeniu 22 marca zatwierdzają Wielki i Mały herby Ukrainy, a także wielką i małą pieczęcie państwowe. Informacja o tym znajduje się w książce Mychajła Hruszewskiego „Ilustrowana historia Ukrainy”, wydanej w Kijowie w 1918 roku. Tutaj umieszczono wszystkie te symbole państwowe. W jednej z witryn pokazano użycie tryzuba w wojsku. Jest to jeszcze jeden dowód na to, że był on aktywnie używany w tamtym czasie. Niezwykle ciekawe zabytki – kamienie litograficzne do druku ukraińskich pieniędzy. To w ogóle bardzo rzadkie eksponaty. Jak wiadomo, niszczy się je, aby zapobiec fałszowaniu pieniędzy w przyszłości. My je eksponujemy, aby pokazać obecność tryzuba na ukraińskich pieniądzach. Tutaj również pojawia się kozak z muszkietem – to nowy ciekawy zwrot heraldycznej historii Ukrainy.
Już 29 kwietnia w Ukrainie doszło do przewrotu państwowego i do władzy doszedł hetman Pawło Skoropadski. Mimo to pieczęcie, których szkice zatwierdzono 22 marca, zdążono wykonać. Nowe pieczęcie państwowe Państwa Ukraińskiego hetmana Pawła Skoropadskiego upodabniały się do pieczęci Ukraińskiej Republiki Ludowej, ale miały już nazwę „Państwo Ukraińskie”. Na wystawie zaprezentowano dwie takie pieczęcie, jedna przeznaczona była do tuszu, druga – do laku. Mają one różne techniki wykonania. Już w czerwcu taką pieczęcią opatrywano gramoty ratyfikacyjne, które wydał hetman Skoropadski w celu ratyfikacji traktatu brzeskiego, podpisanego wcześniej. W ostatnim czasie odkryto odciski tej pieczęci właśnie na gramotach ratyfikacyjnych. Jedną z nich odnaleziono w archiwum w Bułgarii, a drugą – w Filadelfii (USA). A całkiem niedawno pojawiła się informacja Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy o odnalezieniu oryginałów traktatu brzeskiego – gramoty ratyfikacyjnej Pawła Skoropadskiego. Widzimy odciski tych pieczęci, które ilustrują i demonstrują, że w pierwszych miesiącach po obaleniu URL i dojściu do władzy Skoropadskiego używano pieczęci z wizerunkiem tryzuba. Po kilku miesiącach Heorhij Narbut zaproponował nowy herb dla państwa – kozaka z muszkietem. Mamy oryginał jego rysunku wykonany kosztownymi farbami z użyciem złota. Rysunek przechowywany jest w zbiorach Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. Wcześniej wśród naukowców panował pogląd, że ten herb nie został zatwierdzony i pozostał tylko w rysunkach. Ale na wystawie publiczność po raz pierwszy ma okazję zobaczyć pieczęć Sekretariatu Państwowego Heorhija Narbuta z wizerunkiem kozaka z muszkietem z kolekcji Muzeum Szeremietiewów. O jej istnieniu nie wiedziano przez ponad stulecie. Zapewne kwestia zatwierdzenia kozaka z muszkietem jako herbu Państwa Ukraińskiego hetmana Pawła Skoropadskiego wymaga dodatkowych badań. Trudne okoliczności tamtego czasu przerwały proces tworzenia nowych symboli. Na wystawie zaprezentowano wiele innych interesujących eksponatów związanych z historią godła państwowego Ukrainy. W szczególności opowiedziano o konkursach na najlepszy szkic Wielkiego Herbu Państwowego Ukrainy, które przeprowadzano kilkakrotnie po ogłoszeniu niepodległości naszego kraju. Z powodu pandemii COVID-19 muzeum opanowuje nowe formy pracy. Dlatego projekt „Znak Soborności” to pierwsza wystawa w praktyce NAMU, którą zaprezentowano widzom w formacie online (seria wideo na muzealnym kanale YouTube, streamy, specjalne wpisy w mediach społecznościowych). Do sal ekspozycyjnych będzie mogła wejść tylko ograniczona liczba zwiedzających na oprowadzania kuratorskie po wcześniejszej rejestracji. Eduard OWCHARENKO. Na zdjęciach – zwiedzający wystawę. Zdjęcia udostępnione przez muzeum.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
dzięki wsparciu Ukraińsko-Kanadyjskie Centrum „Odrodzenie” z unikalną wielotysięczną biblioteką zagranicznych ukrainików w sposób naturalny przekształciło się w ośrodek wychowania narodowo-patriotycznego nie tylko młodzieży studenckiej, ale i mieszkańców całej Ługańszczyzny. Za znaczący osobisty wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, budowę i wzmocnienie państwa ukraińskiego w 2008 r. Anatolij Ołeksijowycz został odznaczony medalem towarzystwa „Budowniczy Ukrainy”. Ofiarna i wieloaspektowa działalność naukowo-pedagogiczna i społeczna Anatolija Kłymowa przyniosła mu uznanie społeczne i autorytet. Jest honorowym profesorem Uniwersytetu, akademikiem Międzynarodowej Akademii Nauk Pedagogicznych i Społecznych, uhonorowany tytułem Zasłużonego Pracownika Oświaty Narodowej Ukrainy, wyróżniony nagrodą „Za rozwój regionu” Ługańskiej Administracji Państwowej i Rady Obwodowej, państwowym orderem „Za zasługi” III stopnia. O aktywności proświtańskiego zespołu katedry świadczy fakt, że ośmiu aktywistów „Proświty” również zostało uhonorowanych honorowymi tytułami państwowymi i nagrodami, a także odznaczeniami proświtańskimi. Pamięć o wybitnym naukowcu i działaczu „Proświty” Ukrainy na Ługańszczyźnie na zawsze pozostanie w sercach jego kolegów i patriotycznej społeczności Ukrainy. ludzi dokumentalnych filmów o współczesnej wojnie. Film o wzgórzu „Walera”, gdzie mowa o wydarzeniach pod Debalcewem, on, jak i wielu wolontariuszy, oglądał ze łzami w oczach, wspominając dni i noce w szpitalu w Bachmucie... Ukraiński patriota wraz z innymi wolontariuszami stale przychodził na różne proukraińskie wiece i akcje: brał aktywny udział w patriotycznych akcjach i życiu lokalnej społeczności, był aktywistą organizacji pozarządowej „Bachmut Ukraiński”. Dlatego prawie nikt nie wątpi, że to właśnie przez język ukraiński szczerego ukraińskiego patrioty wywiązała się bójka, która zakończyła się jego tragiczną śmiercią. Aby znienawidzić nieznajomego człowieka, na zdenacjonalizowanym przez Moskwę w latach władzy radzieckiej Donbasie mankurtom prawdopodobnie nawet nie trzeba było wiedzieć, czy jest on aktywistą czy wolontariuszem, wystarczyło, że mówi po ukraińsku... Za tę ciężką zbrodnię muszą koniecznie ponieść karę wszyscy, niezależnie od wieku i innych warunków. Ale w tej głośnej i bardzo wymownej sprawie wyrok powinien zapaść nie tylko wobec tych konkretnych nastolatków, ale także wobec szeregu systemów, w których dorośli kształtują światopogląd człowieka zdolnego tak łatwo zabijać. A przede wszystkim wobec manipulacji politycznych kwestią języka, przez które całe pokolenia żyją i przekazują swoim potomnym poczucie wrogości wobec języka ukraińskiego. „Jaka różnica”, jak się okazuje, często obraca się śmiertelnym niebezpieczeństwem dla tych, którym naprawdę nie jest wszystko jedno. Artem Mirosznyczenko został pochowany w osiedlu typu miejskiego Jampil. Pozostali rodzice, brat. W rocznicę tragicznej śmierci szczerego ukraińskiego patrioty Artema Mirosznyczenki 5 grudnia aktywiści „Proświty” — bojownicy o język ukraiński we wszystkich sferach życia społecznego Ukrainy przeprowadzili publiczną panichidę za Artema na ulicy Niebiańskiej Sotni w stolicy Ukrainy. Heorhij ŁUK’JANCZUK
Машинний переклад
Wołodymyr SEMYSTIAHA Przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Nieubłagany upływ czasu coraz częściej nawiedza krajowe powojenne pokolenie. Zbierając na jego niwie nieoczekiwanie szczodry plon, czas odsyła w niebyt najlepszych z najlepszych jego przedstawicieli. Przykro dowiadywać się z epizodycznych doniesień, które napływają z okupowanych przez wroga wschodnio-ukraińskich ziem, że wśród rodaków, którzy odeszli w zaświaty, są nasi utalentowani przyjaciele-państwowcy, koledzy, działacze społeczni i inni. Zrobili oni niemało dla rozwoju ukraińskiego społeczeństwa i utwierdzenia Niepodległości państwa, wychowania w młodzieży wysokiego ducha patriotyzmu i narodowej godności. Wykształceni, wysoko wykwalifikowani, energiczni, w rozkwicie sił — mogliby jeszcze długo służyć narodowi, Ojczyźnie. Pozostawszy, niestety, z racji różnych okoliczności na swojej, ale odtąd (tymczasowo!) na obcej dla nich ziemi, odmówili służenia rosyjskim okupantom i ich miejscowym pachołkom w tak zwanych ŁRL i DRL, zignorowali ich zdradzieckie wezwania do określenia się: „Jesteście z nami czy z nimi – ukraińsko-nazistowskimi »banderowcami«?!”. Złożoność przebywania na okupowanym przez raszystów terytorium polega również na tym, że w warunkach pandemii koronawirusa brakuje fachowej pomocy medycznej, która mogłaby zachować i przedłużyć ich życie. Wśród zakładników i ofiar hybrydowego reżimu wojskowo-politycznego w strefie „ŁRL” znajduje się znany działacz proświtański, niezwykle inteligentna osobowość, znany naukowiec, były rektor podstawowego proświtańskiego Ługańskiego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki – Anatolij Ołeksijowycz Kłymow. 3 listopada tego roku odszedł z życia… A urodził się 20 marca 1948 r. w Łysyczańsku w rodzinie frontowca, odznaczonego wieloma bojowymi odznaczeniami za czyny zbrojne na frontach II wojny światowej. Muzycznie uzdolniony, z pięknym wykształceniem muzycznym i nieprzeciętnym talentem, Anatolij Kłymow rozpoczął pracę zawodową jako wychowawca muzyczny w kadijewskim przedszkolu. W tym samym ośrodku przemysłowym na Ługańszczyźnie ukończył ośmioklasową szkołę nr 28, a następnie – ze złotym medalem szkołę średnią nr 15. Postanowiwszy zdobyć zawód historyka, zdał egzaminy wstępne i został studentem wydziału historyczno-filologicznego Ługańskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego im. T. H. Szewczenki. Przekazywali mu swoje bogate doświadczenie naukowo-pedagogiczne znani ukraińscy specjaliści: W. M. Bejlis, M. H. Honczarenko, D. O. Żdanow, W. A. Bader, Ja. I. Korczmar, W. H. Motrenko, W. H. Piczuhin i inni. Podczas studiów w uczelni wspólnie z kolegami z roku stworzył wydziałową brygadę agitacyjno-kulturalną, w której błyskotliwie wykonywał nie tylko różnorodne role aktorskie, ale także oczarowywał słuchaczy profesjonalną grą na fortepianie i śpiewem muzycznych szlagierów. Jako aktywista studenckiego towarzystwa naukowego opracował niemało dokumentów z historii ruchu robotniczego i młodzieżowego na terenach ukraińskiego Donbasu pierwszej połowy XX w. w państwowych i resortowych archiwach kraju, występował z referatami na ten sam temat na ogólnoukraińskich i ogólnozwiązkowych studenckich konferencjach naukowych. Jego praca dyplomowa również była poświęcona historii organizacji młodzieżowych regionu i ruchu nowatorów w latach przedwojennych. Kończąc w 1970 roku z wyróżnieniem instytut, zgodnie z logiką otrzymał rekomendacje do pracy dydaktycznej w macierzystej uczelni na katedrze historii oraz do nauki w aspiranturze pod kierunkiem znanego ukraińskiego historyka M. H. Honczarenki. Pomyślnie broniąc dysertację z problemów historii ruchu młodzieżowego drugiej połowy lat 30. XX w. w Donbasie, przeszedł wszystkie szczeble rozwoju zawodowego: od asystenta — do profesora-kierownika szeregu katedr historycznych. W marcu 1989 r. po raz pierwszy w historii najstarszej uczelni pedagogicznej Donbasu A. O. Kłymow został wybrany przez kolektyw na rektora ŁPIP im. T. H. Szewczenki na zasadach demokratycznych. Na tym stanowisku pracował do czerwca 1997 r., w pełni ujawniając własny potencjał intelektualny, zdolności organizacyjne, wysoką biegłość pedagogiczną. Był to niezwykle złożony okres zarówno w życiu społeczeństwa, jak i w życiu kierowanego przez niego kolektywu. W warunkach samounicestwienia systemu radzieckiego, głębokiego kryzysu komunistycznego, rozpadu ZSRR, trudności kształtowania się nowego państwa, nowych stosunków gospodarczych i nowego systemu oświaty A. O. Kłymow zrobił niemało dla zapewnienia stabilnej pracy i demokratyzacji jego życia. Za czasów jego rektoratu (1989—1997) uczelnia została w pełni zdekomunizowana. Pokonując trudności materialne, niedoskonałość systemu prawnego tamtego czasu, zdołał zachować najlepsze kadry wykładowcze. W tym czasie otwarto 5 nowych wydziałów i 14 specjalności, Ukraińsko-Kanadyjskie Centrum Kulturalno-Oświatowe „Odrodzenie”, Instytut badań nad Hrynczenką, stworzono system kształcenia przedzawodowego i podyplomowego, rozpoczęto budowę nowego korpusu dydaktyczno-laboratoryjnego. W instytucie zapanował duch demokratyzmu i twórczości, częstymi gośćmi kolektywu byli wybitni przedstawiciele postępowej inteligencji, tacy jak J. Jewtuszenko, J. Szczekoczichin, W. Czornowił, I. Juchnowski, I. Dracz, K. Sytnyk, P. Mowczan, Ł. Łukjanenko, O. Ponomariw, A. Pohribny i wielu innych znanych osobistości współczesności. Jak widzimy, stworzona odpowiednia baza naukowa i materialno-techniczna za czasów jego rektoratu pozwoliła na akredytację i rozpoczęcie nowego 1998 roku już w statusie uniwersytetu. Objąwszy od 1997 r. katedrę historii Ukrainy, profesor Kłymow wyprowadził ją na wiodące pozycje wśród katedr socjohumanistycznych uniwersytetu. W uniwersyteckiej aspiranturze zapoczątkował specjalność „Historia Ukrainy” i do 2014 r. przygotował 13 kandydatów nauk. Nastąpiła także jego własna reorientacja metodologiczna. Pióro naukowca liczy 160 prac naukowych i naukowo-metodycznych, w tym 7 monografii. Profesor brał udział w tworzeniu rezonansowych badań: „Księga Pamięci Ukrainy. Obwód ługański. W 18 tomach”, „Księga Skargi Ukrainy. Obwód ługański. W 2 tomach”, „Zrehabilitowani historią. W 27 tomach. Obwód ługański. W 4 księgach” i inne. Jest współautorem monografii „Historia ziemi ługańskiej” oraz autorem monografii „Historyczne poszukiwania krajoznawcze”. Jako znawcy i badaczowi historii ŁNU, jego pióru zawdzięczamy monograficzne badania z tej problematyki: „Ługański Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Tarasa Szewczenki. Zarys historyczny” oraz „Historia Ługańskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Tarasa Szewczenki w postaciach jego profesorów”. Ta ostatnia praca, we współautorstwie z O. Borysową, ukazała się w kijowskim wydawnictwie „Kondor” w 2018 roku o łącznej objętości ponad 800 stron. Chodzi o dwutomową „Historię ukraińskiej państwowości”. Anatolij Ołeksijowycz to znany proświtanin. Od początku lat 70. był znanym wykładowcą towarzystwa „Znannia”. W latach 1992-2001 kierował zarządem obwodowej organizacji towarzystwa. Wraz z odrodzeniem działalności WUT „Proświta” brał aktywny udział w realizacji jej działań, w tworzeniu regionalnej Księgi Pamięci ofiar Hołodomoru oraz w wcielaniu w życie projektu „Ukraińcy na świecie”. Za jego bezpośrednim...
Машинний переклад
Napadnięto na Artema Myroszniczenkę 29 listopada 2019 roku w Bachmucie na Doniecczyźnie. Dogonili go i bez powodu zaczęli bić. Następnie rzucali jego głową o płytę. Z ciężkimi urazami mózgu i złamaniami czaszki Artema przewieziono do obwodowego szpitala urazowego w Łymanie, gdzie leżał w śpiączce na oddziale reanimacji. Kilka dni później, 5 grudnia 2019 roku, poszkodowany, proukraiński aktywista i wolontariusz Artem Myroszniczenko zmarł, nie odzyskawszy przytomności.
Jednym z napastników okazał się 16-
...ny bokser MMA, Mykoła Barabasz, a drugim — kolejny nieletni – Ołeksandr Baryszok, wcześniej karany za rozbój. Na rozprawie sądowej z materiałów sprawy wyszło na jaw, że Miroszniczenkę bili obaj chłopcy. Potwierdziły to m.in. kamery wideo z pobliskich budynków oraz rejestrator z samochodu zaparkowanego w pobliżu miejsca zdarzenia. Ponadto matka Baryszka zeznała na sądzie, że w dniu napaści syn wraz z kolegą przyszli do nich do domu, a ich ręce były we krwi; znajomy Ołeksandra proponował przy tym wrócić i dobić kogoś. Według policji Barabasz był pod wpływem alkoholu i postanowił wypróbować znane mu chwyty. Napastnicy chcieli również obrabować mężczyznę, ale nie zdołali zabrać torby. Wtedy sprawcy zostawili nieprzytomnego działacza i poszli do domu. Obaj podejrzani nadal przebywają w areszcie śledczym. Trwa śledztwo. Proces odbędzie się w styczniu 2021 r. Obecnie Mykoła Barabasz i Ołeksandr Baryszok są podejrzani na podstawie art. 121 ust. 2 „Umyślne spowodowanie uszczerbku na zdrowiu”. Podejrzanym grozi do 10 lat pozbawienia wolności; w wyroku Ołeksandra Baryszka mogą uwzględnić także jego wcześniejszy wyrok. Działacze bachmuccy twierdzą, że powodem napaści było to, iż Artem rozmawiał z nimi po ukraińsku. Jest świadek, który słyszał, że niezadowolenie napastników wywołało to, iż Artem Miroszniczenko odpowiadał im po ukraińsku, a oni zapytali: „A ty możesz gadać po normalnemu?”. Obecnie świadek wycofuje się ze swoich zeznań, bo boi się o swoje życie. Serhij, rodzony brat Artema Miroszniczenki, jest przekonany, że tragedia wydarzyła się nieprzypadkowo, lecz z powodu proukraińskiej postawy i działalności społecznej jego brata. Artem był bachmuckim działaczem i wolontariuszem. Od samego początku wojny cała rodzina Miroszniczenków aktywnie uczestniczyła w ruchu wolontariackim w mieście Bachmut, które nieoczekiwanie po Euromajdanie i Rewolucji Godności stało się frontowe. Nie tylko otwarcie brali udział w patriotycznych wydarzeniach, co samo w sobie jest przejawem obywatelskiej postawy w realiach wojny, ale także zajmowali się praktyczną pomocą wojskowym: przez ponad pięć lat każdego wieczoru plotli siatki maskujące w kółku wolontariackim, żartobliwie nazywanym „Wesołą Chuntą”, jeździli na budowę umocnień wokół miasta, regularnie odwiedzali wojskowych. Od 2015 roku Artem stale pomagał rannym żołnierzom w szpitalu Gwardii Narodowej. Nie oszczędzając własnego czasu, przez całe lato remontował pokój wolontariatu, gdzie udzielano pomocy psychologicznej i materialnej przesiedleńcom. A ponadto troszczył się o zwierzęta pozostawione na wojnie, był moderatorem tematycznej grupy na Facebooku, znajdował porzucone zwierzęta dobre domy. Od początku wojny cała rodzina zdecydowanie przeszła na język ukraiński — nie tylko na oficjalnych wydarzeniach czy w mediach społecznościowych, ale także w życiu codziennym. Miroszniczenkowie często dzielili się z przyjaciółmi doświadczeniem takiego przejścia, zachęcali do spróbowania, udzielali rad. „Przez te pięć lat nie potrafię wskazać żadnego pożytecznego wydarzenia zorganizowanego przez miejskich działaczy, w którym nie uczestniczyłby Artem” — mówi Wołodymyr Kuryło, jeden z przyjaciół Artema. I tego tragicznego wieczoru on także nie spacerował po prostu: wracał z festiwalu...
Машинний переклад
Heorhij ŁUKIANCZUK. Wolontariat podczas Rewolucji Godności oraz w pierwszych latach wojny rosyjsko-ukraińskiej odegrał niemal decydującą rolę historyczną. Stał się trendem, jednym z czynników bytu dla współczesnego świadomego obywatela. Tendencja do bezpłatnej dobrowolnej pracy w imię wzniosłej idei potwierdziła także cywilizacyjny wybór Ukrainy. Wszak w krajach Europy wolontariat od dawna stał się częścią kultury społecznej. Współczesny ukraiński wolontariat ma tysiące różnych form i przejawów: od szczerych dziecięcych rysunków, które rozgrzewają serca żołnierzy i inspirują do czynów bojowych, plecenia siatek maskujących dla sprzętu wojskowego, robienia na drutach zimowych skarpet dla bojowników, zbierania paczek prezentowych na front z okazji świąt – po kupno przyrządów noktowizyjnych, projektowanie, wytwarzanie i dostarczanie na front bezzałogowych statków powietrznych, warsztaty z programowania dla dzieci-przesiedleńców, wypełnianie bibliotek w miastach Donbasu współczesną ukraińską literaturą piękną i naukową. Wolontariat obecnie przybrał formy i działania niezwiązane bezpośrednio z trwającą wojną, jak na przykład ratowanie bezdomnych zwierząt, inicjatywy ekologiczne ukierunkowane na ochronę środowiska, pomoc osobom bezdomnym... Światowa pandemia zrodziła także nowy kierunek działalności wolontariackiej, ukierunkowany na wsparcie medyków i szpitali, a także pomoc samotnym osobom z grupy ryzyka. W przeddzień Dnia Wolontariusza odbyło się spotkanie na temat: „Wolontariat – fundament odpowiedzialnego społeczeństwa”. Podczas długiej dyskusji jej uczestnicy, dość znani w środowisku obywatelskim, i nie tylko w nim, podzielili się z obecnymi dziennikarzami oraz widzami on-line na stronie Muzeum Majdanu historiami obywatelskiego kształtowania się ruchu wolontariackiego w ogóle, a w szczególności tym, dlaczego sami zostali wolontariuszami i założyli organizacje charytatywne. Opowiedzieli, jak Rewolucja Godności wpłynęła na chęć pomagania towarzyszom broni na froncie i poza nim oraz dlaczego organizacje wolontariackie zmuszone są istnieć nielegalnie i dlaczego państwo nie chce z nimi współpracować, a także jakie wyzwania stoją przed darczyńcami i jakiej pomocy społeczeństwa potrzebują. „Przyjęło się uważać, że wolontariat to coś, co człowiek może robić w wolnym od pracy czasie, ale my już dawno poświęciliśmy się całkowicie i w pełni tej pracy. Bo inaczej nie można, przynajmniej dopóki trwa wojna. I nagle odkryliśmy, że mamy już pewien profesjonalizm w zawodzie, który nie jest zawodem” – podzieliła się swoimi wnioskami wolontariuszka Diana Makarowa, założycielka Fundacji Charytatywnej „FUNDACJA Diany Makarowej”. „Nie rozróżniajcie wolontariuszy i społeczeństwa. Babcia, która szyła chłopakom z ostatnich kawałków tkaniny kalesony, albo starsza kobieta z Niemiec, która wczoraj za swoje środki przekazała w paczce swoje leki, bo mówi: „One przecież chłopakom są bardziej potrzebne”. Ona rozumie, że to nie te leki, ale mimo wszystko przekazuje. Rozumiecie, jaki gest? Bo wolontariusze to każdy, kto pomaga teraz wolontariuszom i armii, nawet jeśli nie jest przedstawicielem jakiejś wielkiej organizacji” – wyjaśnił kierownik organizacji charytatywnej „Fundacja „Mir i Ko” Myrosław Haj. „Majdan zebrał wszystkich tych, którzy wyraźnie zrozumieli, że żyjemy na Ukrainie i chcemy żyć w wolnym, niepodległym państwie. Co mielibyśmy opowiedzieć swoim dzieciom, gdybyśmy nie poszli walczyć o naszą Wolność” – mówi Ołeksandr Hahajew. Sasza – dowódca ochotniczego oddziału frontowej ewakuacji medycznej MedStar Medewak Pierwszego Ochotniczego Mobilnego Szpitala im. Mykoły Pyrohowa – jest jednym z mówców dyskusji. „Majdan dla mnie to ludzie, którzy wyszli bronić i walczyć o sprawiedliwość oraz prawo każdego do życia w wolnym kraju. Nie wyjść na Majdan było dla mnie niemożliwe. Jestem przedstawicielem Kościoła, a Kościół zawsze i wszędzie był i jest częścią społeczeństwa, wspólnoty, ludzi. I jeśli ludzie są na Majdanie, to Kościół a priori jest tam również z nimi. Dlatego byłem tam. Tak, nasze społeczeństwo się zmieniło. Odrodziło się braterstwo, szacunek, zaufanie i wspólne pragnienie obrony prawdy. Narodził się wolontariat, pojawili się prawdziwi przyjaciele, których otwarcie nazywam teraz moimi braćmi i siostrami. Wolontariat stał się teraz nieodłączną częścią społeczeństwa dzięki Majdanowi. To szczera i bezinteresowna pomoc bliźniemu, która zawsze cię czegoś kosztuje, ale ty nie chcesz nic w zamian za to. Od tamtych czasów część naszego społeczeństwa jest już wolontariuszami w różnych sferach życia. Ludzie im ufają. Wolontariusze odbudowują Ukrainę. I to bardzo rozgrzewa duszę. Zapraszam wszystkich do naszej wielkiej rodziny wolontariuszy, która narodziła się na Majdanie” – zaapelował Anatolij Kusznyrczuk, kapelan wojskowy, oficer komitetu ONZ ds. praw człowieka. Specjalnym gościem dyskusji o wolontariacie jako fundamencie kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego był Marko Hałanewycz – muzyk, solista zespołu Dakha Brakha. Marko dołączył do rozmowy, ponieważ sam osobiście pomagał wolontariuszom w skutecznym wdrażaniu ich zamierzeń. „Majdan zgrupował aktywnych ludzi, pokazał, ilu jest takich, dla których ważna jest przyszłość swojego kraju wśród kręgu cywilizowanych krajów europejskich. Miałem szczęście być pierwszej nocy na Majdanie, deszczowej i nielicznej. Jednak większą część Rewolucji Godności spędziłem za granicą podczas tras koncertowych naszego zespołu, z telefonem w rękach i z niepokojem w sercu, oraz pomagałem finansowo rozwiązywać pilne sprawy wolontariuszy… Majdan był ważnym kamieniem milowym kształtowania się mnie jako obywatela, a Ukraińców jako narodu politycznego. Majdan stał się początkiem zmiany naszego społeczeństwa, która potrwa jeszcze nie jedną dekadę. Wolontariat jako zjawisko na Ukrainie rozwinął się właśnie podczas Rewolucji Godności, a dalej, razem z armią i ochotnikami, uratował nasz kraj przed okupacją i zagładą” – podzielił się swoimi spostrzeżeniami Marko Hałanewycz. A z okazji Dnia Wolontariusza, 5
grudnia na stronie na Facebooku Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (w związku z ograniczeniami kwarantannowymi) odbyła się prezentacja nowej własnej publikacji „Wolontariusze: Siła Nieobojętnych”. Książka opowiada o wolontariacie jako zjawisku społecznym, które mocno dało o sobie znać od 2014 roku, kiedy świadomi obywatele włączyli się w budowę i zaopatrzenie ukraińskiego wojska. „Słowo „wolontariusz” w ostatnich latach na stałe weszło do naszego leksykonu. I nie będzie przesadą powiedzieć, że to właśnie ruch wolontariacki, to ogólnonarodowe wsparcie, stało się jednym z decydujących czynników oporu wobec rosyjskiej agresji. W wielu momentach to właśnie wolontariusze zastąpili mechanizmy państwowe, okazali się bardziej operatywni, kreatywni, odpowiedzialni. I właśnie dzięki wolontariuszom nasza armia stała się taką, jaka jest. I nie chodzi tu tylko o żywność czy kamizelki kuloodporne, które masowo wożono na linię frontu w latach 2014-2015. Chodzi przede wszystkim o morale armii. Wolontariusze, którzy stali się mechanizmem łączącym linię frontu z tyłami i realnym świadectwem tego, że „swoich nie zostawiamy”, podtrzymywali w żołnierzach zrozumienie, o co walczą, a w ludności — że są pod niezawodną ochroną. I to jest chyba ich najważniejsza misja. Chciałabym, żebyśmy o tym nigdy nie zapominali” — opowiedziała autorka książki, pracownik Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Natalka Pozniak-Chomenko. Do książki weszło 25 historii opowiedzianych w pierwszej osobie, które reprezentują różne aspekty działalności wolontariackiej, związane z wojną rosyjsko-ukraińską: wsparcie armii, pomoc rannym, wsparcie ludności, która stała się zakładnikiem tej wojny. W prezentacji wzięło również udział 5 wolontariuszy, którzy obok innych stali się bohaterami wydania: Kostiantyn Zinkewycz, przedsiębiorca, przewodniczący organizacji społecznej „Zjednoczenie „Atywista”, Lilija Musichina, pisarka, kierownik korpusu wolontariackiego Samoobrony Majdanu w Tarnopolu (2014-2016), Zoja Bojczenko, wolontariacka mobilna grupa zaopatrzenia frontu, Natalka Woronkowa, założycielka „Wolontariackiej Sotni „Dobrowola”, Natalka Czekmariowa („Soneczko”), kierownik projektu rehabilitacji społecznej „Dotyk dłoni”. Książka „Wolontariusze. Siła nieobojętnych” stała się kontynuacją serii wydawnictw Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, rozpoczętej książkami „Dziewczyny ścinają warkocze” oraz „Kapelani. W służbie Bogu i Ukrainie”. Z okazji Międzynarodowego Dnia Wolontariusza Narodowe Muzeum Rewolucji Godności wraz z Ukraińskim Instytutem Pamięci Narodowej zorganizowało szereg wydarzeń, które odbyły się w Centrum Informacyjno-Wystawowym Muzeum Majdanu.
Машинний переклад
Niedawno natrafiłam na jeden z kontekstów użycia słowa „czelendż” w popularnej reklamie: „Antywirusowy czelendż. Zdrowo tańczę” (Unicef usaid). Jaki jest sens wprowadzania użycia tej jednostki leksykalnej w proponowanym zdaniu? Na to retoryczne pytanie daje oczywistą odpowiedź analiza porównawcza znaczeń tego słowa w języku angielskim i ukraińskim. W języku angielskim jest to wieloznaczna jednostka leksykalna challenge [ˈtʃælɪndʒ] należąca do części mowy rzeczownika i czasownika, mająca między innymi znaczenie „wyzwanie”. 1. challenge wyzwanie (do zawodów, pojedynku itp.); n to address a ~ to smb rzucić komuś wyzwanie (na pojedynek); to issue, to launch, to send a ~ rzucić wyzwanie (komuś — against smb); wyzwać; to accept, to meet the ~ przyjąć wyzwanie; to respond to the ~ odpowiedzieć na wyzwanie; a ~ to smth wyzwanie dla czegoś; 2. okrzyk (wartownika); to give the ~ zawołać; 3. wątpliwość; to bring smth into ~ poddać coś w wątpliwość; rzucić cień wątpliwości na coś; 4. prawn. sprzeciw, odrzucenie (przysięgłych); zastrzeżenie przeciwko czemuś w toku procesu sądowego; ~ to the array odrzucenie składu ławy przysięgłych; 5. amer. żądanie unieważnienia wyników wyborów; 6. pretensja; ~ of superiority pretensja do wyższości; to lay ~ to smth wysuwać pretensje (do czegoś); 7. trudne zadanie; problem; to issue the ~ postawić zadanie; to meet the ~ stanąć na wysokości zadania; 8. mors. znaki rozpoznawcze. challenge [ˈtʃælɪndʒ] v (past i p. p. challenged, pres. p. challenging) 1. rzucać wyzwanie, wyzywać; to ~ smb to a duel wyzwać kogoś na pojedynek; 2. sport. wyzywać na zawody; to ~ smb to run a race wyzwać kogoś na wyścig; 3. wołać (o wartowniku); żądać hasła lub przepustki; 4. żądać (uwagi, szacunku itp.); pretendować do czegoś; to ~ an explanation żądać wyjaśnienia; 5. sprzeciwiać się; poddawać w wątpliwość; to ~ smb’s knowledge poddawać w wątpliwość czyjąś wiedzę; 6. prawn. odrzucać; zgłaszać sprzeciw wobec przysięgłych; 7. amer. żądać uznania wyników głosowania za nieważne. Ukraiński odpowiednik, utworzony w typowy dla języka ukraińskiego sposób ucięcia, to „wykłyk” (wyzwanie). Najnowszy słownik języka ukraińskiego w 20 tomach (obecnie wydrukowano 10 tomów) wymownie ujawnia jego znaczenie, które w pełni pokrywa pojęcie zadeklarowane w analizowanym zdaniu (zob. https://sum20ua.com/Entry/index?wordid=1&page=0 s. 322, 2013). WYKŁYK, -u, r.m. Prośba lub żądanie stawienia się gdziekolwiek. Do bunkra na jego wezwanie przychodzili generałowie i pułkownicy (W. Kuczer); Już nie raz tak bywało: zaproszą gości, wszystko przygotują, a potem — dzwonek, wezwanie — pojechał z domu prokurator... (W. Sobko); // Oklaski, okrzyki widzów jako prośba, żądanie, aby artysta (artyści) wyszedł na scenę (dla pochwalenia występu lub jego powtórzenia); Ponad całym [hałasem] przebiły się pierwsze wstępne nuty solistów. Stawek zachłysnął się tym śpiewem, zamarły wezwania (Iwan Łe); // Znak, sygnał (telefoniczny, radiowy itp.), za pomocą którego kontaktują się na odległość w celu powiadomienia, rozmowy; Kiedy Andrij musiał wezwać najniższą celę, to na umówiony sygnał wezwania odpowiadała mu tylko ta cela (I. Bahrianyj); Trzeba było uciekać się do telefonu. Ale ani z biblioteki, ani z gabinetu na wezwania nie było odpowiedzi (Ju. Smolycz); // Dokument, który zobowiązuje do stawienia się gdzieś. W związku ze zmianami grafików nauczania studentom zaocznym rozesłano wezwania na sesję (z czasop.). Wezwanie do zawodów, do udziału w czymkolwiek. Kijowska drużyna koszykarzy z gotowością odpowiedziała na wyzwanie swoich rumuńskich rywali, wyznaczając datę zawodów (z gaz.); // Czyn, który oceniany jest jako ogłoszenie walki, jako obraza ogólnie przyjętych norm. Zabójstwo parlamentarzystów było prowokacyjnym wyzwaniem... I tysiące radzieckich armat odpowiedziały na nie (O. Honczar). (1) Wykłyk czasu — aktualny problem i wymóg współczesności, które wymagają rozwiązania — Tak, ja wiem, w takim rynkowym świecie jestem słabym ogniwem. Ja nie odpowiadam na takie wyzwania czasu (L. Kostenko); Społeczeństwo informacyjne — to odpowiedź ludzkości na wyzwanie czasu (z lit. nauk.). (2) Z wykłykom — nieprzyjaźnie, zadziornie, prowokując do sporu, walki itp. On z wyzwaniem spojrzał na pana (M. Stelmach) — Ty czego? — z wyzwaniem podszedł do chłopca Dańko (O. Honczar). Poza tym nasz język ma także szereg synonimów do tego słowa: ZAKŁYK (prośba, zaproszenie lub żądanie przyjścia, stawienia się gdziekolwiek), POKŁYK, WYKŁYK, KŁYCZ urocz., KŁYK poet., ZOW poet. (zob. http://lcorp.ulif.org.ua/dictua/). Zatem nie gniewajcie się za tę leksykograficzną matematykę znaczeń tego słowa w języku angielskim i ukraińskim, ale słowniki to najbardziej dowodowa podstawa znaczeń słowa. Poznajmy dwa języki, nie mieszając ich, a odkrywając ich niepowtarzalność. Od redakcji: Prosimy czytelników o dołączanie ze swoimi pytaniami do Iryny Dmytriwny Farion, profesorki, doktor nauk filologicznych, stałej autorki „Słowa Proświty”.
Машинний переклад
26 listopada 2020 roku Białoruś obchodziła 90. rocznicę urodzin swojego wielkiego syna – Uładzimira Karatkiewicza. Ukraina również może nazwać go swoim synem – kochał ją oddanie, studiował na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki, tłumaczył z ukraińskiego na białoruski. Na Ukrainie ukazał się dwutomowy wybór jego wybitnych dzieł (1991).
Serhij Paniznyk, który w swoim rodzinnym archiwum posiada niemało fotografii mistrza słowa, wspomina go tak: „Poeta, prozaik, eseista, dramaturg, człowiek o encyklopedycznej wiedzy i niestrudzonej pracowitości”. W 2005 roku w mińskim wydawnictwie „Mastackaja litaratura” wyszedł poważny tom wspomnień, wywiadów i esejów Uładzimira Karatkiewicza „Byŭ. Jość. Budu!”. Wtedy z radością odpowiedziałem na prośbę redaktorki wydania, Hałyny Szablinskiej, o napisanie własnego wspomnienia. Myślę, że nie zaszkodzi wspomnieć o tym jeszcze raz – teraz po ukraińsku.
Dmytro CZEREDNYCZENKO, m. Kijów
22 września 1982 roku. Spotkałem na lotnisku sławnych litewskich pisarzy: Matuzevičiusa, Matuzevičienė, Karčiauskasa, Petkevičiienė. Wręczyłem im kwiaty. I zakwaterowałem w hotelu. A pani Matuzevičienė mówi:
– Piękna jest wasza ziemia, która rodzi takie kwiaty.
– Dziękuję, ale niestety nie mogę was po niej oprowadzić, inni będą się wami opiekować, a ja z rodziną muszę teraz lecieć do Picundy do Domu Pracy Twórczej. Bilety mam już w rękach.
– Niech Bóg błogosławi waszą drogę.
Twórczych wam sukcesów.
Wieczorem byliśmy już w Picundzie. Jako pierwsi powitali nas sławni bracia Cziladze – Otar i Tamaz. Rozpoznali nas z daleka. Sam Bóg ich zesłał – o czymś takim można było tylko marzyć...
Następnego dnia – święto spotkań.
Bracia Cziladze, Serhij Płaczdynda, Anatolij Nepokupnyj, Giwi Alchaziszwili, Iwan Bursow z Ritą, a także słynny autor „Dzikich łowów króla Stacha” Uładzimir Karatkiewicz, z którym byłem już znajomy: w latach siedemdziesiątych przyjeżdżał do Kijowa na „Kalinowe mosty” (od nazwy antologii młodej poezji białoruskiej, którą zainicjował i redagował Petro Zasenko, a opracował Hryhorij Koczur), festyny organizowane przez wydawnictwo „Mołodź”. Wtedy my (Uładzimir Karatkiewicz, Wołodymyr Zabasztanskyj, Mykoła Som, ja i jeszcze kilku poetów) szliśmy na występ do instytutu pedagogicznego, na kasztanach dopiero pojawiały się zielone pączki-listki, a Karatkiewicz pokazywał, gdzie mieszkał (nad welodromem), kiedy studiował na Kijowskim Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki, a także swojego ulubionego liliowego kasztana (na obecnej ulicy Bohdana Chmielnickiego).
Zatem pierwszego dnia w Picundzie zdarzył się cały bukiet miłych spotkań.
Choć była już jesień (23 września!), to w tamtych stronach było ciepło i pięknie, jak u nas w lipcu-sierpniu. Pięknie, jak w kurorcie. Ale to właściwie jest kurort. Ludzie, którzy przez cały rok tworzą (a nie służą gdzieś, jak my), przyjeżdżają tutaj odpocząć. A my, którzy urwaliśmy sobie wolną od oficjalnej pracy chwilkę, myślimy, żeby popracować tu twórczo. Gdzie tam! Tutaj jest kurort. Do twórczości trzeba wybierać inne miejsce – w bardziej umiarkowanych, a nawet chłodniejszych szerokościach geograficznych. A tutaj – morze, piasek, rozpaczliwe słońce... Leżeć i opalać się nie jestem przyzwyczajony. Do stołu w taką pogodę nie da się zagonić...
Aż tu moją uwagę przykuła luksusowa kolchidzka trzcina. Miałem przy sobie dobry składany nóż. Przypomniałem sobie swoje dziecięce zamiłowanie. Wyciąłem jedną, drugą trzcinę i zrobiłem wiatraczek. Postawiłem – kręci się. A może większy – i większy się kręci. Narobiłem ich wszelakich – cztero-, sześcio-, ośmio-, dwunastoskrzydłowych, małych, dużych, ogromnych. Na trzcinowe wiatraki ponaklejałem jeszcze małe papierowe wiatraczki. Zaczęły schodzić się dzieci – proszą, żeby i im wiatraczek zrobić: temu zrób, temu napraw, temu wyreguluj. (Prawda, te dzieci później grzecznie pilnowały, żeby tutaj nikt niczego nie zepsuł). Pomiędzy wiatrakami poustawiałem różne powykręcane korzenie i kamienne dziwy.
– To już u ciebie prawdziwy Młynogród – powiedział Serhij Płaczdynda.
Podszedł też Borys Możajew: – Na jakich warunkach mielisz, stary? Duże opłaty?
– Z parapetówką, Dmytro! – powitał Otar Cziladze. – Pozdrawiam twój kolchidzki Młynogród.
– Można się do was przyłączyć? – zapytał Uładzimir Dudincew i „osiedlił się” na przedmieściach Młynogrodu.
Zauważyli to dziwo z sąsiednich domów pracy twórczej – dziennikarze, filmowcy i inni – i zrobiło się nam niespokojnie: obozowali przy nas ci, i ci, i ci. Musiałem zrobić wiatrak-grzechotkę, który trochę rozgonił ten napływ. Zostali tylko najbardziej wytrwali, najciekawsi... Wtedy „zgasiłem” grzechotkę – i nastała cisza i błogość w Młynogrodzie. Kręcą się, wirują wiatraczki – tylko szeleszczą.
Za każdym razem idąc do morza, zatrzymywał się przy Młynogrodzie także autor „Dzikich łowów króla Stacha”. Znaliśmy już jego prozę i jego wspaniałą poezję, czytaliśmy w oryginale. I jego postać była dla nas jasna i wybitna. Bywało, że podejdzie Karatkiewicz, postoi, popatrzy, pozachwyca się, o czymś zamarzy, powie kilka dowcipnych słów i pójdzie do wody.
Albo usiadł sobie nieco dalej, zapatrzył się na wiatraki, korzenie i kamienie. Słucha ich „muzyki”. A ja wciąż marzyłem, żeby sfotografować słynnego białoruskiego pisarza. Podchodzę do niego, a on wciąż patrzy zamyślony na ten „Młynogród” i mówi:
– Za nic, takiego nie zrobię. A mnie aż zatkało takie wysokie jego uznanie. Wciąż myślę, jak go sfotografować, ale nie mam odwagi: czyż można takiego pisarza fotografować w samych majtkach! W myślach przymierzałem się tak i tak – może samą głowę, albo do piersi, albo z oddali na tle wiatraków... Ale tak i nie odważyłem się... Choć w moich oczach na wieki utrwalił się ten niezwykły kadr: siedzi na piasku żywy klasyk w samych majtkach i wpatruje się w mój Młynogród.
Sfotografowałem go dopiero przed wyjazdem z Picundy (może po tygodniu) – to z Iwanem Bursowem, to z kimś innym, to z białoruską społecznością.
A kiedy czytam go w oryginale, to słyszę jego głos, widzę go – prostego, mądrego, żywego i bardzo bliskiego. Niezapomnianego Uładzimira Karatkiewicza. I wierzę mu: „My byli, jość i budziem”.
Машинний переклад
Nie pytaj, co Ukraina zrobiła dla ciebie, zapytaj – co ty zrobiłeś dla niej – takie życiowe credo wyznawał Prezydent Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR) Kyrył Osmak. Przyszły bojownik o niepodległość Ukrainy w XX wieku w latach 1908–1910 uczył się w Połtawskiej Aleksandrowskiej Szkole Realnej (obecnie – kolegium politechniczne). Dlatego tablicę pamiątkową umieszczono w holu pierwszego piętra kolegium. Uroczystą ceremonię otwarcia zorganizowały Północno-Wschodni Międzyregionalny Oddział Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) oraz Połtawskie Kolegium Politechniczne Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Charkowska”. „Urodzony w miasteczku Szyszaky na Połtawszczyźnie Kyrył Osmak to wielowymiarowa osobowość, jedna z czołowych postaci ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego. To człowiek dwóch etapów walki o niepodległość od Moskwy w XX wieku. Jeden z założycieli Ukraińskiej Centralnej Rady. Uczony-agronom, twórca ukraińskiego słownika terminologii rolniczej zawierającego 40 tys. haseł. Jednak do historii przeszedł przede wszystkim jako Prezydent UHWR – podziemnego rządu i parlamentu Ukraińskiej Powstańczej Armii. Po jednej z krwawych bitew UPA z oddziałami NKWD został schwytany. W 1944 roku skazany przez stalinowski sąd jako „wróg ludu” i uwięziony na 25 lat. Ukraińskiego Bohatera zakatowali komunistyczni kaci w rosyjskim więzieniu „Władimirskij central”. W Szyszakach ustawiono mu znak pamięci i przemianowano jedną z ulic. W ramach dekomunizacji, w 2016 roku, w Połtawie również nazwano jedną z ulic stolicy obwodu imieniem Kyryła Osmaka. W 2014 roku powstał film dokumentalny z cyklu „Bojownicy o niepodległość. Połtawszczyzna” – opowiedział Ołeh Pustowhar, pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, inicjator powstania nowego miejsca pamięci, regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim. Według niego, na stworzenie tablicy pamiątkowej nie wydawano środków z budżetu. Są to m.in. pieniądze aktywistów połtawskiej organizacji OUN, wykładowców i studentów kolegium oraz pracowników Instytutu Pamięci Narodowej. „Jesteśmy faktycznie następcami prawnymi Aleksandrowskiej Szkoły Realnej, w której uczył się Osmak. Jesteśmy dumni z wybitnych rodaków, którzy bronili Ukrainy. Jestem przekonany, że nasi studenci powinni wiedzieć i pamiętać, jak ciężko przyszła nam niepodległość” – podkreślił dyrektor Połtawskiego Kolegium Politechnicznego Ołeksandr Pitjakow. „Kyrył Osmak uczył się na wydziale rolniczym Aleksandrowskiej Szkoły Realnej i był jednym z jej najzdolniejszych uczniów. Po ukończeniu nauki wstąpił do akademii rolniczej i dalej pracował w zawodzie. Już wtedy kształtował się jego światopogląd jako ukraińskiego patrioty, to człowiek, który zaczął tworzyć ukraińską rewolucję jeszcze przed jej wybuchem” – dodała wykładowczyni kolegium Switłana Majewśka. Obecni uczcili pamięć Prezydenta UHWR minutą ciszy. Poprzez połączenie wideo przez Skype do ceremonii dołączyła działaczka społeczna, biografka i badaczka życia oraz działalności swojego ojca Natalia Osmak (Kijów). Podziękowała dyrekcji kolegium, Instytutowi Pamięci Narodowej oraz OUN za trafnie dobraną fotografię i za zachowanie pamięci o tacie. „Bardzo podoba mi się zdjęcie, które wykorzystano na tej tablicy. To fotografia z lat mniej więcej 1923–1925, taką widziałam tatę na zdjęciach. Bo nie znałam go, żyłam bez ojca” – powiedziała pani Natalia. Nawiasem mówiąc, oprócz fotografii Bohatera na tablicy przedstawiono również oficjalną pieczęć Prezydium UHWR, którą wykonał podziemny artysta UPA Nił Chasewycz. W wykonaniu studentów kolegium zabrzmiały fragmenty poematu „Kyrył Osmak” autorstwa klasyka literatury ukraińskiej Dmytra Pawłyczki: „Więzienie nocą nie śpi. Jest jednym wielkim uchem. Gdzieś brzęczą klucze. Kroki brzmią głucho. A o świcie znów, jak więźniowie śmierci czekają, Kyryła Osmaka na przesłuchania prowadzą. Tak było wczoraj, wczoraj i przedwczoraj. To już dziesiąty rok, jak wycieńczony, chory, O świcie na krzyż człowiek idzie święty, Zgarbiony, jakby niósł swój krzyż przeklęty. Idzie siwy człowiek. Szukają słońca oczy. Dwaj klucznicy – za nim, jak psy gończe w nocy. Świat pada z okna, błyszczy na schodach krew. Ktoś pewnie z przesłuchania tej nocy szedł. Kyrył słucha. Gdzieś ukraińska mowa, To jęczy, to kwili. Parkietowa deska dębowa, Nocą przeszła po niej, ją siekli i piekli, Braterstwem kute moskiewskie szompoly. Idzie i modli się Osmak nieruchomymi ustami. Idzie, zasłania się od słabości i nieprzytomności. Idzie i nie pada, choć duch jego zamarł. Obejrzał się – za nim idzie UHWR”. Przypomnijmy, z inicjatywy UIPN jubileusz Kyryła Osmaka (130. rocznica urodzin) w tym roku obchodzony jest na szczeblu państwowym zgodnie z Uchwałą Rady Najwyższej w sprawie dat pamiętnych i jubileuszy w 2020 roku. Północno-Wschodni Międzyregionalny Oddział UIPN
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
scy, Łopatyńscy, Potoccy, Orłowscy i inni. Na nim w błękitnym polu, zwanym w heraldyce tarczą, stoi zwrócona w dół srebrna podkowa, a na niej krzyż kawalerski. Tarcza zwieńczona jest hełmem szlacheckim z koroną szlachecką. Nad koroną trzy strusie pióra. Podkowa – słowiański symbol rycerza. Krzyż nad podkową – również symbol szlachetnego rycerstwa i świadectwo zwycięstwa nad księżycem (czyli pogaństwem, Tatarami), odniesionego mieczem. Za to zwycięstwo w niebiosach czekała nagroda na każdego, kto wypełnił na ziemi polecenia Boga. Herb ten cieszył się wielkim szacunkiem, gdyż należał do ludzi, którzy bronili swojej ziemi i pozostali w ludzkiej pamięci jako rycerze. Takim rodem był również ród Niezabitowskich. Nie ma żadnej tablicy na ścianach tego kościoła, gdzie spoczywał ów ród. A na tych tablicach były wyryte imiona i daty życia zmarłych, były też epitafia. Wszystko zniszczono i wszystko rozgrabiono. Nawet nie wiadomo, kto oprócz przedostatniego dziedzica wsi, hrabiego Włodzimierza Niezabitowskiego, był pochowany w jego kryptach. Kiedy po wojnie we wsi zorganizowano kołchoz im. Andriejewa, który później się „powiększył” i wraz ze Stodółkami, dawną niewielką niemiecką kolonią, stał się kołchozem leninowskiej „Iskry”, lepszego pomieszczenia do przechowywania „wytłoków” i śmierdzącej melasy z buraków cukrowych we wsi nie znaleziono, a dlatego z krypt wyrzucono na zewnątrz trumny ze zmarłymi. Na radość enkawudzistom psy rozciągały kości... Dokonywała się niesłychana zniewaga, której ludzie zapobiec nie mogli. Odważnych czekało więzienie i wysiedlenie. I tak we wsi nie mogli doliczyć się wielu ludzi, z którymi władza radziecka znalazła sposób, by się rozprawić. A jednak w końcu znaleźli się jacyś odważni, którzy zebrali te doczesne szczątki i potajemnie pochowali je w jakimś starym polskim grobowcu na cmentarzu. W jakim? – nie wiadomo... Wieś zachowała tajemnicę, choć za tymi, którzy ośmielili się to zrobić, długo poszukiwano. Kościół powoli walił się. Spadała dachówka, zrujnowała się dzwonnica-sygnaturka nad nim i wszystko wokół zarosło chwastami. Władza kategorycznie zabroniła go remontować, choć ludzie nie raz o to prosili. Jeszcze przez pewien czas pamięć o rodzie Niezabitowskich zachowywała się w nazwie wsi, bo wcześniej, aby odróżnić ją od innych wsi, tę wieś nazywano Uhercami Niezabitowskimi, bo były jeszcze Uherce Wieniawskich, które teraz nazywają się Zełenyj Haj i należą do rejonu gródeckiego, oraz Uherce Zapłatyńskich, które teraz są wsią Nahirne i leżą w rejonie samborskim. Należały one do posiadłości rodziny przodków metropolity Andrzeja Szeptyckiego. Teraz wieś otrzymała oficjalną nazwę Uhry. Pierwsza wzmianka o niej dotyczy 1427 roku. Ostatnim przedstawicielem tego niegdyś potężnego rodu, który miał być pochowany w tej rodowej krypcie, był Stanisław Jakub Niezabitowski, który urodził się tutaj 22 listopada 1860 roku. W kwietniu 1940 roku jego wraz z żoną Anną Marią Kwilecką, urodzoną w 1875 roku córką dziedzica z Oporowa Mieczysława Kwileckiego i Marii z Mańkowskich, było
Машинний переклад
Roman HORAK, Lwów. Wiosna 1909 roku była wczesna i sucha. W Niedzielę Palmową ludzie, wychodząc z cerkwi Wielkomęczennicy Paraskiewy, hojnie chłostali jedni drugich wierzbowymi gałązkami, które we wsi nazywano „baśką”, i powtarzali: „Nie ja cię biję, a baśka cię bije. Za tydzień będzie Wielkanoc!”. Teraz można już było tą poświęconą wierzbą po raz pierwszy wypędzić bydło ze stajni na pastwisko. Taki był zwyczaj. Ziemia prosiła o deszcz, ale go nie było. Tegoroczna Wielkanoc przypadała na 11 kwietnia. W sobotę wieś piekła paschy. Pewna gospodyni z przysiółka, który zwał się Ruszczyna, bo tam, odkąd wieś wsią, osiedlali się Rusini, czyli Ukraińcy, upiekłszy je, wygarnęła jak należy popiół z pieca i wyrzuciła go na gnojowisko za chatą. Wiał wiatr, nawóz był suchy i w ciągu nocy się rozpalił. O świcie wszyscy poszli, jak należy, na nabożeństwo do cerkwi. Gdzieś po czytaniu Ewangelii podczas nabożeństwa do cerkwi wbiegła kobieta z krzykiem: „Ludzie, Ruszczyna płonie!”. Wszyscy wybiegli gasić. Ksiądz nie przerywał Mszy Świętej. Stał przy ołtarzu i prosił Pana o zmiłowanie nad ludźmi. Nie było już czego ratować. Wieś była pod strzechami. Do świtu spłonął cały przysiółek. Co najgorsze – do cna spłonęły stodoły z sianem i słomą dla bydła… We wsi były to najsmutniejsze święta wielkanocne. Zamiast radości był płacz. Jak żyć dalej? Ludzie płakali, a powinny grać wielkanocne dzwony, śpiewać ptactwo, z moździerzy powinni strzelać parobcy i sławić Pańskie Zmartwychwstanie... Po Zwiastowaniu trzeba było wyjeżdżać w pole orać pod zboża jare, a potem sadzić ziemniaki. Nadchodziło przednówek. Każdego roku był ciężki. A o obecnym nawet mówić nie warto. Głód stał na progu każdego pogorzeliska. Dzięki Bogu, że zieleniała trawa i można było wypędzać bydło na wypas. Ale wieś nie poszła z torbami żebrać. Dziedzic wsi, hrabia Stanisław Niezabitowski, wydał poszkodowanym i paszę dla bydła, i ziarno na zasiew, a zaraz po niedzieli przewodniej zarządził, by z jego lasu wydano drewno na budowę. Wydawał pod warunkiem, że odbudowane chaty, aby w przyszłości uniknąć pożarów, będą pod dachówką, a nie pod słomianą strzechą. A i z czego tę strzechę robić, kiedy wszystko doszczętnie spłonęło? Sprowadził dachówkę ze wsi Płaszów, która leży aż pod Krakowem. Tam w 1896 roku została założona parowa fabryka cegły i dachówek, a także cegielnia, a jeszcze wcześniej zbudowano linię kolejową, która połączyła tę wieś z koleją Kraków-Lwów i pozwalała koleją wywozić produkcję. Dachówka była dostarczana przez Przemyśl do stacji Gródek, a stamtąd już do wsi wozili ją podwodami. Jednocześnie z Płaszowa sprowadził też wysokiej jakości glazurowaną wiśniową cegłę, z której zbudował kościół, bo było we wsi kilka rodzin Polaków i na nabożeństwa musieli chodzić do Gródka. A to nie mały kawał drogi. W kryptach tego kościółka znajdowała się rodowa nekropolia Niezabitowskich. Ponieważ w tamtym czasie wsie były prawie wszystkie pod strzechami, to właśnie dzięki wytrwałości Stanisława Niezabitowskiego, który miał posłuch w powiecie, wkrótce w Gródku, na przedmieściu Zastawskim, zaczęły działać cegielnie (w czasach radzieckich była to cegielnia nr 12 i nr 13), które zaczęły produkować oprócz cegły marki „Tiger”, która uważana jest do dziś za najlepszą cegłę budowlaną, także dachówkę. Po pewnym czasie dachy ludzi poczerwieniały od gródeckiej dachówki. Powoli znikały strzechy. Pieniędzy dziedzic Niezabitowski od pogorzelców nie brał. Ludzie sami przychodzili i odpracowywali je na jego polu. Wieś zimowała już w nowych domach pod czerwoną dachówką. Wieś modliła się za swojego dziedzica. …To tylko rosyjscy barini umieli być niezwykle czuli na chłopską krzywdę i pomagać im we wszystkich ich nieszczęściach. Mało że nie byli im rodzonymi braćmi. O tym uczono nas jeszcze w szkole na przykładach rosyjskiej literatury klasycznej. U nas, w Galicji, byli ziemianie (nawiasem mówiąc, takiego słowa u nas nie było w użyciu, a było – dziedzice, czyli ci, którzy odziedziczyli tę czy inną posiadłość) nie ludźmi czułymi na ludzką krzywdę, a okrutnymi wyzyskiwaczami. Od tego nieludzkiego wyzysku cierpiał galicyjski chłop i tego nie mógł w na Kremlu ścierpieć ojciec Stalin, a dlatego posłał we wrześniu 1939 roku swoją armię, aby przeszła Zbrucz i wyzwoliła tego chłopa od tych „okrutnych” panów, a zarazem od wszystkiego, i, jak mawiał Stanisław Ludkiewicz, nie było na to rady. Takimi „okrutnymi wyzyskiwaczami” byli też panowie Niezabitowscy, do których „należała” wieś. Takimi nazwało ich kiedyś bardzo autorytatywne wydawnictwo z dziedziny krajoznawstwa „Historia miast i wsi Ukraińskiej SRR. Obwód lwowski” (szkoda, że czasów ukraińskiej państwowości my podobnego wydania tak i nie doczekaliśmy i nadal karmimy się wydaniem wykonanym na zamówienie kremlowskich ideologów), które wyszło w 1968 roku pod główną redakcją akademika Petra Trońki. Pod tym chytrze użytym słowem „należała”, okazuje się, należy rozumieć, że w tej wsi mieli oni dużo gruntów rolnych, w tym także ziemi ornej, lasu i pastwisk. Stara literatura fachowa nazywała te posiadłości „większą własnością”, czyli własnością. Dobro chłopów nazywano „mniejszą własnością”. Prawnie chłopi od czasu zniesienia pańszczyzny nie zależeli od dziedzica, a dlatego nie należała do nich żadna wieś. Należało do nich tylko ich mienie. W Galicji, którą w czasach austro-węgierskiej okupacji nazywano Królestwem Galicji i Lodomerii, nigdy nie było poddaństwa, jak w Rosji… W 1926 roku w Polsce zaczęły pojawiać się pierwsze oznaki kryzysu, który ciężko dotknął wszystkie sfery życia gospodarczego i był głębszy niż w wielu europejskich krajach. Szczególnie dla wsi dał się we znaki rok 1929. Zima tego roku była długa i niezwykle mroźna, w rezultacie czego bardzo ucierpiały drzewa. Wymarzły wszystkie orzechy włoskie. Jednak najgorsze było przed nimi: na ziemniaki rzucił się rak. Wieś została bez swojego podstawowego pożywienia. Podobna klęska z ziemniakami zdarzyła się kiedyś w Irlandii i mało nie stała się tragedią narodową. Gdzieś wtedy wyhodowano odmianę ziemniaka, która była odporna na tę chorobę. Z Niemiec sprowadził ją do wsi Stanisław Niezabitowski. Sprowadził – i rozdał chłopom. Te ziemniaki ludzie nazywali „rapata”, ze względu na ich szorstką skórkę. Były bardzo plenne i niezwykle smaczne. Na ziemniakach zależało też samemu hrabiemu Niezabitowskiemu, ponieważ właśnie ziemniak był podstawowym produktem, z którego w jego gorzelni wytwarzano spirytus, który zgodnie z umową wysyłano do Lwowa do produkcji różnych marek wyrobów wódczanych, w tym znanych na całą Europę marek trunków firmy Baczewskiego. Nadwyżki ziemniaków chłopi również sprzedawali hrabiemu. Stanisław Niezabitowski sprowadził do wsi specjalistów, którzy ustalili, że choroba ziemniaka ma dobre warunki do rozwoju w tutejszej glebie. Przyczyną tego jest bardzo podmokła ziemia. Żyzna warstwa gleby nie była zbyt głęboka, a w dole zalegała glina, która zatrzymywała wodę. Tej wody, czyli jej nadmiaru, trzeba było się pozbyć. Po raz pierwszy w powiecie Stanisław Niezabitowski przeprowadził meliorację, która z powodzeniem działa do dziś, a produkcję rur do melioracji opanowały gródeckie cegielnie.
Ta wieś nazywa się teraz Ugrami, choć ludzie, mimo to, uparcie nazywają ją Uhercami, ponieważ według podań została założona przez węgierskich kolonistów jeszcze w dawnych czasach. Od dawna dziedzicami w niej byli również Niezabitowscy. Prawie nic, poza pamięcią w ludziach oraz niewielkim kościołem, wymurowanym z czerwonej cegły, również sprowadzonej z Płaszowa, i mozaikowym herbem Lubicz nad wejściem, nie pozostało po tym niegdyś potężnym rodzie Niezabitowskich. Z tego herbu od połowy XIV wieku korzystało ponad 500 rodów Białorusi, Ukrainy, Litwy i Polski, wśród których takie potężne rody jak Żółkiewscy
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
aresztowany i wywieziony towarowym pociągiem do Kazachstanu, gdzie, jak twierdzą autorytatywne polskie wydawnictwa, zmarł w 1941 roku. Ani miejsca, ani daty śmierci… Stanisław Niezabitowski nie dożył czasów, gdy 30 lipca 1941 roku zostały wznowione stosunki dyplomatyczne między ZSRR a rządem Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, zerwane 17 września 1939 roku. Te wznowione stosunki zostały przypieczętowane odpowiednim układem, który podpisali premier polskiego rządu generał Władysław Sikorski oraz ambasador ZSRR w Wielkiej Brytanii Iwan Majski w gmachu Ministerstwa Spraw Zagranicznych Wielkiej Brytanii w obecności brytyjskiego ministra spraw zagranicznych Anthony’ego Edena i Churchilla. Zgodnie z tym układem ZSRR wyraził zgodę na formowanie na radzieckim terytorium polskiej armii pod polskim dowództwem, lecz podległej radzieckiemu Naczelnemu Dowództwu, a w załączniku do umowy zaznaczono, że Rząd Radziecki udziela amnestii wszystkim polskim jeńcom wojennym i polskim obywatelom, którzy byli uwięzieni na radzieckim terytorium. Głównymi rezultatami tego układu stało się formowanie armii Andersa i uwolnienie ponad 400 tysięcy polskich obywateli, którzy przebywali w ZSRR, z miejsc zsyłki, deportacji i uwięzienia. Generał Anders wyraził chęć walki nie w składzie radzieckich wojsk, a w składzie wojsk sojuszniczych i za pomocą brytyjskiego rządu uzyskał od radzieckiego kierownictwa zgodę na wyprowadzenie sformowanego przez siebie wojska do Azji Środkowej. 31 sierpnia 1942 roku odbyła się radziecko-polska konferencja wojskowa, na której podpisano protokół o ewakuacji armii, w sumie około 80 tysięcy żołnierzy i ponad 37 tysięcy członków ich rodzin, do Iranu w celu ochrony pól naftowych i rurociągów. Z tą armią wyjechała także żona Stanisława Niezabitowskiego. Zmarła w Teheranie w 1942 roku. Miała 67 lat. 25 kwietnia 1943 roku ZSRR ponownie zerwał stosunki dyplomatyczne z polskim rządem w Londynie, po tym jak ten zgodził się na śledztwo Międzynarodowego Czerwonego Krzyża na okupowanym przez Niemców terytorium w sprawie pochówków w Lesie Katyńskim. Stanisława Niezabitowskiego przed wysłaniem na zsyłkę najpierw wsadzono do słynnego więzienia Brygidki we Lwowie, gdzie obrabowano go z odzieży, a on leżał rozebrany na pryczy i bez przerwy powtarzał: „Za co? Czym im zawiniłem?”. Żona Stanisława Niezabitowskiego w Kazachstanie pracowała w kołchozie i wypasała owce. Ród Niezabitowskich należał do tych, których Iwan Franko nazwał fundamentami polskiej społeczności. Pradziadem ostatniego dziedzica wsi Stanisława Jakuba Niezabitowskiego był Florian Nepomucen Niezabitowski, który urodził się 6 maja 1762 roku, był żonaty z Anną Żurakowską. Zmarł 18 lutego 1831 roku w wieku 68 lat. Jego synem był Franciszek Niezabitowski, któremu w spadku przypadły majątki w Koropużu i Uhercach, w których urodził się w 1800 roku. 8 listopada 1824 roku ożenił się z Ludwiką Różą Ostaszewską z Ostaszewa herbu Ostoja. Była z rodu Dunin-Borkowskich, urodziła się w 1806 roku i w wianie od rodziców otrzymała niemały majątek, w tym wieś Butyny ówczesnego powiatu żółkiewskiego (obecnie rejon sokalski). Zachorował na oczy, wydał niemało pieniędzy na leczenie, ale nic nie pomagało. Przypadkowo przemył oczy wodą ze źródła we wsi Szyszaki i wyleczył je, jednak długiego życia Franciszkowi Niezabitowskiemu nie było pisane. Zmarł 11 lipca 1852 roku we Lwowie i został pochowany we własnym grobowcu na Cmentarzu Łyczakowskim. Jego wdowa w 1877 roku na pamiątkę cudownego powrotu wzroku swojemu zmarłemu mężowi zbudowała w Szyszakach kapliczkę. Od tego czasu 6 maja każdego roku odprawiana była tu Msza Święta. Ludzie obmywali się uzdrawiającą wodą i pozbywali chorób. W czasach rozkwitu ateizmu odprawianie Mszy Świętej było zabronione. Lecz ludzie z Szyszaków dbali o kapliczkę, potajemnie zbierali się w niej, modlili. 6 maja 1989 roku, po wielu latach przerwy, znów wznowiono nabożeństwa w kaplicy. Została wyremontowana za środki parafian. Cudowne uzdrowienia nie ustawały. Ludwika Niezabitowska została fundatorką cerkwi także w Butynach. Budowano tę cerkiew według projektu Sylwestra Hawryszkiewicza. W 1862 roku położono pod nią kamień węgielny, a samo jej budowanie zostało zakończone w 1877 roku. Na domiar złego, ta cerkiew zawaliła się i w tym samym roku została rozebrana do fundamentów. Na jej miejscu zbudowano nową i jej poświęcenie odbyło się w 1879 roku. Była ona poświęcona Archaniołowi Michałowi. Fundatorka tej cerkwi oddała ducha Bogu 25 maja 1887 roku, jak i mąż została pochowana na Cmentarzu Łyczakowskim we własnym grobowcu. Niedługo przed śmiercią uczyniła fundację dla ubogiej młodzieży w kwocie 156 tysięcy reńskich. Dochód z tej sumy złożonej na rachunku bankowym szedł na pomoc biednej młodzieży w postaci stypendiów. W latach 1892–1893 staraniem tamtejszego ks. Mychajła Szeremety cerkiew i ikonostas pomalował Korniłło Ustijanowycz ze Stepanem Tomasewyczem i Prokopem Martyniukiem. W jednym z malowideł, zatytułowanym „Sąd Ostateczny” i umieszczonym nad chórem, artysta przedstawił, jak w kotle z wrzącą smołą warzą się polski szlachcic, urzędnik i ksiądz. Podkładał drewno pod kocioł chłop. Nad tym kotłem był namalowany upiór, który niósł w szponach kawał kiełbasy i butelkę okowity. Do tego kotła zagania nieczysty oraz pejsaty karczmarz z sakiewką pieniędzy w rękach chłopa z beczułką gorzałki. Malowidło nie spodobało się wójtowi i jego zwolennikom, którzy złożyli skargę najpierw do żółkiewskiego starosty, a potem do lwowskiego sądu krajowego. W akcie oskarżenia zaznaczono, że artysta chciał przedstawić piekielne męki tych, którzy idą przeciwko życzeniom ludu przy wyborach i poddają się pokusie w postaci pieniędzy oraz kawałka kiełbasy. Oprócz tego akt zaznaczał, że „ten obraz ma cel podburzyć mieszkańców do nieprzyjaznych stronnictw, wzajemnie drażnić przeciw sobie i wzbudzić nienawiść przeciw narodowościom, klasom społecznym, stanom urzędów”. Sąd trwał dwa tygodnie. O przebiegu procesu informowała gazeta „Diło”. Na procesie jako obrońca występował przyszły prezydent ZURL Kost Łewycki. Sąd uniewinnił artystów. Malowidła w cerkwi zachowały się do dziś. Restaurację malowideł cerkwi przeprowadzono w latach 70. O przebiegu restauracji i losach malowideł w galicyjskich cerkwiach opowiedział w swojej książce „Usłysz, Panie”, która wyszła w 2019 roku w naukowo-wydawniczym centrum Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, Stepan Iwasejko, który był jednym z konserwatorów w cerkwi w Butynach. Opowiadają, że byli ludzie, którzy przy restauracji prosili artystów, aby domalowali do butelki okowity i kawałka kiełbasy jeszcze paczkę kaszy gryczanej.
Niespodziewana śmierć Franciszka Niezabitowskiego w 1852 roku zmusiła jego syna Włodzimierza do powrotu z Wiednia jako spadkobiercy majątku. Urodził się on w Uhercach 24 czerwca 1832 roku, chociaż polskie źródła podają rok jego urodzenia 1830. Przy chrzcie otrzymał oprócz imienia Włodzimierz także imiona Piotr i Paweł. Chrzczono go w katedrze we Lwowie, uczył się na wydziale prawa Uniwersytetu Lwowskiego, a następnie Wiedeńskiego. Po powrocie do domu, w tym samym roku 16 czerwca ożenił się z Kazimierą Zofią Marią hrabianką herbu Bończa, siostrą Władysława Badeniego i w ten sposób spowinowacił się z potężnym rodem Badenich. W małżeństwie tym miał dwie córki: Jadwigę (1856–1908), która wyszła za mąż za Augusta Jordana Stojowskiego ze Stojowiec herbu Trąby (1846–1921) oraz Helenę (1860–?), która wyszła za mąż za Bronisława Horodyskiego z Krogulca herbu Korczak, a także syna Stanisława Niezabitowskiego, któremu pisane było zostać ostatnim dziedzicem Uherzec. W 1863 roku Włodzimierz Niezabitowski w swoim majątku udzielił schronienia uczestnikom nieudanego powstania styczniowego przeciwko Rosji. Był wieloletnim przewodniczącym rady powiatowej w Gródku, a w 1867 roku został posłem Sejmu Krajowego z okręgu samborskiego, kolejną kadencję poselską w Sejmie Krajowym odbył w latach 1889–1895, tym razem z 4. kurii wiejskiej okręgu wyborczego gródeckiego, co świadczyło o jego popularności i szacunku wśród chłopów. Warto zauważyć, że z wsi nie wyjechał nikt do Ameryki w czasie, gdy emigracja przybrała masowy charakter. Był także w radzie nadzorczej Banku Hipotecznego we Lwowie. Właśnie z usług tego banku skorzystał Iwan Franko przy budowie swojego domu na Zofiówce we Lwowie. Na jego los przypadło chyba najwięcej różnych prób. Stał się fundatorem murowanej cerkwi Wielkomęczennicy Paraskewy, którą zaczęto budować w 1860 roku, czym od razu zjednał sobie chłopów, płacąc połowę kosztów budowy... Cerkiew zbudowano na przysiółku Wola, chociaż wybór miejsca pod budowę cerkwi doprowadził do kłótni między ludźmi. Każdy przysiółek chciał ją mieć u siebie. Dla budowy cerkwi trzeba było ściąć wzgórze w celu poszerzenia placu, a doformować jego wygląd trzeba było kosztem ziemi, którą brano z podnóża wzgórza. W tym miejscu później powstał staw, który Włodzimierz Niezabitowski, a potem jego syn Stanisław zdołali połączyć w cały kaskad, który do dzisiaj jest ozdobą wsi. Historię budowy cerkwi, jak zresztą o historii wsi, szczegółowo opowiedział w swojej książce „Ugry”, która wyszła w 2010 roku w wydawnictwie „Drukarski kunszty”, Lubomyr Żarowski. W 1872 roku jego kosztem została zbudowana na cmentarzu kapliczka. Jeszcze wcześniej, w 1855 roku, na rzece Hodwiszni, która wpada gdzieś po 15 km do rzeki Wiszni, dla wygody chłopów dziedzic zbudował młyn wodny, który jednak okazał się mało efektywny. Jesienią 1880 roku Galicję odwiedził cesarz Austro-Węgier Franciszek Józef I. Niedaleko w Sądowej Wiszni trwały ćwiczenia armii cesarskiej, których mimo napiętego grafiku pobytu monarchy, rozpisanego z góry, nie mógł nie odwiedzić. Pierwszy raz cesarz odwiedził ćwiczenia, gdy jechał pociągiem z Krakowa i zatrzymał się w zamku we wsi Krysowice, niedaleko Mościsk. Przekaz donosi, że w tym czasie odwiedził cesarz także Uherce. Droga była zła i gdzieś przed wsią połamało się koło w cesarskiej karecie, ale pan Włodzimierz Niezabitowski szybko przysłał swojego stelmacha, którego we wsi z węgierska (w końcu powiadają, że wieś zaczęła się tak nazywać, bo założyli ją Węgrzy) nazywano kerekuszem i nazywał się on Fedeczko (jego praprawnuk Josyp Mychajłowycz Fedeczko obecnie pracuje jako docent na Lwowskim Narodowym Uniwersytecie Medycznym im. Danyła Hałyckiego). Koło zostało naprawione, a wdzięczny dziedzic za to oddał w dożywotnie użytkowanie wzgórze porośnięte leszczyną mistrzowi. Tak do dzisiaj nazywa się to wzgórze „Kerekuszową górą” i znajduje się ono na zachód od wsi w kierunku Szołomynycz. Musiał naprawić drogę pan Niezabitowski i rozpocząć budowę pałacu, aby nie daj Boże w następnym przyjeździe cesarza miał możliwość go godnie przyjąć. Pamiątką odwiedzin wsi przez cesarza, jak donosi przekaz, stała się Ikona Matki Bożej, którą po odwiedzinach przekazał cerkwi. Jest ona tam do dzisiaj i modlą się przed nią ludzie. Do budowy pałacu zaprosił znanego architekta Mychajła Kowalczuka (1855, m. Stanisławów – 14.03.1938, Lwów), który uczył się w Szkole Politechnicznej we Lwowie, następnie doskonalił kunszt we Włoszech, po czym został asystentem profesora J. Zachariewicza, a następnie docentem. Kierował restauracją łacińskiej Katedry we Lwowie, a także kaplicy w kościele jezuitów. Wykonywał projekty wież w stylach historyzmu. Właśnie w takim stylu jest zbudowany kościółek w Uhercach, który stał się grobowcem Niezabitowskich i, oczywiście, był on zbudowany także według projektu Mychajła Kowalczuka. Jako jeden z pierwszych we Lwowie zaczął on stosować styl zakopiański w architekturze. Wśród głównych dzieł architektonicznych architekta są kamienice przy ul. L. Sapiehy (obecnie S. Bandery), nr 83–85 (1892), ul. Akademickiej (obecnie prospekt T. Szewczenki), nr 16 (1895–96), ul. G. Dąbrowskiego (obecnie I. Rutkowicza), nr 2 (1896–97), ul. Rzeźbiarskiej (obecnie G. Wittwera), nr 5 (1897), własny dom przy ul. Krzyżowej (obecnie Generała Czuprynki), nr 33 (1898) oraz wiele innych budynków. Robił projekty sanatoriów, cerkwi i kościołów. On też budował pałac w Uhercach, zakończenie jego budowy przypada na 1895 rok. Obok pałacu, którego opis znajduje się również we wspomnianej książce L. Żarowskiego, był park z uporządkowanymi ścieżkami i różnymi drzewami. Park był ozdobą wsi. Choćby jedno drzewko z niego dotrwało do naszych dni. Wszystko zniszczone, wszystko wycięte na „ogniska” dla upamiętnienia kolejnych rocznic rewolucji. Nie stało się też pałacu, o którym mówiono, że z nim nawet nie śmie konkurować znany pałac Brunickich w Wielkim Lubieniu. Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
na Sumszczyźnie, Kamianka na Czerkaszczyźnie, Brahiłów na Winniczyźnie. Oczywiście słuchał, jak śpiewają dziewczęta, chłopcy, kobiety, zespoły, kobzarze. Ukraińscy muzykologowie wykonali już wiele pracy, aby zidentyfikować źródła muzyczne Czajkowskiego. Dotyczy to zwłaszcza jego oper, symfonii, utworów fortepianowych. Jednak twórczość skrzypcowa Czajkowskiego, wydaje mi się, nie jest jeszcze wystarczająco przeanalizowana pod kątem źródeł etnofolklorystycznych. Na koncercie zaprezentuję 5 utworów Czajkowskiego na skrzypce. To arcydzieła. Przyznam, że przeżyłem w życiu przełom. Był czas, kiedy unikałem grania tego kompozytora. Jakież było moje zdziwienie i zachwyt, gdy zacząłem odkrywać, że w jego utworach jak nigdzie indziej słychać ukraińskie dumy, pieśni kozackie, jakieś fragmenty kolęd i wiosenek, piosenek dziecięcych: „Wyjdy, wyjdy, soneczko”, „Idy, idy doszczuku, zwariu tobi borszczyku”, „Oj, czy czujesz ty, dube”, „Oj, kum do kumy zalicjawśia”… Wśród pieśni, które są cząstkami utworów Czajkowskiego, jest także „Duma o Fedorze Bezrodnym” w wykonaniu Ostapa Weresaja. Swoją drogą, być może Czajkowski słuchał tego kobzarza. Ale na pewno słuchał go i studiował Mykoła Łysenko, rówieśnik Czajkowskiego. Czajkowski bardzo wysoko cenił twórczość Mykoły Witalijowycza. Dokładał starań, aby opera Łysenki „Taras Bulba” została wystawiona w Pałacu Maryjskim w Petersburgu w języku ukraińskim. I choć Czajkowski nigdy nie pozycjonował się jako Ukrainiec, wydaje się, że był nim z natury ducha. Mamy bardzo poważny problem. Ukraina, nawet stawszy się niepodległym państwem, wciąż nie zdołała wyzwolić, przede wszystkim od Rosji, swojego dziedzictwa duchowego. W znacznej mierze wpływ Imperium Rosyjskiego polegał również na tym, że świat jest zachwycony jego geniuszami — pisarzami, kompozytorami, malarzami, artystami, muzykami. Do takich należy również Czajkowski. Jesteśmy zobowiązani zwrócić Czajkowskiego Ojczyźnie. I jeden z moich przyszłych projektów będzie nosił nazwę „Repatriacja ukraińskich imion”. Dotyczy to nie tylko Czajkowskiego, ale także skrzypka i kompozytora Iwana Chandoszkina (jego prawdziwe nazwisko to Chandoszko). Swoją drogą, jest on uważany za założyciela rosyjskiej klasycznej szkoły skrzypcowej, choć był Ukraińcem. A Fedir Strawynski – wybitny kompozytor, którego ród pochodzi z Wołynia. O tym dowiaduje się już coraz więcej ludzi, ponieważ na Wołyniu regularnie odbywają się festiwale Strawinskiego. Oczywiście wiemy, że jest nasz. Ale zrobiono jeszcze bardzo mało, aby wiedział o tym cały świat. Ukraina jest zobowiązana przywrócić do swojego duchowego obiegu geniuszy, którzy nie tylko geograficznie lub biologicznie do niej należą. Najważniejsze, że ci geniusze duchowo wyrośli z ukraińskich źródeł i pomnażają nasze bogactwa. Ukraiński folklor i nasza historia są znacznie głębsze, bogatsze i bardziej różnorodne niż rosyjskie. Właśnie ta bezmierna głębia tysiącleci stworzyła takie podłoże kulturowe, które daje nam nie tylko ogromną siłę duchową, ale i święty obowiązek odkrywania tego wszystkiego dla naszej przyszłości i przyszłości całej ludzkości.
Машинний переклад
Eduard OWCHARENKO W partnerstwie ze znakomitą pianistką Natalią Stroczan wykona on Sonatę nr 5 („Wiosenną”), Sonatę nr 8 oraz Rondo na skrzypce i fortepian L. Beethovena, a także utwory P. Czajkowskiego — „Rozmyślanie”, „Walc-scherzo”, „Serenadę melancholijną”, „Scherzo” oraz „Melodię”. – Nasze dusze potrzebują wsparcia, światła, ciepła i oczyszczenia – jest przekonany Kyryło Stecenko. – Siła i krzepkość ducha, umiejętność pomnażania swoich sił życiowych dają dodatkową odporność, dodatkową zdolność opierania się wszelkim niebezpieczeństwom. Żyjemy w warunkach pandemii, ale postanowiłem, że nie można się wycofywać. Trzeba pokrzepiać własnego ducha. Tak jak inni muzycy, muszę również pomagać ludziom nie tracić przytomności ducha, optymizmu i krzepkości. Korzystając z okazji, drodzy proświcianie, szanowni Ukraińcy, chcę zaprosić Was na swój koncert solowy, który po raz pierwszy gram już w oficjalnym statusie artysty ludowego Ukrainy. W tym roku ludzkość obchodzi dwa wielkie jubileusze: 7 maja – 180 lat od dnia urodzin Czajkowskiego, a 16 grudnia – 250 lat od dnia urodzin Beethovena. Zdążam zrobić oficjalną prezentację swojego nowego programu w formie koncertu pomiędzy tymi dwiema datami. Na świecie nie ma zbyt wielu muzyków, którzy akumulują, definiują doświadczenie ludzkości, a nawet określają jej przyszłość. Psychologicznie Beethoven i Czajkowski to jakby antypody. Beethovena wyobrażamy sobie jako surowego, ponurego buntownika i bohatera. A Czajkowski to liryk, melancholik, który smuci się i jednocześnie cieszy życiem. To jakby Pierrot. Takie są stereotypy. W jednym koncercie chcę dokonać zderzenia tych dwóch osobowości poprzez ich muzykę. Ale stawiam przed sobą nadzadanie rozbicia wspomnianych wyżej stereotypów. Chcę pokazać, że w rzeczywistości Beethoven jest ludzki, głęboki w miłości. Posiada zdolność postrzegania paradoksów i wykazywania się dowcipem. A dowcip to forma humoru. Słowa „dowcip” używam w bardzo szerokim znaczeniu. To zdolność kompozytora do wychodzenia poza ramy i cieszenia się tymi nieoczekiwanymi zmianami, które wnosi do muzyki. To swoista gra ze słuchaczami: „Złap mnie, przewidź, co będzie dalej”. Wszyscy prawdziwi geniusze są dowcipni. Na przykład Mozart i Bach. Jest to właściwe wielkim, w tym również Beethovenowi. Nawet Czajkowski był niezwykle dowcipnym kompozytorem. Chcę złamać stereotyp postrzegania Czajkowskiego wyłącznie jako liryka i „śpiewaka banalnego piękna”. W rzeczywistości banalnym Czajkowskiego uczynili wykonawcy, muzykologowie, ci ludzie, którzy jednostronnie rozumieją tego kompozytora. Chcę podkreślić, że Czajkowski to mistrz doskonałej formy muzycznej. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, jakoby była ona zbyt plastyczna i nieustrukturyzowana. Nie, to wyższe mistrzostwo, kiedy tak ciepła i melodyjna muzyka jest niezwykle zorganizowana, magicznie wyrafinowana, przypomina płynność ciekłego kryształu. Drugą ważną cechą Czajkowskiego jest jego smutek, dramatyczne, a nawet tragiczne momenty, to w rzeczywistości przejście do królestwa wiecznego piękna i wiecznej doskonałości. Każdy utwór Czajkowskiego pozostawia w człowieku poczucie boskości, niebiańskości i niezwykłej jasności. Czajkowski jest geniuszem właśnie dlatego, że władał absolutnymi i niezależnymi od ludzi formami piękna i jednocześnie umiał znajdować bardzo prywatne, bardzo intymne intonacje do komunikacji z każdą ludzką duszą. Wychodzę do publiczności, aby wesprzeć ducha ludzi muzyką tych dwóch geniuszy, tymi jakościami, które są w ich utworach. Chciałbym, aby koncert przyniósł w serca słuchaczy katharsis – oczyszczenie dusz poprzez próby i wzniesienie ducha na poziom wiecznych, niezłomnych wartości. Człowiek cierpi z powodu zagrożeń życia i tego, że ono się skończy. Ale przypomnę znane łacińskie powiedzenie: „Życie jest krótkie, sztuka wieczna”. Jako muzyk-wykonawca, tak samo jak wielu moich kolegów, bardzo cierpię z powodu tego, że w ciągu 2020 roku byłem zmuszony zmienić sposób życia. Przecież każdy koncert, każda wymiana energii ze słuchaczami to nie tylko obowiązek artystyczny, ale i pewna przyjemność. I przez cały rok nie było koncertów. To bardzo przykre. Rzeczywiście, wielu ludzi z wiadomych przyczyn po prostu boi się chodzić na koncerty. Ale w Narodowej Filharmonii Ukrainy dość rozsądnie przemyślano środki, aby obniżyć ryzyko kontaktowania się ludzi. Na sali, obliczonej na 600 miejsc, może być obecnych nie więcej niż 200-300 słuchaczy. (W krzesłach co drugie wyjęto deski do siedzenia). Na szczęście muzykę można odbierać także w masce, przecież słuchamy uszami i patrzymy oczami, a maska nam w tym nie przeszkadza. Wiele wydarzeń artystycznych jest dziś transmitowanych w internecie. Można wejść na stronę filharmonii i obejrzeć przez komputer koncert w transmisji na żywo. Ale komputer daje raczej efekt poznawczy. A wpływ duchowy, którego nie można wyjaśnić rozumem i słowami, odbywa się tylko podczas bezpośredniego kontaktu. Głównym celem koncertu nie jest nawet słuchanie muzyki. To pewna wymiana wyższych energii biologicznych i duchowych między artystą a słuchaczami. Odbywa się kontakt, którego nauka jeszcze nie potrafi wyjaśnić. Przynosi on ostateczną przyjemność, oczyszczenie, a nawet zmianę stanu wewnętrznego. Jeśli koncert jest udany, wtedy wszyscy uczestnicy widowiska, które nazywam seansem metafizycznym, czują, że są odmienieni, wszyscy stali się silniejsi i bardziej wrażliwi, jakby zbliżyli się do aniołów. Rozumiem, że misją muzyka jest ratowanie ludzkich dusz. Tylko radość i miłość dają siły, a strach i złość czynią ludzi słabszymi i od tego chorujemy. Sam program koncertu nie jest przypadkowy. Dobierano go tak, aby pokazać ukraiński wpływ na muzykę zarówno Beethovena, jak i Czajkowskiego. Beethoven, o ile mi wiadomo, genetycznie nie jest związany z Ukrainą. Ale w tym programie obok utworów, które kultywują ludzkość, dowcip i humor, będzie sonata nr 8, którą kończył będę pierwszą część. W finale tej sonaty brzmi kozaczek lub szybki hopak. To prawdopodobnie najzdolniejsza i najciekawsza aranżacja naszego hopaka na świecie. W pewnym momencie zrozumiałem, że nie można grać tego hopaka zbyt poważnie, akademicko i tak, jak przyjęło się grać muzykę klasyczną. Wydaje mi się, że Beethoven mógł wielokrotnie słyszeć ten temat w Wiedniu, gdzie było wielu ulicznych muzyków pochodzenia węgierskiego, rumuńskiego, cygańskiego, a nawet ukraińskiego. Kompozytor bez wątpienia przeżywał zachwyt grą tych wirtuozów. Ale są też dokładne dowody, że Beethoven tworzył niektóre swoje utwory na podstawie ukraińskich melodii. Syn ostatniego hetmana Ukrainy Kyryła Rozumowskiego, Andrzej, był ambasadorem Imperium Rosyjskiego w Wiedniu. Był człowiekiem zamożnym. Miał własny pałac, w którym była nutoteka. Otworzył salon muzyczny. Nawet stworzył kwartet, w którym grał na skrzypcach. Między innymi brał lekcje gry na tym instrumencie od jednego z nauczycieli Beethovena – Josepha Haydna. Był nieco starszy od samego Beethovena. Tak się złożyło, że Beethoven był wielokrotnie zapraszany do salonu muzycznego Rozumowskiego, gdzie grał na fortepianie własne utwory. Stopniowo zbliżyli się i Rozumowski został osobistym mecenasem Beethovena, zapraszał go do swojej biblioteki nutowej. Była tam duża liczba nut autorów ukraińskich i muzyki ludowej. Beethoven wykorzystał muzykę ukraińską nie tylko do Sonaty nr 8. Specjalnie dla kwartetu Rozumowskiego napisał trzy wielkie utwory, w których brzmią ukraińskie pieśni ludowe „Oj, na dworze zamieć” oraz „Od Kijowa do Łubniów nasiała konopi”. Ukraińskie motywy są także w „Appassionacie” i IX symfonii (motywy kozackie). W innej sonacie fortepianowej wykorzystana jest pieśń „Jedna góra wysoka, a druga niska”. Jeszcze dwa utwory kompozytor napisał z wykorzystaniem pieśni „Jechał kozak za Dunaj”. Zatem Beethoven jest jednym z przewodników ukraińskiego ducha w Europie. Piotr Czajkowski jest ukraińskim kompozytorem, który uważany jest za rosyjskiego. Jego ojciec i dziadek byli z kozackiego rodu Czajków, a przyrostek -ski dodali później. Intuicyjnie bardzo przyciągała go Ukraina. Wszystkie ciepłe pory roku starał się spędzać na Ukrainie, cieszył się przyrodą ukraińskich wsi. To Trostianiec
Ludowy artysta Ukrainy Kyryło Stecenko zaprasza 14 grudnia do Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy na swój koncert „Beethoven i Czajkowski – wielka konfrontacja”.
Машинний переклад
Swoją dumę. Gdybyś wiedział, jacy oni są, Panie! Dokąd prowadzą
okradzioną ojczyznę?
Ogłuszoną potokami kłamstw, oślepioną blaskiem telewizyjnych show…
Wiem, że nie mnie sądzić,
Ale jak nieznośne jest to wszystko –
Znów i znów?!
Każdy z nich ma swój interes,
A na szali – hektary i miliardy.
Grają narodami
Jak w nardy,
Podbijając stawki
Aż do niebios.
Gdzież więc twoje Niebiańskie Wojsko –
Twoi Archaniołowie i Cherubini?!
Spójrz – jak strasznie
Nad twoimi dziećmi
Bezdenny mrok piekła
Się wznosi!
Dałeś nam wolność,
Lecz jesteśmy niewolnikami!
Dałeś nam Syna –
A Jego ukrzyżowano.
Ten grzeszny świat
Jest tak niedoskonały...
Gdyby zaś
Wszystko było inaczej,
O, gdyby…
Dzwoniła noc
Napięciem myśli,
W ciszy
Rozgrywała się wieczna bitwa.
I gdzieś –
Pośród galaktyk i gwiazd –
Jak do oceanu
Maleńki strumyk,
Płynęła przez Czas i Przestrzeń
Ta Modlitwa…
Trwoga
Nie opuszcza poczucia trwogi –
W duszy napięcie – ciemne i niemowe,
Jakbyśmy stali u progu,
A za progiem – mrok i ciemność…
Majdany, wojny, zbrodnie, zamachy terrorystyczne,
Zakładnicy i zestrzelone samoloty...
Do nas docierają tylko pojedyncze fakty,
Które na razie nie składają się w wersy.
W Kremlu – alarm. Narada w Białym Domu. Krym. Ukraina. Syria. IS.
Stara Europa wije się w konwulsjach. Paryż. Bruksela. Rzędy nowych mogił.
Ogień i dym na wszystkich ekranach telewizorów,
Strach bierze duszę w niewolę!
Wy wciąż siedzicie na swoich kanapach –
A dookoła – grzmi Armagedon!
Pomieszały się kraje i narody,
Lecz nie zniknęła ich odwieczna istota,
Rasizmowi nie! – A uchodźcy ze Wschodu
Najedzonej Europie niosą swój wyrok!
Lecz to zdaje się tylko uwertura,
Jeszcze nawet nie napięły się smyczki,
Kto zaś jest Maestro – autorem partytury?
Dokąd prowadzą cienkie nitki?
Kim więc jesteśmy? Zakładnikami czy ofiarami?
Kim są bezlitośni nasi wrogowie?
Ilu z nas jeszcze musi umrzeć,
Aby zamknąć ich długi?
Nie ma snu. A już powoli świta.
I po kątach chowa się ciemność…
Jest sto pytań. I poczucie trwogi.
A odpowiedzi na razie Nie ma…
Машинний переклад
Skarby Co ja mam? – Niebios błękitną wyżynę, Myśli i marzenia, Wiersze i melodie... Epoko Geniuszy, – Czyż nadejdziesz kiedyś, Zmieniając na ziemi Epokę Złodziei?
Byli prorocy I byli wodzowie, Dzielni przywódcy I atamani. Lecz i dzisiaj my Błądzimy, jak wtedy, Przyjmując za prawdę Omamy.
My – Świata materialnego Niewolnicy, Co w krzątaninie ugrzęźli Po kolana... Pieśni i Wiersze – Oto moje skarby! Bo ich istota odwieczna I niezniszczalna.
Kukułczęta Kukułka-ptak – Szczególna matka, I od natury ma dziwny dar. Nauczyła się jaja podkładać Do innych – Do cudzych ptasich gniazd.
Kukułczęta Szybko podrastają Na zgubę swym przybranym rodzicom I wszystkie pisklęta z gniazdka wyrzucają, Nie zostawiwszy nawet szansy maluchom...
I dalej – dokuczliwie i zuchwale Nie przestają żreć ani na chwilę, Jak nie karm, a im wciąż mało i mało I niemożliwie ich zadowolić....
Powiedz-że, droga Ukraino-matko, Skąd do nas podkradła się ta bieda? Gdzie nie spojrzysz – wszędzie kukułczęta Nas wyrzucają z rodzinnego gniazda.
A my – to ciemni, to – głupi, to – słabi, Niezdolni postawić na swoim. Kukułka – ptak naszej niedoli – Nigdy szczęścia nam nie wykuje...
Nie samym chlebem Piszemy gniewne posty I układamy przemowy, Łamiemy kopie W dyskusjach naszych żarliwych. Bo nam, Ukraińcom, Wciąż jeszcze boli nasza Mowa, I nas na ziemi naszej ojczystej – Miliony takich.
Czyżby wszystko było tak proste, Jak niektórym czasem się wydaje, I warto wszystkim, jak jeden,
Jej jednej przysiąc – I Mowa, jak ptak, Obudzi się i otrząśnie, I, swobodnie machając skrzydłami, Sięgnie wysokości.
A jak jest naprawdę? Nie tak to łatwo, mój bracie. Kto sercem jej nie poczuje – Temu nie dane. Żeby mowa żyła – Trzeba nią śpiewać i grać, Pisać powieści I kręcić współczesne kino.
Jak wyszło, powiedzcie, Że jeden z najbardziej śpiewnych narodów Na naszych oczach Przykrywa złowieszcza ciemność? I pieśń umiera W niewoli ciasnych rezerwacji, W mrocznych gettach, Z których ratunku nie ma!
Bo Mowa – To nie po prostu odtworzone poprawnie dźwięki I suchej ortografii Normy skąpe i szorstkie. To – nasze nadzieje, To – nasze błagania i męki, To – nasze korzenie, Co ciągną się wzwyż przez wieki!
Ona – jak powietrze, My oddychamy, znaczy – żyjemy, Niech ta zaduszność Nie stanie się początkiem końca! Dlatego was proszę... Błagam! – nie upraszczajcie tematu – Nie samym chlebem Żyją ukraińskie serca…
Nie sprzedaję… W swoim kraju, Jak w gorzkim raju, Gdzie wino i krew, gdzie chwast i żyto – Ja swoje pieśni ludziom sprzedaję, Sprzedaję dlatego, Żeby jakoś żyć.
Tak niełatwo tutaj, Na tej ziemi, Gdzie czerstwymi nas Czyni ciemne nieszczęście – Ja nie sprzedaję marzeń i żalów, Ja nie sprzedaję radości i uciech!
Ile ich było – Najazdów i napaści, Przechowuje dusza wszystko, co niezapomniane… Ja nie sprzedaję sumienia albo honoru. To – jak sprzedawać Teraźniejszość i przyszłość!
Niech łamie las czarna wichura, I żeruje mszyca na gałęziach zielonych – Nie handluję tym, co w krwi mojej, Tym, co do czasu jeszcze drzemie w genach.
Powrócę ja do swoich podstaw, W niebiosach moich jest gwiazda zwiastująca. Ja nie sprzedaję Przyjaźni i Miłości, Ja nie sprzedaję Duszy i Ojczyzny!
Niepodległość Jestem gotowy Głośno świętować Święto to, które wyższe od innych świąt. Lecz myśli trwożnych tak wiele, Choć bierz i szykuj je Na paradę.
Niepodległość – To nie po prostu słowo, Co nam służy Hasłem na co dzień. To – święta zasada, Gdzie w podstawie – Wola i Wybór każdego z nas.
Niepodległość – Zawsze przynależność Do korzeni naszych pradziadów. Rodzinny świat – Jego upojna – niepokorność Nas jednoczy z głębi wieków.
Niepodległość – Znaczy – niesprzedajność, Kiedy chodzi o nasz wspólny ród, A jeszcze – niezłomność i odwaga Pewnie bronić rodzinnego świata.
Bronić zwyczajów i mowy, Bajki mamy i tatusiowych pieśni, I nie kupować się na plewy, Co wszystko to dzisiaj nie w cenie!
Niepodległość – To niezłomna wierność Ideałom, czystym jak łza, Nie tępa obojętność, Nie pokora, Nie puste słowa.
Niepodległość – To odpowiedzialność Przed Bogiem, Rodem i ludźmi. To jedyna istota i mentalność, Gdzie wszystkie “Ja” zlewają się w “My”.
Więc mimo orkiestr i parad, Mimo haseł i okrzyków głośnych – Ja błagam was, dla Boga, Dajcież Wiary kropelkę mi!
Żeby cieszyć się I wesoło śpiewać Mimo wszystkich cierpień i żalów, Żeby natchnienie i dumnie świętować Niepodległość Rodzinnej ziemi.
Modlitwa-2020 Mój Boże, Wybacz, ja do Ciebie znów Modlitwą Twój Wieczny Duch trwożę.
Bo tak potrzebna nam Twoja Miłość! A jeszcze – Nadzieja, Słyszysz, miły Boże?
Ja mam wszystko, I skarżyć się grzech: Jest sen i jedzenie, Jest ziemia i niebo.
Dlatego ja nie za siebie, A – za wszystkich, – Za nas za wszystkich Będę prosić u Ciebie.
Ty widzisz, gdzie ja, W jakim kraju, Z jakiego miasta Ślę Tobie błagania.
Ja jakby znów Nad przepaścią stoję I Spowiedź ślę Tobie jakby po raz ostatni.
Jak Ty i uczyłeś, – Ja nie hańbię Duszy, I nie pragnę na ziemi Cudzego. – Czemuż wtedy Ci nieludzie obcy Kradną i ciągną wszystko Z obejścia mojego?!
Ty zapowiedziałeś Do bliźniego Miłość Taką, co wyższa od miłości do siebie, Lecz ci, którzy piją z mojego narodu krew, – Oni nie słyszą głosu Twego z Nieba.
W sobie zgubiwszy Duszę, Cieszą ciało I stawiają ponad wszystko
Машинний переклад
Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, umotywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „…Odważam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Ale nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. W tym artykule Wołodymyr Melnyczenko przedstawia nie tylko osoby, które jego zdaniem zasługują na osobne artykuły i notki w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” lub dodatku do niej (T. Gliksberg, M. O. Dmytrijew, A. I. Krutow, A. I. Melnykow, A. A. Montferrand, A. O. Pluszar, J.-J. Pradier, M. M. Tiutczew), ale także osoby, których Szewczenko nie wymieniał, choć interesował się nimi (D. Miakyszew, M. H. Cyganow), lub ludzi, których w ogóle nie znał, jednak w taki czy inny sposób dotknęli oni pamięci o Kobzarzu, w tym pamięci pośmiertnej (M. S. Łewycki, J. M. Turunow, P. W. Fiwejski). Wszystko to są przeważnie nieznane lub mało znane nazwiska dla czytelników, którzy interesują się życiem Szewczenki.
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
Gliksberg (Glücksberg, Glüzberg) Teofil (Feofil) (lata życia nieznane) — księgarz i wydawca, właściciel księgarni w Kijowie na Podolu oraz drukarni — od 1845 r. Przypomnę, że bohater powieści Szewczenki „Bliźniacy” (1855), student Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie Sawa, chcąc kupić książkę „Martwe dusze” M. W. Gogola, „chciał było pójść do Glüzberga, ale przypomniał sobie, że tam nie sprzedają rosyjskich książek…” P. W. Żur wywodził: „Bezsprzecznie, Szewczenko odwiedził księgarnię Gliksberga w 1846 roku...” Znany szewczenkoznawca znalazł dokument archiwalny z 1841 r., z którego wynika, że „drukarz Akademii Medycznej guberni wileńskiej Teofil (Feofil) Gliksberg”, kupiec 3. gildii, handlował „w mieście Kijowie na prawach kupca zamiejscowego od 1839 roku”1. Jak świadczy raport z 22 sierpnia 1847 r. starszego policmajstra I. M. Holatkina do kijowskiego gubernatora cywilnego I. I. Fundukleja, ze sklepu Gliksberga skonfiskowano utwory P. O. Kulisza. Informowano również, że właściciel popularnego w Kijowie „gabinetu do czytania”, w którym skonfiskowano „Kobzarza” Szewczenki, emerytowany kapitan wojskowy P. P. Dołżykow pytał, „czy nie podlegają również zakazowi inne utwory Szewczenki, takie jak: »Hamalia«, »Tryzna« i »Hajdamacy«...” I. I. Funduklej 10 września 1847 r. przekierował to pytanie do kijowskiego generał-gubernatora wojskowego I. I. Bibikowa. Odpowiedź brzmiała: „…Zakazane utwory Szewczenki, Kulisza i Kostomarowa... należy odbierać…”2. Póki co danych o właścicielu kijowskiej księgarni Gliksbergu brakuje, jednak wzmianka Szewczenki o nim motywuje do poszukiwań. Nawiasem mówiąc, biorąc pod uwagę wyjątkową rzadkość nazwiska właściciela kijowskiej księgarni, dla wyjaśnienia sprawy warto zainteresować się księgarnią, która w odniesieniu do XIX wieku wspominana jest praktycznie we wszystkich wydawnictwach o mieście Berdyczów w obwodzie żytomierskim: „Słynęła na całej Ukrainie berdyczowska księgarnia Glücksberga, która stale otrzymywała nowe wydania z Warszawy, Kijowa, Petersburga, Odessy i Moskwy”.
Dmytrijew Mykoła Ołeksandrowycz (lata życia nieznane) — komendant górniczy, pułkownik, zarządca Ileckiego zarządu solnego w guberni orenburskiej w latach 1850., interesował się sztuką, przechowywał dzieła malarskie, z Szewczenką prawdopodobnie poznał się w 1850 r. Warto zaznaczyć, że siostrzeniec M. O. Dmytrijewa, rosyjski malarz i rytownik M. D. Dmytrijew-Orenburski (1838–1898) namalował Szewczenkę w trumnie, później na podstawie tego rysunku wykonał litografię. Notka o nim znajduje się w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (T. 2). W liście z Twierdzy Nowopietrowskiej do Br. Zaleskiego (koniec 1855 — początek 1856 r.) Szewczenko pisał: „Jeśli w Zaszczicie u Dmytrijewa znajdziesz dobre estampy nowej szkoły francuskiej, takie jak Delacroix, Delaroche, Horace Vernet i innych, to poproś o skopiowanie ich za pomocą fotografii i trzymaj te kopie u siebie, patrz, zachwycaj się nimi każdego dnia i każdej godziny...” Komentując te wersy, Br. Zaleski pisał: „Ilecka Zaszczita — tak nazywa się wieś na stepie, 60 wiorst od Orenburga, gdzie są dziwnie bogate kopalnie soli — ogromny jej pokład, ledwie przykryty warstwą ziemi na pół sążnia grubości. Komendant górniczy Dmytrijew, niedawno tam przysłany, kochał obrazy i miał coś w rodzaju niewielkiej galerii”3. Powieść Szewczenki „Warnak” (1853) rozpoczyna się od opowieści o tym, że swojego bohatera — starego warnaka — narrator spotkał właśnie w Ileckiej (Solnej) Zaszczicie: „Jest w tej błogosławionej krainie, niedaleko pod ziemią, ogromna bryła soli, a na tej bryle soli zbudowana jest niewielka forteczka, nazywana w ludowej mowie Solną Zaszczitą. Okoliczności zmusiły mnie, by odwiedzić pewnego razu tę Solną Zaszczitę. W pierwszą niedzielę mojego tam pobytu zobaczyłem w cerkwi starca…” Chociaż w „Pracach i dniach Kobzarza” P. W. Żura nie wspomina się ani o Solnej Zaszczicie, ani o M. O. Dmytrijewie, istnieje niebezzasadna wersja, wyrażona przez H. D. Złenkę i w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (T. 3) w notce „Ilecka (Solna) Zaszczita”: „Prawdopodobnie Szewczenko przebywał tu zimą 1850 lub jesienią tego samego roku, kiedy przewożono go z Twierdzy Orskiej do nowego miejsca zesłania — Twierdzy Nowopietrowskiej”. Znaczy to, że poeta był znajomy z M. O. Dmytrijewem, widział jego kolekcję i wspomniał o niej po ponad pięciu latach w liście do Br. Zaleskiego, który przebywał w Ileckiej Zaszczicie na początku 1854 r. Mówię, że Taras Hryhorowycz wspomniał sam, gdyż po tym znany jest tylko list Br. Zaleskiego do Szewczenki z 8–9 czerwca 1856 r., więc przynajmniej listownie Br. Zaleski nie informował go o odwiedzinach Ileckiej Zaszczity (obecnie — miasto Sol-Ileck, centrum rejonowe obwodu orenburskiego). Za to we wspomnianym czerwcowym liście Br. Zaleski wysoko oceniał powieść „Warnak”, której kopię Szewczenko przesłał mu w kwietniu 1856 r., i w żaden sposób nie okazywał zdziwienia z powodu już wspomnianego początku utworu, z którego wynika odwiedzenie przez poetę Ileckiej (Solnej) Zaszczity. Być może również dlatego w komentarzach do publikacji powieści „Warnak” we współczesnym Pełnym zbiorze utworów Tarasa Szewczenki (T. 3) z pewnością stwierdzono, że „na początku utworu... opowiada się o Ileckiej (Solnej) Zaszczicie — mieście na Orenburszczyźnie, w którym poeta przebywał, najwyraźniej jesienią 1850 r....”
Krutow Andrij Iwanowycz (19.05.1794 — 29.12.1860) — emerytowany kapitan gwardii, radca kolegialny, uczestnik wojny z Napoleonem, odznaczony srebrnym medalem „na pamiątkę wojny ojczyźnianej z Napoleonem 1812 roku”. Przeszedł na emeryturę w 1825 r., z czasem został mianowany inspektorem Akademii Sztuk Pięknych i zajmował to stanowisko przez ćwierć wieku. Honorowy wolny członek Akademii. Tutaj właśnie poznał go Szewczenko, który wspominał inspektora w powieści „Artysta”. Opisując wzburzenie młodego ucznia Akademii przed oceną na egzaminie jego prac, wykonanych według zadanego programu, autor pisał: „Jak wielka to rzecz dla ucznia program! To jego kamień probierczy, i jak wielkie dla niego [szczęście], jeśli na tym kamieniu okazał się nie podrobionym, a prawdziwym artystą. Ja to szczęście w pełni przeżyłem... Bałem się wejść do Akademii. Akademickie wrota wydały mi się rozwartą paszczą jakiegoś strasznego potwora. Pobłąkawszy się do potu na ulicy, przeżegnałem się i wbiegłem w straszne wrota. Na drugim piętrze, w korytarzu, jak cienie u Charona przewoźnika, błądzili moi niecierpliwi towarzysze. W tłum ich i ja się wmieszałem. Profesorowie już przeszli z cyrkla do sali konferencyjnej. Straszna minuta się zbliżała. Andrij Iwanowycz (inspektor) wyszedł z okrągłej sali, ja mu pierwszy wpadłem naprzeciw, a on, przechodząc obok mnie, szepnął mi: „Gratuluję”. Ja w życiu swoim nie słyszałem i nie usłyszę tak słodkiego, tak harmonicznego dźwięku”. Jakże można nie opowiedzieć krótko w encyklopedii o człowieku, który podarował młodemu Szewczence tak szczęśliwą chwilę! W opublikowanych dokumentach A. I. Krutow po raz pierwszy wspominany jest jako obecny na posiedzeniu zarządu Akademii Sztuk Pięknych 20 lutego 1840 r., gdzie mowa była o pilnej nauce uczniów zewnętrznych akademii, w tym Szewczenki. Następnym razem spotykamy nazwisko inspektora A. I. Krutowa wśród obecnych na Radzie Akademii 10 stycznia 1841 r., która, biorąc pod uwagę „dobre postępy w rysowaniu z natury i w sztukach, także… dostateczne poznanie w naukach”, uchwaliła zezwolić na uczęszczanie do klas artystycznych Szewczence i innym uczniom Akademii. Wreszcie, 28 czerwca 1846 r. A. I. Krutow podpisał za sekretarza konferencyjnego odpowiedź zarządu Akademii na zapytanie z 26 kwietnia do kancelarii generał-gubernatora czernihowskiego, połtawskiego i charkowskiego, gdzie szukać artysty Szewczenki, aby zaadresować mu pieniądze subskrybentów na jego „Malowniczą Ukrainę”. Akademia informowała, że Szewczenko „wyruszył na Małorosję jeszcze w ubiegłym roku”. Więc wszystkie znane związki A. I. Krutowa z losem Szewczenki mają pozytywny, przyjemny charakter... Teraz o praktycznie nieznanym. A. I. Krutow przedstawiony jest na obrazie rosyjskiego malarza G. G. Czerniecowa, poświęconym paradzie z okazji stłumienia powstania polskiego 1830–1831 r., która odbyła się 6 października 1831 r. w Petersburgu (1837). Na płótnie najpierw pyszni się Mikołaj I z ogromną świtą. Temat sam w sobie nie jest wdzięczny, jednak nie może nie zaciekawić, wydaje się, nieoczekiwana obecność Andrija Iwanowycza wśród ponad dwustu sportretowanych widzów, w tym znajomych Szewczenki K. P. Briułłowa, F. A. Bruniego, W. A. Żukowskiego, N. W. Kukolnika, F. P. Tołstoja, a także, powiedzmy, D. W. Dawydowa, A. S. Puszkina… Zatrzymam się tu na chwilę, bo, według świadectwa I. K. Ajwazowskiego, właśnie A. I. Krutow towarzyszył Puszkinowi i jego żonie na wystawie akademickiej we wrześniu 1836 r. i przedstawił słynnemu poecie dziewiętnastoletniego artystę-marynistę. Wiadomo, że inspektor Akademii Sztuk Pięknych miał szerokie znajomości wśród artystów, a ten fakt pokazuje, że nie tylko wśród nich... Zatem staje się zrozumiałe, jak A. I. Krutow znalazł się na obrazie G. G. Czerniecowa wśród arystokratycznej i artystycznej elity Petersburga. Został włączony do listy postaci z Akademii Sztuk Pięknych, którą zatwierdził osobiście Mikołaj I. Czy rzeczywiście A. I. Krutow był na tej paradzie, nie wiem, wiem tylko, że nie wszyscy sportretowani przez malarza brali w tym wydarzeniu udział. Wпрочем, właśnie to nie ma znaczenia... Ważne jest tylko to, że znajomy poety, inspektor Akademii Sztuk Pięknych A. I. Krutow nie powinien wypadać z szewczenkowskiego kontekstu. Lewicki Mykoła Serhijowycz (1829–?) — ksiądz cerkwi Tichona Amafunckiego przy bramie Arbackiej, w której 27–28 kwietnia 1861 r. w drodze z Petersburga na Ukrainę znajdowała się trumna z prochami Tarasa Szewczenki, odprawił panichidę nad poetą. Urodził się w eparchii moskiewskiej, syn księdza, uczył się w seminarium wifańskim, które ukończył we wrześniu 1850 r. z atestatem 1. stopnia. W listopadzie tego samego roku mianowany diakonem cerkwi św. Jerzego w Jendowie. Od 2 lutego 1860 r. — ksiądz cerkwi Tichona Amafunckiego przy bramie Arbackiej. Wiadomo, że w październiku 1870 r., służąc tutaj, został odznaczony nabiedrennikiem — brokatowym prostokątem z wizerunkiem krzyża, który księża otrzymują jako pierwszą nagrodę i noszą z prawej strony poniżej pasa. Miał żonę i trzech synów, starszy uczył się w szkole duchownej. Mnie długi czas nurtowało pytanie o to, kto odprawił panichidę nad Tarasem Szewczenką w Moskwie, kto pilnował trumny z jego ciałem w świątyni 27–28 kwietnia 1861 r. Poszukiwania w Centralnym Archiwum Historycznym Moskwy uwieńczone zostały sukcesem. W sprawie „Klirowyje wiedomosti Preczistenskogo soroka g. Moskvy za 1861 god” znalazła się „Wiedomost o cerkwe Swiatogo i Czudotworca Amafuntskogo, czto wozle Arbatskich worot”. W niej były nazwiska wszystkich duchownych świątyni arbackiej. Teraz, oprócz księdza M. S. Lewickiego, można wymienić jeszcze trzech duchownych, którzy opiekowali się trumną Szewczenki. Fiwejski Pawło Wasylowycz (1824–?) — diakon cerkwi Tichona Amafunckiego przy bramie Arbackiej w latach 1848–1863. Urodził się w eparchii moskiewskiej, syn kościelnego, uczył się w seminarium moskiewskim, które ukończył w 1844 r. z atestatem 2. stopnia. Żonaty, miał dwoje dzieci, dziewczynkę i chłopca. Mieszkał niedaleko świątyni — w zaułku Afanasjewskim. Kościelny Bielajew Pietrow Wasylowycz (1841–?), urodził się w eparchii moskiewskiej, syn księdza, uczył się w eparchii moskiewskiej. Od października 1853 r. do listopada 1864 r. — kościelny cerkwi Tichona Amafunckiego przy bramie Arbackiej. Żonaty, miał dwoje dzieci, dziewczynkę i chłopca. Sołowjowa Jewdokija Mykytiwna (1802–?), w cerkwi Tichona Amafunckiego pracowała od października 1840 r., czyli na długo przed tym, jak do Moskwy po raz pierwszy przyjechał Szewczenko, na czas panichidy nad prochami Szewczenki była prosfornicą. „Czytać i pisać umie”. Mieszkała z córką. Pracowała w świątyni do starości. Ci ludzie tak czy inaczej są związani z uczczeniem prochów Tarasa Szewczenki w świątyni Tichona przy bramie Arbackiej, z panichidą nad nim. Zasługują na naszą dobrą pamięć i na to, aby ich imiona i nazwiska wspominane były w odpowiednich pracach o Kobzarzu. Mielnikow Awraam Iwanowycz (1784–1854) — rosyjski architekt, przedstawiciel późnego klasycyzmu, akademik (1812), profesor (1831), rektor architektury petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych (1843), zasłużony rektor (1851). Jego projekt świątyni
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Chrystusa Zbawiciela w Moskwie oraz przebudowa soboru św. Izaaka w Petersburgu zostały uznane za najlepsze, jednak Aleksander I i Mikołaj I wyznaczyli innych architektów. Jednym z najważniejszych dzieł A. I. Melnikowa jest cerkiew Jedynowierców św. Mikołaja w Petersburgu, jemu też przypisuje się zespół Nadmorskiego Bulwaru w Odessie oraz wiele innych projektów. Szewczenko wspominał o Melnikowie i jego cerkwi w liście do akademika M. J. Osipowa z 20 maja 1856 r.: „…U nas jest też ta szyszka faworyzowania Niemców wobec wszystkiego, co rodzime; na przykład stary Melnikow tak i umarł w zapomnieniu, zbudowawszy cerkiew jedynowierców pod wezwaniem św. Mikołaja na Grjaznoj ulicy7...” Akademik O. P. Nowyćkyj kiedyś zauważył: „Przypuszczenie, że Melnikowa zapomniano, albo że jego działalność ograniczyła się do jednej cerkwi, nie ma żadnych podstaw”. Lecz Szewczenko przede wszystkim miał na myśli niezrealizowane twórcze projekty architekta.
Monferran August Awgustowicz — Henri Louis Auguste Ricard (1786–1858) urodził się w Paryżu, od 1816 r. mieszkał i pracował w Petersburgu. Przypomnę, jak w opowiadaniu „Malarz” (1856) narrator (prototypem był I. M. Soszenko) po raz pierwszyogląda rysunki chłopca, którego przypadkowo spotkał w Letnim Ogrodzie w Petersburgu: „Tu było wszystko, co szpeci Letni Ogród, od wiercących się, słodko uśmiechających się bo7 giń po szpetnego Fraklita i Heraklita. A na zakończenie kilka rysunków z barelie7 fów, zdobiących fasady niektórych domów, w tym także barelioły z kupidynów, zdo7 biące dom architekta Monferrana, na rogu nabrzeża Moyki i Fonarnego zaułka”. Tej wzmianki wystarczyło, by w „Encyklopedii szewczenkowskiej” znalazło się miejsce dla znanego rosyjskiego architekta francuskiego pochodzenia. Oczywiście, gdy na zesłaniu Szewczenko pisał opowiadanie „Malarz”, obraz „domu architekta Monferrana” powstał nie dzięki jakiemuś leksykonowi, lecz z młodej, ciepłej pamięci artysty. Rysunek z kupidynami z pewnością istniał, jednak twórczość Szewczenki z tamtego czasu figuruje wśród zaginionych... Według najlepszego znawcy szewczenkowskiego Petersburga P. W. Żura, znajomość Szewczenki z I. M. Soszenko nastąpiła 3 lipca 1836 r. Dodam, że Monferran kupił wspomniany dom dokładnie pięć miesięcy wcześniej i od razu przystąpił do jego przebudowy, zakończonej w 1839 r. Zatem ten dom przez dość długi czas, że tak powiem, był na językach, i w rzeczywistości Szewczenko mógł go rysować także później, niż wynika z opowiadania „Malarz”. Więcej Taras Hryhorowycz nie wspominał A. A. Monferrana, jednak jego dzieła przecinały się z jego drogą nie raz i nie tylko w Petersburgu. Powiedzmy, wkrótce po przeprowadzce do Rosji A. A. Monferran został mianowany architektem nowych targów w Niżnym Nowogrodzie, przeniesionych w inne miejsce po pożarze 1816 r.; ich budowę prowadzono w latach 1817–1824. Było to miasto, które ponad 30 lat później dobrze poznał Szewczenko; mieszkał w nim od 20 września 1857 r. do 10 marca 1858 r. W Dzienniku odnotował nawet 23 października 1857 r. kolejny pożar w mieście, w którym spłonęła także część rzędów handlowych... Pod kierownictwem A. A. Monferrana w 1836 r. w moskiewskim Kremlu wydobyto z dołu Carski Dzwon, który leżał tam blisko wiek, i ustawiono go obok dzwonnicy Iwana Wielkiego, przy której Szewczenko był już podczas pierwszego przyjazdu do Moskwy w lutym 1844 r., o czym pisał do I. H. Kuchareńki: „…Tylko już nie liczyłem wron na Iwanie Wielkim…” Pierwszym znacznym pomnikiem architekta A. A. Monferrana stała się Kolumna Aleksandryjska, wzniesiona w stylu empire w latach 1829–1834 na Placu Pałacowym w Petersburgu z rozkazu cesarza Mikołaja I na pamiątkę zwycięstwa jego starszego brata Aleksandra I nad Napoleonem. Gdy 30 sierpnia 1832 r. kolumnę ustawiono na postumencie, Mikołaj I wykrzyknął w ojczystym języku Francuza: „Monferran, uczyniliście się nieśmiertelnym!”. Szewczenko wtedy, będąc zakontraktowanym jako uczeń u mistrza cechu malarzy Szyriajewa, mógł widzieć kolumnę, lecz oficjalnie została odsłonięta dokładnie 2 lata później… Co do soboru Izaaka, którego projektantem był A. A. Monferran (budowa prowadzona była w latach 1818–1858), to 10 maja 1858 r. Szewczenko zapisał w Dzienniku: „…Wstąpiłem do M. I. Pietrowa. U niego trafił się bilet na wejście do soboru Isakijewskiego i wybraliśmy się, lecz nas nie wpuszczono, ponieważ bilet był podpisany przez Wasylczykowa, a nie Gurjewa”8. Budowa soboru była w tym czasie zakończona, lecz do jego poświęcenia (30 maja 1858 r.) oglądać sobór można było jedynie na specjalne przepustki. Projekt A. A. Monferrana został dopracowany przez W. P. Stasowa i innych rosyjskich architektów. W wystroju uczestniczyli rzeźbiarze I. P. Witali, P. K. Kłodt, O. W. Loganowski, malarze K. P. Briułłow, F. A. Bruni i inni. Szewczenko oczywiście pamiętał, że nad szkicami malowideł do soboru Izaaka od 1839 r. pracował K. P. Briułłow, gdyż wspominał o tym w opowiadaniu „Malarz”: „Karol Pawłowicz... zaczął pracować w soborze Isakijewskim...” W 1848 r., pracując w kopule soboru, K. P. Briułłow przeziębił się i wiosną następnego roku musiał wyjechać na leczenie za granicę. Najpierw na wyspę Madera, a potem do Rzymu, gdzie zmarł w 1852 r. Architekt A. A. Monferran zmarł mniej niż miesiąc po otwarciu soboru — 28 czerwca 1858 r. Pochowany w Paryżu na cmentarzu Montmartre.
Dorofiej M’jakyszew (daty życia nieznane) — chłop, budowniczy Soboru Uspieńskiego w Astrachaniu. Odwiedziwszy ten sobór 11 sierpnia 1857 r., Szewczenko zapytał ministranta Gawriła Pałmowa... Otóż zacytuję z dziennika poety: „Na moje pytanie, kto był architektem tego kolosalnego i pięknego soboru, ojciec Gawriił odpowiedział — prosty ruski chłopek”. Ponieważ odpowiedź kapłana była niepełna, a chodzi o jeden z najlepszych przykładów rosyjskiego budownictwa cerkiewnego początku XVIII wieku, zajrzyjmy do książki historyka-krajoznawcy M. S. Rybuszkina „Notatki o Astrachaniu” (1841), którą zainteresował się także Szewczenko. Znajdujemy w niej w tej sprawie tylko dwa, ale ważne zdania: „Godne uwagi, że architektem tego wspaniałego budynku był chłop Dorofiej Miakiszew. Za umówioną cenę zapłacono mu za tę pracę 100 rubli”9. Istnieją dowody, że był poddanym pańszczyźnianym księcia Lwowa. Początkowo pod kierownictwem D. M’jakyszewa pracowało 30 murarzy, od 1703 r. dołączyli mistrzowie wykonujący ikonostas, a w 1704 r. za 1500 rubli zatrudniono malarzy ikon i pozłotników „ze swoim złotem, srebrem i wszelkimi farbami, na własnym chlebie i wyżywieniu”. Warto dodać, że Sobór Uspieński jest jedynym w Rosji kompleksem świątynnym, w którym cerkiew i miejsce egzekucji są połączone: od strony zachodniej galeria soboru opierała się o miejsce egzekucji, które służyło jako platforma dla wyjść arcybiskupich i modłów.
Pluszar Adolf Ołeksandrowycz (1806–1865) — znany rosyjski wydawca, pierwszy wydawca „Rewizora” (1836) i pierwszej rosyjskiej encyklopedii (niedokończonej). W „Przypisach” (uwagach) do pierwszego wydania poematu „Hajdamacy” (1841) Szewczenko zaznaczył: „Энциклопедический лексикон”, том 5. Барская конфедерация…” Tę publikację poeta wykorzystał jako źródło historyczne, wyodrębniając za jej autorem I. P. Szulginem dwóch polskich królów S. Batorego i J. Sobieskiego: „Ci dwaj niezwykli”. Moim zdaniem w encyklopedii powinny być przedstawione wszystkie nazwiska, które wchodzą lub są związane z lekturą Szewczenki.
Pradier Jean-Jacques (1792–1852) — francuski rzeźbiarz, członek Francuskiej Akademii Sztuk Pięknych (1827). W liście do akademika M. O. Osipowa z 20 maja 1856 r. Szewczenko wspomina J.-J. Pradiera mimochodem, ale to po raz kolejny świadczy o jego szerokiej erudycji artystycznej. W twórczości J.-J. Pradiera neoklasycyzm czasem łączył się z wytwornym rokokiem i emocjonalnością romantyzmu. Ukraiński historyk sztuki O. P. Nowyćkyj w swoim czasie zauważył: „Uważa się go za jednego z najlepszych rzeźbiarzy XIX w. Szczególnie piękne są jego kobiece postacie”. Wśród najbardziej znanych dzieł są „Psyche” (1824) i „Trzy Gracje” (1831). Szewczenko mógł widzieć w Ermitażu rzeźbę „Wenus i Amor” (1836).
Jakiw Mykołajowycz Turunow (1811–1873) — rosyjski historyk wojskowy i dziennikarz, od 1856 r. zastępca redaktora gazety „Русский инвалид”. Nie znalazł się w polu widzenia zespołu szewczenkoznawców S. O. Jefriemowa, nie jest wspomniany w „Trudach i dniach Kobzarja” P. W. Żura. Tymczasem 20 listopada 1860 r. opublikował w swojej gazecie recenzję „Библиография. — Кобзарь, Тараса Шевченка, в переводе русских поэтов” na temat jubileuszowego wydania poetyckiego „Kobzarza” pod redakcją M. W. Herbla. Stwierdzano w niej, że wielokrotne przekłady poetów rosyjskich z języka małorosyjskiego nie udawały się: „Nowym dowodem na to jest „Kobzarz Tarasa Szewczenki” w przekładzie poetów rosyjskich, wydany pod redakcją pana Herbla. Mimo że niektóre utwory przełożyli Kuroczkin, Miej i Płeszczejew, pierwotny koloryt zaginął”. J. M. Turunow pokazał to na przykładach wierszy Szewczenki „Jeden u drugiego pytamy…” w przekładzie N. S. Kuroczkina oraz „Nie wrócił z wyprawy…” w przekładzie O. M. Płeszczejewa, i nie można się z nim nie zgodzić. Jednak tylko w tym, gdyż dziennikarz ślepo stał na stanowisku W. G. Bielinskiego, który przeoczył genialnego Szewczenkę, twierdząc, że „jeśli na Małorosji może pojawić się wielki poeta, to nie inaczej, jak pod warunkiem, że będzie on poetą rosyjskim…” Zatem lwią część redakcji Turunowa stanowiło bezmyślne cytowanie wskazań „płomiennego Wissariona” o tym, że „literackim językiem małorosjan powinien być… język rosyjski”.
Świątynia Tychona Amafuntskiego, w której 27–28 kwietnia 1861 r. znajdowała się trumna z prochami Szewczenki i odbyła się panichida. Fot. 1881 r.
Mykoła Mykołajowicz Tiutczew (1815–1878) – urzędnik państwowy, radca tajny, literat, dwujeczny brat poety Fiodora Tiutczewa. W młodości był jednym z znanych członków kręgu i przyjacielem Wissariona Bielinskiego, bliskim znajomym Fiodora Dostojewskiego i Konstantego Kawelina. Współpracownik czasopisma „Otieczestwiennyje zapiski”. Nazwisko Mykoły Mykołajowicza Tiutczewa pojawia się, na przykład, w „Indeksie nazw własnych” do „Wspomnień o Tarasie Szewczence” (1982) oraz w „Alfabetycznym indeksie nazwisk” do „Kroniki życia i twórczości Tarasa Szewczenki” Petra Żura w 12. tomie Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki (2014), jednak bez jakichkolwiek komentarzy. Znajomość Mykoły Mykołajowicza Tiutczewa z Szewczenką odzwierciedlona jest we wspomnieniach Fiodora Łazarewskiego o pobycie poety w Petersburgu wiosną 1859 r.: „Chociaż w sprawach służbowych, mieszkając w Orle, często bywałem w Petersburgu i podczas każdego swego przyjazdu spotykałem się z Szewczenką, to o jego życiu stołecznym niech opowiedzą inni. Pamiętam tylko, że moi znajomi, wiedząc, jak dobrze odnosi się do mnie Taras, prosili mnie, bym dał im sposobność poznania go. Tak więc, na prośbę Mykoły Mykołajowicza Tiutczewa (członka rady Departamentu Apanaży) przyszedłem pewnego wieczoru do niego z Michałem Szczepkinem i z Tarasem, który przeczytał kilka swoich wierszy, a kiedy zaczął czytać „Sen” – Na pańszczyźnie pszenicę żęłam i t. d. – wszyscy zapłakali, a Michał Siemionowicz po prostu szlochał”10. Uwzględniając czas pobytu Michała Szczepkina w Petersburgu i inne czynniki, Petro Żur datował ten wieczór na okres między około 21 kwietnia a 19 maja 1859 r. Można wyjaśnić, dlaczego Szewczenko i Michał Szczepkin odwiedzili właśnie Mykołę Mykołajowicza Tiutczewa. Przede wszystkim Fiodor Łazarewski, pracując jako starszy urzędnik do szczególnych poruczeń w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, a potem jako kierownik udzielnych urzędów w Orle i Stawropolu, znał go. Michał Szczepkin utrzymywał dobre stosunki z bratem stryjecznym Mykoły Mykołajowicza – Fiodorem Tiutczewem. Wystarczy zaznaczyć, że jeszcze dziesięć lat wcześniej – jesienią 1849 r. – aktor, występując w Petersburgu, pisał do domu: „Nie wiem, jak dziękować Tiutczewowi i jego rodzinie za ich uwagę. Kiedy w pokoju robi mi się niedobrze, biegnę do nich i tylko tam odpoczywam...”11.
Mikoła Hrygorowycz Cyhanow (1797–1832) — rosyjski artysta i poeta-pieśniarz, od 1828 r. służył w zespole Teatru Małego w Moskwie, przyjaźnił się z M. S. Szczepkinem. Własne pieśni, bliskie folklorowi, wykonywał, akompaniując sobie na gitarze. Za życia drukował się niewiele. Zbiór swoich pieśni przygotował tuż przed śmiercią, ukazał się on drukiem z inicjatywy M. S. Szczepkina w 1834 r. („Русские песни Н. Циганова”). Ta książka została wydana w niewielkim nakładzie, ale znajdowała się w prywatnej bibliotece Szewczenki. Biorąc pod uwagę, że wydano ją w Moskwie, Szewczenko raczej nie mógł jej wtedy kupić, i nie zabiegał o to. Można przypuszczać, że książka trafiła do niego później od M. S. Szczepkina. Jest to jednak tylko przypuszczenie. Uważa się, że M. H. Cyhanow został naprawdę i szeroko zauważony przez krytykę i miłośników dopiero po wyjściu drugiego wydania książki w 1857 r. Taras Hrygorowycz mimochodem wspomina w noweli „Прогулка с удовольствием и не без морали” popularny romans M. H. Cyhanowa (muzyka O. J. Warłamowa) „Не шей ты мне, матушка, красный сарафан”.
1 Żur P. W. Szewczenkowski Kijów. — K.: Dniepr, 2013. S. 144–146. 2 Taras Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii. 1814–1861. — K.: Wyższa Szkoła, 1982. S. 155–158. 3 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. — K.: Dniepr, 1982. S. 250. 4 Chodzi o galerię wokół okrągłego dziedzińca akademickiego, która miała okrężne rozmieszczenie sal, w których urządzano wystawy. 5 Taras Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii. 1814–1861. S. 22, 30, 31, 76. 6 Centralne Archiwum Historyczne Moskwy. F. 203, op. 744, spr. 2396, ark. 181–190; f. 2125, op. 1, spr. 1595, ark. 1–4. 7 Podczas budowy cerkwi w latach 1820–1827 ulica rzeczywiście nazywała się Brudną, a nie Mikołajewską, jak dotąd piszą o tym historycy miasta; taką nazwę otrzymała pod koniec lat 1850. Po raz kolejny dziwimy się zdumiewającej dokładności Szewczenki. 8 Wasilczykow Wiktor Iłarionowicz (1820–1878) — książę, generał-major, w latach 1857–1860 kierował Ministerstwem Wojskowym, członek komisji budowlanej soboru Izaakowskiego. Gurjew Aleksandr Dmitrijewicz (1786–1865) — senator, przewodniczący departamentu ekonomii Rady Państwowej, kierownik wspomnianej komisji. 9 Zapiski o Astrachaniu. Zebrał dyrektor szkół astrachańskich M. Rybuszkin. — Moskwa: W drukarni S. SelIwanowskiego, 1841. S. 30. 10 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. S. 184. Przypomnę, że w Dzienniku Szewczenki autograf utworu „Na panszczyźnie pszenicę żęła…” datowano na 13 lipca 1858 r. Tego samego miesiąca Szewczenko przesłał go M. S. Szczepkinowi (list nie zachował się), jednak mimo znajomości tekstu aktor był niezwykle wstrząśnięty autorskim odczytaniem wiersza. 11 Hrycz T. S. M. S. Szczepkin. Kronika życia i twórczości. — M., 1966. S. 436.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zupełnie z innej strony. Ta praca jest uosobieniem zupełnie innego i zarazem bardzo ciekawego spojrzenia na to, co się z nami dzieje, gdzie jesteśmy, dokąd zmierzamy. Historia powstania tego obrazu jest odtworzeniem naszej wiecznej nadziei. A nadzieja nie może być zła. Będzie jasna, ponieważ miłość koniecznie zwycięży. – Chcę podziękować wszystkim, którzy zdołali znaleźć czas i przybyć na to spotkanie – podkreślił Andrij Czebykin. – Szczególnie jestem wdzięczny Kijowskiej Galerii Obrazów, wszystkim, którzy dołączyli do stworzenia tego projektu. A nakręcony o tym obrazie film zmusił mnie do spojrzenia na niego w nowy sposób. Niedawno zakończyłem pracę nad jeszcze jednym projektem – ukazała się drukiem książka utworów Owidiusza, w której wykorzystano ponad 60 moich ilustracji. Pracowałem nad tymi projektami równolegle. Być może właśnie to pomogło mi ukończyć obraz „Przeczucie”. W publikacji wykorzystano materiały z rozprawy historyczno-sztucznej Oksany Pidsuchy.
Машинний переклад
W Narodowym Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów” zaprezentowano projekt prezesa Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki, ludowego artysty Ukrainy Andrija Czebykina „Przeczucie”. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Artysta rozpoczął pracę nad dziełem graficznym „Przeczucie” w 2015 roku, w trudnym czasie dla całego kraju i osobiście dla mistrza. Wstrząsy polityczne w państwie, aneksja Krymu, wojna na wschodzie oraz wewnętrzny kryzys duchowy twórcy „splotły się” w skomplikowany kłębek refleksji i przeczuć autora, które wymagały emocjonalnego wyrzucenia na papier. Artysta, który dorastał w spustoszonym przez II wojnę światową Hajsynie i dobrze pamięta poranionych wojną ludzi, emocjonalnie i głęboko zareagował na dramatyczne wydarzenia, w wirze których Ukraina znalazła się obecnie, w XXI wieku. W 2015 roku twórca tworzy centralny obraz kompozycji – kołowrót chaotycznie nagromadzonych ludzkich ciał, koło życia, które wynosi na górę jednych i rzuca w przepaść innych. Artysta-filozof w swojej twórczości, zawsze widzi „las za drzewami”, więc i w tej kompozycji wznosi się na najwyższy poziom artystycznego uogólnienia. Twórca odosobnia człowieka, pozbawia go indywidualnych cech. Ani twarzy, ani barw: tylko czarno-białe łamane linie nagich ciał, kaligraficznie nakreślone przez mistrza chińskim tuszem. Większość z tych graficznych „aluzji” do człowieka próbuje utrzymać się w nurcie bytu, niektóre zaś skazane na zagładę lecą w otchłań… Tymczasem koło toczy się dalej: jak groźny, nieuchronny los czy nieuchwytny czas. Jak żarna historii, które mielą całe narody i w których kruchej ludzkiej istocie tak trudno przeżyć i prawie niemożliwe jest zachowanie swojego prawa do prostego ludzkiego szczęścia. Przez kolejne cztery lata kompozycja stała „twarzą do ściany”. Artysta szukał finałowego akordu, nie spieszył się z ukończeniem ważnej, etapowej dla niego pracy. Człowiek renesansowego światopoglądu, Andrij Czebykin, prawdopodobnie nie mógł pogodzić się z apokaliptycznym scenariuszem, nakreślonym przez jego wyobraźnię, przeczuciem. Artysta wrócił do pracy nad dziełem na sztaludze pod koniec 2019 roku. Według słów mistrza, „przełom” 1919-1920 dał nadzieję na pozytywne zmiany i wniósł do pracy elementy kolażu, które symbolizowały miłość. „Ta chwila była jak sen na jawie – i ten sen pomógł jasno zrozumieć: cokolwiek by się działo na świecie czy w naszym życiu, czysty eter miłości jest w stanie uratować wszystko…” Andrij Czebykin tworzy akwarelowe pocztówki na tablecie, drukuje je na kalce i „ratuje” nimi ekspresjonistyczną kompozycję od całkowitego mroku. Zakochane pary, zlane w uściskach, to wysepki różowego marzenia, przejawy ludzkiej cielesności innego rodzaju – jest ona wzniosła, zwycięska. To pieśń o życiu i, najwyraźniej, odbicia osobistego szczęścia, nostalgiczne fotografie, które pozostawiły ślad w duszy samego autora i do których wraca on jak do punktu oparcia. Arkusze-kolaże opowiadają o osobistym i jednocześnie o wiecznym. Chłopak z długawymi, lekko falującymi włosami i dziewczyna z zadziornym końskim ogonem, która nieśmiało chowa twarz za plecami młodzieńca, będą kochać we wszystkich czasach. Nawet w tych najciemniejszych… Na otwarcie projektu przybyli przyjaciele Andrija Czebykina, wielbiciele jego twórczości, wśród których jest wielu znanych działaczy ukraińskiej kultury i sztuki. – Dzisiaj dla naszego muzeum jest bardzo wzruszający dzień – zaznaczył dyrektor Kijowskiej Galerii Obrazów Jurij Wakulenko, – ponieważ obecnie prezentuje swój projekt jeden z największych, moim zdaniem, filarów naszej kultury, naszej sztuki Andrij Wołodymyrowycz Czebykin. Jego projekt „Przeczucie”, o którym już wiele słyszeliśmy, razem z nim przeżywaliśmy tworzenie tej pracy. To było długie, wzruszające, skomplikowane. W procesie tworzenia tej pracy zmieniał się także stosunek samego autora do wszystkiego, co składa się teraz na tę pracę. Potem długo dyskutowaliśmy w muzeum, w pracowni artysty, jak ją przedstawić. Dzisiaj chcemy pokazać, na ile nam się to udało. Uważam, że jest to jeden z najważniejszych projektów naszego muzeum. Tym bardziej, że Andrij Wołodymyrowycz jest bardzo ważnym dla nas człowiekiem. Kiedy po raz pierwszy zdecydował się zrobić swoją wystawę w naszym muzeum, to początkowo miał wątpliwości. Ponieważ wtedy jeszcze nazywaliśmy się „Muzeum Sztuki Rosyjskiej”. Ale los sprawił, że ta wystawa, na którą się zgodził, była pierwszą w muzeum, odkąd zaczęło się ono nazywać „Kijowska Galeria Obrazów”. Najwyraźniej to nie przypadek, to przeznaczenie. Projekt ma intrygę. Andrij Wołodymyrowycz postanowił przekazać hojny dar do funduszy naszej galerii. Prace, które nam daruje, znajdują się za tą ścianą. Ale dzisiaj ich nie pokażemy. To będzie temat osobnej prezentacji. – Kiedy przygotowywany był ten projekt, zanurzyłam się w twórczość naszego wybitnego artysty i, właściwie, w tę pracę – wspomina współautorka koncepcji, dyrektor Muzeum Ukraińskiej Diaspory Oksana Pidsucha. – Dla mnie zawsze zdumiewające jest to, jak artysta potrafi przeczuwać tektoniczne zmiany, które zachodzą w społeczeństwie i z ludźmi. Praca odkrywa to, czym teraz żyjemy. Artysta pisał ją kilka lat. Długi czas nie mógł skończyć. Dla nas bardzo ważny jest jego powrót do tej pracy i ten piękny romantyczny obraz, z którym żył przez cały ten czas. To obraz miłości, która jest w stanie uratować świat, ona ożywa mimo wszystko, w każdych warunkach. W czasach kryzysów, a nawet koronawirusów. – Nie jestem historykiem sztuki, a po prostu miłośnikiem sztuki – wyznał ukraiński dyplomata Wołodymyr Ohryzko. – Tak się złożyło, że z Andrijem Wołodymyrowyczem jesteśmy już wiele lat razem duchowo. Jest mi niezmiernie miło, że od obrazów przechodzi do filozofii, do szczytu, z którego patrzy na to, co się dzieje.
Машинний переклад
Halyna DACIUK, dziennikarka
W Muzeum Szestydziesiątnictwa otwarto zdumiewającą wystawę 20-letniego studenta NAOMA, artysty Tarasa Kraczenka. Jego pradziadek — wybitny botanik Mychajło Kłokow — opisał około 600 gatunków roślin Ukrainy, laureat państwowej nagrody za udział w opracowaniu 12-tomowego Słownika encyklopedycznego, znany literaturoznawca i poeta występujący pod pseudonimem Mychajło Dołenho. Babcia Tarasa, Lilija Horduenko, rzeźbiarka i malarka, podobnie jak dziadek Wiaczesław Kłokow, pochodzi z chwalebnej plejady szestydziesiątników. Mama Tarasa, Oksana Kłokowa, jest malarką i nauczycielką w szkole plastycznej. Taka oto rodzinna historia stoi za plecami Tarasa, którego wystawa jest już drugą w jego życiu. Ale ta jest szczególna tym, że obok jego prac prezentowane są dzieła lub fotografie dzieł całej artystycznej rodziny Kłokowów. Połączone, artefakty ukazują odcienie epoki, w których żyły i tworzyły pokolenia na przestrzeni stulecia. Zaszyte są tu różne historie, bo twórczość wymaga wolności i czynów, zawsze będzie naznaczona wyborem artysty: służyć prawdzie czy władzy. Kto przyjdzie na wystawę, sam zrozumie historię. Wczoraj czytaliśmy ją, oglądaliśmy i słuchaliśmy z pierwszej ręki. Wspomnieniami o Lilii Horduenko i Wiaczesławie Kłokowie, którzy już odeszli, dzielili się ich przyjaciele z czasów lat 60. Razem, w poszukiwaniu romantyki i natchnienia, spływali na kajakach,
chodzili na wędrówki i tworzyli. Taras powiedział tylko kilka zdań, bo nie jest wylewny. Za to wyraźnie przemawiały jego martwe natury, naładowane młodością życia. A kiedy ciąg wizualny ozwała się wiolonczela muzyka Wasyla Babycza, który jest praprapra... Tarasa Szewczenki po linii brata Josypa, to „wszystko ucichło”... Oprócz muzyki Dworzaka, Łatoszyńskiego, Łysenki. Słowem, dawno nie czułam takiej atmosfery, w której jak palimpsesty przebijały nasze warstwy kulturowe. „Palimpsesty” były w sąsiednim pokoju...Tomik poetycki Wasyla Stusa. Jego „Cerkiew świętej Iryny” przeczytała inspiratorka tej wystawy, niestrudzona szestdziesiątniczka Marharyta Dowhań, która wraz z mężem, niezapomnianym rzeźbiarzem Borysem Dowhaniem, są dawnymi przyjaciółmi Klokowów. Według jej słów, dziś otwarto „Twórczą historię rodowodu kozaka Kłoka z Łebedyńszczyzny”. Przychodźcie do tego Muzeum, na wystawę Tarasa Krawczenki. Ona nastraja na mądre myśli, harmonizuje poruszone uczucia i otwiera zdumiewające horyzonty młodej sztuki.
Машинний переклад
Wystawę przygotowali specjaliści Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) z okazji Dnia Sił Zbrojnych. Projekt wystawienniczy opowiada o historii formacji wojskowych na terenie Ukrainy od czasów Państwa Kijowskiego Rusi do współczesności, w tym o mundurach i broni ukraińskich wojowników w różnych epokach historycznych. Zdjęciom towarzyszą informacje o typie organizacji wojskowych, liczebności i uzbrojeniu wojsk, metodach sztuki wojennej oraz najważniejszych bitwach. Na wystawie byli pracownicy obwodowego wojskowego komisariatu oraz wykładowcy i kursanci Połtawskiego Wojskowego Kolegium Sierżantów Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji im. Bohaterów Kruty.
Organizatorzy wystawy (są nimi Połtawskie Muzeum Krajoznawcze im. Wasyla Kryczewskiego oraz Połtawski oddział Północno-wschodniego międzyregionalnego wydziału UINP) twierdzą: chwalebne tradycje bojowe Ukraińców kształtowały się przez wiele minionych stuleci, Ukraińcy byli i pozostają narodem-wojskiem. Jego historia sięga Dawnego Państwa Kijowskiego Rusi: drużyna książęca dzielnie broniła ojczystej ziemi przed wrogami, wojownicy Rusi tysiąc lat temu zasłynęli na całą Europę zwycięskimi wyprawami na Bizancjum i pogromem Kaganatu Chazarskiego. W Wielkim Księstwie Litewskim i Rzeczypospolitej cenione były utworzone z Ukraińców oddziały bojowe, szczególnie sławiły się swoimi walorami bojowymi chorągwie wołyńskie i podolskie. Piechota kozacka była najlepsza we Wschodniej Europie. Wystawa Instytutu Pamięci Narodowej obejmuje również takie formacje wojskowe, jak Ukraińskie Strzelcy Siczowi, Armia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Ukraińska Armia Powstańcza. „Przez stulecia wroga rosyjska propaganda przekonywała, że Ukraińcy to naród pokojowy, który nie miał własnego wojska. Co najmniej tak, jak nazywali nas rosyjscy propagandyści imperialni – „bandyci”, „bandy izmiennikow”. Nasz projekt daje możliwość uświadomienia współczesnym żołnierzom, że opierają się na potężnej tradycji narodowej. Dlatego, między innymi, twórcy dążą do pokazania wagi przekształcenia naszej armii z „sowieckiej” w prawdziwą, narodową, ukraińską. Rosyjskich agresorów w obecnej wojnie pokona nie postradziecka, lecz właśnie ukraińska armia. Historia ukraińskiego wojska – to doświadczenie historyczne, które może zostać wykorzystane dziś”, – zapewnia regionalny przedstawiciel UINP Ołeh Pustowhar.
Północno-wschodni Międzyregionalny Wydział UINP
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
matyczne… obdarzył go wieloma talentami. Gra na skrzypcach i bajanie, śpiewa w zespole folklorystyczno-etnograficznym „Rodyna” przy Domu Ludowym – a jednocześnie w chórze cerkiewnym, którego jest regentem; w świątyni także dyakuje, czyli służy jako diak. Był nawet obrzędowym starostą: udzielał ślubu młodym zarówno w czasach radzieckich, jak i wtedy, gdy był sołtysem. Jeśli chodzi o starościnę, to nie mogę nie wspomnieć o ślubie samego Mychajła z pielęgniarką Hanną Mykołajczuk, która pochodziła z Korszowa w rejonie kołomyjskim, ale pracowała w Bortnikach i śpiewała w chórze, którym kierował Haridżuk. Oni jako pierwsi we wsi wzięli ślub w klubie. Było to pod koniec lipca 1964 roku. A trzy miesiące później, w listopadzie, Mychajła zabrano do wojska. Służył trzy lata – i każdego (!) dnia Hanna słała mu listy. Uzbierało się ich ponad tysiąc. Zaprawdę można je zgłosić do Księgi Rekordów Ukrainy. Oczywiście sierżant Haridżuk odpowiadał – a to kolejne tysiąc wyznań miłosnych. Hanna Mychajliwna – wciąż żwawa, delikatna, towarzyska – pierwsza ucieszyła się, widząc niespodziewanego gościa; zaraz rzuciła się nakrywać stolik za domem, w cieniu, a my z Mychajłem pogrążyliśmy się we wspomnieniach… Mychajło mało się zmienił. Dlatego do powyższego chcę dodać, że ukończył w Kołomyi szkołę pedagogiczną, a w Iwano-Frankiwsku – zaocznie – instytut pedagogiczny; w Bortnikach także nauczał: uczył dzieci wojskowości, śpiewu, prowadził amatorski ruch artystyczny w klubie. A po ogłoszeniu Niepodległości Ukrainy wybrano go na przewodniczącego rady wiejskiej. Był to czas sporów ziemskich i międzywyznaniowych. Sumienny przewodniczący tak się tym wszystkim przejmował, że „zarobił” udar. Od jego strasznych skutków uratowali go córka Myrosława i zięć Ołeh Łetun. Oboje są lekarzami, pracują w Iwano-Frankiwsku (Ołeh Myrosławowycz kieruje oddziałem szpitala obwodowego, jest czołowym specjalistą obwodu w leczeniu nerek). Druga córka, Łesia, mieszka w Tysmienicy, syn Wołodymyr – w Iwano-Frankiwsku. Odnośnie Wołodymyra warto zaznaczyć, że ukończył w Kijowie Narodowy Uniwersytet Spraw Wewnętrznych, pracował w Iwano-Frankiwskiej służbie sprawiedliwości – i zgłosił się na ochotnika do Piątego batalionu specjalnego przeznaczenia MSW. Po dwumiesięcznym szkoleniu pojechał na wschód Ukrainy, został ranny… 3 Taka to historia moich przyjaciół w Bortnikach, o czym można opowiadać jeszcze długo. Jednak już wieczorało (tutaj mówią – szarzyło), i pospieszyłem do Pużnik, z którymi wiąże się pewne nie do końca zwyczajne wydarzenie. Przed wjazdem do wsi, po lewej stronie – cmentarz. Tutaj pomodliłem się na grobach rodziców, niedaleko znalazłem grób Wasyla Lenewa, który pochodził z Bortnik. Ale ożenił się w Pużnikach z Hanną Skrypnyk. I urodziło im się dwoje dziewczynek i chłopiec. Kiedy najstarsza, Iwanka, miała dziewięć lat, wydarzyło się nieszczęście: Wasyl pracował w lesie jako drwal – i przygniotło go drzewo, strasznie zraniło głowę i lewy bok. Kilka tygodni leżał bez ruchu. Grupy inwalidzkiej nie dawali. Jakoś doszedł do siebie – i znowu do lasu… Pracował także jako kierownik gospodarczy w szkole, kinooperator. Wasyl był nie tylko gospodarnym właścicielem, murarzem, budowniczym, kierowcą samochodu, traktora – ale i muzykiem. Jeździł z weselnymi muzykami po wsiach i czarował swoimi skrzypcami młodych… A mnie czarował komicznymi opowieściami z życia współmieszkańców i swoich muzyczno-podróżniczych przygód. Wasyl z dumą opowiadał o swoich dzieciach: Iwance, która podarowała mu dwoje wnuków; Oksanie (trzech wnuków) oraz młodszym od nich Romanie, którego historia jest szczególna. Pracował w Tłumaczu w Centrum opieki nad dzieckiem „Ridna oselia”. Tam poznał księgową Halę, która przyjechała z rejonu nadwórniańskiego, zaproponował jej rękę i serce. I został ojcem czworga dzieci. Roman, wysoki, chudy, czarnowłosy, niby Cygan, gra na gitarze i śpiewa… „Tak samo dzieci Romana – mówił Wasyl – starszy Denys polubił fujarkę i saksofon, a dziesięcioletnia Marynka – pianino… Matwij i Roman (Roman Romanowycz) są jeszcze za mali i swoich talentów jeszcze nie ujawnili…” A w połowie sierpnia 2019 roku – telefon od siostry: Wasyl Lenew nie żyje! Zawał. Zmarł w karetce pogotowia… I oto niespodzianka druga… – Słyszałeś o porodzie Hałyny Lenew? – zapytała mnie siostra, gdy tylko przyjechałem ze Lwowa. – Nie słyszałem – a co takiego? – Wiesz ile dzieci ona urodziła? – No ile: dwoje? – TROJE! O to tak! I to przy tym, że Hala i Roman Lenewowie mieli już czworo potomków. Dlatego przed wizytą w Bortnikach, jadąc z Hruszki do Pużnik (dokąd jest pięć kilometrów), skręciłem do Lenewów. I zobaczyłem: na szerokim łóżku siedzi babcia Hanna Wasyliwna Lenew (Skrypnyk) z niemowlęciem na rękach, a obok jeszcze dwoje, i to bardzo urodziwych. Byli to Zachar i Semen; na rękach – Weronika. „Jaka szkoda, że Wasyl nie obejmie już tych wnuków!” – mimowolnie wyrwało mi się. „Tak, jutro minie rok, jak go nie ma”, – powiedziała wdowa Hanna, oczy jej się zaszkliły… * * * Zatem wracając z Bortnik, odwiedziłem Wasyla na cichym cmentarzu w moich rodzinnych Pużnikach. Położyłem na grobie gałązkę kaliny. I znów potoczyłem się ulicami, mało kogo poznając z rodaków: wyrosło nowe pokolenie – piękne i aktywne. Bo pomimo smutku, życie trwa… Pozostały też dzieci Wasyla; rosną jego wnuki, których teraz jest już dwanaście. Zaprawdę, nasz ród nie zginie…
Машинний переклад
Petro SZKRABJUK, pisarz, doktor nauk historycznych. Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza NAN Ukrainy, Lwów. 1 BORTNIKI. Tutaj, za szkołą, w zacisznym, cienistym miejscu, mieszka były nauczyciel języka i literatury ukraińskiej, a potem historii, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, laureat szeregu branżowych nagród i odznaczeń państwowych Iwan Karpiak. Nasze pierwsze spotkanie – co najmniej piętnaście lat temu – zaczęło się od oględzin Ludowego wzorcowego muzeum historyczno-krajoznawczego, które założył i którym kieruje Iwan Mychajłowycz. Z zachwytem oprowadzał mnie po sześciu salach, pokazywał unikalne eksponaty – a jest ich około pięciu tysięcy – i myślałem: jak dobrze, że i teraz (jak w czasach Franki czy Andrzeja Szeptyckiego) są tacy oddani entuzjaści, którym droga jest historia regionu, jego zwyczaje, obrzędy – i pragną zachować je dla współczesnych i potomnych. Zatem mieliśmy o czym porozmawiać, tym bardziej, że Iwan Mychajłowycz podarował mi swoje wspomnienia „Życiowe drogi” (2019 r.), napisane zwięźle, ale szczerze i informacyjnie. I dowiedziałem się, że nasz społecznik urodził się w Mykytyńcach w rejonie kosowskim, służył w kompanii saperów-minerów, studiował na wydziale filologicznym Lwowskiego Instytutu Pedagogicznego, który potem przeniesiono do Drohobycza; śpiewał w studenckim chórze mieszanym pod dyrekcją niezapomnianego Stepana Ilkowycza Stelmaszczuka, później – w nowo powstałym chórze męskim „Beskyd”, objechał z tymi zespołami wiele miast (Wilno, Kijów, Nieżyn, Kaniów…) i wsi obwodu lwowskiego. Iwan Mychajłowycz z wzruszeniem wspomina, że jego wykładowcami w instytucie byli kompozytorzy Jewhen Kozak, Anatolij Kos-Anatolski i przyszły dyrygent światowej klasy Stepan Turczak – i w ogóle wiele dobrych osób spotykał na swoich życiowych drogach, w szczególności w ośmioletniej szkole wsi Auhustiwka obecnego rejonu kozowskiego w obwodzie tarnopolskim, gdzie po studiach przez rok nauczał… I oto Bortniki, szkoła średnia, ślub z nauczycielką Paraską Kłykajło, pojawienie się Luboczki, Oksany, a potem – Bohdana. Charakterystyczne, że córki, jak i ojciec, są śpiewające, do tego Luba samodzielnie opanowała grę na bajanie. I kiedy Oksana miała jedenaście lat, śpiewała (sopranem) na koncercie sprawozdawczym w Tłumaczu. Akompaniowała na bajanie – i też śpiewała (altem) – o sześć lat starsza Luba. Zachowała się fotografia z tego niecodziennego występu… Przytaczam te fakty, aby podkreślić, że rzeczywiście jabłko od jabłoni niedaleko pada. Iwan Mychajłowycz marzył, by być historykiem, a nie filologiem (we Lwowskim Instytucie Pedagogicznym takiego wydziału nie było). Ale w 1966 roku wstąpił zaocznie na wydział historyczny Iwano-Frankiwskiego Instytutu Pedagogicznego i pozwolono mu nauczać historii i wiedzy o społeczeństwie. Ten sam wydział historyczny w uczelni imienia Wasyla Stefanyka ukończyła też Luba. Nauczała w Mychajłewyczach – malowniczej wsi w rejonie drohobyckim w obwodzie lwowskim. Wyszła tam za mąż. Urodziła Switłanę i Nazarija. I też, jak ojciec, stworzyła w szkole muzeum historyczno-krajoznawcze. A jeszcze – napisała książkę „Mychajłewycze – kolebka rodu naszego”. I niespodziewanie, 27 lutego 2019 roku, życie jej się urwało… Oksana tak samo zdobyła wykształcenie – filologiczne – na Uniwersytecie Przykarpackim. Naucza w Bortnykiwskim Zespole Szkolno-Przedszkolnym (NVK). Prowadzi z uczniami bliskie i dalekie wycieczki poznawcze. Uczy kochać ojczyste słowo. Należy do zespołu śpiewaczego „Berehynia” przy Domu Ludowym. I sama ułożyła słowa do wzruszającej pieśni „Bortniki – cząsteczka Pokucia”. Mąż Oksany – Mychajło Trak. „Bóg – mówi Iwan Mychajłowycz – obdarzył Mychajła złotymi rękami, dlatego kiedy nastały ciężkie czasy i nie było pracy, zaczął jeździć na zarobki. Opanował kilka zawodów: płytkarz, tynkarz, murarz… Geografia jego miejsc pracy jest bardzo szeroka: Krzywy Róg, Kijów, Winnica, wiele miejsc naszego obwodu, a także pracował za granicą: Rosja, Polska, Niemcy…” Z zawodu Mychajło jest stolarzem-maszynistą; ten zawód zdobył w szkole zawodowo-technicznej. Pracował w wydziale rzeźbiarskim kombinatu leśnego w Nadwórnej. „A hobby jego pozostało – podkreśla teść – rzeźba w drewnie”. Zatem i Mychajło Iwanowycz Trak jest człowiekiem twórczym. Jak, zresztą, i jego z Oksaną syn Andrij, historyk, oraz córki – Julija i Sołomija. Obie grają na akordeonie. Uczą się w Tłumackiej szkole muzycznej. * * * Zatem było o czym porozmawiać przy gościnnym stole. Wspomniano też o synu Iwana Karpiaka i Paraski (niestety, ona też przedwcześnie odeszła z życia) – Bohdanie, którego po ukończeniu wydziału muzycznego Uniwersytetu Przykarpackiego zaproszono do Narodowego Akademickiego Huculskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Huculszczyzna” – i został artystą. Ożenił się z Marianną Kuczmej, również artystką, która stworzyła studio choreograficzne „Zirnyczka”. 2 Mychajło Haridżuk. Być w Bortnikach i nie odwiedzić mojego kolegi z klasy – to zlekceważyć dawną przyjaźń. I ja, pożegnawszy się z gościnną rodziną Karpiaków-Traków, wsiadłem na rower i potoczyłem do Haridżuków, co dla nich było niespodzianką. Bo numer telefonu Mychajło Wołodymyrowycz zmienił – i nie mogłem się do niego dodzwonić… Zawsze szanowałem Mychajła. Pan. Rodzina Leniwych: Hałyna, Roman i siedmioro potomków. Tłumaczyzna, co na Pokuciu. Część swojego tegorocznego urlopu spędziłem właśnie tutaj, w Tłumaczu, gdzie mieszka mój brat Fedir – sierpniowy jubilat; w Hruszce, gdzie zamężna jest siostra Orysia; w Pużnikach, gdzie się urodziłem; i w Bortnikach, dokąd – zaczynając od piątej klasy – chodziłem do szkoły średniej. Były nowe znajomości, spotkania, trzy z których są szczególnie pamiętne i symptomatyczne.
Машинний переклад
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Anatolija FEDORCIWA — Program, który proponujemy widzom, uważam za bardzo aktualny, ponieważ sztuka jest w stanie poprawić nastrój, podarować piękne emocje. Zebraliśmy najlepsze osiągnięcia ukraińskiej kultury, prawdziwe hity estrady po to, by przemyśleć je dzisiaj na nowo. W koncercie biorą udział nasi utalentowani wokaliści, artyści baletu i chóru, przy akompaniamencie orkiestry. Wydarzenie jest bardzo klimatyczne, komfortowe i jednocześnie bezpieczne — zaznacza reżyser koncertu Maksym Dobrolubow. — Już niejednokrotnie zwracaliśmy się ku ukraińskiej muzyce — opowiada dyrygent-inscenizator, zasłużony działacz sztuk Ukrainy Serhij Didok. – W naszym teatrze był projekt, który nazywał się „Ukraina w pieśniach i romansach”. Ten koncert odbywał się na dużej scenie teatru z reguły w kwietniu lub maju. A inicjatorką koncertu „Od serca do serca” wystąpiła zasłużona artystka Ukrainy Ołena Arbuzowa. Planowaliśmy go jeszcze wiosną, ale przez surowy kwarantannę nie mogliśmy wtedy wcielić tego zamysłu w życie. Wróciliśmy do pomysłu w nowym sezonie teatralnym. Program umownie można podzielić na trzy części. Pierwsza – autorskie pieśni: Hryhorija Alczewskiego „Dusza – to konwalia delikatna”, wśród pieśni o matce wybrano utwór Iwana Karabycia do słów Borysa Olijnyka „Matka nasza – siwa turkawka”, także włączono do programu pieśni Płatona Majborody, Niny Andriewskiej. Oddzielne miejsce zajęły utwory Myrosława Skoryka, chcieliśmy oddać hołd pamięci naszemu geniuszowi... Ponieważ bardzo kochał jazz (w ostatnich latach często wykonywał z orkiestrą swoje jazzowe kompozycje), chcieliśmy ukazać kompozytora właśnie w tym niezwykłym emploi. W koncercie wybrzmiały dwa jego utwory: jazzowa miniatura In a Folk Style na fortepian z orkiestrą kameralną (solista Bohdan Reshetiłow) i pieśń „Namaluj mi noc” do słów Mykoły Petrenki, której premiera w nowej aranżacji odbyła się w tym roku na festiwalu „Music-fest” (autor aranżacji Jewhen Petryczenko). Zobaczyłem nagranie tego utworu na YouTube i chciałem, aby weszła do repertuaru teatru. Za zgodą Jewhena zrobiliśmy pewne cięcie i pieśń zabrzmiała na nowo. Drugi blok – pieśni ludowe, ale nie tylko w tradycyjnym wykonaniu, lecz także w bardziej nowoczesnej, nowej aranżacji. Pewnej fantastyki, impresjonizmu starałem się osiągnąć podczas instrumentowania ukraińskiej pieśni ludowej „Oj, na Iwana na Kupała” w opracowaniu Stefana Kryżanowskiego. (Ogółem dla tego projektu musiałem zrobić ponad tuzin instrumentacji.) Nową wizję, jazzowy format otrzymały ukraińskie pieśni ludowe „Piękne oczy, czarne brwi” w aranżacji Andrija Szustia oraz „Hucułka Ksenia” (choć jest autorska, ale dawno już stała się ludową), którą zaaranżował nasz pianista Bohdan Reshetiłow. I trzeci blok – muzyka popularna, ale nie ta popsa, którą dzisiaj możemy oglądać z ekranów telewizyjnych lub z internetu, a ta, która mimo wszystko chwyta za duszę – utwory z repertuaru Tarasa Petrynenki, Wołodymyra Iwasiuka, Nazarija Jaremczuka, które z prawa dawno już stały się „Złotym funduszem ukraińskiej estrady”. Reżyser koncertu Maksym Dobrolubow zaproponował włączenie do programu pieśni Władysława Tołmaczowa „Korzenie”, która, moim zdaniem, stała się pieśnią przewodnią tego koncertu. Przecież główną ideę wieczoru sformułowałbym tak: „od przeszłości do współczesności, od pieśni ludowej do estradowej przez zrozumienie swoich korzeni, swojej tożsamości”. Swego czasu ta pieśń była bardzo popularna, wykonywały ją ludowe artystki Ukrainy Raisa Kyryczenko, Nina Matwijenko. Napisałem własną instrumentację i tę pieśń wspaniale wykonali artyści chóru Kateryna Prychodko, Kateryna Panuchnyk, Ołena Hałuszka. Ogółem okres przygotowawczy koncertu trwał ponad miesiąc. Trzeba było dobrać materiał, napisać instrumentacje, zrobić aranżacje. Na trzy tygodnie przed koncertem rozpoczęły się aktywne próby z artystami. Zorientowaliśmy się w programie, określiliśmy, kto co ma śpiewać, prawda, przez sezonowe zachorowania i pandemię w ostatnim momencie trzeba było wprowadzać pewne zmiany. W projekcie brali udział: ludowy artysta Ukrainy Serhij Awdiejew, zasłużeni artyści Ukrainy Wałerija Tulis, Ołena Arbuzowa, Lubow Dobronożenko i Anatolij Pohrebnyj. Wśród solistów orkiestry — Nina Bobkowa (harfa), Bohdan Reshetiłow (syntezator), Ołeksandra Reshetiłowa (skrzypce) i Mychajło Nowik (skrzypce). Wokalne numery wspaniale uzupełniali artyści baletu, tworząc wizualny obraz. Baletmistrz-inscenizator — zasłużony artysta Ukrainy Wadym Prokopenko. Moim zdaniem, udało im się błyskotliwie połączyć bogactwo obrazów współczesnej młodzieży w „Potpourri na tematy ukraińskich pieśni” oraz tematykę obrzędową w pieśni „Oj, na Iwana na Kupała”, a zapalne ruchy w pieśniach „W dolinie skrzypce grają” i „Kraj, mój rodzinny kraj” zmuszały do podtupywania całą salę. Oddzielną ozdobą, wisienką na torcie wieczoru stał się zespół wokalny z artystów chóru. Wspaniale wykonali ukraińskie pieśni w aranżacji Mykoły Dżufera („Ty do mnie nie chodź”, „Stoi dziewczyna”), a użycie „beatboxu” w utworze a cappella mile zaskoczyło całą salę. — Teatr operetki – to twórczy ul i w tym koncercie udało nam się skonsolidować różne pod względem gatunku, kompozytorów melodie, wiele opracowań, aranżacji zrealizowaliśmy własnymi siłami. Bardzo ważne, że i w tak niełatwym okresie odbywają się takie pozytywne, ciepłe, duszne koncerty, — jest pewien chórmistrz-inscenizator, zasłużony działacz sztuk Ukrainy Ihor Jaroszenko. — Nie chcieliśmy, aby była „szarawarszczyzna”, robiliśmy koncert z nastawieniem na nowoczesność i jednocześnie staraliśmy się stworzyć ciepłą, przytulną atmosferę. Właśnie dlatego bardzo ostrożnie używaliśmy nagłośnienia, tylko w tych utworach, w których podkreśliłoby ono podstawę gatunkową, estradowość, — kontynuuje Serhij Didok. Jestem zadowolony z pracy, ponieważ ten projekt dobrze przyjęła publiczność, długo oklaskiwali i dziękowali za pracę. Zrozumiałem, że trzeba go kontynuować. Już widzę, co trzeba zmienić, aby poprawić niektóre numery i ogólną dramaturgię koncertu. Warto byłoby włączyć też prowadzącego. Oczywiście, nie trzeba ogłaszać każdego numeru, ale być może wprowadzałby słuchaczy w strukturę bloków, powiedział ciepłe słowa o mamach, opowiedział o Myrosławie Skoryku. Takie komunikowanie się z publicznością może uczynić wieczór jeszcze cieplejszym i bardziej kameralnym. Już 18 grudnia planujemy pokazać odnowiony koncert. W perspektywie chcemy odrodzić wielki koncert „Ukraina w pieśniach i romansach” na głównej scenie teatru, uzupełnić go pieśniami z nowego projektu. W minionym sezonie z wiadomych wszystkim przyczyn nie mogliśmy wypuścić premiery musicalu „Dorian Gray”, mamy nadzieję, że odbędzie się ona w tym sezonie. A póki co będziemy robić nowe projekty na małych scenach. Takie solowe projekty już inicjują nasi artyści. Na przykład, w grudniu na widzów czeka premiera „Misterium mglistego Albionu” do muzyki angielskich kompozytorów. Solistka naszego teatru Marjana Bodnar przy akompaniamencie artystów orkiestry przygotowuje wiele ciekawych numerów, które rzadko są wykonywane na terenach Ukrainy. W planach także zrobienie koncertów w stylu Lary Fabian lub Andrei Bocellego. Ale priorytetem dla nas zawsze będzie ukraiński produkt i nie ma znaczenia, czy będzie to musical, operetka czy koncert, najważniejsze, żeby było jakościowo!
W „Teatrze w foyer” Narodowej Operetki Ukrainy po raz pierwszy zaprezentowano koncert muzyki ukraińskiej „Od serca do serca”. Widzom zaproponowano delektowanie się nowym spojrzeniem na tradycyjne utwory, połączeniem różnych stylów i gatunków. Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 1 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Машинний переклад
Redaktor dyżurny Olha ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Polihraf”,
Машинний переклад
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Машинний переклад
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад