Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №02 за 2012 рік

16 S. · 32 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 2 (639), 12—18 stycznia 2012 r. Pawło Mowczan: „Problemy narodowo-etniczne na Ukrainie będą determinować jej stabilność gospodarczą, społeczną i polityczną” ZBROJNY NAPAD NA CHARKOWSKĄ „PROŚWITĘ”

Chciałbym zacząć od dwóch cytatów. Pierwszy: „Na galaretowatym, gnilnym fundamencie krwawego szlamu nie zbudujesz niczego. On musi zginąć… Trzeba być prawdziwym i mieć odwagę patrzeć prosto w oczy przyszłości… To jest okrutne zniekształcenie światopoglądu dorastającej duszy i przykry przystanek na drodze postępu ludzkości. Ono znowu wciąga w tę otchłań wściekłości i smutnego zgiełku, od których zaczęliśmy po trochu odpoczywać… Uwierzcie, całe to widmo zewnętrznego szczęścia i tępego, sytego zadowolenia nie tylko nie jest warte żadnego ludzkiego życia, straconego na to, ani paznokcia ludzkiego nie jest warte czy zgubionego włosa…”. Drugi: „Największą wartością, którą zdobyłem w życiu, jest wolność. Wewnętrzna wolność. Uwolnienie od strachu, od przesądów, marnych kłopotów, obłudnych namiętności, ludzkich obmów. Co zasiejesz, to zbierzesz. A ziarna do siewu dobieramy codziennie. I kiedy siejemy w duszy swojej świeże i dobre myśli — one kiełkują pożądanymi żniwami”. Pierwszy cytat pochodzi od Lwa Tołstoja; drugi — z utworu utalentowanego współczesnego ukraińskiego pisarza z Zakarpacia Myrosława Docyncia… Zapytacie mnie, a jaki to ma związek ze świątecznymi dniami? Odpowiedź — jak najbardziej bezpośredni… świadectwem bezbrzeżnej antyukraińskiej bezczelności stał się dzień 31 grudnia, który przedłużył się w noc sylwestrową, kiedy wraz z rodziną szukałem ukraińskiego kanału telewizyjnego i dopiero za 23. próbą znalazłem transmisję na żywo ze stołecznego Majdanu, na którym brzmiało moje ojczyste słowo, słowo, które jednoczy całą ukraińską ludność, której w noc sylwestrową (i nie tylko!) odebrano prawo do swojej pieśni, swojej modlitwy, swojej współbrzmieniowości i oddźwięku z kosmosem… Wokół zaś było wszystko: gałkiny-szmelkiny, pugaczowy-cekały, cmokanie-hejkanie i „reszta” i „reszta…” Wokół otchłań wściekłego opętania, „widmo… tępego, sytego zadowolenia…”. Jeśli na Ukrainie mieszka 83% Ukraińców, całkiem logicznie nasuwa się pytanie: dlaczego nie widzę odpowiedniej proporcji w sferach informacyjnej, oświatowej, kulturalnej? Jeśli to nie jest etnopolityka, to co to jest? Agresywna mniejszość, która przy wsparciu czynników zewnętrznych uzurpowała władzę, próbuje zapewnić, że to naturalny proces historyczny, w wyniku czego denacjonalizuje się nie tylko rdzenny naród, ale i mniejszości narodowe. Trwa formowanie „homo sovieticus”. Wszystkie mniejszości narodowe intensywnie rusyfikowano. Nielegalni emigranci z dalekich krajów południowoazjatyckich tak samo podlegają rusyfikacji… Zapoznajcie się z tymi procesami kulturowymi społeczności z byłych republik związkowych — one wszystkie są rosyjskojęzyczne: czasopisma, książki, informatory, słowniki… To społeczności — rusyfikatorzy; one nie opanowują języka tego państwa, gdzie znalazły swoją i cudzą ojczyznę, dzieci ich nie uczą się języka ukraińskiego… A po co, jeśli tutejszy urzędnik celowo odrzuca język państwowy?.. Gwałtowne i znaczne odpływy Ukraińców z ojczyzny i przypływy nowego elementu etnicznego w sferach gospodarczej, społecznej, kulturalnej odczuwalnie naruszają poprzednią równowagę, tworząc grunt dla powstania przyszłych złożonych problemów i konfliktów. Przed społeczeństwem i państwem niespodziewanie pojawiają się nowe i złożone zadania. Kto się tym zajmuje? Jakie centra analityczne? Jakie struktury państwowe? Od tego, jak będą rozwiązywane problemy narodowo-etniczne na Ukrainie, a przede wszystkim problem wspierania rozwoju ukraińskiego składnika determinującego, będzie zależeć trajektoria rozwoju Ukrainy, tempo jej wzrostu gospodarczego, poziom stabilności społecznej i politycznej oraz charakter reżimu politycznego. Jeśli nadal będą podgrzewane tendencje ukrainofobiczne, nieuchronnie doprowadzi to do uformowania potężnego i gwałtownego kompleksu ksenofobicznego, którego nie da się przefiltrować w systemie Internetu. Masowe odpływy Ukraińców i napływy obcych formują odpowiednie stereotypy zachowań, które są związane z pojęciem „tymczasowości”. Tymczasowo opuszczam ojczyznę, tymczasowo przebywam na obczyźnie, która, jak świadczy praktyka użytkowa, staje się z czasem miejscem stałego pobytu. Ukraina nie wypracowała, a i nie mogła wypracować niezbędnych mechanizmów adaptacji, wśród których językowy na całym świecie jest czynnikiem determinującym. A jeśli język państwo woluntarystycznie odrzuca na rzecz interesów komercyjnych ukraińskiej oligarchii, która, właściwie, jest determinującym elementem w sferze polityki informacyjno-kulturowej, to przez ukraińską ludność szybko zostały uformowane odpowiednie stereotypy w stosunku zarówno do „obcych” we władzy, jak i do przyjezdnego elementu. Przez te stereotypy formują się relacje międzyludzkie, które też stają się narzędziami realizacji interesów regionalnych i korporacyjnych w walce o władzę. Krytyczna masa wrogości i strachu może być w każdej chwili celowo podgrzana. Możliwości instrumentalne bazy normatywnej w rozwiązywaniu procesów etnicznych są bardzo, bardzo niskie. I przyczyna — jest znana. Tak samo, jak dobrze znane są te segmenty polityczne, które delegowano nie po to, by wzmacniać państwo ukraińskie, a by jak najszybciej pozbawić nawet rudymentarnych form jego niepodległości, które traktują śladem moskiewskich ideologów nasze dążenia narodowe jako „ukraińską chorobę narodu rosyjskiego”, które słowo ukraiński biorą jeszcze do dziś w cudzysłów, a proces naszego tworzenia państwa nazywają nie inaczej, jak „ruchem ukraińskiego separatyzmu”, a za prawdziwą ideologię uznają ideologię „rosyjskiej jedności” i „rosyjskiego świata”, których wyrazicielami są minister oświaty Ukrainy i szereg deputowanych, którzy zostali włączeni z kwot Moskwy do frakcji Partii Regionów. Ich inicjatywy ustawodawcze są nagłośnieniem historycznego poglądu na Ukrainę jednej ze współczesnych szowinistycznych ideolożek Rosji, historyk Natalii Narocznickiej, jak w gazecie „Komsomolskaja Prawda” (dla Ukrainy), tak i na naszym pierwszym, tak zwanym, narodowym kanale telewizyjnym — gdzie ona dość często gości, i twierdziła, że „Gogol uważał swoją ukochaną Małorosję za bezwarunkową część ogromnej Rusi. Teoria zaś o tym, że Rosjanie — to mieszanka ugrofinów z Tatarami i oni ukradli jej nazwę — Ruś, należy do Polaków. Tę teorię przytacza praca historyczna Mychajła Hruszewskiego, którą obecnie studiują w ukraińskich szkołach. Żaden poważny historyk nie powie, że historia Rusi Kijowskiej należy do jednej Ukrainy. To nasza (słyszycie!) wspólna historia. I język, w którym mówimy (!!!) — to ogólnorosyjski język literacki, pochodny od staroruskiego”. Zdjęcie Olesia Dmytrenki język naszych przodków. A język ukraiński to miejscowy, jak na przykład wołogodzki”. Co jeszcze można powiedzieć w odpowiedzi temu “akademikowi”, który stoi na czele Fundacji Perspektywy Historyczne? Teraz rozumiecie, szanowni czytelnicy, dlaczego na początku przytoczyłem te dwa cytaty… Dlaczego “przekwaszone szczi po tabacznikowsku” tak lubią polityczni moskiewscy smakosze?.. Niedawno wraz z grupą deputowanych odbyliśmy pielgrzymkę po Ziemi Świętej, skąd oprócz duchowego światła wyniosłem jeszcze jedno wrażenie: jak z różnych etnicznych składników formuje się jednolity naród żydowski, którego etnogeneza trwa właśnie teraz, w którym odrodzony język jest czynnikiem decydującym, język, do którego uciekały się, jak wiadomo, setki, a może tysiące Żydów, rozproszonych po świecie i pozbawionych swojej ojczyzny i państwa. Dlaczego na własnej ziemi, którą wiekami bronili, której strzegli przodkowie, pozbawia się nas prawa do bycia sobą? Mogą to robić tylko okupanci! I jaki może być wspólny z Rosją ukraiński podręcznik do historii, jeśli w skład komisji wchodzi wspomniany już przeze mnie historyk z Rosji… Akademik Myrosław Popowycz ponad rok temu pytał: “Co będzie pisał minister (D. Tabacznyk) z odpowiednimi współmyślicielami w rosyjskim środowisku, nie wyobrażam sobie”. Znany socjolog Jewhen Hołowacha dokonał uogólniającej oceny wielkiej rosyjsko-ukraińskiej etnopolityki, która jest wielkim lustrem naszej tak zwanej państwowej etnopolityki: “Biorąc pod uwagę istotne sprzeczności, które istnieją między historykami Rosji i Ukrainy, można zrozumieć, że uzgodnić drażliwe kwestie mogą tylko najbardziej beztalenckie i najbardziej uległe wykonawcy, ci, którzy będą po prostu służyć władzy, ale nie ci, u których jest własne zdanie”. (“Hołos Ukrajiny”, nr 215 z 16.XI.2010 r.). Czy więc jest ono, to własne zdanie u nas, Ukraińców? Odnośnie etnopolityki i w ogóle — polityki ukraińskiej — na Ukrainie, czy tylko widzimy “widmo zewnętrznego szczęścia i tępego, sytego samozadowolenia”, dla której taka kategoria jak “wewnętrzna wolność” nie była znana nigdy. CZY UDAŁO SIĘ ŚWIĘTO BOŻEGO NARODZENIA? POETYCKA ANTOLOGIA “STRZAŁA” ZAPOZNACIE SIĘ: KOMPOZYTOR ANTONIUK GWIAZDY I AKTORZY 14–15

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Oświadczenie Charkowskiego Obwodowego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

milicja obojętnie czekała pod drzwiami, dopóki nie ucichła strzelanina, nie zakończył się pogrom „Proświty”. Napastników, których członkowie Proświty zablokowali w jednym z pokoi, milicja zatrzymała, odwiozła do komisariatu i… po kilku godzinach wypuściła. I to po ataku z użyciem broni palnej! W wyniku napadu na biuro skradziono komputery i kamery wideo, zniknęły karty pamięci, uszkodzono ryzografy. Członek Proświty, który stanął na drodze przestępcom, przebywa obecnie w szpitalu pomocy doraźnej ze wstrząśnieniem mózgu i obrażeniami ciała. Naigrywając się, do sąsiedniej sali położono napastnika z rozbitym łukiem brwiowym. Napastnicy trafnie wybrali czas: następnego dnia do Charkowa eskortowano Julię Tymoszenko, dlatego większość dziennikarzy była zaangażowana tam. Spalono dokumenty Charkowskiego Obwodowego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Charkowskiej Obwodowej Organizacji Społecznej „Słobodzki Krajowy Kosz Kozacki” oraz niektóre materiały gazety „Żurawłyk”. Być może przestępcy próbowali zniszczyć dokumenty dotyczące lokalu w centrum miasta. A może komuś nie podoba się, że charkowska „Proświta” rozpoczęła aktywną działalność? W tym czasie w budynku zakończono remont, który własnoręcznie wykonali młodzi członkowie Proświty. Oprócz już działających sekcji historycznej i etnograficznej utworzono sportową, istnieje kółko dziennikarskie. W ubiegłym roku miejscowa „Proświta” zaangażowała dzieci z Charkowszczyzny do udziału w trzech ogólnoukraińskich konkursach artystycznych. W kolejce było odnowienie „Ukraińskiej świetlicy”. Niektórzy z członków Proświty mają członkostwo w tej czy innej ukraińskiej partii lub organizacji społecznej, w szczególności takiej jak „Patriota Ukrainy”. Dla rosyjskich szowinistów, obecnej władzy, Ukraińcy, którzy nie zapominają o swojej przynależności narodowej i bronią dziedzictwa duchowo-kulturowego ojców, to „faszyści i naziści”. A ci, którzy strzelają do Ukraińców z groźbami „was, chachłów, zabijać trzeba!”, którzy niszczą mienie członków Proświty i palą ukraińskie książki oraz gazety, to „strona poszkodowana”. Począwszy od 23 sierpnia 2011 r., po strzelaninie na podwórzu, działalność związku jest praktycznie sparaliżowana. Podczas wielokrotnych przeszukań „stróże prawa” konfiskowali przede wszystkim sprzęt biurowy, dokumenty i pieniądze. To samo robili też rabusie, co świadczy o uzgodnieniu ich działań z organami „porządku prawnego”. Prawie wszystkie kanały telewizyjne i radiowe informowały opinię publiczną o tym napadzie, komentując według własnego uznania. Rozgłos był na całą Ukrainę. Tylko dlaczegoś nie wspomniano o „Proświcie”, nie pokazano sterty popiołu na podwórzu z nadpalonymi ukraińskimi książkami… Od redakcji. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy P. M. Mowczan, zaraz po otrzymaniu informacji o rozboju w biurze charkowskiej „Proświty”, zwrócił się pisemnie do Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza i Prokuratury Generalnej Ukrainy z prośbą o niezwłoczne zwrócenie uwagi na wołające o pomstę do nieba bezprawie, które dzieje się w Charkowie, oraz o dokonanie oceny przestępczej bezczynności miejscowych władz i organów ścigania.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Zacznij budować Ukrainę od siebie

W Instytucie Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakiewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy odbyło się posiedzenie rady Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Przewodniczący zjednoczenia Jarosław Pitko pozdrowił obecnych z okazji dnia założenia «Proświty», podkreślając, że główne zadania pozostają aktualne także dziś: są to umocnienie języka ukraińskiego, odbudowa pamięci historycznej, konsolidacja społeczeństwa na podstawie idei narodowej. Działaczom «Proświty» wręczono proświtiańskie nagrody: medale «Budowniczy Ukrainy», dyplomy. Zatwierdzono główne kierunki pracy obwodowego zjednoczenia na przyszły rok. Priorytetem jest praca w środowisku oświatowym, wśród młodzieży. Wskaźnikiem efektywności takiej pracy była konferencja «Język ukraiński w przestrzeni narodowej», przeprowadzona przy udziale Lwowskiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli. Materiały z konferencji przesłano do każdej szkoły w obwodzie. Ponadto odbyła się konferencja z okazji 200-lecia urodzin M. Szaszkiewicza z udziałem nauczycieli Lwowa i przedstawicieli szkół noszących imię M. Szaszkiewicza (m.in. ukraińskiego liceum w mieście Przemyślany). Jednym z głównych kierunków działalności jest rozwój struktury i sieci «Proświty», w tym przyciąganie młodych ludzi. Praca z młodzieżą jest bardzo ważna: organizowanie różnorodnych konkursów («Szlakami Tarasa», konkursu recytatorskiego przed Szewczenkowskimi Dniami; konkursów «Historia twojej wsi, miasta», «Historia «Proświty» twojej wsi, miasta»). Szczególnym wydarzeniem jest coroczny Ogólnoukraiński dziecięco-młodzieżowy konkurs ukraińskiej pieśni patriotycznej «Surmy zwycięstwa», w którym na różnych etapach (szkolnym, rejonowym, obwodowym) bierze udział do 10 tysięcy uczniów i studentów. Tradycyjne masowe imprezy — «Święto Bohaterów», «żywy łańcuch» z okazji Dnia Zjednoczenia, obchody rocznic S. Bandery, R. Szuchewycza, Dnia Odnowienia Ukraińskiej Państwowości 30 czerwca 1941 roku, Hołodomoru, bohaterów Krut, UGWR i inne — mają na celu wychowywanie młodzieży w duchu patriotyzmu i wysokiego obowiązku służenia Ukrainie. Bardzo ważnym kierunkiem działalności obwodowego zjednoczenia jest praca badawcza w ramach przygotowania i przeprowadzenia corocznych Ogólnoukraińskich konferencji genealogicznych «Ukraiński rodowód», których materiały również są publikowane. Aktualnym pozostaje problem propagowania ukraińskiej książki (przeprowadzanie w rejonach i miastach obwodu akcji «Czytaj, oglądaj i słuchaj ukraińskiego», prezentacje dzieł literackich z udziałem autorów: R. Iwaniczuka, N. Biczuji, B. Stelmacha, M. Ludkiewycz, Iryny i Ihora Kalynciwów, W. Neboraka i innych; poszerzanie sieci ukraińskich księgarni). Odnotowano efektywną pracę księgarni «Proświty»: «Centrum Ukraińskiej Książki “Proświta”», czytelni «Proświty» we Lwowie, sklepów z książkami «Proświty» w Złoczowie i Samborze. Zaznaczono, że zadaniem towarzystwa jest otwarcie księgarni w każdym rejonie obwodu. Osobno rozpatrzono kwestię wsparcia gazety «Słowo Proświty»: zobowiązano organizacje rejonowe i miejskie do prowadzenia aktywnych działań na rzecz wsparcia proświtiańskiego pisma, które podejmuje problemy życia kulturalno-duchowego na Ukrainie, kształtuje opinię publiczną i aktywną postawę życiową. Podsumowując, przewodniczący obwodowego zjednoczenia J. Pitko podkreślił, że każdy powinien zaczynać budowę Ukrainy od siebie, i zakończył słowami Jana Kollára, które stały się epigrafem do «Rusałki Dniestrowej»: «Nie wtedy, gdy oczy są smutne, lecz gdy ręce są czynne, kwitnie nadzieja». Centrum prasowe Lwowskiej „Proświty”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Orędownicy „russkiego mira” urządzili w Odessie ukrainofobiczny sabat

W przeddzień Nowego Roku, 29 grudnia, w Charkowie dokonano zbrojnego napadu na biuro obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Grupa (około 15 osób), uzbrojona w środki specjalne, pistolety, świece dymne, po wyłamaniu krat w oknie, wtargnęła do pokoju, w którym przechowywano dokumentację. Podczas gdy część napastników, używając broni palnej, pałek z drutem kolczastym i młota, przebijała się do pomieszczenia, ich wspólnicy palili na podwórzu dokumentację organizacji, książki o Hołodomorze, historii UPA, utwory Kobziarza… Przez pół godziny (od 19:50) nasi pracownicy próbowali wezwać milicję. Na próżno. Wszystkie linie telefoniczne z jakiegoś powodu były zablokowane. Milicję wezwała matka jednego z nich, z drugiego końca miasta. Przybywając godzinę od rozpoczęcia napadu, Serhij SŁOBOŻANSKYJ, m. Odessa. Na cześć 220. rocznicy zawarcia traktatu w Jassach między Rosją a Imperium Osmańskim, który oznaczał zakończenie wojny rosyjsko-tureckiej, w Odessie 9 stycznia zorganizowano rajd samochodowy pod imperialnymi flagami. Inicjatorem akcji było ukrainofobiczne zrzeszenie społeczne „Dozor”. W południe przy pomniku Katarzyny II odbył się wiec: występujący wychwalali Niemkę Zofię Augustę Fryderykę Anhalt-Zerbst-Dornburg, która została rosyjską cesarzową, bezpodstawnie uważając właśnie ją za założycielkę Odessy, która powstała na miejscu znanego od XIV wieku ukraińskiego Chadżybeja-Kocubijewa. Zwolennicy tak zwanego „russkiego mira” nazywali bohaterami wojny rosyjsko-tureckiej (1787—1792) jedynie A. Suworowa i G. Potiomkina, zapominając o znaczącym wkładzie w wyzwolenie rodzinnego kraju ukraińskiego kozactwa pod dowództwem koszowego Sydora Biłego, atamanów Antona Hołowatego i Zachara Czepihi. Finałem tego sabatu stał się rajd samochodowy pod rosyjskim trójkolorem i flagami ukrainonienawistnych organizacji Odessy, Krymu i… Nawiasem mówiąc, podobnymi akcjami miejscowi ukrainofobi przy wsparciu władz miejskich już wcześniej obchodzili rocznice Rady Perejasławskiej i 300-lecie bitwy pod Połtawą. Orędując słownie za przywróceniem „historycznej sprawiedliwości”, marzą o odrodzeniu dawnej Noworosji, o powrocie Ukrainy na łono dawnego imperium. Swoje szowinistyczne poglądy bez przeszkód propagują na tak zwanych „lekcjach patriotyzmu” w odeskich szkołach. Jednocześnie „Dozor” i podobne do niego ugrupowania obrzucają błotem niepodległość Ukrainy, szkalują ukraińskie organizacje patriotyczne. Obecny rajd samochodowy ogłosili swoją odpowiedzią na obchody przez odeskich „swobodowców” 103. rocznicy urodzin Stepana Bandery. Bardzo chcieli inicjatorzy ukrainofobicznego sabatu sprowokować starcie z aktywistami WS „Swoboda”, ale ci zignorowali ich, pozbawiając tym samym możliwości wypromowania się w mediach.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

o skłoniło poważne organizacje społeczne do wyciągnięcia takiego wniosku, pomimo krzepiących zapewnień władzy o braku nacisków na media oraz europejskim, demokratycznym kursie naszego kraju? Skłoniły do tego fakty, realia, a nie deklaracje. Przede wszystkim (i nieprzypadkowo zostało to wysunięte na czołowe miejsce w oświadczeniu) chodzi o przejawy bezpośredniej przemocy wobec dziennikarzy. Straciliśmy w tym roku dwóch kolegów — jednego zabito, drugi zaginął bez wieści. Według danych Instytutu Masowej Informacji oraz „Reporterów bez Granic”, w 2011 roku odnotowano 24 przypadki przejawów agresji wobec dziennikarzy lub bezpośrednich ataków na nich, w wyniku czego ucierpiało 35 naszych kolegów. Dla porównania: w 2010 roku — 21 przypadków, 26 poszkodowanych. Osobno wyróżniono w raporcie haniebne fakty masowych ataków na dziennikarzy. Jest to, między innymi, incydent z lipca 2011 roku — masowe pobicie dziennikarzy pod budynkiem Sądu Peczerskiego w Kijowie, podczas którego ucierpiało około 30 dziennikarzy. Również wielu dziennikarzy ucierpiało podczas relacjonowania akcji protestacyjnych jesienią w Kijowie. W oświadczeniu zaznaczono także: pomimo tego, że sprawa Gongadzego ma niezwykle duże znaczenie społeczne, przesłuchania sądowe w sprawie Pukacza, oskarżonego o zabójstwo dziennikarza, prowadzone były w trybie całkowicie zamkniętym. A sprawę karną, wszczętą przeciwko Kuczmie, zamknięto na podstawie legislacyjnych formalności. Świadczy to o braku realnej woli politycznej. Anatolij MATWIJENKO: — Musimy utrwalać pewne tradycje, a nie niszczyć je. To jeszcze raz potwierdza, że w naszej ukraińskiej władzy nie ma ciągłości. Oni nie rozumieją znaczenia wydarzenia, nie potrafią przejść do porządku dziennego nad swoimi własnymi interesami i urazami, dlatego tak właśnie działają. Tym ludziom trzeba współczuć. Andrij PAWŁOWSKI: — Władza tak bardzo boi się, nawet na poziomie podświadomości, tego, co wydarzyło się w 2004 roku na Majdanie, że nawet znosi Dzień Wolności, chce wymazać go z ludzkiej pamięci. Ale duch wolności zawsze był w ukraińskim narodzie i nie jest ważne, kiedy ten Dzień będzie, czy w listopadzie, czy w styczniu. Myślę, że Dzień Jedności i Dzień Wolności to różne daty, a demokratyczne siły opozycyjne w tym roku godnie uczczą te święta.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Wolność słowa czy słowotok?

w śledztwie w sprawie głośnej sprawy Gongadzego. Wolność słowa trudno sobie wyobrazić bez swobodnego dostępu społeczeństwa, przede wszystkim jego przedstawicieli — dziennikarzy, do informacji. Jednak pomimo uchwalenia ustawy o dostępie do informacji publicznej sytuacja się nie poprawiła. Tylko oficjalnie odnotowano ponad 30 różnych przypadków utrudniania zgodnej z prawem działalności zawodowej dziennikarzy oraz ograniczeń w dostępie do informacji. W ciągu minionego roku zauważono narastanie cenzury, zajmują się nią celowo struktury władzy zarówno w stolicy, jak i w regionach. Charakterystyczny przykład — Charków, gdzie z anteny zniknęły opozycyjne programy telewizyjne. Pośrednim przejawem cenzury jest brak pluralizmu w mediach, w szczególności w telewizji, Zdjęcie Petra Antonenki przemilczanie przez większość kanałów ważnych, ale nieprzyjemnych dla władzy tematów: proces J. Tymoszenko, spadki notowań Partii Regionów, zamach na prawa i wolności obywateli, ważne oświadczenia polityków krajów zachodnich, w szczególności UE w sprawie stanu demokracji na Ukrainie. Główne kanały telewizyjne niemrawo informują także o poważnych problemach społeczno-ekonomicznych, chociaż martwią one miliony obywateli. To, że media zachowują się niemal jednakowo, świadczy o tym, że „dyrygują” nimi z gabinetów władzy, a także istnieje autocenzura szefów mediów, którzy reagują na „ogólne nastroje”. Zatem nie ma się z czego cieszyć: wciąż jesteśmy na „którymś tam” miejscu w światowych rankingach wolności słowa. Chciałoby się jakiegoś pozytywu, ale znajduje się go zgodnie z przysłowiem „Nie było szczęścia, to nieszczęście pomogło”. Pozytyw wspólnie wyszukiwano w przeciwdziałaniu negatywom: w raporcie końcowym wymieniono prowadzenie przez organizacje dziennikarskie i inne organizacje pozarządowe kampanii na rzecz promowania ustawy o dostępie do informacji oraz zmian do ustawy o informacji, a także konsolidację środowiska dziennikarskiego — kilka organizacji medialnych połączyło się w Ukraińskie Stowarzyszenie Mediów, a Niezależny Związek Zawodowy Mediów Ukrainy zaczął przezwyciężać kryzys i odradzać organizacje regionalne. 23 listopada wszystkie organizacje medialne Ukrainy po raz pierwszy zjednoczyły się, aby przeprowadzić wspólną akcję przeciwko bezkarności za zabójstwa dziennikarzy. Ale wszystkie te działania są, jak to mówią, „z biedy”, bo dalej nie ma już dokąd ustępować. Napawa nadzieją, że ukraińska władza jednak poszła na dialog ze środowiskiem dziennikarskim. Na ile jest to szczere i czy jest ona gotowa na postęp w sferze wolności słowa — pokaże czas. Na przykład, na ile skuteczne będzie polecenie ministra MSW, aby milicja wspierała profesjonalną działalność dziennikarską, a nie niszczyła kamer telewizyjnych i dyktafonów. Na konferencji prasowej rozwinęła się dyskusja o skuteczności wystąpień mediów, reagowania na nie ze strony władzy. Skłonił do tego również znany incydent na przednoworocznej konferencji prasowej prezydenta Janukowycza, kiedy to na pytanie dziennikarza „Ukraińskiej Prawdy” dotyczące jego luksusowego życia za państwowe pieniądze w Meżyhirji odpowiedział, że to, rzekomo, ingerencja w jego życie prywatne, chociaż pytanie dotyczyło „życia prywatnego” za nieprywatne pieniądze ludowe. Współbrzmi z tym odpowiedź pierwszego zastępcy Prokuratora Generalnego Rinata Kuzmina na pytanie, dlaczego prokuratura nie reaguje na materiały mediów o korupcji urzędników państwowych? Na co Kuzmin zaproponował dziennikarzom dostarczenie prokuraturze materiałów, dokumentów o tych faktach, a wtedy organy ścigania zajmą się kontrolami. I to przy tym, że ta sama „Ukraińska Prawda”, inne strony internetowe, niektóre niezależne media w ciągu 2011 roku opublikowały dziesiątki materiałów o luksusowym życiu przywódców państwa, wątpliwych transakcjach członków rządu, innych wysokich urzędników. Opublikowały, opierając się na licznych dokumentach. Więc jakie jest reagowanie organów ścigania? Szczegółowo odpowiedziała prezes Stowarzyszenia Prawników Mediów, ekspert Narodowego Związku Dziennikarzy Tetiana Kotiużyńska. Okazuje się, że w naszym ustawodawstwie od dawna istnieje norma, że dla prokuratury, milicji, innych odpowiednich organów materiały mediów mogą być podstawą do kontroli, a w razie potrzeby i wszczęcia spraw karnych. Mogą, ale nie muszą. To znaczy, prokuratura może zareagować, a może i nie. Co prawda, zaznaczyła pani Kotiużyńska, organizacje medialne już opracowały projekt poprawek do ustawodawstwa, którymi organy ścigania będą zobowiązane reagować na wystąpienia mediów. Propozycje złożono deputowanym, sprawa w rękach parlamentu. Póki co, jak kiedyś mówiono, pisarz (czy dziennikarz) „pisuje”, czytelnik „poczytuje”. I żadnej reakcji na napisane, ani od organów, ani od bohatera publikacji, ani od samych czytelników. Pełna wolność słowotoku… Materiały przygotował Petro ANTONENKO Najbardziej autorytatywne organizacje społeczne sfery informacyjnej Ukrainy podsumowały działalność naszych mediów za 2011 rok. Opublikowali je na konferencji prasowej w UNIAN kierownicy organizacji: Wiktorija Siumar — dyrektor wykonawcza Instytutu Masowej Informacji, Oksana Romaniuk — kierownik ukraińskiego przedstawicielstwa Międzynarodowej Organizacji Praw Człowieka „Reporterzy bez Granic”, Natalija Ligaczowa — redaktor naczelna portalu „Telekrytyka”, Jurij Łukanow — przewodniczący Niezależnego Związku Zawodowego Mediów. Ogłoszono wspólne oświadczenie końcowe „Wolność słowa na Ukrainie: 2011”, które, oprócz wymienionych organizacji, podpisali także Ruch „Stop cenzurze!”, Ukraińskie Stowarzyszenie Mediów, w skład którego wchodzą Instytut Prawa Mediów, Internews-Ukraina, Komisja Etyki Dziennikarskiej. Główne przesłanie w pierwszym zdaniu oświadczenia: „W ciągu 2011 roku na Ukrainie obserwowano pogorszenie wolności słowa”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Zniknął Dzień Wolności

Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz zniósł obchody Dnia Wolności 22 listopada. To święto zostało ustanowione w 2005 roku przez prezydenta Wiktora Juszczenkę na pamiątkę Pomarańczowej Rewolucji, której początek przypada na 22 listopada 2004 roku. Janukowycz „przyłączył” Dzień Wolności do istniejącego w państwie święta Dnia Soborności, 22 stycznia. Teraz ta data ma być obchodzona jako Dzień Soborności i Wolności. Tę decyzję dla naszej gazety skomentowali deputowani Rady Najwyższej. Ksenia LAPINA: — Ktoś z ekspertów trafnie powiedział, że to po to, aby nic nie świętować, by zapomnieć zarówno o soborności, jak i o wolności, i rozmawiać o jakichś abstrakcyjnych sprawach. A Dzień Wolności miał konkretną datę, bo w tym czasie ludzie wywalczali wolność, ponieważ ją można jedynie zdobyć. A 22 listopada to była kwintesencja tamtej walki, i przeniesienie jego na Dzień Soborności doprowadzi do tego, że ani o soborności, ani o wolności nikt nie będzie pamiętał. Myhajło WOŁYNIEC: — Janukowycz boi się wolności, ponieważ właśnie tego dnia został odsunięty od władzy, którą przejął siłą, drogą fałszerstw, i w ten sposób próbuje wymazać z pamięci ludzi to dążenie do bycia wolnymi, do budowania demokratycznego społeczeństwa. Lilija HRYHOROWYCZ: — Dla prezydenta Janukowycza Dzień Wolności to dzień porażki. Ale Dzień Wolności w Ukrainie jest, był i będzie 22 listopada. Następny prezydent z pewnością go przywróci.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Serhij Żyżko: «Potrzebne są wysoki duch i gotowość do walki»

Serhij ŻYŻKO urodził się w 1954 roku w osadzie im. M. Raskowej w rejonie tieńkińskim obwodu magadańskiego (Rosja). W 1975 r. ukończył wydział historyczny Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki. Pracował na Lwowszczyźnie jako nauczyciel, pracownik naukowy muzeum, potem jako robotnik na Syberii. Od drugiej połowy lat 80., po powrocie na Ukrainę, jest aktywnym działaczem społeczno-politycznym: członkiem zarządu Lwowskiej organizacji obwodowej „Memoriału”, członkiem Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, Ukraińskiej Partii Republikańskiej, referentem politycznym UNA. Od października 1992 r. przewodniczący sekretariatu Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, od 1994 do 1998 r. — zastępca przewodniczącego KUN, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy IV kadencji. — Panie Serhiju, w Wydawnictwie „Proświta” właśnie ukazała się Pana nowa książka. Proszę o niej opowiedzieć. — „Przemiana” — w rozumieniu tworzenia narodu. Nasze postsowieckie społeczeństwo ma dawne dziedzictwo, rosyjsko-imperialne, małorosyjskie, które, mimo 70 lat władzy sowieckiej, było obecne w świadomości i mentalności ukraińskości i dodatkowo utrwalane przez politykę władzy sowieckiej. Bolszewicy rozgromili carskie imperium, ale nie gromili rosyjskiego szowinizmu. Ukraińskie społeczeństwo jest postludobójcze, posttotalitarne. Za pomocą totalitaryzmu niszczono wszystko, co narodowe. Dlatego nasze społeczeństwo potrzebuje długotrwałych transformacji. Konieczne jest, aby człowiek sowiecki przekształcił się w ukraińskiego. Nie straciliśmy naszych klasycznych Ukraińców, którzy tysiącleciami formowali się w areale naddnieprzańsko-naddniestrzańskiej przestrzeni geopolitycznej. Ale oni narodowo byli bardzo zrujnowani. Nasz naród niszczono i teraz trzeba odnawiać tego ukraińskiego ducha, który wyróżnia nas spośród innych narodów. O tym jest książka: przemiana jako tworzenie narodu. — Jak dokładnie przeprowadzić te poważne przemiany po takich zniszczeniach narodu? — Przede wszystkim należy stworzyć najnowsze grupy formujące naród wśród inteligencji, przedsiębiorców, urzędników, pracowników służb specjalnych, wszystkich patriotów naszego państwa. Potrzebne jest także potężne bezpieczeństwo narodowe, a ono buduje się zarówno na kapitale, jak i na instytucjach państwowych oraz na świadomości samych funkcjonariuszy organów ścigania. Te grupy pod żadnym pozorem nie mają prawa wyrzekać się naszego ukraińskiego państwa, zawsze powinny bronić go na szczeblu międzynarodowym, broniąc pozycji narodowych. Poświęcać wszystko dla swojego państwa powinni przede wszystkim ci, którzy obecnie o Ukrainie nawet nie myślą. — Czy takie procesy zachodziły przez 20 lat niepodległości, czy zachodzą teraz? — Zachodziły w ruchu politycznym, narodowo-demokratycznym. Właśnie tam było niemało bezinteresownych polityków, aktywistów, tej ukraińskiej nowo uformowanej elity, dzięki której wysiłkom zaistnieliśmy jako samodzielne państwo. Takie grupy zostały sformowane podczas Pomarańczowej Rewolucji, kiedy Ukraińcy stanęli w obronie swojej przyszłości. I oni nie zapomnieli o swojej roli, działaniu. Wielu z tych ludzi pracuje teraz w strukturach państwowych lub założyło własny biznes. — Jaka jest rola młodego pokolenia w procesie tworzenia narodu? Niektórzy uważają, że młodzież jest obojętna na wszystko, a niektórzy — że minie 20 lat, zmieni się pokolenie i wszystko się znormalizuje. — Młode pokolenie póki co nie stało się samodzielnym podmiotem politycznym. Ale, na przykład, „Front Zmian” i „Swoboda”, uczestnicy odnowionego procesu politycznego, starają się bardziej opierać na młodym pokoleniu niż na starszej generacji. Inne partie składają się z osób przeważnie w średnim wieku. A ci, którzy byli u władzy za czasów Krawczuka i Kuczmy, odchodzą. Dlatego Ukraina potrzebuje młodych polityków, a nie funkcjonariuszy, którzy przeszli szkołę KPZR i komsomołu. To muszą być ludzie, którzy wyrośli w niepodległej Ukrainie, dla których interesy narodowe są ważniejsze niż rosyjskie ambicje. Nadchodzi zrozumienie, że kultura rosyjska to kultura ruska. Kulturę rosyjską XVIII—XX wieku trzeba znać, ale warto pamiętać, że w znacznej mierze tworzyli ją Ukraińcy, Żydzi, Tatarzy, inne narody. Dzisiaj nasza młodzież formuje nowy początek ze swoją ukraińską treścią. — O starych siłach narodowo-demokratycznych. Zaznaczył Pan już ich wielką rolę w ustanowieniu i zachowaniu niepodległego państwa, a co dzisiaj? Czy mogą się odrodzić, czy to już, że tak powiem, nasza historia? — Narodowa demokracja wiele zrobiła dla ogłoszenia państwowości, jej utrwalenia, napełnienia narodową treścią. Ponadto idee narodowej demokracji rozpuściły się przez te 20 lat w różnych projektach instytucji państwowych. Niezależnie od tego, kto był prezydentem i premierem, te idee wykorzystywali. Chcielibyśmy więcej. Nie będę charakteryzował Juszczenki, ale za jego prezydentury narodowy komponent humanistyczny był maksymalnie zaangażowany w budowanie państwa. Jeśli mówić o narodowej demokracji jako o sile politycznej, to praktycznie jej nie ma. Dla przykładu, mamy dzisiaj Ukraińską Partię Ludową, Ludowy Ruch Ukrainy — siły, które powstały po rozłamie Ruchu. Niestety, nie tylko nie mają osobnych frakcji, ale nawet grup deputowanych. Spójrzmy na środowiska nacjonalistyczne. Długo współpracowałem ze Sławą Stećko, która miała autorytet zarówno na Ukrainie, jak i na szczeblu międzynarodowym, była symbolem narodowo-duchowego oporu dla Ukraińców. Dopóki KUN kierowała Sława Stećko, partia miała autorytet u wyborców. Ale później KUN rozpuścił się w bloku wyborczym „Nasza Ukraina”. Od partii odeszło wielu wpływowych ludzi. I dzisiaj już nikt nie powie, że KUN może sformować blok wyborczy „Front Narodowy”, jak to było w 1998 roku. Ukraińska Partia Republikańska rozpadła się już na 5 czy 6 odłamków, działa odłamek Republikańskiej Partii Chrześcijańskiej (ta partia również sama nie wyjdzie na wybory), UNA—UNSO też straciła swoją aktywność. Swego czasu w Ludowym Ruchu było silne narodowo-radykalne jądro. To i Zajeć, i Mowczan… — Czerwoniw, wieczna mu pamięć… — Tak. Była grupa ludzi, którzy w Ruchu, a potem w UNP stanowili radykalne skrzydło narodowo-demokratyczne. Teraz „Swoboda” już, uważam, zabiera ich wyborcę do siebie. — Co Pan powie o partii „Nasza Ukraina”, partii Majdanu? — Jest w niej wiele ciekawych postaci, które są nowymi ruchowcami, ludźmi, którzy byli na stanowiskach państwowych. Na przykład były minister spraw zagranicznych Wołodymyr Ohryzko. Ideologicznie reprezentuje on ten segment polityczny, tę drogę, którą szedł Ludowy Ruch. Szedł, ale się zatrzymał. Na „Naszą Ukrainę” mogliby zagłosować zwolennicy Ludowego Ruchu, ale NU ma problem z liderem. Arsenij Jaceniuk zdołał zdobyć sympatię części młodych wyborców jako nowy polityczny technokrata, pragmatyk. Jaceniuk to skutek niedokończonej sprawy narodowych demokratów. I Wiktora Juszczenki też, bo to, czego nie dokończyli narodowi demokraci, powinien był dokończyć Juszczenko. Partie bloku wyborczego „Nasza Ukraina” agitowały za nim, wręczyły mu wszystkie swoje osiągnięcia. Ale Wiktor Andrijowycz powiedział, że wszystkie partie muszą umrzeć. Jednak i partia, którą stworzył, również umarła. Zamysł był dobry: zjednoczyć się, ale — nie wyszło. — Czy potrzebna jest teraz w ogóle demokracja narodowa? — Tak, wszystko, co nazywaliśmy narodowo-demokratycznym z punktu widzenia komponentu politycznego, jest teraz rozmyte. Ale właśnie w nim tkwi najmocniejszy ukraiński duchowo-polityczny kręgosłup. I on inspiruje nasz naród. A naród, według moich obserwacji, staje się coraz bardziej narodowo ukulturalniony, odradzają się w szerokich warstwach społeczeństwa zarówno język, jak i kultura oraz wartości narodowe. Dlatego prędzej czy później pojawi się siła polityczna, która w swojej działalności będzie opierać się na wszystkich tych nastrojach społecznych, ponieważ to jest sens ukraińskiego bytu narodowego. — Jaka jest rola duchowości w nakreślonych przez Pana przemianach społeczeństwa? — Stan ducha narodu jest bardzo ważny dla jego rozkwitu, w szczególności gospodarczego, bo kiedy go nie ma, to nie ma tożsamości narodowej, świadomości, a nihilizm narodowy prowadzi do pasożytowania na organizmie narodowym sił i grup antynarodowych, które okradają naród, a ten nie potrafi się bronić. Mało jest tylko samoświadomości narodowej, potrzebny jest duch, gotowość do walki o swoje! Tak, jak walczyli powstańcy z Chołodnego Jaru czy podziemie OUN. Taki duch żyje w Ukraińcu, ale nie ma tej wiary, tej myśli, która skłoniłaby go do walki. Tylko osobisty przykład prawdziwych patriotów, tylko walka jest w stanie wyrobić takiego ducha. Rozmawiał Petro ANTONENKO Ukrainie Kiedy przez rozpacz wychylą się nadzieje I zahuczą na wietrze stepowym, Ja wtedy twoim imieniem się raduję I smucę imieniem twoim. Kiedy grozi dal nieogarniona W przedburzy dzikiej i niemej, Ja twoim imieniem błogosławię, Przeklinam imieniem twoim. Kiedy mieczami niebo złość kraje I kruszy twoją urodę wiekową, Ja wtedy z twoim imieniem umieram I w twoim imieniu żyję. Powiedzą, święto, na które wyszła książka, już minęło, więc po co o tym pisać? Rzecz w tym, że święta nie było, była tylko data. A książkę o bezgranicznych orędownikach, którzy stali u źródeł Niepodległości, trzeba propagować, czytać, aby wymarzone, wycierpiane stało się rzeczywistością w czasie nowych prób. Wtedy zatriumfuje Ukraina i nadejdzie Święto prawdziwie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Niezłomni poprzednicy wolności

Petro OSADCZUK „U źródeł niepodległości” — to książka o Dwudziestu imionach na Dwudziestolecie, jak głosi tytuł przedmowy Iwana Dracza. Ujrzała ona światło dzienne, jak słusznie zaznaczono na okładce, na 20-lecie odzyskania Niepodległości Ukrainy. Właśnie odzyskania, a nie po prostu proklamowania. Te dwadzieścia osobistości, o których życiu i działalności mowa w zbiorze artykułów na dwudziestolecie Niepodległości Ukrainy — pisze Iwan Dracz — mają niepowtarzalną indywidualność. Ale wspólnie tworzą specjalnie dobrany ikonostas, który może być wzorcem i nadawać się do pogłębionego poznania. Niejednokrotnie zdarzało nam się słyszeć i czytać o tym, że państwowa niepodległość dostała się Ukraińcom niemal za darmo, spadła z nieba, jak spadają gwiazdy czy zastrzelone ptaki. Tak mogą mówić tylko ludzie nieobeznani, dalecy od naszej tragicznej historii, obojętni na ukraińską perspektywę, albo ci, którym obca jest Ukraina z jej językiem i oryginalną kulturą, z odwiecznym dążeniem do narodowej wolności. Ta książka przedstawia dwadzieścia wyrazistych osobistości, które były poprzednikami wyzwolenia Ukrainy z mocnych objęć „imperium zła”, swoim życiem i działalnością przybliżały to wyzwolenie, rzeczywiście stały u źródeł naszej drogo opłaconej Niepodległości, i nie po prostu stały, a jak Frankowi kamieniarze wypełniały duchowy wewnętrzny rozkaz: „Łupcie tę skałę, niech ani żar, ani chłód nie wstrzyma was!..” Ważne, że ci ludzie, prawdziwi bohaterowie, każdy w swojej sferze działalności, reprezentując różne zakątki Ukrainy na wschodzie i zachodzie, rzeczywiście duchowo jednoczą Ukrainę, a nie polaryzują jej, jak to robią niektórzy współcześni politycy, posłusznie poddając się woli moskiewskiego Kremla. Czas już nazwać tych wybitnych ludzi, poprzedników ukraińskiej woli: Kyryło Osmak, Petro Hryhorenko, Wiktor Niekrasow, Ołeksij Hirnyk, Danyło Szumuk, Ołeksij Tychyj, Wasyl Makuch, Ałła Horska, Hryhir Tiutiunnyk, Anatolij Sołowjanenko, Wołodymyr Maniak, Jurij Łytwyn, Wasyl Symonenko, Jurij Illenko, Wiaczesław Czornowił, Wasyl Stus, Iwan Mykołajczuk, Wałerij Marczenko, Wołodymyr Iwasiuk, Nazarij Jaremczuk. Autor idei i kierownik projektu Arsenij Puszkarenko, obok Iwana Dracza, pisze na pierwszych stronach książki o 24 sierpnia 1991 roku: „Miliony Ukraińców marzyły i oddawały swoje życie za ten Święty dla każdego Ukraińca Dzień! Ileż nasza nacja przeszła prób wojnami, głodomorami, obozami koncentracyjnymi… I wszystko po to, żeby wydarzył się 24 sierpnia 1991 roku!” I o postaciach tego wydania: „Wszystkie dwadzieścia osobistości — to ludzie utalentowani i nieprzeciętni. Zginęli fizycznie. Ale będą płonąć jak niegasnące pochodnie ludzkiego ducha”. Właśnie tak! I czytelnicy się o tym przekonają, zapoznając się z zamieszczonymi w książce artykułami i szkicami o wybitnych zwiastunach Niepodległości, o których napisali nasi autorytatywni współcześni. Stosownie do każdego szkicu czy artykułu podano wiersze współczesnych ukraińskich poetów, poświęcone zmarłym, którzy ożywają w tej książce. Kończy się ona poetyckimi wersami Wasyla Symonenki, które tutaj odbieramy jako symboliczne i pouczające:

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ukazuje się i rozpowszechniany jest w placówkach oświatowych. «Kobzar» T. Szewczenki. Setki książek bezpłatnie przekazujemy miejskim placówkom oświatowym, bibliotekom, instytucjom Ukrainy. Wzmacnianiu ducha patriotycznego sprzyjają coroczny miejski dziecięco-młodzieżowy konkurs recytatorów utworów T. H. Szewczenki, konkurs młodych poetów, ogólnoukraińskie festiwale pieśni pod kierownictwem T. Maslowej. Niedawno naszemu proświtiańskiemu zespołowi «Horlycia» nadano tytuł ludowego. Wielu proświtian odznaczono medalem «Budowniczy Ukrainy». Obecnie w skład zrzeszenia wchodzi 69 członków indywidualnych i 14 członków zbiorowych, to ponad 1680 proświtian. Walka dopiero przed nami. Mamy wiele trudności, które pokonujemy. Już dwukrotnie władze próbowały zamknąć szkołę-internat nr 7 z ukraińskim językiem nauczania i dwukrotnie broniliśmy jej. Ale walka dopiero przed nami. 10 grudnia 2011 roku przy naszym wsparciu odbyły się zebrania rodziców tej szkoły, podjęto uchwałę protokolarną, którą przesłano Prezydentowi Ukrainy. Dziś przestrzeń informacyjna Ukraińców Sewastopola, niestety, przegrywa. To, co widzimy i słyszymy w telewizji i radiu — to szyderstwo z Ukraińców. Będziemy apelować do kierownictwa miasta i państwa, angażować wszystkie nasze możliwości, aby zmienić sytuację. W niezwykle trudnych warunkach finansowych znajduje się gazeta „Dzwin Sewastopola”. Od stycznia 2010 roku rząd wstrzymał jej finansowanie, podobnie jak innych 7 gazet, które wydawały obwodowe zrzeszenia „Proświty”. Dlatego jednym z ważnych zadań jest rozwój sieci oświatowej Proświty, która obejmowałaby wszystkie miejscowości. Dwukrotnie walczyliśmy o pomieszczenie proświtiańskie i wywalczyliśmy je przez sąd gospodarczy. Władze ustąpiły, bo zorganizowana wspólnota to siła. Nie możemy spokojnie przyglądać się, jak ci, którzy dorwali się do władzy, utracili odpowiedzialność za los Ukrainy, nie przeciwstawiają się wojnie ekonomicznej, politycznej i informacyjnej, którą prowadzi Rosja. My w Sewastopolu, jak nikt inny, odczuwamy presję antypaństwowych separatystycznych sił i tak zwanej „piątej kolumny”. Będziemy przekazywać świadomości sewastopolczyków prawdziwą historię Ukrainy, naszego miasta, nawiązywać łączność pokoleń, zaprojektujemy badanie naukowe „Ukraińskie pochodzenie Sewastopola”, domagać się i dążyć do swojego udziału w placówkach edukacyjnych oraz ich równoprawnego rozwoju obok placówek rosyjskiej mniejszości. Stworzymy centrum duchowo-kulturalne „Świetlica”, gdzie będzie działać nasza biblioteka ukrainistyczna, filmoteka, nagrania ukraińskiej muzyki, dziecięce programy komputerowe. Będziemy wspierać wszystkie dotychczasowe ukraińskie programy. Kontynuujemy organizację widowisk teatralnych „Od Bożego Narodzenia do Chrztu Pańskiego”, „Święto Kupały”, innych ludowych świąt. Wytrwale będziemy pracować nad budową własnego Ukraińskiego Domu — Niezależnej Soborowej Państwa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Ukraiński rodowód Sewastopola

Odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja Sewastopolskiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W jej pracach wzięło udział 68 delegatów. Wysłuchano sprawozdania przewodniczącego związku miejskiego, wystąpień działaczy Proświty, wybrano na nową kadencję przewodniczącym związku W. M. Procenkę, jego pierwszym zastępcą M. A. Mamczaka, zastępcą L. D. Płaskalną, odpowiedzialnym sekretarzem-zastępcą S. T. Dorożenkę. Przyjęto uchwałę oraz apel delegatów do prezydenta, rządu, Sewastopolskiej Rady Miejskiej oraz administracji miejskiej. O najciekawszych wydarzeniach w pracy sewastopolskich działaczy Proświty opowiada przewodniczący organizacji. Wołodymyr PROCENKO, przewodniczący Sewastopolskiego Miejskiego Związku „Proświty”. W 1854 roku w Sewastopolu spośród 32 000 mieszczan było 24 000 Ukraińców. Jeszcze od czasów obrony Sewastopola w 1854 roku w Sewastopolu przeważająca większość ludności była ukraińska. Dokumenty spisu ludności przed wojną krymską odnotowały 24 000 Ukraińców spośród 32 000 mieszczan. Od 1900 roku w Sewastopolu działało w podziemiu ukraińskie kółko „Kobzar”. Jego członkami byli wykładowcy gimnazjum, inżynierowie, oficerowie marynarki wojennej. Sercem kółka był chór, który stworzył nauczyciel Sewastopolskiego Państwowego Gimnazjum Żeńskiego, Ukrainiec Mykoła Kaharłycki. Pod jego kierownictwem „Kobzar” wykonywał niepozorną, ale bardzo ważną pracę. Kiedy w 1903 roku do Sewastopola przybył członek Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii Łewko Macijewycz, ukraińska inteligencja Sewastopola dała o sobie znać i „Kobzar” zaczął działać otwarcie. W Domu Ludowym, naszym historycznym budynku, gdzie obecnie znajduje się Biblioteka Morska, działał amatorski teatr robotniczy z ukraińskim repertuarem, organizowano wieczory pamięci Tarasa Szewczenki i inne. W obchodach rocznicy Tarasa Szewczenki brał udział Hnat Chotkewycz, przyjaciel Macijewycza, częsty gość ukraińskiej społeczności. W tym samym roku społeczność „Kobzara” delegowała Łewka Macijewycza do Połtawy na uroczystości poświęcone odsłonięciu pomnika I. Kotlarewskiemu. W 1906 roku członkowie „Kobzara” poparli zamieszki marynarzy przeciwko uciskowi Ukraińców. W 1914 roku Stołypin zakazał działalności ukraińskich towarzystw oświatowych i towarzystwo „Kobzar” tymczasowo zaprzestało aktywnej działalności. Po rewolucji lutowej 1917 roku, która dała narodowi ukraińskiemu szansę na budowę własnego państwa, członkowie „Kobzara” wznowili pracę. Na początku marca 1917 roku w Domu Ludowym zebrało się 200 delegatów społeczności „Kobzar”. Założyli oni Ukraińską Czarnomorską Hromadę i wybrali na jej przewodniczącego dyrektora gimnazjum żeńskiego Wiaczesława Łoszczenkę. Pracę organizacyjną wśród marynarzy rozwinął Sewastopolski Klub Wojskowy imienia koszowego Iwana Sirki oraz Związek Ukraińskiej Młodzieży, działał ukraiński chór amatorski „Rada” pod kierownictwem Hryhorija Josypowycza Zahoły. W chórze było 60 śpiewaków, głównie marynarze i uczennice gimnazjum żeńskiego, działała ukraińska trupa dramatyczna pod kierownictwem reżysera Mykoły Konowałowa. Pod koniec marca Hromada liczyła ponad cztery tysiące członków (większość z nich to marynarze), miała własną ukraińską flagę z oryginalnym rysunkiem i portretem T. Szewczenki. Sekcja wojskowa Hromady posiadała zaporoską karmazynową flagę z białym krzyżem. Ukraińcy żądali od Centralnej Rady realnych działań na rzecz ukrainizacji Floty Czarnomorskiej i stworzenia Ukraińskiej Floty Wojennej, ale ukraińskie flagi podniesione na okrętach powiewały niedługo. Organizator bolszewickich „latających oddziałów”, przewodniczący komitetu rewolucyjnego Jurij Gawien (prawdziwe nazwisko Jan Dauman), zgodnie z wytycznymi z Piotrogrodu organizował i kierował masowymi rozstrzeliwaniami, w tym aktywistów Ukraińskiej Czarnomorskiej Hromady. Wówczas zginęło 29 000 obywateli. Nasze zwycięstwa. Na początku 2011 roku Sewastopolska Administracja Miejska na czele z Wałerijem Saratowem próbowała ustanowić na ulicy, nazwanej w 1967 roku na cześć przestępcy Gawiena, tablicę pamiątkową. Dzięki naszemu sprzeciwowi i terminowemu zbadaniu dokumentów archiwalnych udało się wyprzedzić działania władz. Jestem szczerze wdzięczny młodym działaczom Proświty Serhijowi Hołubiewowi i Ihorowi Mowczanowi, którzy przeprowadzili pracę wśród mieszkańców ulicy i skłonili wielu do myśli o zmianie tej nazwy. Z takich zwycięstw składa się niemal cała historia naszego związku. Jeszcze 22 maja 1989 roku na zebraniu założycielskim sewastopolscy Ukraińcy śmiało zadeklarowali sprzeciw wobec duchowego ludobójstwa, którego władze komunistyczne dokonywały na miejscowej społeczności ukraińskiej: pozbawienia języka ojczystego, totalnej rusyfikacji, zamiany ukraińskich nazwisk na rosyjskie, lekceważenia tradycji ludowych i kultury narodowej. Założyciele odrodzonej „Proświty” Mykoła Huk, Bohdan Jenal, Iwan Szewczenko powiedzieli „Nie!” ideologii mankurtów i zaczęli gromadzić wokół siebie ludzi, przywracać zwyczaje społeczności „Kobzar”, aktywnie walczyć o język ojczysty. Zaczął działać ukraiński chór ludowy pod kierownictwem Wiktora Kowalczuka, kółko dramatyczne pod kierownictwem Ołeksandra Hulajewa, przeprowadzano wieczory muzyczne i literackie. W 1990 roku działacze Proświty otworzyli w szkole z internatem nr 1 ukraińską szkołę niedzielną. Pierwsze zajęcia z dziećmi przeprowadzili działacze Proświty W. H. Mekłenburcewa, O. O. Hreczko, T. W. Mazur, B. M. Procak. Szkołę niedzielną chciano zamknąć na polecenie ówczesnych kierowników miejskiego wydziału edukacji, ale działacze Proświty wytrwali. W murach „Proświty” zrodziło się marzenie o posiadaniu floty niepodległej Ukrainy, które pielęgnowali oficerowie marynarki – działacze Proświty: Jewhen Łupakow, Mykoła Huk, Myrosław Mamczak, Ihor Teniuch, Wadym Machno, Ołeksandr Plaszecznykow, Ołeksandr Podolny, Wołodymyr Chołodiuk, Borys Korpan, Wasyl Fedoronczuk, Bohdan Jenal. Część z nich weszła w skład grupy organizacyjnej i odegrała ważną rolę w tworzeniu Sił Morskich Ukrainy. Kolejnym zwycięstwem działaczy Proświty było otwarcie ukraińskiego liceum nr 8, ukraińskiego gimnazjum nr 53 oraz ukraińskiej szkoły z internatem nr 7. To działacze Proświty zebrali od rodziców ponad pół tysiąca wniosków i zmusili

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Ratusz Sewastopola zmusił płakać skrzypce w dziecięcych rękach

28 grudnia, kiedy deputowani Sewastopolskiej Rady Miejskiej zebrali się na nadzwyczajną sesję, by zatwierdzić budżet na 2012 rok, przy budynku ratusza zabrzmiały i zapłakały skrzypce. Na pikietę wyszedł mały muzyk. Mimo deszczu postawił na pulpicie nuty, wyjął instrument i zagrał jedną ze swoich ulubionych melodii Mozarta. Na dużym transparencie widniało żądanie skrzypka: „Nie chcę grać w tetris, chcę grać Mozarta”. Obok niego etiudę malowała młoda artystka-pikieterka. Tak młodzi sewastopolanie protestowali przeciwko cięciom finansowania szkół wychowania estetycznego, co nieuchronnie doprowadzi do wzrostu opłat za naukę. Serhij HORYCWIT Zdjęcie ze strony new-sebastopol.com. rahuwatysia z jichniu dumkoju. Nyni w semy szkołach mista widkryti klasy z ukrajinśkoju movoju nawczannia, a ridnu movu wywczaje kożnyj szkolar. Nemało zusyl doklaly do cioho proswitiany, dopomohły zabezpeczyty szkoły ta doszkilni zaklady mista ukrajinśkymy pidrucznykamy, chudożnoju literaturoju, kulturołohicznymy posibnykamy. Nasza „Proswita” bra uczastj u widkrytti Wijśkowo-Morśkoho liceju i peredała w biblioteku blyzko tysiaczi knyh, podaruwała w klas istorii j ridnoji movy naukowi plakaty, a takoż kilka komplektiw nawczalnych ta ihrowych kompakt-dyskiw. My pidhotuwaly naukowu konferencig „Pamiati zhertw Hołodomoru” i prowely ji w stinach derżadministracii, wydaly materiały perszodżerel. Koły dyrektor himnaziji №2 namahawsia zirwaty konferenciju, my riszuczo joho zupynyly. Za scenarijem Lubow Plaskalnoji u kożnomu rajoni mista prowely publiczni mitynhy-rekwijemy „Swiczka pamiati”. 2009 roku prowodyly akciju „Rozmowliaju ukrajinśkoju” i zminyly stawlennia do ridnoji movy bahatioh kraian. Sewastopolśki proswityany — ljudy tworczi, bezmeżno zakochani w ridne slowo, perszymy poczały widrodżuwaty ukrajinśke żyttia w Sewastopoli j nyni napoleżno powertajut naszu duchownist, plekajut ridne slowo, pidnosiat kulturu, popowniujut ukrajinśki biblioteky nawczalnych zakładiw, wystupajut na mistseworu telebaczenni j radio, rozbudowujut parafiji ukrajinśkych cerkw; berut uczastj u miśkych swiatach, zajmajutsia knyhowydawnyczoju diialnistju, prowodiat wseukrajinśki festywali j literaturni wetschery, wystupajut iz lekcijamy na pidpryjemstwach, u szkołach, u wijśkowych czastynach. U lystopadi 2010 roku my dopomohly ukrajinciam mista Baranowycziw Respubliky Biłorus stworyty swoju prosWitnyćku orhanizaciu „Kobzar”, a 2011-ho pryjmaly ukrajinśku diasporu z Rosiji. Ważliwa dilanka naszoji roboty — propahuwannia ukrajinśkoho slowa na telebaczenni (Myrosław Mamczak, Tamara Diaczenko, Oleina Hrynnyk, Wasyl Bojko), na radio (Switłana Doroszenko, Oleina Hrynnyk), prezentacija knyżok naszych awtoriw i tworczi zwity myteciw (Tamara Diaczenko, Wołodymyr Czornomor, Myrosław Mamczak). Zapoczatkuwały ukrajinśki wystawy w teatrach (Bohdana Procak). Pracujemo nad widnowlenniam istorycznoji pamiati, zokrema wszanowujemo zhertw Hołodomoru, Herojiw Krut, widznaczajemo Den pidniattia ukrajinśkoho prapora j widrodżennia flotu Ukrajiny ta inszi pamiatni daty, utwerdżujemo heroiczni storinky naszoji istorii w swidomosti sewastopolciw, osoblywo moloddi. Robota z moloddju dla nas priorytetna. Za zwitnyj peria wypuszczeno kilka wydań słownykiw, knyżku W. Pepy „Ukraina w dzerkali tysiaczolit”, 12 knyżok naszych prosWitjan. Majże szczoroku pereWydawa

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Rosyjska show-popkultura, która całkowicie, nie napotykając żadnego oporu, zawładnęła naszą noworoczną telewizją, trąciła taką naftaliną i sztampami minionego stulecia, że szczegółowe opisywanie całej tej twórczej nędzy nie jest pożądane, podobnie jak recenzowanie zagonionych wybryków głównych „kwartałowców” na „głównym kanale kraju”. Próbowali przyciągnąć uwagę telewidzów rodzimymi nazwiskami Pierwszy Narodowy, „Nowyj”, „STB”, ale chyba tylko „Melodia dla dwóch serc” oraz „wertepowe” informacje niosły nastrój rodzinności i dobra, które oczywiście łagodziły smak tego wszechobecnego majonezu, z którego wyłaniali się bywali w przedprzeszłych noworocznych historiach artyści. Wszystkie te śpiewy-tańce i nie raz eksploatowane stare wątki na ekranie telewizora płynnie przeniosły się także do programów bożonarodzeniowych, a my nie zobaczyliśmy naukowo-dokumentalnych filmów (które przyjęło się pokazywać na zagranicznych ekranach telewizyjnych), tematycznie związanych z badaniami Pisma Świętego i epoki historycznej czasów przyjścia Zbawiciela, nie usłyszeliśmy duchowych pieśni, nie porównaliśmy, jak świętuje się Boże Narodzenie w różnych regionach Ukrainy, jakie wertepowe widowiska odgrywają, jakie kolędy śpiewają… Próżno mówić o możliwości usłyszenia szczytowych klasycznych utworów muzycznych, obejrzenia telewizyjnej galerii światowego malarstwa o tematyce bożonarodzeniowej — z jakiegoś powodu właściciele i kierownicy kanałów są przekonani, że „ludzie łykają” tylko to, co widzieliśmy w dni noworoczne, a wszystko, co wymieniliśmy — to „nie format”. Nie głębia, uroczystość i mistyczność narodzin nowego czasu, które dają radość ludzkiej duszy, a pobudzająca krzątanina, niezdrowy śmiech i sztuczna zmysłowość wdzierają się do naszych domów. Nie misterium stworzenia, a rozkład świadomości: „Wypij, zakąś, rzucaj się z głową w suchą, jednodniową codzienność!” Drodzy czytelnicy „Słowa Proświty”! Czy nie warto nam omówić dawno bolesnego tematu — jak świętowaliśmy nasze jasne święta? Do czego sprowadzamy ich istotę: ilości potraw na stole, możliwości podziwiania jaskrawych teleturniejów, udziału w tradycyjnych widowiskach, modnych obecnie podróżach? Czy nasze domy są ogrzewane, czy wypalone teraźniejszością dusze napełniają się niebiańską łaską, radością, pełnią bytu, czy odczuwamy odnowienie ciała?.. Czy nie podmieniamy tradycji rytuałami? Czekamy na Wasze szczere listy, mamy nadzieję, że Boże Narodzenie było dla Was jasne. Redakcja

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Boże Narodzenie powinno jednoczyć Ukrainę

Iryna MAHRYCKA, Ługańsk. Przeciętny mieszkaniec Ługańska nie obchodzi Bożego Narodzenia. 7 stycznia to dla niego tylko dodatkowa okazja, by nie iść do pracy, najeść się do syta sałatki jarzynowej i sałatki z paluszkami krabowymi, wypić piwo i wódkę. A do tego — obejrzeć w telewizji świąteczne show z Ałłą Pugaczową. Zdarza się, że po klatce schodowej przejdą nastolatkowie z „kutią” — półlitrowym słoikiem ryżowej kaszy z dżemem i w milczeniu poczęstują was — jedną łyżką na wszystkich, a wy musicie dać im za to pieniądze. Kiedy pytasz tych chłopaków, dlaczego nie kolędują, mówią, że nie potrafią. A jeszcze jakieś 10—15 lat temu do mieszkań mieszczan przychodzili prawdziwi kolędnicy, którzy przekrzykując się, opowiadali świąteczne życzenia. Bo wtedy w szkołach wykładano ukraińską etnografię. Nie stało się tego przedmiotu — nie stało się i kolędowania. Czym są te obrzędy — Boże Narodzenie i kolędowanie? Tradycyjne ukraińskie Boże Narodzenie swoimi korzeniami sięga czasów trypolskich. Kiedy kończyło się przesilenie zimowe i dnia zaczynało przybywać, nasi przodkowie stawali w kręgu (ta figura symbolizowała Słońce; od słowa „koło” pochodzą nazwy „kolada”, „koladka”) i wzywali siły natury, by sprzyjały dobrym zbiorom i rojeniu się pszczół. Na to święto narodzin młodego Słońca — Kolady — nasi przodkowie przygotowywali w Wigilię kutię (pszenicę z makiem) oraz 12 potraw. Wierzono, że w tę świętą noc dusze przodków, wcielone w diducha, zlatują się do swoich rodów. W najdawniejszej ukraińskiej kolędzie śpiewano: „Raduj się, oj raduj się, ziemio, Jasny Świat się narodził”. Wraz z przeniesieniem wiosennej noworocznej obrzędowości na zimę, kolędy pod wpływem chrześcijaństwa zaczęto przypisywać do Bożego Narodzenia, stopniowo pojawiają się kolędy także o tematyce biblijnej. Ukraiński przedchrześcijański kalendarzowy melos składa się z ponad 200 tys. pieśni. Znamienne, że rosyjska twórczość ludowa nie zna podobnych pieśni. Przecież plemiona ugrofińskie (meria, muroma, meszcera, permi, goladź, jugra, weś i in.), które stanowiły rdzeń przyszłej Rosji, tracąc swój język, straciły także autentyczny folklor. A ludowe „rosyjskie” pieśni powstawały tutaj już w warunkach panowania chrześcijańskiej ideologii. Kiedyś i na wschodzie było Boże Narodzenie. Ukraińcy (na zachodzie i na wschodzie) to niezwykle pobożny naród. Dopóki nie niszczono cerkwi, nie było państwowego terroru głodem i represjami na wschodnich terenach, w szczególności we wsiach Ługańszczyzny, tutaj obchodzono wszystkie tradycyjne święta. Ale później władza bolszewicka pilnowała, aby nikt nie wykonywał obrzędów religijnych. Na szkolnych apelach publicznie wyśmiewano dzieci, w których rodzinach przygotowywano wieczerzę wigilijną lub pieczono paschy. Samo słowo „pascha” było zakazane i jeśli pojawiała się ona w domu, rodzice mówili dzieciom, że to „takie bułeczki”. Starsi ludzie opowiadają, że wcześniej 6 stycznia u nas noszono „wieczerzę” do chrzestnych rodziców, zanoszono też samotnym ludziom — jako jałmużnę; przy wieczornym stole, przyozdobionym diduchem (snopem ze zbóż pszenicy i żyta), zbierała się cała rodzina i spożywała postne potrawy, przede wszystkim — kutię z pszenicy i miodu. Pod obrus kładziono siano, a na rogach stołu — ząbki czosnku (dla ochrony). W przeddzień bito świniaka. A od 7 stycznia aż do święta Jordanu po wsi chodziły grupy kolędników — dzieci i dorosłych. Dzieci śpiewały żartobliwe, „dziecięce” kolędy (oto, na przykład, kolędy zapisane w rejonie biłowodskim obwodu ługańskiego przez krajoznawczynię Wierę Annusową): Kolada, kolada w okienko zagląda. Coś ty, ciotko, nawarzyła, coś ty, ciotko, napiekła? Nieś nam do okna! A ty, wuju, — hrywnę, a jak nie, to w okno grzmotnę. Nieście, dziadku, kiełbasę, a jak nie, to chatę rozniosę. Z Bożym Narodzeniem! Dorośli zaś śpiewali swoje kolędy: Daj to Boże gospodarzom dwa łany żyta I łan pszenicy na białym kołaczu. Daj to Boże i trochę gryki na naleśniki i pierożki. Bądźcie zdrowi, ze świętym Bożym Narodzeniem! Oj w Wozdwyżenskiej cerkiewce Przy ołtarzu święty Mikołaj W dzwony dzwoni — do Boga się modli. A w drzwiach sam Pan Bóg stoi, trzy msze odprawia. Pierwszą mszę — za gospodarza (Iwana), Drugą mszę — za gospodynię (Marię), Trzecią — za czeladkę: dziadka i babcię, syna i córkę (wymieniają imiona). Z Jezusem Chrystusem i świętym Bożym Narodzeniem! Dzisiaj tradycyjne Boże Narodzenie we wsiach Ługańszczyzny odradzają nieliczni entuzjaści. Impuls do ich pełnej poświęcenia pracy na tym polu dały odpowiednie publikacje w demokratycznej prasie końca lat 80., a także rozpoczęte w latach 90. wyjazdy naszych uczniów wraz z nauczycielami na Zachodnią Ukrainę na obchody Bożego Narodzenia. Zachodnia Ukraina wyciąga rękę do duchowego zjednoczenia. Mnie wraz z moimi studentami-dziennikarzami Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. Dala udało się w 2005 i 2006 roku zostać uczestnikami akcji „Boże Narodzenie — razem” — najpierw we Lwowie (26 studentów), a potem na Kosowszczyźnie w obwodzie iwanofrankiwskim (40 studentów). Pamiętam, jak matka jednego z moich studentów błagała: „Nie bierzcie mojego jedynego syna! Boję się go puszczać, bo go tam rozerwą banderowcy”. I mimo wszystko syn z nami pojechał i tak mu się w świątecznym Lwowie spodobało, że oddał bilet powrotny i został tam jeszcze na kilka dni. Wszyscy wracali do domu pełni niezapomnianych wrażeń, żegnali się z gospodarzami ze łzami w oczach i długo z nimi korespondowali, a potem już sami jeździli do nich w gości. W drodze do domu moi studenci śpiewali kolędy i (!) rozmawiali po ukraińsku — trzech dni wystarczyło, by zaczęli swobodnie się nim posługiwać. A mama tamtego chłopca, dzwoniąc do mnie ponownie, przepraszała za swoje uprzedzenia. Już dwie dekady z rzędu na Zachodniej Ukrainie tysiące rodzin chętnie przyjmują dzieci z „Wielkiej Ukrainy”, nie otrzymując od nikogo żadnych rekompensat za swoją gościnność. W wigilię Bożego Narodzenia przygotowują razem z gośćmi 12 postnych potraw — przede wszystkim kutię (z pszenicy, maku, miodu, orzechów i rodzynek), barszcz, gołąbki z kaszą jaglaną i grzybami, duszoną kapustę, smażoną rybę, placki z makiem, „uszka” (drobne pierożki) ze smażonymi grzybami i cebulą, gotowane na buraczanym „kwasie”, różne sałatki, kompot z suszu. Kiedy wzejdzie wieczorna gwiazda, siadają do świątecznego stołu i modlą się do Boga. A potem zaczynają wieczerzę — obowiązkowo od kutii. Przyjmują dzieci — siostrzeńców, chrześniaków lub wnuki, które zawitały z kolędą w gości. Rano idą na poranną mszę do cerkwi, a potem zaczynają chodzić z kolędą po wsi. Dla mnie wszystko to było po raz pierwszy — i dech zapierało, gdy w śnieżnobiałej górskiej wsi Horod szliśmy od chaty do chaty, położonych jedna od drugiej w odległości 100—200 metrów (nie było ani płotów, ani psów), stawaliśmy w półkole i śpiewaliśmy, a gospodarze zapraszali do siebie, częstowali mięsnymi potrawami i nalewali po troszku wódki, a potem przyłączali się do nas. Tak, obchodząc chaty w swojej okolicy, nasza grupa zebrała 400 hrywien, które potem zanieśliśmy do cerkwi. A następnego dnia gospodarze oprowadzali nas po muzeach, zapoznawali z miejscowymi twórcami ludowymi i zespołami śpiewaczymi, pokazywali własnoręcznie wykonane wyroby (tam co chata — to pracownia twórcza). A jak śpiewają Huculi! Przyszło mi tu do głowy, że i Słobożanie — mieszkańcy północnej Ługańszczyzny — do 1933 roku też dużo wyszywali, tkali kilimy, śpiewali na kilka głosów ukraińskie pieśni… W dniach 11–12 listopada 2011 roku w Ługańsku odbyły się Dni Lwowa, w których wzięło udział kilka tysięcy ługańców. Lwowiacy przywieźli spektakl teatru „Woskresinnia” oraz muzykę jazzowego zespołu „Lviv Jazz Quartet”. Częstowali nas pyszną kawą i wykwintną lwowską czekoladą. Zaprosili też ługańców do siebie w gości na Nowy Rok i Boże Narodzenie. A kilka lat temu lwowska społeczność podarowała ługańskiej społeczności piękną rzeźbę — Lwa Pisankowego. Władze Ługańska postawiły tego Lwa w takim miejscu, że od wzmożonego ruchu samochodowego (według wersji władz Ługańska) rozsypał się. Minęły dwa tygodnie od Dni Lwowa w Ługańsku, gdy kierownictwo Kolei Donieckiej zdecydowało o odwołaniu pociągu „Ługańsk—Lwów”. Był to jedyny środek transportu, który bezpośrednio łączył dwa krańcowe punkty Ukrainy — łączył zarówno w sensie dosłownym, jak i przenośnym. I, wbrew oświadczeniom władz, był zarówno wygodny, jak i popularny, i nigdy nie było w nim pustych miejsc. Tak obecna władza w rzeczywistości „jednoczy” wschód i zachód. Ale prędzej czy później ta władza musi odejść i zostanie przywrócony nie tylko lwowski pociąg, ale i duchowość naszego narodu na całej Ukrainie. Kiedy to się stanie, Ukraińcy już raczej nie dadzą się nabrać na wszelkie bajki zagranicznych polittechnologów o „poprawie życia już dziś”. Rysunek z czasopisma „NaWiki” świątyni Pokrowy we wsi Rubaniwśke, obwód dniepropetrowski.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Kto i co podrzuca nam do szopki?

Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk Kończąc dyskusję w lwowskim programie telewizyjnym „Prymym tekstom” (Wprost), Myrosław Marynowycz poradził, aby zamiast postaci Żyda spróbować pośmiać się z ukraińskich wad mentalnych i w ten sposób stać się lepszymi. Właściwie od tego warto byłoby zacząć — stworzyć na bazie studentów UCU taką szopkę, pokazać ją w te święta i posłuchać opinii ludzi. A tak nie ma przedmiotu dyskusji, gdyż stara szopka to tradycja, a z tradycją dyskutować jest bezsensownie. Przedmiotem dyskusji jest tylko artykuł „Do naszej chaty znów wtargnie szopkowy Żyd” podpisany przez ks. Borysa Gudziaka, ks. Jurija Szczurkę, Myrosława Marynowycza. Podczas programu telewizyjnego poważna dyskusja nie wyszła, przeważnie mówili tylko zaproszeni autorzy tematu. Spróbuję podjąć polemikę z szanownymi dostojnikami choćby na gruncie tekstu opublikowanego artykułu. Cytat pierwszy: „Jak nam… odnosić się do obrazu „Żyda” w tradycyjnych ukraińskich szopkach? Czy nadal widzimy w tym obrazie prawdziwy korzeń naszych społecznych, narodowych i politycznych klęsk? Czy nie podśmiewa się z nas Szatan, że bawimy się tym obrazem, podczas gdy w naszym państwie głośne uczty wyprawia nierozpoznane zło?.. Ale radość oczekiwania na to święto co roku jest przyćmiewana złym przeczuciem, że w czasie najwyższej duchowej kulminacji świętego Bożego Narodzenia do naszej chaty znów wtargnie szopkowy „Żyd” — i nasienie zła, które szopkowe widowisko miało wyplewić, znów zagnieździ się w naszej duszy”. Jeśli iść za logiką wypleniania zła w jakimkolwiek obrazie i podobieństwie, to w ukraińskiej szopce uosabia je akurat nie Żyd, a judejski król Herod. Najwyraźniej właśnie ta postać, która ma historyczny związek z Żydami, może być usunięta przez panów dostojników na znak najwyższej tolerancji i miłości do bliźniego. Przecież Herod dla Judejczyków wcale nie jest spersonifikowanym złem, a sprawiedliwym w swoich prawach władcą. Można zamienić go na inną, historycznie odległą osobę-tyrana, tylko nie na Stalina i tym bardziej nie na osobę ze współczesnej ukraińskiej polityki. Ogólnie jest to trudne zadanie, gdyż współczesne zło nie tylko nie jest spersonifikowane, ono coraz częściej występuje w masce cnoty. Szukając w Internecie, można znaleźć jakiegoś nowoczesnego złego hollywoodzkiego bohatera, ale jest duża wątpliwość, czy spodoba się to Ukraińcom. Powróćmy do osoby Żyda. Jest on dowcipnym żartownisiem, który wyśmiewa złe ukraińskie cechy mentalne i najważniejszą z nich — lenistwo ducha. Czyż to nie Żyd, drwiąc, wzywa Ukraińców, by usiedli, wypili i zjedli, zamiast iść naprzód i do końca zanieść Bożą wieść prawdy Nowego Testamentu, czyli wyśmiewa upadek wielu naszych rodaków w grzech konsumpcjonizmu i skłonność do szybkiego stygnięcia w sprawach dopełniania sprawiedliwości i prowadzenia polityki. A jakie dowcipne jest winszowanie Żyda. Czyż mogą obrażać się za to współcześni Żydzi, którzy mają poczucie humoru i sami są niedoścignionymi humorystami? Ukraińcy, którzy kochają telewizję, odbierają również dominujący tam żydowski humor. Najwyraźniej podoba się to Ukraińcom, skoro oglądają i nie proszą o Ostapa Wysznę, Hłazowego czy jakiegoś współczesnego prześmiewcę. Skrajnie tolerancyjni wobec Żydów, musimy przyznać — szopkowa postać Żyda tak długo wykonywała swoją misję, że utraciła przynależność do jakiegokolwiek etnosu. Odbieramy go jako postać tak samo bezstronnie i bez ksenofobii, jak Japończycy aktorów samurajskiego tańca. Zatem gdyby nie pan Marynowycz, nikt nie łączyłby postaci szopkowych Żyda czy judejskiego króla Heroda ze współczesnymi Żydami, bo niezrównanie ważniejsze zawsze były persony Bożej Rodziny. Nikomu dotąd nie przyszło do głowy szukać w ludowej tradycji, a tym bardziej w szopce, jakiegoś nietolerancyjnego etnicznego podtekstu, gdyż jest to — Rysunek z czasopisma „NaWiki” świątyni Pokrowy w s. Rubaniwśke w obwodzie dniepropetrowskim Tradycja, tak bawili się na Boże Narodzenie nasi przodkowie! Jeśli nam, wychowanym na nowej europejskiej tradycji, nagle coś wydało się niewygodne czy brzydkie, można na Boże Narodzenie spokojnie włączyć telewizor, ale tam zawsze będą pokazywać Gogolowskie „Wieczory na хуторе близ Диканьки” (Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki), gdzie niespersonifikowane Zło przedstawione jest naturalnie, czyli z ogonem, kopytami i świńskim ryjem. Wskazane byłoby ową rogatą postać też usunąć razem z Żydem i Herodem, żeby nie psuły nam święta pokusą nieprzyjaznego stosunku do Żydów i jednocześnie nie personifikowały Zła. Czytając szanownych autorów, mimowolnie zauważasz szczególnie tolerancyjną obawę przed obrazą żydostwa niepoprawną ukraińską tradycją, a nawet współczesnym zachowaniem Ukraińców. Jest to chwalebne. Jednak jak rozumieć taki cytat: „Ale czasem groteskowa zabawa miała daleko nie humorystyczne zakończenie, kiedy po ukraińskich wsiach i miasteczkach grupki chłopców nie raz goniły ulicą żydowskiego rówieśnika, skandując już nie barokowe: „Żyd! Żyd!”. Późniejsze polityczne skutki takiej „zabawy” odchorowujemy do dziś”. Po co o tym wspominać, budząc nieistniejące zło? Nikt obecnie za Żydami nie goni i publicznie ich nie obraża. I jak rozumieć passus, że za dziecięce psoty dawno minionych dni „odchorowujemy do dziś”? Podobne aluzje i niedomówienia razem z niezdrowym wyszukiwaniem winy Ukraińców wobec Żydów w czasie, gdy w wolnej Ukrainie Żydzi są szanowanymi i wpływowymi ludźmi, trąci niepotrzebną nikomu reanimacją dawnego stereotypu, który nie wnosi w społeczeństwo zgody, ale może niechcący sprowokować międzynarodową wrogość. Znacznie pożyteczniej dla pokoju i łaski w Bożą opieką obdarzonej Ukrainie jest wcale nie akcentować jakichś historycznych niedorzeczności w stosunkach Ukraińców z innymi etnosami, gdyż Ukraińcy wtedy też byli w roli bezprawnej mniejszości w imperiach. Zdecydowanie nie warto zahaczać przy tym o ludowy epos, tradycję i literaturę, żeby nie poszła zaraza rewizji całego pokładu ukraińskiej kultury, ukraińskiej historii, aż do wyrzucania niestosownych słów z tekstów. Podobne rzeczy, jak mówią, już gdzieniegdzie na świecie się dzieją, ale nie ma w tym nic dobrego. Po co akcentować żydowskie korzenie chrześcijańskiej wiary, na przykład cytatem: „Żydami w historycznym bycie byli nie tylko zmieniacze, handlarze i lichwiarze…”? Przecież Jezus Chrystus swoim „…nie będzie ani Hellena, ani Judejczyka” dał nam zrozumieć, że duchowo nie powinniśmy postrzegać go jako Galilejczyka, a jako Zbawiciela, Syna Bożego, który przyszedł, aby przynieść nam miłość, która wyklucza nawet aluzję do tego, że ktoś w Chrystusie jest różny pod względem pochodzenia czy stanu majątkowego. Ochrzciwszy się, wszyscy wchodzimy na drogę dawnych chrześcijan, którzy w katakumbach nie pytali jeden drugiego o plemienność, choć większość była Judejczykami. Na dworze XXI wiek, wiek informacyjny, w którym potrzebny jest punkt odniesienia dla współczesnych, którzy codziennie wpadają w depresję z powodu polityki i nie są chronieni przed potokiem szkodliwych informacji świata. Lepiej pomyślmy o sobie, jak nam, Ukraińcom, zachować spokój duszy i nie zniknąć z powierzchni ziemi, a mieć silne państwo i żyć dobrze, wolno, przed nikim nie przepraszając za przodków i szanując bliźnich, jak prawdziwi chrześcijanie! Ukraiński Uniwersytet Katolicki swoją publikacją (ucu/edu/ua/news/5816) na temat ukraińskiej szopki bożonarodzeniowej z pewnością miał zamiar rozpocząć dyskusję społeczną, która obejmuje szeroką warstwę problemów ukraińskiej moralności i wiary. Z czasem polemika nabrała rozgłosu. Niestety, do rozpoczęcia dyskusji dostojnicy UUK z jakiegoś powodu wybrali nie do końca słuszny temat — rewizję ukraińskiej tradycyjnej szopki w celu wychowania tolerancji i moralności wśród Ukraińców.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

KOMENTARZ

Larysa LICHNOWSKA, młodszy pracownik naukowy Instytutu Sztuk Pięknych, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Jednoznacznie odnosić się do apelu o. Borysa Gudziaka, o. Jurija Szczurka i Myrosława Marynowycza do wspólnoty nie można. Prowadzenie paraleli między wertepowym Żydem a wybrykami dzieci jest niepoprawne. Co więcej, kategorycznie nie zgadzam się z tym, że obraz Żyda jest tożsamy z wertepowymi obrazami Heroda i Śmierci. Rozumiem, że szanowni panowie rozpatrują omawiane zagadnienie z punktu widzenia religijności, jednak zjawisko wertepu (jego fabularno-obrazowa struktura) genetycznie wiąże się ze średniowiecznymi bożonarodzeniowymi misteriami. Ukraińskie wersje o królu Herodzie w swoim rozwoju przeszły różne etapy. Powstały w różnych okolicznościach, niezależnie od geograficznego lub etnicznego obszaru ich występowania, dlatego są dość niejednorodnym zbiorem ludowo-dramatycznej twórczości. Odgrywając kanoniczną część przedstawienia, żaden z wykonawców nie myślał o tym, jakiej narodowości są Chrystus, Jego Matka, Pasterze, Herod czy Trzej Królowie. W tym przejawiała się pobożność, miłość do bliźniego, szacunek dla religii swoich przodków, ponieważ za każdym razem wertepem i kolędą aktorzy (chłopi-amatorzy) jednoczyli wspólnotę, przypominając o wartościach moralnych i sensie istnienia. Co do obrazu Żyda, międzyaktowej części wertepu, która ma funkcję estetyczną, rozwijając widowiskowy nurt kultury ludowej, to właśnie wokół niego rozgrywają się główne sceny komiczne (czasem zbudowane na zasadzie wykorzystania językowych kuriozów), które miejscami stanowią znaczną część przedstawienia. Jest to postać, której rola nie jest ściśle uregulowana (odzwierciedla różne tradycje i powiązania): wchodząc na scenę w określonym momencie sztuki, mogła dalej swobodnie improwizować i rozweselać widzów. Czasem obraz Żyda naznaczony jest ostrą satyrą, co uwarunkowane jest niejednoznacznymi stosunkami międzynarodowymi i ekonomicznymi. Mimo to Żyd jest postacią folklorystyczną i od XVI wieku od początku jest nieodłączną częścią ukraińskiego wertepu, już w scenariuszach; jest obrazem neutralnym, ponieważ może dogadać się ze wszystkimi: z Diabłem, Herodem, Śmiercią, Kozakiem, a ponadto na tę rolę zachęcano bystrego i wesołego chłopca. Stąd jest to raczej wskaźnik pozytywnego stosunku do omawianego obrazu, a nie odwrotnie. Siła obrazu, jego żywotność tkwi właśnie w jego pojemności, w zdolności do dodatkowego kojarzenia się z konkretnymi sytuacjami życiowymi, historycznymi, społecznymi i obyczajowymi. Jednocześnie ten obraz jest podtrzymywany przez ogólnofolklorystyczną tradycję. Zauważę, że w świadomości religijnego Ukraińca słowo „żyd” oznacza naród, który mówi językiem jidysz. Należy podkreślić, że usuwanie według własnego uznania lub samowolne, chaotyczne wprowadzanie dodatkowych postaci do widowisk bez zrozumienia specyfiki folklorystycznej dramaturgii jest niedopuszczalne. Choć dyskusja dotyczy jedynie obrazu wertepowego Żyda, chciałbym zadać pytanie szanownym oponentom o inne postacie folklorystycznego teatru, a mianowicie: Cygan, Cyganka, Cyganiątko, Ksiądz, Pop-pijaczka, Diak-pijak, Mnich, Polak z Polką (ewentualnie Szlachcic), Ukrainiec (przedstawiciel Zachodniej Ukrainy), Moskal, Węgier z Węgierką, Ormianin, Turek, Litwin. Czy także te obrazy trzeba przemyśleć, czy też — radykalnie — usunąć (zakazać)? Przecież różnorodność obrazów na swój sposób odtwarzała i interpretowała strukturę etniczną ówczesnego ukraińskiego społeczeństwa oraz jego obyczaje. Istotą folklorystycznego teatru, do którego należy także wertep, jest widowiskowość i pozapsychologiczność, z zachowaniem pewnej atrybutyki teatru szkolnego i ludowych typów narodowych. Jednak obecnie, w czasie ogólnoukraińskiej polityzacji, tradycyjne postacie teatru folklorystycznego są przypisywane do konkretnie określonej osoby (osób) lub utożsamiane z nią (nimi), błędnie uważając, że w ten sposób odradzają „tradycyjny” dramat wertepowy, zamieniając go jednocześnie w kolejne show. Dopiero w tym kontekście zgadzam się z propozycjami kierownictwa Ukraińskiego Katolickiego Uniwersytetu dotyczącymi nowoczesnego obrazu wertepowego Żyda.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

kierunku. To sąd nie tylko nad współczesnością, ale i nad przeszłością. Zaprzeczenie jej cnót, w szczególności heroizmu. On też jest marnością nad marnościami, okowami dla ducha. Taki jest ryzykowny patos poematu. Rzecz jasna, Rycerz-Sam to alter ego poety, którego twórczość była wyzwaniem rzuconym tradycji narodnickiej i czasom. W przededniu burzy i w dobie niesłychanych wstrząsów społecznych oraz rewolucyjnych wichrów H. Czuprynka w duchu spóźnionego neoromantyzmu i estetyki symbolistycznej deklarował skrajny indywidualizm, kult czystego piękna, niezależność poety od tłumu, utwierdzał jego prawo do bycia „ponad życiem”. Na pytanie „jesteś ziemi czy nieba synem?” odpowiadał jednoznacznie — nieba. Jeden z najczęściej używanych epitetów poety to nadziemny. Droga światopoglądowo bezperspektywiczna, a zważywszy na tektoniczne przesunięcia i rozłamy epoki — anachroniczna. Ale Czuprynka poszerzył horyzonty ukraińskiej poezji. W nużącym mundurze epigonów Szewczenki z ich wulgarnym socjologizmem zabrzmiały niesłychane dotąd melodie i rytmy, tony i wydźwięki, słownik poety, mimo wszystkich wad, powtórzeń i sztamp, zdobył się na ten stopień giętkości i lekkości, kiedy słowom ciasno w granicach gatunku. Był to krok w inny żywioł — muzykę. I ten żywioł stał się dominujący. Pod jego naporem logika i treść zeszły na dalszy plan. W rytmach Czuprynki odezwała się nowoczesna poezja europejska w jej barwnych personaliach — Baudelaire, Verlaine, Rimbaud, Mallarmé, Maeterlinck i, oczywiście, rosyjscy symboliści, a spośród nich przede wszystkim Balmont. H. Koczur, Co nie zna porywu, Co nie ma współczucia Ten obojętny tłum tusz, Tłum postaci bez dusz. Już nie proszą, Nie głoszą, Hymnów niebu nie wznoszą, Pochyleni smutnie w parze Na piekącym trotuarze. RAJ CZAROWNY Biją się ze słońcem fontanny, Dzwony, zapachy, modlitwy... Nie, nie będziecie radować się wy W nowo odnalezionym raju Razem ze słonecznymi dziećmi, Drapieżne watahy! Gdzieś w eterze, w nieboskłonie, W sinym łonie toną dzwony… Gdzież wy, gdzie wy, legiony Czarnoduszne, czarnoskrzydłe, Co pokłony do Mamony Bili w sile? Pokryte kwiaty rajskim zielem; Zlane dzwony w przelewy... Kto wrażliwy, kto czuły, Kto urodził się entuzjastą. Kto zleje się w dzień szczęśliwy Z dziwnym królestwem. PŁONIĘCIE Trochę dalej, dalej, miła, Ze mnie bije ogień duszny —

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Rycerz/Sam, albo Czarodziejstwo dźwiękiem Hryćko Czuprynka (1879—1921?)

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWSKI Ty jeszcze, mój miły, po dźwięku nie przywykł Zgadywać rany. H. Czuprynka Rycerz-Sam — bohater poematu pod tym samym tytułem Hryćka Czuprynki ucieka z pola bitwy, gdzie polegli inni, nie ze strachu, a z niechęci bycia niewolnikiem zła, którym, w jego mniemaniu, jest ziemskie życie, jeśli pozbawione jest wyższego sensu. Ucieczka dla niego to zwycięstwo, a nie porażka. Jego czynu nie rozumieją i potępiają jako zdradę — ukochana, jej rodzice, a nawet rodziona matka. To, co dla nich jest cenne, dla niego jest kajdanami: „Ja waszych wartości nie znam”. Najwyższą wartością dla uciekiniera jest wolny duch, latanie nad ziemią, dążenie do „wiecznej piękności”. To bunt samotnika przeciwko wszystkim. Przeciwko światu, który wyznaje fałszywe wartości i porusza się w ślepym zaułku Hryćko CZUPRYNKA LIRNICY Oleksie Na piekącym chodniku W nierozłącznej wiernej parze Pochylili się, Zasmucili się Dwaj starcy. Dwaj śpiewacy. Każdy z lirą w ręce. Tylko już więcej nie głoszą, Nie głoszą i nie proszą, Hymnów w niebo nie wznoszą, Bo usłyszeli w szumie, w gwarze, Że nie ma tłum pojęcia O natchnieniu lir śpiewnych, O nudzie serc gorących. szukając analogii do Verlaine’a w ukraińskiej poezji, wymienił, naturalnie, nazwisko Tyczyny i wyraził przy tym kilka ciekawych spostrzeżeń. W owym czasie, gdy pisał swój artykuł, Czuprynka był zakazany. Być może właśnie ta okoliczność przeszkodziła Koczurowi oddać mu należne miejsce. Jak wiele znaczył dla Czuprynki Verlaine, łatwo się przekonać, jeśli sięgnie się po równoległe czytanie tekstów obu poetów, poszuka odpowiedników w „Romansach bez słów” Verlaine’a. Ale nie tylko w nich. Najpierw — muzyka w słowie! Bierzże z rozmiarów taki, Co płynie, mglisty i lekki, A nie ciąży, niczym kajdany. Nie kłopocz się doborem słów, Które by w wersie bez wad brzmiały, Bo najmilszy śpiew — upojony… Ten imperatyw francuskiego poety („Sztuka poetycka”, przekład H. Koczura) Czuprynka mógłby powtórzyć dosłownie. Jego poetyckie deklaracje mało różnią się od tych, których przestrzegał Verlaine. Czuprynka nie tylko zgadywał rany „po dźwięku”. Dźwięk dla niego, jak i dla słynnego Francuza, był uniwersalnym środkiem poznania świata. Jemu dostępne są najbardziej wymyślne sposoby muzycznej organizacji słownej masy. Ani najmniejszej sztuczności, ręka jego lekka, dźwiękopis wyrazisty, przyjemny dla słuchu. Jak Verlaine, Czuprynka jest obojętny na barwę, na rzeźbiarską plastykę wizualnego obrazu, tak ważną dla neoklasyków. Nieproste stosunki ma on również z logiką, odpycha go ratio, podległość uczuć dyktatowi rozumu. Nurt tej poezji jest płynny i kapryśny. Zamiast koloru — niuansowanie, odcienie, zamiast pełni i uzasadnienia emocji — niejasne odczucia i porywy. Aktywnie współbrzmi Czuprynka z Balmontem. Można przypuszczać, że i do Verlaine’a przyszedł z pomocą Balmonta, którego „Pieśń bez słów” wprost wskazuje na autora „Romansów bez słów”. Przynajmniej uwaga na aliterację, wewnętrzna rym, kołyszące powtórzenie jako skuteczny środek wpływu — wszystko to już było u Balmonta i miało swoją przyciągającą siłę: „Ja na basztę wchodziłem, i drżały stopnie, i drżały stopnie pod nogą u mnie”. Nie ma wątpliwości, że często używana wróżka Czuprynki — to także wróżka Balmonta, którego uważnie studiował. Tak jak studiował innych starszych i młodszych symbolistów, w szczególności wczesnego Briusowa, którego magia śpiewności wierszy („Ta jasna noc, ta cicha noc, te ulice wąskie, długie! Ja spieszę, ja biegnę, uciekam ja precz, Przechodzę chodniki puste. Ja nie w siłach zachwytu marzenia przezwyciężyć, Powtarzam śpiewy starodawne, I spieszę, i biegnę, — a przejrzysta noc Ściele cienie wabiące, długie”) — chciwie była wyłapywana jego czułym na harmonię słuchem. Wszakże, co do pomysłowości w tym kierunku, rosyjscy mistrzowie mogliby się czegoś nauczyć i od Czuprynki. Poszczególne jego wiersze, strofy czy nawet wersy, jak oto: „Pole. Gaj. Sinieją łąki” — kierują ku Tyczynie, dla którego czytanie poprzedników — Woronego, Ołesia, Filanskiego i jego, Czuprynki, było wielce płodne. Zauważyli to już współcześni. Czuprynka to poeta, w pewnym sensie, unikalny. Jeśli czytelnikowi wystarczy sił, by za jednym posiedzeniem pokonać całą jego spuściznę poetycką, a to 400 z górą wierszy, to jeszcze długo nie opuści go uczucie kołysania i wibracji. Stan analogiczny do tego, gdy po długim przebywaniu na morzu z chwiejnego pokładu statku trafia się na ląd. A to oznacza, że muzyka jednak zwyciężyła. EOL PRZEJŚCIE Ty popalisz delikatne skrzydła, Jak motyl jednodniowy. Jak eteryczne stworzenie, Ty nie wytrzymasz żaru, I duchowego płonięcia, I szukania ideału. Żar ognisty wije się, świszcze, Nie dotykajże ty do mnie, Bo sprowadzi na pogorzelisko Duszę płomień szalony. Nie zbliżaj się do paleniska, Do duchowego wulkanu, Dalej, dalej, dalej, miła, Od mojego strasznego stanu. Dzwoni, dzwoni, cicho dzwoni Wolny, marzycielski, cichy dzwon, W świetle, w wietrze, w niebie tonie, Śpiew roznosi I głosi. Kto to, kto to, Dzwony niesie, Kto to on? Znam, znam, ty, Eolu, Dźwięków-dzwonów lejesz nurt, Delikatnie wabisz gaj i pole W wolnym śpiewie, Niby w gniewie, Dzwon wabiący, Dzwon ruchliwy Lejesz ze strun. Struny śmierci zabrzmiały, Widzę wieczności próg, Śmiertelny obraz czarnoskrzydły Chyli, wali grozą z nóg; Ciśnie, dusi, gra ciałem, Wieje w oczy czarnym pyłem, Czarnym pyłem, czarnym puchem, Rozłącza ciało z duchem, Ciężko dusi, Póki zbawi Od życia I odkryje wszystko nieznane, Niewiadome, długo wyczekiwane W wiecznych czarach zapomnienia. Za cierpienie, Za łkanie Da wielką nagrodę, Wieczny wyjawi sekret I przygrzeje Dawne marzenia Na rozłogach nieboskłonu Między planet-komet. Więdnie kwiat pod szafotem, Leci duch mój wolnym lotem, I w agonii splotły się Żale z ruchem, Ciało z duchem, Jakby bały się gdzieś zginąć, Jakby nie chciały wszystkiego porzucić, Czym żyły kiedyś. UCZTA Co, wódka tam czy krew? Pleszcze, pleszcze kieliszek pienisty, Noże, gołąbko, no, niezmienna, Jak nie pociechy — daj trucizny! Żeby życie nudne zapomnieć, Wypijmy szybciej! wypijmy znów! Co tam — zdrada czy miłość? Pleszcze, chlapie się szklanka, Noże, tęczo, noże, kochanko, Żeby minęła czarna udręka, Żeby zapomniała się zła zniewaga, Wypijmy szybciej! wypijmy znów!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zadeklarowana zasada stała się normą praktyki poetyckiej. Tylko długotrwała izolacja twórczości poety sprawiła, że do dziś nie zajął on w poezji miejsca, na które zasługuje. Miejsca zaszczytnego i samodzielnego. Czuprynka to przykład estety konsekwentnego w bronieniu własnych zasad. Dziwne jest samo zjawisko tego wyrafinowanego ducha na gruncie narodnickim. A do tego w czasie trwałej depresji w poezji. Podobnie jak ta upartość, z jaką on, wywodzący się z ludu, wyznawał swoją „nadziemską” wiarę: ...cały świat — wyobraźnia! Nasze światło, nasza sława Tam, gdzie naszych ciał nie ma, Tam, gdzie gra duch piękny, Gdzie buja rozum jasny, Gdzie nie ma władzy ciemność... Czuprynka, mimo całej wrażliwości, to ta witamina, bez której normalna funkcjonalność ukraińskiego organizmu poetyckiego byłaby naruszona. I to, że jego praktyka w istocie nie miała (i nie mogła mieć) kontynuacji, jeszcze nie oznacza, że wysiłki poety były daremne. Przeciwnie — właśnie dzięki obecności jego dorobku mamy możliwość z dystansu czasu dostrzec skazę i niebezpieczeństwo pewnych tendencji. Oddajmy sprawiedliwość temu „dekadentowi”, który miał zuchwałość naiwnie przeć przeciwko zakutemu w zbroję niemiłosierdziu czasu, jak szlachetny hidalgo Don Kichot z La Manchy przeciwko wiatrakom. Chcesz być między pięknościami Co chwilę, co godzinę — Tam życie? czy, może, śmierć? Wszystko jedno! — co nam do tego... Żeby w oczach poczerwieniało, Żeby hulać, tańczyć, Żeby i śmierć poczęstować, Nalewaj po szklance do pełna! Tam łkanie? Czy taniec? Jest tego i owego po trochu: Krwi z serca, piwa z piwnicy! Ha, ha, ha! tańczy chata! Smutku, szczęścia, gdzie wy u licha? Lejcie, pijcie ze szklanek! LIRA Nie poeta, kto sił nie ma Dźwiękiem duszę wstrząsnąć! Szota Rustaweli Lirę w ręce! Biją w serce delikatne dźwięki, Pełne śmiertelnej rozpaczy, Pełne ostrego żalu; Lira jęczy, lira bije I łka i śmieje się: — Zasmucę i rozweselę! Wyżej struny! Chodzą falami bałwany, Ktoś potężny, wiecznie młody Sypie z nieba błyski gwiazd. W czarach szczęścia i wolności Pachną kwiaty, grają wody, Szumi zielony bór. Lirę w ręce? Smutno, smutno jęczą dźwięki, W polu śmierci wiją się kruki; Ściski gardła... Męki męk! Ostro w sercu zakłuło — Wszystko pobladło, zesztywniało; Wypada lira z rąk. Oddziel swój wolny lot Od położenia człowieka. Będziesz słyszeć każdą chwilę Mowę wiatru, mowę liścia, Jak bosko brzmi Dziwna liryka bez treści. Zauważmy: dla Czuprynki przyroda nie jest ucieleśnieniem poezji, a samą poezją, „dziwną liryką bez treści”. Znajdźcie jeszcze poetę, który powiedziałby: „W czarach liryki wokół utonęły krajobrazy”. Wśród tytułów jego wierszy są i wymowne co do niego samego: „Gość-motyl”, „Panna osa”. Dostrzegł i podsłuchał: „Grają siły nieznane w szeleszczeniu liści i traw”, „Serce słyszy, co mówi słowikowi słowiczka”. Starał się we wszystkim dostrzec boską istotę żywego, tajemniczy rdzeń sił życiowych — w ptaku, zwierzęciu, kwiatku, trawie, drzewie. Głosił i pouczał: „Powróć z powrotem do żywych tajemnic z miłującą wiedzę młodzieńczą twarzą”. Nazywał ten stan „kwiatem duszy”, który „z bożym promieniem sąsiaduje”. Chociaż do człowieka stosunek jego jest daleki od jednoznaczności, a do miasta, codzienności — niechętny czy wręcz wrogi: „Tutaj niepewne nasze granice, gdzie zabijają zawsze ducha”. On jeden taki, odseparowany od ziemskiej krzątaniny poeta, który pragnął nie tylko „pieśni nadziemskich”, ale i nadziemskiej, czyli uniwersalnej prawdy: „Ty rozwiejesz polem, stepem wszystko nawiane przez szopkę, wszystkie namuły i błony, faryzejskie oszczerstwa, ból i smutek”. Prostota poezji Czuprynki, jej lekkość, zewnętrzne trzepotanie — są zwodnicze. Aby pojąć głębiej jego „Omamę”, należałoby zajrzeć do Maeterlincka, a „Samobójca” wprost wskazuje na Ibsena. KWIAT MAJOWY Co to jest — przeżywanie? Szereg warunków! Pieśń wczesna o kochaniu, Skuta chłodem zamieci, Wskrzesza się w kwiecie maja, Tylko z kwiatem i przemija; Tęsknota czarna, tęsknota dawna Żar kochania, Nadziei Śniegiem-lodem schłodzi. Co dla serca ta przynęta? Zła omama! Będzie zmiana, będzie zdrada, Będzie w sercu zbędna rana, Zbędne wspomnienia i przekleństwa, I obojętność, i zwątpienie, Będą inne gniewne tony — Kwiaty maja Tęsknota dawna Zasypie śniegiem szczyty gór. Oddychają wonią kwiaty Tak powabnie! Raz kochać, jak i żyć, Serce może bezodgadnie! Pijcież, pijcie aromaty — Kwiat ognistego kochania! Wołają, wabią pyszne szaty, Kwiat wiśniowy, Jabłoniowy W świat piękny, w świat cudowny. TREŚĆ PIĘKNA Każdą chwilkę, każdą chwilę Łowi ucho szelest liścia, Pachną kwiaty, sad szumi, Jak melodia bez treści. W gamach dźwięków gaj i łąka, Gdzie nie stań, dokąd nie wyjdź; Dominujący nastrój Czuprynki — „wolny nastrój wysokolotny”. Poeta szybował nad ziemią, a potem zazdrośnie śledził ze swojej nadświatowej wieży tych, którzy też, jak i on, próbowali pokonywać ziemskie ciążenie. Starszych od niego: o 8 lat Woronego, o 6 — Filiańskiego, o rok — Ołesia. Czy, być może, i W. Paczowskiego, prawie rówieśnika. To szybowanie miało swoje straty. Prymat muzyki wypierał, jak już wspomniano, treść, niwelował konkrety (i tak już rozmyte), prowadził do nadużywania powtórzeń — składniowych i rytmicznych: „my wybaczamy, my wybaczamy”, „nas nie spalą, nas nie spalą” (przykłady z różnych wierszy), ujednolicania, inercji intonacji, gry na jednej strunie. Bez samopowtórzeń Czuprynki czy nawet wyobrazić. Jak i bez sztamp, banalnego już na jego czasy rymowania, nadużywania zdrobnień -ońk, -eńk: „Kwiatuszki-dzieciaczki, niebieskie bławatki, białe rumianeczki, łodygi cienkie”. Szereg ten jest długi: nocka, serduszko, żal, czary, dumka, gwiazdka — pogoń za muzyką przyćmiewała zdrowy rozsądek. Czytanie rosyjskich symbolistów obracało się jeszcze w brak smaku literalizmu: „gwiazdy niebo — perlą”. Z strat bardziej dotkliwych — ubóstwo tematyczne, zalew abstrakcji, ociosanie poetyckiej korony: deficyt metafory, wyrazistej obrazowości. Ofiary prawie nieuniknione, gdy dominuje dźwięk. Niech nawet i boski. Ktoś musiał przejść tę niewdzięczną drogę. I on, Czuprynka, POEZJA przeszedł ją z wysoko podniesioną głową. Dlatego nawet negatyw jego — to pozytyw ogólnego doświadczenia poetyckiego XX wieku. Jest czar monotonii w „dzwonkach-brzękach” Czuprynki, którymi tak zjadliwie dokuczali mu oponenci. Choć wiersz o tym samym tytule poeta sam oznaczył jako żart poetycki. Krytykowali i parodiowali Czuprynkę często, zwłaszcza za poemat „Rycerz-Sam”. Prawda, byli i znawcy — modernistyczni krytycy M. Jewszan i M. Sriblanskyj-Szapował, wybitny Białorusin Maksim Bahdanowicz, dla którego Czuprynka to „poeta rzadkiego, swoistego typu talentu”. Prawdziwie tak. Wysiłkami Czuprynki ukraińska poezja po raz pierwszy konsekwentnie przemówiła w tej odmianie języka poetyckiego, której w tak zagęszczonej postaci jeszcze nie miała. Tracąc, jednocześnie i zyskiwała: powstawała w nowej jakości. I nie jest winą Hrycia Czuprynki, że rytmomelodyka tekstów współczesnych poetów jest ograniczona i ton, jak i wcześniej, nadaje czterostopowy jamb. H. Czuprynka — to typ twórcy, który spełnił się na słabo ukulturowionym dla wybranego kierunku gruncie. Tragiczny paradoks: poeta, który utwierdzał tezę „nad życiem”, nie napisał ani jednego antyradzieckiego wiersza, zginął z rąk czekistów. Groza jeszcze w tym, że podobne paradoksy wkrótce stały się regułą. Nie wyjaśniono okoliczności śmierci Czuprynki. Do dziś nie wiemy dokładnie, w którym roku wydarzyła się ta tragedia — 1919 czy 1921. Zakaz książek Czuprynki doprowadził do tego, że sam obraz W czarach liryki wokół utonęły krajobrazy. Szczęście, smutek? Co to takiego? Precz z nabywaniem i stratami! Jakże można coś ludzkiego całej przyrodzie nadawać? Cała przyroda — świetlna świątynia, i modlitwy w niej bez treści; nasz nudny duchowy chłam tylko niszczy urodę czystą. Smutek, szczęście, łzy, śmiech, zdrada, zgoda oraz kochanie — to miana wszystkich przeszkód miłowania-oglądania. Chcesz być wśród piękna co minuty, co godziny — oddziel swój wolny lot od położenia człowieka. Będziesz słyszeć każdą chwilę mowę wiatru, mowę liści; jak bosko brzmi dziwna liryka bez treści. Poezja — nastrój głośnych bachanalii i plusk wina. Poezja — zapach białych konwalii i cisza smutna. Poezja — świat w malowniczej wyobraźni i radosny dzwon. Poezja — śmiech i łzy krwawe, modlitwa i przekleństwo. Poezja — słodycz żarliwego kochania i duch piękna. Poezja — burzliwy żar osiągania, ja i ty. poety jakby rozmyty. Utracono żywe indywidualne rysy. O nich częściowo przypomniał nam M. Żułynski w obszernej wstępnej publikacji do tomu utworów Czuprynki, który ukazał się w „Bibliotece poety” w 1991 roku. Hryhorij Czuprynka był postacią kolorową. Jego, wysokoczołego, w czarnym płaszczu, w czarnym kapeluszu z szerokim rondem, z niezmienną laską w ręku — znano i widziano w różnych dzielnicach i malowniczych miejscach Kijowa. („Wieje, wieje Duch, gdzie chce, na przestrzeniach światowych”). To on samotnie błąkał się w lesie Hołosijiwskim, to pojawiał się na Podolu w otoczeniu literackiej braci, aktorów, artystów, to wyłaniał się w Demijiwce wśród prostytutek i złodziei, którym czytał Baudelaire’a, Verlaine’a, Balmonta i, oczywiście, swoje wiersze. Człowiek bohemy, dziwaczny i wybuchowy — takim wyłania się również w swoich utworach. Poeta „czystego piękna”, którego twórczość związana jest z pierwszymi dwiema dekadami XX wieku, okazał się temu kainowemu wiekowi całkowicie niepotrzebny. Zapomniany jest i dzisiaj. O nim nie piszą, jego nie wspominają. Ale to wcale nie oznacza, że doświadczenie poety nie przyda się jeszcze w wieku obecnym. Tym bardziej, że ten prawowierny esteta rzucił kamyk i do jego (naszego) ogródka: Jutro stanie się świątynia bazarem i placem ogród. Opanuje boskim żarem komercyjny ład. Mniejsza o to, że te wersy mają prawie 90 lat. PIERWSZE MARZENIE Gdzieś zgubiło się ono, jak mara, gdzieś w powietrzu, gdzieś w przyrodzie, w cichych wodach, w nieboskłonie — tak, jak gubi się, znika, niby zdrajca ucieka, pierwszy obraz, pierwszy ton w czarach młodego kochania i naiwnego jednoczenia w czas, gdy wabi wszystkich wiosna... Gdzieś zgubiło się ono, jak mara. TY NIE SŁYSZAŁEŚ? Ty nie słyszałeś? A słyszeć trzeba, jak śpiewają ludzie w smutku, jak śpiewają ludzie w mękach, jak wznoszą się do nieba dusze, zmęczone i chore, w długich, wycierpianych dźwiękach. Ty nie wiedziałeś? A trzeba wiedzieć, że za łzami — krzyk rozpaczy, gniew i płomień pożaru! Zaczerwienią się nieba szaty, wszędzie od kraju do kraju runą ściany, znikną granice. PO DŹWIĘKU Słyszysz ty w łoskocie liryki dzwon? Słyszysz ty w wojsku Bojana? Boleśnie niesie się jęk-przekleństwo... Czuć ranę. Słyszysz ty, słyszysz ty liryki krzyk? Nie, nie usłyszysz, kochany... Ty jeszcze, mój miły, po dźwięku nie przywykłeś odgadywać rany.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Apostoł żywych dusz w epoce dewaluacji moralności

— Pawle Wołodymyrowyczu, z zainteresowaniem czytam Pana publikacje i przekonuję się, że przez całe życie podąża Pan za powołaniem badacza Gogola. — Moje pierwsze spotkanie z Gogolem miało miejsce w małej ukraińskiej wsi niedaleko Nieżyna, kiedy sąsiedzki chłopiec z entuzjazmem opowiedział usłyszaną w szkole historię o Tarasie Bulbie. Tego samego wieczoru przeczytałem utwór, nie podejrzewając, że będę musiał do niego wracać przez całe życie. W latach 60.—70. ubiegłego wieku miałem szczęście studiować na uczelni Gogola i wykładać tam przez prawie trzy dekady. W 1981 roku obroniłem pracę doktorską o twórczości powieściowej prekursora Gogola — Wasyla Nariżnego, odkryłem dla siebie jego ścisły związek z kulturą ukraińskiego baroku, przygotowując w ten sposób grunt pod badania naukowe nad twórczością Gogola. Stając na czele katedry literatury światowej, wraz z kolegami stworzyłem Centrum Badań nad Gogolem, przy którym zorganizowano wydawanie periodycznego zbioru naukowego „Studia gogolowskie”, znanego badaczom Gogola na całym świecie. W 2003 roku obroniłem rozprawę doktorską „Twórczość Mikołaja Gogola w kontekście kultury literackiej baroku” i przeszedłem do pracy w Instytucie Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Ostatnio pracuję nad problemem związków Gogola z zachodnioeuropejską myślą chrześcijańską, a pierwszą postacią, która przyciągnęła moją uwagę, stał się Włoch Silvio Pellico. Jego imię stało się znane w Europie po wydaniu „Moich więzień” (1832). Jest to książka-spowiedź o przeżyciach z dziesięciu lat uwięzienia za związki z ruchem karbonariuszy, spowiedź o duchowym przełomie w życiu autora. W 1834 roku pojawiła się druga książka Pellico „O obowiązkach człowieka”, również popularna wśród europejskich czytelników. Imienia Pellico Gogol nigdzie nie wymienia, ale w liście do Mikołaja I pisze: „…dziesięć lat ciężkich chorób oderwało mnie od prac, do których się rwałem”. Gogol próbuje wzbudzić w wyobraźni cara obraz Silvio Pellico i postawić siebie w jednym rzędzie z pisarzem, który zadziwił wszystkich cierpieniem, chrześcijańską pokorą oraz głoszeniem dobra i wysokich prawd ludzkiego powołania i służby. Czytamy dalej: „Ale nie przepadły te lata: wielką łaską Boga urządzone było tak, aby dokonało się w tym czasie moje wewnętrzne wychowanie; wielką łaską Boga włożone zostały we mnie pewne niepospolite zdolności, których nie należało mi okazywać, dopóki nie dojrzeją we mnie, i którymi po powrocie moim ze świętej ziemi oddam wam służbę tak samo wiernie i uczciwie, jak umieli służyć prawdziwie rosyjscy duchem i sercem”. Nie jest przypadkowym fakt, że przedstawiając przemianę Cziczikowa w drugim tomie „Martwych dusz”, prowadzi on swojego bohatera przez więzienie. Na wpływ włoskiego baroku na Mikołaja Gogola zwróciła uwagę w swoim czasie W. Szapiro, powołując się na moją rozprawę o echu ukraińskiego baroku w jego utworach. Mówiła o tym również włoska badaczka Rita Giuliani, gdy przedstawiała mnie podczas wręczania Międzynarodowej Nagrody. — Czy to nie Pan jako pierwszy wysunął hipotezę o apostolskim projekcie Mikołaja Gogola… — W kontekście apostolstwa niezwykle ważny sens ma wybór Rzymu przez Gogola jako miejsca pobytu. Abram Terc słusznie zauważył: „Przebywanie w wiecznym mieście, jakby specjalnie przeznaczonym do dokonania duchowego wyczynu, umacniało go w uświadomieniu sobie centralnego położenia w świecie”. Dalej badacz pisze: „Tutaj człowiek postrzegany był w poszukiwanej jakości miejsca, na które został postawiony nie bez powodu, ale ze względu na przedwieczny plan Stwórcy i zarządcy życia”. Rzym był miejscem naznaczonym działaniami apostołów. Stał się symbolem początku triumfu wiary chrześcijańskiej i sakralnym centrum gogolowskiego świata, skąd zaczynały się jego działania. Początki tego sięgają jeszcze głębiej, a mianowicie historii małżeństwa rodziców Gogola — Marii Iwanowny Kosiarowskiej i Wasyla Opanasowicza Gogola-Janowskiego. Właśnie w niej, moim zdaniem, tkwią źródła idei wybrania, szczególnego przeznaczenia, którego Gogol trzymał się do ostatniego tchu. Dwoje pierwszych dzieci urodziło się martwych. Wtedy Maria Iwanowna złożyła śluby przed cudownym obrazem Mikołaja Dikańskiego: jeśli urodzi się syn, nazwie go Mikołajem — na cześć świętego. W wieku 9 lat zmarł brat Iwan i w głęboko religijnej świadomości Gogola, który wyszedł ze średniowiecznej ukraińskiej wsi i był wierzącym człowiekiem, pojawiła się (nie mogła się nie pojawić) sakralna myśl: Pan z jakiegoś powodu darzy cię łaską, nie przypadkiem On cię chroni. Jesteś wybrańcem Pańskim. Oto gdzie, moim zdaniem, tkwią korzenie gogolowskiego apostolstwa. On przez całe życie odczuwał własne szczególne powołanie. Stąd jego zamknięcie w sobie, tajemniczość, pewna dziwaczność (z punktu widzenia innych), czasami wyższość. Główny dialog życia Gogola — dialog z Panem, którego udziału we wszystkich swoich sprawach nigdy nie poddawał w wątpliwość. Uznanie zaś talentu pisarskiego tylko umacniało go w wierze, bo „słowo było u Boga, i słowo było Bogiem”. Gogol konstatował niemożność dalszego pełnowartościowego życia w warunkach obumierania duszy ludzkiej. Zakładał w głębiny rosyjskiej świadomości ideę przemian, która z latami tylko rozrastała się i aktualizowała w następnych epokach, kończąc się rewolucją, straszliwym przewrotem i ruiną fundamentów narodowego bytu narodu. Choć sam Gogol widział i głosił inną formę odnowy świata — poprzez ideę osobistego samodoskonalenia i osobistego zbawienia przez wiarę. Idea ta okazała się bardzo drażliwa i nie zadziałała nie tylko dlatego, że epoka pozytywistyczna ogłosiła śmierć Boga, ale także dlatego, że postawiła przed każdym człowiekiem wielkie zadanie, które okazało się ponad siły, zwłaszcza tym niecierpliwym, których egocentryczna pewność własnej prawości pozostała nienaruszona. Z tym „szczęśliwie” dożyliśmy do dzisiaj. I tym, rzecz jasna, Gogol jest aktualny nie tylko dla Rosjan. To uniwersalny problem. Gogol zaszczepił rosyjskiemu społeczeństwu ostre i życiodajne przeżywanie uczucia chrześcijańskiego, zaostrzył i tym samym zaakcentował te uczucia. Znany jest pozytywny, jeśli nie zachwycony, stosunek do tego Tarasa Szewczenki i Pantelejmona Kulisza, którzy wysoko cenili „Wybrane miejsca z korespondencji z przyjaciółmi”, książkę, z której, z małymi wyjątkami, śmiała się intelektualna Rosja, upodobawszy sobie daleki od obiektywizmu list Bielińskiego. Jednak o swoich ideach, wyrażonych w „Wybranych listach”, Gogol zmusił mówić całe rosyjskie społeczeństwo. Książka nikogo nie pozostawiła obojętnym. Jeszcze Gerszenzon, zdaje się, zaznaczył, że była to pierwsza w historii Rosji ogólnonarodowa dyskusja, której powodem stała się książka Gogola. Cała czytająca Rosja stała się jego audytorium. I choć werdykt był negatywny, nie był totalny. I już następne pokolenia zaczęły przejawiać żywe zainteresowanie tą tragiczną książką, która pozostała na marginesach duchowych poszukiwań XX wieku i dopiero dzisiaj, na kolejnej fali „nowego średniowiecza”, utwór przeżywa „drugie narodzenie”. — Warto przypomnieć jeszcze o jednym powtórnie narodzonym utworze: „Rozmyślania o Boskiej liturgii” i prozie duchowej, które Pańska żona profesor Tetiana Myched przetłumaczyła na język ukraiński wraz ze wspólnie z Panem przygotowanymi komentarzami. — Wydaliśmy je w Nieżynie przy wsparciu finansowym mecenasów za błogosławieństwem biskupa czernihowskiego i nieżyńskiego Hilariona. Jego zdaniem, ta praca to ważny wkład w duchowe oświecenie ukraińskiego społeczeństwa, pomoże ona w misyjnej posłudze Kościoła i otworzy czytelnikom piękno, wielkość i duchowe znaczenie najważniejszego nabożeństwa Kościoła Prawosławnego. Zainteresowanie Boską Liturgią pojawiło się u Gogola jeszcze w latach nauki w Nieżyńskim Gimnazjum Nauk Wyższych. W. I. Lubycz-Romanowicz wspomina, jak Gogol odnosił się do nabożeństwa cerkiewnego: „…modlitwy słuchał uważnie, czasami nawet powtarzał je, podśpiewując, jakby odprawiał sam sobie osobną Liturgię”. Liturgia ponownie trafia w pole widzenia Gogola w związku z aktualizacją pod koniec lat 30. i na początku lat 40. XIX wieku jego apostolskich dążeń i poszukiwań środków wpływu na człowieka w celu jego nawrócenia na wartości chrześcijańskie. Zaczyna żywo interesować się literaturą chrześcijańską, w szczególności chrześcijańską myślą zachodnioeuropejską. Studiuje liturgie św. Bazylego Wielkiego i św. Jana Złotoustego. Na początku 1845 roku, przebywając w Paryżu, bierze konsultacje u hellenisty F. M. Bielajewa. Liturgia była formą osiągnięcia głównego celu gogolowskiego apostolstwa — zmartwychwstania „martwych dusz”. Wytwarza ona szczególną mistyczną atmosferę, człowiek rozpuszcza się w Bożej miłości i przeżywa Przemienienie. Praca nad „Rozmyślaniami…” szła równolegle z pracą nad „Wybranymi miejscami…”, a później i drugim tomem „Martwych dusz”. Gogol stale nanosił nowe poprawki i uzupełnienia. „Rozmyślania…” służyły jako swoisty duchowo-estetyczny kamerton i punkt odniesienia dla nazwanych utworów. Łączyła je wiara Gogola w wartości chrześcijańskie. Słowo cerkiewne żywiło materię jego utworów artystycznych. Gogol nie przerywał pracy nad „Rozmyślaniami…” do ostatnich dni swojego życia, o czym wspomina O. T. Tarasienkow — lekarz, który był przy umierającym artyście. Pisarz wymyślił nawet szczególny format książki: „…mały, w ósemkę”. I my tę jego wolę wykonaliśmy, a piękną ilustrację wykonał nieżyński artysta Ołeksandr Koszel. — Czy myśli Mykoły Gogola są aktualne również dzisiaj? — Tak. To ten pisarz, który zawsze jest na czasie. Czyta go cały świat, w wielu krajach istnieją potężne szkoły naukowe, jego utwory nie straciły aktualności: wystarczy spojrzeć na liczne cytowania w tekstach postmodernistycznych. Gogol to żywy klasyk, on wciąż zachwyca czytelnika. Określając naturę swoich czasów, Gogol powtarzał formułę — „świat w drodze”. Czyż nie tym jest bliski współczesności? Dzisiejszy świat wpadł w taki ruch, że jakakolwiek stabilizacja ogłaszana jest zastojem. On formułuje mnóstwo pytań, a wśród nich pytanie wieczne: jak żyć, co jest wartościowe w tym życiu? Gogol bierze człowieka w jego pierwotnej istocie i odnajduje w nim Bożą iskrę (nawet wśród najnieszczęśliwszych). Zaczyna rozmowę o życiu ciała, jego bycie i stosunku do niego. Gogol określił tyle ludzkich typów, przedstawił istnienie człowieka w różnych formach bytu (spokojnej i naturalnej, heroicznej i ofiarnej, pustej i nikczemnej, pożądliwej i ograniczonej), w wysoce artystycznej i porywającej formie, czym przyciągnął uwagę czytelników. Prawdziwie, cała encyklopedia bytu. Jednocześnie Gogol wyraźnie rozstawił akcenty prawego istnienia. To również przyciąga czytelnika. Zwłaszcza w epoki dewaluacji moralności. Gogolowski „Płaszcz” inspiruje dzisiaj nie tylko literatów, naukowców, ale i artystów innych dziedzin kultury. „Nagrodę imienia M. W. Gogola we Włoszech” przyznano literatowi Andriejowi Bitowowi, artystom Borysowi Messererowi i Serhijowi Jakutowyczowi, reżyserowi Jurijowi Lubimowowi, historykom sztuki Irinie Antonowej i Marii Chiaretti, aktorowi Bohdanowi Stupce oraz wydawcy Roberto Calasso. — Nagroda zobowiązuje… — Wśród nowych projektów jest przygotowanie przez grupę ukraińskich gogoloznawców wydania siedmiotomowego zbioru dzieł Mykoły Gogola w języku ukraińskim. Symboliczne, że moją ostatnią publikacją jest artykuł o „Tarasie Bulbie”, poświęcony dyskusyjnym kwestiom funkcjonowania twórczego dziedzictwa artysty w ukraińskim i rosyjskim kontekstach kulturowych. — Czy można uważać za wyczerpany włoski temat w twórczości Mykoły Gogola? — Myślę, że nie. Choć w Rzymie są oznaczone miejsca pamięci związane z pobytem tutaj artysty. Udokumentowana jest wzmianka o tym, jak pożyczał frak na przyjęcie w willi Medici. A niedawno Rita Giuliani znalazła w ogólnomiejskim archiwum wspomnienia o kontaktach Gogola z miejscowymi intelektualistami, z europejskimi artystami, którzy tutaj przebywali. Rozmawiała Nadija ONYSZENKO, m. Niżyn „Nagrodę imienia M. W. Gogola we Włoszech” zapoczątkował w 2009 roku Fundusz pierwszego prezydenta Rosji Borysa Jelcyna z okazji 200-lecia od dnia urodzin Mykoły Gogola. Kierownik działu literatur słowiańskich Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Centrum Gogoloznawczego Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Gogola Pawło Wołodymyrowycz Myched został wyróżniony w 2011 roku przez rosyjsko-włoskie jury „za prace literaturoznawcze i oddaną służbę naukową badaniu twórczości Mykoły Gogola”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

W nurcie dzieciństwa

Ołeksandr BAKUMENKO, Kijów Życiowa i twórcza droga Anatolija Kaczana rozpoczynała się na południu Ukrainy. Urodził się 16 stycznia 1942 roku w stepowej wsi Huriwka w rejonie nowoodeskim w obwodzie mikołajowskim, gdzie przed wojną jego ojciec pracował jako tokarz w stacji maszynowo-traktorowej. Dziecięce lata minęły w sąsiedniej, rodzinnej wsi rodziców – Nowopetriwśkemu. Tam, na brzegach Południowego Bugu („rzeka Boga”), poznał piękno przyrody i ludowego słowa, przeżył pierwsze wyraziste wrażenia, które na zawsze pozostały w pamięci. Po ukończeniu szkoły średniej we wsi Zasillia w rejonie żowtnewskim pracował jako monter węzła radiowego, brał udział w audycjach lokalnej rozgłośni radiowej. Na ten okres przypadają jego pierwsze próby dziennikarskie i literackie. Publikować zaczął w latach studenckich, podczas nauki na wydziale filologicznym Odeskiego Uniwersytetu Państwowego. Po studiach pracował jako nauczyciel w obwodzie odeskim w miasteczku Wyłkowe, które rozłożyło się w delcie Dunaju, był żołnierzem na Krymie, korespondentem obwodowej gazety młodzieżowej, redaktorem wydawnictwa książkowego „Majak” w Odessie, przez długi czas kierował działami literackimi w czasopismach dla dzieci „Pionerija”, „Barwinok”, „Soniasznyk”, zajmował wysokie stanowiska państwowe w Ministerstwie Prasy i Informacji oraz w Komitecie ds. Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. W 1988 roku otrzymał tytuł „Przodownik oświaty ludowej”, a w 2001 roku wysoki tytuł „Zasłużony pracownik kultury Ukrainy”. W wykazie osiągnięć twórczych pisarza znajdują się zbiory poezji, które weszły do podręczników szkolnych i pomocy naukowych, liczne publikacje w wydawnictwach zagranicznych, piosenki napisane we współpracy ze znanymi ukraińskimi kompozytorami, artykuły i wywiady dotyczące problematyki literatury dziecięcej. Głównym osiągnięciem Anatolija Kaczana jest to, że poeta wymyśla dla dzieci wesołe żarty, ciekawe nonsensy, oryginalne wyliczanki, nieskończone opowiastki, łamańce językowe, niedopowiedzenia, różne gry filologiczne, na przykład ze słowami-bliźniakami, zadaje zagadki, pisze wiersze liryczne. Poecie udało się stworzyć ciekawe cykle tematyczne wierszy o gospodarzu rodzinnej ziemi, o rodzinnej przyrodzie, o ludziach południowego nadmorskiego kraju, o tym, od czego dziecko zaczyna swój rozwój w codzienności i życiu. Anatolij Kaczan jest bodaj jedynym we współczesnej literaturze dziecięcej pisarzem, który przez wiele lat rozwija tematykę marynistyczną, której bohaterami stali się marynarze, nurkowie, rybacy, spersonifikowane latarnie morskie, dźwigi portowe, mewy-piloci, które z radosnymi okrzykami prowadzą statki do rodzinnej przystani. Szczytem tej wieloletniej pracy stały się książki „Do sinioho moria chmaryna pływe” („Do błękitnego morza chmurka płynie”), „Chwyla chwyliu dohaniaje” („Fala falę dogania”) oraz „Czary worożbyta” („Czary wróżbity”), które ujrzały światło dzienne w odeskim wydawnictwie „Majak” w 2001, 2007 r. oraz w kijowskim wydawnictwie „Poczatkowa szkoła” w 2005 roku. W każdej książce artysta znajduje nowe sposoby odtwarzania realiów naszego życia, wzbogaca poezję ciekawymi odkryciami, odkrywając także dla siebie nowe sekrety kunsztu poetyckiego. Ale za główny sekret kunsztu poetyckiego autor uważa umiejętność przewidywania z góry jasnego zamysłu wiersza, czyli wiedzę o tym, co chce się powiedzieć i jak chce się zbudować utwór. Zresztą, talent kompozycyjny poety należy podkreślić osobno. Przecież nie tylko utwory, ale i same książki „Do sinioho moria chmaryna pływe”, „Chwyla chwyliu dohaniaje” oraz „Czary worożbyta” są zbudowane mistrzowsko, ciekawie skomponowane, a wiersze od razu porywają czytelnika. Jednak nie wszystkie książki poetyckie dla dzieci mają dziś taką siłę przyciągania, jak książki Anatolija Kaczana. Prawdopodobnie nie ostatnią rolę odgrywa w tym skromna i oryginalna oprawa graficzna książek Kaczana autorstwa artystów Ihora Bożka, Wiktorii Dunajewej oraz Kostiantyna Ławry. Dla dzisiejszych dzieci kontakt z rodzimą literaturą piękną często staje się czymś wyjątkowym. Niestety, ukraińska książka obecnie nie jest na pierwszym miejscu w świadomości naszych dzieci. Dlatego ważne jest, aby stworzyć i wydać książkę dla dzieci o wysokim poziomie artystycznym, dostępną i ciekawą, aby rysunki w niej ożywały dzięki tekstowi, aby tętniło w niej życie, aby cieszyła małego czytelnika różnorodnością barw i oryginalnymi wierszami, aby uczyła i wychowywała. Tak, jak robi to poeta Anatolij Kaczan ze swoimi przyjaciółmi-artystami. Analizując utwory Anatolija Kaczana, przekonujesz się, że potrafi on rozszerzać horyzonty dziecięcej wyobraźni do takiego poziomu intelektualnego, gdy dziecko zaczyna w pełni ufać pisarzowi. Utwory Anatolija Kaczana wychowują małych obywateli Ukrainy na patriotów i przyszłych budowniczych swojego państwa. Dla dziecka świat zaczyna się od zabawy. A. Kaczan z właściwym sobie talentem pedagogicznym porywa swojego czytelnika zabawą, a podczas tej zabawy uczy dzieci życiowych cnót, uczy tego, co najważniejsze — dobra i prawdy. Szczególnie wyraźnie jest to odtworzone w tematyce morskiej pisarza, gdzie przeważa zawód marynarza-pracownika. Skąd powrócili ci morscy orły? Niebieskie skrawki nieba gdzie oni wzięli?.. Widocznie marynarzom tym pływać przyszło Tam, gdzie błękitne morze z niebem się uściskało. Anatolij Kaczan demonstruje czytelnikowi romantyczny świat dorosłych ludzi, którzy zawsze byli i pozostają przykładem do naśladowania oraz obiektem stałej dziecięcej obserwacji. Pisarz dąży do przedstawienia swojego dorosłego bohatera w dynamice, ciągłym ruchu, w pracy. Jest to charakterystyczne dla myśli poetyckiej autora. Grzmot grzmi, rozbrzmiewa, Aż drży ziemia. A do grzmotu odzywa się Czarna kuźnia kowala. Główną cechą kultury poetyckiej Anatolija Kaczana jest pedagogiczny aspekt jego twórczości w zachwycie i opanowywaniu przez dzieci języka ojczystego, w wzbogacaniu rodzimego słowa. Profesjonalnie wprowadza on do dziecięcego leksykonu mnóstwo różnych wyjaśnień, odkrywając znaczenie tego czy innego słowa, pozwala dziecku poczuć piękno języka ojczystego, rytmiczność onomatopei, melodyjność wierszowanego słowa. I przy tym gra słowem u A. Kaczana zawsze jest związana z pewnym obrazem, do którego należy cały wiersz. Zapytała litera „N”: „Czym kończy się dzień?” Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński Pewnego razu mieszkaniec miasta Dubna, wykładowca Dubieńskiej Stacji Młodych Techników Serhij Kurinnyj, postanowił w domowym gronie omówić książkę o tematyce historycznej. Fabuła otrzymała niezbyt pochlebne recenzje, które ostatecznie skoncentrowały się w spontanicznej propozycji żony: „A ty napisz lepiej”. I Serhij chwycił za pióro. „Przekopał” mnóstwo materiałów na temat ruchu narodowowyzwoleńczego w dobie kozaczyzny — bo właśnie taką tematyką się zafascynował. Przez wiele lat strona po stronie tworzył epopeję walki Ukraińców o wolność. A kiedy ukończył pierwszą część z zaplanowanej trylogii, postanowił podzielić się „tworem” z przyjaciółmi. Swoje słowo powiedzieli recenzenci, historycy, czytelnicy czasopisma literacko-krajoznawczego obwodu rówieńskiego „Pohoryna”, gdzie dubnianin zadebiutował jako prozaik, co pozwoliło autorowi artystycznie oszlifować materiał, udoskonalić kanwę wydarzeń. Obecnie zaś talent twórczy Serhija Kurinnoho urzeczywistnił się w osobnej książce, która otrzymała tytuł „Wohon i popił” („Ogień i popiół”). Prezentacja tej powieści, którą krytycy zdążyli już nazwać wyrazistym debiutem w ukraińskiej prozie historycznej, odbyła się w Pomyślałem, rzecz jasna, I o zachodzie słońca, I o wieczorze, i o nocy, I o tym, że to sen. Lecz powiedziała litera „N” Uprzejmie i miękko, Że kończy się dzień Jeszcze i miękkim znakiem. W każdym wierszu jest działanie, które wzmacnia myśl wierszy i jest podstawą czytelniczego zachwytu. I doszły wtedy do zgody Parasole i płaszcze, Że największa rozkosz — To kiedy padają deszcze. Tutaj właśnie rozpoczyna się gra dziecięcej wyobraźni: autor zmusza ją do pracy w podświadomości dziecka. Wtedy zaczyna się czytanie książki ze sprzężeniem zwrotnym. A to już niemały sukces pisarza, główny cel jego twórczej pracy. Anatolij Kaczan ma ciekawe (w kontekście filologicznym) cykle pod tytułem „Dywo-wyd”, zbudowane na podstawie gry słowami-odwracankami, gdzie poszczególne wersy nabierają palindromicznego wyrazu: „Zmanyło z Odesy Ołesiu seło” (Zwabiło z Odessy Olesię wieś), albo „Łysze b ne zarostała Doroha na horod” (Oby tylko nie zarastała Droga do ogrodu)… W wielu swoich utworach poeta demonstruje głęboką znajomość dziecięcej psychologii, swoją naturalną spostrzegawczość. I tutaj widzimy, jak organicznie poetycki dar A. Kaczana łączy się z jego wewnętrznym „Ja”. Na dłoń mi zleciały z chmurki Dwie białe śnieżynki, i jeszcze dwie śnieżynki. A razem wychodzi jakaś dziwność: A razem wychodzi kropelka jedna. Anatolij Leontijowycz stale doskonali swoje pisanie, od książki do książki rośnie jego profesjonalny kunszt. I, jako stały i wytrwały uczeń, artysta sam rośnie. Taki szczegół. Razem ze swoim siostrzeńcem Ołeksandrem Zubowem, międzynarodowym arcymistrzem szachowym, Anatolij Kaczan był inicjatorem przeprowadzenia w Mikołajowie Pierwszego (2002) oraz Drugiego, pamięci Mykoły Winhranowskiego (2011), turniejów szachopoezji. Pisarz prawie co tydzień występuje przed uczniami i wychowawcami różnych placówek oświatowych Ukrainy, kontynuując chlubne tradycje Dmytra Biłousa, Mykoły Winhranowskiego, Wiktora Blyznecia. Swoją wiedzą z zakresu pedagogiki i procesu literackiego dowodzi aktywnej postawy życiowej obywatela i pisarza, człowieka, który musi widzieć znacznie więcej i odczuwać wszystkie aspekty współczesnego życia. Anatolij Leontijowycz był wieloletnim kierownikiem dziecięcych studiów literackich. Nie na darmo za pracę nad rozwojem twórczych zdolności młodych talentów nagrodzono go medalami imienia A. S. Makarenki oraz „Budowniczy Ukrainy”. Zobaczywszy w dziecku żar twórczego obdarowania, zawsze pragnie je zainteresować, wesprzeć, przyjść z pomocą. A co najważniejsze — pisarz umie słuchać dziecka, myśleć razem z nim, cieszyć się jego sukcesami i śmiałymi zamysłami. Widocznie na tym właśnie polega sekret twórczości pisarza dziecięcego Anatolija Kaczana, którego twórcza fregata pokonała na swojej drodze niejedną tysiąc mil w głębokim torze wodnym dzieciństwa. Z rosy i wody Wam, drogi przyjacielu! Na początku lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku rozpoczął swoją drogę do ukraińskiej literatury Anatolij Leontijowycz Kaczan, jeden z czołowych pisarzy dziecięcych Ukrainy, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej imienia Łesi Ukrainki, laureat nagród literackich imienia Mykoły Trubłaini, imienia Wiktora Blyznecia „Dźwięk pajęczynki”, imienia Borysa Neczerdy, laureat nagrody artystycznej „Kijów” imienia Jewhena Płużnyka, kawaler Międzynarodowego Akademickiego Rankingu „Złota Fortuna”. Do literatury Anatolij Kaczan za błogosławieństwem Natalii Zabiły, która rekomendowała młodego poetę do wstąpienia do Związku Pisarzy, przyszedł jako doświadczony pedagog i psycholog dziecięcy, który doskonale wie, że literatura dziecięca różni się od literatury dla dorosłych jedynie umiejętnością pisarza rozumienia wiekowych cech swoich czytelników i zaspokajania ich wiekowych potrzeb. Dlatego przez wiele lat w swoich książkach poeta razem z czytelnikiem kroczy po schodach dzieciństwa, opanowując wszystkie gatunki dziecięcej książki wierszowanej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Pierwszy sprawdzian Kurinnego — ogniem i popiołem, czyli jak inżynier z wykształcenia za podpowiedzią żony zagłębił się w historię i został pisarzem

Równeńska Państwowa Obwodowa Biblioteka. Serhija Kurinnego z debiutem twórczym przyszedł pogratulować do Równego przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktor Baranow. Wyraził nadzieję, że „Ogień i popiół” stanie się prawdziwym dobrem literatury ukraińskiej. Swoimi wrażeniami z utworu podzielił się znany ukraiński literaturoznawca i krytyk Mychajło Salaboszpyćkyj, zauważając: „Przeszłość to chaos. Nic tam nie jest zrozumiałe. Dopiero pod piórem powieściopisarza historycznego w przeszłości zaczyna świecić słońce, pojawia się logika w czynach ludzi. Podobne zjawisko obserwujemy w tej powieści, która nie jest po prostu historyczna. Jest historyczno-współczesna, bo rzuca rzut na nasze czasy. W niej autor jest i archeologiem, i filozofem, i pisarzem, bo tylko w ten sposób można połączyć opowieść o minionych czasach z współczesną oceną dawno zapomnianych wydarzeń”. Wrażenia, uwagi i propozycje dotyczące przedstawienia wydarzeń przeszłości oraz kreowania postaci historycznych w powieści „Ogień i popiół” wyrazili również przewodnicząca Rówieńskiej Obwodowej Organizacji NSPU Lidia Rybenko, pisarz Mykoła Pszenyczny, historyk Roman Koval… Prozaik Serhij Kurinnyj składa autograf na książce „Ogień i popiół” zasłużonemu artyście Ukrainy Ołeksijowi Zawrotniemu Autor ujawnił wiele twórczych tajemnic dotyczących pisania powieści, w której zamierzył ożywić mało znane, dotąd przemilczane wydarzenia, a obok fikcyjnych bohaterów przywrócić pamięci postaci chwalebnych synów Ukrainy — kozackich watażków Tarasa Triasyłę, Bohdana Chmielnickiego, Maksyma Kryworonosa, Karpa Skydana, Maksyma Nesterenkę, Stanisława Morozowickiego (Morozenkę). Autor opowiedział także o planach twórczych dotyczących powieści o ruchu powstańczym na Ukrainie różnych epok: epoce kozackiej, hajdamaczyźnie, wojnie domowej na początku XX wieku, wydarzeniach w Hulajpolu. Pozostaje życzyć, aby po udanym debiucie w literaturze zamierzenia młodego i ambitnego prozaika się spełniły i spod jego pióra czytelnik poznał jeszcze wiele skrytych kart z historii Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

sienie) i niskiej jakości, czyli takie, które nie wywołuje niczego poza złymi odczuciami duszy i wewnętrzną pustką. Istnieje mnóstwo stylów, gatunków, szkół. W każdym z nich są utalentowani i bezdarni przedstawiciele różnych kierunków sztuki. Tak było i zawsze będzie. Obecnie wielu twórców-akademistów gani i z pogardą odnosi się do popkultury (popsy). Chodzi nie tylko o muzykę, ale i o współczesną sztukę w ogóle. Uważam, że to błędne stanowisko. Po pierwsze, każdy człowiek powinien mieć prawo wyboru w sztuce. Po drugie, większości ludzi nie można narzucić skomplikowanej muzyki akademickiej. Po trzecie, jeśli nawet drogą narzucania ciągle puszczać we wszystkich stacjach radiowych FM skomplikowaną atonalną lub nawet „prostą” tonalną dla ludzkiego słuchu i percepcji muzykę akademicką, to ona nigdy nie stanie się masową. Na tym właśnie polega atrakcyjność, istota poważnej, wysokiej muzyki akademickiej, jak i każdego innego rodzaju sztuki. — Czyli odnosi się Pan adekwatnie do podziału sztuki na elitarną i masową? Jak wtedy postrzega Pan postmodernizm, który propaguje zlewanie się tych rodzajów sztuki? — Postmodernizm, neoklasycyzm, jak wszystko z przedrostkiem „post” lub „neo”, jest dla mnie bardzo względnym pojęciem. Obecnie propaganda elitarnej i masowej sztuki jako całości to oszukiwanie publiczności. Z czasem wszyscy zrozumieją, że to jednodniówki. Nie trzeba mieszać tych dwóch polarnie różnych rodzajów sztuki. Wyjaśnia się to subiektywnymi poglądami mniejszości (w przypadku sztuki elitarnej) oraz większości (w przypadku sztuki masowej) ludzi odnośnie do jakiegokolwiek kierunku sztuki w ogóle. Tak było zawsze. — Często muzykę postrzega się jako niewerbalne wyrażenie wewnętrznego świata kompozytora, pewien typ myślenia, jako wielką metaforę. Czym jest „muzyka” dla Pana? — Muzyka akademicka jest dla mnie przede wszystkim podstawowym sposobem samowyrażenia. Ale przychodzi mi jednocześnie pracować w różnych gatunkach, pi-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Valerij Antoniuk: «Wysoka muzyka nigdy nie stanie się masową»

Muzyka… To słowo niesie w sobie niewyczerpany sugestywny szereg impresji, indywidualny i specyficzny dla każdego człowieka. Jest to szczególny niewerbalny rodzaj sztuki, który wpływa na świat wewnętrzny i stan emocjonalny duszy. Teraźniejszość odzwierciedla kardynalne, choć nie zawsze pozytywne zmiany w sferze sztuki muzycznej, ale wciąż pozostają wysepki czystego, profesjonalnego tworzenia tej tajemniczej metafory pod nazwą „muzyka”. Właśnie dlatego tak ciekawie jest porozmawiać z popularnym kompozytorem naszych czasów Valerijem Antoniukiem, którego rodzina bezpośrednio stoi u źródeł istnienia muzyki elitarnej. — Valeriju, jakie były Pana pierwsze kroki w muzyce? Jak widział Pan swoją drogę twórczą jako przyszły kompozytor, czy musiał Pan mierzyć się z trudnościami? — Zajmuję się muzyką od sześciu lat. Zaczynałem jako pianista, potem interesowało mnie opanowanie jak największej liczby instrumentów muzycznych. Profesjonalnie gram na gitarze klasycznej i elektrycznej, gitarze basowej, na różnych ukraińskich sopiłkach, na cymbałach, bębnach. Śpiewam również własne piosenki w stylu pop-rock. Śpiewu estradowego nauczyła mnie moja mama, znana ukraińska śpiewaczka Wałentyna Antoniuk. Wybitna wykonawczyni i propagatorka moich akademickich utworów wokalno-symfonicznych i kameralnych, które piszę specjalnie dla jej oryginalnego dramatycznego głosu sopranowego. W wieku 15 lat, kiedy poznałem znanego ukraińskiego kompozytora Witalija Kyrejka, zrozumiałem, że chcę pisać muzykę na poważnym poziomie. Prywatnie uczyłem się u niego przez dwa lata harmonii, kontrapunktu oraz podstaw kompozycji. Potem polecił mnie na studia do Kijowskiego Konserwatorium i zapoznał ze znanym kompozytorem i pedagogiem Hennadijem Laszenkiem, u którego uczyłem się w klasie kompozycji i instrumentacji oraz ukończyłem aspiranturę. Studiując, intensywnie zajmowałem się grą na fortepianie. Moim pedagogiem był znany pianista Jurij Hłuszczenko. Trudności wiązały się z nauką wszystkich istniejących technik kompozytorskich XX wieku. Wszak w latach studiów w konserwatorium pisałem różną muzykę, nie tylko w różnorodności gatunkowej, ale i stylistycznej. Na przykład w systemach modalno-skalowych i seryjnych, minimalizmie, sonorystyce, muzyce elektronicznej i konkretnej. Byłem liderem i basistą zespołu pop-rockowego „Litonaprokat”, w którym wykonywałem piosenki do własnych wierszy. Niektóre z tych piosenek można usłyszeć w znanym serialu telewizyjnym „Ciemne wody”. Ale zawsze starałem się jak najszybciej dojść do własnego języka kompozytorskiego, wyrazistości. Teraz wykorzystuję wszystkie istniejące techniki kompozytorskie, w tym możliwości programowania komputerowego i eksperymenty elektroniczne, łącząc je w nową harmonię, melodię i rytmikę. Uważam, że monotematyzm (to wtedy, gdy z zaledwie 4—5 różnych nut, złożonych w wyrazisty motyw, który jest głównym ziarnem muzycznym, buduje się wielki utwór symfoniczny lub kameralny) jest szczytem w wyrażaniu myśli muzycznej. — Czy ma Pan upodobania literackie? Co Pana najbardziej przyciąga w malarstwie, sztuce muzycznej? — Nie mam idoli w literaturze, malarstwie, muzyce i innych rodzajach sztuki. Dotyczy to również ulubionych kompozytorów. Dzielę sztukę na jakościową (osobiście dla mnie to taka, która wywołuje ogromny pozytywny wstrząs emocjonalny i duchowy) oraz na taką, która nie wywołuje żadnych odczuć. W malarstwie cenię kompozycję, kolorystykę i głębię myśli. W muzyce dla mnie najważniejsza jest szczerość i profesjonalizm. Piszę muzykę w różnych gatunkach: od symfonicznej, operowej, baletowej, kameralnej po muzykę do filmów, seriali, reklam. Często piszę utwory na zamówienie dla różnych składów instrumentalnych. Na tym właśnie polega specyfika pisania muzyki na zamówienie. — Jak odnosi się Pan do sztuki współczesnej, w szczególności do muzyki, i jaka jest ich rola, wpływ na społeczeństwo? — Rola sztuki współczesnej lub „niewspółczesnej” polega na tym, by czynić ludzi lepszymi i bardziej życzliwymi. Niestety, nie wszyscy twórcy są zdolni tworzyć coś takiego w swoich eksperymentach. Ale na szczęście jest wielu prawdziwie utalentowanych ludzi, którzy całkowicie bezinteresownie zajmują się swoją sprawą, poświęcając się czystej twórczości. Obecnie muzyka akademicka nie przynosi zarobku kompozytorom, dlatego muszą oni tworzyć muzykę na zamówienie: do filmów, programów telewizyjnych, reklam itp. Dobrze orientuję się we wszystkich gatunkach i stylach muzycznych, więc dla mnie nie jest to problem. Trzeba również posiadać umiejętność programowania komputerowego i pracy z samplami muzycznymi. W naszych czasach można znaleźć i nabyć mnóstwo unikalnych i wysoce profesjonalnych bibliotek muzycznych z różnymi samplami (cyfrowymi próbkami brzmienia instrumentu elektronicznego), w tym orkiestrowymi. Dzięki temu kompozytor może udźwiękowiać swoje partytury na komputerze, uzyskując wysoce profesjonalny rezultat brzmienia, zbliżony do brzmienia na przykład orkiestry symfonicznej. — Z jakimi problemami mierzy się współczesna ukraińska muzyka, jej twórcy — kompozytorzy i wykonawcy? — Ukraina od wieków słynęła z utalentowanych ludzi w sferze sztuki. Wielu z nich opuszcza ojczyznę, nie wytrzymując pewnych okoliczności, które przeszkadzają w ich samorealizacji. Ale największym problemem muzyki i młodych kompozytorów jesteśmy my sami. Banałem jest wspominanie o tym, że państwo nie finansuje należycie ich pracy, nie kupuje muzyki akademickiej, nie zamawia oper czy baletów. Mamy wielu utalentowanych młodych kompozytorów, których muzykę z chęcią wykonywałyby najlepsze orkiestry świata, tak samo jak utwory wielkich klasyków. Nie będę ich wymieniał ze względów etycznych, ale są u nas dobrze znani. — Waleriju, kilka słów o Pana stosunku do współczesnych kompozytorów, ukraińskich i zagranicznych… — Nasi młodzi kompozytorzy akademiccy są wykształceni i doskonale znają się na swoim rzemiośle. Na Ukrainie, niestety, podobnie jak na świecie, wybitne osobowości twórcze z własnym niepowtarzalnym stylem stanowią około 10% ze 100. Problem większości z nich polega na tym, że pozostają pod wielkim wpływem zachodnioeuropejskich i amerykańskich technik kompozytorskich, które są przestarzałe. Można to wybaczyć co najwyżej studentom… Do zagranicznych kompozytorów mam analogiczny stosunek. Przychodzi czas, kiedy trzeba rezygnować z jakichkolwiek wpływów — trzeba tworzyć swój indywidualny styl. To bardzo trudne, ale bez takiego kroku artysta nie może mieć nadziei, że pozostawi ślad w historii sztuki. — Jaki jest Pana stosunek do współczesnego show-biznesu, jego “produktu” oraz konsumentów? — Model show-biznesu na Ukrainie jest zbudowany nieudolnie. Rzecz w tym, że obecnie każdy, kto ma worek pieniędzy, ale przy tym jest kompletnym nieudacznikiem, może nauczyć się “śpiewać”, płacąc kanałom telewizyjnym i radiowym. Tak u nas pojawiło się niemało “gwiazd”. Zalew nieutalentowanych artystów jednego sezonu wciąż rozdaje karty. Ich muzyczny “produkt” jest po prostu narzucany słuchaczowi. Ale mamy prawdziwie utalentowanych artystów, którzy torowali sobie drogę inaczej: talentem artystycznym, oryginalną barwą głosu oraz wytrwałymi latami pracy i samodoskonalenia. Każdy piosenkarz, kompozytor, artysta musi być naturalny i szczery na scenie. Są ciekawi przedstawiciele różnych kierunków muzycznych, od muzyki pop po alternatywną, folk-rock czy ciężki rock. Wielu z nich, niestety, nie udaje się osiągnąć prawdziwego sukcesu i popularności. Przyczyną jest brak środków na popularyzację swojego nazwiska i materiału muzycznego. Tacy artyści z reguły mają występy i swoich fanów w małych klubach nocnych, gdzie ludzie w większości przychodzą nie słuchać muzyki, a jeść i pić. — Waleriju, proszę opowiedzieć o swoim utworze “Kantata do słów F. G. Lorki na sopran i orkiestrę symfoniczną”. Jaki jest jego zamysł ideowy, koncepcja filozoficzna? — Starałem się maksymalnie dokładnie oddać ducha tych poezji (z różnych jego zbiorów) w połączeniu z wokalem (sopran) i orkiestrą symfoniczną. Rola orkiestry w tej kantacie to ogrywanie i akcentowanie tych lub innych obrazów słownych, powierzonych partii sopranu. — Dlaczego właśnie wiersze Federica Garcíi Lorki zostały położone u podstaw kantaty? Na czym polega unikalność tego wyboru? Nota biograficzna Walerij Jurijowycz Antoniuk — utalentowany młody ukraiński kompozytor. Pierwsze lekcje kompozycji pobierał u Witalija Kyrejki. Ukończył Narodową Akademię Muzyczną Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego oraz asystenturę-staż w klasie profesora Hennadija Laszenki (klasa kompozycji i instrumentacji). Kształcił się również jako pianista u profesora Jurija Hłuszczenki. Laureat Międzynarodowego Konkursu im. S. S. Prokofiewa “Ukraina—2000”, Grand Prix II konkursu “Sołospiw” (muzyka w kinie) VIII Kijowskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmów Dokumentalnych “Kinolitopys—2009”, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, laureat nagrody im. L. M. Rewuckiego. Członek muzyczno-profesjonalnych stowarzyszeń BMI (USA, 2007) i MCPS (Anglia, 2008). Kompozytor posiada nagrania archiwalne utworów wokalno-symfonicznych i symfonicznych w Ukraińskiej Narodowej Kompanii Radiowej. Pracuje we wszystkich istniejących gatunkach muzycznych. Autor muzyki do filmów fabularnych i dokumentalnych: “Czerwony lotos”, “Chlebny dzień”, “Pełznie żmija”, “Czarnomorska flota 1941—1944”. Płyty z różnogatunkową muzyką Walerija Antoniuka wydają tak znane firmy muzyczne jak “Sonoton”, “Manhattan Production Music”, “GMP Music”, “MusicJustMusic”. — Zawsze interesowało mnie pracowanie z wierszami wybitnych poetów. Tworząc muzykę, kompozytor musi wejść w wewnętrzny świat poety i go zrozumieć. Zadaniem współczesnego kompozytora jest stworzenie muzyki jakościowo nowego i wysokiego poziomu wyrazistości. Jestem autorem kantat wokalno-symfonicznych i chóralnych, a także cykli pieśni do wierszy A. Puszkina, O. Mandelsztama, T. Szewczenki, W. Stusa, P. Verlaine’a, F. G. Lorki. — Kiedy została napisana kantata i jakie miejsce wyznacza Pan jej w swojej twórczości? — Napisana została w latach 2004—2005. Pierwszą wykonawczynią kantaty była śpiewaczka Wałentyna Antoniuk. W zeszłym roku pojawił się inny wariant tej kantaty, w którym wykorzystuję wiersze Lorki w języku hiszpańskim. Ten wariant wykonano po raz pierwszy na festiwalu “Forum Muzyki Młodych 2011”. Ważnym czynnikiem jakościowej i płodnej twórczości jest zdolność kompozytora do szybkiego zapominania o tym, co już zostało zrobione, i kontynuowania tworzenia nowego. — Nad czym obecnie Pan pracuje? — Niedawno zakończyłem pracę nad nowym albumem komediowej muzyki kameralnej, który robiłem na zamówienie biblioteki muzycznej Sonoton. Obecnie piszę muzykę do czteroodcinkowego filmu telewizyjnego “Miedowaja lubow”. Rozmawiała Iryna KURKOWA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Boże Narodzenie w świecie książek dla dzieci

— Dwa święta są najdroższe dla Ukraińców — narodziny Chrystusa (Boże Narodzenie) i Jego Zmartwychwstanie (Wielkanoc). Jednak tajemnica Bożego Narodzenia i Wielkanocy traci sens, ponieważ większą uwagę poświęca się elementom folklorystycznym, zabawom, zwyczajom. A przecież to święto religijne — święto narodzin Chrystusa. Niezwykle ważne jest akcentowanie właśnie tego. I tutaj szczególną misję mają pisarze, którzy kształtują wartości, wpływają na opinię publiczną… W ubiegłym roku w wydawnictwie „Machaon-Ukraina” w przekładzie Ołeksandra Mokrowolskiego oraz w wydawnictwie „Starego Lwa” w przekładzie Iwana Andrusiaka ukazał się utwór Charlesa Dickensa „Opowieść wigilijna”. Dickens sięgnął po ten temat, gdy w Anglii zaczęto zapominać o istocie wielkiego święta religijnego. Odtwarzano rytuały, a o tym, że jest to święto duszy, miłosierdzia, święto, kiedy ludzie powinni pamiętać o biednych, potrzebujących, otworzyć serce na dobre uczynki, wspominano coraz rzadziej. Dickens chciał przypomnieć o sensie Bożego Narodzenia i to mu się udało — utwór znacząco wpłynął na kształtowanie opinii publicznej, w Anglii zaktywizowały się tradycje chrześcijańskie. Ważne, aby ludzie opamiętali się i pomyśleli o tym, co leży u podstaw tego święta. Mam nadzieję, że także literatura ukraińska będzie przypominać o głębokim sensie Bożego Narodzenia. — Jak świętujecie Boże Narodzenie w Państwa rodzinie? — Idziemy na wieczorną mszę. Na nabożeństwie bożonarodzeniowym czujesz jedność ze wszystkimi, którzy są w świątyni, czujesz jedność nieba i ziemi, wszystkiego, co żyje, jakbyś stał przy szopce, gdzie rodzi się Chrystus. I wracasz do domu w niezwykle podniosłym nastroju. Jesteśmy ludźmi kultury miejskiej i w rodzinie nie przestrzegamy szczególnie tradycji bożonarodzeniowych: nie przygotowuję dwunastu potraw, nie wypatruję pierwszej gwiazdki (w tym czasie jesteśmy na nabożeństwie). Choć bardzo podobają mi się zwyczaje ludowe. Bywałam u przyjaciół na wsi i wielkie wrażenie robiło na mnie kolędowanie. Bardzo lubię małych gości, z którymi pewnego roku nawet wystawiliśmy sztukę bożonarodzeniową. — Jaki wpływ na kształtowanie wartości dziecka ma tradycja Bożego Narodzenia? — Często dorośli nie doceniają wpływu takich rzeczy na dziecięcą duszę. Wszystkie nawyki i cechy dorosłych są zakorzenione w dzieciństwie, wszak ziarna dobra i wiary sieje się właśnie w dziecięce dusze. Wspominam nasze życie na wsi na Rówieńszczyźnie. Choć Kościół doznawał prześladowań w czasach radzieckich, to na wsi wiary nie dało się wykorzenić. Dziadek moich przyjaciół śpiewał w chórze cerkiewnym i my, jako dzieci, biegaliśmy do niego na chór. Uczyłam się w szkole, byłam pionierką, potem komsomołką, o Bogu nie myślałam, ale w latach 80., kiedy osłabł reżim komunistyczny i zaczęły przenikać informacje, te wspomnienia, które zaczerpnęłam w dzieciństwie, wypłynęły na nowo. I wtedy zaczął się mój zwrot ku wierze, ku Bogu. — Jakie miejsce zajmuje temat Bożego Narodzenia w Pani twórczości? — Boże Narodzenie to święto niewyczerpane. Często zwracam się do tematyki bożonarodzeniowej i będę to robić w przyszłości. Mam szereg opowiadań, bajek i wierszyków dla dzieci poświęconych Bożemu Narodzeniu. Moje opowiadanie „Jak Maniunia i Zińka się pogodziły” w książce „Bożonarodzeniowa cudowność” to taka sobie scenka z natury, gdzie główną bohaterką jest moja kotka. Obecnie pracuję nad cyklem utworów dla dzieci poświęconych świętom dwunastym, gdzie będą wiersze i legendy — między innymi legenda poświęcona tematowi Bożego Narodzenia, która nazywa się „Jak koty nauczyły się mruczeć”. — Do tematu Bożego Narodzenia od dawna zwraca się wielu pisarzy. Nie omijają go także współcześni, przede wszystkim ci piszący dla dzieci… — Jeśli mówić o literaturze, to święta bożonarodzeniowe są chyba najlepiej, spośród wszystkich świąt religijnych, naświetlone w literaturze ukraińskiej. Mimo to chciałoby się, aby więcej pisarzy sięgało po ten temat. Wszak literatura o charakterze religijnym wymaga niezwykłego kunsztu, szczególnego wyczucia taktu, aby opowieść nie zamieniła się w jakieś nudne pouczanie, a była ciekawa i przenikliwa. Jeśli chodzi o książki, które ukazały się niedawno, to mamy kilka zbiorów „Antologii bożonarodzeniowej”, które opracowała Zoja Żuk, oraz zbiór „Zimowe historie dla dzieci” w opracowaniu Marii Czajki. Te książki ujrzały światło dzienne w wydawnictwie „Swiczado”. W wydawnictwie „Bratske”, z którym współpracuję, wyszła „Zimowa książka”, gdzie również naświetlono temat bożonarodzeniowy, a także zbiór bajek bożonarodzeniowych „Bożonarodzeniowa cudowność”. Ponadto wydawnictwo „Bratske” przygotowuje do druku antologię poezji chrześcijańskiej dla dzieci „Złota książka”, gdzie również zostanie przedstawiony temat Bożego Narodzenia. Pięknie opracowała antologię bożonarodzeniową „Boże Narodzenie w poezji ukraińskiej” Nadija Danylewska. Jest to jedna z najpełniejszych antologii poświęconych tematowi tego święta. — Czeka Pani na bożonarodzeniowy cud? — Cuda zdarzają się nam codziennie. Najbardziej poruszają mnie proste rzeczy, kiedy dobro idzie do dobra: serce trzeba trzymać otwartym i każdego dnia można dostrzec małe cuda, pielęgnować w sobie dobro. Narzekamy na polityków, pracodawców, społeczeństwo, ale często zapominamy, że wszystko zaczyna się od każdego z nas. Wydaje mi się, że trzeba więcej pracować nad sobą, żyć z Bogiem w sercu, modlić się nie tylko za przyjaciół, ale i za wrogów oraz czynić dobro sobie nawzajem, wtedy świat wokół nas zmieni się na lepsze. Rozmawiała Ulana WOLYKOWSKA. Natalka POKŁAD. Właściwie, aby mówić o tym czarującym promyku, który nagle osieroconemu, a przez to zagubionemu i nieszczęśliwemu afrykańskiemu hipopotamkowi Nikodemowi podarowało jasne białe światło i tym zupełnie zmieniło jego życie, trzeba zacząć z daleka. Aż stamtąd, jak wolnomyślny i beztroski koń Dominikas, który żyje sobie wśród mglistych poranków nad rzeką i lubi bawić się z żabkami, pewnego dnia niespodziewanie wziął i całym swoim końskim sercem zakochał się w delikatnym i pachnącym łąkowym niebieskookim bławatku. Historia tej niezwykłej miłości i wszystkiego, co się z nią wiąże, w szczególności niełatwych wędrówek głównego bohatera do dalekiej tajemniczej Afryki, aby wypełnić prośbę ukochanej wybranki-bławatka — to właśnie jest fabuła cudownie jasnej i pięknej książki Vytautasa V. Landsbergisa „Miłość konia Dominikasa”, którą z litewskiego przełożył Dmytro Czerednyczenko i niedawno wydało wydawnictwo „Grani-T”. Stwierdzę: tę książkę, przeznaczoną dla dzieci w wieku młodszym i średnim szkolnym, nie zaszkodzi przeczytać nie tylko każdemu dziecku, ale i każdemu dorosłemu, bo jest ona — i o naszym dorosłym życiu ze wszystkimi jego niespodziankami-problemami, a co najważniejsze — o stosunku do tych niespodzianek-problemów. W książce nie brakuje mądrych wskazówek i rozważnych ostrzeżeń, jest tam humor i patriotyzm, chrześcijańskie pouczenia i trudne lekcje życia, piękno i delikatność, a co najważniejsze — jest wiara. …Uderzą w dzwony, rozpocznie się Całonocne Czuwanie w cerkwiach… A kiedy wzejdzie gwiazda, rodzina w wieczornej modlitwie zbierze się przy stole. Wszyscy prawosławni będą oddawać chwałę Bożemu Synowi. Dwanaście potraw, w kącie garnuszek z kutią i dzbanek z kompotem, snop dożynkowy na cześć narodzin Chrystusa, obrzędy bożonarodzeniowe… Bożym Narodzeniem zaczyna się kalendarz religijno-obrzędowy chrześcijan. Jednak co roku widać, jak mimo zachowanej formy, sens święta traci się… Jak temu zaradzić? O tym i o tajemnicy święta rozmawiamy z pisarką Hałyną MANIW.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Czarowny promyczek miłości

ani przyjaciele i ich przyjaźń-dobroć, dlatego z każdej beznadziei prędzej czy później na pewno znajduje się szczęśliwe wyjście. A pod względem filozoficznego ujęcia świata, a także ufnie-wesołym i wspaniale-szczerym językiem ta niezwykła opowiastka, bez cienia przesady, dorównuje dziełom sławnego Saint-Exupéry'ego. Zatem literatura litewska może być dumna, że ma takiego autora — Vytautasa V. Landsbergisa, a ten autor (nota bene syn pierwszego prezydenta niepodległej Litwy!) może być dumny, że napisał takie dzieło (Wilno, 2004). Na Ukrainie wydanie zrealizowano przy wsparciu programu popularyzacji literatury litewskiej na świecie „Książki z Litwy”. A pięknie je nam zilustrowała artystka Nadija Dojczewa-But. Ja zaś, czytając tę bardzo poznawczą i w swej istocie bardzo poważną powieść, nie tylko smakowałam wesoły ton bujnie łagodnego języka autora, szczerą bezpośredniość barwnych bohaterów (koguta Ewaldasa Kukurikasa, bociana Alfonsasa z jego żoną Birutė i wielu innych) oraz ich pełne wielkiej inteligencji czyny, lecz także wszędzie słyszałam i widziałam Litwę: bo i łąka, na której pasł się Dominikas, była litewska, i rzeki, w których żyły jego przyjaciółki — figlarne żabki, były litewskie, a także śniło mu się, „że jest ogromnym, lekkim nadmuchiwanym koniem, który płynie szybką rzeką na Litwie przez swoją rodzinną łąkę…” A wkrótce po tym śnie „koń usłyszał okrzyki portowych robotników i zrozumiał, że jest już w porcie i że dźwig przenosi kontenery na brzeg. Niespokojnie zabiło końskie serce, które tak tęskniło za ojczyzną… Rozdął nozdrza i ucieszył się, wyczuwając słony zapach Bałtyku, nawoływania klaipedzkich mew, poczuł dosięgalny kopytami wiosenny oddech litewskich łąk. I zrozumiał koń, że jest już w domu, już na Litwie…” Tak niepostrzeżenie i naturalnie autor kształtuje u małych czytelników zrozumienie swojej rodzinnej ziemi, do której trzeba i chce się wracać z odległych obcych stron, zrozumienie swojego wielkiego domu, gdzie sercu jest lekko, a nawet koniczyny rozpoznają swój RODZIMY zapach… Ta książka jest jak serdeczna ludowa pieśń, której nie można opowiedzieć, a można jedynie zaśpiewać. Jak choćby ten wstęp: „Pewnego ranka niedaleko wielkiej kwiecistej łąki pasł się dziki koń o imieniu Dominikas. A ponieważ był bardzo dziki, nie miał żadnego domu ani zagrody. Choć, z drugiej strony, mówić, że nie miał żadnego domu, byłoby chyba niezupełnie sprawiedliwe, bo wszystkie pola, które rozciągały się dookoła, i przedziwne pastwiska były jego domem, miękka łąkowa trawa była jego posłaniem, a słońce i księżyc były jego lampami. Dla sprawiedliwości trzeba jeszcze powiedzieć, że ten polny dom Dominikasa był bardzo czarowny: rano napełniał się gęstą mgłą, żabim rechotem i innymi cudami, o których domowym koniom czy wszelkim krowom nawet się nie śniło. A jeśli się śniło, to nie bardzo barwnie, bo w zagrodach sny zwierząt najczęściej bywają czarno-białe i trochę zwierzęce…” Zatem, jak zrozumiałeś, to powieść o barwnym, kolorowym świecie. Nie smuci się w nim mały hipopotamek Nikodemas, bo, jak mówi, „smutne najczęściej bywają dorosłe hipopotamy, które już nie mają czasu, by się zatrzymać i popatrzeć na łąkę chabrów. Zawsze się spieszą, dokądś lecą, wiecznie zmęczone i dlatego czasem bywają bardzo smutne”. Jakby o nas, prawda?.. A hipopotamek wieczorem przed snem wysyła promyczek miłości do swoich licznych przyjaciół, życząc im jasnych myśli i wiele szczęścia — i tak się z nimi komunikuje. I będzie się komunikował z koniem Dominikasem, choć ten mieszka nie w Afryce, lecz „na innym kontynencie, na Litwie”. Mimo to stał się jego przyjacielem, „bo nikt tu nie pojawia się przypadkowo”. I, dodajmy, książki nie pojawiają się przypadkowo. A co do promyczka, to może i nam przejąć to wspaniałe doświadczenie?.. Jestem przekonana, że powieść Vytautasa V. Landsbergisa doda radości do duszy każdemu, kto ją przeczyta, bo i tłumaczenie Dmytro Czerednyczenko wykonał bardzo dobrze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Gwiazdy filmowe i aktorzy filmowi

Łarysa BRJUCHOWECKA, redaktor naczelna czasopisma „Kino-Teatr”, kierownik centrum studiów kinematograficznych Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Gwiazda filmowa to zjawisko społeczno-psychologiczne, które powstało niemal jednocześnie z pojawieniem się kina jako skutek jego komercyjnego charakteru. Status gwiazdy filmowej nie wyklucza posiadania talentu, ale aktor, którego programuje się jako postać do uwielbienia i naśladowania, musi mieć magnetyczną atrakcyjność i wyrażać określone tendencje społeczne (dążenie do przyjemności, do buntu itp.) oraz wykraczać poza granice zawodu w tak zwaną publiczność. Przedsiębiorcy inwestują środki w reklamę gwiazdy, różnymi sposobami tworząc sensacje wokół niej. Stąd przekonanie: kult gwiazdy zamienia aktora w towar. Pierwsze nazwiska gwiazd, które dała kinematografia, to: Rodolfo Valentino, Pola Negri, Francesca Bertini, Wira Chołodna. Bez wątpienia wśród gwiazd kina niemego byli utalentowani aktorzy — Asta Nielsen i Charlie Chaplin, który sam wymyślał dla siebie historie i sam je reżyserował. Kino rozpowszechniało się gwałtownie, a gwiazdy filmowe sprzyjały jego popularności. Narodziny gwiazdy filmowej stymulowały dwie przesłanki. Pierwsza — pragmatyczna: gwiazda filmowa sprzyjała komercyjnemu sukcesowi produkcji filmowej; druga — społeczno-psychologiczna, związana ze zmianą zasad życiowych w warunkach urbanizacji i ateizmu. Miejsce wypartej tradycyjnej religii zaczęły zajmować nowe bożyszcza i idole, którym fanatycznie hołdowano, zwłaszcza na wczesnym etapie kina. Ta przesłanka była najbardziej charakterystyczna dla USA, dokąd na początku XX wieku emigrowały miliony mieszkańców z różnych krajów europejskich, a ten ogromny konglomerat zarobkowiczów różnych narodowości potrzebował zarówno zapewnienia rozrywki, jak i kulturowo-mitologicznego cementowania. Dlatego właśnie tam kinematografia dość szybko staje się udanym biznesem. Wydawałoby się, że urbanizacja i ateizm (do tego wojujący) miały miejsce także w ZSRR, kraju, którego ludność również składała się z przedstawicieli różnych narodowości. Jednak tutaj zapanował absolutnie przeciwny stosunek do kultu gwiazdy filmowej. Najbardziej rewolucyjni filmowcy dążyli do narzucenia ludziom bolszewickich przekonań za pomocą utrwalonej i z odpowiednim patosem zmontowanej rzeczywistości. Uważali oni: jedyny, który jest wart pokazywania w kinie, to rewolucyjne masy. Ich, uszlachetnionych, i pokazywano. Kiedy zaś rewolucyjna epoka przeszła w totalitarną i rewolucyjny patos zaczął tracić swoją aktualność, wielki wódz osobiście zaczął opiekować się kinematografią. I chociaż kino przełączyło się z masy na człowieka, kult gwiazdy filmowej mimo wszystko nie powstał. Zresztą nie mógł, tak jak nie powstał w hitlerowskich Niemczech. Dlaczego więc w tych krajach aktorzy nie świecili tak jasno, jak amerykańscy? A dlatego, że miejsce bożyszcz zajmowali wodzowie — oni wymagali uwielbienia. Ale siłę kinematografii wodzowie wysoko cenili. Jeszcze w swoim czasie Lenin — pierwszy wódz światowego proletariatu — prorokował, że „najważniejszą ze wszystkich sztuk dla nas jest kino”. A jego następca tak bardzo kochał kino, że skrupulatnie wypełniał funkcje cenzora: przeglądał każdy film przed wejściem go na ekrany. Nawet osobiście czytał scenariusze i urządzał ich omówienia — w jednym z moskiewskich archiwów przechowuje się scenariusz O. Dowżenki „Szczors” z poprawkami Stalina. Jak wiadomo, bardzo lubił komedie oraz aktorki Orłową i Ładyninę, ale nawet one nie mogły świecić jaśniej od niego samego. Hollywood zaś od dawna wielbiono jako „fabrykę gwiazd” (o tej wyświechtanej nazwie przypomniało show jednego z naszych kanałów telewizyjnych). I rzeczywiście: popularność Charliego Chaplina, Douglasa Fairbanksa, Mary Pickford w latach 1920. i 1930. była godna podziwu. Ale choćby nie wiadomo jak chcieli przedsiębiorcy zachować status quo instytucji amerykańskich gwiazd filmowych i uwagę społeczeństwa do niej, zjawisko to podlegało ewolucji. W połowie XX wieku kultowymi stają się aktorzy seriali telewizyjnych, a oprócz tego u gwiazd filmowych pojawiają się konkurenci z innej sfery — piosenkarze estradowi i gwiazdy show-biznesu. Chociaż obecnie media regularnie podają rankingi amerykańskich aktorów, które określane są sumą honorariów, ich sława nie może równać się z rozmiarami sławy Elizabeth Taylor i Marlene Dietrich, nie mówiąc o gwiazdach kina niemego. Ale jeśli Chaplina kochali zarówno szerokie masy, jak i europejscy intelektualiści, to kapitałem dla sławy Marlene Dietrich i Elizabeth Taylor była nie tyle biegłość aktorska, co szczegóły ich prywatnego, intymnego życia, a dla zainteresowanych dawało ono niemałą pożywkę. Te gwiazdy filmowe, mimo ciągłej publiczności, przeżyły długie życie, czego nie można powiedzieć o Marilyn Monroe, która, nie bez trudności robiąc karierę aktorską i zdobywając szaloną popularność, odeszła z życia w wieku 32 lat, pozostawiając po sobie nierozwiązaną zagadkę życia, ukształtowanego przez czas buntowników i kruchej psychiki, a spory wokół przyczyn jej śmierci trwają do dziś. Należy przypomnieć jeszcze jedną cechę Hollywood — wykupywało ono talenty z całego świata, więc tytuł gwiazdy filmowej zdobyło tam niemało europejskich aktorów: ktoś na zawsze (Greta Garbo), a ktoś na pewien czas (Ingrid Bergman). Kino europejskie opierało się na tradycjach teatru. A ten jeszcze na długo przed pojawieniem się kina poważnie nazywano katedrą do ogłaszania idei społecznych. I dlatego jakość kina europejskiego jest inna — kształtowała ją nie tylko kasa, ale i potrzeba wyrażenia ważnych idei, a z czasem i wybitni twórcy. Europejscy aktorzy są twórczo swoiści, ich talent jest zakorzeniony w narodowym gruncie. Włoscy aktorzy znani są ze spontaniczności samowyrazu. Luchino Visconti w 1951 roku zaprosił utalentowaną i wtedy bardzo popularną Annę Magnani do zagrania głównej roli w filmie „Najpiękniejsza”, który był pomyślany jako portret kobiety, matki, charakterystyczny dla tamtego czasu. O wyrwanej z włoskiej codzienności Maddalenie Cecconi i o tym, jak organicznie przekazała Magnani narodowy charakter swojej bohaterki, daje wyobrażenie charakterystyka Corrado Alvaro. „Ta zmienność, ta mieszanka fantastycznego i praktycznego, skłonności do iluzji i realizmu, ta kobieca zmysłowość, która zdaje się nie znać siebie, która, wydaje się, raz po raz gotowa jest ustąpić, ale powstrzymuje się czymś bardzo głębokim, ta uparta wierność, która leży u podstaw natury, to rozumienie mężczyzn i ich pragnień, wychowane pradziadowskim doświadczeniem gotowości do obrony i mądrością, zdobytą na błędach, to poczucie niebezpieczeństwa, które nasza dzielna kobieta niesie w sobie, dokładnie znając rozmiar tego dramatu, który ona może rozwiązać, i te momenty słabości, które tuż po tym są pokonywane, i przywiązanie do rodziny, i uwielbienie dzieci, co wyraża wolę potęgi rodziny, dążenie do zapewnienia sobie gwarancji pozbycia się biedy, nadzieję na lepszą przyszłość, — wszystko jest w tym stopie, który Anna Magnani” Alain Delon daruje nam w tym filmie, zdaje się, stworzonym po to, by odważyła się ona na jedną z najśmielszych prób, jakie tylko może podjąć aktorka”. Wielki Luchino Visconti pracował nie tylko z włoskimi aktorami, angażował wielu celebrytów o międzynarodowym statusie: brytyjskich (Dirk Bogarde), amerykańskich (Burt Lancaster), francuskich (Annie Girardot i Alain Delon), niemieckich (Helmut Berger). Ale z kimkolwiek pracował, szukał w nich „rdzenia osobowości”, „pierwotnych jakości”. Nazywając kino, które tworzył, antropomorficznym, pisał: „Uparcie dążąc do odcięcia się od uprzedzonych schematów, zapominając o zasadach narzuconych przez szkołę, próbujesz doprowadzić aktora do tego, by przemówił wreszcie językiem swojego instynktu. Oczywiście, ta praca nie będzie bezowocna tylko wtedy, gdy taki język istnieje, niech nawet będzie zamglony i ukryty pod setką zasłon, to znaczy, gdy istnieje prawdziwy „temperament”. Szwedzcy aktorzy oczarowują prawdziwością i swobodą w przedstawianiu ludzkiej istoty. Właśnie dzięki ścisłej współpracy z nimi w teatrze i kinie Ingmar Bergman mógł osiągnąć głębokie i przekonujące odkrycie psychologii człowieka, jego wewnętrznego świata. Uważał, że różnica między artystą a innymi ludźmi polega na tym, że jest on jakby swoim własnym instrumentem, który przez specyfikę zawodu jest zamknięty w swoim wewnętrznym świecie, w samym sobie. Francuzi bardzo kochają i szanują swoich aktorów. Francuskie kino dało wielu komików. Przede wszystkim Maxa Lindera (Gabriela Leuvielle’a). Zaczynał na „prawdziwej” scenie, ale pod pseudonimem, który stał się znany na świecie, zaczął pracować dla „Pathé”. Wkrótce stworzył wizerunek eleganckiego dandysa, który wpada w różne sytuacje kontrastujące z jego wyglądem. Do 1914 roku wystąpił w 400 obrazach, z których niektóre były bardzo krótkie. Zaprosiło go amerykańskie studio „Essanay”, ale tam nie odniósł sukcesu. Potem jeszcze raz wrócił do Ameryki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

gdzie wystawił kostiumową parodię „Trzej muszkieterowie” (1922). We francuskiej szkole aktorskiej istnieje wiele ćwiczeń z improwizacji. Przykładem improwizacji w kinie jest film „Kobieta i mężczyzna” reżysera Claude’a Leloucha, Iwan Mykołajczuk, który zaprosił dwoje nie tylko utalentowanych, ale i kompetentnych, doświadczonych aktorów do pracy w takiej manierze. Ponadto lekka pobudliwość i zdolność do bezpośredniej fantazji są od dawna znane jako narodowa cecha Francuzów. Dlatego nietrudno znaleźć dwoje aktorów dobrej szkoły teatralnej, którzy potrafią swobodnie rozmawiać w kadrze na dowolny temat, tak jak robią to Jean-Louis Trintignant i Anouk Aimée we wspomnianym filmie. Jeden z wielkich francuskich aktorów — Jean Gabin (1904—1976) — występował w filmach Marcela Iwan Hawryluk Carne’a, Juliena Duviviera, Jeana Renoira, które stały się klasyką kina. Uważa się go za tragiczny mit współczesnej kinematografii. I choć z wiekiem się zmieniał, nie udało mu się odejść od przypisanego mu mitu — tak zapewniał André Bazin. Analizując twórczość Gabina z lat 30. XX wieku, pisał: „Jak wyjaśnić ten paradoks, który wydaje nam się tym bardziej rażący, że sprzeciwia się jednemu z najświętszych praw kina? Rzecz w tym, że Gabin w filmach, o których mówimy, ucieleśnia nie jeden z wielu wątków, a zawsze tę samą historię — swoją własną; i może ona skończyć się tylko źle”. Ciekawy Leonid Osyka i Switłana Kniaziewa fakt: Gabin, zanim podpisał kontrakt, wymagał, aby w scenariuszu była scena gniewu, w której się wyróżni. Jego popularność utrzymywała się do końca życia i francuscy widzowie lat 1950—1970 w każdą sobotę szli do kina „na Gabina”, chociaż często te filmy były zupełnie słabe. We Francji aktorzy kina są gwarancją jakości i sukcesu komercyjnego. Ale to nie są gwiazdy w amerykańskim znaczeniu tego słowa. To inteligenci, ciekawe osobowości, które nie tylko wykonaniem roli, ale i osobistym urokiem przyciągają Kostiantyn Stepankow widzów. Na przykład Catherine Deneuve (ur. 1943, prawdziwe nazwisko Dorléac) występowała u zagranicznych reżyserów (w szczególności u Luisa Buñuela — „Tristana”, „Piękność dnia”), ale głównie u francuskich. Stała się wzorcem piękna i kobiecości, ucieleśnieniem nienagannego gustu. Po raz pierwszy Deneuve pojawiła się w filmie Rogera Vadima „Występek i cnota”, potem w „Parasolkach z Cherbourga” Jacques’a Demy’ego. Nigdy nie Borysław Brundukow robiła kultu z kariery, ale jej los twórczy stał się wzorem pomyślności i niemal fantastycznych sukcesów. Nie była feministką, ale swoim doświadczeniem potwierdza Antonina Leftij możliwość i prawo do bycia niezależną od przedstawicieli płci silniejszej w sensie materialnym i psychologicznym. Reżyserzy nazywają Catherine Deneuve królową francuskiego kina. Wielką energią twórczą i prawdziwością odznacza się gra Gérarda Depardieu, którego wejście do kina było niemal fantastyczne, ponieważ urodził się w biednej rodzinie i jeszcze w dzieciństwie zaczął zarabiać na życie nie zawsze uczciwą drogą. Jego talent aktorski uznano w Paryżu i pozwolono mu uczyć się na kursach sztuki dramatycznej za darmo. W kinie od 1966 roku. Obraz gruboskórnego chłopaka w filmie „Jaja” określił charakter wielu przyszłych ról. Występował u B. Bertolucciego, F. Truffauta i u wielu innych słynnych reżyserów. Najbardziej zasłynął głównymi rolami w filmach „Danton” (1983) oraz „Cyrano de Bergerac” (1990). Francuscy aktorzy są szczerzy w okazywaniu emocji, ale rozdzielają twórczość i życie osobiste, nie pozwalają nikomu ingerować w świętą przestrzeń prywatną, nie prowokują skandali. Ich szczerość i oddanie zawodowi są godne podziwu. Ale tego by nie było bez wsparcia widzów. Są reżyserzy, którzy przez całe życie pracowali z tymi samymi aktorami, ceniąc wzajemne zrozumienie. Do takich należą F. Fellini, F. Truffaut, R. W. Fassbinder, I. Bergman. Tak samo robił Ukrainiec Leonid Osyka, który miał rzadki talent odkrywania Wasyl Symczysz aktorów, i kiedy ci stawali się sławni (na Wszechzwiązkowym Festiwalu Filmowym w 1968 roku nagrodę za najlepszą rolę męską Borysław Brundukow zdobył za rolę złodzieja w filmie Osyki „Kamienny krzyż”), polegał na nich. Do stałych aktorów Osyki należeli Iwan Mykołajczuk, Kostiantyn Stepankow, Antonina Leftij, Borysław Brundukow, Iwan Hawryluk, Wasyl Symczysz, później Łeś Serdiuk, Switłana Kniaziewa. Ukraińscy aktorzy również opierali się na potężnej tradycji teatralnej, która bierze początek od teatru koryfeuszy i szkoły Łesia Kurbasa. Ukraińscy aktorzy utrzymują właściwą tonację w poetyckiej atmosferze filmów, ich zachowanie jest zharmonizowane z kontekstem: tłem, wystrojem, liniami i formami. Nasze kino dało kobiece obrazy o bogatej palecie. Łeś Serdiuk Łarysa Kadochnykowa jest głęboko przekonująca w uduchowionej niepowtarzalności Mariczki, za którą tęskni bohater „Cieni zapomnianych przodków”. Tak samo złożony, ze względu na umowną stylistykę, i szeroki pod względem zakresu jest jej obraz w filmie Jurija Illenki „Wieczór na Iwana Kupały”: Pydorka, której los określił ciężki grzech ukochanego, przechodzi od szczęśliwego zakochania do beznadziejnej tragedii, utraty nadziei na życie rodzinne z ukochanym. Bohdan Stupka Obraz odważnej dziewczyny, pięknej Myrosławy, wyraźnie kojarzy się z Antoniną Leftij w „Zacharze Berkucie” Leonida Osyki. Natalija Naum, która zagrała matkę Katrynę w filmie „Biały ptak z czarnym znamieniem”, stała się uosobieniem ukraińskiej matki, która cierpliwie znosi wszystkie niedole życia wielodzietnej rodziny i bezinteresownie kocha swoje dzieci, chociaż nie może ochronić ich przed złym losem. W ukraińskich filmach wielką wagę i tak samo niepowtarzalność mają postacie męskie, poczynając od dziadów aktora Mykoły Nademskiego, patetycznych Tymosza i Wasyla, zagranych przez Semena Swaszenkę, oraz niejednoznacznych bohaterów Stepana Szkurata i Petra Masochy. Wszystko to — ukraińskie charaktery w filmach Ołeksandra Dowżenki. Tak samo ukraiński charakter, który wchłonął głębokie tradycje kultury etnicznej, przyniósł do kina Iwan Mykołajczuk, jeszcze jako młody student tworząc aktorskie arcydzieła — Hucuła Iwana Palijczuka w „Cieniach zapomnianych przodków” według Kociubynskiego i młodego Tarasa Szewczenkę w „Śnie” Wołodymyra Denysenki, a później — niepokonanego i dowcipnego kozaka Wasyla w „Zaginionej gramocie” według Gogola oraz wiejskiego mędrca we własnym filmie „Babilon XX” według Wasyla Zemliaka. Psychologiczną precyzją zawsze odznaczała się gra Kostiantyna Stepankowa — takimi zapamiętano jego gazdów w „Kamiennym krzyżu” i w „Annyczce”, Fedora Łobowa w „Komisarzach”, okrutnego i pewnego siebie bojarzynę Tuhara Wowka w „Zacharze Berkucie”, statecznego Bubelę w „Babilonie XX”. Począwszy od końca lat 60. do początku lat 90., występował nieprzerwanie, a jego postacie Łarysa Kadoznykowa swoją zadumą, brakiem pośpiechu, powściągliwością, błyskawiczną reakcją przypomina samurajów Toshiro Mifune. Bohdan Stupka dużo grał zarówno na Ukrainie, jak i za granicą, ale nieporównywalnym pod względem fantasmagoryczności stał się jego Iwan Mazepa w „Modlitwie za hetmana Mazepę” Jurija Illenki, bezgranicznie poszerzając jego aktorską paletę. Niniejszy artykuł w żadnym wypadku nie pretenduje do pełnego przeglądu osiągnięć aktorów filmowych czy wyczerpującej charakterystyki ukraińskiej szkoły, która uformowała się w czasach rozkwitu kina — w latach 20. i 60. XX wieku. Jednakże, wskazując na poszczególne indywidualne cechy wybranych aktorów, należy zaznaczyć bliskość tej szkoły do tradycji europejskiej, w której aktorzy w większym stopniu nie tyle odgrywają role, co wzbogacają Jurij Illenko własną istotą swoich bohaterów. A niepowtarzalność osobowości aktorskiej jest interesująca dla widza. Indywidualny styl i szczególny urok sprzyjają odkrywaniu niepowtarzalności charakteru narodowego. To aktorzy na wszystkie czasy, dzielimy z ich bohaterami nasze uczucia, chcemy się z nimi identyfikować, są oni interesujący dla nowych widzów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Święta w Operze Odeskiej

Odeski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu zaprosił miłośników sztuki na swój pierwszy Festiwal Bożonarodzeniowy (8—12 stycznia). Na święcie zaprezentowano sztukę wokalną i baletową, muzykę orkiestrową i instrumentalną, a jego program zadowoli zarówno szeroką publiczność, jak i wymagających melomanów. Serhij HORYCWIT, m. Odessa. Pierwszy koncert festiwalowy nosi tytuł „Gwiazda Bożego Narodzenia”. Rozpoczął się on w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia, kiedy przyjęło się obchodzić święto Najświętszej Bogurodzicy, właśnie ją czcił zespół artystyczny teatru, odtwarzając muzyczne obrazy Dziewicy Marii w różnych tradycjach kulturowych. W drugiej części koncertu zabrzmiała wspaniała „Msza Koronacyjna” W. A. Mozarta w wykonaniu orkiestry, chóru i młodych solistów teatru. Według jednej z wersji kompozytor napisał ją z okazji ukoronowania cudownej ikony Bogurodzicy, patronki Salzburga. W kolejne dni świąt teatr zabawiał swoich odwiedzających różnorodnością gatunkową programów i dywertymentami młodych wykonawców. 9 i 11 stycznia odbyły się koncerty solistów baletu, którzy wykonali fragmenty najlepszych spektakli teatru oraz baletów, które jeszcze nie są wystawiane na odeskiej scenie. 10 stycznia w wykwintnym programie z utworów Haendla, Haydna i Mozarta po raz pierwszy zademonstrowali swoje mistrzostwo wykonawcze na scenie soliści orkiestry teatralnej. Odesici cieszyli się świętem muzyki duchowej i poznaniem młodych, perspektywicznych artystów teatru, którzy przygotowali dla nich operowo-baletowe widowisko jasełkowe. Korzystając z internetowych podpowiedzi oraz wykorzystując materiały, chciałem stworzyć armatę zbliżoną do kozackiej. Ale kiedy praca została zakończona, dzieło było podobne do armat, które jeszcze w XV wieku stały na hiszpańskich galerach. Armata Andrija Jaremczyka (ze 120-centymetrową lufą, zmontowaną z żeliwnej rury, na drewnianej dębowej podstawie, lufa 20 milimetrów) jest całkowicie bezpieczna do strzelania kulami. Je mistrzowi podarowali przyjaciele. Średnica kul wynosi 100 milimetrów, a waga każdej to prawie 1,5 kilograma. Salutowanie z tej armaty stało się już tradycją w Kostopolu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

«Ukraińskie Boże Narodzenie» w Muzeum Tarasa Szewczenki

Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień obwodu kijowskiego. W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki otwarto tradycyjną wystawę „Ukraińskie Boże Narodzenie”. Tradycje ukraińskiego Bożego Narodzenia są unikalne i sięgają tysiącleci. Święta te zawsze wymagały utalentowanych rąk, które co roku zmajstrowałyby inną, choć tradycyjną „gwiazdę” dla kolędników, upleciony snop zboża – Diducha, który często był arcydziełem sztuki, czy misternego „pająka”, a z czasem, od XVII wieku, pojawiła się potrzeba szopek do odgrywania przedstawień lalkowych (na tematy duchowe i świeckie). Przykłady tego artystycznego bogactwa zaprezentowano na wystawie. Ozdobą ekspozycji są wyszywane koralikami ikony Oksany Iwanoczko. Otrzymały one już wysoką ocenę Dmytra Stepowyka, Romany Kobalczynskiej, Lubow Hołoty i Pawła Mowczana. Znaczące miejsce w ekspozycji zajmują lalki etnograficzne Tetiany Fedorowej. Eksponuje ona również lalki-pocztówki. Na wystawie zaprezentowano lalki innych mistrzyń, a także zimowe pejzaże bożonarodzeniowe Jurija Kamysznego, Anatolija Burtowego, Wołodymyra Parchomenki oraz innych artystów. Wystawę dopełniają zabawki dziecięce, wycinanki i rysunki. Wykonali je członkowie kółek Dziecięcego Centrum Zdrowotno-Ekologicznego rejonu Obołoń (kierownicy Hanna Wenhlińska i Hałyna Spyrydonowa), „Trawopletinnia” (kierownik Kateryna Fiłonenko), „Honcharne koło” (kierownik Jewhenija Procenko). Wystawa w Muzeum Tarasa Szewczenki oczarowuje zwiedzających pięknem naszego Bożego Narodzenia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

W Kostopolu salutuje średniowieczna armata

Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński Zbudowanie armaty na wzór średniowiecznej to marzenie, które od dzieciństwa miał mieszkaniec Kostopola Andrij Jaremczyk. Dopiero teraz marzenie stało się dla mężczyzny rzeczywistością: kilka lat temu sam wykonał armatę i za każdym razem w noworoczne święto salutuje z niej. W tym roku mistrz postanowił przygotować cały pokaz salutacyjnych fajerwerków — od Nowego Roku do Bożego Narodzenia. — Byłem na różnych historycznych imprezach poświęconych naszej przeszłości, z zachwytem oglądałem rekonstrukcje wydarzeń historycznych — opowiada pan Andrij — jednak zachwyt budziły zabytkowe armaty. Najbardziej zadziwiało, że przez tyle lat nie straciły swojej zdolności bojowej. Postanowiłem samodzielnie wykonać taką broń. Korzystam

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

24 stycznia o godzinie 17:00 w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbędzie się prezentacja książki literaturoznawcy, tłumacza, krytyka literackiego Dmytra Drozdowskiego „Południk zrozumienia”. W książce, która ukazała się w wydawnictwie „Pulsary”, autor — uczestnik międzynarodowych konferencji literaturoznawczych, sympozjów, forów itp. dzieli się wrażeniami z podróży po różnych krajach. W dyskusji nad wydaniem wezmą udział: artystka ludowa Ukrainy Łarysa Kadyrowa, dziennikarka międzynarodowa Żanna Bezpjatczuk, pisarz, tłumacz Dmytro Czystiak, profesor, kierownik katedry ukrainistyki Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza” Oksana Pachlowska, honorowy prezes Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wiaczesław Briuchowecki, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynski, redaktor naczelna „Słowa Proświty” Lubow Hołota oraz inni. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279"49"47, Jewhen BUKET 279"39"55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278"01"30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270"55"57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279"49"47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278"63"69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278"63"69 Korespondenci Natalia ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurna Nadija KYRIAN Księgowość 279"41"46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 0 2 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301202 Nakład w styczniu — 20 000 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn