Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №08 за 2017 рік

16 S. · 34 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 8 (904), 23 lutego – 1 marca 2017 Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego Tematyczne motto tego numeru «SP»: NIE LEKCEWAŻMY HISTORII – ONA NAUCZA NAS BYĆ SOBĄ! KATERYNA MOTRYCZ: „DNA WARWARY”

Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki 21 lutego w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela obchodziło Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. Hasło imprezy: „Nie stracić tego, co najcenniejsze – języka ojczystego, kultury ojczystej”. O tym mówili przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, akademik Akademii Pedagogicznych Nauk Ukrainy Heorhij Filipczuk, przewodniczący partii politycznej „Patriota” Mykoła Hołomsza. Język ojczysty, tożsamość, na których zbudowane jest wolne, niezależne, demokratyczne, sprawiedliwe państwo, jest najpewniejszym zabezpieczeniem przed straszliwymi tragediami, które przeżyła i przeżywa Ukraina. Prawdziwym prezentem był występ oryginalnego, niepowtarzalnego Kijowskiego Akademickiego Teatru Folkloru Ukraińskiego „Bereginia” (kierownik Mykoła Burawski). W ich wykonaniu zabrzmiała tragiczna pieśń „Płynie kaczka”, poświęcona bohaterom „Niebiańskiej Setki” i poległym żołnierzom-obrońcom, inscenizacja muzyczno-choreograficzna na podstawie utworów Tarasa Szewczenki, zapalające kozackie tańce, gry i zabawy. W jednym z następnych numerów opowiemy o tym niezwykłym Teatrze Folkloru, który jest zbiorowym członkiem „Proświty”. 3, 7 100 LAT PIERWSZEGO UKRAIŃSKIEGO GIMNAZJUM

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Echo XVII Międzynarodowego: od Zakarpacia do Zaporoża

Lidia CHODANYCZ-POWCH 18 lutego w Zakarpackim Instytucie Doskonalenia Nauczycieli Podyplomowego odbył się IV etap Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka. W wydarzeniu wzięło udział 27 uczestników z całego Zakarpacia, zwycięzców wojewódzkich zmagań. Wśród nich znalazło się 6 studentów wyższych uczelni. Uroczystości z okazji konkursu otworzył zastępca dyrektora ds. pracy naukowej i działalności międzynarodowej Zakarpackiego IDNP Myhajło Basarab. Podkreślił on rolę rodzimego słowa w kształtowaniu osobowości. Kierowniczka Pracowni Metodyki Nauczania Przedmiotów Społeczno-Humanistycznych oraz Etyczno-Estetycznych, kandydatka nauk pedagogicznych Tetiana Hnatkowycz zapoznała uczestników z zasadami przeprowadzenia konkursu. W uroczystościach wzięli udział zakarpaccy pisarze. Tak więc przedstawiciel Ligi Ukraińskich Mecenasów, pisarz, kandydat nauk pedagogicznych, docent Petro Chodanycz podkreślił jednoczące założenia konkursu, który łączy Ukraińców na całym świecie. Przewodniczący Zakarpackiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Husti serdecznie powitał uczestników forum, życzył im jasnego losu, a także wręczył zwycięzcom własne książki z autografami. Ja również podarowałam zwycięzcom swoje tomiki poezji. Zwycięzcom III etapu w imieniu Ligi Ukraińskich Mecenasów wręczono dyplomy i zestawy bibliotczne z utworami współczesnych ukraińskich pisarzy, a także listy gratulacyjne od Departamentu Edukacji i Nauki Zakarpackiej Obwodowej Administracji Państwowej. * * * O. KUZNIECOWA Z nadzieją na zwycięstwo gimnazjum nr 6 w Zaporożu opuszczali uczniowie i studenci, finaliści XVII Międzynarodowego konkursu znawców języka ukraińskiego im. P. Jacyka. Wzruszenie, łzy (zauważyli, że były to właśnie łzy radości), nadzieje i ciepłe słowa напутні złączyły się w jedno w sali aktowej, gdzie witano zwycięzców etapu obwodowego konkursu oraz koleżanki i kolegów, którzy rok po roku prowadzą ku poznaniu ukraińskiego słowa i kultury. Przemyślając usłyszane i zobaczone, uświadamiasz sobie niezłomność uczniów i studentów Zaporoskiego kraju wobec ojczystego słowa. Przez wszystkie słowa przebiegło jak nić zdanie wypowiedziane przez pięcioklasistę: „Ja jestem Ukraińcem! I jestem z tego dumny!” A to już jest postawa, to jest przyszłość. Słowa wdzięczności dla pedagogicznego kolektywu gimnazjum (dyrektor L. W. Biełik) za mocne ramię wsparcia, które serdecznie podstawiają w odpowiedniej chwili… Na pamiątkę zostawiamy czterdzieści jeden nadziei… * * * Komentuje Mychajło SŁABOSZPYCKI 18 lutego odbył się narodowy (finałowy) etap XVII Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka we wszystkich obwodach Ukrainy. Teraz organizatorzy konkursu mają przed sobą przyjemne formalności: pracę jury, wyłonienie zwycięzców i laureatów, ich nagrodzenie oraz uroczyste zamknięcie tego patriotycznego maratonu, które – jak już tradycyjnie się przyjęło – odbędzie się w stołecznym teatrze im. Iwana Franki. I stanie się to 16 maja. Siedemnaście lat konkursu to nie tylko radosne chwile i przyjemne słowa, to także wielkie wyzwanie dla inicjatorów i organizatorów – przede wszystkim dla Ligi Ukraińskich Mecenasów. Nie od rzeczy będzie tu przypomnieć, jak konkurs „grzebał” minister edukacji Tabacznyk, jak możni tego świata próbowali go stłamsić lub zmarginalizować, ale my razem z patriotyczną opinią publiczną ostali się i zachowaliśmy konkurs. Ważne, że turniej językowy odbywa się jednocześnie także w tych krajach świata, gdzie mieszkają Ukraińcy. To cenne świadectwo narodowej solidarności. To „cegiełki” dla budowy narodu. To składowa patriotycznego wychowania młodych. Przy okazji podkreślę, że przez wszystkie 17 lat zwycięzcy i laureaci (wśród nich nie tylko uczniowie szkół, ale także studenci, uczniowie szkół zawodowych i przedstawiciele zakładów edukacyjnych Ministerstwa Obrony Narodowej, SBU i MSW) otrzymują nagrody pieniężne od Ligi Ukraińskich Mecenasów. Fundusz nagród dla uczestników wynosi 600–700 tysięcy hrywien. Po obaleniu reżimu Janukowycza Liga ponownie współpracuje w konkursie z Ministerstwem Edukacji i Nauki Ukrainy. W imieniu Ligi dziękujemy wszystkim, którzy pomagali i pomagają nam w przeprowadzaniu tego maratonu językowego. PAMIĘTAJMY O PAWLE CZUCZCE NOWE WIERSZE WASYLA KLICZAKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Manifest rozwoju życiodziejności Narodu

Dziś Ukraina, w walce z zewnętrznymi i wewnętrznymi wrogami, staje przed wyzwaniem zachowania suwerenności, duchowej i politycznej jedności narodu ukraińskiego. Istniejące zagrożenia to: — wojna z nuklearną Rosją, którą naród ukraiński prowadzi samotnie; — gospodarczy rozpad, spowodowany działaniami finansowo-politycznego systemu oligarchicznego; — niedole społeczne i zubożenie narodu; — ignorowanie ukraińskiej tożsamości narodowej jako głównego czynnika budowy państwowości narodowej — warunkują główne zadanie naszych czasów: zmobilizowanie całego potencjału narodowego, zasobów ludzkich i naturalnych, męstwa i woli narodu ukraińskiego, dla zapewnienia sukcesu i zwycięstwa naszego państwa w konfrontacji z agresorem i mrocznymi siłami zła. My, ukraińscy działacze państwowi i kościelni, aktywiści społeczni i obrońcy Ojczyzny, przedstawiciele partii politycznych i ruchów, wzywamy wszystkich Ukraińców do zjednoczenia się wokół programu „Ukraińska alternatywa”, którego podstawowymi zadaniami działalności są obrona: interesów narodowych, suwerenności, politycznej i duchowej jedności narodu ukraińskiego; tożsamości narodowej i godności człowieka; ukrainocentryczności wewnętrznej i zewnętrznej polityki państwa; jedynopaństwowości języka ukraińskiego; lokalności Kościoła Ukraińskiego; oświecenia i patriotyzmu społeczeństwa obywatelskiego; narodowo-kulturowego charakteru przestrzeni społeczno-informacyjnej, oświatowo-naukowej; ekologiczności zdrowia i bezpiecznego środowiska; europejskości wyboru cywilizacyjnego; euroatlantyckości bezpieczeństwa narodowego; nieuchronności deoligarchizacji polityki i gospodarki ukraińskiej oraz utrwalenia zasad zrównoważonego rozwoju życiodziejności Narodu. Nasz plan działania przewiduje: 1. Zwycięstwo w wojnie z Rosją i wewnętrznymi kolaborantami. 2. Szybką stabilizację finansowo-gospodarczą i społeczną Ukrainy. 3. Wprowadzenie zasadniczo nowej, innowacyjnej, społecznie zorientowanej państwowej polityki gospodarczej, która otwiera każdemu obywatelowi osobistą perspektywę godnego życia, Ukrainie — konkurencyjność i uznanie przez świat. 4. Przejście od polityki niszczenia państwowości narodowej do polityki kształtowania ukraińskiej tożsamości narodowej, formowania wysokiej świadomości narodowej, godności państwowej i osobistej, utrwalania autorytetu państwowego języka ukraińskiego, kultury narodowej i oświaty, nauki, historii i pamięci narodowej, co jest podstawą budowy państwa. I. Zwycięstwo w wojnie z Rosją Jesteśmy przekonani, że dla zwycięstwa w wojnie z Rosją konieczne jest: 1. Władze ukraińskie, kierując się Kartą ONZ, powinny uznać działania Rosji przeciwko Ukrainie za agresję zbrojną i przeprowadzić na swoim terytorium wszystkie niezbędne procedury prawne przewidziane prawem międzynarodowym wobec agresora. 2. Do czasu odbudowy integralności terytorialnej Ukrainy i powrotu okupowanego Krymu oraz części terytorium Donbasu w skład Państwa Ukraińskiego wszelkie stosunki dyplomatyczne z Rosją prowadzić w formacie genewskim z udziałem USA i UE, Memorandum budapesztańskiego o gwarancjach bezpieczeństwa w związku z przystąpieniem Ukrainy do Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (umowa międzynarodowa zawarta 5 grudnia 1994 roku między Ukrainą, USA, Rosją i Wielką Brytanią o nieatomowym statusie Ukrainy, która gwarantowała suwerenność i bezpieczeństwo Ukrainy). 3. Prezydent Ukrainy, Verkhovna Rada Ukrainy i Rząd są zobowiązani w pierwszej kolejności wdrożyć skuteczne środki mające na celu militaryzację gospodarki i kompleksu gospodarczego, mobilizację dostępnych zasobów dla zapewnienia zwycięstwa w wojnie oraz niezawodną ochronę interesów narodowych. 4. Uznajemy, że bezpieczeństwo narodowe i wojskowe Ukrainy jest niemożliwe bez pełnoprawnego uczestnictwa w NATO, dlatego naszym głównym priorytetem polityki zagranicznej jest polityka przyspieszonej integracji z Sojuszem Północnoatlantyckim. 5. Rząd niezwłocznie dokonuje przeglądu i przedstawia Radzie Najwyższej propozycje wypowiedzenia wszystkich ukraińsko-rosyjskich umów, wychodząc ze statusu państwa, które doświadczyło rosyjskiej agresji. 6. Rząd Ukrainy oficjalnie zwraca się do państw-sygnatariuszy Memorandum budapesztańskiego w sprawie udzielenia Ukrainie pełnowymiarowej pomocy wojskowej i finansowej w celu obrony. 7. Państwo ukraińskie wspólnie z innymi krajami stosuje i zaostrza wszystkie rodzaje sankcji w celu zmuszenia rosyjskiego agresora do pokoju. 8. Wszelkie stosunki ekonomiczne, a także humanitarne, kulturalne, oświatowo-naukowe, które zagrażają bezpieczeństwu narodowemu Ukrainy, z Rosją i okupowanymi przez nią terytoriami, zostają zerwane na czas do ich pełnego wyzwolenia i przywrócenia jurysdykcji Ukrainy. Przyszłością Krymu jest narodowa autonomia narodu krymskotatarskiego w składzie Ukrainy. II. Stabilizacja finansowo-gospodarcza. Zatrzymać gospodarczy upadek i stagnację kraju, zapewnić w ciągu 6 miesięcy jego stabilizację finansowo-gospodarczą, a w ciągu 12 miesięcy – trwały wzrost gospodarczy na poziomie 5–8%. Jesteśmy przekonani, że warunkami dynamicznego wzrostu gospodarczego mają się stać: — Odsunięcie oligarchii od władzy poprzez przeprowadzenie uczciwych wyborów wszystkich gałęzi władzy na podstawie nowego kodeksu wyborczego (do 2017 roku „ukraińscy” oligarchowie zadłużyli naród i państwo na ponad 40 mld dolarów); — stabilność waluty narodowej; — zatrzymanie wzrostu cen i inflacji; — odbudowa zdolności kredytowej sektora bankowego. Głównymi instrumentami polityki stabilizacyjnej staną się: detenizacja (na przykład detenizacja ukraińskiej gospodarki zaledwie o 15% pozwoli w tym roku zwrócić do legalnego obrotu gospodarczego Ukrainy ponad 200 mld hrywien) oraz deofshoryzacja gospodarki, zrównoważony, bezdeficytowy budżet, skuteczna kontrola środków państwowych oraz zakończenie ich kradzieży i nieracjonalnego wydatkowania. W tym celu konieczne jest: — zmniejszenie obciążeń podatkowych producenta; — stymulowanie rozwoju strategicznych, nauko­chłonnych gałęzi produkcji; — efektywne zarządzanie państwowymi przedsiębiorstwami strategicznymi; — ochrona konstytucyjnego prawa Narodu Ukraińskiego do posiadania ziemi i podglebia, zasobów wodnych i innych zasobów naturalnych; — podnoszenie jakości potencjału ludzkiego, uznając, że najwyższą wartością są ludzie, zakończenie katastrofalnej „ucieczki” najbardziej produktywnej i wykształconej ludności za granicę, ekonomiczne stymulowanie wykształcenia i samozatrudnienia, optymalne skorelowanie na szczeblu państwowym systemu kształcenia kadr i rynków pracy. III. Ukraińska nowa polityka gospodarcza Ukraina potrzebuje nowej polityki gospodarczej, w ramach której wielki kapitał i początkujący przedsiębiorca otrzymają równe możliwości rozwoju. Polityka trwałego wzrostu gospodarczego to nasz główny priorytet. Wiemy, jak opracować i wprowadzić w życie „Ukraiński plan Marshalla”, który zapewni coroczny wzrost ukraińskiej gospodarki o 5–8 % PKB i będzie co roku zwiększał liczbę miejsc pracy o 300–500 tys. Podstawą polityki trwałego wzrostu staną się: rozwój wysokotechnologicznej, naukochłonnej gospodarki (obecnie w światowym obrocie handlowym udział ukraińskich produktów naukochłonnych wynosi mniej niż 0,1 %{!}); zrównoważony budżet, w którym na inwestycje będzie przypadać co najmniej 15 %; kredytowanie gospodarki po europejskich stawkach. Priorytetowymi kierunkami kredytowania staną się: małe i średnie przedsiębiorstwa; oszczędność energii; rolnictwo; technologie IT; innowacyjne przedsiębiorstwa i firmy 5–6 ukladów. Inicjujemy organizację corocznego Kijowskiego Forum Inwestycyjnego, które stanie się narzędziem przyciągnięcia w ciągu 5 lat co najmniej 60 mld dolarów na realizację długofalowego programu globalnych zmian w Ukrainie i przekształcenia jej w regionalnego lidera gospodarczego. IV. Polityka odrodzenia narodowego. Kształtowanie ukraińskiej tożsamości narodowej. W tym celu ważne jest: — jakościowe i ilościowe odtwarzanie puli genowej narodu ukraińskiego, pokonanie kryzysu demograficznego; — rozwijanie oświaty, nauki i kultury narodowej jako najważniejszych priorytetów w realizacji strategii zrównoważonego rozwoju Ukrainy, zaliczając je do „wektora rozwoju” oraz do dziesięciu pierwszoplanowych zadań modernizacji kraju, stymulując na poziomie ustawodawczym społeczną odpowiedzialność państwa, biznesu i instytucji pozarządowych za ich wsparcie; — uznanie na poziomie państwowym i społecznym kultury narodowej za najważniejszy czynnik budowy Państwa Ukraińskiego i główną sferę bezpieczeństwa narodowego; — upowszechnianie narodowych wartości kulturalnych w przestrzeni kulturalnej, prezentowanie na świecie wysokich zjawisk kulturalno-artystycznych Ukrainy; — odtwarzanie pamięci historycznej, umacnianie tożsamości, utrwalanie konsolidacji społeczeństwa obywatelskiego o wysokich wartościach humanistycznych; — ochrona i pełnowartościowy rozwój państwowego języka ukraińskiego, kina, książki ukraińskiej, teatru, sztuki plastycznej i ludowej, muzyki, pieśni, przemysłów narodowo-kulturalnych; — sprzyjanie opracowaniu i realizacji państwowej polityki informacyjnej, ukierunkowanej na skuteczną i radykalną ochronę narodowej przestrzeni informacyjnej; — aktywne rozwijanie kultury fizycznej i sportu, propagowanie i utrwalanie zdrowego stylu życia; — tworzenie prozdrowotnego środowiska ekologicznego i socjokulturowego dla zachowania puli genowej narodu ukraińskiego; — utrwalanie na Ukrainie Jednej Pomiestnej Cerkwi Prawosławnej jako znaczącego składnika ukraińskiego budowania państwa, rozwoju duchowego Człowieka i narodu ukraińskiego; — zapewnienie normy konstytucyjnej dotyczącej wypełniania przez państwo zobowiązania do „troski o zaspokajanie narodowo-kulturalnych i językowych potrzeb Ukraińców zamieszkałych poza granicami państwa”. Aktywizowanie współpracy z zagranicznymi Ukraińcami we wszystkich sferach życia narodu. Mykoła HOŁOMSZA, Iwan ZAJEĆ, Pawło MOWCZAN, Heorhij FILIPCZUK, Jewhen SZEWCZENKO, Jurij KOSTENKO, Serhij DŻERDŻ, Stepan BRIACUŃ, Mychajło RATUSZNYJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

sześć dni. Historia z ukraińską biblioteką w Moskwie i bibliotekarką za kratami jest wymowna. Żaden cień nie powinien paść na tego „olbrzyma na glinianych nogach”. I jak podsumowuje autor tej pracy: „boją się, żeby świat nie dowiedział się prawdy o tym, że tzw. siła, potęga moskiewskiego imperium to MIT, BLEF, KŁAMSTWO. Boją się, żeby świat nie dowiedział się tej prawdy”. Zebrane w różnych stuleciach wrażenia i myśli mądrych ludzi o Moskowii, totalitarnym agresywnym państwie i narodzie barbarzyńskiego kroju, prowadzą do smutnego i niepocieszającego wniosku: świat wiedział, świat widział niebezpieczeństwo, świat anatomizował psychologię niewolnika-barbarzyńcy i to, jak może mu to zagrażać, ale tylko nie Ukraińcy, choć wolą złego losu przeżyli i odczuli na sobie wszystkie grozy imperium. Czegoż nie wystarczyło mądrości, wytrwałości i zwykłego praktycyzmu choćby temuż hetmanowi B. Chmielnickiemu, który dobrowolnie wlazł w legowisko dzikiego, strasznego zwierza? Przecież podbój narodów wciąż trwał, o okrucieństwie carów krążyły legendy. Czyżby nic nie słyszał, nie wiedział i wierzył, że pod tę gilotynę nie poprowadzi Ukrainy?.. A przecież do wyjścia Ukrainy ze składu rosyjskiego imperium i pojawienia się Ukraińskiej Republiki Ludowej na czele z Centralną Radą wydarzyło się tyle przerażających zdarzeń, zadanych Ukrainie przez mongoloidalne państwo, tylu najlepszych z najlepszych zostało wykoszonych, tyle mgły i mroku spadło na naszą ziemię! Ale to nie przestraszyło i nie zatrzymało nieszczęsnych przywódców. I po co pisać przeciętne książki literaturowi W. Wynnyczence, który uwierzył w „braci-socjalistów” i w to, że „nie skrzywdzą”. Czyżby nic nie słyszał o zniszczeniu Siczy, poddaństwie, okrutnym torturowaniu baturynców i zniszczeniu hetmańskiej stolicy (według scenariusza torturowania nowogrodzian, pskowian), nic nie czytał z tych źródeł historycznych, które powinny były przestraszyć i odwrócić od północnego sąsiada, agresora i barbarzyńcy z ducha? Czyż nie rozmawiał z genialnym historykiem i daleko nie genialnym mężem stanu M. Hruszewskim? Po co rywalizować nie tylko z Kociubynskim na Howerli literackiej sławy, ale i z całym światem? I nie rywalizować o pierwszeństwo na państwowym tronie z Petlurą, nie szkodzić utalentowanemu generałowi i mężowi stanu hetmanowi Pawłowi Skoropadskiemu, potomkowi sławnego kozackiego rodu, który szybko i skutecznie przeprowadził reformy i prowadził Ukrainę do Europy i doprowadziłby, gdyby nie nieudolni intryganci; nie pleść niebezpiecznych intryg z Moskalami i nie iść z nimi na tajny spisek, nie sprowadzać bolszewików na Ukrainę, żeby pokonali wojsko Skoropadskiego. Ale przywódcy-nieudacznicy zrobili wszystko, żeby osłabić i rozpuścić armię na czele z nim, bo przecież „Ukraina nie zamierza z nikim wojować”. Słowem, nie bawić się w męża stanu, nie mając żadnych podstaw ku temu, i nie robić awanturniczych zdradzieckich kroków, które stały się nie tylko jego błędami, ale fatalnymi błędami państwowej samowoli, nieodwracalnej zdrady narodu, które doprowadziły Ukrainę do katastrofy, której nie sposób opisać obrazami piekła. Zakończenie na str. 7

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

DNA barbarzyńcy

Kateryna MOTRYCZ Zakończenie. Pocz. w nr 6, 7 za 2017 r. Oparzył się na idei jedynego państwa słowiańskiego na czele z moskiewskim carem wykształcony, lecz naiwny Chorwat J. Križanić. Przebywał on w Moskwii aż 15 lat. Przybył tam w 1559 roku. Powróciwszy do ojczyzny, nie tylko odrzucił ideę stworzenia jednego państwa, ale wydał książkę wrażeń, w której bezlitośnie charakteryzuje tych, z którymi chciał się spowinowacić. W jego ocenie moskwici są tępi, zabobonni, brudni, niechlujni w życiu codziennym, „naczyń nigdy nie myją, a w chacie można udusić się od smrodu i stracić połowę krwi od pluskiew”. Oni zaś w jego ocenach to „beznadziejni pijacy, włącznie z kobietami, kłamcy, oszuści, podstępni, okrutni i strasznie leniwi”. Oto o taką rzeczywistość rosyjskiego świata rozbiły się romantyczne zamiary Chorwata. W 1588 roku angielski poseł G. Fletcher, który został oddelegowany do Moskwii, wydał książkę wrażeń. Życie w tym państwie zobaczył jako obrazy grozy. Pisze o chciwości urzędników, którzy obdzierali naród. Car nakazywał ściąć takiemu głowę, ale zrabowane mienie trafiało do carskich pałaców. A oto jak lepiono nabuchodonozorów, przyszłych donosicieli, lokajów i lokajczyków KGB. Uзаконили oni jeszcze jedną wadę: kto wskaże władzy przestępcę państwowego, temu przypada połowa jego majątku. Dowodów nie wymagano, wystarczyło donieść. „Moskwini chętnie to robią, bo zdolność kłamania każdy z nich ma we krwi, a o sumieniu nie mają żadnego pojęcia. …Wszędzie wśród najwyższych i najniższych panuje niewiarygodne pijaństwo, bezwstydne łapownictwo, powszechna dzika rozpusta, zdradliwość, płaszczenie się niższych przed wyższymi i pycha wyższych nad niższymi. Oszustwo na każdym kroku, kradzieże mienia państwowego i prywatnego — codzienne zjawisko. Straszny brud wszędzie, nawet w arystokratycznych domach z milionami karaluchów i pluskiew, na co nikt nie zwraca uwagi. Innego życia moskwini nie znają i nie wierzą, że jest inne w innych krajach, przeciwnie — są przekonani, że u nich jest lepiej niż gdziekolwiek. Nie wierzą, bo rząd nie pozwala nikomu wyjeżdżać za granicę, a za próbę wyjazdu nielegalnie karze śmiercią z konfiskatą majątku, i to nie tylko winnego, ale i jego najbliższej rodziny”… A już austriacki poseł N. Korb aż po stu latach napisze swoje wrażenia z tego „russkiego mira”, ze złym zapachem, jakby to pisał jeden i ten sam człowiek: „Cała moskiewska nacja przebywa w niewolnictwie; wszyscy i każdy każdego stanu, włącznie z ministrami — to niewolnicy. …Ta nacja, zrodzona w niewolnictwie, staje się wściekła przy najmniejszym przebłysku wolności. … Oni uznają, że ich car ma wszelkie prawa do ich majątku, do ich ciała i życia”. O skłonności moskwitów do kłamstwa, co, jak przekonujemy się i my w nasze ostatnie tragiczne lata, jest ich cechą narodową, piszą wszyscy, którzy tam przebywali w różnych stuleciach. Tenże N. Korb pisze: „W kłamstwie nie mają granic, ani najmniejszego wstydu. …Wśród moskwitów zawsze i wszędzie można znaleźć za pieniądze fałszywych świadków. Za parę rubli moskwin złoży fałszywą przysięgę na św. krzyżu i Ewangelii”. Oto poseł Leopolda I A. Meyerberg w swoich „Opowiadaniach”, które wyszły w 1654 r., pisze: „Kłamać moskwini potrafią z niewiarygodnym bezwstydem i bezczelnością, ani trochę nie czerwieniąc się, gdy złapiecie ich na kłamstwie”. I już następne stulecie, a wrażenia i oceny te same. Duński poseł J. Just w swoich wspomnieniach z 1712 r. pisze: „Choć teraz moskwini próbują małpować kulturalne narody … i choć wyglądają zewnętrznie niby bardziej cywilizowani niż wcześniej, ale każdy z nich pozostał i do dziś tym, kim był — barbarzyńcą i niewolnikiem”. Widzieli odrażające cechy Moskwii nie tylko posłowie, nieco głębiej oceniali niebezpieczeństwo „wyciekania” awanturniczego tworu politycy, historycy innych krajów. W tejże pracy Pawło Sztepa przytacza rozważania członka francuskiego Konwentu Boissy d’Anglas. Na posiedzeniu Konwentu w 1795 roku powiedział: „Już 60 lat minęło, jak Moskowszczyzna zniewoliła Ukrainę, Kaukaz, podbiła Gruzję, Krym, podzieliła Polskę. Mówią, że Imperium Moskiewskie — to olbrzym na glinianych nogach, że korupcja wyżera je, że niewolnictwo pozbawia je wszelkiej energii, że rozszerzając się, samo sobie przygotowuje koniec, że każde jego nowe podbicie — to krok do jego katastrofy. Zgadzam się ze wszystkim tym. Ale czy to monstrum nie zniszczy nas szybciej, niż samo zginie? Pomyślcie o tym. Czas mija. Moskiewska horda szykuje się. Raz, drugi ruszy na Europę Attyla, i my zginiemy, jeśli w porę nie zatrzymamy tej azjatyckiej nawały”. Po raz kolejny zacytuję i francuskiego markiza, monarchistę A. de Custine’a, który opisał bodaj najobszerniejszy pokład życia Moskwii. W 1839 roku pojechał do Petersburga, przyjmowano go luksusowo i gościnnie. Było przyjęcie i u imperatora Mikołaja I. Jednak ani luksusowe przyjęcie, ani carska łaska i długa rozmowa z nim nie powstrzymały markiza w ocenie państwa moskiewskiego, jego tyranii, jego już uformowanego niewolnictwa i narodu godnego tyranii i niewolnictwa. W 1843 roku wyszła jego książka wrażeń, wywołała wściekły sztorm w imperium. Polowano na nią, car Mikołaj szczodrze obdarowywał Francuzów, żeby napisali o Rosjanach coś pozytywnego, całkowicie przeciwnego temu, co było w książce markiza, i żeby skrytykowali ją. Zacytujmy ją, posługując się pracą P. Sztepy „Ukrainiec i moskwin”. „Kreml — to twór, bezsprzecznie, nadludzkiej istoty, ale istoty złoczynnej. Sława w niewolnictwie — to jest alegoria Kremla. Ta diabelska budowla całkowicie pasowałaby na przystań istot z Apokalipsy. Tę twierdzę zbudował nie Iwan IV, ale on się w niej urodził, tam umarł i tam powraca jego duch. Kreml — to kapiszcze despotyzmu… Na dnie duszy moskiewskiego narodu dzika obojętność na świętość słowa, na szczerość uczuć, na sprawiedliwość, zakorzeniona głęboko, jak i kłamstwo. Inne narody nienawidziłyby tyranii, moskiewski zaś kocha ją. Ten naród uważa posłuszeństwo za najwyższą cnotę, dlatego i zachowuje tyranię dla swoich potomków. Gdzie indziej Iwana IV uważaliby za monstrum, które wypluło piekło, i wstręt do niego żyłby w następnych pokoleniach. A u moskwitów przeciwnie: tyrania Iwana IV wywołała w nich szacunek i miłość do niego. …Pełzając u nóg tyrana, ze łzami błagają go, aby zachował to, co znienawidziłby każdy naród. Ze łzami i miłością zaprzysięgają się korzyć jego tyranii. Zaprzysięgają się wszyscy: możnowładcy i żebraki, wielcy i mali, wszystkie stany — cała nacja. …Zaprawdę, ten naród kocha niewolnictwo bardziej, niż inne narody kochają wolność. …W Moskowszczyźnie nie istnieje środka między tyranem a niewolnikiem… Każdy moskwin jest i tyranem, i niewolnikiem w jednej osobie. Całe życie, we wszystkich jego przejawach w tym kraju jest ciągłym spiskiem przeciwko prawdzie. Moskwini uważają za zdrajcę każdego, kto nie jest kłamcą, uważają za zdradę stanu zaprzeczenie kłamstwa. Serce moskiewskiego narodu przepełnione jest rozchełstaną ambicją, która nie zna granic. Taka ambicja może zatruć tylko niewolnicze moskiewskie dusze. W niewolniczym upokorzeniu ona z góry pokłada nadzieję rozszerzyć tyranię na inne narody, których sławę i bogactwo ma nadzieję zagarnąć. ...Naród niewolników marzy o panowaniu nad światem. …Moskowszczyzna patrzy na Europę jak na swoją zdobycz, która prędzej czy później — przez nasze niesnaski — może być ich. …W Imperium Moskiewskim rząd panuje nad całym życiem, ale niczego nie ożywia. Moskiewskie matki mają więcej powodów opłakiwać narodziny dziecka niż jego śmierć… Nie mając siły stworzyć czegoś własnego, małpując cudze bezdusznie, mechanicznie, moskwini stworzyli pod nazwą „russkaja kultura” jedynie karykaturę kultury. …W fałszowaniu, podrabianiu mają wielki talent… Nawet religia u moskwitów nie jest potrzebą ludzkiej duszy. Ich religia wyszła z carskiej kancelarii, żeby trzymać porządek w państwie. Moskiewscy księża byli, są i będą zawsze nikim innym jak tylko policjantami, ubranymi w inną od świeckich policjantów mundury. … Straszna bieda… Rosjanin gotowy odebrać wolność innym narodom, żyje i myśli jak żołnierz armii zdobywców”. I oto już następne stulecie — 1938 r. O Rosji pisze już inny autor — Amerykanin F. Voigt. A wrażenie takie, że po stu latach o niej pisał jeden i ten sam człowiek: „Nie ma najmniejszego wątpliwości, że kiedy moskale będą mieli dość militarnej siły, będą próbowali podbić cały świat, zaczynając od ustanowienia marionetkowych państw we wszystkich krajach, które graniczą z Moskwią”. (Naddniestrze, Osetia Północna, Abchazja, Czeczenia, ŁNR, DNR — K. M. Nie wykluczone, że dotrą i zechcą podzielić i Syrię między sąsiadów). A oto myśli Niemca O. Spenglera: „Bolszewickie królestwo … — to królestwo panującej hordy, która zwie się partią komunistyczną. Z wszechmocnym chanem i posłuszną i bezprawną masą niewolników… Moskale w swoim światopoglądzie i swoich odczuciach pozostali koczownikami”. Wszystkie dokonania radzieckie imperium otrzymało od carskiego i było ono ze swej istoty i wypełnienia jego córką, urodziło się z tego samego okrucieństwa i nienawiści do ludzi. I mogło urodzić się tylko od niej i z jej łona. I przyjmował porody tenże „narod-pobieditiel-osswoboditiel”, okrutnie rozprawiwszy się z niedemonicznym carem Mikołajem II i wybierając demonicznych Lenina i Stalina, duchowych spadkobierców chana Batu. Kłamstwo i podstępność, polowanie człowieka na człowieka, tak, właściwie ludzkie życie i wolność nic nie znaczyły i nie znaczą dla tej maszyny śmierci i obłudy. „Trzeci Rzym”, „Wielikaja i niedielimaja” — wszystko to produkt z tej samej sieczkarni, na której mielono wielkie kłamstwo, zaczynając od wielkiego kłamstwa przywłaszczenia naszej historii, kijowskich książąt, wielkości Rusi Kijowskiej i kończąc na dzisiejszym kłamstwie: „Krym zawsze należał do Rosji” oraz „Donbas nigdy nie był Ukrainą”. Czym ona jest wielka, to terytorium, militarną zdolnością oraz propagandą. I to można nazwać piątym filarem rosyjskiego imperium. We wszystkie stulecia na kłamliwą propagandę kładziono i kładzie się wielkie siły i finanse. „Żeby unieszkodliwić wpływ książki A. de Custine’a, — pisze w tejże pracy P. Sztepa, — aż do Pierwszej wojny światowej kilka paryskich czasopism otrzymywało stale tysiące franków łapówki od moskiewskiego rządu”. Mit o wielkości i wielkości tworzył się stuleciami i wymagał wielu wysiłków. Jeszcze Piotr I, wspomina Sztepa, posyłał swoich agentów do Hiszpanii „odszukać szkodliwe dla moskwitów książki, dokumenty, mapy. Moskiewscy agenci dotarli nawet do Biblioteki Watykańskiej. …Za czasów ostatniej wojny moskwini powykradały z zagranicznych bibliotek setki szkodliwych dla nich książek, w szczególności ukradli wszystkie nasze naukowe (terminologiczne) słowniki, wydane przez Ukraińską Akademię Nauk za czasów tzw. ukrainizacji w 1923—1933 гг.”. To oni robią i w na-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zakład, płaci tam po 7 tysięcy euro pensji, a wam maksymalnie 7 tysięcy hrywien. Ale oni kłaniają mu się w pas za to, że on „dziewczynce-inwalidce kupił wózek”… Niska moralność i świadomość oraz niewolnicze dziedzictwo prowadzą ich w przepaść i nie pozwalają poruszać się do przodu krajowi jako całości. Dlatego my, ochotnicy, prowadzimy walkę twardo. Wojna musi być bezkompromisowa i bezalternatywna. U nas nie ma prawdziwej miłości do Ukrainy, tego codziennego nacjonalizmu, że ja — Ukrainiec i dlatego nie będę brał łapówek. Jestem kandydatem nauk historycznych, chcę pracować w zawodzie, ale nie tam, gdzie wciągają w elastyczny system „opodatkowania studentów” na obowiązkową składkę dla dziekana… Na dniach kończy mi się kontrakt na służbę w wojsku, gdyby zdrowie pozwalało — zostawałbym tutaj. Ale moralnie i fizycznie ciężko jest zbierać na polu ręce, nogi towarzyszy broni, nieść na plecach dwusetnego, kiedy w kraju jest nie tylko sfera wojskowa, ale i humanitarna, którą również trzeba ratować. Wasza przyszłość — w waszych rękach Na nasze pytanie, kiedy skończy się wojna, młodzieniec odpowiedział, że przy zgniłej polityce naszych działaczy i jeśli liderzy nie są gotowi poświęcić swoich majątków, nie mówiąc już o życiu, — nie wcześniej niż za 10 lat. Mykołę słuchalibyśmy jeszcze i jeszcze, ale dowódca ochotniczego batalionu powiadomił, że jest pilna praca: rozmowa z poważnym „zwykłym” mieszkańcem. Więc przepraszając, podziękowaliśmy chłopakom za służbę i ruszyliśmy w drogę. Pierwsze kilometry były najtrudniejsze, gdyż objeżdżaliśmy Donieck tym razem z innej strony. A jeszcze nie mieściły się w głowie rozważania, fakty, marzenia, realia, które tak głęboko analizował młody chłopak z Zakarpacia, którego brat Mychajło również służy, ale w batalionie „Donbas”, i tam, w rodzinnej wsi, nijak nie chcą im przydzielić ziemi, śmiejąc się w oczy, że niby mądrzy na wojnę nie pójdą. I stało się wstyd za podłość i niemoralność naszych współobywateli, za nasze państwo, które mając takich mądrych ludzi (wszyscy, z którymi poznaliśmy się w „Ajdarze”, — z wyższym wykształceniem, kandydaci i doktorzy nauk), nie potrafi ich ochronić. Tak jak nie potrafili tego zrobić nasi atamani 99 lat temu, kiedy rzucili na pastwę losu patriotów, którzy później stali się bohaterami spod Krut. Chyba jeszcze długo przed oczami będą ludzie w kamuflażu, zdjęcia 200 poległych „ajdarowców”, czarne niebo Donbasu i hałdy przy drodze — martwe góry odpadów ziemi, jako wołanie przeszłości i wezwanie dla przyszłych pokoleń: budźcie się z letargicznego snu, brońcie swojej ziemi, macie mocne korzenie, drogocenne skarby, sławną kozacką historię i wasza przyszłość — w waszych rękach.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Dlaczego wojna trwa? Bo nie mamy prawdziwej miłości do Ukrainy — przekonany jest bojownik batalionu ochotniczego «AJDAR» Mykoła Herheluk

Wolontariusze „Zastawniwskiej sotni wolontariackiej” wrócili ze wschodu Ukrainy do domu, do swoich bliskich, do zwykłego, spokojnego życia. A w oczach wciąż mają ludzi w mundurach wojskowych, w białych fartuchach, z zabandażowanymi głowami, rękami, nogami, którzy nie chcieli się fotografować tylko dlatego, żeby bliscy się o nich nie martwili. Każdego ranka z niepokojem w sercu wsłuchujemy się w wieści stamtąd, z tego piekła, i nerwowo drżymy, że znów giną chłopcy i jest wielu rannych. Wierzymy w to, że każdy z poszkodowanych otrzyma terminową i wykwalifikowaną pomoc w 61. szpitalu polowym (lub innym), gdzie pracują prawdziwi profesjonaliści, dobrzy i szczerzy ludzie. S. MASŁOWSKA, M. SIABROW (zdjęcia) Na wschodzie prawie nie ma oświecenia Wyjeżdżaliśmy ze szpitala wojskowego do nowego miejsca przeznaczenia, gdzie czekali na nas zupełnie inni wojskowi-ajdarowcy, o których wiele słyszeliśmy, czytaliśmy, ale z którymi nigdy nie spotkaliśmy się twarzą w twarz. Wybiegając w przyszłość, warto powiedzieć, że to poznanie zapadnie każdemu z nas w pamięć na długo. Ale poprzedziła to łyżka dziegciu w beczce miodu, która pozostawiła gorzki posmak niemałej różnicy między nami, zachodniakami, a mieszkańcami okupowanych terytoriów wschodu Ukrainy. Przejechawszy pierwszy, potem drugi punkt kontrolny drogi prowadzącej do Doniecka, zatrzymujemy się na trzecim. Następny, za jakieś kilkaset metrów — separatystów. Tutaj czekamy na chłopców z „Ajdaru”, a ja nie wytrzymuję i biegnę porozmawiać z ludźmi, którzy stoją w kolumnie jedni naprzeciw drugich, w odległości stu metrów, w długiej kolejce, aby ci z lewej trafili na terytorium tak zwanej DRL, a ci z prawej — na ukraińskie… — Przepraszam, wracacie do domu czy z domu? — pytam młode małżeństwo z dwuletnim dzieckiem, którzy spieszyli się na naszą stronę. — My idom k mamie, ona żywiot w Ukrainie, sztoby posmotrieła na wnuka — odpowiada mężczyzna. — A dlaczego nie mieszkacie z mamusią, w rodzinnym domu, w swoim państwie? — dopytuję. — Chyba w Doniecku macie pracę? — Raboty niet i produkty w DRL dorogije, no w Ukrainie nie luczsze. — A nie jest wam obojętne, jaka będzie przyszłość waszego dziecka i co mu powiecie o tej wojnie, kiedy syn dorośnie? — A nam biez raznicy. Gławnoje, sztob rabota była, sztoby było kak w sowietskom sojuzie, sztoby siemju i riebionka prokormit. Młodym ludziom, zainfekowanym myśleniem o raju w ZSRR, nie spodobało się, gdy powiedziałam, że oprócz jedzenia potrzebna jest strawa duchowa, której nie zaczerpnie się z rosyjskich kanałów telewizyjnych. Ale obiecali pomyśleć o swojej Godności, że obejrzą na YouTube o działalności „Zastawniwskiej sotni” i opowiedzą o rozmowie ze mną w gronie swoich przyjaciół. Czy tak będzie, czy nie, rozumiem, że z nimi najpierw trzeba po prostu rozmawiać… Dwie kobiety w moim wieku wracały do domu, do Doniecka, gdzie mieszkają od urodzenia i nie zamierzają stamtąd wyjeżdżać. — A wy byli u nas?.. Niet? Tak priezżajtie, u nas tam nie Chatyn, nikogo nie pitajut. Tam żywut normalnyje liudi — emocjonalnie odpowiedziała mi donieczanka, kiedy zapytałam, jak im się żyje na okupowanym terytorium. Podziękowałam, przeprosiłam i powiedziałam, że nie przyjadę, bo mnie tam na pewno będą i „pytać”, i pytać tylko o mój zachodnioukraiński język, a im nic się nie stanie za to, że swobodnie czują się na naszym terytorium, rozmawiając obcym „językiem”. Oto i cała różnica… Jej towarzyszka dodała, że ciągle jeżdżą tutaj, bo u nich bardzo drogie są artykuły spożywcze, ale podkreśliła, że w Doniecku co trzeci jest za Ukrainą. Rozmawiam z szanowną parą, która jechała załatwiać emeryturę. Pani zapytała: „Otkuda ty takaja goworliwaja?”. Odpowiedziałam, że z Ukrainy. Nie chciała mnie posłuchać, mówiąc, że się śpieszy, ale zastanowiła się nad moim pytaniem: — Jak pani myśli, gdyby w Doniecku był język ukraiński, nasza pieśń ludowa i kolęda, cerkiew, czy wróg postawiłby stopę na ziemi górników i zasiał niezgodę między nami?.. Proszę, porozmawiajcie o tym ze swoimi sąsiadami i rodziną… Jakoś natychmiast zrozumiałam: problem w tym, że nie wchodzimy w dialog, oprócz wielkiej luki informacyjnej, na wschodzie nie było i nie ma oświecenia, które starłoby iluzoryczne granice między prawym a lewym brzegiem Ukrainy, które podzieliło rodziny, które przebiega przez ludzkie losy. Możliwe, że tam naprawdę wielu jest za Ukrainą, ale nie za tą, którą ich straszą. Aby nas zrozumieli, musimy być bardziej cierpliwi i robić wszystko nie przez przymus do prawdy, a zwykłą, żywą rozmową… Tej nocy wróg walił bezlitośnie… Tymczasem podjechał do nas Mykoła — najlepszy przyjaciel syna naszego kierowcy M. Ostapowycza, również Mykoły, i poprosiliśmy o gościnę na tak zwanej bazie batalionu „Ajdar”. W drodze prawie nie rozmawialiśmy. Domy i płoty, przestrzelone wrogą bronią, migały jak w niemym, bezludnym kinie… Chłopcy przywitali nas przyjaźnie, ale kamer i aparatów fotograficznych unikali. Nie nalegaliśmy, bo rozumieliśmy, że wśród nich są nieprzejednani wobec wroga bojownicy, których mogą namierzyć, a także zwiadowcy. Potrawy z pieca im smakowały. Dziękując, mówili: „Przekażcie wielkie podziękowania kobietom i dziewczętom za te pyszności oraz strawę duchową — gazety i czasopisma oświatowe z rodzinnej ziemi”. Dopóki wojownicy rozładowywali skrzynie, Mykoła otrzymał SMS-a, którego z uśmiechem przeczytał na głos: „Poroszenko uznał niepodległość DRL. Nie jesteś potrzebny w strefie ATO… Nie toropis na diembiel, wsio rieszeno… Sołdat, za czto ty wojujesz, za SZA i diadiu Siema”. Młodzieniec mówi, że taka „abrakadabra” przychodzi do nich często, ale nikt z bojowników nie zwraca na nią uwagi. Poznając miejsce zakwaterowania bojowników, znów boleśnie ścisnęło się serce. Mężczyźni żyją w zrujnowanym pomieszczeniu, prawie bez okien i drzwi, gdzie jest zimno i nieprzytulnie. W jednym pokoju śpią, jedzą, piorą, suszą się. Na jednym z łóżek — ranny bojownik. Leczyć się nigdzie nie jedzie. On jest zwiadowcą: — My żyjemy jeszcze po Bożemu. Towarzysze broni już pół roku są w ziemiankach. A są i tacy, którzy od grudnia 2013 roku jeszcze w domu nie byli. Więc wasze jedzenie dla nich to prawdziwa wieść z rodzinnego domu… A noga szybko się zagoi, jestem tu potrzebny… Obok wojowników wierni przyjaciele — pies i kot. Pierwszy na pół godziny przed ostrzałem ostrzega swoim niespokojnym zachowaniem, a drugi „walczy” z wrogiem nr 2 na wojnie — gryzoniami. — Bardzo chciałbym zapoznać was z bukowińskimi ajdarowcami — kontynuuje bojownik. — Są rodem z Czerniowiec, rejonu chocimskiego, wyżnickiego. Większość jest teraz na pozycjach, na pierwszej linii frontu. Czy daleko stąd? No, kilkaset metrów na pewno jest. Wróg tej nocy walił tak bezlitośnie, że od huku budynek mało się nie zatrząsł. — Jak ludzie tutaj żyją i ratują się? — zainteresowaliśmy się. — Oni już przywykli. W nocy — w piwnicach, w dzień załatwiają swoje sprawy. Sporo z nich jest u nas na „szczególnym” rachunku za zamiary zaszkodzenia nam… „Wujku, a kiedy będziecie nas zabijać?..” Słuchając Mykoły, który opowiadał o swoim życiu na froncie, chciało się przede wszystkim wyleczyć go z przeziębienia. Często kaszlał i trzymał się za gardło. Uszy również chore. Poprawiając aparat słuchowy, przypomniał nam, że batalion „Ajdar” został sformowany w 90% z majdanowców z 2014 roku. Początkowo był wolontariuszem i pomagał „ajdarowcom”, w 2015 roku podpisał kontrakt. Obecnie „Ajdar” to 24. samodzielny, szturmowy, najbardziej zdolny do walki i zmotywowany batalion w składzie Sił Zbrojnych Ukrainy, podporządkowany bezpośrednio Radzie Najwyższej Ukrainy. W maju odważni żołnierze przesunęli się o trzy kilometry do przodu i obecnie ta wieś jest już nasza. Mykoła przez długi czas był w punktach zapalnych, obecnie do jego obowiązków należy praca wychowawcza z personelem oraz kontakt z miejscową ludnością, w tym rozmowy o osiągnięciach Ukraińskiej armii. Jest on agitatorem-proświcianinem, wydaje bojową gazetkę „Na linii frontu”, gdzie pisze o heroizmie swoich towarzyszy broni, pracy kapelanów, współpracy z ludnością. Jak powiedział bojownik, w tej wsi 60% mieszkańców ma ukryte prorosyjskie nastawienie, 2—3% to proukraińscy, tyle samo to prorosyjscy radykałowie, reszta jest neutralna. Wspomina, jak po raz pierwszy przyszedł z towarzyszami broni do przedszkolaków ze słodyczami, podszedł do nich chłopiec i zapytał: — Wujku, a kiedy będziecie nas zabijać?.. Kiedy wyjeżdżali z tej wsi, dzieci witały się „Sława Ukrainie! Bohaterom sława!” i interesowały się, kiedy przyjadą do nich ponownie. Tamtejsza kierowniczka domu kultury przeprowadzała we wsi referendum w sprawie przynależności do DRL. Z przyjściem „ajdarowców” „przewróciła kożuch na drugą stronę”. Jedna z miejscowych mieszkanek poskarżyła się Mykole, że kierowniczka potajemnie świętowała Dzień Rosji i pobiła współmieszkankę za to, że ta rozmawiała w języku ukraińskim. Trzeba było przeprowadzić rozmowę. Poważną. Często uciekają się do czystek, jeśli prowokatorzy nie rozumieją po dobroci. — Konsekwentna polityka Rosji nieustannie wpajała kompleks niższości, oto są zastraszeni. Dla mieszkańców wschodu głównym autorytetem jest Achmetow — mówi Mykoła. — Ja im mówię: on nie ceni waszej pracy. Mając w Niemczech hutniczy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zarówno u deputowanych ludowych, jak i u urzędników państwowych są po prostu straszne. Mówią: na wybory pójdą wielkie środki. Włochy przeprowadzały wybory niemal co roku przez 40 lat, dopóki nie wybrano normalnych deputowanych, urzędników państwowych, którzy potrafią zarządzać krajem. A u nas deputowani żyją w jednym świecie, a naród ukraiński — w innym. Obecnie „Batkiwszczyna” sądzi się o taryfy na gaz dla ludności, dowodząc, że należy je obniżać. A sądy celowo miesiącami przeciągają proces. Ponieważ decyzja jest oczywista: taryfy są zawyżone. — Jeśli odzyskamy terytorium, jak zdobyć przychylność naszych ludzi? — Kiedy na terytorium Ługańszczyzny weszli nasi wojskowi, razem z nimi społecznicy, księża Patriarchatu Kijowskiego szli do ludzi i opowiadali prawdę. I ludzie potem pozytywnie odnosili się do ukraińskiej armii, bardzo dużo pomagali. Kiedy zwycięży Ukraina i będzie silna polityka informacyjna, przeważająca większość będzie po naszej stronie. A teraz oni oglądają rosyjskie kanały i nie rozumieją, co dzieje się w kraju. My walczymy, idziemy naprzód i zwyciężamy. Jestem optymistką i w to wierzę. — Proszę opowiedzieć o pracy ruchu „Siła prawa”. — Półtora roku temu wraz z Andrijem Senczenką stworzyliśmy społeczny ruch obrony praw „Siła prawa”. W sądach dowodzimy, że nasi ludzie ucierpieli z powodu agresji Federacji Rosyjskiej i okupacji naszego terytorium. Domagamy się odszkodowania za szkody dla naszych obywateli. Pracujemy z przesiedleńcami, rannymi na wojnie, rodzinami poległych, z ludźmi, którzy byli w niewoli. Nasze biura są już w 20 centrach obwodowych Ukrainy. Dla ludzi sprawy sądowe są bezpłatne. To bardzo długi proces. Ale każda decyzja naszego ukraińskiego sądu — to gwóźdź do trumny Putina. Sąd rejonowy Hołosijiwski w Kijowie uznał mnie już za przesiedleńca z powodu agresji FR i okupacji obwodu ługańskiego. Wygrałam też drugi sąd, na mocy którego FR powinna wypłacić mi odszkodowanie za szkody moralne i materialne. Znaleźliśmy, skąd brać pieniądze na odszkodowania dla naszych obywateli. W maju 2014 roku wygrałam sąd, którego decyzją zabroniono oddawać 3 miliardy dolarów kredytu Janukowycza krajowi-agresorowi. Obecnie trwa sąd w Londynie w tej sprawie, Rosja podała Ukrainę do sądu. Najprawdopodobniej Ukraina przegra i sąd w Londynie zobowiąże do oddania środków Rosji. Wtedy wchodzi w życie decyzja naszego sądu i te pieniądze pójdą na rekompensaty dla poszkodowanych przez rosyjską agresję. Zwracamy się do obywateli, którzy ucierpieli przez wojnę, aby razem z nami walczyli o swoje prawa. Ponadto mamy już listę obiektów z udziałem państwowym Rosji na terytorium Ukrainy. Przygotowujemy pozwy, aby nałożyć areszt na konta tych przedsiębiorstw, i te pieniądze również pójdą na odszkodowanie za szkody dla naszych obywateli. Oczywiście, to nie stanie się szybko. Ale kto spodziewał się, że zrekompensują pieniądze naszym ludziom, którzy byli w niemieckiej niewoli podczas II wojny światowej? Jednak to się stało. A co najważniejsze — człowiek ma zaświadczenie przesiedleńca, które nie ma mocy prawnej. A decyzja sądu, że człowiek ucierpiał podczas agresji, — to fakt prawny, zarejestrowany przez ukraiński sąd. Rozmawiała Nadija KYRIAN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Wierzę w zwycięstwo

— Iryno Kostiantyniwno, minęły trzy lata od wydarzeń, które poprzedziły wojnę w Donbasie, okupację Ługańszczyzny. Pana zdaniem, co się wtedy stało, dlaczego i czy można było tego uniknąć? — Tej sytuacji, myślę, można było nie dopuścić. W 2014 roku, kiedy separatyści zajęli budynek SBU, należało przeprowadzić operację specjalną, oczyścić ten budynek i na Ługańszczyznę przenieść wojska MSW z innych rejonów Ukrainy. Nie wszyscy wiedzą, że pierwszy sygnał niebezpieczeństwa był nie w marcu, a jeszcze w styczniu 2014 roku. Wtedy rada obwodowa poprosiła donieckich „kozaków” wojska dońskiego o patrolowanie ulic Ługańska. My wtedy wyszliśmy w Ługańsku na Majdan (partie polityczne — „Batkiwszczyna”, „Swoboda” i częściowo Radykalna). Wspierała nas „Proświta”, Wołodymyr Semystiaha wyprowadził na ulicę wszystkich prośwician, oprócz tego było wielu innych patriotycznie nastawionych ludzi. Nasz Majdan rozpoczęło około dziesięciu aktywistów. A na końcu było już około 3 tysięcy. Kiedy rada obwodowa pozwoliła patrolować ulice „dońskim kozakom”, od razu napisaliśmy zawiadomienie do SBU Ługańska z protestem. Przecież ulicami Ługańska zaczęli chodzić uzbrojeni kozacy-bandyci, często pod wpływem alkoholu, z bronią. Nie wiadomo, czego spodziewać się po tych „strażnikach”. Po tym, jak Majdan zwyciężył w Kijowie, w dniu urodzin Tarasa Szewczenki wyszliśmy na demonstrację pod ukraińskimi flagami, bez żadnej innej symboliki. Zebrało się około 3 tysięcy patriotów. Obok pomnika Szewczenki dzieci czytały wiersze, śpiewały. I wtedy pojawił się 5-tysięczny tłum, uzbrojony w kije, metalowe pręty i kastety, i ruszył na naszą pokojową manifestację. Po tym pierwszy raz zajęto Ługańską obwodową administrację państwową. Po kilku dniach udało nam się uwolnić ODA i mnie mianowano pierwszym zastępcą przewodniczącego. Po zajęciu budynku SBU potrzebne były radykalne decyzje. Widzieliśmy, że dogadywać się z terrorystami jest niemożliwe. Moja pozycja polegała na tym, żeby od razu przeprowadzić operację specjalną. Niestety, ja nie decydowałam o tych kwestiach. Przecież wszyscy inni, ci sami regionali, pozostali na swoich miejscach. Zmian kadrowych nie było. Przewodniczącym był wtedy M. W. Bołotskych, jego mianował Kijów jako postać kompromisową. On nie wziął na siebie odpowiedzialności za taką operację specjalną. Po tym obok budynku SBU pojawiło się całe miasteczko. Księża Patriarchatu Moskiewskiego wzywali ludzi do przychodzenia, przynoszenia pomocy. Bardzo wielu ludzi z Ługańszczyzny przyjechało do tego miasteczka, przecież początkowo płacili pieniądze tym, którzy przyjechali wspierać bojowników. Kijowskie władze w sytuację nie ingerowały, choć my stale zwracaliśmy się o pomoc, informowaliśmy, co tutaj się dzieje. Milicja nie podporządkowywała się generałowi Husławskiemu, który próbował coś zrobić, prosił, żeby dano mu wsparcie z innych obwodów Ukrainy. Niewielkie wsparcie przysłano, ale za późno i było to niewystarczające. 80% miejscowej milicji poparło prorosyjskich bojowników, bo obiecywano im wysoką pensję. Niektórzy po prostu zajęli neutralną pozycję. Patrioci byli w mniejszości i nie zdołali przełamać sytuacji. 29 kwietnia obwodową administrację państwową zajęto po raz drugi. Tego dnia zajęto obwodową prokuraturę. Uważam, że to był punkt zwrotny, rozpoczęła się ofensywa prorosyjskich bojowników. Iryna WERYHINA — ukraińska działaczka społeczna i państwowa, polityk. Od 10 maja do 15 września 2014 roku pełniła obowiązki przewodniczącej Ługańskiej obwodowej administracji państwowej. Członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Przewodnicząca Ługańskiej organizacji obwodowej partii „Batkiwszczyna” od 2010 roku. Członkini rady koordynacyjnej społecznej organizacji obrony praw człowieka Ogólnoukraiński ruch „Siła prawa”. Ale samej rosyjskiej armii na terytorium Ługańszczyzny jeszcze nie było. Byli funkcjonariusze FSB, opłaceni ludzie, margines: narkomani, alkoholicy itp. Administrację zajmowali chłopcy o sportowej budowie ciała. Kierował Arsen Klinczajew, deputowany rady obwodowej, prawa ręka Jefremowa, który wspierał buntowników finansowo, to wszyscy wiedzą. Najwyraźniej Jefremow miał nadzieję, że będzie jak w 2004 roku, kiedy odbył się Siewierodoniecki zjazd separatystów. Gdyby wtedy ukarano buntowników, którzy wzywali do nadania Donbasowi odrębnych uprawnień, to nie byłoby też wydarzeń z 2014 roku. Tym razem buntownicy początkowo chcieli, żeby Kijów im znowu oddał Ługańszczyznę, nie ingerował w ich działania, żeby można było znowu rządzić i grabić, jak w poprzednich latach. Ale Putin ograł regionalów i po referendum 11 maja 2014 roku zobaczyliśmy, że Rosja wzmocniła wpływ na Ługańszczyznę. Na referendum niektórzy ludzie szli pod lufami automatów, a wielu dobrowolnie, bo liczyli na zmiany na lepsze. Ostrzegałam każdego mera miasta, że za przeprowadzenie nielegalnych referendów zostaną otwarte sprawy karne. Ale zostały one sfinansowane (pieniądze już napływały także z Rosji) i referenda przeprowadzono. W Ługańsku wtedy już zaczęło działać podziemie, które składało się z prośwician, bo w mieście otwarcie wyrażać swoje poglądy było niebezpiecznie. Pro-ukraińsko nastawionym ludziom odbierano biznes, chwytano ich, wrzucano do niewoli i po prostu niszczono. Rozpoczęło się bezkrólewie i nieład. Otwarcie kadrowi wojskowi z Rosji weszli na Ługańszczyznę na początku czerwca przez rejon krasnodoński, kiedy tam przerzucono mosty pontonowe. Jeszcze przed tym w Antracytowskim rejonowym MSW pod koniec kwietnia zaczęto mężczyznom rozdawać broń, którą przywożono z Rosji. 9 maja Ukraina wprowadziła na terytorium obwodu ługańskiego nasze wojska. Zaczęto budować punkty kontrolne, odzyskiwać swoją ziemię. W lipcu udało nam się uwolnić Rubizhne, Siewierodonieck, Lisiczańsk. Można było iść dalej, ale nie było woli politycznej. W sierpniu 2014 roku kontrolowaliśmy Ługańsk. W rejonie żowtnewym i kamianobridskim Ługańska wisiały ukraińskie flagi, my tam dowoziliśmy pomoc humanitarną. Cztery dni w Ługańsku antyukraińskich sił nie było. Gdyby wtedy nasza armia weszła do miasta, zajęła ten strategiczny obiekt, to odzyskać małą część Ługańszczyzny można było. Ale tego nie zrobiono. — Jak współpracowali z naszymi bojownikami, jak pomagali ludności cywilnej, w szczególności przesiedleńcom? — W rejonie staniczno-ługańskim trwały zacięte walki, bardzo wielu chłopaków tam zginęło, pomagaliśmy naszym żołnierzom, jak mogliśmy: podwoziliśmy wodę, pomoc humanitarną i tak dalej. Nawet teraz czasami w Kijowie rozpoznają mnie byli żołnierze, dziękują. Jestem wdzięczna batalionowi „Ajdar”, którego bojownicy wyzwalali nasze ziemie, w szczególności miasto Szczęście. Często zwracałam się do Wałentyna Łycholita, a on wraz ze swoimi chłopakami zawoził wodę i żywność bojownikom, którzy wpadli w pułapkę na lotnisku w Ługańsku. Jestem wdzięczna wszystkim, którzy bronią naszej ziemi teraz. Kiedy dzisiaj mówią, że nie można walczyć w Donbasie, nie można zmienić ludzi, nie zgadzam się z tym. Swego czasu zawoziliśmy po tysiąc ukraińskich flag i nam ich brakowało. Prorosyjsko nastawieni zamilkli, patrioci wyprostowali swoje ramiona. Często pytają mnie, jak w 2014 roku walczyliśmy z przemytem. Przecież go wtedy nie było! Trwały gorące działania bojowe, pomagaliśmy wywozić ludzi z okupowanego terytorium. W 2015 roku urządziliśmy w mieście Swatowe obóz dla przesiedleńców. Ludzie z okupowanego terytorium wyjeżdżali tutaj, przebywali kilka dób, a potem my ich bezpłatnie wysyłaliśmy po całym terytorium Ukrainy. Przeprowadziliśmy wybory, niestety, przewodniczącymi rad rejonowych zostali regionali, którzy i teraz są na stanowiskach. To właśnie niepokoi patriotycznie nastawionych ludzi Ługańszczyzny. Widząc taką beznadzieję, wyjeżdżają z tego terytorium, nawet z nieokupowanego. Wyjechało wielu młodych ludzi. Przesiedleńcy również mają problemy. W szczególności taką, że my na Ukrainie, mając oficjalną rejestrację, pracę, płacąc podatki, nie mamy prawa brać udziału w wyborach lokalnych, a nawet na deputowanych do Rady Najwyższej nie możemy głosować na kandydatów większościowych, tylko na listy. Dwa miliony przesiedleńców w ogóle nie mają prawa głosu, bo nie ma odpowiedniej ustawy! Taka ustawa została przygotowana, już 2 lata jest w Radzie Najwyższej, ale deputowani nie mają czasu, żeby za nią zagłosować. To naruszenie praw obywatelskich człowieka. To oburza nawet bardziej niż brak preferencyjnych kredytów dla przesiedleńców. — Jak walczyć z przemytem z okupowanych terytoriów? — Teraz aktywiści blokują połączenia kolejowe w obwodzie ługańskim. Uważam tę decyzję za słuszną. Bo chłopcy z linii frontu opowiadają, że koleją w nocy z okupowanego terytorium wywożą ładunki. Mówią — węgiel. Ale pod węglem może być broń, narkotyki i tak dalej. W tych eszelonach często bywają grupy dywersyjno-rozpoznawcze, które ostrzeliwują nasze punkty kontrolne. Argumentują, że węgiel jest niezbędny dla elektrociepłowni w Szczęściu. To rzeczywiście strategiczny obiekt, ale czy nie można było podłączyć Ługańszczyzny do innego obiektu? W 2014 roku, kiedy zbombardowali podstację w Briance, całe terytorium Ługańszczyzny zostało bez światła, bez łączności komórkowej. Poinformowałam Kijów o sytuacji, że są ranni, chorzy, którzy potrzebują natychmiastowej pomocy. Odpowiedzieli: sami szukajcie wyjścia z tej sytuacji. Tymczasowo podłączyliśmy się do elektrociepłowni w Szczęściu, którą ciągle ostrzeliwują. Trzeba szukać innego wyjścia, myśleć także o tych chłopakach, którzy codziennie giną na linii frontu, broniąc niepodległości Ukrainy. Tymczasem niektórzy dorabiają się na przemycie. Na przykład drewno okrągłe, którego zabroniono wywozić z terytorium Ukrainy, przez punkty kontrolne wysyłają na niekontrolowane terytorium, a stamtąd — do Rosji, z którą walczymy. — Co zrobić, żeby odzyskać okupowane terytoria? — Uważam, że aby odzyskać okupowaną część Ługańszczyzny, musimy pokazać, że na Ukrainie żyje się lepiej. W tym celu trzeba tworzyć miejsca pracy, budować mieszkania dla przesiedleńców i tak dalej. Trzeba również, aby Rada Najwyższa uznała to terytorium za tymczasowo okupowane. I zgodnie z Konwencją Genewską z 1949 roku zapewniać życie na okupowanym terytorium powinien okupant. Żal mi również ludzi, którzy tam mieszkają. Ale półśrodków być nie może. Uznać Rosję za okupanta, mówić nie tylko o porozumieniach mińskich, które zapędziły Ukrainę w ślepy zaułek. Trzeba przypominać o Memorandum Budapeszteńskim, kiedy USA, Rosja, Anglia, a nawet Chiny obiecały zagwarantować integralność terytorialną naszego państwa. U nas niedostatecznie pracuje dyplomacja, bo w Europie wielu nie uświadamia sobie, że mamy wojnę z Rosją, a nie wojnę domową. To nie jest ATO. Łączą nas silne więzi gospodarcze z Rosją. Ale kiedy żądamy od Europy i USA sankcji wobec agresora, a sami kontynuujemy handel, to jest to niewłaściwe. Na przykład przedsiębiorstwo „Motor Sicz” w 2016 roku remontowało samoloty dla Rosji. Niestety, biznes decyduje o wiele bardziej niż interesy narodowe. Jedynym wyjściem z tej sytuacji jest restart władzy, przedterminowe wybory przynajmniej do Rady Najwyższej. Na Ukrainie wojna, a deputowani ciągle jeżdżą odpoczywać, nawet do pracy nie chodzą, na potrzebne ustawy nie wystarcza głosów. E-deklaracje

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

narodową, ale nie pod przymusem, poprzez pozbawienie ich innego wyboru, lecz chętnie, z własnej woli. Jedną z takich metod oddziaływania jest odbudowa historycznej pamięci narodu o państwowości Ukraińców, od trypolskich pierwszych państw Orattę i Oriana po Ukrainę-Ruś i Państwo Kozackie, które istniały na terytorium Ukrainy przed jej zagarnięciem przez moskiewsko-tatarską ordę (w tym celu wystarczy włączyć do szkolnego programu fascynującą książkę Serhija Plachyndy „Lebedia”, w której opisano, jak i kiedy powstała ukraińska państwowość). To obala dwa najpowszechniejsze rosyjskie mity dotyczące nieuniknionego wspólnego państwa Ukraińców z Rosjanami, które w istotny sposób utrudniają odejście Ukraińców od okupacyjnego języka. Mit 1. Państwo ukraińskie powstało po raz pierwszy w 1991 roku, ale Ukraińcy nie potrafią sobie z nim poradzić, dlatego powinni powrócić do państwa wspólnego z Rosjanami. Aby pozbyć się tego wmawiania, Ukraińcy powinni przynajmniej zmienić nazwę głównego święta państwowego, a mianowicie uzupełnić je słowem „odrodzenie”. Mit 2. Ukraina, Białoruś i Rosja są spadkobierczyniami Rusi Kijowskiej (superpaństwa średniowiecza), dlatego mają wspólnie mieszkać na jej dawnym terytorium, w jednym państwie wodnym. W rzeczywistości Rosja nie jest spadkobierczynią Rusi Kijowskiej, ponieważ już na siedem dziesięcioleci przed jej zniszczeniem przez Mongołów-Tatarów książę Andrzej Suzdalski z własnym wojskiem spustoszył Kijów i na zawsze oddzielił Powołże (kolebkę Moskwy) od Rusi Kijowskiej. Nawiasem mówiąc, w epoce ordy samonazwa ztataryzowanych Słowian Powołża brzmiała „ruscy Tatarzy”, a kraj — Tatarska Rosja; po utworzeniu własnego państwa Moskwa stała się Moskwicinami, a wreszcie po okupacji Ukrainy car moskiewski Piotr I powrócił do nazw ordyńskich, tylko w skróconym wariancie „Rosja” (na cześć rzeki Wołgi, której dawna nazwa to Rosś-Araks) oraz „ruscy” zamiast „ruscy Tatarzy” (w znaczeniu Tatarzy czcicieli słońca, białolicy Tatarzy). Zatem należy pamiętać, że Białorusini, Rusini (Rusini, Ukraińcy) i Rusowie (oni sami są ruskimi Tatarami i Moskwicinami) to zupełnie różne narody, a wspólne mają jedno — nazwę państw od imienia boga słońca. Co zaś się tyczy Rusi Nowogrodzkiej, sojuszniczki Księstwa Kijowskiego (Ukrainy — centrum KR), to w 1480 roku, gdy była już odrębnym państwem „Ziemią Nowogrodzką” i nawet była oznaczona na mapach Europy, Moskiewia za odmowę przyłączenia się do niej zniszczyła całą ludność Rusi Nowogrodzkiej (Ziemi), zatem spadkobierców nowogrodzkiej Rusi nie pozostało. Moim zdaniem ukraińscy historycy powinni wyjaśnić własnemu narodowi i światowej wspólnocie, że Rosja jest spadkobierczynią mongolsko-tatarskiej Złotej Ordy, a nie Rusi Kijowskiej. Dla Ukraińców o języku okupacyjnym nazwa Rosja wywołuje syndrom kolonialny — przyzwyczajenie do podporządkowania się jej, dlatego proponuję zatwierdzić na poziomie ustawowym ukraiński wariant nazwy Rosja w następującej redakcji: Rosja — Moskiewia. Jak wiadomo, żaden Ukrainiec ani w przeszłości, ani obecnie nie odczuwał swojej niższości wobec Moskali, dlatego w ich świadomości państwa o nazwach Ukraina i Rosja-Moskiewia będą postrzegane jako równorzędne. Nazwa Rosji w wariancie ukraińskim pozwoli choćby częściowo odzyskać przywłaszczoną przez nią ukraińską historię i nasze narodowe sanktuaria. 6. Dla zachowania integralności terytorialnej Ukrainy przemianować „Autonomiczną Republikę Krymu (narodowości anonimowej) na Historyczny Obszar Tatarów Krymskich” — ku czci rdzennego narodu Krymu. Oświadczenia Rosji, że Krym zawsze do nich należał, są bezpodstawne, ponieważ Tatarzy krymscy osiedli na Krymie pięć wieków wcześniej niż Rosjanie. Czyżby Rosja zapomniała, jak do XVIII wieku schlebiała Tatarom krymskim, lub jak w 1711 roku oni wraz ze swoimi sprzymierzeńcami Turkami pojmali do niewoli cara moskiewskiego Piotra I (potem wypuścili go za okup). O tej kompromitacji moskiewskiego cara Piotra I po raz pierwszy otrzymałam dokumentalne potwierdzenie w książce Mykoły Arkasa „Historia Ukrainy-Rusi”, s. 323, wydanej w 2013 roku w Kijowie. Przy okazji dobrze byłoby unieważnić porozumienia charkowskie, zgodnie z którymi wycofanie wojsk rosyjskich w 2017 roku zostaje przesunięte o ćwierć wieku — bo dopóki na Krymie stoją wojska rosyjskie, wprowadzenie w nim języka państwowego jest niemożliwe. Boże, Ukrainę chroń!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Gdzie nie brzmi rodzima mowa, tam obczyzna albo niewola

Zoja MYCHAJLUK, wieś Witowe, rejon czyhyryński, obwód czerkaski Państwowość każdego narodu opiera się na trzech filarach: terytorium, samorządzie i tożsamości narodowej, której sercem jest język. Nieskuteczna ochrona choćby jednego z tych filarów prowadzi do okupacji lub kolonizacji państwa. Na Ukrainie nawet w Ustawie Zasadniczej stosunek do języka tytułowego państwa jest dyskryminacyjny, więc jest całkiem prawdopodobne, że Ukraińcy mogą utracić swoją państwowość. Dyskryminacja języka ukraińskiego w Konstytucji przejawia się w następujący sposób: a) Państwo gwarantuje prawo do nauki w języku etnicznym i jego ochronę wyłącznie mniejszościom narodowym (art. 10, s. 53). b) W tekście artykułu 10 Konstytucji zadeklarowano, że językiem państwowym Ukrainy jest język ukraiński. Jednak w tym artykule brakuje potwierdzenia nadania języku ukraińskiemu przywilejów, które dotyczą języka państwowego — obowiązkowej znajomości go przez wszystkich obywateli oraz jego dominacji na całym terytorium Ukrainy. Zatem, jak w epoce kolonialnej, Ukraińcy żyją w środowisku okupacyjnojęzycznym, a na południu i wschodzie kraju wielu z nich do dziś nie ma możliwości uczyć się w swoim języku narodowym, słyszeć jego brzmienia, posługiwać się nim, nawet w przypadku jego znajomości. Przy takiej polityce językowej przejście na język państwowy na terytoriach z zniewolonymi Ukraińcami jest zupełnie niemożliwe, bo aby wymienić wodę w szklance, trzeba wylać tę, która w niej jest. Utrzymywanie okupacyjnojęzycznego środowiska na Ukrainie prowokuje Rosję-imperium do ponownej kolonizacji Ukrainy. Krym i Donbas są już okupowane, a o inne terytoria z zniewolonymi Ukraińcami toczy się wojna. Aby odbić Rosji ochotę do zamachu na niepodległość Ukrainy, warto dbać nie tylko o potencjał gospodarczy i wojskowy, ale także o odrodzenie tożsamości narodowej, przede wszystkim języka ukraińskiego. Moim zdaniem, aby odrodzić język tytułowy narodu ukraińskiego, należy podjąć następujące działania: 1. Usunąć dyskryminacyjne podejście do języka ukraińskiego dopuszczone w tekście Konstytucji. W tym celu w art. 10 powinno być wyjaśnienie, że status państwowy języka ukraińskiego oznacza obowiązkowe swobodne władanie nim przez wszystkich obywateli Ukrainy oraz jego dominację we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Ponadto w tym samym artykule należy połączyć w jednym punkcie gwarancje państwa dotyczące zapewnienia narodowi państwotwórczemu oraz mniejszościom narodowym swobodnego rozwoju, używania i ochrony ich języków etnicznych, a także dostępności nauki w tych językach w placówkach oświatowych. Do artykułu 10 należy dodać uzupełnienie, że państwowa ochrona nie obejmuje języka okupacyjnego. 2. Przestać nazywać ukrainojęzycznych Ukraińców pochodzenia etnicznego, którzy posługują się językiem okupacyjnym, „ludnością rosyjskojęzyczną”, gdyż tak w radzieckim imperium nazywano ujarzmione kolonialne narody, aby przyzwyczaić je do wyższości nad sobą rosyjskich okupantów, do komunistycznego światopoglądu (zgodnie z którym dyktatura i wojna domowa są zjawiskiem naturalnym) oraz do posługiwania się wyłącznie językiem okupacyjnym, by następnie rozpuścić ich w swoim środowisku jak cukier w szklance wody. Po odrodzeniu państwa ukraińskiego Ukraińcy są znów wolnym narodem, a to, że znaczna część Ukraińców pochodzenia etnicznego wciąż posługuje się językiem okupacyjnym, jest zjawiskiem typowym dla wszystkich krajów postkolonialnych, które nieuchronnie się z niego wyzwalają, by wymazać z pamięci narodu minione narodowe poniżenie. 3. Niezwłocznie przywrócić w dowodach osobistych oraz w aktach rejestru stanu cywilnego (RAGS) zlikwidowaną rubrykę o narodowości obywateli Ukrainy. Ta propozycja jest uwarunkowana następującymi przyczynami: a) Usunięcie z dokumentów obywateli tej rubryki uniemożliwiło wykonanie przepisów Konstytucji, art. 10 ust. 2 i ust. 3, ponieważ rejestracja pochodzenia narodowego ludności Ukrainy została zniesiona. Czy przez to Ukraina nie zamieni się w oczach światowej wspólnoty w wyrzutka i pośmiewisko, które godzi się z dominacją języka okupacyjnego w państwie i jednocześnie niszczy własny język państwowy. b) Wkrótce na Ukrainie odbędzie się spis powszechny, który planowano przeprowadzić już pięć lat temu. Właśnie pod spis powszechny rząd zniósł rubrykę o narodowości obywateli w dokumentach, aby określać ją na podstawie słów ludzi lub języka komunikacji, gdyż przy tak subiektywnej i nieudokumentowanej informacji można bez problemu sfałszować dane o składzie etnicznym narodu Ukrainy. Rząd jednak nie wziął pod uwagę, że język komunikacji (porozumiewania się) i język etniczny (historyczny język rodu od dawnych przodków aż po dziś) nie są jednakowe pod względem znaczenia i odzwierciedlają różne zjawiska społeczne, dlatego nie są wzajemnie wymienne i porównywalne. Zgodnie z zasadami statystyki, aby dane statystyczne spisów o składzie etnicznym ludności były porównywalne, muszą być obliczane jednym sposobem, czyli wyłącznie na podstawie dokumentalnych danych o pochodzeniu etnicznym obywateli. Zatem przed Rządem Wołodymyra Hrojsmana stoi nader trudne zadanie przywrócenia w dokumentach obywateli zapisu o ich pochodzeniu etnicznym. 4. Rewizja obowiązującej ustawy o języku z powodu jej niepełnej zgodności z Konstytucją Ukrainy, Europejską Kartą Języków Regionalnych lub Mniejszościowych oraz Konwencją ramową o ochronie mniejszości narodowych. Obowiązującą ustawę o języku uchwalano w okresie, gdy Ukraina była satelitą Rosji, dlatego całkiem naturalne jest, że jest ona ukierunkowana na nienaruszalność skutków ludobójstwa etnicznego Ukraińców dokonanego przez Imperium Rosyjskie, czyli na to, aby język okupacyjny nadal dominował na Ukrainie. Okupacja przez Rosję terytoriów Ukrainy, gdzie język ukraiński używany był co najwyżej w reklamach i napisach w zagranicznych filmach, pokazała władzom niezaprzeczalną prawdę: tam, gdzie nie brzmią rodzimy język państwowy i etniczny, tam jest obcy kraj i niewola. O tym, jaka powinna być poprawiona ustawa o języku, na łamach pisma „Słowo Proświty” wyczerpująco odpowiedzieli językoznawcy i patrioci Ukrainy Larysa Nicoj, Iryna Farion, Hryhorij Doniec i inni godni szacunku. Być może warto wprowadzić do ustawy o języku również następujące postanowienia: a) Podać definicję pojęcia język okupacyjny oraz stosunek państwa do niego. b) Zatwierdzić przepis, że we wszystkich bez wyjątku szkołach, niezależnie od języka nauczania, takie przedmioty jak: język państwowy, historia, geografia i informatyka mają być wykładane wyłącznie w języku ukraińskim. c) Przyjęty wśród narodów słowiańskich oficjalny i grzeczny zwrot do obywateli „Pan i Pani” (na cześć Pana, Boga Wszechświata) rozpowszechnić na poziomie prawnym również na Ukrainie. 5. Zniechęcić zjaniczarzonych Ukraińców do wspólnego państwa z Rosją-Moskwą, a tym samym do języka okupacyjnego. Potęga Rosji powstała i trzyma się na ukraińskim fundamencie, dlatego Rosja tak zajadle czepia się Ukrainy, aby nadal utrzymywać ją w swoim składzie. Jednak dopóki będzie istniał język ukraiński, zamiary imperium są daremne, ponieważ z językiem związane są pamięć historyczna, jedność, godność, kultura i dążenie narodu do wolności oraz własnego, samodzielnego państwa. Bez przesady, język ukraiński to osinowy kołek dla zniszczenia najbardziej znienawidzonego imperium świata, a niektórzy ezoterycy i mistycy nawet wyrażają myśl, że właśnie to jest boska misja Ukrainy. To, że wielu Ukraińców do dziś posługuje się językiem okupacyjnym, jest przejawem narzuconego im duchowego niewolnictwa (nieuświadomionego uznania wyższości nad sobą narodu-okupanta) i podległości Ukrainy imperialnej Rosji. Dlatego odrodzenie funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie ma się dokonywać nie tylko poprzez wykonywanie przepisów Konstytucji i ustawy o języku, ale także przez wpływ na mentalność i podświadomość obywateli, aby znów zaczęli mówić swoim narodo-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von «DNA barbarzyńcy», S. 3

DNA barbarzyńcy

Kateryna MOTRYCZ Zakończenie. Początek na str. 3 Jej (mądrości) po prostu nie było. Bo żeby nie przerazić się państwem, które wznosi się na prawdziwym cmentarzysku wytępionych narodów, najlepszych z najlepszych jednostek, nie przerazić się prawdą o torturowaniu Ukrainy w poprzednim imperium, trzeba być jednak naiwnym, krótkowzrocznym socjalistą, przeciętnym politykiem i po prostu przypadkowym człowiekiem na tej państwowej drabinie pokus i samouwielbienia, która obróciła się w wielką tragedię narodu. I ta tragedia jeszcze się nie skończyła, bo zbyt głęboko wrosło imperium w ukraińskie ciało i duszę i zbyt wiele krwi przelewa się pod skalpelem tego „chirurga”, który bez narkozy odcina Ukrainę od despoty i barbarzyńcy. Ten eskulap nazywa się Ukraiński Los. Ukraińskie Narodowe Marzenie. Ukraińska Prawda. On tnie po żywym. I zbyt wiele ludzkich śmieci jest na tej piramidzie, która zwie się władzą państwową, naniesionych jednak przez te północne wiatry. I nie tak wiele sił i czystych silnych rąk, zdolnych je uprzątnąć. Imperium cofnęło Ukrainę w jej rozwoju o jakieś sto lat. Bez wątpienia bylibyśmy tam, gdzie obecnie nasi europejscy sąsiedzi, których ono również trzymało w zębach i zadało im rany. Zamiast cywilizacyjnego rozwoju, europejskiej kultury, godnego życia — bolszewickie bandy, kołchozowe poddaństwo, przerażające głodomory, wyniszczenie najlepszych z najlepszych, — elitarnej, myślącej, humusowej warstwy narodu, — niewolnictwo we wszystkich jego przejawach, wojna, wstrętny antyludzki duch sowietyzmu z całą galerią dzierżymordów, czekistowską kruszarką i masowe zwyrodnienie narodu w donosicieli, marginalnych, z kompleksem niższości chochołów-małorosjan, którym wyrywano z piersi duszę — Język, zmuszając i zmusili do kaleczenia mowy w ich „wielkim, potężnym Lenina i Puszkina”. Przypadkowi ludzie u steru państwa, ludzie, którym nie jest pisane być sternikami państwa, ale nimi zostali, — fatalny błąd, tragedia i porażka w naszym tworzeniu państwa. I my tę pokutę niesiemy już od stulecia. Ci ludzie są aktywni, awanturniczy, niegodziwi, napastliwi, często bezdarni i krótkowzroczni, a nawet bezradni tam, gdzie trzeba myśleć, działać i nie myśleć o własnym interesie. Na te same grabie znów nadepnęliśmy i tymi samymi grabiami uderzyliśmy się. Wieloliczne, zrusyfikowane, krętackie złodziejstwo, wynnyczenkowsko-symonenkowskie dążenie do jedności z czerwonymi „braćmi”, korupcja i nieprofesjonalizm, „koń trojański” — system sądowniczy. To już nie grabie, a buldożer na polu naszego budowania państwa. Ale naród ukazał wielką potęgę i wielką nieprzemijającą Ideę — stworzyć własne Państwo. Tylko wielkie idee rodzą potężnego Ducha, a on objawił się-przejawił Majdanem, Duchem-Olbrzymem, który wstrząsnął światem. Tylko żeby świat w pełni ocenił ten skarb i nie zapomniał, po co ukraiński Duch rozpiął własne ciało. Dał on lekcję Europie, by ceniła swoją europejskość, dbała o nią, nie straciła żadnego osiągnięcia i reinkarnowała swoje „zaniepokojenie” w zdecydowane działania, aby nie stracić także siebie. Bo imperialna schizofrenia-paranoja, u której „granic niet”, — to nie tylko Europa, a cały świat. Dzisiaj jest szansa bez strzałów i krwi udusić w objęciach sankcji „gospodarza tajgi”. Byle tylko Europie wystarczyło siły i konsekwencji, a jej „zaniepokojenie” nie przeszło w letargiczny sen. Przydałoby się jej trochę ukraińskiego ducha! On jest, on ożywia i on zwycięży ducha szczurów-szkodników-złodziejaszków. Naród podniósł się o kilka szczebli w umiejętności oceniania i dostrzegania wrzodów naszego państwowego postępu. Ale wszystko leczy czas. I biblijna miara — 40 lat. Czy widzieli i widzą wrzody swojego imperialnego organizmu rdzenni Rosjanie? Tylko oświeceni i tylko pozbawieni kodu niewolnika. Bo jeszcze ich klasyk prorokował wersami wiersza: „Żegnaj, nieumyta Rosjo, kraju panów, kraju niewolników”. Zatem, niektórzy widzieli. Wsłuchujesz się i wpatrujesz w twarze znanych i utalentowanych ludzi dzisiejszej Rosji, którzy od razu po ataku Rosji na Ukrainę podpisali się pod listem, że popierają politykę Putina, i myślisz: czego właściwie jest w nich więcej — panów czy niewolników? Na przykład, z wyglądu niby „panowie” aktorzy N. Michałkow, O. Tabakow, a istota — niewolnicza. Popierają i wyginają się przed tyranem, mówią mu na uciechę wszelkie obrzydliwości o Ukrainie i Ukraińcach, nie poddając ani najmniejszej krytyce działań łże-imperatora, nie zastanawiając się, dlaczego tam, na obcych ziemiach, gdzie stąpa noga rosyjskiego żołnierza, leje się krew, przychodzi śmierć i smutek, i po co ona tam stąpa? I po co szukają sobie grobowców na dnie wyeksploatowanych kopalń Donbasu? Dlaczego sami nie żyją w spokoju i planecie nie dają? Kod niewolnika nie pozwala tego uświadomić sobie nawet utalentowanym. No, niech już będzie I. Ochłobistin, nieukojona dusza, która miota się między kościelną sutanną a demonicznymi rolami w kinie i zsyła przekleństwa na Ukrainę. Tam wszystko jest określone: na jego czole nie tylko piętno ziemskiego niewolnika, ale i „pana” z rogami i kopytami. Inteligencja dzisiejszej Rosji po raz kolejny pokazała swoją duchową nieudolność i to, że płynie w tej zastanej kałuży, której imię to strach. Część zaś, jak ci dworscy pajace-błaznowie, pokazała, że „odobriams” jest dla niej organiczny i całkowicie akceptowalny. I ona zgadza się zagłosować obiema rękami nawet za te agresje i rozlewy krwi, które popełni jej faszystowski reżim w przyszłości, nawet przeciwko nim samym. Bo kod niewolnika nie jest uleczalny, to ta społeczna genetyczna zgnilizna, która znika razem z jego nosicielem. Dlatego inteligencja nigdzie i w niczym nie pokazała swojej pozycji (dokładniej, pokazała), swojego protestu przeciwko kolejnej agresji swojego bezdrożnego państwa. Śmierci Nowodworskiej i Niemcowa, zdaje się, jeszcze bardziej zaszyły jej usta. Z pojedynczymi protestami „następczyni tronu” — KGB-FSB radzi sobie skutecznie, nawet na odległość… W tym jest niezrównana. W tym jest wytrenowana i ma swoje własne cmentarzysko, które wyrasta z tartaru, i opiekuje się nim piekło. I chciałoby się zaprzeczyć wszystkim obcokrajowcom, którzy nakreślili portret narodowy Rosjanina odrażającymi barwami. Bo ten portret ma też inne rysy. I wtedy, i obecnie byli, są i będą ludzie oświeceni, nieagresywni, nieporażeni szowinistycznymi imperialnymi wadami. Przecież pamiętamy, że nie wszystkich Słowian Nowogrodu i Pskowa ona zamordowała, a niektórych przesiedliła do Moskwy, żeby uszlachetnić swoją niebłogosławioną genetykę słowiańską krwią. Ale ich typ jest jednak rzadki. I nie on jest dominujący, i nie on jest decydujący, i nie on, niestety, jest przewodnikiem narodu. Oczywiście, że byli, są i będą w Rosji ludzie, którzy nie noszą w sobie kodu niewolnika i barbarzyńcy. Którym było gorzko i boleśnie widzieć swój kraj właśnie takim, jakim go nie widzi zmanipulowany ogół. Bo rzeczywiście „umysłem Rosji nie zrozumieć, jej miarą nie zmierzyć”… Gorzkie słowa o swoim kraju wypowiada duchowy orędownik I. Kronsztadzki jeszcze 200 lat temu: „Rosyjskie królestwo nie jest królestwem Pańskim, a szerokim rozległym królestwem szatana, głęboko przenikającym w umysły i serca Rosjan…” Cierpiał, patrząc na wielkie bezprawia i „symfonię” władzy oraz cerkwi ten, z którego jest dumna nie tylko Rosja, a cały prawosławny świat — Serafin z Sarowa. Prosił Boga nawet, by pozbawił go, sprawiedliwego, Królestwa Bożego, ale nie karał jego rodaków za wielkie grzechy i bezprawia. To on zostawił proroctwo jeszcze ponad dwieście lat temu: „Jeśli nie będzie pokuty u rosyjskiego narodu, — mówił, — Bóg… pośle bicz w obliczu niegodziwych, okrutnych, samozwańczych władców, którzy zaleją całą ziemię krwią i łzami”. Widzieli to państwowe szatańskie DNA ci, którym były otwarte niebiosa. Biskup Nektariusz nazywał swój kraj „Szaloną Rosją”. A inny duchowy orędownik i patriota Siergiej Bułgakow w 1922 roku pisał: „Ja nie mogę nawet kochać jej. Mogę tylko żałować. … Oczywiście, w ostateczności można obejść się i bez ojczyzny, kiedy jest Ojczyzna — Cerkiew, ale i od ojczyzny ja nie powinienem, nie mogę i nie chcę nigdy się odrzekać, i, znaczy, umieram przez całe pozostałe życie, póki Pan nie uzdrowi opętanej Rosji”. Póki co nie widać jej uzdrowienia, a opętanie jest jeszcze bardziej zauważalne. Puszkinowska staruszka jednak próbuje podporządkować sobie Złotą Rybkę i na to nie żałuje ani sił, ani środków. Po całym świecie rozesłani są agenci, wbijają się nawet w kierownictwo państwowe innych krajów, hakerzy korygują wybory tak, aby do władzy dochodzili ci, którzy są potrzebni nowożytnemu Adolfowi-Stalinowi. Imperium wrasta mackami, rogami i kopytami w świat; „nie ma im liczby” i w Ukrainie, i widać to po tym, jak buduje się nasze państwo, jak i dokąd toczy się nasz państwowy wóz i ile kijów wkłada się w szprychy oraz jak łamie się dyszel i podsuwa podstępnych, zdradzieckich, złodziejskich woźniców, którzy kradną z tego wozu wszystko, co im się podoba, i próbują przewrócić go do rowu… Pan jeszcze cierpi tego kata, czekając, byśmy i my się zmienili. Bo dla narodu co ten przyjezdny barbarzyńca, co swoi korupcjoniści-złodzieje i przestępcy przy państwowym sterze, twórcy totalitarno-ludobójczych taryf — to jedna i ta sama bandycka szajka i zło. Więc jeszcze nie wszystkie wody imperialnego samowolstwa-szaleństwa wypłynęły do Lete, nie wszystkie orły, które dziobały serce Ukrainy, rozbiły się o skały naszego męczeństwa. Ale jest jeszcze jeden uzdrowiciel — Czas. On i wody poniesie, i orły przeżyje… I, może, i uzdrowi „opętaną”. Czy rozdrobnieni na wiele ziem. A „podzielone królestwa upadną”… Ukraina i świat czekają na to. Patrzą przerażonymi oczami naszych okaleczonych bojowników, rozpaczliwymi oczkami osieroconych małych Ukraińców, zamglonymi od łez matek, które straciły synów, ruinami Donbasu i Apokalipsą Aleppo i pytają Twórcę — co jest w Jego planach? Czyż nie czas zatrzymać opętaną Rosję? Czyż nie czas na tablicach planetarnej pamięci do tych, którzy przelecieli jak huragan po planecie i zostawili w kronice ludzkości skąpe wersy, dodać jeszcze kilka i o tej najostatniejszej imperii, zrodzonej ze zła, nieszczęść i tragedii? Nie przypadkiem przypomniałam o trzech „filarach”, na których, uważają Rosjanie, trzyma się ich imperium: „samodzierżawie, prawosławie i naród”. Wystarczy, żeby jeden z tych filarów zachwiał się, a imperium upadnie. To jej pięta achillesowa. O władzy i cerkwi nie ma mowy — to siła zlutowana, jednakże syjamscy bliźniacy. Najbardziej podatny i niestabilny jest ten „filar”, który zwie się naród. Oto dlaczego tak płodne w imperium jest kłamstwo i całodobowo pracuje czekistowska gilotyna, wściekły potwór, który wszystko słyszy, wszystko widzi i wszystko dusi. Kłamstwo — to potężna broń, która najpierw celuje w głowę tego „filaru”, żeby w niej stale huczało, szumiało i nie docierała prawda. Ostatni imperator nie mniej dba o tę broń, niż o tę, którą wypróbowuje w Donbasie i w Syrii. I jest nadzieja, że ten „filar” zachwieje się, byle tylko Europie i Ameryce wystarczyło wytrwałości i konsekwencji trzymać putinowski faszystowski reżim w ryzach. A jeszcze, żeby Ukraina pomogła sama sobie: nałożyła sankcje na cały biznes wroga, nie podkarmiała rosyjskich oligarchów. Pamiętajmy wszystko o 1917 roku! „Filar” zachwiał się, upadł i przygniótł carski reżim, bo nie miał siły trzymać na głodnych chudych barkach imperium. Jeszcze odrobinkę, byle tylko zaostrzyły się sankcje, i „filar” znowu nie wytrzyma. Bo kiedy ciało jęczy, to duch kipi. Wszystkie rewolucje podyktowane są w większości głodnym żołądkiem. Oto już pewnie kroczy 2017 rok, a historia także ma swoje tendencje, rytmy, punkty zwrotne i skłonność do powtarzania się. I tylko Klio umie dwa razy wstępować do tej samej płynącej rzeki… I tylko ona jest zdolna napisać ostatni rozdział okrutnego imperium i w milczeniu, stojąc, wypić za nie kieliszek wina przy żałobnym stole.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

O Akcie odnowienia niepodległości Ukrainy

Wasyl Szpicer 24 sierpnia 1991 roku Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła „Akt proklamowania niepodległości Ukrainy”. Obywatele naszego państwa niemal jednomyślnie poparli tę decyzję Rady Najwyższej, głosując większością bezwzględną „za” w referendum, które odbyło się 1 grudnia 1991 roku — 90,32 %. Dziś nasza młodzież dzielnie broni niepodległej Ukrainy przed najeźdźcą-Moskalem. Nie należy jednak zapominać, że po raz pierwszy niepodległość Państwa Ukraińskiego została oficjalnie proklamowana 22 stycznia 1918 roku aktem państwowo-prawnym, znanym jako „Czwarty Uniwersał Ukraińskiej Rady Centralnej”. Uniwersał proklamował Ukraińską Republikę Ludową „samodzielnym, od nikogo niezależnym, wolnym suwerennym państwem narodu ukraińskiego”. Po klęsce w wojnie przeciwko moskiewsko-bolszewickiej hordzie od 12 listopada 1920 roku do 22 sierpnia 1992 roku Rząd URL przebywał na emigracji. Dlatego 30 czerwca 1941 roku Ukraińskie Zgromadzenie Narodowe z inicjatywy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów pod przewodnictwem Stepana Bandery proklamowało „Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego”. Można zrozumieć, że komunistyczna większość Rady Najwyższej z 1991 roku, wychowana na zafałszowanej historii Ukrainy, kategorycznie nie akceptowała URL, a tym bardziej OUN, i nie zagłosowałaby za sformułowaniem „odnowienie Państwa Ukraińskiego”. Dlatego przyjęto kompromisową decyzję — „Akt proklamowania niepodległości Ukrainy”. Biorąc pod uwagę, że 22 stycznia 2018 roku mija 100 lat od dnia proklamowania niepodległości Ukrainy, proszę Prezydenta Ukrainy i Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy o zwrócenie uwagi na następujące propozycje: 1. Uwzględniając powyższe, a także to, że ostatni Prezydent URL Mykoła Pław’juk w 1992 roku oficjalnie przekazał swoje pełnomocnictwa Prezydentowi Ukrainy Leonidowi Krawczukowi, ogłaszając, że nasze państwo jest prawonastępcą URL, zmienić nazwę „Akt proklamowania niepodległości Ukrainy”, uchwalonego przez Radę Najwyższą 24 sierpnia 1991 roku, na nazwę „Akt odnowienia niepodległości Ukrainy”. 2. Ustanowić 22 stycznia dniem świątecznym z obowiązkowym jego obchodzeniem we wszystkich regionach Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Sto lat pierwszej ukraińskiej gimnazji!

1 marca 1917 roku uroczyście otwarto Pierwszą Ukraińską Gimnazję im. T. H. Szewczenki. 100 lat temu. Data pamiętna. I odpowiada na nią „Słowo Proświty”, ponieważ jej twórcy byli proświcianami z powołania, odrodzicielami Ukrainy i języka ukraińskiego. Przedstawiamy wspomnienie Nadiji Szulhinej-Iszczuk (1889—1979), córki Lubow Szulhinej (Ustymowycz), znanej działaczki społecznej. Dziedzicząc talent po matce, nauczycielce z bożej łaski, która miała odwagę stać u źródeł ukraińskiego szkolnictwa jeszcze w czasach „świtu” (w latach 80. XIX w. we wsi Sochwyno w powiecie horolskim guberni połtawskiej oraz w 1914 r. w dwóch przytułkach dla dzieci w Kijowie), Nadija Iszczuk-Szulhina również poświęciła swoje życie szkolnictwu i była w gronie tych, którzy w 1917 r. brali udział w organizowaniu ukraińskich szkół. Pracowała w Pedagogicznej Komisji Matematycznej, która opracowywała terminologię matematyczną i programy szkolne, została autorką pierwszego zbioru zadań z arytmetyki na Naddnieprzu. Wsłuchajmy się w żywy głos z przeszłości. Nadija SZULHINA-ISZCZUK* Organizowanie pierwszej gimnazji im. T. Szewczenki** Na początku 1917 roku zaistniały okoliczności, w których można było mieć powszechną ukraińską szkołę. Wtedy Towarzystwo Oświaty Szkolnej przy współudziale naszego świadomego obywatelstwa postanowiło niezwłocznie zorganizować ukraińską szkołę średnią w Kijowie. Programy do tego były już przygotowane przez Komisje Pedagogiczne. Uczniami mogły być zarówno dzieci naszej inteligencji, jak i dzieci z naszych przytułków, które były już dość dobrze przygotowane. I oto w marcu 1917 r. odbyło się nabożeństwo z okazji otwarcia Pierwszej Ukraińskiej Gimnazji im. T. Szewczenki w Kijowie. Jaki to był radosny dla nas dzień! Początkowo nauka odbywała się na drugą zmianę w budynku prywatnej gimnazji żeńskiej A. W. Żekulinej (obecnie ul. Siczowych Strzelców 27 — O. L.). Potem niedługo było jakieś pomieszczenie na ulicy Lwowskiej (teraz ul. Siczowych Strzelców — O. L.). I wreszcie wyproszone wspaniałe pomieszczenie w dawnej ambulatorium szpitala przy monasterze Pokrowskim na ulicy Lwowskiej. Początkowo główne jądro uczniów stanowiły dzieci z naszych przytułków, jak również dzieci naszej kijowskiej inteligencji. Potem przybywało coraz więcej uczniów, a także dzieci mieszczan i chłopów z okolic Kijowa. Początkowo otwarto tylko dwie klasy przygotowawcze i trzy pierwsze klasy gimnazji. Pierwszym dyrektorem gimnazji był Petro Iwanowycz Chołodnyj, który wcześniej był profesorem fizyki w Instytucie Politechnicznym i dyrektorem Szkoły Handlowej w Kijowie, a później zasłynął jako wybitny malarz. Był to wspaniały pedagog i bardzo dobry człowiek. Stworzył bardzo dobre relacje w szkole, ale był dyrektorem tej szkoły niedługo, bo zajął się pracą ukraińskiego szkolnictwa w skali państwowej, został sekretarzem generalnym Wydziału Oświaty Szkolnej przy naszym Rządzie. Po tym dyrektorem naszej gimnazji został Wołodymyr Fedorowycz Durdukiwski, który od samego początku naszej gimnazji wykładał język ukraiński i literaturę. W. F. Durdukiwski, zostawszy dyrektorem naszej gimnazji, również zdołał stworzyć bardzo dobre relacje; uczniowie go bardzo szanowali i kochali. Tutaj ogólnie wyliczę wykładowców tej szkoły. Religię wykładał metropolita Wasyl Łypkiwski, który w tamtym czasie był jeszcze protojerejem. Wykładał nie szablonowo, przy tym dbał o to, by zaszczepić w duszach uczniów podstawy chrześcijańskiej moralności. Młodszą grupę przygotowawczą prowadziła Lubow Mykołajiwna Szulhina. Dbała także o wyżywienie dla uczniów oraz o organizację bursy (internatu — O. L.). Później zajęła się przedszkolem. Wtedy młodszą grupę przygotowawczą prowadził Jurij Trezwinski, starszą grupę przygotowawczą — Jurij Słucki. Język ukraiński i literaturę wykładał W. F. Durdukiwski, oprócz tego przez pewien czas Leonid Biłecki, potem wykładali jeszcze Wołodymyr Doga i D. Dudar. Historię — Wołodymyr Prokopowycz, ale niedługo, na jego miejsce przyszedł Josyp Hermajze. Matematykę, oprócz mnie, wykładali Wadym Szarko i Omelan Hnatewycz. Przyrodoznawstwo — Łewko Czykałenko, później — Wołodymyr Wowczaniwski, geografię — Wołodymyr Hrebinecki; język łaciński — Kateryna Łazarewska, potem Oswald Burghardt (pseudonim Jurij Klen) i S. Honczarow; język francuski — przez krótki czas Sofija Rusowa, potem Marija Prochorowa, która była także sekretarzem gimnazji i w ogóle brała aktywny udział w organizowaniu szkoły; język rosyjski — Kateryna Buchanowska, śpiew — Pyłyp Kozycki, rysunek — Juchym Mychajliw, potem Jurij Pawłowycz; gimnastykę — Marija Jurkewycz, lekcje muzyki na fortepianie (czy też akompaniament podczas imprez) — Marjana Łysenko (córka Mykoły Łysenki). To taki skład nauczycielski pozostał w mojej pamięci. Wszyscy pracowali z wielkim entuzjazmem. W naszej gimnazji był bardzo rozwinięty samorząd i samorządność. Tym umiał niewidocznie kierować dyrektor Durdukiwski. Uczniowie odnosili się do niego jak do dobrego ojca, we wszystkim się z nim radzili. Samorząd bardzo pomagał utrzymywać porządek i dyscyplinę. Bardzo pożyteczną rolę odgrywały kółka samokształceniowe. Z inicjatywy wykładowców i uczniów zorganizowano kółka samokształceniowe z różnych przedmiotów. Wołodymyr Fedorowycz prowadził kółka literackie i dramatyczne. W tych kółkach omawiano różne utwory, przygotowywano przedstawienia, inscenizacje, deklamacje wierszy (potem były wykonywane na którymś szkolnym święcie). Pamiętam, jak jedna uczennica utalentowanie dramatyzowała „Najmyczkę” Szewczenki (potem odegrała na święcie szewczenkowskim). Przy organizowaniu wieczorów i przedstawień zawsze bardzo aktywna była Marija Pawliwna Jurkewycz. W związku z omawianiem utworów literackich były urządzane „sądy literackie”. Przypominam sobie, jak był urządzony „sąd” nad Czipką — bohaterem z powieści „Czy ryczą woły, gdy żłoby pełne” Panasa Myrnego. Przypominam sobie także, jak nauczyciel W. Doga urządził „sąd” nad dziewczynką z [opowiadania] „Ukradła” B. Hrinczenki. Na tych „sądach” byli i „prokurator”, i „adwokat”, i „sędziowie”. Josyp Jurijowycz Hermajze prowadził kółko historyczne. W jego kółku dzieci próbowały pisać opowiadania historyczne i dramatyczne. Zachęcał je do tego, bo potem, jak określał, „wczuwały się w epokę”. Przypominam sobie, pewnego razu W. F. Durdukiwski J. Hermajze urządził „sąd” nad Alkibiadesem. I tutaj byli i „prokurator”, i „adwokat”, i „sędziowie”. Do tych ról dzieci musiały się wiele przygotowywać, wiele przeczytać. Kółko malarskie prowadził Juchym Spyrydonowycz Mychajliw — nasz wybitny malarz. W tym kółku dawano możliwość uczniom, którzy mieli talent do malowania, rozwijać ten talent. Członkowie tego kółka zawsze wykonywali wszelkie napisy dla szkoły, plakaty, programy i inne. Chór wspaniale prowadził wtedy młody kompozytor Pyłyp Kozyćkyj. On nie tylko umiał kierować chórem, nadawać odpowiedni wyraz wykonywanym utworom, pieśniom, ale także bardzo kochał młodzież, umiał zainteresować, zachęcić młodzież do śpiewu. W. F. Durdukiwśkyj też sam dobrze śpiewał i umiał dyrygować, więc współpracował z nim. Zatem nasz chór śpiewał niezwykle pięknie. To też, można powiedzieć, było niby kółko śpiewacze. Ja prowadziłam kółko matematyczne, w którym uczniowie, którzy mieli zainteresowanie tym przedmiotem, pracowali z wielką ochotą. W tym kółku pisano referaty z historii matematyki, rozwiązywano trudniejsze, ciekawsze zadania, robiono różnego rodzaju wykresy, diagramy. Uczniowie robili prymitywne przyrządy z geodezji i nimi wykonywali pomiary. Czasami szliśmy na spacer i tam zdejmowaliśmy plany, mierzyliśmy wysokość drzew i budynków, szerokość rzeki, przepaści. Kółko wydawało czasopismo matematyczne. Nasze gimnazjum było szewczenkowskim nie tylko z nazwy. Na zapoznanie się z utworami oraz ideami Szewczenki zwrócono szczególną uwagę. W. F. Durdukiwśkyj nawet ułożył i wydał książkę z utworami Szewczenki, dobranymi specjalnie osobno dla każdej klasy, do zapoznania się i deklamacji. Rocznice Szewczenki obchodzono jako Dni Szewczenkowskie. Na długo przed dniami szewczenkowskimi prowadzono przygotowania do nich. Wszyscy nauczyciele i uczniowie przygotowywali coś. Kółko, każdy z osobna, przygotowywał swoje numery. Literackie i dramatyczne przygotowywały przedstawienia, inscenizacje, deklamacje; kółko malarskie przygotowywało cudowne programy na święto, robiło różne duże napisy z urywkami z utworów Szewczenki. Tutaj dodam, że w szkole na ścianach zawsze wisiały duże plakaty ze „złotymi słowami”, jak nazywał to nasz dyrektor Durdukiwśkyj, i z utworów Szewczenki, i z utworów innych pisarzy. Pamiętam, w trzecim roku istnienia naszego gimnazjum Dni Szewczenkowskie były szczególnie uroczyście i pięknie przeprowadzone. Kółko matematyczne nie chciało odstawać od innych i wymyśliło choć coś zrobić na Dni Szewczenkowskie. Wymyśliliśmy zrobić diagramy o życiu i twórczości Szewczenki, rozbijając na okresy jego życie i twórczość. Diagramy były estetycznie wykonane na dużych kawałkach kartonu i wywieszone na ścianie pomiędzy innymi plakatami. Także umieszczono takie diagramy w numerze czasopisma matematycznego, poświęconego Szewczence. Urządzano też inne święta. Pamiętam, jak wszystkie kółka chciały coś zrobić na dzień ulubionego dyrektora Durdukiwśkiego. Wszyscy dali swoje pisemne powitania. Kółko matematyczne zrobiło diagram w związku z biografią W. F. Durdukiwśkiego. Wszystkie kółka także poświęciły numery swoich czasopism. Pamiętam, jak obchodzono trzyletni jubileusz naszego chóru. Wtedy wszystkie kółka występowały z powitaniami. Kółko matematyczne też witało chór, przy czym powitanie było małym referatem o związku matematyki z muzyką. Raz urządzono wystawę wszystkich prac uczniowskich. Wtedy wystawiono bardzo dużo ciekawego. Literackie, historyczne, dramatyczne kółka dały opowiadania, wiersze, dramaty, referaty autorstwa uczniów; swoje czasopisma. Nauczyciel geografii wystawił prace swoich uczniów: modele różnych obiektów geograficznych, różne kolekcje. Kółko matematyczne — swoje przyrządy geodezyjne, protokoły swoich pomiarów geodezyjnych z ładnymi rysunkami, diagramami i czasopismami. Na tę wystawę przychodziło patrzeć i społeczeństwo, i wielu nauczycieli, w tym nie tylko z Kijowa. W ogóle, nasze gimnazjum, które nazywano często „szkołą Durdukiwśkiego”, stało się szeroko znane na Ukrainie i często przyjeżdżali odwiedzać wykłady oraz zapoznawać się z programem i pracą szkoły nauczyciele z różnych miast Ukrainy. Niestety, ze zmianą władzy — z naszej na radziecką — program i praca tej szkoły (która, nawiasem mówiąc, W. F. Durdukiwśkyj i nauczyciele z uczniami starszych klas. Obok Wołodymyra Fedorowycza na ziemi siedzi Marija Łeontowycz. Połowa lat 20. XX w. Zdjęcie z archiwum rodzinnego Łeontowyczów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

została wtedy przemianowana z „gimnazjum” na „szkołę pracy” ) — stopniowo, ale szybko się zmieniała i w końcu została zniszczona. I jaka to bezmiernie wielka szkoda! Pracowałam w tej szkole do 1922 roku. W 1923 r., przez szczególny zbieg okoliczności, wyjechałam na Zachód (do Galicji, w rodzinne strony Romana Augustynowicza Iszczuka, męża Nadiji Jakiwny — O. L.), dlatego nie znam dalszych losów pracy tej naszej szkoły. Ale wiadomo, że wielu nauczycieli tej szkoły (z tego okresu, o którym tutaj wspominam), włącznie z niezapomnianym W. F. Durdukiwskim, zostało aresztowanych przez agentów GPU w związku z procesem SWU (Związek Wyzwolenia Ukrainy) i zniszczonych. Tym bardziej uważam za swój obowiązek opowiedzieć o tej szkole oraz o etapach przygotowawczych do niej. Może ten mój artykuł będzie tylko początkiem, może odezwie się jeszcze ktoś ze współpracowników i uzupełni te strony naszego szkolnictwa”. P. S. Wsłuchajmy się także w „Wspomnienie o szkole szewczenkowskiej”*** Waleriana Rewuckiego, ucznia już „szkoły pracy”, jak nazwano gimnazjum za czasów radzieckich (ukończył ją w 1925 r.), w których uwidoczniły się jej szczególne cechy. Ale zatrzymajmy się na tym, co tragiczne, bo chyba mało kto ze współczesnych wie o losie ludzi, którzy na czele z W. F. Durdukiwskim, ideowym inspiratorem, tworzyli ukraińską niepowtarzalność gimnazjum im. T. Szewczenki: „Nikt nie spodziewał się, że katastrofa jest już blisko. [1929 r.] Wołodymyr Durdukiwski został aresztowany. Trafił na ławę oskarżonych sztucznie zorganizowanego procesu SWU wraz z nauczycielami swojej szkoły: Ołeksandrem Hrebineckim, Josypem Hermajzem, Hryhorijem Chołodnym, Wadymem Szarkiem, Andrijem Zaliskim, Niną Tokarewską, Jurijem Trezwinskim. Później wykładowca szkoły, artysta-malarz Juchym Mychajliw zginął na zesłaniu. Nauczyciel przyrodoznawstwa Wołodymyr Wowczanecki odebrał sobie życie. Zniknęły Oksana Stepanyszyna oraz Domnikija Dudar. (…) Szkoła pozostała bez swojego mózgu. Rząd skierował swój główny atak na szkołę jako kolebkę młodego ukraińskiego obywatela, wyrywając z niej nauczycieli-współpracowników Durdukiwskiego. Szkoła wykrwawiła się”. Nie sposób nie wspomnieć także o tym, o czym pisze w swoim „Wspomnieniu o szkole Durdukiwskiego”**** Hanna Mychajłowa, żona J. Mychajłowa, a mianowicie, że z uczniami tego gimnazjum związane było utworzenie Związku Ukraińskiej Młodzieży, który został wykryty, a jego członkowie skazani. Nie mogę nie dodać, że tak samo została aresztowana i wysłana na 5 lat do łagrów moja dwudziestoletnia ciotka Marija Łeontowycz, która również ukończyła szkołę Durdukiwskiego, jako członkini „Komitetu Wyzwolenia Ukrainy”, w tamtym czasie już studentka. Przygotowała do druku Ołena ŁEONTOWYCZ _________________ * Szulhyna-Iszczuk Nadija. Do stron historii ukraińskiego szkolnictwa // Zbiór 125 lat kijowskiej ukraińskiej tradycji akademickiej. — Nowy Jork, 1993. — S. 559—563. ** Pisownia zachowana. *** Rewucki W. Wspomnienie o szkole szewczenkowskiej // 125 lat kijowskiej ukraińskiej tradycji akademickiej. — Nowy Jork, 1993. — S. 571—580. **** Mychajłowa H. Wspomnienia o szkole Durdukiwskiego // Tamże. — S. 565—569.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Artyści honorują Bohaterów

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora W Ukraińskim Domu otwarto wystawę fotograficzną „W centrum wydarzeń” — to prace fotoreporterów, którzy przeżywali rewolucyjne wydarzenia ramię w ramię z protestującymi. Czasami nawet nie zdawali sobie sprawy, że ich zdjęcia staną się historycznymi, po prostu wykonywali swoją pracę. Pamiętają nie podpisanie umów o stowarzyszeniu z UE; bicie studentów w nocy z 29 na 30 listopada; krwawy 1 grudnia; noc szturmu z 10 na 11 grudnia; parlamentarny dyktatorski dzień 16 stycznia; pierwsze śmierci 22 stycznia i apogeum 18—20 lutego — Dni Niebiańskiej Sotni. Pamiętają, jak zbierali się deputowani na posiedzenie 20 lutego, jak szukali głosów dla pilnych decyzji. I chcą, żeby pamiętali o tym wszyscy. Wśród fotografii są zdjęcia Wiktora Hurniaka (1987—2014) i Serhija Nikołajewa (1972—2015). Wiktor — ukraiński korespondent, żołnierz 24. batalionu obrony terytorialnej „Ajdar”, płastun. Zginął, wywożąc rannych z pola walki podczas wyzwalania 32. punktu kontrolnego. A Serhij zginął tragicznie w wyniku ostrzału moździerzowego podczas tak zwanego rozejmu w strefie ATO, wykonując swój obowiązek zawodowy. W czasie pracy w gazecie „Sehodnia” często fotografował w strefach gorących konfliktów w takich krajach jak Gruzja, Libia, Iran, Tunezja, Somalia, Syria i Turcja. W ramach tego projektu odbyła się prezentacja nowego wydania znanej ukraińskiej poetki Tetiany Domaszenko „Anioły stróże”. Za plecami poetki jest już kilka zbiorów poezji duchowej i patriotycznej. Kolejny projekt Ukraińskiego Domu — wystawa-plener „Szlakami naszych zwycięstw”, której inicjatorem był artysta-monumentalista Taras Bilczuk. Tutaj swoje obrazy zaprezentowali artyści z Chorwacji, Białorusi, Ukrainy, Niemiec. Wśród nich znane nazwiska: Mykoła Biłyk, Ihor Mikuła, Wołodymyr Szołudźko, Mykoła Korol, Stas Ninik, Anatolij Słobodian, Jewhenija Ryng, Natalka Czernij, Taras Korol, Jurij Kozeracki, Marjan Korol, architekt Ołeksandr Dudka. Kijowski Akademicki Teatr „Kołeso” przedstawił w Ukraińskim Domu spektakl „My Majdan” według sztuki Nadiji Symycz. W wydarzeniu wzięła udział Chóralna Kapela imienia Lewka Rewuckiego. Jednym z centralnych wydarzeń stało się otwarcie wystawy artystki Maryny Soczenko „Dla przyszłości Ukrainy”. W dorobku twórczym artystki jest 22 wystawy indywidualne. Jest uczestniczką ponad 40 ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystaw. Podczas Rewolucji Godności była ze swoim sztalugą na Majdanie Niepodległości. Wśród jej bohaterów są kozacy i aktywiści Ruchu oraz KUN-u, bojownicy sotni samoobrony, strażnicy Ruchu — Ukraińcy, którzy dążyli do Europy i zapłacili wysoką cenę za własne wartości. „Takich wydarzeń, jak ta wystawa, nie da się zrobić oficjalnymi. Tutaj zebrali się bliscy ludzie, którzy dniowali i nocowali na Majdanie. To ludzie, którzy razem przeżyli 3 lata temu chłód i głód, ale byli zdeterminowani, by iść naprzód. Niestety, wróg i dzisiaj próbuje zniszczyć nasze państwo. Ale już teraz można powiedzieć, że wytrwaliśmy. Nasi chłopcy zatrzymali jedną z najbardziej agresywnych armii świata. Boli mnie serce za naszych towarzyszy broni, którzy zginęli na Majdanie i na wschodzie. Musimy stać obok siebie w tym trudnym czasie. Tylko w jedności nasza siła” — podkreślił podczas otwarcia wystawy minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk. Wśród obrazów zaprezentowanych w ekspozycji znajdują się portrety wybitnych Ukraińców — Tarasa Szewczenki, Wasyla Stusa, Liny Kostenko, Serhija Jefremowa, Wołodymyra Łeontowycza. A obok nasi współcześni — Ołeh Hillakin, który został ranny na Majdanie; Wasyl Demydenko walczył w Debalcewie; Serhij Demczuk, pseudonim „Zołotyj”, ranny pod Iłowajskiem; Taras Senyk po trzech zawałach wytrwał cały Majdan. W sumie wystawa składa się ze 120 prac artystki. Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży poświęcił pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni koncert-spektakl „Ja — romantyka!”. Program wieczoru zbudowano na połączeniu słowa artystycznego z utworami muzycznymi w wykonaniu artystów chóru i solistów orkiestry teatru. Bohater spektaklu zapoznał widzów z poezjami autorów „Rozstrzelanego Odrodzenia” oraz ich współczesnych. Poprzez utwory Wasyla Ellana-Błakytnego, Mychajła Semenki, Ołeksy Włyźki, Ołeksy Slisarenki, Mychajła Draj-Chmary, Pawła Fyłypowycza, Majka Johansena, Maksyma Rylskiego twórcy spektaklu próbowali zrozumieć życie i tragedię 223 znikniętych w ZSRR ukraińskich pisarzy, którzy ucierpieli za dążenie do zachowania pisarskiej czci i godności narodowej. A Narodowe Muzeum Historii Ukrainy zaprosiło na koncert, w którym wzięli udział artyści — aktywni uczestnicy Rewolucji Godności. Wśród uczestników koncertu Lesyk Jakymczuk — przedstawiciel studentów Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Razem z mohylańczykami chodził od barykady do barykady i śpiewał pieśni. Delikatna dziewczyna o silnym głosie Maryna Tiunkina również była uczestniczką Euromajdanu. Te wydarzenia silnie wpłynęły na dalszą twórczość Maryny. Również do udziału w koncercie zaproszono znanego ukraińskiego i ormiańskiego artystę, aktywnego uczestnika Euromajdanu Borysa Jehiazarjana, zespół muzyki dawnej „Choreja Kozacka”, śpiewaków Żywosyła Lutoho, Wałerija Hładuncia, zespół „Rutenija”, Lesię Roj i zespół „Teleri”, Serhija Fomenkę i zespół „Mandry”, Serhija Wasyliuka oraz pianistę-ekstremistę. W stolicy Ukrainy odbyły się wydarzenia kulturalno-artystyczne, poświęcone pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tyki: „Kiedy już przed laty zwracałem uwagę zagranicznych uczonych kilkoma nawrotami na bezprzykładne oszustwa oficjalnych statystyk, wszędzie i zawsze spotykałem się najpierw z niedowierzaniem. Europejskim uczonym wydawało się, że fałszowanie rzeczywistych stosunków — to rzecz nieprawdopodobna i niedopuszczalna. Cui bono? — pytano mnie. Potrzeba było z mojej strony aż długiego przekonywania, aby uczonym Europejczykom dowieść, że polscy urzędnicy Galicji i moskiewscy Naddnieprza mają na celu raczej wszystko inne, niż naukową prawdomówność. Trzeba było dowodzić, że polska władza nad Ukraińcami w Galicji oparta jest, między innymi, także na fałszowaniu statystyki, które przynosi Polakom pozorną większość w Galicji. To samo — mutatis mutandis — jest i za Zbruczem […]. Było tak głównie w Rosji, gdzie zapisywano niemal wszystkich ukraińskich Poleszuków jako Białorusinów, bardzo wielu Ukraińców na Donie i w Taurydzie itd. — jako Moskali, a mnóstwo Ukraińców na Podkaukaziu — po prostu jako „ruskich”. Na Węgrzech znowu zapisywano nieraz nawet całe ukraińskie wsie jako słowackie lub rumuńskie, nawiasem mówiąc — całkowicie bez widocznego celu”1. S. Rudnycki w wymienionej pracy, między innymi, podał dokładną analizę etnologicznego obrazu Galicji, Wołynia, Chełmszczyzny, Podlasia i Polesia, dawał osobisty przykład, nie zważając na nic, by cenić „godność nauki i swoje naukowe imię”2, potępiał jakiekolwiek fałszerstwa, przenikliwie ostrzegał przed tym, że „mozaikowe” imperium — to potencjalne niebezpieczeństwo trzeciej wielkiej nowej wojny, która pociągnie w swój wir znowu cały świat i spowoduje znowu straszne katastrofy. Według przekonania S. Rudnyckiego, przyszłość należy do państw narodowych z etnicznymi granicami, a nie z granicami „historycznie”, „ekonomicznie”, „strategicznie” i jeszcze jakoś motywowanymi kordonami, bo takie rozgraniczenie warunkuje „kłębowiska drobnych imperializmów, zarazem przyszłych konfliktów”3. A takie „kłębowiska” i dziś przejawiają się w postaci „szanowania” dawnych granic, bojowników „za ojczyznę”, kart „etnicznych korzeni”, wydawania paszportów itd. Badacze etnicznych pograniczy mają się czego uczyć od uczciwego uczonego i przenikliwego myśliciela! Projektanci zbioru naukowego dobrali semantycznie dobrą metaforyczną nazwę — „Tam, gdzie bije źródło…” Odpychając się od niej, pamiętajmy: w źródle woda zawsze jest czysta i przejrzysta, jeśli jej ktoś nie zamuli. Z historii wiemy, że wspólne źródła między sąsiadami zamulały panujące warstwy razem z reakcyjną inteligencją, prasą, organizacjami społecznymi i politycznymi, od których szedł przekaz także do szerokich kręgów obywateli, z czego żywi się i potoczny szowinizm. Zatem, szanowni koledzy-naukowcy, pilnie dbajmy, aby te naturalne źródła kultury ludowej zawsze i we wszystkim były czyste i przejrzyste! ________________ 2 Tamże. S. 213—214. 3 Tamże. S. 140. 1 Rudnycki Stepan. Dlaczego chcemy samodzielnej Ukrainy. — Lwów: Wyd. „Swit”, 1994. — S. 215—216.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Naturalne źródło jest zawsze czyste i przejrzyste

Mychajło CZORNOPYSKYJ, docent katedry folklorystyki ukraińskiej im. akademika F. Kołessy Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, przewodniczący Komisji Folklorystyki NTSz. Jak dowiadujemy się ze słowa wstępnego i posłowia członków redakcji, wydanie jest częścią międzynarodowego projektu badań kultury pogranicza lokalnych społeczności w Euroregionie Bug, który realizuje Unia Europejska w ramach Programu współpracy transgranicznej Polska—Białoruś—Ukraina 2007—2013. Do projektu zaangażowano naukowców-językoznawców, muzykologów, folklorystów, pedagogów, kulturoznawców. Szlachetny cel projektu określono jako zachętę do współpracy polskich i białoruskich instytucji kulturalnych i naukowych w celu wspierania i popularyzacji wspólnych tradycji kulturowych regionu. Piękna idea, poważni realizatorzy, poetycka metafora w tytule, wysokiej jakości oprawa poligraficzna. Lecz już od pierwszego zapoznania się z wydaniem dziwnie brzmi akcent — polskich i białoruskich tradycji. A co, Ukraińców już nie ma w tym regionie? Co, Ukraina jest tylko formalnie przyczepiona do tego Programu współpracy transgranicznej? Co, i w XXI wieku intelekt naukowy polskich — o białoruskich pod kremlowską opieką obecnie pomilczymy — uczonych jeszcze nie uwolnił się od imperialnego, skostniałego szlamu? Czyżby cywilizacyjne postulaty współczesnej Europy o szacunku dla godności człowieka każdego etnicznego pochodzenia były nic niewarte? Czyżby udokumentowana obiektywność oceny historycznej rzeczywistości dotyczącej odwiecznych zakusów na ukraińskie i białoruskie ziemie ze wszystkimi zgubnymi skutkami — nie była warta uwagi? Oto tak, kiedy widzimy jakieś niedopowiedzenia, świadome czy nieświadome, to mimowolnie pytamy: panowie i gaspada, czyż nie wiecie, że granice państwowych zakusów władcy kreślili w strefach granicznych Ukrainy w Kremlu i Warszawie bez uwagi na etniczne zasiedlenie aborygenów, że tam wydawano zbrodnicze rozkazy o deportacjach czy zaludnianiu okupowanych terytoriów swoim “etnicznym materiałem” z przywilejami dla osadników-kolonizatorów, czym, rzecz jasna, prowokowali zdecydowany opór tubylców? Los ludzi, ich cierpienia, krwawe przywiązanie do swojej odwiecznej ojcowizny, języka, tradycji kulturowych — dla barbarzyńców jeszcze w XX w. nie tylko nic nie znaczyły, a właśnie były pierwszym obiektem zniszczenia. Zresztą to dzikie barbarzyństwo i obecnie imperialna Moskiewszczyzna na Ukrainie demonstruje przed cywilizowanym światem. Dlatego tak panicznie boi się Europy, gdzie granice przeważnie pozostały czysto umownymi, gdzie człowiek bez sztucznych przeszkód i upokorzeń może swobodnie podróżować. Nie może nas nie dziwić, że w obecnym polskim społeczeństwie pewna część władców nie jest w stanie przejrzeć na oczy od skutków dawnych rządzących zbrodniczej polityki ekspansji, brutalnej polonizacji, deportacji Ukraińców z ich odwiecznej ojcowizny. Właśnie ci rządzący jeszcze w przedwojennym czasie sprowokowali ukraińską ludność do zdecydowanej obrony swojego istnienia. Toż to oni narzucali jej uprzywilejowane osadnictwo, zabraniali otrzymywać parcelowaną ziemię dziedziców, ograniczali rodzime szkolnictwo, życie kulturalno-społeczne, niszczyli prawosławne cerkwie itd. — a nawet posiadać swoje imię “Ukraińcy”... Panowie, czyż nie absurdalnie obecnie wygląda sejmowa uchwała, by uważać za ludobójstwo narodu polskiego na ukraińskich ziemiach Wołynia sprowokowaną tragedię w czasie II wojny światowej? Czy nie niepokoi was, że na Łemkowszczyźnie i w innych miejscach Zakerzonia wandale pustoszą osierocone mogiły Ukraińców, wydrapują ukraińskie napisy na nagrobnych pomnikach (chrześcijanie!?) i dokonują innych aktów dzikości? Podobnie ze wszystkim, co ukraińskie, czyni obecnie i ukrainofobiczna Moskiewszczyzna na okupowanych ziemiach. Panie Czyżewski, co może lepiej wyrazić stan duszy Ukraińca w tym granicznym środowisku, jak nie pieśń ludowa, którą Pan cytuje łacinką: Zrodziła mnie, mamo, Wcześnie w niedzielę, Dała mi zły los — Gdzie go podzieję. Poniosę ja swój los Do miasta sprzedawać: Znają Żydzi, znają Lachy, Nie zechcą kupować […] Ona z ust 71-letniej Pawliny Szlonzak ze wsi Matjasziwka koło Sławutycza, zapisana w 1973 r. A ile nam wtedy przychodziło słyszeć takich narzekań na Wołyniu od Ukraińców, wysiedlonych zza Bugu! Nie było przytulnie i tym, którzy zostali za Bugiem. Mówili, swoim językiem możemy mówić tylko do pewnej stacji, jak jedziemy w głąb Polski, bo dalej za swój język bywały nie tylko zniewagi…” Gdzieś w tym czasie w świąteczny dzień podszedł do mnie człowiek z dziećmi w parku im. Łesi Ukrainki w Łucku i w rozpaczy pytał: “Za co nam taka kara? Czy ja nie miałem rodzinnej ziemi moich dziadów?.. A tu od niegodziwców słyszę: “Wołynianka nie maszyna, zabużanin nie człowiek…” A podczas ekspedycji w latach 80. w Starym Skalacie na Tarnopolszczyźnie starsza wysiedlenka mówiła: “Na Wielkanoc jedziemy na granicę i z wysokiego brzegu przez lornetkę patrzymy na swoją wieś, widzimy swoją chatę, cerkiew, cmentarz… I płaczemy”. Komu jak komu, ale Panu, dialektologu, panie Czyżewski, uważamy, nietrudno postawić siebie, swoją rodzinę na miejscu tamtejszych Ukraińców, jak to mówią w ludzie, wejść w ich skórę, kiedy ignoranci czy zagorzali ukrainofobowie dokuczają im za język ojczysty. Wiemy: powie Pan — oni sami na nasze pytania nazywają swój język „językiem chochłackim”, „rusińskim” czy „ruskim”, „małoruskim”, „miejscowym” czy jeszcze jakoś tam. Ależ powinien Pan dobrze wiedzieć, że takie etykiety poprzyklejali im ciemiężyciele wzdłuż całego obwodu pogranicza ziem ukraińskich — rosyjsko-polskiego, ukraińsko-węgierskiego itd. W historycznej przeszłości także Polska przeszła próbę „wielkoruskiego” „starszego brata” i ma szczęście, że nie jest jego bezpośrednim sąsiadem. Wybaczą Państwo, ale jednak zwracamy się do Pana osobiście, bo jest Pan głównym autorem projektowanego zbioru naukowego „Gdzie bije źródło…”. Jest w nim, oczywiście, cenny i potrzebny materiał, który należałoby przedmiotowo przeanalizować. Lecz to w innym miejscu. My tylko konceptualnie przyglądamy się temu, co Pan zaprojektował. Czyż wypada w wydawnictwie naukowym Panu, panie doktorze, bez jakiegokolwiek historycznego komentarza obecnie operować, a na dodatek podkreślać (s. 124) to imperialne etykietowanie Ukraińców? Któż jak nie inteligencja naukowa ma oświecać świadomość obywatela? Choć i ona nie jest bez grzechu, że w swoim czasie pomagała zamącać świadomość ludu… Jakaś dziwna indyferencja w prezentacji ukraińskich pieśni i w części śpiewnikowej zbioru. Lecz jakąkolwiek grafiką publikowano by ukraińskie pieśni — polską, białoruską czy rosyjską — w żaden sposób nie da się ukryć ich narodowej przynależności. To dlaczego w wydawnictwie naukowym nie podać ich z odpowiednią określonością? W tym właśnie byłoby dobrze widać, jakim repertuarem pieśni ludowych żyje region nad Bugiem. A i cóż to za prezentacja w wydawnictwie naukowym bez odpowiedniego paszportu — gdzie, kiedy, od kogo i przez kogo zapisano. Pan dialektolog powinien to wiedzieć. Możliwe, że powie Pan: przecież to sąsiedzi, w jednym poddaństwie, nie trzeba ich rozgraniczać, oni przejmują jedni od drugich — to przecież folklor. Ależ, panowie, sąsiedzi żyją pokojowo i zgodnie tylko wtedy, kiedy nie sięgają po mienie jeden drugiego. Czyż tragiczne doświadczenie historii jeszcze do tej pory nikogo niczego nie nauczyło? Niestety, tego rodzaju niedopatrzenia — nie chcemy mówić tendencje — w zbiorze „Gdzie bije źródło…” mają miejsce. Ukraińcy pogranicza to najbardziej wycierpiana, zabolała i zraniona część ukraińskiego etnosu. Chyba jeszcze nieprędko nadejdzie czas, kiedy graniczne etnosy nie będą odczuwać ciężaru historycznej przeszłości. Jeszcze przed I wojną światową nad tym problemem rozmyślał wybitny ukraiński antropogeograf i myśliciel akademik Stepan Rudnycki (3.12.1877, Przemyśl — 9.10.1937, uroczysko Sandarmoch w Karelii). Polscy okupanci w 1919 r. przygotowywali rozprawę nad uczonym, ale skróciła jego życie kula stalinowskiego czekisty. Wtedy, jeszcze przed I wojną światową, S. Rudnycki w pracy „Przegląd terytorium narodowego Ukrainy” wyliczył „sztuczki” i „sztuczeńki” na polu statystycznym. W 2015 roku w Lublinie wyszedł zbiór naukowy „Gdzie bije źródło…” (288 s.) pod redakcją Feliksa Czyżewskiego, Agnieszki Dudek-Szumigaj, Marii Żygałowej. F. Czyżewski — profesor, pracownik naukowy Instytutu Filologii Słowiańskiej, dziekan filologii ukraińskiej, badacz dialektów i gramatyki porównawczej pogranicza językowego, członek kolegium redakcyjnego komitetów wydawnictw naukowych „Studia Slawistyczne Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej” i białoruskiego „Wiestnika Brzeskiego Uniwersytetu”, członek ogólnopolskich i regionalnych towarzystw naukowych, wchodzi w skład Komitetu Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie; Agnieszka Dudek-Szumigaj — doktor-adiunkt na wydziale filologicznym tego samego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, badaczka dialektów pogranicza polsko-białorusko-ukraińskiego; Maria Żygałowa — doktor nauk pedagogicznych, członek rzeczywisty Akademii Nauk Pedagogicznych i Społecznych Federacji Rosyjskiej, zasłużony nauczyciel Białorusi, docent katedry pedagogiki Brzeskiego Uniwersytetu Państwowego im. A. Puszkina.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Kontynuacja apologetyki absurdu

Stepan PAWLIUK, akademik NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych, profesor, dyrektor Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy; Roman KYRCZIW, doktor nauk filologicznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, wiodący pracownik naukowy Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy. Tym razem głównym celem „badawczego” celownika stały się znane zainteresowania M. Drahomanowa Zakarpaciem, jego dwukrotne odwiedzenie tego kraju w połowie lat 70. XIX w. (1875, 1876) oraz związane z nimi myśli, wrażenia, działania, wyrażone w pracach naukowych i publicystycznych oraz działalności społeczno-kulturalnej uczonego. Szczególnie jego wymowna aluzja do aforystycznej przysięgi kartagińskiego wodza Hannibala (Annibala), który jeszcze jako dziecko przysiągł być nieprzejednanym wrogiem Rzymu: „Ponieważ byłem pierwszym Ukraińcem, który odwiedził Rusię Węgierską — konstatował M. Drahomanow — ponieważ zobaczyłem, że jest ona odcięta duchowo od galicjan bardziej niż Australia od Europy, to złożyłem sobie Annibalową przysięgę pracować po to, by przywiązać Rusię Węgierską do naszego narodowego demokratycznego i postępowego ruchu, w którym leży jej jedyny ratunek”. Cały ten materiał jest rzeczywiście naznaczony głęboką troską i bardzo niewesołymi rozmyślaniami M. Drahomanowa z powodu tego, co wiedział, co zobaczył i usłyszał z bliska w ciągu krótkotrwałego (niepełne dwa tygodnie razem) pobytu na Zakarpaciu, oraz bolesnymi poszukiwaniami środków dla ratowania „rannego brata”, jak nazywał zakarpackich „rusinów”. Dla M. Drahomanowa tzw. „Ruś Węgierska” to jednoznacznie „nasza Zakarpacka Kraina”, „jeszcze jedna część naszej wspólnej ojczyzny”, a jej rdzenny lud to „nasi ludzie zza gór”. Szczególnie uderzyło go, że ta „część naszej wspólnej ojczyzny” w porównaniu z innymi częściami zniewolonej i rozczłonkowanej przez obcych Ukrainy pozostała najbardziej zacofaną i zaniedbaną w relacjach społecznych i narodowo-kulturalnych, że trwa tu wielowiekowe panowanie węgierskich feudałów, wyzysk i wzmożone wynaradawianie zakarpackich rusinów, a miejscowi wykształceni ludzie w większości nie tylko nie dbają o to, by jakoś zaradzić temu, ale w wielu kwestiach wtórują i pomagają ciemiężycielom. Ostry wyrzut rzucił uczony także w stronę ukraińskiej inteligencji sąsiedniej Galicji oraz Ukrainy Naddnieprzańskiej — za niedostateczną uwagę poświęcaną Zakarpaciu. Natchnione wielką racją i talentem publicystycznym wystąpienia M. Drahomanowa, bez wątpienia, w dużej mierze wpłynęły na wzmocnienie i pogłębienie ukrainoznawczych badań nad Zakarpaciem oraz rozwój tutaj ukraińskiego ruchu narodowo-kulturalnego i świadomości narodowej, w szczególności postępu w uświadamianiu tego kraju jako składowej ukraińskiej całości etnokulturowej. Ale one, te wystąpienia, mając w swoich intencjach wiele ważnego, istotnego, mimo wszystko nie miały charakteru postulowanego w tytule książki „intelektualnego podboju Zakarpacia przez Ukrainę” i, tym bardziej, nie należały do początków tego „podboju”. Już znacznie wcześniej Zakarpacie wybrzmiewało w ogólnoukraińskim dyskursie intelektualnym, a nawet politycznym. Lider galicyjskiej „Ruskiej Trójcy” Markijan Szaszkewycz w „Przedmowie” do „Rusałki Dnistrowej” (1837) nazwał wraz z ówczesnymi osiągnięciami „dobrym i ważnym dziełem” ukraińskiego („ruskiego”) ducha z Naddnieprza i Galicji także łacińskojęzyczną „Gramatykę słowiańsko-ruską” (1830) zakarpatczyka Mychajła Łuczkoja. Inny galicjanin z tamtego czasu Iwan Wahyłewycz pisał w liście z 7 marca 1837 r. do profesora Uniwersytetu Kijowskiego Mychajła Maksymowycza: „My jesteśmy południowymi rusinami… Oto my wszyscy — zza Beskidu, od Cisy, zza Sanu i po Seret — z bracią naszą zadnieprzańską składamy jedno stworzenie… Precz z przegrodami, bo nie im psuć stworzenie narodu…”1. Wiele uwag i spostrzeżeń o etno-genetycznych i etnokulturowych tożsamościach i bliskościach ludności z galicyjskich i zakarpackich zboczy górskich zawierały opisy „Wędrówki po Rusi Galicyjskiej i Węgierskiej” Jakiwa Hołowackiego, które drukowano w języku czeskim w praskim czasopiśmie w latach 1841—1842. Już wtedy J. Hołowacki zapisywał na Zakarpaciu ludowe ukraińskie pieśni, które wraz z galicyjskimi od 1863 r. przy wsparciu ukraińskiego uczonego-slawisty Osypa Bodianskiego drukowano w dużych nakładach w redagowanym przez niego naukowym wydaniu seryjnym „Czytania w Cesarskim Moskiewskim Towarzystwie Historii i Starożytności Rosyjskich przy Uniwersytecie Moskiewskim” i z czasem wraz z późniejszymi dodatkami złożyły się na znany czteroksiąg „Pieśni ludowe Rusi Galicyjskiej i Węgierskiej, zebrane przez J. F. Hołowackiego” (Moskwa, 1878). Na etnokulturowej jedności rusinów Zakarpacia z innymi częściami narodu ukraińskiego podkreślał urodzony w tym kraju uczony filolog i orientalista Andrij Deszko w szkicu „O Rusi Karpackiej”, wydrukowanym w almanachu M. Maksymowycza „Kijowianin” z 1850 r. W czasie wydarzeń rewolucyjnych 1848—1849 r. zakarpacki działacz polityczny Adolf Dobrianski wystąpił z projektem połączenia Galicji i Zakarpacia w osobny autonomiczny „kraj koronny” w składzie Austrii. Takich faktów postrzegania Zakarpacia w kontekście szerszej i węższej ukraińskiej przestrzeni etnokulturowej, jeszcze przed wystąpieniami M. Drahomanowa odnośnie tego tematu, jest wiele, zwłaszcza na gruncie rozwijania się w drugiej połowie XIX w. badań ludoznawczych (etnograficznych, folklorystycznych oraz językowo-dialektologicznych). Właśnie głównie na podstawie etnokulturowych realiów i studiów naukowych nad nimi M. Drahomanow twierdził, że „Zakarpacka Kraina” i jej ludzie to część ukraińskiej ziemi i narodu ukraińskiego. Bo przecież wiadomo, że język ludowy, tradycje obrzędowo-zwyczajowe, ustna twórczość poetycka nawet w najtrudniejszych okolicznościach historycznych pozostają potężnym czynnikiem etno-ochronnym i etno-jednoczącym. „Choć los poszczególnych części Rusi-Ukrainy był różny – pisał Iwan Franko w artykule „Odrodzenie literackie Południowej Rusi i Jan Kollár” – to jednak zamieszkujący ją lud do dziś wykazuje dziwną jednolitość etnograficzną. Zwyczaje i wierzenia ludowe, bajki i opowiadania, pieśni i obrzędy, odzież i mieszkania, a wreszcie język – przy całej różnobarwności w szczegółach, przy całym bogactwie miejscowych odmian i wariantów – w głównych zarysach są tak jednakowe, że Rusin znad górnego Sanu bez trudu porozumie się z Ukraińcem znad Desny, Suły czy nawet spod Charkowa, uzna jego zwyczaje, jego sposób życia i myślenia, jego „zachowanie” za swoje, za bliskie, chociaż nie powie tego o swoim najbliższym sąsiedzie – jasielskim czy tarnowskim mazurze”2. Tak, żadne mniej lub bardziej poważne rozważania dotyczące etnoidentyfikacji, wspólnot etnicznych nie mogą obejść się bez bloku danych etnograficznych. To zbyt ważny i wiarygodny materiał, twardy orzech do zgryzienia dla manipulatorów od nauki; tych, którzy dla „łakomstwa cebulowego”, chciwości gotowi są krzywić duszę, handlować prawdą. Nieprzypadkowo M. Drahomanow stawiał przed oczami zakarpackiej inteligencji wysoką czystość moralną pieśni ludowej, podkreślając: „Pieśni ludowe za ruble nie powstają”3. Z jakiegoś powodu pomyślałem, że gdyby W. Fenycz chciał i mógł po naukowemu zastanowić się nad tym materiałem, to chcąc nie chcąc musiałby poprowadzić swój „badawczy” narrat w nieco innym kierunku, z innymi akcentami i stylistyką. Jednak tego nie zrobił. W obsesji konstruowania z zakarpackich Rusinów odrębnej od narodu ukraińskiego wspólnoty etnicznej, samoistnego etnosu, on, podobnie jak jego poprzednicy i współcześni w tym przedsięwzięciu, po prostu pomija, ignoruje wszystko to, co nie działa na jej korzyść. A jeśli już przychodzi gdzieś dotknąć czegoś takiego, to zazwyczaj zbywa to bez komentarza. Tak na przykład ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że M. Drahomanow zachęcał zakarpackich intelektualistów do zbierania i badania miejscowych materiałów etnograficznych, że w użhorodzkiej gazecie „Karpat” wydrukował w 1876 r. artykuł „Badanie literatury ludowej w Wielkiej i Małej Rusi”. A fakty to wcale nie są zwyczajne. Wiedząc o tej ważnej roli, jaką jeszcze w pierwszej połowie XIX w. odegrał ruch etnograficzny i folklorystyczny dla ukraińskiego odrodzenia narodowo-kulturowego na Naddnieprzu i w Galicji, uczony pragnął zaangażować potencjał tego doświadczenia także na Zakarpaciu. Jako główne zadanie badawcze W. Fenycz wyznaczył „udowodnienie twierdzenia, że właśnie od rosyjskiego „ukrainomana” Mychajła Drahomanowa wywodzą się źródła świadomego intelektualnego podboju Zakarpacia przez Ukrainę” (s. 11). W dalszym wywodzie to „zadanie” wylewa się w bardzo odległą od nauki nieprzystojną publicystykę z wyraźnie zaznaczoną tendencją do dyskredytacji „zakarpacko-ruskiego” wektora wiedzy i działań M. Drahomanowa oraz w ogóle lekceważącego pozycjonowania tego wybitnego uczonego i ukraińskiego patrioty – z każdorazowym przypisywaniem do jego imienia poniżającego „ukrainoman”, „rosyjski ukrainoman”, „rosyjski emigrant-ukrainoman”. Co więcej. W wersji „badawczego” narratu W. Fenycza M. Drahomanow przedstawiony jest jako ten, który „zniekształcił obietnicę słynnego wodza Kartaginy” (s. 6) i przyczynił się do innych daleko idących historycznych klęsk. W szczególności przymusowej „ukrainizacji” zakarpackiego kraju, „narodowo-politycznej konwersji węgierskich Rusinów w Ukraińców”, nasłania na ten kraj „galicyjskich piemonczyków”, nacjonalistów, realizacji „nieudanego niemiecko-ukraińskiego projektu”, „niemiecko-nazistowskiego eksperymentu” (s. 139, 140), którym, według przekonania autora, było państwo Karpato-Ukraińskie w wydarzeniach października 1938 – marca 1939 r., oraz, wreszcie – udanego wykonania „przysięgi Hannibala” M. Drahomanowa przez „wielkiego złoczyńcę XX wieku Józefa Stalina” (s. 140), który dokonał militarnej okupacji Zakarpacia i przyłączenia go „do składu ukraińskiej republiki ZSRR” (s. 141). Tak współczesny uczony-historyk „wirtuozersko” zestawił M. Drahomanowa ze znakomitymi przestępcami nowożytnej epoki – Hitlerem i Stalinem. Jak on to robi, na jakim poziomie naukowo-metodologicznego, fachowego historiograficzno-historiozoficznego myślenia oraz z jakimi ideowymi intencjami? – dokładniej pokazuje znany ukraiński uczony-etnolog, profesor Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego, rodowity Zakarpatczyk Mychajło Tywodar w recenzji „Objawienia kandydata nauk Fenycza”, opublikowanej jako osobna broszura (Użhorod: Hrażda, 2016. – 24 s.). Obiektywna kompetentna analityka może jeszcze przedłużyć listę innych otwarcie wyartykułowanych i zawoalowanych „objawień” tego autora. A ogólnie jego naukowo imitowany tekst sprawia przykre wrażenie. Nie tylko tą istotną nieprawdą, która jest proponowana w towarzystwie pasaży nawoływań byłych radzieckich i obecnych poradzieckich uczonych do pisania obiektywnej historii Zakarpacia, budowania prawdziwej historii Ukrainy, do naukowej tolerancji, „akademickiej dyskusji” „bez śliny i piany na ustach” itd. Uderza przebiegłość i wojowniczy zapał, z jakimi autor narzuca swoją wizję historycznego i współczesnego bytu Zakarpacia, bezceremonialne odrzucanie, poniżanie, fałszowanie i brutalne deptanie wszystkiego, co sprzeczne z jego schematami. Czyż bowiem zniewagą, świętokradztwem nie jest traktowanie przez uczonego, rodowitego mieszkańca Zakarpacia, fenomenu ukraińskiego umiłowania wolności i poczucia jedności narodowej, którym zajaśniało pod koniec lat 30. ubiegłego wieku — niechby i bardzo krótkotrwałe — państwo Karpato-Ukraina, zaledwie jako „nieudanego niemiecko-nazistowskiego eksperymentu”?! Nawet nie każdy wróg-cudzoziemiec odważy się na taki cynizm. Elementarnie obiektywny badacz nie pozwoli sobie na taką rozgoryczoną negację, z jaką autor książki wypowiada się o oświeceniowej, społeczno-organizacyjnej i kulturalnej pracy u podstaw, wykonanej na Zakarpaciu przez ukraińskich patriotów z Naddnieprza i Galicji, którzy w dwudziestoleciu międzywojennym znaleźli się w Czechosłowacji. Nie narzucaniem zakarpackim Ukraińcom „ukrainocentrycznej orientacji”, jak uważa autor. Rozgarnięty historyk powinien wiedzieć, że gdyby takiej orientacji nie było w nich, zakarpackich Ukraińcach, choćby na podświadomym poziomie i w ramach kulturowo-obyczajowej tradycyjności, to w warunkach ponad 700-letniego cudzoziemskiego zniewolenia i politycznego oderwania od etnokulturowego matecznika, nie zachowaliby swojej etnicznej tożsamości. Zresztą działalność „ukrainizatorów” i „galicyjskich piemontczyków” w zakresie organizowania wiejskich i miejskich ognisk „Proświty”, chórów, kółek teatralno-amatorskich i sportowych, towarzystw, nie mogłaby uwieńczyć się takim poparciem zakarpackiego ogółu ludowego i takimi płodnymi skutkami, jakie osiągnęła pomimo przeciwdziałań i różnych intryg moskalofilów, madziaronów oraz innych nieprzyjaciół. „Badania” W. Fenycza to kontynuacja, w nieco zmodyfikowanej wersji, od dawna zaprzęgniętych do walki z ukraińskością różnych politycznych manipulacji z moskalofilstwem, madziarofilstwem czy nowożytnym rusinstwem. Nie sposób nie dostrzec tego, jak zaangażowanie w fałszywe, absurdalne doktrynerstwo niszczy samą, niepozbawioną talentu, jak się wydaje, od natury osobowość jego „uczonego” adepta, prowadzi go do naukowej i moralnej degradacji, utraty ludzkiej i obywatelskiej godności. Nie sposób nie zastanowić się także nad praktycznym sensem, celowością tej „naukowej” produkcji: komu, czemu i po co jest ona potrzebna w naszych czasach. Tym bardziej, że podawana jest drukowanym słowem za aprobatą i pod wysokim szyldem Uniwersytetu Narodowego. A może i rozlewa się z uniwersyteckiej katedry do głów naszej młodzieży! Wszystko to — wcale nie drobnostki. Za lekceważenie takich „drobnostek” przychodzi płacić dzisiaj zbyt wysoką cenę. ____________ 1 Szaszkewycz M., Wahyłewycz I., Hołowacki J. Twory. — Kijów: Dnipro, 1982. — S. 194—195. 2 Franko I. Zibrannia tworiw u 50 t. — Kijów: Naukowa dumka, 1987. — T. 29. — S. 41. 3 Drahomanow M. W sprawi Uhorśkoji Ruśi. — Lwów, 1895. — S. 7. Takie jest ogólne wrażenie po przeczytaniu książki użhorodzkiego historyka Wołodymyra Fenycza „Uhorśka Ruś i “Hannibałowa prysiaha” Mychajła Drahomanowa: poczatky intelektualnoho zawojuwannia Zakarpattia Ukrajinoju” (Użhorod, 2015. — 144 s.), wydanej pod szyldem Wydziału Historycznego Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego. Już z ekspresywnego sformułowania tytułu i pierwszych wierszy wstępu wyraźnie zaznaczyło się, z jakiego pola jest to pisanie, kto jest jego autorem oraz że spodziewanie się czegoś pożytecznego po tym opusie w porównaniu z dotychczasową kazuistyką apologetów zakarpackiego rusinstwa — daremne.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Wyznawca wiary

Romana Czeremszynska, dyrektor Muzeum Etnograficzno-Pamięciowego Wołodymyra Hnatiuka, wieś Zazdrist, rejon monasterzyski, Tarnopolszczyzna. Jednym z wybitnych działaczy ukraińskiej i duchowej kultury XX wieku był nasz sławny krajan, patriarcha Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej Josyf Slipyj. Urodził się 17 lutego 1892 roku we wsi Zazdrist, obecnie w rejonie trembowelskim, w zamożnej chłopskiej, głęboko chrześcijańskiej rodzinie. Rodzice od dziecięcych lat wpajali swojemu synowi miłość do wiedzy i Bożych spraw. Początkowe wykształcenie zdobył w rodzinnej wsi. Później uczył się w gimnazjum w Tarnopolu, po ukończeniu którego kontynuował naukę we Lwowie i Innsbrucku. W 1917 roku Josyf Slipyj otrzymuje święcenia kapłańskie. Następnie studiuje w Rzymie — na uniwersytetach Gregorianum i Angelicum, a także w Papieskim Instytucie Wschodnim. Latem 1922 roku młody doktor teologii powraca do Lwowa i zostaje profesorem Lwowskiego Seminarium Duchownego, od 1925 roku — rektorem tego seminarium, a później — rektorem Lwowskiej Akademii Teologicznej. 22 grudnia 1939 r. wyświęcony przez metropolitę Andreja Szeptyckiego na biskupa z prawem następstwa. W książce „Wspomnienia o Iwanie Franko” M. I. Hnatiuka (Lwów: Kameniar, 2011. — 832 s.) Wasyl Symowycz wspomina o Iwanie Franko, gdy ten 6 maja 1913 roku przebywał w Czerniowcach razem z córką Hanną, to odjeżdżając do Lwowa, młodzież zaprzęgła się do wozu i zawiozła go na dworzec. Był Iwan Franko gdzieś ze dwa dni. Iwan Franko powiedział, że jest wierzący. W 1944 roku kardynał Josyf Slipyj odprawił uroczystą panichidę, a w 1966 roku mszę żałobną w Rzymie za Iwana Franko. W czasopiśmie „Dzwin” z 2016 roku opublikowano powieść-esej Lewka Riznyka „Misterium niepokory Patriarchy Josyfa”, w której opisuje się pobyt Josyfa Slipyja w stalinowskich łagrach przez 18 lat uwięzienia aż do zwolnienia 26 stycznia 1963 roku. 17 lutego 1963 roku — w dniu urodzin, Josyf Slipyj w siedemdziesiątym pierwszym roku życia po raz drugi narodził się jako wolny człowiek w wolnym świecie. I tak rozmyślał: „A czy tych kilka kilogramów listów i widokówek, które płyną i płyną codziennie ze wszystkich końców świata z powinszowaniami o wolności, nie warto dołączyć i do świątecznych życzeń? A najważniejsze, że człowiek dzisiaj pierwszy raz po 1945 roku odprawi Arcykapłańską Mszę Świętą w metropolitalnych szatach liturgicznych. Panie, przyjmij moją dziękczynną modlitwę! Modlę się — bo w głębokiej świadomości Twoich bezgranicznych szczodrobliwości!”. Za czas pobytu w Rzymie Josyf Slipyj opublikował ponad 200 prac, komunikował się z naukowcami (doskonale znał osiem języków), był mecenasem nauki, przekazywał środki na różne wydawnictwa. Patriarcha Josyf uratował Ukraiński Uniwersytet Wolny, wydzielając w 1976 roku 950 tysięcy marek na zakup budynku dla niego. Do końca swojego życia Błogosławiony pozostał wierny Cerkwi i ukraińskiemu narodowi. W „Testamencie” prosił: „Pochowajcie mnie w naszym Soborze Patriarchalnym Świętej Zofii, a jak urzeczywistni się nasze widzenie, zanieście moją trumnę, w której spocznę, na rodzimą Ukraińską Ziemię i połóżcie ją w świątyni świętego Jura we Lwowie, obok grobowca Sługi Bożego Andreja…”. Dopiero po ośmiu latach od śmierci Patriarchy stało się możliwe spełnienie jego prośby. A we wrześniu 1999 roku we wsi Zazdrist otwarto kompleks muzealno-pamięciowy. W czwartym pokoju muzeum Wołodymyra Hnatiuka rozwinięto wielką wystawę książkowo-fotograficzno-ilustracyjną „Josyf Slipyj”, na podstawie materiałów której prowadzone są wycieczki tematyczne. 13 lutego 2017 roku. Na 125-lecie od dnia urodzin Josyfa Slipyja (17.02.1892—7.09.1984) — ukraińskiego działacza kościelnego i społecznego, kardynała, patriarchy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Powstrzymać Herostratesów! Sprawcy z władzy po raz kolejny wznoszą topór nad Górą Tarasa.

Publiczne Akcyjne Towarzystwo „Ukrhidroenerho” ponownie podejmuje próby pozyskania europejskiego finansowania na budowę Kaniowskiej elektrowni szczytowo-pompowej (ELSzP) o mocy 1000 MW na Czerkaszczyźnie. Projekt budowy Kaniowskiej ELSzP został opracowany w 1985 roku zgodnie ze „Schematem rozmieszczenia elektrowni wodnych i szczytowo-pompowych na terytorium europejskiej części ZSRR do 1990 r.”. Prace budowlane nad ELSzP, rozpoczęte w 1985 r., zostały wstrzymane wraz z uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości. W połowie lat 2000. projekt ponownie „zdjęto z półki”, zmniejszono jego rozmiar (z 16 do 4 zespołów hydrogeneratorów) i zaczęto szukać pieniędzy na jego realizację. Zatem jeśli mówimy o dekomunizacji, dlaczego nie dotyczy to komunistycznych projektów, które mają „zgasić” największą świętość Ukrainy — Kaniw, gdzie pochowano naszego wielkiego Kobzarza Tarasa Szewczenkę? Czy ktoś tego potrzebuje? Znamienne, że w 2008 roku EBOiR odmówił rozpatrzenia finansowania tego projektu. W tamtym czasie kosztorysowa wartość projektu wynosiła 4,9 mld hrywien. Lecz już w 2015 roku, za nowej władzy, która szła do wyborów pod hasłem „żyć po nowemu”, projekt oficjalnie przedłożono Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu (EBI) oraz Bankowi Światowemu w celu uzyskania kredytów pod państwowe gwarancje na kwoty około 400 i 500 milionów euro. Ukraińską opinię publiczną niepokoi szereg problematycznych kwestii związanych z koniecznością realizacji projektu, a także fakt, że został on przygotowany z naruszeniem prawa krajowego i międzynarodowego. Rząd Ukrainy nie opublikował wyników oceny opłacalności ekonomicznej projektu i w związku z tym brak jakichkolwiek uzasadnień tego, że budowa elektrowni szczytowo-pompowej o mocy 1000 MW jest najbardziej pilną i ekonomicznie efektywną inwestycją w ukraińskim sektorze energetycznym dzisiaj. Dodajmy, że na Taszlickiej i Dniestrowskiej ELSzP działa jedynie 5 agregatów z zaplanowanych 17. Oznacza to, że tam woda po prostu „wypływa”, a w Kanewie rzekomo koniecznie trzeba stawiać zapory za ponad półtora miliarda dolarów i uruchamiać nowe agregaty. Po co? Na Ukrainie i obecnie jest nadmiar energii elektrycznej. Zatem oligarchowie za wszelką cenę dążą do nadzwyczajnych zysków. Przypomnijmy: projekt Kaniowskiej ELSzP nie przeszedł konsultacji społecznych przewidzianych wymogami krajowego ustawodawstwa i w związku z tym narusza wymogi zarówno krajowego, jak i międzynarodowego prawa, a także Konwencji EKG ONZ o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w procesie podejmowania decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Konwencja z Aarhus). Zatem sama idea wcielenia w życie „komunistycznego” projektu jest bezprawna. EBI i Bankowi Światowemu należy odmówić finansowania projektu budowy Kaniowskiej ELSzP jako nieuzasadnionego i niezwykle ryzykownego. W związku z tym wzywamy Prezydenta Ukrainy, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, Premiera Ukrainy do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu natychmiastowego wstrzymania budowy Kaniowskiej ELSzP, która, oprócz szkody ekologicznej i ekonomicznej, wyrządzi nieodwracalną szkodę duchowemu światu Ukrainy, niszcząc teren rezerwatu przyrody związanego z światowym geniuszem Tarasem Hrehorowyczem Szewczenką. Bohaterowie Ukrainy: Dmytro Pawłyczko, Iwan Drач, Borys Olijnyk, Anatolij Pałamarenko, laureaci Nagrody im. Szewczenki: Ljubow Hołota, Jurij Kowaliw, Stepan Kolesnyk, Wiaczesław Miedwiedź, Pawło Mowczan (przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki), Wołodymyr Jaworiwski; Honorowy energetyk Ukrainy Hennadij Kaczalenko; członek-korespondent Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, doktor nauk medycznych, profesor, Zasłużony działacz nauki i techniki Mykoła Poliszczuk; przewodniczący Kijowskiego Związku Dziennikarzy Ukrainy Mychajło Soroka; pisarze Wasyl Kliczak, Pawło Wolwacz, Wasyl Piddubniak; przewodniczący Ogólnokrajowej Organizacji Charytatywnej «Zawodowy Związek "Dziennikarz Ukrainy"» Ołeksandr Mychajłjuta, kandydat nauk prawnych Wołodymyr Jarosz. (Zbieranie podpisów trwa)…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Poeci niepokornego pokolenia

W Sumskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej odbył się wieczór pamięci wybitnych ukraińskich poetów i działaczy społecznych Ołeha Olżycza oraz Ołeny Telihi. Jarosława Szołudźko. Z przejmującą opowieścią o ich życiu, twórczości, tragicznym losie oraz długiej drodze do uznania na Ukrainie wystąpiła poetka, muzyk, pedagog Sumskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. A. S. Makarenki, aktywistka sumskiej Proświty Hanna Prychodźko. Od razu zaznaczyła, że będzie dzielić się swoim dorobkiem, który przeżywała, studiując głęboką twórczość O. Telihi i O. Olżycza. Ołeha i Ołenę łączyło bardzo wiele. Oboje urodzili się w 1907 roku w lipcu. Przez ukraińską rewolucję 1917—1920 lat i jej klęskę los rzucił oboje na emigrację do Czechosłowacji, gdzie się poznali i zaprzyjaźnili. Ściśle współpracowali w referacie kulturalno-oświatowym Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Lecz tragicznie zakończyły się ich życia: Ołeh Olżycz zginął w niemieckim obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, a Ołenę Telihę faszyści rozstrzelali wraz z jej mężem Mychajłem w Babim Jarze, ale dowiedzieć się od nich o podziemnych strukturach OUN faszystom tak i nie udało się. Na wieczorze, oprócz twórczości Telihi i Olżycza, wspominano poetów Szkoły Praskiej. Do Szkoły Praskiej należeli ukraińscy pisarze, którzy po zajęciu Ukrainy przez bolszewików w latach 20. XX wieku wyjechali za granicę, głównie do Europy. Ci pisarze poświęcali własne życie dla wysokich ideałów i dążenia do oczyszczenia życia narodowego z kłamstwa z zamiarem budowy silnego państwa. Hanna Prychodźko odczytywała cytaty o czynach Olżycza, Telihi i ogólnie przedstawicieli Szkoły Praskiej z książki „Poezja zmagań wyzwoleńczych” Jurija Rusowskiego. W tym miejscu zatrzymała się, rzucając spojrzenie na młodych ludzi, którzy siedzieli w końcu audytorium, i przypomniała, że tę książkę podarował jej chłopiec podczas Euromajdanu. I gdyby nie te rycerskie cnoty naszych poetów, może dzisiaj Ukraińcy, a zwłaszcza współczesna młodzież, bo jak wiemy, mają oni zupełnie inne zainteresowania, nawet nie próbowaliby stanąć do walki ze złem. Poetka, członkini NSPU, proświcianka Ludmyła Romen wykonała poruszającą pieśń „Bocian”, poświęconą Ołehowi Olżyczowi. Przez cały wieczór brzmiały piękne poezje O. Telihi i O. Olżycza w wykonaniu aktywistki towarzystwa Ałły Łastoweckiej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tro, a poprzez podstawę słowotwórczą jej rodzimość lub zapożyczenie. Jednocześnie ta podstawa to sprasowana w słowie historia społeczna, etniczna i kulturowa regionu. Znamienne jest również to, że większość apelatywów, reprezentowanych w nazwiskach zakarpackich Ukraińców, należy do ogólnoukraińskiego języka literackiego (s. XXIII), co, pomimo różnic dialektalnych oraz historyczno-politycznych, świadczy o naszej wspólności i soborowości. Wyjątkowej uwagi zasługuje traktowanie słowotwórstwa nazwisk jako składnika ich etymologii oraz pilna potrzeba zasadniczego odróżnienia analizy słowotwórczej nazwisk od analizy pomorfemowej i etymologicznej. Całkowicie podzielamy opinię badacza, że istnieją tylko dwa sposoby tworzenia dziedzicznych znaków rodowych w diachronii: morfologiczny i semantyczny, które dekodują informacje zarówno z historii języka, jak i z historii jego nosicieli. Jeśli pierwszy polega na tworzeniu nazwisk za pomocą odpowiednich formantów nazwiskowych, to drugi — na transonimizacji apelatywów, czyli na przejściu (zazwyczaj poprzez metaforyzację) dawnych indywidualnych przezwisk i imion osobowych do kategorii nazwisk, co masowo nastąpiło na przełomie XVIII i XIX wieku pod wpływem czynników pozajęzykowych, w szczególności specjalnych dekretów austriackiego cesarza Józefa II z 1 listopada 1780 roku oraz dekretu cesarza Franciszka I z 13 listopada 1814 roku. Podkreślmy: wśród głównych idei analizy nazwisk znajduje się ich wmontowanie w procesy społeczno-polityczne, czyli antroponimosocjolingwalność, dzięki której poznajemy nie tylko status społeczny i rodowód nazywanego (denotatu), ale także ogólne okoliczności historyczno-polityczne. W szczególności, „narodowa forma imion osobowych przy nazwiskach (por. Elek — Oleksa, Hric — Griga, Fedor — Francz) w zabytkach piśmiennictwa XVI-XVIII w. na terytorium Królestwa Węgierskiego daje badaczowi możliwość pewniejszego mówienia o przynależności etnicznej ich nosicieli” (s. 9). Oto ona znowu — ta korona ETNICZNOŚCI! Jeszcze jeden onomastyczny szczyt zdobył profesor Czuczka swoją pracą „Słowiańskie imiona osobowe Ukraińców. Słownik historyczno-etymologiczny” (2011) — pierwsze w historii naszej nauki językoznawczej badanie o rodzimych (autochtonicznych) słowiańskich imionach Ukraińców, które dzisiaj stanowią w naszym antroponimikonie zaledwie 3—4 % (u południowych Słowian 70 %, u Czechów — 30—35 %) (s. 10).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Pamięci nauczyciela i wolnego Ukraińca Pawło Pawłowycz CZUCZKA odszedł w nieśmiertelność

Iryna FARION Korzenie wyboru naukowego, a zarazem światopoglądowego, to rodzinna wieś Baranyci na Użhorodczyźnie, gdzie urodził się 22 lutego 1928 roku. Wieś położona jest na granicy z Węgrami i Słowakami, których języki opanował już od dzieciństwa. P. Czuczka podkreślał, że w tej wsi Ukraińcy nazywali siebie „tylko dawnym żywym etnonimem rusnáky”, w przeciwieństwie do etnonimu Rusini, którym nazywali siebie właściwi Huculi i właściwi Bojkowie, którzy w ciągu XVII—XVIII wieku przesiedlili się na Zakarpacie z sąsiedniej Galicji. I tak trwało to do końca I wojny światowej, która radykalnie wpłynęła na światopogląd Zakarpatczyków w ich dążeniu do przynależności do sobornej Ukrainy. W swoim bezcennym podręczniku naukowo-metodycznym „Świadomość narodowa zakarpackich Ukraińców w XX wieku: aspekty etnolingwistyczne i kulturowo-historyczne” (2005) Pawło Czuczka podkreślił: „W ciągu lat sześćdziesiątych osobiście zbadaliśmy wszystkie wsie Zakarpacia i na podstawie zeznań najstarszych mieszkańców sporządziliśmy specjalną mapę, poświęconą ówczesnemu używaniu etnonimów Rusin i rusnak” (s. 23). Zatem od etnonimu do antroponimu: własnego imienia osobowego i nazwiska do aktywnej pracy społeczno-politycznej jako pierwszego przewodniczącego Zakarpackiej organizacji obwodowej Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz jednego z założycieli Ludowego Ruchu Ukrainy na Zakarpaciu. Jednakże poprzedzał to wybór ukraińskiego oddziału wydziału filologicznego Użhorodzkiego Uniwersytetu Państwowego (1947—1952), następnie aspirantura w Kijowskim Uniwersytecie Państwowym im. Tarasa Szewczenki i obrona w 1959 roku rozprawy kandydackiej „Ukraińskie gwary okolic Użhorodu (Fonetyka i morfologia)”. Czyli źródłem naukowej postawy i nieustannego postępu naukowca stała się główna siła językowej samodzielności i samowystarczalności — gwary. One też w nie mniejszym stopniu, a ponadto w przygranicznym kraju, są wewnętrznymi sensami leksyki antroponimicznej (onomastycznej), której główną cechę — historyczność i uwarunkowanie społeczne — zaczął systemowo badać językoznawca. Właśnie jego badania w najwyższym stopniu wykażą interdyscyplinarną syntezę dialektologii, historii języka i antroponimiki z wyjątkowym akcentem na socjohistoryczność tych dyscyplin. Preludium do jego magnum opus stał się obszerny rozdział „Historia nazw własnych” w akademickiej pięciotomowej monografii „Historia języka ukraińskiego” (1983, s. 592—659), gdzie prześledzono Andrij NAWRODSKYJ Idea akcji społecznej „Odłożony chleb” nie jest nowa. Zarówno w Internecie, jak i w innych środkach masowego przekazu piszą o tym różnie. Chociaż w wielu krajach świata podobne akcje odbywają się stale i tam chętnie je wspierają. Oto i w Koriukiwce kilka placówek handlowych również dołączyło do akcji „Odłożony chleb”. Przy wejściu do jednego ze sklepów spożywczych „Gloria”, który znajduje się na centralnym placu, umieszczono niewielki regał, na którym wszyscy chętni mogą zostawić dowolne produkty. Je, ze swojej strony, może bezpłatnie zabrać każdy inny, kto tego potrzebuje, ale nie może kupić. Inicjator akcji, mieszkaniec Koriukiwki Anatolij, historię rozwoju imion, przezwisk i nazwisk od staroruskiej do ukraińskiej antroponimii XIV—XV, XVI—XVIII, XIX—początku XX wieku. Następnie badacz systemowo odkrył główne zasady tworzenia staroruskiego, staroukraińskiego i współczesnego toponimikonu. U podstaw badania leży strukturalna i leksykalno-semantyczna analiza pierwotnych podstaw twórczych leksyki deapelatywizowanej. Szczytowym osiągnięciem językoznawcy, wynikiem jego oddanej i nieustannej czterdziestoletniej pracy stał się fundamentalny i nowatorski słownik „Nazwiska zakarpackich Ukraińców. Słownik historyczno-etymologiczny” (2005) z wymownym epigrafem Iwana Franki z jego „Przyczynku do ukraińskiej onomastyki”, gdzie ten wybitny encyklopedysta kładzie nacisk na potrzebę zbadania „wewnętrznej treści i jądra” naszych imion i nazwisk. Właśnie do tej piekielnej pracy nad 11 500 nazwiskami zakarpackich Ukraińców, które nie są wyborem, a pełnym antroponimikonem Zakarpacia od XIII wieku do 1946 roku, zabrał się Pawło Czuczka. Część teoretyczna słownika nie jest mniej nowatorska niż rejestrowo-praktyczna. Zauważmy tylko podstawowe problemy, których rozwiązanie zaproponowano w tej pracy i bez zastosowania których niemożliwe jest dalsze leksykografowanie materiału antroponimicznego. Czyli Pawło Czuczka maksymalnie udoskonalił, a częściowo i położył fundamenty historyczno-etymologicznego leksykografowania materiału antroponimicznego w jego terytorialnym i czasowym przekroju, co przed nim nakreślono w pracach J. Redźki, M. Chudasza, R. Ostasza, I. Farion i innych. Podstawową zasadą jego antroponimicznej leksykografii jest zasada etnonarodowa. I im szerszy materiał słowiański i inny został wykorzystany, tym więcej w nim tego, co etnonarodowe! W tym kontekście naukowiec rozwiązuje problem korelacji globalnych, narodowych i regionalnych cech nazwisk Ukraińców; odkrywa podstawowe pojęcia „nazwiska Ukraińców” oraz „ukraińskie nazwiska”, z których pierwsze przeciwstawione jest pojęciu „nazwiska nie-Ukraińców” (u podstaw leży przynależność narodowa), a drugie — pojęciu „nazwiska obcojęzyczne” lub „nazwiska przejęte” (u podstaw leży zasada lingwistyczna, właściwie etymologiczna). Czyli całkiem słusznie i w sposób uzasadniony do nazwisk Ukraińców zaliczają się „wszystkie bez wyjątku nazwiska osób narodowości ukraińskiej, jeśli ich nosiciele uważają się za Ukraińców” (s. XV), natomiast do nazwisk ukraińskich należą te, które utworzono za pomocą środków i sposobów ukraińskiego słowotwórstwa od słów języka ukraińskiego, od dawnych ukraińskich zaadaptowanych zapożyczeń, od słów obcojęzycznych, ale przy użyciu ukraińskich środków słowotwórczych. W ten sposób przed nami wyłaniają się antroponimy jako etnojęzykowe identyfikatory narodu w jego historycznym rozwoju. Zasadę historyczno-etymologiczną naukowiec wyprowadza z odwołań do prac O. Superanskiej i I. Farion, zauważając, że „obiektem analizy etymologicznej nazwiska nie jest cała historia leksemu od czasu jego pojawienia się w języku, a jedynie ten odcinek w jego historii, w ciągu którego ten leksem stawał się dziedziczną nazwą własną założyciela odpowiedniego rodu, czyli fakt ustalenia tego, czym właściwie była ona 200—300 lat temu” (s. XLI). Bardzo ważne podczas etymologizowania jest stosowanie tak zwanej zasady samodzielności, która „zobowiązuje badacza do szukania wyjaśnienia etymologicznego przede wszystkim we własnych zasobach języka” (s. XLII), co najkonsekwentniej i najskuteczniej wcielał w swoich badaniach onomastycznych profesor Mychajło Chudasz, kolega Pawła Czuczki i jego współmyśliciel. Mimo to w analizie etymologicznej, jak podkreśla profesor, najważniejsze jest odpowiedzieć na pytanie, jaki naród stworzył to nazwisko, „czyje zasoby leksykalne wykorzystano, czyje środki słowotwórcze i sposoby zastosowano do jego utworzenia — własne czy obce, ogólnonarodowe czy regionalne, apelatywne czy proprialne” (s. 1). Badacz daje wyczerpującą odpowiedź na to fundamentalne pytanie, przedstawiając dogłębną analitykę około trzydziestu formantów nazwiskowych i ich funkcji. Naukowiec używa swojego indywidualnego, bardzo wymownego terminu formanty rodzicielskie (znane jako patronimiczne), które tworzyły nazewnictwo synowskie od nazw rodziców, i stwierdza największą produktywność nazwisk zakarpackich z przyrostkami -ak/ -jak /-czak: Hałuszczak, Mykulak, Hołowczak; -uk/ -juk /-czuk: Hrydżuk, Radyluk, Linywczuk; -ycz: Barnycz, Nastycz. Wśród swoistych formantów zakarpackich są -ej: Tomej, -yneć: Łazaryszyneć, -ij: Berehij. Podkreślając asemantyczność nazwisk (nie wyraża żadnego znaczenia), językoznawca akcentuje jego decydującą funkcję identyfikacyjną: swojego rodu i narodu. Właśnie poprzez analizę pomorfemową możemy określić relacje ojciec-syn, matka-syn oraz inne relacje rodzinne: Petr-ysz-yn-eć — Petr-ysz-yn — Petr-ych-a — Pe- Stało się to 10 grudnia 2016 roku w domu, w Użhorodzie. „Nic. Wszystko to wyleczy śmierć…” (Lina Kostenko). Jednak co wyleczy nas, żywych, z tej straty w ukraińskiej i światowej nauce oraz w naszym ukraińskim życiu społeczno-politycznym? Myślę, że uświadomienie sobie szczególnego znaczenia naukowego wyczynu tego CZŁOWIEKA, który przez zarośla zmiennych okupacji rodzinnego kraju i głębokiego kryzysu światopoglądowego znacznej części Ukraińców uparcie i konsekwentnie przedzierał się do ukraińskiej wolności, soborowości i niepodległości z pochodnią Języka Ukraińskiego i jego głównymi symbolami — Imieniem i Nazwiskiem. Stąd nazwa jego rozprawy doktorskiej „Antroponimia Zakarpacka” (1970). Był to naukowiec z antroponimicznymi kulami. Trafiają w niepamięć i nieświadomość. Mogą ożywić, a nawet podarować nieśmiertelność. Godna pochwały jest ocena pracy naukowej Pawła Czuczki: w 2005 roku został odznaczony orderem „Za intelektualną odwagę”. Skąd ta odwaga naukowca i obywatela?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Wspierajmy akcję „Odłożony chleb”

Selük, który pracuje jako mistrz w jednym z zakładów przetwórstwa drewna, a z wykształcenia jest organizatorem obsługi w hotelach i kompleksach turystycznych, mówi, że pomysł zrodził się w ich rodzinie po tym, jak pewnego razu wraz z żoną zobaczyli w telewizji reportaż o pewnym mieście, w którym już odbywała się taka akcja. — Rozmawialiśmy też między sobą o tym, że dobrze byłoby przeprowadzić podobną akcję w sklepach Koriukiwki. Pomyśleliśmy, omówiliśmy, a nieco później zaproponowaliśmy miejscowym aktywistom społecznym pomoc we wprowadzeniu jej w życie. Poparli nasz pomysł, ja wykonałem półki na potrzeby akcji i, uzgodniwszy nasze działania z przedsiębiorcami-właścicielami sklepów, zainstalowaliśmy je w pomieszczeniach placówek handlowych… — Ta akcja trwa w naszym sklepie zaledwie kilka dni, dlatego nie mogę o niej wiele opowiedzieć — mówi kierowniczka sklepu „Glorija” Wiktoria Czenkowa. — Niektórzy nasi klienci czytają ogłoszenie, dopytują, interesują się, kupują produkty i kładą na półce. Zostawiają tam nie tylko chleb, ale też kasze, owoce, konserwy, inne artykuły spożywcze. A biorą stamtąd przeważnie osoby starsze, chociaż takich jest niewielu. Większość z nich po prostu wstydzi się to robić i nie uważa za stosowne brać coś za darmo. Na pytanie, co zrobić z produktami, których termin przydatności do spożycia minie, odpowiedziała, że takiego przypadku jeszcze nie było. Inicjatorzy dobroczynnego przedsięwzięcia zapewnili, że od czasu do czasu będą zaglądać do miejsc przeprowadzania akcji i sprawdzać, czy na regałach nie ma przeterminowanego towaru. Mieszkańcy miasta nie pozostali obojętni wobec szlachetnego celu — pusta półka przez te kilka dni ani razu jeszcze nie była… Od redakcji. W te trudne czasy wszyscy, którzy mogą, przyłączcie się do tej akcji. Niech chleb, podarowany z lekkiej ręki, będzie lekki i pomocny w potrzebie dla tego, kto go weźmie. Bądźmy razem!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Wiktor Hyrycz: «To treść mojego życia»

Historia Kijowskiego Akademickiego Teatru Młodego Widza na Lipkach liczy ponad 90 lat. Z Kijowskim Teatrem Młodego Widza w różnych czasach współpracowali wybitni mistrzowie sztuki teatralnej — K. Stanisławski, A. Buczma, W. Tatlin, M. Foregger, K. Koszewski oraz wielu innych. Teatr Młodego Widza był wielokrotnie nagradzany premiami i dyplomami, jego spektakle brały udział w różnorodnych festiwalach i konkursach, otrzymywały nagrody branżowe oraz odznaczenia państwowe. Od 1991 roku Teatrem Młodego Widza na Lipkach kieruje Ludowy Artysta Ukrainy Wiktor Hyrycz. Przez ponad ćwierć wieku pracy w tym zespole zasłużył na reputację reżysera, który z powodzeniem wystawia spektakle dla widzów w różnym wieku. Dzisiaj Wiktor Serhijowycz jest gościem „SP”. — W 2014 roku wystawił Pan spektakl „Sen” na podstawie utworów Tarasa Szewczenki, który stał się dla teatru znaczący. Proszę opowiedzieć o tej inscenizacji. — „Sen” tworzyłem z realnych wydarzeń, które miały miejsce na Ukrainie od listopada 2013 roku do lutego 2014 roku. Staraliśmy się znaleźć coś żywego, co odpowiadałoby teraźniejszości. Za podstawę materiału scenicznego wzięliśmy poemat T. Szewczenki „Sen”. Właśnie taka forma dawała możliwość połączenia utworów Szewczenki z faktami historycznymi. Przygotowując spektakl, zebraliśmy wiele materiałów z życia Kobziarza. Dramaturgię budowaliśmy z uwzględnieniem poszczególnych faktów, które razem tworzyły kolaż. Ważne było stworzenie obrazu snu, w którym wyrażona jest cała istota inscenizacji. Staraliśmy się pokazać całą historię Ukrainy jako sen, który widział Taras Szewczenko. Te teksty, które wcześniej postrzegano jako podręcznikowe, jakby ożyły podczas Rewolucji Godności. Zabrzmiały inaczej, bardziej emocjonalnie, zmieniła się nawet treść. Poezje stały się współbrzmiące ze współczesnością. — Już od wielu lat w repertuarze Teatru Młodego Widza przeważa klasyka. Czy nie traci ona swojej aktualności? — Klasyka porusza wieczne problemy. Czasy się zmieniają, ale problemy pozostają te same. Cała światowa dramaturgia „kręci się” wokół 33 wątków. Jednocześnie każdy klasyczny wątek jest treściwy. A współczesność to niekoniecznie utwór napisany dzisiaj. Daleko nie wszyscy współcześni autorzy są tak głębocy w treści jak klasycy. Utwór napisany zaledwie wczoraj już dzisiaj może być archaiczny. Współczesność przede wszystkim określa forma podania materiału. Przy takiej współczesnej formie podania Szekspir brzmi absolutnie współbrzmiąco z dzisiejszym dniem. Pracujemy dla dzieci, młodzieży, młodych ludzi. Część z przedstawionych w naszym repertuarze utworów znajduje się w programie szkolnym. — Czy zmieniają się gusta dorosłego widza? — Im bardziej dramatyczne staje się nasze życie, tym społeczeństwo bardziej skłania się ku lekkim gatunkom. Dzisiaj na wieczornych seansach w kinach można zobaczyć wielu dorosłych, którzy oglądają baśniowe fantasy. Daje im to możliwość przynajmniej częściowego oderwania się od codziennych problemów. Trudno było to sobie wyobrazić trzydzieści lat temu. Dorośli widzowie zaczęli częściej chodzić także na nasze spektakle dziecięce. — Jedną z najbardziej zauważalnych inscenizacji ubiegłego roku stał się spektakl „Przysłał mnie doktor Howe” na podstawie znanej sztuki W. Gibsona „Cudotwórczyni”. To pierwsza praca reżyserska w Państwa teatrze Jurija Lizenkiewicza. — Reżyser Jurij Lizenkiewicz przez wiele lat pracował w Witebskim Teatrze Dramatycznym (Białoruś), gdzie stworzył niemało ciekawych inscenizacji. Znam go od dawna. Tym razem zaproponowałem mu wystawienie spektaklu w naszym teatrze. Stale zapraszam reżyserów, którzy mogą zaproponować inną stylistykę. Z nowymi reżyserami przychodzi inny poziom istnienia. To kształtuje światopogląd możliwości aktorskich. Dość ciekawie współpracuje się z Walentynem Kozmenką-Delinde, Dmytrem Bohomazowem, Ołehem Melnyczukiem, Arturem Artymieniewem. Młody reżyser Dawyd Petrosjan niedawno wystawił u nas spektakl „Nazywam się Peter”, który nominowano do „Kijowskiej Pektorały — 2017” jako najlepszy spektakl małej formy. Ten spektakl pomaga dzieciom zrozumieć ważne rzeczy poprzez zabawę. A rodzicom daje użyteczne wskazówki o tym, jak lepiej rozumieć młodych odkrywców świata, o tym, dlaczego warto wspierać dziecięce marzenia, o tym, jak słuchać i jak usłyszeć tych małych ludzi. Staramy się włączać do trupy utalentowaną młodzież. W ubiegłym roku spośród 87 kandydatów wybraliśmy czworo aktorów. Znaleźli już swoje miejsce w teatrze, niektórzy wykonują także główne role. — Jakimi jeszcze spektaklami w ubiegłym roku wzbogacił się repertuar teatru? — Dla najmłodszych widzów Dmytro Łoboda wystawił bajkę muzyczną „Żyła sobie Syrojiżka” (muzyka Ołeksandra Złotnyka). Spektakl o tym, jak przyjaźń i miłość pomagają pokonać przeszkody, historia o dobru i wierze w siebie. Inny nasz spektakl dziecięcy „Gdzie znaleźć choinkę” uczy, że zawsze trzeba być uczciwym, cenić przyjaźń. — Zrealizował Pan inscenizację spektaklu Ołeksandra Ostrowskiego „Bez winy winni” w ukraińskim przekładzie Ołeksy Nowyckiego o zakulisowym życiu teatru. Czym zainteresował ten utwór? — Zmiana warunków społecznych nie może nie wpływać na ukraińskie rodziny. Pojawia się coraz więcej dzieci, które nazywa się straumatyzowanymi. Rodzice zmuszeni są budować karierę, a dorastające pokolenie jest pozbawione uwagi, którą chciałoby otrzymywać. Do tego dochodzą wydarzenia wojny. Dzieci zostają bez rodzin, stają się sierotami. Tracimy tych młodych ludzi, a potem dziwimy się, dlaczego stają się agresywni. W wielu inscenizacjach tej sztuki reżyserzy starali się główną uwagę zwrócić na uświadomienie sobie przez rodziców błędów swojej młodości, ich poszukiwanie równowagi duchowej i pragnienie bycia przebaczonymi. My kładziemy nacisk na tę agresję, która nierzadko pojawia się w relacjach między przedstawicielami różnych pokoleń. Hryhorija Neznamowa w spektaklu gra od razu trzech aktorów. Zrobiono to celowo, aby pełniej pokazać ten problem, który nie dotyczy jakiejś konkretnej osoby, a staje się szerokim zjawiskiem społecznym. Aby uwypuklić typowość sytuacji, wplatam w fabułę poszczególne sceny ze sztuki K. Gutzkowa „Richard Savage, czyli syn jednej matki”. W pewnym stopniu te wątki są podobne. Pozwala to twierdzić, że poruszony przez Ostrowskiego temat był aktualny także w poprzednich stuleciach. — Już ćwierć wieku łączy Pan działalność twórczą z administracyjną. Czy to nie jest trudne? — Jest trudne. Ale teatr to nie tylko miejsce pracy. To także moje hobby i sens mojego życia. Żyję teatrem i żyję w teatrze. Nie można osiągnąć zauważalnych rezultatów w żadnej dziedzinie, jeśli poświęca się temu tylko połowicznie. — Czy często Państwo koncertują? — Gastrole to zawsze odnowa. Poznawanie nowego widza, nowe emocje. Gastrole są niezwykle ważne dla aktorów, bardzo je lubią. Jednak dzisiaj, bez wsparcia państwa, prowadzenie działalności wyjazdowej jest niezwykle trudne. Powiedzmy, że zapraszają nas na występy do jakiegoś centrum obwodowego, ceny biletów są tam niższe niż w stolicy, taka podróż jest nierentowna i jesteśmy zmuszeni odmawiać. Obecnie mamy ciekawe propozycje wzięcia udziału w festiwalu w Krakowie oraz wymiany gastroli z Mińskim Teatrem Młodego Widza. Obliczamy, czy finansowo jesteśmy w stanie wziąć udział w takich projektach. W Europie nie ma problemu z frekwencją na koncertach i spektaklach. Bilety wyprzedają się tam z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. A my musimy dołożyć starań, aby sprzedać bilety. W naszym społeczeństwie dzisiaj nie ma takiej potrzeby kultury, jak na Zachodzie, ponieważ ludzie myślą o tym, jak przeżyć. — Jakich nowych inscenizacji można spodziewać się w najbliższym czasie? — Maksym Mychajłyczenko rozpoczął pracę nad spektaklem na podstawie utworu Neila Simona „Biloxi Blues”. Ta historia opowiada o tym, jak chłopców, którzy jeszcze zupełnie nie znali życia, wysłano na front w samym środku II wojny światowej. Dzisiaj są takie czasy, że konieczna jest konsolidacja społeczeństwa. Trwa wojna, ale nie wszyscy ukraińscy obywatele zdają sobie z tego sprawę. Człowiek w tych okolicznościach może stracić życie i musi być na to gotowy. Jednocześnie robić wszystko, aby zachować swoje życie. Artur Artymieniew pracuje nad spektaklem na podstawie powieści Wałeriana Pidmohylnego „Miasto”, Ołeh Melnyczuk będzie inscenizował nowelę Franza Kafki „Przemiana”. Olha Onopryniuk kończy pracę nad bajką Ołeksandra Zymina „Niewidzialna z Słodkiego Królestwa”. A ja rozpocząłem inscenizację sztuki Iwana Dracza „Orion złoty” o Wołodymyrze Sosiurze. ze światowej sławy powieści, które podzieliła na rozdziały „Dzieciństwo Iwana”, „Młodość”, „Na służbie”, „Śmierć Mariczki i powrót Iwana”, „Małżeństwo”, „Mamy”, „Spotkanie z Czuhajstrem”, „Poszukiwania Mariczki”. W wyobraźni widzów wyłaniały się obrazy z utworu Mychajła Kociubynskiego. Zachodnioukraiński koloryt subtelnie oddały melodie „Huculska fantazja” (autor A. Dubyna), „Huculskie melodie” (W. Zatułowskiego), „Watra” (W. Matwijczuka), „Śpiewanka” (opracowanie M. Kołessy), „Oj pójdę ja między góry” (A. Kos-Anatolskiego), wokaliza na temat ukraińskiej pieśni ludowej „Gdybym miała buciki” w wykonaniu Zespołu Instrumentów Ludowych „Dywohraj”. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Na scenie — ukraińska klasyka

Swoją karierę twórczą aktorka rozpoczynała jako spikerka telewizyjna. Potem przeszła do radia, gdzie przez ponad 10 lat pracowała jako prowadząca wiadomości. A równolegle prowadziła czterogodzinny program „Obrii”, magazyn radiowy „Słowo”, programy „Od soboty do soboty”, „A my do was w porannym czasie”. Brała udział w programach artystycznych redakcji literacko-dramatycznej oraz redakcji dla dzieci i młodzieży Ukraińskiego Radia. Już wtedy miała szczęście pracować przed mikrofonem razem ze znanymi mistrzami słowa. W szczególności jej partnerem był zasłużony artysta Ukrainy Borys Łoboda, aktorzy kijowskich teatrów. Obecnie artystka jest prowadzącą koncertów filharmonicznych, które odbywają się w Domu Aktora Narodowego Związku Działaczy Teatralnych oraz Kijowskim Domu Naukowców. W ubiegłym roku w Narodowej Filharmonii Ukrainy Ołena Zacharewycz zaprezentowała projekt „Dzisiaj dzień taki” na podstawie utworów Liny Kostenko, który stał się swoistym badaniem niełatwych relacji mężczyzny i kobiety. Razem z nią w tym projekcie wzięli udział aktor Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki Ołeksij Bohdanowycz (słowo artystyczne) oraz soliści Filharmonii Olha Czubarewa i Wiktor Titkin, którzy wykonali pieśni do wierszy wybitnej ukraińskiej poetki współczesności. Po tym pani Ołena występowała z programem na podstawie utworów Liny Kostenko w Kijowskim Domu Naukowców. A 6 marca ten program ponownie odbędzie się w Narodowej Filharmonii Ukrainy. Następnym stał się projekt artystyczny na podstawie powieści M. Kociubynskiego „Cienie zapomnianych przodków”, którego przygotowania trwały trzy miesiące. „Cały czas staram się dobrać materiał, który byłby interesujący najpierw dla mnie, a potem staram się zainteresować nim także widza. Do koncertu dołączyłam Zespół Instrumentów Ludowych „Dywohraj” pod kierownictwem zasłużonego artysty Ukrainy Wadyma Czornokondratenki, w repertuarze którego jest wiele huculskich utworów muzycznych, a pan Wadym stworzył kompozycję muzyczną do naszego programu. Laureatka Międzynarodowego konkursu Karina Kondraszewska (sopran) występuje w programie jako duch Mariczki, specjalnie na koncert nauczyła się wielu kołomyjek” — opowiedziała Ołena Zacharewycz. Podczas programu literacko-muzycznego aktorka czytała fragmenty. Zasłużona artystka Ukrainy Ołena Zacharewycz zaprezentowała w Sali Kolumnowej im. M. Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy projekt artystyczny na podstawie powieści Mychajła Kociubynskiego „Cienie zapomnianych przodków”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Wasyl KŁICZAK „Za to, że zupełnie niekalibrowe…”

*** Wszedłeś do tego miasta. Miałeś na sobie gunię, kierpce, kapelusz, portki. A czy tak było? Ktoś weźmie to za żart. Ktoś uwierzy. Niech wierzy. I po cichu się śmieje. Jak wspomnisz, wtedy wyglądałeś tak, jak cielę od auta przestraszone. Jak pokonywałeś ten opór szalony, gorzki, a najgorsze — tę barierę językową zaciętą? Kłułeś się o nią nie raz i nie dwa. Czasem rany w duszy krwawiły. Ale wytrzymałeś. Wytrwałeś, niby trawa, którą depczą na poboczu. Co wspomnieć przez te wszystkie dziesiątki lat? Przypomnij, jak spotkałeś przypadkiem Stupkę. Jak wyznałeś, że każdy spektakl, jak mit, ty przyswoiłeś, gdzie on — genialnie wchodził w stupor, a potem mistrzowsko – nie to! — wirtuozersko kipiał i doprowadzał całą salę do prawdziwego wrzenia. Zapomniałeś już, co on wtedy mówił. Pamiętasz, śmiał się. Tak szczerze. Tak, jak umiał on. Ty pod niego przemówiłeś: — Anno! A ten szandar już poszedł? I usłyszałeś jego śmiech, od którego drżała postać. I pomyślałeś, że może dla tego kiedyś wszedłeś do tego miasta, które uświęcił swego czasu apostoł… *** Londyn. Przygotowany tłum. I wjeżdża uroczyście Cromwell. Tak rozporządził los. Triumfuje tłum nieokiełznany. I pochlebcy szeptem mu na mieszczan uwagę zwracają. — Proszę spojrzeć, to wszystko dlatego, że oni Was kochają, szanują. Uśmiechnął się gorzko przywódca: — Tak oni by sami się zachowali, gdyby głowę moją i język widzieli nadziane na włócznię. Pierwsze emigracje. Lata 80. XIX wieku. Natchnione książką Martina Pollacka „Cesarz Ameryki”. Jeszcze nie wiedzieli, co to budzik. Zamiast niego — słońce, księżyc, kogut. Pokazali im coś okrągłego i dziwnego, dzwoni, jak zwierzątko płaczliwe. — To, — powiedzieli im, — takie jest urządzenie. Zwie się ono naprawdę telegrafem. Można wieść przekazać szybką. (Oszuści… Żebyż ich szlag trafił). — Oto patrzcie — zaraz zapytamy o bilety na statek najbliższy. Coś tam kręci, niby coś czyta. — Jest! Płaćcie. Umówiłem się na zniżkę. Dalej — jeszcze fantazja niepowstrzymana. — Wiecie, w Ameryce swój cesarz. Zaraz zapytam, w tej minucie, czy nada on wam kawałek lasu. Kręci, wierci. Dzwoni zegarek. — O, patrzcie, cesarz się odezwał. — Nie mrugnąwszy okiem, ten zbrodniarz dalej gra rolę. I całkiem się zagrywał. Wymaga za tę czynność zapłaty, bo inaczej wezwie żandarmów. Wie ten łotrzyk zezowaty, jak otrzymać zyski za darmo. Wyobrazić tylko — nasi przodkowie w latach wtedy osiemdziesiątych. Dziewiętnasty ten wiek sławny. A oni zabawni i wilkowaci. Jeszcze jakichś sto z hakiem lat — W Europie znowu emigranci. Czy także, ciekawie, jakimś bokiem mają wygląd, jak komedianci. Jakoś tam oni już wyglądają. Czym różnią się teraz ich oczy od tych, co z podziwem wpatrywały się w budzik w dzień czy w środku nocy? Rozglądali. Po prostu dziwili się. Kreski nowe pojawiały się w twarzach. I gdybyż wtedy takie im się wiedziało, że wołał budzik: — Obudźcie się! Stefanik Iwanowi Draczowi Zabołotiwski bazar. Snuje się za handlarzem handlarz. Wokół piworzy, kracze, chrumka, gdacze. Jarmark, jednym słowem. Chodzi, wsłuchuje się w mowę między rzędami pisarz. Czyżby tutaj jego natchnienie? Może szuka wątków? — Nie tylko bierze z gazet je. Widzi, obok ściany stoją mężczyzna i kobieta. Wysoki gospodarz, zdrowy. Ona — szczupła, cienkobrowa, Od niego o głowę niższa. Pisarz podchodzi bliżej. Słyszy — wynikła kłótnia. Gospodarz za ramię ją szarpie. Przeklina. Syczy w oczy. Naciągnęła się. Patrzy milcząc. A ten, niby niepoczytalny, zaczyna żonę bić. Pisarz nie ścierpiał takiego. Podszedł. I przemówił surowo: — Ty co robisz? Nie do wiary, tęgi. Podniosłeś rękę na nią, małą. Gospodarz niby ujrzał żmiję, mówił z naciskiem, bez żalu: — Jaką mam, taką i biję. Między oczami obojga w tej chwili trochę-trochę — i zaiskrzy. I powoli gospodarz uspokoił się. Czy z rozmowy on coś przyswoił? I czy wiedział on, z kim rozmawia? Nie wiadomo. Nie ma w utworach „chłopskiego” tego poety, co szukał w niedzielę wątków. Ten, zapewne, go nie przywabił. Może czas on na próżno stracił. Może inny, nie ten wątek go męczył. A on, esteta, leczył tym bazarem duszę. „Muszę…” *** Wykluło się ptaszę. Jeszcze w gnieździe. Nigdzie nie rusza. Jeszcze mu mamusia coś przynosi. Jeszcze ono opierza się, prosi u mamusi coraz więcej, więcej. I nastała chwila wzlecieć między takich samych, jak ono, ptasząt. Poleciało i wzdłuż, i nad, i poczuło nagle coś strasznego. Co to? Ptaszę to nie pojmie. Obok niego też ptaki lecą i, niby gadzina, syczą, syczą i go nienawidzą strasznie. Co to? Jak to? To coś niezrozumiałego. Czym różnią się przyjaciele różnopiórzy? Jak zrozumie ich tę chimerę? Czy chimera, że to ptaszę nie z tego, co oni, kosza, i nie ta — nie ta! — u niego mowa? Więc za to, że zupełnie niekalibrowe, w przestrzeni, gdzie wolno wokoło, okazali się u niego wrogowie… *** Czy ty oczyścisz się od brudu, duszo moja? W sieciach błędu przebywałaś długo ty. Teraz w polu czystości tobie kieruje się tak łatwo. Ale dlaczego czasami ścieżka, bywa, pokrywa się błotem. I ktoś bezczelny na przełaj obok ciebie jedzie i błoto spod kół ciska, złośnik. I te zbłocone krople poruszają pamięci głębiny. I ty, zagubiona, stoisz z nadziejami na wiersz… *** Ona wróciła na kręgi swoje. Niedawno jeszcze w to nie chciało się wierzyć. Taka nieprzewidywalność życia. Takie w nim koła, rytmy, wiry. Więc wyrwij ją z pamięci. Zapomnij. I w tym samym momencie ktoś szepcze — gdybyż to… Ale to nie główne. Nie w tym sens. To, co było, było przecież nie byle co. Jakie zwoje spisane leżą! Jaka ciepłota całą ogarnęła duszę! I niech śniegi, i niech lody trzeszczą — ona nurtuje jak może najmocniej. Nie wywietrzeje z duszy ciepło. Czy uwiera, że ktoś dokądś wrócił? Nie uwiera. Jest to, co się zachowało. I w tym najdroższa, prawdziwa istota…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Przychodźcie do muzeum Zatuływitra!

Lidia KOWAKA, dyrektor muzeum „…w pieśni łatwo wszystko, jeśli ani razu pszczelimi ścieżkami nie leciałeś…” Wołodymyr Zatuływitr W tym niewielkim pokoju panuje szczególna aura. Rękopisy, notatniki, książki, dokumenty osobiste, rzeczy — wszystko, czego dotykała ręka artysty, nosi ślady potężnej energetyki poety Wołodymyra Zatuływitra. Był człowiekiem odważnych, silnych, namiętnych uczuć i głębokich rozważań o życiu. W jego poezji te uczucia nie wybijają się na pierwszy plan, lecz tlą się w głębi niegasnącym żarem i ogrzewają cały utwór. Samodzielny, oryginalny artysta, autor odważnej, silnej, wysoce intelektualnej liryki filozoficznej. Jego intelektualizm to nie banalna rozsądność, a przejaw najwyższej duchowości, która nie poniża poezji, a wręcz przeciwnie — staje się źródłem jej odnowienia. Nawet w jego najbardziej intymnych wierszach brzmi głos pokolenia, głos historii. Jego poezja analizuje, reflektuje. Duma — oto przedmiot jego natchnienia. W ukraińskiej poezji Wołodymyr Zatuływitr jest jednym z najwybitniejszych twórców poezji myśli; jest symbolem ukraińskiej poezji intelektualnej. Jego miejsce w literaturze ukraińskiej jest na zawsze. Tak pisał akademik Iwan Dziuba w gruntownym przedmowie do książki wybranych utworów „Ternowa hora”, tak mówił akademik Borys Olijnyk w wywiadzie dla DTRK „Kultura”. Uczniowie szkoły w Jabłucznem i uczniowie z Czerkaszyzny zapoznają się z twórczością rodaka na lekcjach o regionie, a chciałoby się studiować go gruntowniej w ramach programu szkolnego, bo nasz Poeta nie tylko utrzymywał język ojczysty na godnej wysokości, on go tworzył, wzbogacał naturalnymi neologizmami. Nasi nauczyciele uważają, że dwie godziny tygodniowo języka ukraińskiego to za mało. Literaturę ojczystą trzeba studiować szerzej, bo ona kładzie fundamenty duchowości osobowości, uczy kochać rodzimą kulturę. Oto mały cytat z prozy Wołodymyra Zatuływitra: „Samotny i słaby, nie śpisz, męczysz się, silisz się ogarnąć ten świat, wcisnąć go w siebie, ogrzać, przeleczyć, polepszyć. Żeby ludzie stali się równi, szczęśliwi i wolni, żeby zniknęły wojny, rasizm, nędza. Nie masz sił, by przylepić świat na nowo. Ale masz słowo, a świat zaczął się od słowa”. Cóż za bogactwo ducha! Sumienia! Propozycję zmieszczenia języka i literatury światowej w dwóch godzinach tygodniowo uważamy za szkodliwą. Mówią, że często brzmi w radiu poezja i proza Wołodymyra Zatuływitra, ale do nas radio „Kultura” nie dociera, niestety, choć mamy nagrania audio i wideo utworów poety oraz wspomnienia o nim. To dzięki pomocy Literacko-Artystycznego Funduszu Charytatywnego Wołodymyra Zatuływitra. Wspiera nas też Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz Czerkaskie i Sumskie obwodowe muzea krajoznawcze, które również mają ekspozycje o życiu i twórczości rodaka. Obecnie pracujemy z Narodowym Rezerwatem Szewczenkowskim — opracowujemy ekspozycję o twórczości Wołodymyra Zatuływitra dla „Literackiej Kaniwszczyzny”. I nie dochodzą ręce do szkoły w Bobrycy — to sąsiednia z Buczakiem wieś — gdzie też są nasze eksponaty, ale wystawione częściowo, potrzebne jest dopracowanie. Wiele rzeczy jest potrzebnych. Na przykład transport, którym mogliby dojechać do nas uczniowie z innych szkół rejonu. Albo lektorium specjalistów od literatury dla ludzi, którzy interesują się słowem artystycznym, jak członkowie studia literackiego „Źródło natchnienia” imienia Wołodymyra Zatuływitra z Wełykiej Pysariwki. Interesują się życiem i twórczością Poety. 6 stycznia uczestnicy studia przyjechali do muzeum, aby uczcić Dzień Pamięci Wołodymyra Zatuływitra. Kierownik studia Olha Kotelnykowa (pochodzi z Wesełego) napisała wspomnienia o swoich latach szkolnych, o swoich sąsiadach Zatuływitrach. Żona kuzyna Poety Nadia Kowalenko bada rodowód Wołodymyra Iwanowycza. Na święcie Wołodymyra Zatuływitra w 2016 r. wygłosiła ciekawy referat o jego dziadku Kuźmie, który wywiózł rodzinę na Donbas, oraz pradziadku Mykole. Ciekawe i treściwe są w szkole lekcje o regionie. Nauczyciele języka ukraińskiego i literatury O. O. Syrota, O. P. Tkaczenko, wraz z uczniami klas 8—11 studiują życiową i twórczą drogę poety-rodaka W. Zatuływitra. Pedagodzy prowadzą uczniów poetyckimi stronami jego utworów, tworzą prezentacje: „Ja już ziemia, a wam jeszcze potrzeba nieba…”, „Nasz rolniczy ród jeszcze nie jest zmęczony…” i przedstawiają je na ogólnoszkolnych wydarzeniach wychowawczych. Muzeum odwiedzają pedagodzy z innych szkół rejonu, częstymi gośćmi w muzeum literackim są pracownicy miejscowego domu kultury, bibliotekarz wiejski, mieszkańcy wsi. Obecnie w szkole można zobaczyć wystawę „Czternaste Czytania Zatuływitrowskie”. Były one ciekawe i wieloaspektowe. Jak zawsze, Czytania artyści i twórcy ludowi upiększają swoimi pracami i darują naszemu muzeum. A tym razem artyści Hanna Nosenko i Henri Jahodkin tak zachwycili się Buczakiem (byli tu po raz pierwszy), że przeprowadzili kilkudniowy plener i już w styczniu 2017 r. ukazali światu 35 obrazów malarskich, które obecnie są wystawiane w Kijowie, a wkrótce pojadą na Czerkaszczyznę. Ciekawie byłoby zaprosić ich także na Sumszczyznę, żeby rodacy zobaczyli Buczak oczami artystów, zobaczyli i zechcieli pojechać na 15. Czytania Zatuływitrowskie tego lata. Zapraszamy wszystkich: odwiedźcie Muzeum Literackie Wołodymyra Zatuływitra. Nasi uczniowie przeprowadzą ciekawą wycieczkę, poczytają utwory Poety, pokażą podarowane muzeum obrazy i książki. Przychodźcie na nasze tradycyjne Święto Wołodymyra Zatuływitra pod koniec lutego. Będziecie u nas gośćmi. Powodzimy was „pszczelimi ścieżkami” naszego Poety. Przekonacie się: mimo wszystkich ciężkich i smutnych trudów (bo takie jest życie!), są one pachnące i słodkie! W muzeum Wołodymyra Zatuływitra dyrektor muzeum Lidia Kowaka oraz uczestnicy studia literackiego Olha Kotelnykowa, Lubow Hawryłenko, Hałyna Charczenko, Marija Prymak Bądźmy razem! PRENUMERATA—2017 PRENUMERATA—2017 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 73

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę. Nakład ogólny w lutym — 15 600 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 11 hrywien 46 kopiejek. na pół roku na pół roku 65 hrywien 66 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 3 miesiące na 3 miesiące 33 hrn 68 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświatniańskiej Nadija KYR’JAN Wydział kultury Eduard OWCZARENKO Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na rok, na rok 130 hrywien 12 kopiejek

Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn