Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
(389) 22—28 marca TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI 2007 JAK ŻYJESZ, BRACIE Z DALEKIEGO WSCHODU? POWRÓT SZEWCZENKI
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. “Ręce precz od Serhija Melnyczuka!” — to wezwanie stało się powodem pikietowania Rady Najwyższej przez przedstawicieli organizacji społecznych, którzy wyszli w obronie mieszkańca Ługańska, który ucierpiał za język ukraiński (czytaj s. 2).
Maschinelle Übersetzung
Lubow Hołota
Drodzy czytelnicy! Dzisiejszy numer dociera do Państwa odnowiony pod względem poligraficznej szaty graficznej. O to zadbali artysta Witalij Mitczenko oraz nasi składacze Iryna Szewczuk i Oleh Besski. Takiego samego wiosennego odnowienia wymaga także treść wydawnictwa: stali czytelnicy już zauważyli pojawienie się na naszych łamach nowych działów tematycznych, takich jak: „Wieś i ludzie”, „Ukraińcy na świecie”, „Autograf poetycki”, „Nasza książka” itd. Mamy nadzieję, że je Państwo zaakceptowali, a jeśli macie jakieś zastrzeżenia i uwagi, jesteśmy gotowi do dialogu z Państwem. Bo te rubryki, podobnie jak „Ukraińska droga”, „Chronograf”, publikacje poświęcone duchowemu i fizjologicznemu zdrowiu narodu, jak również socjologiczne obserwacje naukowe, według naszej opinii są dziś niezwykle aktualne, tak samo jak nasze stałe publikacje poświęcone badaniom ukraińskiej drogi historycznej, obecności na łamach gazety znanych ukraińskich postaci i rodowodów, które służą tradycjom i postępowi współczesności w życiu kulturalnym. Oczywiście cała ta tematyczna różnorodność na łamach „Słowa Proświty” jest prezentowana dzięki działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, stałemu zaangażowaniu w tzw. ukraińskie problemy, które dziś są bardziej upolitycznione niż na początku niepodległości państwa ukraińskiego. Obecnie „Proświta” i jej tygodnik aktywnie uczestniczą zarówno w działalności Ogólnoukraińskiego Społecznego Zjednoczenia Narodowych Sił Demokratycznych „Obrońmy Ukrainę!”, jak i w ukraińskim wydawnictwie książkowym — centrum wydawnicze „Proświta” (dyrektor Wasyl Klczak) pewnie zajęło jedno z czołowych miejsc wśród prestiżowych konkursów i targów książki w państwie. A czteroodcinkowy film fabularny o genialnym ukraińskim kompozytorze Maksymie Berezowskim „Tajemnica maestro”, wyprodukowany na zamówienie ОUT „Proświta” i wyemitowany przez TRK „Kijów” 17, 18 i 19 marca, jest niemal pierwszą próbą powrotu na ukraiński ekran telewizyjny filmów o życiu i twórczości wybitnych artystów minionych epok, udowodnienia, że mogą one odnosić sukces, wypierając z krajowej przestrzeni telewizyjnej, która od dawna należy do obcego świata, argentyńską, meksykańską i inną „telenowelę”, amerykańskie i rosyjskie filmy akcji.
„Proświta” — od początków swojego istnienia występuje jako organizator i katalizator życia ukraińskiego, z prawdziwymi wartościami narodowymi, gdzie ojczysty język jest duszą narodu, który zna, kocha i strzeże swojej historii i kultury, broni swojej wiary, szkoły, gospodaruje na własnej ziemi, rozbudowuje centra cywilizacyjne, nie zapominając o tym, że w trzecim tysiącleciu nie może być „czarnych dziur” dla mieszkańców wsi, którym udogodnienia cywilizacyjne są niedostępne… Proświtianie zawsze działali zgodnie z zasadą, którą dobrze sformułował nasz stały autor z Iwano-Frankiwska Wołodymyr Ferenc: „Nie szukać innej Ukrainy po drugiej stronie planety ani budować jej we własnych iluzjach, lecz osobiście czynić ją wygodną do życia dla Ukraińców!” Jak mają obronić się dziś Ukraińcy, gdy ich spokój życia, właściwie ich święte prawo — być Ukraińcami na ukraińskiej ziemi — jest nieustannie niszczony, gdy Ukraina jest rozdarta kryzysem politycznym, którego twórcy zajmują najwyższe szczeble władzy, a oni sami narzucają narodowi stan niepewności i odstępstwa od idei niepodległości, zachęcając polityczny motłoch do małych i wielkich buntów, mających na celu niszczenie jedności narodu i jego najwyższych wartości? Jaka ma być dziś gazeta proświtiańska? „Słowo Proświty” zawsze broniło państwa prawnego, interesów narodowego społeczeństwa obywatelskiego, europejskiego kursu rozwoju Ukrainy, który zachowuje swoją duchowo-przyrodniczą samoidentyfikację. Dziś, gdy „kraj pozostał systemowo kryzysowy i polisemicznie podzielony w wymiarach etnohistorycznym, społeczno-ekonomicznym, polityczno-kulturowym i geopolitycznym” (Iwan Warzar), zwracamy się do naszych czytelników z apelem: wszyscy na czytelnicze wiece! Zawsze wsłuchiwaliśmy się w Waszą opinię. Wasze rady i publikacje były ucieleśnieniem wartości moralnych naszego narodu. Dlatego pisaliśmy i piszemy o tych, którzy służyli i służą ideii narodowej, działali i działają wspólnie z narodowo-demokratycznymi siłami. Czy więc dziś ustąpimy przed „dwujęzycznymi” i dwuduszymi, dla których ukraińska niepodległość to jedynie możliwość powiększenia własnego kapitału, finansowego i politycznego? Czy pozwolimy pogrążyć się w falach systemowego kryzysu, który niesie nam degradację obywatelską, skłania do obojętności, odstępstwa, zdrady?
Tygodnik „Słowo Proświty” zwołuje czytelnicze wiece. Chcemy usłyszeć z ust naszych czytelników te bolesne tematy współczesności, które mają stać się przewodnimi na łamach naszej gazety. Dlatego prosimy o odpowiedź na pytania: 1) Czy zadowala Państwa nasza rubryka „Polityka”? Komentarze jakich polityków i działaczy społecznych chcieliby Państwo tam widzieć i z jakiej tematyki? 2) Jakie problemy społeczno-ekonomiczne warto poruszać na łamach proświatowskiego tygodnika? 3) „Czwarta fala” na łamach „Słowa Proświty” — czy możemy obojętnie obserwować, jak miliony ukraińskich obywateli rozpraszają się po świecie? 4) Czy zadowalają Państwa rubryki literackie i artystyczne oraz ich wypełnienie, z którymi spośród ukraińskich językoznawców, pisarzy, malarzy, aktorów, reżyserów, krytyków, polityków chcieliby się Państwo spotkać na łamach tygodnika? 5) Wymieńcie najlepsze publikacje autorów i dziennikarzy „Słowa Proświty”; tematy, zwróćcie uwagę na ich geografię. 6) Gdyby to Państwo byli redaktorem naczelnym, robilibyście zupełnie inną gazetę. Jaką? 7) Ilustracje na naszych łamach. Czego brakuje? Co i kogo chcieliby Państwo widzieć na zdjęciach? 8) Jak często i uważnie czytacie Państwo naszą gazetę? Jesteście prenumeratorami, kupujecie ją regularnie w kioskach, czytacie w bibliotekach, przypadkowo zobaczyliście nasze wydanie i zainteresowaliście się nim. Jak długo trwa nasza współpraca? 9) Czy nasze publikacje nie wydają się Państwu zbyt skomplikowane, czy macie uwagi językowe, czy zadowala Państwa objętość publikacji? Jak odnosicie się do materiałów oznaczonych adnotacją „Dalej będzie”? Z wdzięcznością przyjmiemy wszystkie Państwa uwagi i życzenia, krytykę i rady; opublikujemy Państwa listy w specjalnych wydaniach „Czytelniczego wiecu”. W dniu wiosennego równonocy przesyłamy Państwu nasze słoneczne otwarcie i szacunek.
MUZYKA WIELKIEGO POSTU
12-13
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarewą”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, kod ZKPO 21709106
0 7 0 1 2
4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
przestrzegania praw Ukraińców. Przypominamy o trzecim z siedemnastu żądań frakcji Bloku Julii Tymoszenko oraz Bloku „Nasza Ukraina”, wygłoszonych w ich wspólnym oświadczeniu z 12 marca br., aby wycofać wszystkie wniesione przez członków Partii Regionów projekty ustaw, skierowane przeciwko umacnianiu państwowości języka ukraińskiego. Chodzi przede wszystkim o dziewięć projektów ustaw autorstwa członka frakcji Partii Regionów W. Kolesniczenki, którymi wbrew Konstytucji proponuje on nadanie językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego we wszystkich sferach życia społecznego. Żądamy zaprzestania masowego naruszania praw Ukraińców na wschodzie i południu Ukrainy oraz sztucznego narzucania Ukraińcom języka rosyjskiego. Żądamy przestrzegania praw wszystkich ukraińskich dzieci i młodych Ukraińców z Ługańska, Doniecka, Dniepropietrowska, Charkowa, Symferopola, Kijowa i innych miast do nauki w języku ukraińskim. Żądamy: „Ręce precz od Serhija Melnyczuka!” Ludowi deputowani Ukrainy: Ołeh BIŁORUS, Ołena BONDARENKO, Ołena WITENKO, Jurij HNATKEWYCZ, Witalij KORŻ, Łewko ŁUKIANENKO, Wiktor TARAN(TEREN), Wołodymyr JAWORIWSKI przeszkadzanie wszelkimi możliwymi, w tym nielegalnymi środkami, działalności społeczno-politycznej Jurija Łucenki jest jaskrawym dowodem na to, że do kraju powraca stara praktyka prześladowania opozycji oraz niewygodnych dla rządzącego reżimu działaczy społecznych i politycznych. Wzywamy Prokuraturę Generalną Ukrainy, Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy oraz wszystkie organy ścigania państwa do pozostania bezstronnymi i uczciwymi przedstawicielami wymiaru sprawiedliwości, prawa i porządku oraz niepoddawania się prowokacjom ze strony określonych sił politycznych, wykorzystywania odpowiednich służb w interesach walki politycznej i konfrontacji z oponentami. „Nasza Ukraina” żąda od Prokuratury Generalnej publicznych wyjaśnień jej działań pod kątem legalności, przestrzegania praw człowieka i obywatela.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
…w Ukrainie. Domaga się, by w Ukrainie jedynym państwowym językiem był język rosyjski. Członek Partii Regionów i deputowany Ługańskiej Rady Obwodowej A. Klinczajew niedawno uderzył w twarz studenta Serhija Melnyczuka, który odważył się zaskarżyć do sądu naruszenie jego konstytucyjnego prawa do nauki w języku państwowym. Sąd Żowtniowy w Ługańsku uwzględnił skargę S. Melnyczuka i zobowiązał rektora Wschodnioukraińskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Dala do zapewnienia mu nauki w języku państwowym. To właśnie rozwścieczyło A. Klinczajewa. Chodzi dokładnie o tego Klinczajewa, który w lipcu ubiegłego roku został zauważony w bójce na sali obrad Rady Najwyższej po stronie frakcji Partii Regionów. Najwyraźniej nie bez wiedzy ługańskich funkcjonariuszy Partii Regionów śledczy Je. Hołowin wydał decyzję o skierowaniu S. Melnyczuka na przymusowe badanie sądowo-psychiatryczne. Niedawno S. Melnyczuka wydalono z uniwersytetu. Z tych faktów wynika, że Partia Regionów wznawia znaną praktykę komunistycznego aparatu represji w walce z Ukraińcami o utrwalenie ich praw narodowych. Wrażenie jest takie, że działaniami swoich funkcjonariuszy Partia Regionów podsyca konflikt międzynarodowy. Żądamy od Partii Regionów, by ukierunkowała swoich aktywistów na ścisłe przestrzeganie ustawodawstwa językowego Ukrainy oraz poszanowa-
Maschinelle Übersetzung
Funkcje „piątej kolumny" rosyjskiego szowinizmu przejęła Partia Regionów. Ogłosiła ona jako swój program nadanie statusu państwowego językowi, który jeszcze niedawno był imperialny, dobrze rozumiejąc, że przy jego obecnej dominującej pozycji w życiu codziennym i społecznym większości ukraińskich miast ostatecznie wyprze on język ukraiński z większości regionów i sfer życia społecznego. Lider Partii Regionów W. Janukowycz rok temu ogłosił hasło „Dwa języki — jeden naród!". Partia Regionów, na mocy decyzji kontrolowanych przez nią rad obwodowych, wbrew Konstytucji, w której nie ma definicji pojęcia języków regionalnych, wprowadza pod pozorem języka regionalnego państwowy status języka rosyjskiego. Taka polityka doprowadzi do ostatecznego wyparcia języka ukraińskiego z obwodów wschodnich i południowych, odetnie Ukraińcom drogę do samoświadomości narodowej i odrodzenia narodowego, a więc na zawsze podzieli ukraińskość na dwa narody. Narodów z dwoma językami bowiem nie ma.
Partia Regionów powołała na wicepremiera odpowiedzialnego za kompleks humanitarny, a zatem także za politykę językową, D. Tabachnyka, który bezczelnie ignoruje problem odrodzenia języka ukraińskiego. Niedawno publicznie oświadczył, że nie może prowadzić polityki „w interesach wąskiej warstwy inteligencji ukrainojęzycznej". D. Tabachnyk wie, że „warstwa inteligencji ukrainojęzycznej" jest właśnie „wąska" dlatego, że ukraińską inteligencję narodową przez wieki mordowano, rozstrzeliwano, gnojono na Syberii, zastraszano, denacjonalizowano, rusyfikowano. Wicepremier Ukrainy dobrze rozumie, że język ukraiński państwo ukraińskie powinno chronić i wspierać właśnie dlatego, że warstwa prawdziwie narodowej inteligencji ukraińskiej jest dziś bardzo wąska. Ale D. Tabachnykowi z tego powodu serce nie boli i oczywiście nie może boleć. Niedawno sekretarz Rady Miejskiej Doniecka, członek Partii Regionów M. Lewczenko zaczął aktywnie głosić wyższość języka rosyjskiego i zbędność ukraińskiego w Ukr-
Zdjęcie: O. Łytwynenko
Maschinelle Übersetzung
20 marca o szóstej godzinie rano przedstawiciele Prokuratury Generalnej Ukrainy rozpoczęli rewizję w mieszkaniu lidera Ruchu Obywatelskiego „Narodowa samoobrona” Jurija Łucenki. Podczas rewizji do pomieszczenia nie wpuszczono adwokata. W związku z tym „Nasza Ukraina” wyraża swój protest wobec działań Prokuratury Generalnej i wzywa jej przedstawicieli do bycia sługami Temidy, a nie wykonawcami brudnych politycznych zleceń. Jesteśmy przekonani, że to właśnie pryncypialna postawa Jurija Łucenki, zarówno podczas sprawowania przez niego urzędu ministra spraw wewnętrznych, jak i jako lidera „Narodowej samoobrony”, wywołuje tak „niezdrowe” zainteresowanie rządzącej większości i Rządu jego osobą. Przecież to właśnie oni znajdują się pod ciągłym ostrzałem prawdy i obiektywnej krytyki, która płynie pod ich adresem w wystąpieniach Jurija Łucenki. Wniosek o tym, że tzw. „sprawa Łucenki” ma charakter wyłącznie politycznego zlecenia, w znacznej mierze potwierdza się i opiera na ogólnej ocenie działań Prokuratury Generalnej. Przypomnijmy, że rewizja w mieszkaniu Łucenki, a faktycznie systemowa presja na lidera „Narodowej samoobrony”, odbywa się na tle takich faktów, jak zamknięcie przez Prokuraturę Generalną sprawy karnej przeciwko W. Szczerbaniu, bezczynność w wyjaśnianiu innych głośnych spraw, na rozwiązanie których nie pierwszy rok oczekuje całe ukraińskie społeczeństwo i społeczność międzynarodowa. Ponieważ dzisiejszy incydent nie jest pierwszym przypadkiem dyskredytacji przez obecną władzę lidera ruchu obywatelskiego, „Nasza Ukraina” jest przekonana, że próby Rządu (w szczególności w osobie obecnego ministra MSW W. Cuszki) oraz „anty-kryzysowej koalicji” w parlamencie
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
posiadanie (rangowe) ziemię otrzymywali także kozacy i korzystali z niej, dopóki przebywali w służbie. W Konstytucji współczesnej Ukrainy (art. 14) zaznaczono, że ziemia jest bogactwem narodowym. Ustawą można ustalić, że na Ukrainie dozwolone jest prywatne posiadanie ziemi z prawem przekazania jej w spadku, jeśli spadkobierca osobiście z niej korzysta i posiada odpowiednie wykształcenie, aby skutecznie na niej gospodarować. Prywatną własność można ustanowić na ziemię o przeznaczeniu nierolniczym, oraz być zorganizowane w wspólnoty, które mają prawo samodzielnie, bez ingerencji organów państwowych, rozstrzygać swoje żywotne kwestie (edukacyjne, ochrony zdrowia, transportowe, ochronne itp.). Wychodząc z powyższego, rady wiejskie, miejskie, rejonowe i obwodowe należy zlikwidować. Ludność, zorganizowana we wspólnoty, wybierałaby jedynie przewodniczącego i sekretarza zarządu wspólnoty, a także kierownika organu ochrony porządku publicznego (milicji), służby podatkowej, sanitarnej itp. Ogólne bieżące kierownictwo sprawami we wspólnocie sprawowałby przewodniczący, a kierownictwo służbami gospodarczymi — specjaliści, których wspólnota zatrudnia i których może zwolnić w dowolnym czasie. Niezbędne jest zreformowanie prokuratury, zachowanie przy niej jedynie organizacji wykwalifikowanego dochodzenia i śledztwa. Prokuratorów wszystkich szczebli powinni wybierać wyborcy na pięć lat. Usunąć prokuraturę od popierania oskarżenia państwowego w sądzie. Strony zarówno w procesie cywilnym, jak i karnym powinny mieć równe prawa, a ich interesy powinni reprezentować obrońcy (adwokaci). Proces powinien mieć czysto kontradyktoryjny charakter, a nie charakter oskarżycielski, jaki ma dzisiaj z udziałem prokuratury. Niezbędne jest zreformowanie systemu sądowniczego. Sędziowie powinni być wybierani przez wyborców na 5 i 10 lat w wieku nie młodszym niż 40 lat, z dobrą reputacją i wysoką moralnością. Niezbędne jest wprowadzenie instytucji sędziego pokoju, który jednoosobowo rozpatrywałby drobne sprawy cywilne i karne. Wprowadzić specjalizację sędziów. Złożone sprawy cywilne i karne powinny być rozpatrywane w składzie nie mniejszym niż trzech sędziów lub z udziałem ławników. Wnieść do odpowiednich aktów normatywnych zmiany i uzupełnienia, aby źródłem (formą) prawa były nie tylko normy ustawy, ale także sprawiedliwość, dobroć, zdrowy rozsądek. Zauważmy, że u Ukraińców od zamierzchłych czasów aż do końca XVIII wieku głównym źródłem prawa był zdrowy rozsądek, sprawiedliwość, dobroć, współczucie, a pojęcie przestępstwa obejmowało „grzech Boży”. Stąd wynikał także łagodny rodzaj kary — grzywna. „Niech go Bóg karze!” — mówili w sądzie poszkodowani, a sędziowie, wybrani przez naród, szanowali życzenie strony poszkodowanej. Wnieść do kodeksów Ukrainy odpowiedzialność sędziów za dopuszczony błąd sądowy lub nielegalne orzeczenie sądowe: szkody moralne lub materialne, które poniosła strona w wyniku błędu sędziowskiego lub samowoli, powinny być odszkodowane kosztem sędziego, a nie państwa. W celu zniszczenia sprzeczności i zamieszania w stosunkach umownych, prawie deliktowym itp. niezbędne jest zlikwidowanie kodeksu gospodarczego, a poszczególne jego normy wprowadzić do kodeksu cywilnego. Niezbędne jest podzielenie prawa na publiczne (konstytucyjne, karne, administracyjne itp.) i prywatne (cywilne, rodzinno-małżeńskie, pracy itp.), a stosunki — na publicznoprawne i prywatnoprawne. Stosunki publicznoprawne, na przykład stosunki Prezydenta i Prokuratora Generalnego, Prezydenta i przewodniczącego administracji obwodowej, Prokuratora Generalnego oraz prokuratorów obwodów i rejonów mogą być regulowane jedynie normami prawa publicznego. Nie mogą one być regulowane normami prawa prywatnego, na przykład normami prawa pracy. „Władza i biznes”, czyli elementy publicznoprawne i prywatnoprawne, powinny być rozgraniczone. Deputowany lub urzędnik nie może zajmować się biznesem. Realizacja wszystkiego powyższego da możliwość utwierdzenia ukraińskiej idei narodowej w życiu społeczeństwa.
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr SZEWCZENKO, doktor nauk prawnych, profesor katedry teorii i historii państwa i prawa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Koncepcja współczesnej ukraińskiej idei narodowej powinna zawierać perspektywiczny model rozwoju Ukrainy na wiele dziesięcioleci naprzód, który mógłby stać się czynnikiem jednoczącym społeczeństwo podzielone przez polityków. Abstrakcyjne hasło Majdanu „Wschód i Zachód razem!” należy zastąpić istotową zasadą: budowa sprawiedliwego i niekorumpowanego państwa. Formułując koncepcję współczesnej ukraińskiej idei narodowej, należy brać pod uwagę wartości i priorytety narodowe, bogactwo moralno-duchowe Ukraińców, nasze doświadczenie historyczne oraz doświadczenie innych narodów, a także uwzględniać współczesne dążenia i aspiracje całego narodu ukraińskiego. Wychodząc z powyższego, uważamy, że koncepcja współczesnej idei ukraińskiej powinna obejmować budowę zamożnego, sprawiedliwego, wysokomoralnego i duchowo bogatego społeczeństwa obywatelskiego. Rozważmy składowe koncepcji współczesnej ukraińskiej idei narodowej: 1. Budowa zamożnego społeczeństwa. Zbudować na Ukrainie zamożne społeczeństwo można poprzez realne gwarantowanie przez państwo obywatelom równych praw i możliwości. Państwo powinno zapewnić obywatelom prawo do swobodnego wyboru zajęcia oraz równe możliwości zajmowania stanowisk państwowych. Każdy obywatel Ukrainy powinien mieć prawo, po powiadomieniu odpowiedniego organu państwowego, rozpocząć działalność gospodarczą bez uzyskiwania zezwolenia, płacąc terminowo podatki w pełnej wysokości od momentu uzyskania dochodów. Podatki powinni płacić w pełnej wysokości wszyscy obywatele, począwszy od sprzątaczki, a skończywszy na najwyższych urzędnikach. Wszystkim obywatelom powinno być dostępne uzyskanie wyższego wykształcenia, opieka medyczna, zabezpieczenie emerytalne itp. Porządek naliczania emerytur powinien być jednakowy dla wszystkich obywateli. Potrzebującym rodzinom, dzieciom osieroconym, wdowom, inwalidom i obywatelom w podeszłym wieku państwo powinno udzielać pomocy socjalnej. (Podobne zapisy były zawarte w Konstytucji P. Orłyka i praktykowane w państwie ukraińskim od połowy XVII do niemal końca XVIII wieku). Biorąc pod uwagę doświadczenie krajów Zachodu, konieczne jest, aby pracownicy najemni nie tylko otrzymywali należne wynagrodzenie, ale także brali udział w podziale zysków z produkcji każdej formy własności poprzez nabywanie akcji produkcji (taka praktyka istnieje w Anglii i USA) lub otrzymywanie części zysków w zależności od osobistego wkładu w produkcję (taka praktyka istnieje w krajach Europy Zachodniej). Zyski nie powinny być przywłaszczane wyłącznie przez właściciela produkcji i wydawane tylko na jego osobiste potrzeby. Wspólna praca właścicieli produkcji (pracodawców) i pracowników najemnych powinna prowadzić do sprawiedliwego podziału zysków między nimi. Dziś w krajach Zachodu 25% środków produkcji znajduje się w posiadaniu państwa, 25% — w posiadaniu osób prywatnych, a 50% — we własności zbiorowej (pracowników). Dość skomplikowaną kwestią jest własność ziemi. W państwie ukraińskim od połowy XVII do końca XVIII wieku istniała państwowa forma własności ziemi, ziemia była uważana za bogactwo narodowe. Ziemia była w posiadaniu wspólnot wiejskich, a korzystanie z niej było podwórkowe (rodzinne). Ziemia była redystrybuowana do użytkowania przy każdym nowym płodozmianie. W prywatne
Maschinelle Übersetzung
Dla osiągnięcia sprawiedliwości należy ustanowić nie tylko minimalną, ale i maksymalną wysokość wynagrodzenia oraz emerytury. Różnica między minimum a maksimum powinna być rozsądna i sprawiedliwa (w Anglii, na przykład, różnica nie może być większa niż 2,4-krotna). 3. Budowa wysokomoralnego i duchowo bogatego społeczeństwa. Państwo powinno tworzyć środowisko dla rozwoju pozytywnych i zapobiegania rozwojowi negatywnych skłonności u ludzi. Haniebnym zjawiskiem, które demoralizuje
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie: O. Łytwynenko
…na niewielkie przydomowe działki, które mogą być przedmiotem obrotu cywilnego. Realizacja tego zjednoczy społeczeństwo ukraińskie.
2. Budowa sprawiedliwego społeczeństwa. Aby zbudować sprawiedliwe społeczeństwo, należy przede wszystkim zlikwidować tę niesprawiedliwość, do której doszło na Ukrainie podczas prywatyzacji własności państwowej. Jeśli nawet prywatyzacja odbywała się zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem, lecz w sposób amoralny, jak otwarcie przyznają nowo upieczeni właściciele, przedsiębiorstwa powinny zostać na drodze sądowej zwrócone na własność państwa. (Zauważmy, że w okresie gromadzenia kapitału we wszystkich krajach Zachodu bardzo surowo karano za nieprawomocne wzbogacenie się. Nawet drobna kradzież karana była śmiercią).
Państwo nie powinno dopuszczać na rynek kapitału pochodzenia kryminalnego, zarówno krajowego, jak i zagranicznego, gdyż on szerzy nie tylko w kołach biznesowych, lecz w całym społeczeństwie odpowiednią etykę postępowania. Właściwe organy powinny mieć prawo żądać od każdej osoby fizycznej lub prawnej dowodów uczciwego i przejrzystego pochodzenia majątku i kapitałów.
Ponieważ w ciągu istnienia niepodległej Ukrainy masowo rozpowszechniły się korupcja, łapownictwo, pochlebstwo, oszustwo, karierowiczostwo i inne zjawiska, wielu urzędników i pseudouczonych otrzymało stopnie naukowe (kandydata, doktora nauk), tytuły naukowe (członka-korespondenta, akademika) oraz tytuły „zasłużony pracownik oświaty i nauki”, „zasłużony prawnik” itd. W celu zwiększenia liczby „członków-korespondentów” i „akademików” nielegalnie utworzono Akademię Nauk Prawnych i inne. Zgodnie z dekretem Prezydenta takie „członkowie-korespondenci”, „akademicy”, „zasłużeni pracownicy” otrzymują ogromne miesięczne dopłaty do wynagrodzenia, co jest nie tylko nielegalne, lecz także niesprawiedliwe. Wspomniane tytuły powinny dawać człowiekowi nie materialne, lecz moralne zadowolenie. Dlatego dopłaty powinny zostać zniesione.
...korupcja, która nabrała ogromnego rozmachu w sferze edukacji, ochrony zdrowia itd. W sferze edukacji, na przykład, korupcja kwitnie zarówno w szkołach, jak i w uczelniach wyższych. W niektórych uczelniach wyższych ukształtowały się klanowo-rodzinne kolektywy, które postawiły łapownictwo na systemową podstawę. Dotyczy to przede wszystkim przyjęcia na uczelnię wyższą. Dość rozwinięte jest protegowanie studentów przez wykładowców i pracowników uczelni wyższych przez wszystkie lata nauki. Z tego powodu przygotowanie zawodowe studentów, mimo celujących ocen, jest bardzo niskie. Korupcja kwitnie także przy uzyskiwaniu stopni naukowych (kandydat, doktor nauk) i tytułów naukowych (docent, profesor). Wspomniane zjawisko można przynajmniej częściowo przezwyciężyć za pomocą odpowiedniego ustawodawstwa, które powinno mieć charakter nie regulujący, lecz imperatywny, oraz ustanawiać prawo do zajmowania stanowiska dziekana lub rektora uczelni wyższej przez tę samą osobę wyłącznie w ciągu jednej kadencji (3 lub 5 lat), zakazać osobom pozostającym w stosunkach rodzinnych pracy lub studiowania na tym samym wydziale uczelni wyższej. W państwowych uczelniach wyższych należy niezwłocznie przeprowadzić rotację kadr kierowniczych. Przyjmowanie do pracy i zwalnianie z pracy kadry profesorsko-wykładowczej powinno odbywać się z inicjatywy katedr i na podstawie decyzji rady naukowej wydziału. W celu wykorzenienia korupcji konieczne jest wprowadzenie do kodeksu karnego normy przewidującej wyłącznie jeden rodzaj kary za takie przestępstwo — konfiskatę mienia. Stanowiska w organach państwowych, organizacjach i instytucjach powinny zajmować osoby o wysokiej moralności i duchowości. W związku z powyższym należy opracować kodeks postępowania urzędnika i polityka, w którym ustalić, że naruszenie jego norm prowadzi do odpowiedzialności administracyjnej, karnej i cywilnoprawnej. Zakazać zajmowania stanowisk w organach państwowych i prowadzenia działalności politycznej osobom, które tajnie współpracowały z organami KGB („tajniacy”), a dziś działają w interesie obcego państwa. Państwo powinno wszechstronnie wspierać rozwój kultury ukraińskiej, norm moralnych, obyczajów, tradycji, które odziedziczyliśmy po naszych przodkach. Kościół powinien być oddzielony od państwa nie tylko teoretycznie (konstytucyjnie), lecz także praktycznie. Wszelka ingerencja duchownych w życie polityczne powinna być zakazana ustawowo, a naruszenie jej norm powinno prowadzić do odpowiedzialności administracyjnej, karnej i materialnej. Działalność Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego, która rozpala wrogość międzywyznaniową, sieje niezgodę, szerzy amoralność i inne negatywne zjawiska, powinna zostać ograniczona do minimum. Ukraińskie sanktuaria, takie jak Ławra Peczerska i Ławra Poczajowska, które znajdują się w użytkowaniu Cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego, powinny zostać zwrócone Cerkwi Ukraińskiej (Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego, Ukraińskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu, Kościołowi Greckokatolickiemu). W wielu przypadkach mnisi należący do Patriarchatu Moskiewskiego nie mają obywatelstwa ukraińskiego, a jeśli je uzyskali, to bez należytych podstaw. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy powinna sprawdzić legalność ich pobytu w naszym kraju i, w przypadku wystarczających podstaw, w trybie sądowym wydalić ich lub pociągnąć do odpowiedzialności karnej. W Ukrainie należy utworzyć jeden Kościół Pomiestny, który by ze swojej działalności był prowadzony w duchu prozachodnim...
Poprawka: powyższe zdanie powinno brzmieć następująco:
W Ukrainie należy utworzyć jeden Kościół Pomiestny, który by ze swojej działalności był proukraiński, głosił i wprowadzał w życie ukraińską ideę narodową. Jedyny Kościół Pomiestny można utworzyć poprzez zgromadzenie hierarchów cerkwi prawosławnych Ukrainy, którzy podpisaliby dokument (tomos), co sprzyjałoby uznaniu takiego Kościoła przez inne cerkwie prawosławne. Należy przemianować radziecko-rosyjskie nazwy miast, ulic, placów itd. na czysto ukraińskie. Pomnikom epoki radzieckiej miejsce w muzeum. Ustanowić odpowiedzialność karną, administracyjną i cywilnoprawną pracowników środków masowego przekazu za propagowanie przemocy, niemoralnego zachowania, wrogości narodowej itd. 4. Budowa społeczeństwa obywatelskiego. Społeczeństwem obywatelskim jest takie społeczeństwo, w którym osoba jest chroniona przed przejawami samowoli ze strony państwa i jego organów, kiedy człowiek może dochodzić ochrony sądowej w razie naruszenia jego praw i wolności. Podstawą społeczeństwa obywatelskiego powinno być samorząd. Mieszkańcy miejscowości mają
Maschinelle Übersetzung
Wskaźniki układu wydalniczego zmniejszają się o 20% w południku nerek i o 24% w południku układu moczowo-płciowego, a funkcjonalny i bioenergetyczny stan narządów trawiennych obniża się o 19–24%. Charakterystyczną cechą jest podwyższenie wskaźników południka alergii o 10 jednostek względnych. Chociaż jest to górna granica normy, to już zapowiada obciążenie alergiczne i immunologiczne organizmu zdrowych uczniów. Wskaźniki południka dystrofii naczyniowej, miąższowej i nabłonkowej (SPED), którego punkt kontrolny jest tłem bioenergetycznego stanu całego organizmu, zmniejszają się o 31%, to znaczy niemal o jedną trzecią, z 54 do 37 jednostek względnych; ogólna bioenergetyka praktycznie zdrowych uczniów zmniejsza się po jednorazowej 30-minutowej lekcji przy komputerze. Przy tak znacznym negatywnym wpływie fal elektromagnetycznych powstanie nieodwracalnych zmian organicznych w organizmie jest jedynie kwestią czasu. U uczniów, którzy mają zmiany patologiczne, najistotniejsze z nich odnotowuje się na południkach degeneracji nerwowej — spadek o 40% w stosunku do normy, południka serca o 36%, a południków układu dokrewnego i SPED o 32%. Obliczenia przeprowadzono na podstawie dolnej granicy normy — 50 j. w. Wszystkie południki reagują na wpływ pól elektromagnetycznych, a względne odchylenie wynosi 4–28% od danych wyjściowych. Zatem im niższe wyjściowe wskaźniki danego południka, tym istotniejsze względne odchylenia. Tak więc u uczniów obu grup najistotniejsze zmiany obserwuje się na południkach układu neuroendokrynnego i sercowo-naczyniowego. U uczniów z obecnymi zmianami patologicznymi wskaźniki zaangażowanego południka są bardziej znaczące niż u zdrowych. Budzi to niepokój, że praca przy komputerze będzie prowadzić do szybkiego pogorszenia przebiegu chorób przewlekłych. W celu zapewnienia ekologicznego bezpieczeństwa zdrowia podczas pracy uczniów z komputerem bezwzględnie należy stosować odpowiednie urządzenia ochronne, które znacząco obniżają negatywny wpływ PEM komputera na organizm ucznia. Ponadto należy stosować metody określania stanu funkcjonalnego głównych narządów i układów uczniów. Okresowo przeprowadzać kontrolę stanu zdrowia uczniów i na podstawie wyników takich badań dokonywać odpowiednich korekt względem wykrytych odchyleń stanu zdrowia, spowodowanych wpływem PEM komputera.
Problem ochrony użytkowników komputerów PC przed negatywnym wpływem na nich monitorów jest priorytetowy, ponieważ najbliższe perspektywy wdrażania technologii komputerowych w placówkach oświatowych i placówkach ochrony zdrowia (w rozwoju „Koncepcji państwowej polityki informatyzacji Ukrainy” oraz „Podstawowych kierunków narodowego programu informatyzacji Ukrainy”, zatwierdzonych Uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z 31.05.94 r., nr 605, realizacja ustawy Ukrainy „O kształtowaniu i wykonaniu Narodowego programu informatyzacji”, zatwierdzonej Uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z 31.08.1998 r. nr 1352) narzucają konieczność zapewnienia zawodowego bezpieczeństwa użytkowników komputerów PC.
Pracę wykonał Instytut Ekologii Człowieka przy finansowym wsparciu Głównego Zarządu Oświaty i Nauki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej we współpracy z Wydziałem Elektroniki Narodowego Technicznego Uniwersytetu „Kijowski Politechniczny Instytut”.
Maschinelle Übersetzung
Zakończenie. Początek w nr 10, 11 z 2007 r. Podczas zajęć przy komputerze znaczne obciążenie przypada na centralny układ nerwowy i analizator wzrokowy. Zmiany w układzie nerwowym obserwuje się często. Badania wykazały, że już podczas pracy z wyświetlaczem wydłuża się okres utajony reakcji wzrokowo-ruchowej, trzykrotnie zwiększa się liczba zaburzeń reakcji różnicowej, a pięciokrotnie — liczba przypadków hamowania następowego, zwiększa się także liczba błędów, co świadczy o rozwoju zmęczenia układu nerwowego. Zmiany w centralnym układzie nerwowym u uczniów podczas zajęć bez komputerów miały analogiczny kierunek, z tą tylko różnicą, że wielkość tych zmian jest nieznaczna i w mniejszym stopniu odbija się na wydajności pracy. Zmiany w pracy układu sercowo-naczyniowego u uczniów pracujących z komputerami odnotowywało wielu autorów. Pod wpływem pracy z wyświetlaczem zachodzą zmiany stanu funkcjonalnego organizmu, charakterystyczne dla zwykłej pracy umysłowej: obniżenie częstotliwości skurczów serca, zmniejszenie ciśnienia tętna, co jest odzwierciedleniem napięcia mechanizmów regulacji działalności sercowo-naczyniowej. Rzadszy rytm oraz obniżenie ciśnienia tętniczego (CT) po pracy przy wyświetlaczu u większości badanych uczniów świadczy o przebudowie układu hemodynamicznego na niższy poziom. W literaturze przedstawione są różne, czasem sprzeczne opinie badaczy na temat wpływu komputeryzacji na stan zdrowia uczniów — od pozytywnego po wyraźne odchylenia od normy. To samo dotyczy wpływu komputeryzacji na uczniów różnych grup wiekowych. Z tego wynika potrzeba dalszych pogłębionych badań w tym kierunku. Główną kwestią w tym problemie jest dostępność ekspresowych metod wykrywania negatywnego wpływu PEM monitora komputera na stan zdrowia ucznia na wczesnym, przedklinicznym, funkcjonalnym poziomie. Oprócz tego szczególnie aktualne jest opracowanie skutecznych metod dodatkowych przyrządów lub urządzeń do ochrony bioenergetyki zdrowia organizmu uczniów podczas pracy z komputerem osobistym. GŁÓWNE PRAWIDŁOWOŚCI WPŁYWU PEM KOMPUTERA NA ORGANIZM DZIECKA Wykazano, że początkowy stan zdrowia ucznia jest decydujący. Wpływ pola komputera zdrowy organizm odczuwa nieznacznie, podczas gdy odchylenia funkcjonalne od normy dla określonego organu pogarszają się po lekcji informatyki. To z kolei oznacza, że podczas pracy ucznia z komputerem należy uwzględniać jego faktyczny stan zdrowia. Zatem konieczne jest okresowe przeprowadzanie kontrolnej diagnostyki stanu funkcjonalnego organów i układów organizmu uczniów. Wykazano, że najbardziej wrażliwymi organami i układami organizmu uczniów są: układ dokrewny (tarczyca); wzrasta aktywność funkcjonalna układu krwionośnego, jelita grubego, trzustki, nerek oraz żołądka, zmniejsza się aktywność układu limfatycznego i wątroby. Po każdej lekcji informatyki obowiązkowo należy przeprowadzać endoekologiczną profilaktykę rehabilitacyjną w celu przywrócenia stanu funkcjonalnego organizmu ucznia do normy. Liczne badania aury uczniów po ich pracy przy komputerze wiarygodnie dowiodły, że najbardziej wrażliwymi na PEM komputera są układ płciowy, trzustka, wątroba, układ dokrewny i nerki, które stanowią ponad połowę wszystkich maksymalnych zmian. Inne organy zmieniały się w mniejszym stopniu w nega-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
aktywną stronę pod wpływem pola monitora. Dotyczy to serca i jelit. Obserwuje się pewną selektywność w oddziaływaniu na określone organy u dziewcząt i chłopców. U dziewcząt maksymalny wpływ odnotowywano w obszarze związanym z trzustką (do 90%), a u chłopców najbardziej wrażliwe okazały się nerki (do 80%). Stopień wpływu monitora PC na ucznia zależy również od jego stanu psychofizycznego na lekcji. Stan równowagi autonomicznego układu nerwowego (AUN) uczniów w stanie zwykłym, przed lekcją informatyki, dla przeważającej większości uczniów nie odpowiada normie, homeostazie wegetatywnej. Występuje albo wyraźna sympatykotonia, albo parasympatykotonia. Ponad połowa dzieci ma dziś wyraźnie zaznaczone zaburzenie równowagi AUN, w procesie tym przeważa sympatykotonia nad parasympatykotonią. Taki obraz stanu AUN u uczniów ma przede wszystkim związek z sumarycznym wpływem na zdrowie dzieci czynników ekologicznych środowiska. Ponieważ dla większości dzieci wyjściowy stan AUN nie odpowiada homeostazie wegetatywnej, praca przy komputerze w takim przypadku prowadzi do wzrostu nierównowagi AUN w tę lub inną stronę. Jest to jeden z poważnych negatywnych wpływów komputera na zdrowie uczniów, co stawia na ostrzu noża problem ochrony bioenergetyki organizmu przed komputerem. Na psychikę bezpośrednio negatywnie wpływają, że tak powiem, rzeczy wirtualne — gry komputerowe i Internet. To jest to, co „wciąga” dziecko do komputera, to, od czego niemożliwe jest się oderwać, to, bez czego wielu młodych ludzi nie wyobraża sobie życia — to maniakalne uzależnienie od Internetu, od gry, to komputeromania. Oczywiście chodzi o wielogodzinne siedzenie przy komputerze i o ludzi, którzy spędzają swój czas w gazetach, na forach, przy grach, a także zajmują się pracą w Internecie (zbieranie informacji itp.). Ci ludzie stanowią do 90% wszystkich, którzy długo siedzą przy komputerze. Zatem młody człowiek, który dziś bezkontrolnie spędza cały swój wolny czas przy komputerze, potrzebuje już wsparcia społecznego ze strony społeczeństwa (zespołu, rodziny), ma duże trudności w komunikacji, odczuwa niezadowolenie, ma niską samoocenę, kompleksy itp. Jakby wszystkie problemy rozwiązywał Internet! I człowiek śpieszy do bezpiecznego dla niego środowiska, życia, które do niczego nie zobowiązuje. Lecz on tylko komplikuje te cechy charakteru, których chciał się pozbyć, a co najważniejsze, nabywa nowe, odchodząc od rzeczywistości poprzez zmianę swojego stanu psychicznego, wirtualnie zmieniając płeć, wiek… Z czasem człowiek zaczyna działać i myśleć inaczej. Inaczej rozwiązuje problemy bytowe, rodzinne, osobiste, zawodowe itd. Przytoczmy symptomy psychologiczne, które może odczuwać osoba należąca do grupy ryzyka ludzi uzależnionych od Internetu: dobre samopoczucie lub euforia przy komputerze; niemożność zatrzymania się; zwiększenie czasu spędzanego przy komputerze; zaniedbywanie przyjaciół, rodziny; uczucie pustki, depresji, rozdrażnienia poza komputerem; problemy z nauką, pracą. Złymi symptomami skłonności do uzależnienia komputerowego są również: natrętne pragnienie ciągłego sprawdzania poczty elektronicznej; smakowanie z wyprzedzeniem następnej sesji on-line; zwiększenie czasu spędzanego on-line; zwiększenie ilości pieniędzy wydawanych na on-line. Jeśli przy wykryciu takich symptomów nie podejmie się środków ochrony, wszystko to przechodzi w manię. Odczuwając euforię przy komputerze, tacy ludzie jednocześnie kultywują w sobie nierównowagę, niechlujstwo, samoizolację, utratę zwykłych wartości, wewnętrznych punktów odniesienia, lekceważący stosunek do bliskich. Oprócz komputeromanii istnieją inne skutki uboczne długiego kontaktu z komputerem. Dzieci szybko przystosowują się do otaczającego świata i do świata komputerów jednocześnie. Wielu zmian można nie zauważyć od razu, potrzebny jest doświadczony psycholog lub należy przeprowadzić specjalną, akupunkturową analizę stanu psychiki dziecka. Narodziny komputeromanii u dziecka przejawiają się w jego stanie emocjonalnym. Kiedy pojawia się podwyższona agresywność, Zdjęcie Oksany Ceacury wybuchy przemocy. Inne obserwacje potwierdzają, że dzieci przestają fantazjować, stają się niezdolne do tworzenia własnych obrazów wizualnych, z trudem uogólniają i analizują informacje. Komputer może stać się przyczyną długotrwałych zaburzeń w obszarze rozwoju psychicznego i intelektualnego dziecka. U komputerowego pokolenia dzieci gorzej pracują niektóre rodzaje pamięci, obserwuje się niedojrzałość emocjonalną, nieodpowiedzialność. Wyniki badania wpływu pól elektromagnetycznych monitora komputera na praktycznie zdrowych uczniów świadczą o negatywnym działaniu, które przejawia się w zmianach bioenergetycznych i funkcjonalnych organów oraz układów. Wszystkie organy i układy organizmu uczniów natychmiast reagują na zewnętrzne działanie pól. Wskaźniki punktów kontrolnych i dodatkowych zmniejszają się o 4—43%. Tak znaczne wahanie po jednorazowych 30-minutowych zajęciach przy komputerze świadczy o rozbalansowanym stanie organów i układów, co może doprowadzić do zaburzeń funkcjonalnych oraz zmian organicznych w organizmie. Najbardziej wrażliwy na działanie pól elektromagnetycznych jest układ nerwowy, którego wskaźniki zmieniają się od 52 do 32 jednostek względnych (norma 50—60), co stanowi 36% zmniejszenia stanu bioenergetycznego względem normy. Najmniejszy wpływ odnotowuje się na meridianie degeneracji tłuszczowej — 4%, jednak pozostają one na dolnej granicy normy. Wskaźniki punktu dodatkowego meridianu degeneracji nerwowej-naczyń mózgu zmniejszają się o 43% względem normy. Tak znaczne zmiany prowadzą do niewydolności tętniczej krążenia oraz zastoju żylnego w mózgu, wpływając tym samym na niedostateczną działalność funkcjonalną struktur ośrodkowego układu nerwowego i gruczołów dokrewnych. Wskaźniki meridianu układu dokrewnego i serca u praktycznie zdrowych uczniów zmniejszają się o 27%, a całego układu tętniczego, żylnego i limfatycznego obniżają się o 28%. Układ neuroendokrynny oraz sercowo-naczyniowy są indykatorem negatywnego wpływu pól elektromagnetycznych na zdrowie uczniów.
Maschinelle Übersetzung
UKRAIŃCY NA ŚWIECIE
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr Wołoszczuk to 35-letni czernihowski dziennikarz i podróżnik, z wykształcenia historyk (ukończył Czernihowski Uniwersytet Pedagogiczny). W ciągu ostatnich pięciu lat odbył samodzielne podróże-ekspedycje za granicę, w szczególności do regionów byłego ZSRR. Znaczące miejsce w badaniach Ołeksandra zajmują tematy masowych represji politycznych okresu stalinowskiego, lokalnych konfliktów zbrojnych, a także badanie życia Ukraińców poza granicami Ukrainy. Wśród najważniejszych projektów minionych lat znajduje się ekspedycja na Wyspy Sołowieckie, udział w wykopaliskach tajnego pochówku budowniczych Kanału Białomorskiego w pobliżu 8 śluzy w Karelii, badanie przyczyn i skutków wojny naddniestrzańskiej w 1992 roku, podróż autostopem po „gorących punktach” Północnego Kaukazu. W ubiegłym roku O. Wołoszczuk odbył swoją najdłuższą ekspedycję — przez sześć miesięcy badał życie Ukraińców we Wschodniej Syberii, Jakucji, na Kołymie, Sachalinie, Wyspach Kurylskich, w Kraju Nadmorskim i Kraju Chabarowskim, był także w Mongolii. W lokalnych oddziałach towarzystwa „Memoriał” oraz w archiwach FSB udało się zebrać nazwiska około 5 tysięcy osób pochodzących z Czernihowszczyzny, które zostały zesłane do tych regionów. Badacz odwiedził również pozostałości dawnych kołymskich łagrów GUŁAG-u. Rozpoczynamy publikację opowieści O. Wołoszczuka o jego niedawnej ekspedycji.
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr WOŁOSZCZUK Myśl o wielkiej podróży na Daleki Wschód pojawiła się dawno. Jeszcze w 2002 roku, kiedy dopiero zacząłem poważnie zajmować się podróżami autostopem, wpadłem na pomysł, by dotrzeć „okazjami” do Magadanu. Rozumiałem, że będzie to trudna i długa podróż, dlatego do jej realizacji przygotowywałem się zawczasu. Każdą kolejną wyprawę utrudniałem, czyniąc ją dłuższą zarówno pod względem czasu, jak i kilometrażu. Początkowy cel — Magadan — z czasem „obrósł” także innymi miejscami, które chciałem odwiedzić. Tak w trasie pojawiły się Sachalin, Kuryle, Kraj Nadmorski, Chabarowsk, Mongolia, Ałtaj. Wykrystalizował się też cel podróży. Po pierwsze, chciałem dowiedzieć się, jak żyją daleko od ojczyzny dalekowschodni Ukraińcy, jak zachowują język ukraiński i tradycje narodowe, jak śledzą i co myślą o obecnych wydarzeniach oraz sytuacji na Ukrainie. Bardzo interesujący był dla mnie Kraj Nadmorski. Wiadomo, że jego gospodarcze zagospodarowanie pod koniec XIX wieku prowadzili przesiedleńcy z Ukrainy. W szczególności chciałem dowiedzieć się o historii i teraźniejszości centrum rejonowego Czernihówka. No i, oczywiście, Kołyma — słowo, które do dziś kojarzy się ludziom z bólem, cierpieniem, śmiercią. Swoją ekspedycję rozpocząłem od Krasnojarska, dokąd dotarłem z Ukrainy pociągiem „Charków—Władywostok”. Miejscowi koledzy-dziennikarze pomogli mi znaleźć przewodniczącą krajowej autonomii narodowo-kulturalnej — Lidię Iwaniwnę Łucenko (pochodzącą z Donbasu), która opowiedziała o życiu Ukraińców w Krasnojarsku. Zjednoczyli się w kwietniu 1992 roku, obecnie w skład autonomii wchodzi około 200 Ukraińców. Są to przeważnie przedstawiciele inteligencji, którzy nie chcą tracić więzi kulturowych z daleką ojczyzną, wspólnie obchodzą święta narodowe, śpiewają ukraińskie pieśni (przy autonomii narodowo-kulturalnej działa chór ludowy „Barwinok”). Niepokoi jedynie to, że większość świadomych Ukraińców Krasnojarska to ludzie starsi. Ich dzieci i wnuki, niestety, stopniowo tracą świadomość narodową. W krasnojarskim „Memoriale” otrzymałem pierwsze listy represjonowanych rodaków — 369 osób. Założycielem miejscowego „Memoriału” był Wołodymyr Birger — syn byłego naczelnika wydziału planowania cukrowni w Czernihówce, Sołomona Birgera, represjonowanego w 1937 roku. Kolejnym po Krasnojarsku miastem dla mnie stał się Irkuck, dokąd dotarłem już autostopem. Do Irkucka przybyłem właśnie wtedy, gdy na miejscowym lotnisku spłonął samolot pasażerski „Moskwa—Irkuck”. Zginęły 124 osoby, przez dwa dni miasto było w żałobie. Znów zaczęły się rozmowy o „irkuckiej anomalii geofizycznej”, a jak okazało się później, przyczyną katastrofy był czynnik ludzki (pilot nacisnął nie ten przycisk). Wśród pasażerów samolotu było kilkoro znajomych aktywistki ukraińskiego centrum kulturalnego „Dnipro” Hałyny Wakulinej, u której zatrzymałem się na czas pobytu w Irkucku. W obwodzie irkuckim mieszka około 80 tysięcy naszych rodaków, z nich 20 tysięcy — w Irkucku, niemało — w Ust-Ilimsku i Bracku. W rejonie zimińskim jest najwięcej moich rodaków — potomków przesiedleńców z guberni czernihowskiej. Stanowią oni zdecydowaną większość mieszkańców wsi Batoma — ich przodkowie przesiedlili się tutaj w 1906 roku w poszukiwaniu ziemi i lepszego losu. Pierwszy wieczór szewczenkowski zorganizowano w Irkucku jeszcze w 1992 roku i od tego czasu wszyscy wielbiciele wielkiego Kobziarza mają możliwość uczestniczyć w świętach literacko-muzycznych, quizach, konkursach, wystawach książek i rysunków, poświęconych twórczości T. H. Szewczenki. Obecnie w obwodzie irkuckim działają dwa oficjalnie zarejestrowane ukraińskie centra kulturalne — „Dnipro” i „Czeremszyna”, są chóry ludowe i zespoły folklorystyczne. Wśród dorastającego pokolenia jest niemało zwolenników ukraińskiej kultury. Jedne dzieci urodziły się na Ukrainie, inne nigdy tam nie były, ale o Ukrainie chcą wiedzieć jak najwięcej. Wszystkich łączy miłość do ukraińskiego śpiewnego języka, do twórczości naszego narodu. Dziewięcioklasista jednej z irkuckich szkół Anton Zajenok od piątego roku życia śpiewa ukraińskie pieśni, choć sam na Ukrainie nigdy nie był (jego pradziadek i prababcia zostali wywiezieni do guberni irkuckiej sto lat temu). Inna dziewięcioklasistka — Ołeksandra Hreczko — urodziła się w Czernihowie, ale razem z rodzicami przeprowadziła się do Syberii. Ołeksandra pielęgnuje ukraińskie słowo, kocha poezję, z zachwytem ją czyta. Co roku we wrześniu odbywa się obwodowy festiwal ukraińskiej pieśni. Tylko w jednej wsi — Batomie — są trzy (!) narodowe zespoły twórcze: „Zironka”, „Łubystok” i „Berehynia”. — A co Pana najbardziej niepokoi? — zapytałem Hałynę Wakulinę. — Tysiące kilometrów od ojczyzny chyba znacznie ostrzej odczuwamy wszystkie te niepowodzenia, które dzieją się na Ukrainie, a przede wszystkim niestabilność polityczną. Zresztą Ukraina o nas po prostu zapomina. A nas tutaj jest wielu i wszyscy jesteśmy Ukraińcami. Czy nie lepiej najpierw zwrócić się twarzą do nas, Ukraińców w Rosji, a dopiero potem — do Europy, NATO?.. Obejrzawszy Irkuck i pobywszy na południowym brzegu Bajkału (przez obecność dwóch kombinatów celulozowo-papierniczych jezioro tam jest zanieczyszczone), przybyłem do stolicy Buriacji — Ułan-Ude. Pod względem liczebności Ukraińcy zajmują w republice czwarte miejsce po Buriatach, Rosjanach i Tatarach, ale oficjalnie się nie zorganizowali. Dlatego pojechałem dalej — do Czyty. Jeszcze kilka lat temu w tym dużym mieście działała ukraińska społeczność, jednak jej kierownicy z jakiegoś powodu nie przeszli przerejestrowania i straciła ona oficjalny status. Znalazłem „głównych” Ukraińców Czyty. Ale… Czy to przyjechałem w nieodpowiednim czasie, czy nie, ale spotykać się ze mną, a tym bardziej pomagać z zakwaterowaniem w Czycie, nie chcieli. Nawet w rozmowie telefonicznej prosili, by rozmawiać z nimi w języku rosyjskim. Pojechałem dalej… Pokonawszy około tysiąca kilometrów tak zwaną „trasą federalną” Czyta—Chabarowsk (jest ona dopiero budowana, pod asfaltem nie ma więcej niż 5% drogi), dotarłem do Tyndy. Stolica BAM-u — nowoczesne miasto z szerokimi ulicami i wysokimi budynkami, które z daleka przypominają żagle. Ukraińców jest wielu, przeważnie to ci, którzy budowali Bajkalsko-Amurską Magistralę, a potem zostali tu żyć. W Tyndzie zatrzymałem się na podwórzu żeńskiego monasteru Świętej Opieki i przez kilka dni popracowałem przy budowie nowych cel klasztornych. Przełożona monasteru — ihumenia Ksenia — okazała się Ukrainką, pochodzącą z obwodu donieckiego, ale prawie całe życie spędziła na Syberii. W jeden z dni mojej pracy w monasterze wydarzyło się uroczyste wydarzenie — wmurowanie w fundament przyszłych cel pamiątkowej butelki z imionami wszystkich budowniczych i darczyńców. Moje imię też tam trafiło. Ciąg dalszy nastąpi.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
OŚWIATA W włoskim mieście Pescara otwarto ukraińską szkołę niedzielną imienia Iwana Franki. Placówkę oświatową założyło Stowarzyszenie Kulturalne „Ukraina” przy wsparciu ambasady Ukrainy we Włoszech oraz władz lokalnych. Ceremonia uroczystego otwarcia ukraińskiej szkoły odbyła się w sali posiedzeń merostwa miasta Pescara. W tym międzynarodowym wydarzeniu wzięli udział Ambasador Ukrainy we Włoszech Heorhij Czerniawski, przedstawiciele władz lokalnych, przyszli uczniowie oraz ich rodzice. W szkole wykładane będą język i literatura ukraińska, geografia oraz historia Ukrainy. Zajęcia zapoznawcze rozpoczęły się 1 marca, a już jesienią szkoła zacznie działać w pełnym trybie. Przyszłych uczniów jest kilkudziesięciu. Są to dzieci z rodzin czysto ukraińskich oraz mieszanych włosko-ukraińskich. Do szkoły uczęszczać będą także ukraińskie dzieci adoptowane przez włoskie rodziny, które pragną, aby dzieci nie zapominały o swoich korzeniach. Pomieszczenia dla szkoły udostępniła organizacja charytatywna „Caritas”, a podręcznikami nową placówkę oświatową zapewniło Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy za pośrednictwem Ambasady. Biblioteczkę literatury pięknej i innej literatury poznawczej, a także materiały poglądowe z symboliką państwową Ukrainy przekazały dla nowo utworzonej szkoły Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” (przewodniczący Pawło Mowczan), Międzynarodowe Stowarzyszenie Ukraińców „Czwarta fala” oraz Wszechukraińska Organizacja Społeczna „Ukraińska wzajemna pomoc” (przewodniczący Ołeksander Szokało). Absolwenci będą otrzymywać dokument, który będzie uznawany przez państwo ukraińskie – poinformowała w wywiadzie dla „Deutsche Welle” prezes Stowarzyszenia „Ukraina”, inicjatorka utworzenia szkoły Marija Pererwa. W przyszłości planowane są także wycieczki dla dzieci do najsłynniejszych miast Włoch, co przyczyni się do ich rozwoju kulturalnego, a także pomoże poznać ukraińskich rówieśników, którzy tam mieszkają – zaznaczyła. Ukraińska szkoła niedzielna w Pescarze stała się trzecią we Włoszech po rzymskiej i neapolitańskiej. Według informacji „Deutsche Welle”
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
wrócić do domu. Z dziewczynką pracował psycholog, zamieszkała w żydowskiej rodzinie. Po roku nauczyła się pisać od prawej do lewej, a po 2 latach — całkowicie opanowała język. Oto przykład. Zatem trzeba działać. Konotopska „Proświta” proponuje zorganizować stały ruch na Ukrainie: „Mówić po ukraińsku to prestiż!”. Uzgodniliśmy już tę kwestię z zarządem oświaty, będziemy pracować razem. Chciałbym zwrócić się za pośrednictwem gazety „Słowo Proświty” do ministra oświaty S. Nikołajenki, do nauczycieli ukraińskich szkół o wzmocnienie patriotycznego wychowania uczniów, aby w szkołach nie tylko wykładać po ukraińsku, ale i tworzyć ukraińskojęzyczne środowisko. Mówmy po ukraińsku.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
ŚWIĘTO Maria PEŁECH, sekretarz odpowiedzialny Czerniowieckiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Bukowina od dawna ma status miejsca, gdzie komfortowo i owocnie współistnieją oraz rozwijają się dziesiątki nacji i narodowości. Tolerancyjny stosunek mieszkańców regionu do ludzi wszystkich narodowości mieszkających w sąsiedztwie jest już od dawna przykładem dla innych regionów i krajów. Dlatego też nie dziwi, że święto narodowe jednej z grup, które tu mieszkają, przekształca się w ogólne, szerokie świętowanie. Nie jest wyjątkiem tegoroczne uczczenie Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego, które zorganizowało obwodowe towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Tego dnia do centralnego kina miejskiego, które od dawna jest swoistym centrum kultury ukraińskiej w Czerniowcach, przybyli przedstawiciele nie tylko ukraińskich, ale i wielu innych towarzystw narodowo-kulturalnych, które działają na Ukrainie. Witając uczestników wydarzenia, przewodnicząca towarzystwa Tamara Minczenko podkreśliła, powtarzając słowa klasyka Wołodymyra Sosiury: „I ten tylko szacunku jest godzien, kto język szanuje swój”, opowiedziała o działaniach i inicjatywach „Proświty”, które z powodzeniem są realizowane w Czerniowcach i obwodzie. A członek zarządu Towarzystwa, naczelnik wydziału kultury obwodowej administracji państwowej Ostap Sawczuk zapewnił obecnych, że władze regionalne nadal będą troszczyć się o problemy zarówno mniejszości narodowych, jak i narodu tytularnego. Szeroki obraz rozwoju języków ojczystych w sieci placówek oświatowych na Bukowinie nakreśliła główny specjalista obwodowego wydziału oświaty Ołena Ponomarenko. Występowali na święcie także kierownicy innych narodowo-kulturalnych towarzystw obwodu: rumuńskiego (Arkadij Opajeć), polskiego (Władysław Strutyński), austriacko-niemieckiego (Franciszek Keller), przewodniczący żydowskiego funduszu charytatywnego, redaktor audycji radiowej „Słowo Żydowskie” Isaj Klejman, obwodowego oddziału towarzystwa „Ukraina-Mołdawia” Wasyl Waskan. Po zakończeniu święta jego uczestnicy złożyli kwiaty pod pomnikami T. Szewczenki, M. Eminescu, kronikarzy Rusi-Ukrainy — orędowników ukraińskiego piśmiennictwa. „zraniona” była absolwentka Kołomyjskiej szkoły muzycznej nr 1, a później absolwentka Rówieńskiego państwowego uniwersytetu humanistycznego, katedry folkloru muzycznego, Wiktorija Semczuk. Zespół pani Wiktorija założyła kilka lat temu i zdołała nie tylko nauczyć swoich śpiewaków bezbłędnie władać głosem, oddechem, dykcją, ale i dobrać najbardziej optymalny dla grupy folklorystycznej repertuar, do którego wchodzą utwory zebrane przez samych uczestników we wsiach Huculszczyzny i Pokucia. Hałyna Behmetiuk, wiodąca pracownica naukowa obwodowego centrum naukowo-metodycznego kultury i turystyki Przykarpacia poinformowała, że „Tajstrze” „zagraża” tytuł zespołu ludowego. Jak byłoby wspaniale, gdyby twórczo-badawczą pracą „Tajstry” zainteresowali się wpływowi ludzie i pomogli finansowo temu wspaniałemu zespołowi oraz jego kierowniczce, która pracuje bezpłatnie. Przecież „Tajstra” mogłaby ponieść skarby ludowej pieśni Pokucia i Huculszczyzny nie tylko w głąb Ukrainy, ale i w świat (jak w swoim czasie kapela Ołeksandra Koszycia czy Dmytra Kotki), rozsławić ukraińską kulturę pieśniarską i nasze miasto. P.S. Białocerkiewska „Młoda Proświta” wyraża podziękowanie dyrektorowi generalnemu SP „Ukrinterm” P. M. Morozowi oraz dyrektorowi generalnemu OAO „Miskbud” W. I. Czasnowskiemu za wsparcie w przeprowadzeniu wydarzenia.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
GŁOS PAMIĘCI ks. Zynowij KARAŚ W Domu Ludowym w Kołomyi odbył się koncert-sprawozdanie zespołu, któremu sami uczestnicy nadali huculską nazwę “Tajstra”, gdzie śpiewają kobiety kochające ukraiński folklor pieśniarski, a także bardzo barwny zespół dzieci w różnym wieku. “Tajstrą” kieruje osoba z “iskrą Bożą w sercu”
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
STANOWISKO Luiza CZUMAK, honorowa przewodnicząca konotopskiej „Proświty” 16. rocznica Niepodległości. Wkrótce będziemy witać absolwentów szkół, którzy urodzili się w wolnej Ukrainie. A jaka jest sytuacja ojczystego języka państwowego? Próbują mnie uspokoić: „Nie wszystko od razu!”. Co więc przeszkadza? Wnuczka mojej przyjaciółki ma prababkę Żydówkę, pradziadka Rosjanina, dziadka i ojca Ukraińców. Ukończywszy w Konotopie 9 klas, wyjechała uczyć się do Izraela. Codziennie – hebrajski, w środę wszystkie 8 lekcji. Były łzy, pragnienie po- O PRZEMIJAJĄCYM I WIECZNYM Zdjęcie O. Łytwynenki Ludzie różnią się między sobą, poza cechami rasowo-etnicznymi, religijnymi i politycznymi orientacjami, bardziej istotnymi cechami: swoim osobistym stosunkiem do czasu – przeszłego, teraźniejszego i przyszłego. Żyć tylko przeszłością – bezperspektywicznie, żyć tylko przyszłością – złudnie, a w życiu dzisiejszym dniem przejawia się cała istota człowieka. I w wymiarze czasowym teraźniejszości najbardziej różnią się ludzie życiem dla siebie i w sobie. Życie dla siebie jest zamknięte na biologicznym poziomie istnienia organizmu i pozbawione wyższego sensu, dla którego w końcu i pojawiła się dusza na tym świecie. To zbyt niska funkcja dla duchowo-biologicznej ludzkiej istoty. Tak istnieją istoty na niższych poziomach biosfery, na przykład owady, które kierują się tylko funkcją żucia szczęk. Ale szarańcza ma taką naturę, jak i inne pasożyty. A oto kiedy w ludzkim świecie pojawiają się istoty, które kierują się wyłącznie tą samą funkcją i
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
ŚLADEM WYDARZEŃ Kostiantyn KLYMCHUK, „Młoda Proświta” Każdy naród pielęgnuje pamięć historyczną, tworzy sztukę, która wchłania doświadczenia pokoleń, oraz język ojczysty. Właśnie dlatego w Białej Cerkwi utrwalono tradycję — świętowanie Dnia Ukraińskiej Państwowości. Białocerkiewska „Młoda Proświta” zorganizowała święto w uroczysku Boża Góra. Wydarzenie „Źródła ukraińskiej państwowości” było poświęcone wybitnym, przy tym decydującym o losach ludzi i całych narodów, mimowolnie przychodzi na myśl szewczenkowskie „nieludzie”. I jak szlachetnie prezentują się na ich tle zwykłe dzikie zwierzęta, w których wielki uczony, książę Piotr Kropotkin znajdował zalążki instynktów społecznych i… moralności. Właśnie tak. Bo zwierzęta nie żyją dla siebie — nie mają wewnątrzgatunkowej walki, a istnieje wzajemna pomoc. Jest tylko walka o przywództwo, i to nie na śmierć, a dla życia populacji. Zwierzęta własnej populacji pomagają sobie nawzajem i dzięki temu utrzymują się w swojej niszy życiowej (jeśli istota ludzka tam nie wtargnie). Tylko w ludzkich populacjach coraz mniej miejsca pozostaje na wzajemną pomoc i zalążki moralności. Totalna plaga ciemnej natury istnienia dla siebie wypiera duszę z przestrzeni życiowej tego świata, a ona osierocona i zdezorientowana szuka swojej izby ducha w swoim ochronnym ciele. Bo tylko dusza pragnie żyć dotąd zapomnianym twórcom państwowości i bohaterom ukraińskiej ziemi. Zebrano również środki na fundusz odbudowy ukraińskiej stolicy hetmańskiej Baturyn, zniszczonej przez współpracownika moskiewskiego cara Piotra I, Aleksandra Mienszykowa. Niełatwo jest zaczynać nową sprawę, jeszcze trudniej ją kontynuować, zwłaszcza w warunkach sceptycyzmu, a czasem i otwartego niezrozumienia. Młodzież musi stać się tą siłą, która nie pozwoli obrócić koła historii w przeciwnym kierunku i nie odda niepodległości, zdobytej krwią poprzednich pokoleń. sobie. I w końcu całe życie ludzkie to droga duszy do samej siebie. Życie jest wszechjedyne i różnorodnie niepowtarzalne. Jest w jego nieskończonym nurcie i to, co przemijające, i to, co wieczne. I tylko żyjąc sama w sobie, człowiek znajduje swoje oparcie w ponadczasowym strumieniu ducha przez własne serce. I tylko przez serce człowiek odkrywa dla siebie swój własny świat i światy innych ludzi. I mądrym sercem pojmuje, że żyje we wszystkich wymiarach czasowych jednocześnie. Bo życie to właśnie chwila pulsowania wieczności z przeszłości w przyszłość. I za każdą zmarnowaną przez bezduszność, chciwość, pasożytnictwo, zabobony i obłudę chwilę niepowtarzalnego życia będą płacić nasze nieśmiertelne dusze. Bo czym jest radość i szczęście, kiedy w ciemnych nagromadzeniach materialnego, którego obecność mogą odczuwać tylko szczęki i chciwe pazury, marnieje w beznadziei zapomniany i wycieńczony duch. Agonia konsumpcjonizmu
Maschinelle Übersetzung
Donecka Obwodowa Organizacja Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów i Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wyraża swoje współczucie i żal Przewodniczącej DOO KUN, zastępczyni Przewodniczącego Centralnego Prowodu KUN oraz WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Marii Wasyliwnie Olijnyk w związku ze śmiercią jej matki.
rozszarpuje wszystko, co wpada mu w ręce. Jak przetrwać w tym agresywnym środowisku? I jak dalej żyć godnie, bez iluzji i samooszukiwania?
„Szczęście nasze jest w nas… Niech nikt nie liczy na szczęście ani od wysokich nauk, ani od szanowanych stanowisk, ani od bogactwa… Nigdzie go nie ma. Zależy ono od serca, serce — od pokoju, pokój — od wiedzy, wiedza — od Boga. Tu koniec: nie idź dalej”. Tak do dziś uczy nas Mądry Skoworoda. A my się nie uczymy. Gdy człowiek odpowiada na głos Mądrości, sam staje się mądry. A jeśli nie potrafi pojąć usłyszanego wezwania, to mnoży zgraję ciemnych, materialnych chimer, które pasożytują na życiotwórczych istotach. A życie trwa poza tym światem, który łapie ludzi. Żyjąc w zgodzie ze swym oświeconym sercem — żyjąc w sobie, człowiek nie boi się wpaść w jego sidła.
Maschinelle Übersetzung
Rubrykę prowadzi Ołeksandr Szokało, pisarz, redaktor naczelny czasopisma „Ukraiński Świat”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...ej jedności narodowej. Wysoce moralne teksty, ogłaszane przy „okrągłym stole”, w żadnym wypadku nie mogą połączyć przedstawicieli z natury antagonistycznych różnorodnych struktur politycznych i organizacji społecznych w jedną stabilną całość. Wszystkie te podsystemy polityczno-społeczne, jako składowe organizacji społecznej, zwanej Państwem Ukraińskim, są zasadniczo niezgodne, co stwarza zagrożenie dla zgodności samego państwa jako systemu. Wspomniane podsystemy są wyrazicielami zbyt różnych warstw społecznych. Dlatego patetyczne apele i wzniosłe hasła w rodzaju „Wschód — Zachód razem!” nie są w stanie zlikwidować bipolarności państwa. To różne bieguny ideologiczne — Wschód i Zachód. To nie tylko różne terytoria, lecz także inny sposób postrzegania świata i myślenia ludzi, zamieszkujących te terytoria. Istnieje różnica (inność) kulturowa, ideologiczna, światopoglądowa, mentalna, psychiczna. „Narodowa samoświadomość Ukraińców rozwijała się na gruncie różnic etnograficznych, osobliwości psychiki, tradycji kulturowych i warstw, które wiążą Ukrainę z Europą Zachodnią, oraz historycznie ukształtowanego ładu życia ludowego, przeniknięteego duchem demokratyzmu”, — tak w 1915 roku pisał o ukraińcach… weterani nie znajdują porozumienia — część z nich, broniąc ZSRR, broniła przede wszystkim Ukrainy — USRR, natomiast druga część weteranów (przeważnie Rosjanie), pod osłoną zdobyczy ZSRR, zawsze rozumiała obronę „jedinoj i niedielimoj”. Dlatego tylko część dawnych „sowieckich” żołnierzy może porozumieć się z kombatantami UPA. Nie ma co ukrywać — Ukraina jest ideologicznie rozdarta. „A kto tworzy taką atmosferę? Ci, którzy przyjmują pozycję prokuratora i opowiadają, że Armia Czerwona ukręciła głowę faszystowskiej gadzinie, a UPA była pomocnicą faszystów. Przy tym jakoś pomijają, że ZSRR w swoich szkołach wojskowych przygotował znaczną część kadry Wehrmachtu, która potem walczyła przeciwko temu samemu ZSRR. Zapominają o pakcie Mołotow-Ribbentrop, który utrwalał współpracę stalinowskiej Moskwy i hitlerowskiego Berlina. Dlaczego-łaś nie pamiętają o wspólnej sowiecko-niemieckiej paradzie wojskowej w Brześciu. Jeśli stosunki z Niemcami są niewybaczalnym grzechem, to w takim razie należy stawiać zarzuty nie tylko UPA, ale także Armii Czerwonej” (Jurij Łukanow. UPA wprowadziło cenzurę na kanale „Pierwszy biznesowy” / http://www.ogl-yadach.com.ua/news/2007/2/21/ 135195.htm). Trochę teorii. Nasza rzeczywistość (chodzi przede wszystkim o Państwo Ukraińskie i jego obywateli) — to złożony świat współdziałających systemów. Jak każdy system, państwo może funkcjonować tylko przy istnieniu dwóch rodzajów zgodności: wewnętrznej (zgodności narodów, regionów, gospodarki, polityki, kultury) i zewnętrznej (zgodności z otoczeniem — biosferą, państwami, które mają własne gospodarki, politykę i kulturę, oraz narodami zamieszkującymi te państwa). W systemach dynamicznych, samoorganizujących się (a Ukraina jest właśnie takim systemem), ciągle powstają (i jest to prawidłowe) tzw. stany krytyczne, którym towarzyszą NARUSZENIA ZGODNOŚCI. Takie zjawiska kryzysowe mogą mieć tylko dwa skutki: albo zmieni się ta część systemu, która jest przyczyną NIEZGODNOŚCI, albo system zginie, jeśli procesy NIEZGODNOŚCI zaszły zbyt daleko i stały się nieodwracalne. Podpisany przez ukraińskich polityków Uniwersał jedności narodowej — sowiecka próba „rieszit’ wopros”. Tymczasem w obywatelskim, naprawdę demokratycznym społeczeństwie wyznaje się zasadę przewagi prawa, w takim społeczeństwie „nie woprosy riesajut”, lecz przestrzega się litery Prawa. Jednakowego dla wszystkich. Zatem ten dokument w żadnym wypadku nie mógł zlikwidować w społeczeństwie politycznej bipolarności (NIEZGODNOŚCI), w żadnym wypadku nie uniemożliwiał konfrontacji zachodu i wschodu, gdzie pod koniec 2004 r. wielokrotnie rozlegały się groźne wezwania do rozłamu kraju: „Od Charkowa do Kijowa 480 km, a do granicy z Rosją — 40”… Wiktor Juszczenko był zmuszony uznać fakt istniejącego rozłamu państwa. W oświadczeniu Prezydenta Ukrainy dla mediów w przededniu podpisania Uniwersału-2006 powiedziano o tym jednoznacznie: rzekomo pojawiła się „jeszcze jedna szansa na polityczne zjednoczenie kraju”. Ale naród nie tworzy się dekretami i uniwersałami. Otto von Bismarck, na przykład, jednoczył naród niemiecki „krwią i żelazem”. Oczywiście metoda „żelaznego kanclerza” dziś raczej nie nadaje się do użytku. Jednocześnie trzeba uznać, że również deklaratywne wezwania w rodzaju animacyjnego „żyjmy zgodnie” są mało skuteczne. Konieczne jest poszukiwanie i znajdowanie skutecznego rozwiązania problemu samoidentyfikacji narodu ukraińskiego, tworzenia zwartego narodu politycznego.
Maschinelle Übersetzung
Oleh ROMANCZUK, redaktor naczelny czasopisma „Uniwersum”, członek Światowej Organizacji Prasy Periodycznej
Znany amerykański ekonomista, laureat Nagrody Nobla Wasyl Leontiew trafnie zauważył: „Aby przewidywać rozwój gospodarki, potrzebne jest podejście systemowe. Gospodarka każdego kraju to wielki system, w którym istnieje wiele różnych rodzajów działalności, różnych gałęzi przemysłu, i każda z nich coś wytwarza — produkcję przemysłową, produkcję rolną, usługi itd. Każde ogniwo, każdy komponent systemu może istnieć tylko dlatego, że otrzymuje coś od innych”. Rzeczywiście, lekceważenie choćby jednego obiektywnego prawa może wywołać w tym złożonym, dynamicznym systemie lawinę negatywnych, niekontrolowanych procesów, z którymi niezwykle trudno sobie poradzić. Mechanizmy gospodarcze są nie mniej złożone niż mechanizmy zwykłego organizmu biologicznego. Wyobraźmy sobie, że w organizmie samoregulację zastępuje regulacja. Człowiek musiałby za każdym razem podejmować decyzję wolicjonalną z dowolnego powodu: regulować częstotliwość oddechu, rytm skurczów serca, pracę nerek, wątroby, jelit, narządów wydzielania wewnętrznego — i wszystko to rozważać, planować itd. Taki hipotetyczny homo sapiens musiałby mieć gigantyczny mózg o wadze kilku ton, i ten mózg robiłby tylko to, że analizowałby stan wewnętrzny i podejmowałby decyzje za każdą komórkę, za każdą tkankę swojego organizmu. Ta teoretyczna sytuacja bardzo przypomina naszą chorą gospodarkę — nie normalnie funkcjonujący samoorganizujący się system, lecz system, który może działać jedynie na rozkaz. Ostatecznie może to doprowadzić do śmierci klinicznej „pacjenta”, a przywrócenie go do życia okaże się nielada zadaniem. Swego czasu politycy i obywatele nieraz szydzili z premiera Leonida Kuczmy, który ciągle pytał Radę Najwyższą, co on ma budować. Już wtedy można było sformułować cele strategiczne i określić priorytety. Premier potrzebował planu. Jako człowiek, który wszedł do wielkiej polityki z największego w Związku Radzieckim przedsiębiorstwa przemysłu zbrojeniowego — „Pivdenmasz”, Leonid Danyłowycz nie mógł nie znać podstaw menedżmentu (choćby w wersji sowieckiej). Trzeba było jasno określić: czego pragnie naród, dokąd chce dotrzeć, jakim sposobem zamierza osiągnąć cel. Rada Najwyższa, którą co pięć lat wybiera naród, do dziś nie dała odpowiedzi na te pytania. Z kolei naród ukraiński, do zbiorowego rozumu którego politycy lubią się odwoływać (zwłaszcza podczas wyborów), także nie zdołał wyraźnie sformułować dla elity władzy własnej wizji przyszłości. Ma rację doktor nauk politycznych Iwan Warzar, że „przez wszystkie tak zwane »niepodległe lata« przywódcy wszystkich szczebli, od stolicy do rejonu, tak zrozumiale ludowi nie wyjaśnili: kto jest kim w naszym »nowym społeczeństwie«. Dokąd idziemy i po co? Kto i co nas czeka w tak zwanej »rynkowej przyszłości«? „We wszystkim cywilizowanym świecie, wszędzie i zawsze naród jest źródłem władzy politycznej. Ale naród, który wybiera i szanuje swoją władzę ze strachu, to naród-tchórz i populista, który nigdy nie staje się obiektywną bazą społeczną tej władzy” (Iwan Warzar). Tymczasem już wtedy, na początku lat 90. ubiegłego stulecia, należało ludowi ukraińskiemu wyraźnie wyjaśnić zrozumiałym językiem, że współczesny naród musi mieć naukę światowego poziomu, inaczej będzie się plątał w ogonie postępu naukowo-technicznego. Niestety, elita humanistyczno-poetycka, z której pod koniec lat 80. i na początku lat 90. ubiegłego stulecia przeważnie składał się ruch demokratyczny, nie rozumiała znaczenia nauki i nowoczesnych technologii (nauka do dziś pełni rolę pasierbicy, dodatku do edukacji — dlatego też przez odpływ intelektu do innych krajów tracimy co roku setki milionów dolarów), słabo wyobrażała sobie nowoczesny system zarządzania państwem, nie uświadamiała sobie należycie, że gospodarki bez nauki i wiedzy nie ma… Istnieją zasadnicze sprawy, które należało dawno wyraźnie i precyzyjnie uświadomić sobie — GDZIE CHCEMY BYĆ i JAK CHCEMY TAM DOTRZEĆ. Trzeba ustalić priorytety, którymi określa się przyszłość i które warunkują konkretne działania dzisiaj. Należy wypracować optymalny plan osiągnięcia celu. Nie za wszelką cenę, nie tyle, ile będzie możliwe, lecz tylko tyle, ile potrzeba. Główne zasoby dobrego planowania to zasoby intelektualne i psychologiczne, a nie materialne. Dobre planowanie polega na stymulowaniu do działania — rozumnie i świadomie wybrane, realistycznie i precyzyjnie wytyczone cele, które można zrealizować. Cele muszą odpowiadać możliwościom, inaczej — strata zasobów na awanturnicze projekty.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
ukraińskimi zasadami tak zwanych postępowych socjalistów? Nie są zgodni kombatanci UPA i dawni „czerwonoarmiści”, z których część (antyukraińska grupa generała Gierasimowa) z kolei nie może dojść do porozumienia (nie mogą utworzyć wspólnego systemu weteranów II wojny światowej) z dawnymi „sowieckimi” żołnierzami pod przewodnictwem akademika Juchnowskiego. Przykładów niezgodności składowych społeczno-gospodarczych Państwa Ukraińskiego – bez liku. Jednocześnie w Rosji dawni żołnierze власowskiej ROA nie za bardzo konfrontują się z weteranami SA; potomkowie zabójców ostatniego rosyjskiego cara wynoszą zamordowanego przez komisarzy Mikołaja II do rangi świętego męczennika, a jego zmumifikowany „zleceniodawca” nadal spoczywa na Placu Czerwonym. W państwie sterowanej demokracji w gabinetach wysokich dostojników (zwłaszcza w strukturach siłowych) spokojnie sąsiadują portrety Dzierżyńskiego i carskich generałów; potomkom „dzielnych czekistów” rosyjska trójbarwna flaga i dwugłowy orzeł nijak nie przeszkadzają walczyć z „wrogami zewnętrznymi i wewnętrznymi”; konsensus znajdują potomkowie „białogwardzistów” i „czerwonoarmistów”, kadetów i bolszewików. Mimo to nazwać ni-
Maschinelle Übersetzung
Charakteryzując okres Ukraińskiej Republiki Ludowej, znany kanadyjski badacz Roman Młynowecki słusznie pisał: „Żadnego budynku (w tym państwa) nie zbuduje ten, kto go nie chce budować; plan budowy, i to szczegółowy, opracowuje się przed rozpoczęciem budowy, a aby prowadzić — trzeba dobrze znać zarówno drogę, jak i cel, a za wszystkich odpowiada ten, kto prowadzi…” Niestety, ukraiński establishment okazał się niezdolny do strategicznego planowania rozwoju kraju. Dopiero w przededniu tak zwanego „okrągłego stołu”, przy którym latem 2006 roku podpisano deklaratywny Uniwersał, Wiktor Juszczenko poinformował obecnych, że rzekomo już przygotowano koncepcję (nawet nie plan!) strategicznego rozwoju Ukrainy. Wrażenie jest takie, że ukraiński polityczny beau monde nie odczuwa czasu i przestrzeni i w szesnastym roku niepodległości wciąż tkwi w etnograficznej niewoli, wśród pszczół i chrabąszczy, które bzyczą nad wiśniami, słonecznikami i ładnymi białymi chatkami, krytymi słomą… Zgodność składowych systemu (państwa) nie może zostać osiągnięta przez podpisywanie uniwersałów — pisał Wołodymyr Wernadski. Jednak dziś musimy uwzględniać, że części Ukraińców, niestety, właściwe są postkolonialne kompleksy, a część ukraińskich obywateli jest dotknięta syndromem postkolonizatorskim. Wspólną, lecz nie decydującą chorobą jest tak zwany „syndrom homo sovieticus”, którego bardzo trudno się pozbyć. Dziesięć lat temu doktor nauk ekonomicznych Jurij Saienko postawił diagnozę ciężkiej choroby społecznej: „Chorobą biednych i niewolników — komunizm”. Doświadczenie cywilizacji dowodzi, że biedni ludzie to przeważnie ludzie niebezpieczni. Ale to właśnie oni w znacznym stopniu reprezentują współczesne ukraińskie społeczeństwo, współczesne Państwo Ukraińskie. Tymczasem z historii wiadomo, że połączenie dwóch skrajnie odmiennych podsystemów (na przykład biednych i bogatych) jest niezwykle trudne, wręcz niemożliwe — konflikt (kryzys) społeczny jest nieunikniony. Czy są, dajmy na to, zgodni obecny Gabinet Ministrów i Sekretariat Prezydenta? Czy są zgodne podstawy światopoglądowe członków KPU i UNP? A jak państwowe dążenia WO „Swoboda” mogą uzgadniać się/współistnieć z wyraźnie antyniepodległościową Federacją Rosyjską? System zgodny będzie błędem — zbyt jaskrawy, mozaikowy obraz narodowych puzzli-podsystemów utrudnia kremlowskim wykonawcom ułożenie stabilnego państwowego obrazu-systemu. To zresztą zrozumiałe: społeczeństwo „bizantyjskie” i społeczeństwo obywatelskie — pojęcia niezgodne. Mimo wszystko jednak pod twardym kierownictwem Putina kształtuje się nowoczesny system neoimperialny. Spaja go idea „jedynej i niepodzielnej”. Dlatego też w Rosji doszło do pojednania narodowego. Przynajmniej na cmentarzu. Ale na szczeblu państwowym. W Moskwie. Na Poklonnej Górze. Wśród tysięcy nazw jednostek wojskowych, które broniły ZSRR, na stelach Memoriału Wielkiej Wojny Ojczyźnianej wyryto także nazwy rosyjskich dywizji, które walczyły po stronie Niemców za Rosję bez „bolszewików”. Jak wiadomo, takich żołnierzy było około miliona. W Ukrainie sytuacja jest zupełnie inna. Nie chcą uznać UPA za stronę walczącą przede wszystkim zwolennicy „jednej i niepodzielnej” oraz dawni funkcjonariusze administracji kolonialnej. O jakimkolwiek narodowym pojednaniu nie może być mowy, bo nawet wśród sowieckich
Maschinelle Übersetzung
„Iwan Podkowa”. Autograf T. Szewczenki
Skrzynia 2: Stare afisze, programy, wycinki prasowe itp. — „Szewczenkiana”. Skrzynia 3: Gipsowe popiersia Szewczenki, Kuliša i Łysenki, wykonane przez rzeźbiarza Baławenskiego; fajansowa zastawa z fabryki w Mieżyhirji, używana w czasach Szewczenki w Kijowie, Petersburgu i innych miejscach. Skrzynia 4: Gipsowe popiersie Szewczenki, wykonanie rzeźbiarza Kamieńskiego, 1862 roku. Skrzynia 5: Negatywy na szkle — „Szewczenkiana”. Skrzynia 6: Negatywy na szkle i celuloidowe — „Szewczenkiana”. Skrzynia 7: Ukraińskie kilimy, 10 sztuk. Skrzynia 8: Ukraińskie kilimy, 4 szt. oraz inne. Skrzynia 9: Kopie obrazów Szewczenki, reprodukcje, „Szewczenkiana” i inne. Oprócz tego, w wolne miejsca i szczeliny, razem z wyżej wymienionymi materiałami, włożyłem cenne materiały naukowe „Szewczenkiany”, a mianowicie: dwa duże akwarelowe szkice drzewa genealogicznego Szewczenków-Gruszewskich, dwa tomy wydania akademickiego dzieł Szewczenki z 1927 i 1929 r. — „Korespondencję” i „Dziennik” z moimi osobistymi uzupełnieniami naukowymi, notatkami itp., cennymi dla moich tematów badawczych z szewczenkoznawstwa, dwa kartoteki w tekturowych pudełkach na tematy: „Miejsca życia i twórczości Szewczenki, 1814—1861 r.”, „Genealogia rodu Szewczenków-Gruszewskich” i inne; co się tyczy dwóch dużych skrzyń z moimi materiałami naukowymi, to znajdowały się w nich: „Kijewskaja Starina” z lat 1882—1906 — pełny komplet, z wyjątkiem niektórych książek; tekturowe pudełka z bibliografią z zakresu sztuki, historii, literatury ukraińskiej, słowniki ukraińskie i inne.
Moje starania o uzyskanie dokumentalnego uregulowania wywozu materiałów do Galicji nie przyniosły rezultatu, gdyż prof. Mansfeld nie chciał ze mną rozmawiać na ten temat. Po tym epizodzie, otrzymawszy pewne dokumenty, wyjechałem do Lwowa. We Lwowie dostatecznie ustaliłem, że odpowiedzialna naukowo ukraińska społeczność w pełni popiera mój plan przechowania tych materiałów we Lwowie tak długo, jak pozwoli sytuacja. Zatem jeśli istnieją szanse, że materiałom grozi niebezpieczeństwo zniszczenia lub zepsucia w wyniku działań wojennych we Lwowie, proszę o przydzielenie mnie i żonie delegacji do Pragi i z powrotem, w celu odnalezienia skrzyń i skrzynek, przepakowania ich i przewiezienia do NTSz dla dodatkowego uporządkowania i sporządzenia mojego osobistego katalogu naukowego, studiowania oraz wprowadzenia do szerokiego obiegu naukowego; bez tego materiały tracą swoją wysoką wartość naukową i społeczno-naukową. Jeżeli zaś przewiezienie materiałów z Pragi do Lwowa dziś lub w najbliższym czasie, ze względów bezpieczeństwa dla nich, jest absolutnie niemożliwe, to proszę o pomoc w uzyskaniu odpowiednich dokumentów na przejazd ze Lwowa przez Poznań do Pragi w celu przewiezienia wspomnianych materiałów z Uniwersytetu Poznańskiego do Szewczenkowskiego oddziału Muzeum Walki o Wyzwolenie Ukrainy w Pradze, gdzie te materiały znacznie uzupełnią luki, zostanie osiągnięte [cel] i będą mogły z nich korzystać szeroka europejska społeczność naukowa, a także znajdą idealne miejsce na swoje przechowanie”.
— Bardzo ciekawy dokument! Lecz przecież nie dotyczy on wcale tych materiałów, które wróciły z USA i obecnie są eksponowane w dwóch kijowskich muzeach.
— Dokończmy ten wątek naszej opowieści, dotyczący materiałów wywiezionych z Kijowa w październiku 1943 r., a potem powiemy też o tym, co stało się przyczyną naszej rozmowy.
Z listu A. Tereszczenki z 13 grudnia 1943 r. do Bohdana Wołiańskiego wiadomo, że trzy skrzynie i osiem skrzynek „z muzealnymi i prywatnymi materiałami omyłkowo trafiły na uniwersytet w Poznaniu”. „O obecności materiałów na Uniwersytecie w Poznaniu — pisał A. Tereszczenko — dowiedziałem się od odp. Krasznikowa, z którym zapoznałem się we Lwowie 6.12.43. — on osobiście widział wspomniane skrzynie i skrzynki na Uniwersytecie”.
— Zatem ten unikatowy bagaż znalazł się na Uniwersytecie Poznańskim! A co stało się dalej? — Z listu Tereszczenki do profesora W. Kubijowycza z 27 czerwca 1944 r. dowiadujemy się, że od dobrodzieja Rudawskiego stało się wiadomo, iż rzekomo 9 maja 1944 r. „w bu-
Maschinelle Übersetzung
Z mediów jeszcze w grudniu ubiegłego roku stało się wiadomo, że na Ukrainę, w szczególności do Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, powróciły rękopisy szewczenkowskie, fotografie i dokumenty, które obecnie są eksponowane w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy oraz Kijowskim Literacko-Pamięciowym Domu-Muzeum T. H. Szewczenki. Jaka była droga do powrotu tych rarytasów? Zwróciliśmy się z tym pytaniem do Serhija Anastasowycza HALCZENKI — zastępcy dyrektora ds. naukowych i wydawniczych Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. W. Szternberg. Kobziarz z przewodnikiem. Ilustracja do „Kobziarza” (1840). — Proces powrotu unikalnych eksponatów trwał prawie piętnaście lat. Jeszcze w 1992 roku, podczas mojego pobytu w Nowym Jorku, sekretarz generalny Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA (UVAN) i kierownik jej archiwum, profesor Wasyl Omelczenko, opowiedział, że posiada informacje o materiałach szewczenkowskich — akwafortach, rękopisach, dokumentach. Nawet dał mi nadzieję, że wrócę do Kijowa z oryginalnymi dziełami sztuki Szewczenki i w ten sposób wzbogacimy artystyczną szewczenkianę. Wtedy przywiozłem z USA album luksusowych fotografii z lat 1920—1930 przedstawiających wsie Moryńce i Kierylówka, oryginał rękopisu wiersza Janki Kupały „Pamiaci Szauczenki” z 1911 roku, który autor czytał na wieczorze szewczenkowskim w Petersburgu, oryginalne dokumenty z 1847 r. dotyczące zakazu rozpowszechniania utworów T. Szewczenki, P. Kulisza i M. Kostomarowa po ich aresztowaniu jako członków Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego… — A czy wiedział Pan o pochodzeniu tych materiałów? — Domyślałem się, że pochodzą one z Kijowskiego Domu-Muzeum T. Szewczenki, ponieważ na fotoalbumie widniał numer inwentarzowy. Profesor Omelczenko zachęcał mnie do poszukiwań na terytorium Polski skrzyń i skrzynek z eksponatami tego muzeum, wywiezionymi z Kijowa w październiku 1943 r. (przed wyzwoleniem Kijowa spod faszystowskiej okupacji) na zachód. — Czyżby z Kijowa przed jego okupacją w 1941 r. nie wywieziono archiwów szewczenkowskich i eksponatów muzealnych? — Zostały ewakuowane, ale nie wszystkie. Cały zasób rękopisów Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki AN USRR został ewakuowany do stolicy Baszkirii, Ufy, a eksponaty Centralnego Muzeum T. H. Szewczenki na Daleki Sybir, do Nowosybirska. Coś niecoś (bardzo mało!) wywieziono z zasobów Domu-Muzeum, który działał jako pierwsze na Ukrainie muzeum Szewczenki od listopada 1928 r. Przez trzynaście przedwojennych lat zgromadzono tam dużą liczbę eksponatów — rękopisów, książek, fotografii, rzadkich wydań za życia autora i pamiątek. — Czyżby tak drogocenne skarby zostały pozostawione na pastwę losu w Kijowie? — Przy nich pozostali także ich strażnicy: dyrektor muzeum Andrij Tereszczenko i jego żona Lubyna oraz jeszcze kilku pracowników, głównie dozorców. Cały ten skarb o mały włos nie zginął podczas wybuchów i pożaru na Chreszczatyku jesienią 1941 r. Gazeta „Nowe ukraińskie słowo” 23 grudnia 1941 r. podała informację „Dom T. H. Szewczenki” o wrześniowych wydarzeniach tamtego roku: „Wybuchy i pożar, które objęły całe centrum Kijowa i dotarły prawie do samego domu, nieuchronnie groziły zagładą tego muzeum, ale ostrzeżona niemiecka komendantura o istnieniu tego unikalnego obiektu skierowała działania wojsk niemieckich i strażaków na lokalizację pożaru w samym zaułku. Od wybuchów częściowo ucierpiały ściany, sufit (pęknięcia, odpadanie tynku itp.) oraz okna; niektóre okna zostały całkowicie wybite wraz z ramami, a w niektórych powybijano tylko szyby. Dzięki działaniom administracji i pełnej poświęcenia pracy obecnych pracowników doprowadzono do porządku i jak najstaranniej chroni się zarówno sam dom, jak i materiały, które się w nim znajdują”. — Cytuje Pan gazetę z końca 1941 r., która ukazywała się pod niemiecką okupacją. Czyżby zachowały się tak rzadkie egzemplarze? — Kopie tekstów doniesień prasowych, które dotyczyły Domu-Muzeum, wraz z korespondencją jego dyrektora A. Tereszczenki przekazał mi w 1992 r. profesor W. Omelczenko. Materiały te to strony smutnej kroniki kolekcji zasobów placówki muzealnej, która uratowała to, co najcenniejsze… — Ale przecież na Ukrainę powróciły rarytasy szewczenkowskie. — Powróciła tylko niewielka cząstka tego, co zgromadzono w latach przedwojennych, a resztę jeszcze trzeba szukać. — W USA? — W Europie. Warto rozpocząć od Lwowa, a potem szukać w Polsce, w Poznaniu. — Proszę opowiedzieć choć krótko o historii tej kolekcji. Być może Pana opowieść przyczyni się do aktywniejszych poszukiwań tego, co nie powinno zaginąć ani na Ukrainie, ani za granicą. — Według listów A. Tereszczenki, ta niewesoła historia rozpoczęła się jesienią 1943 r. przed wyzwoleniem Kijowa spod faszystowskiej okupacji, kiedy miasto znalazło się w strefie działań wojennych, a cennym materiałom muzeum, uratowanym w 1941 r., groziło niebezpieczeństwo. Administracja muzeum po uzgodnieniu z Zarządem Miejskim postanowiła ewakuować eksponaty w bezpieczniejsze miejsce: do Szewczenkowskiego Oddziału Muzeum Wyzwolenczej Walki Ukrainy w Pradze lub do Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki we Lwowie. Ale Tereszczenko nie mógł zdobyć transportu do Lwowa czy Pragi, a przedstawiciel niemieckiej administracji profesor Mansfeld 7 października 1943 r. odmówił wywiezienia kolekcji do tych słowiańskich miast. Tutaj należy zacytować list A. Tereszczenki z 8 grudnia 1943 r.: „Tymczasem, w związku z nieznanymi mi decyzjami, drugiego dnia po kategorycznej odmowie, 8 października, pod nieobecność dozoru w muzeum (w godz. 8-11) grupa robocza ds. ewakuacji (…) za wiedzą i zgodą innej administracji niemieckiej zabrała 11 miejsc (3 skrzynie i 8 skrzynek) i, jak wyjaśniono mi później, — wysłali je do Uniwersytetu m. Pragi, do prof[esora] Waltera, razem z kolekcją motyli pr[ofesora] Obrazcowa. Z powodu tego, że wywóz materiałów został dokonany pod nieobecność dozoru w Muzeum, wspomniana grupa, wraz z innymi, zabrała 2 duże skrzynie z moimi własnymi materiałami naukowymi, które również wysłano do Pragi. We wspomnianych skrzyniach i skrzynkach znajdowały się następujące materiały: 1 skrzynka: Stare gazety i czasopisma do 1919 r. Dom w Kijowie, gdzie mieszkał T. Szewczenko w 1846 r.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
…dinok, gdzie znajdują się skrzynie przywiezione przez Forschungszentrum, trafiła bomba”. — Czyżby zginęło absolutnie wszystko? — Chciałoby się wierzyć, że nie, bo z korespondencji A. Tereszczenki, który przebywał w Berlinie do końca 1944 roku, dowiadujemy się, że nie wierzył on w zagładę wywiezionych eksponatów i wierzył w to, że przynajmniej coś zostanie odnalezione. — I czy to się stało? — Na razie nie, ale na szczęście zachowało się przynajmniej to, co nie trafiło do skrzyń i kufrów i zostało wywiezione przez samego Tereszczenkę z Kijowa najpierw do Lwowa, a potem do Berlina, Monachium i wreszcie do USA, dokąd jego opiekun wyjechał mniej więcej w 1951 roku. — A co nie trafiło do skrzyń i kufrów, wywiezionych przez Niemców w 1943 roku? — Najpewniej to, co najcenniejsze, czego A. Tereszczenko nie włożył do tego bagażu: oryginalne akwaforty Szewczenki z dedykacjami dla braci Fiodora i Michaiła Lazarewskich, autografy poszczególnych stron poematu „Iwan Podkowa”, pierwsze (!) wydanie „Kobzarza” z 1840 roku, oryginał listu do Platona Symyrenki z 26 listopada 1859 r., dotyczącego środków na wydanie utworów poety, rzadkie wydania, fotografie, grafiki przedstawiające widoki Kijowa z połowy XIX wieku, szkice wnętrz domku na Chreszczatyckim zaułku 8-A, w którym w 1846 r. mieszkał artysta Taras Szewczenko, stworzone przez wybitnego malarza i architekta Wasyla Kryczewskiego, jednego z autorów przyszłej ekspozycji tego muzeum. — I wszystko to stało się obecnie dostępne dla badaczy twórczości Szewczenki, muzeów propagujących jego życiowy i twórczy szlak? — Na razie te materiały są eksponowane w dwóch muzeach — Kijowskim Domu-Muzeum T. H. Szewczenki w zaułku Szewczenki 8-A oraz w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Należy je jeszcze opisać, czyli zatrybuować, datować, ewentualnie także opublikować jako osobny ilustrowany opis-katalog. — A gdzie będzie miejsce „stałego zameldowania” tych eksponatów? W Instytucie Literatury, dokąd zostały przekazane?
T. Szewczenko. Zdjęcie z 1859 r.
— W Instytucie Literatury prawdopodobnie pozostanie to, co zostało przekazane przez Instytut Tarasa Szewczenki w 1928 r. na czasowe eksponowanie w domku-muzeum. Nie jest trudno to określić. Na przykład większa część kart poematu „Iwan Pidkowa” znajduje się w dziale rękopisów Instytutu Literatury, a z USA przybyły obecnie tylko dwa skrawki. Zatem mamy pełny rękopis tego utworu i nie warto go już rozdzielać. — Czy są jeszcze w Ukrainie i poza jej granicami miejsca, gdzie przechowywane są materiały Szewczenki, podobne do tych, które już wróciły do Ukrainy? — Niewiele, ale są. — A gdzie dokładnie? — Oddać Panu klucz od mieszkania, gdzie leżą pieniądze, jak mówił pewien bohater literacki?.. Mogę wymienić praktycznie prawie wszystkie instytucje na świecie, w których są materiały szewczenkowskie, z których prawie wszystkie zostały wprowadzone do obiegu naukowego. A to, czego szukamy dalej, to na razie tajemnica. — A mówił Pan, jakoby trzeba zacząć poszukiwania od Lwowa. Co Pan miał na myśli? — W dokumentach Lubiny Tereszczenko jest wzmianka, że Andrij Tereszczenko przekazał pod koniec 1943 lub na początku 1944 roku do Lwowskiego Muzeum Narodowego negatywy na szkle. Najwyraźniej nie mógł wozić ze sobą tego bardzo delikatnego bagażu. Trzeba szukać wszędzie, i coś na pewno się znajdzie. Wierzę w sukces! — Czy często miewał Pan szczęście do znalezisk? — Bardzo często, ponieważ ja, jako kolekcjoner państwowy, zawsze szukałem, a w tym pomagało mi wielu ludzi, aby te znaleziska trafiały do państwowych archiwów lub magazynów muzealnych. — Mamy nadzieję, że uda się Panu odnaleźć skrzynie ze szewczenkowskim skarbem, wywiezione z Kijowa przez władze niemieckie. — Zawsze mam nadzieję, dlatego wierzę w sukces. A. Tereszczenko zachował to, co było dla niego cenniejsze od życia, i wszystko to teraz jest w Ukrainie. Mam nadzieję, że publikacja w Pana gazecie przyczyni się do poszukiwań tego, co znajdowało się w muzeach kijowskich.
Rozmowę prowadził Ołeksander Szokało
SZEWCZENKIANA
Maschinelle Übersetzung
POWOŁANIE z Taras MYNAJŁO Los zetknął mnie z człowiekiem w wieku patriarchalnym, Bohaterem Ukrainy — Olesiem Opanasowyczem Sylinem, od którego dowiedziałem się tego, czego o nim nigdzie nie przeczytasz. Chcę opowiedzieć czytelnikom „Słowa Proświty” o jego pełnej poświęcenia pracy dla Ukrainy. Wszystko zaczęło się od samowychowania, hartowania godności Ukraińca, którą mały Ołeś przejął od swojego rodu i otoczenia. Urodził się w rodzinie bezrolnego bednarza i służącej. Jego przodkowie byli rodem kozackim i stali się pierwszymi osadnikami Skadowska. Dziad Wasyl Fioresko zbudował posiadłość przy brzegu zatoki Dżaryłhacz Morza Czarnego. Na tym brzegu, jak i w centrum Skadowska, osiedlili się spekulanci, którzy handlowali ziarnem zbóż, wełną, olejem, nawet dla zagranicy. Byli to zdenacjonalizowani dorobkiewicze bez rodu i plemienia. Uważali się za arystokratów i cynicznie, lekceważąco odnosili się do wszystkiego, co ukraińskie, a zatem i do rodziny Olesia, która była ukraińskojęzyczna. Rodzice nie wypierali się swojego ukraińskiego pochodzenia. Brali udział w amatorskim teatrze ukraińskim. Olesia i jego siostrę w święta ubierano w ukraińskie stroje, które wtedy lekceważąco nazywano „małoroskami”. Jako dzieci czarująco śpiewali ukraińskie pieśni i tańczyli ukraińskie tańce. Właśnie rodzice zaszczepili w dzieciach ową narodową kozacką moc, która stała się fundamentem dalszego życia Olesia. Ojciec miał kozackie wąsy i nosił kozacką czapkę. Miał godną postawę i chód, właściwe Ukraińcowi uprzejmość, rozum i humor. Mały Ołeś z ust ojca dowiedział się, kim był Taras Szewczenko i dlaczego taka „tajemnica” unosiła się wokół tego imienia. O wielkości Tarasa dowiedział się później, kiedy jako nastolatek musiał opuścić dom rodziców i swój rodzinny Skadowsk. I to nie od razu, a z czasem. Gdzie tylko nie rzucał los Olesia w ówczesnym niespokojnym życiu. Był „pomocnikiem” wymagających rybaków czarnomorskich, odważnych żeglarzy. Był jungą na szkunerach żaglowo-motorowych, które w sztormową niepogodę przedzierały się przez morskie posterunki graniczne i docierały do ECHA z Kost´ CHOMENKO Słowo naszego Kobziarza jest wieczne jak naród, rezonuje w najdalszych zakątkach kuli ziemskiej, wzywa do walki zniewolone narody, pomaga im wywalczyć swoją wolność i niepodległość. Przede wszystkim słynny „Kaukaz” Szewczenki to skuteczna duchowa broń przeciwko rosyjskiemu imperializmowi. Echo tego utworu szczególnie odczuwalne jest dziś na Kaukazie. Obecnie znanych jest ponad 50 przekładów „Kaukazu” na języki narodów świata. Rozważmy najnowsze. Na 190-lecie urodzin naszego Proroka poeta narodowy Iczkerii Szajchy Arsanukajew przetłumaczył „Kaukaz” na język ojczysty. Wydrukował go magazyn „Gocz” („Przekłady”) w pierwszym numerze z 2004 roku. W liście do autora tych słów zaznaczył, że nad transformacją na język ojczysty tego niezwykle drogiego czeczeńskiemu narodowi utworu „pracował z wielką przyjemnością, postarał się zachować nie tylko treść poematu, ale i różnorodność środków artystycznych, obrazów, strofiki, rozmiarów wierszowych, rymowania oryginału...”. „Poezja T. Szewczenki, zwłaszcza jego „Kaukaz”, są bardzo bliskie i współbrzmiące z naszym duchem. T. Szewczenkę dobrze znają w Czeczenii i na całym Kaukazie”. W Kałmucji tę myśl potwierdza poeta narodowy, przewodniczący Związku Pisarzy republiki Erdni Eldyszew. Przetłumaczył on „Kaukaz” na kał- Bułgarii, Rumunii, Turcji, Gruzji... Od tych rybaków-żeglarzy i „przemytników”, którzy w swoje niebezpieczne rejsy zabierali ze sobą „Kobziarza”, Ołeś dowiedział się o dawnej kozackiej sławie i utworach sławnego Tarasa Szewczenki. A potem — Dom Młodzieży Robotniczej (DMR). Była to „komuna bezdomnych”, którzy sami zarabiali na nędzne utrzymanie. Po Chersońskiej Ukraińskiej Szkole Zawodowej, gdzie uczono na „dziesiętnika”, wstąpił do nowo utworzonego technikum budownictwa mostowego i drogowego. Zarówno w szkole zawodowej, jak i w technikum Ołeś pogłębiał swoją wiedzę o Szewczence, a jako „brygadzista ds. kultury” zapraszał na „wieczory” kobziarzy-bandurzystów i lirników, którzy nieśli ludziom ludowe dumy o Szewczence i kozackiej sławie. W latach trzydziestych reżim sowiecki wykazywał nieufność wobec inteligentów, nazywając ich „szkodnikami”, dlatego pilnie przygotowywał „kadry socjalne”. Zatem Ołeś, „na szybko” kończąc technikum, został „skierowany” na Syberię. Tam pracował w składzie ekspedycji topograficzno-transportowych, które przemieszczały się przyspieszonym tempem po całej Syberii. I wszędzie Ołeś widział masowe osiedla Ukraińców, ich pracowitość i ubóstwiający, pełen szacunku stosunek do Tarasa Szewczenki. Tak było na Zachodniej Syberii, w dawnej Słobodzie Ukraińsko-Mikolskiej (obecnie Nowosybirsk); na Południu („Szary Klin”), który teraz jest w składzie Kazachstanu; w Centralnej, w dawnym „Krasnym (pięknym) Jarze”, obecnie Krasnojarsku; na Wschodzie, z ośrodkiem w Czycie, czy na Zabajkalu. Wszędzie w białych chatach ukraińskich przesiedleńców w kącie, obok ikon, był obraz Tarasa Szewczenki, obramowany wyszywanymi ręcznikami i z wyszytym wierszem z jego „Testamentu”. A także koniecznie — „Kobziarz”. I modląc się, kłaniali się obrazowi Tarasa. Niekanonizowany, był zawsze, jak i do dziś, przez naród ukraiński ubóstwiany. To, co widział Ołeś, jeszcze bardziej utwierdzało go w uczuciach do Szewczenki jako do Proroka. Podobne rzeczy widział na Północy, dokąd skierowano go po ukończeniu Odeskiego Instytutu Inżynierów-Architektów. W rejonie podbiegunowym, dokąd zsyłano Ukraińców, miłość do Tarasa była jeszcze silniejsza. To samo Ołeś spotykał podczas długiego pobytu w armii na Dalekim Wschodzie: w Kraju Amurskim, Ussuryjskim, Nadmorskim i Chabarowskim, zwłaszcza na „Zielonym Klinie”, gdzie ukraińscy osadnicy stworzyli „Małą Ukrainę”. Przyjemnie zdumiało Olesia Sylina także to, co zobaczył w Europie Zachodniej podczas II wojny światowej i po Zwycięstwie (przebywał tam jako oficer wojsk pancernych). Tak, w Ruskim Keresturze, który jest w Wojwodinie (dawna Jugosławia); w Polsce, na ziemiach Marmaroszu w Rumunii oraz na węgierskim Debreczynie, gdzie mieszkali Ukraińcy-Rusini, w chatach wraz z nimi był Taras Szewczenko. Tak oto, przyłączywszy się do ogólnonarodowego uznania Szewczenki — genialnego twórcy i bojownika o wolność Ukrainy, Ołeś Sylin poczuł swój narodowo-obywatelski obowiązek czynnego włączenia się w zachowanie wszystkiego, co związane z imieniem Tarasa Szewczenki. Choć za reżimu sowieckiego robić to było trudno i ryzykownie, to on przez dziesięciolecia służy uwiecznianiu Szewczenki swoimi licznymi publikacjami i praktyczną działalnością. Ołeś Sylin stworzył swoją „Szewczenkianę”, której część zawarto w przygotowanej do wydania książce — „Z mojej Szewczenkiany”. Z jego inicjatywy, nalegań i wiodącego udziału jako naukowca uratowano, odrestaurowano, a nawet odtworzono te domostwa na Ukrainie, gdzie żył i tworzył Wielki Taras. I wszystko to bez żadnych gratyfikacji materialnych. Poświęcenie pana Olesia Sylina, który sam sobie wybrał drogę do Wielkiego Tarasa, zasługuje na naśladowanie.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
...mycką i opublikował go w piątym numerze czasopisma „Tesczin herp” („Światło na stepie”) w 2005 roku. Następnie napisał w liście: „Cieszy mnie i inspiruje to, że Ukraina szanuje swoich klasyków poezji, ceni narodowe dziedzictwo duchowe. Przetłumaczyłem poemat T. Szewczenki „Kaukaz”. Praca nad tłumaczeniem była trudna, odpowiedzialna, ale zarazem radosna i inspirująca. Poemat zadziwia współczesnością, jakby Taras Hryhorowycz stworzył go w naszych dniach!” W Dagestanie ten utwór w języku agulskim przetłumaczył poeta Szeryf Szeriframow — przedstawiciel nieliczniejszego narodu, który zamieszkuje rejon agulski. Jest on jednym z założycieli literatury ojczystej. Po abazińsku „Kaukaz” przełożył ludowy poeta Karaczajsko-Czerkieskiej Republiki Mikael Czykatujew. W Nalczyku arcydzieło Szewczenki zabrzmiało w języku bałkarskim dzięki Salichowi Gurtujewowi. W języku gagauzów, mieszkających w obwodzie odeskim i w Mołdawii, ten utwór przetłumaczył poeta z Odessy Witalij Boszkow. Po turecku utwór przełożył wykładowca Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki Omer Derménджі. Zachwyciła go wielkość „Kaukazu”. W Państwach Bałtyckich „Kaukaz” od dawna opanował wolnolubne dusze.
Czytają go w języku ojczystym Litwini, Łotysze, Estończycy. A w styczniu ubiegłego roku ukazał się kolejny przekład wybitnego estońskiego poety Haralda Raiameca (wydrukowany w autorskim zbiorze z 2004 roku). W Chabarowsku nowy przekład „Kaukazu” w języku nanajskim wykonał jeden z wybitnych poetów tej narodowości Andrij Passar. Pisał, że „zrobił wszystko, aby było po ukraińsku w języku nanajskim”. A na dalekim Kamczatce „Kaukaz” brzmi w językach rdzennej ludności tego regionu. W języku itelmeńskim przełożyła go poetka i folklorystka Klawdija Chałojmowa. W języku korjackim odtworzyła go poetka Walentyna Dedyk. Na Powołżu w języku górskim mari „Kaukaz” przełożył znany poeta Iwan Horny; w języku czuwaskim – znany poeta Miszszi Juchma. A niedawno z Brazylii nadszedł portugalski przekład „Kaukazu”. Dokonała go znana ukraińska pisarka, literaturoznawczyni, tłumaczka Wira Wowk. To nowe nadesłane przekłady do przyszłej książki, w której planujemy przedstawić 80 tekstów obcojęzycznych. Świadczą one o tym, że słowo Tarasa i dziś jest pewnym wsparciem dla wszystkich ludów miłujących wolność.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Zoja RUZHYN, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. W dniu urodzin Wielkiego Kobziarza we wsiach Szewczenkowe (Kieryliwka) i Moryńce, gdzie urodziła syna Tarasa Kateryna Szewczenko i gdzie minęło jego dzieciństwo, przebywała delegacja ze stolicy. To uczniowie i wykładowcy Międzyregionalnej Wyższej Szkoły Zawodowej Łączności oraz niemal cały skład uczniowski na czele z pedagogami Stritiwskiej Szkoły Kobziarskiej, gdzie uczą się uzdolnione dzieci ze wszystkich zakątków Ukrainy. W organizacji wyjazdu i zapewnieniu transportu do udziału w uroczystościach w ojczyźnie T. H. Szewczenki pomogła Kijowska Meria, a dyrektor MWSZ Łączności W. S. Petrowycz wsparł zakup pachnącego korowaja i wszystkiego, co niezbędne do przeprowadzenia tej kulturalno-oświatowej akcji. W przeddzień uroczystości poświęconych uczczeniu Tarasa Szewczenki, wcześniej porozumiano się z zastępcą dyrektora kapeli bandurzystów Tamarą Karmaziną w sprawie charytatywnego przekazania uczniom Stritiwskiej Szkoły Kobziarskiej biletów na koncert sławnego zespołu, co jest niezwykle ważne dla kształtowania duchowej profesjonalnej wytrwałości młodych talentów. Dzień okazał się nadzwyczaj piękny, słoneczny, jakby cała ukraińska ziemia wraz z narodem świętowała wybitną datę narodową. Uczestnicy delegacji zapoznawali się z wybitnymi miejscami regionu, które szeroką panoramą otwierały się przed ich oczami. Aż oto wieś Moryńce. Bardzo wdzięczni są miejscowi mieszkańcy swojemu ziomkowi — Tarasowi Szewczence, bo właśnie tym wsiom poświęcają szczególną uwagę: i drogę położyli, i gaz doprowadzili, i z materiałami budowlanymi pomagają. W muzeum-zagrodzie „Ojczyzna Tarasa”, we wsi Szewczenkowe, przygotowywano się do otwarcia wystawy, czekano na delegację z obwodu. Na podwórzu powitali nas przedstawiciele administracji muzeum. Przynieśliśmy pachnący korowaj, barwny wieniec z kłosami pszenicy, a także malowniczy wieniec z żółto-niebieskimi wstążkami z napisem: „Matce Wielkiego Kobziarza od ziomków z obwodów Ukrainy”. Zebrało się wielu ludzi. Podszedł miejscowy ksiądz ojciec Bohdan, który wraz z parafianami swojej cerkwi już nie pierwszy rok odprawia panichidę przy grobie. UKRAINA I SANSKRYT
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
jego matki Kateryny Jakymiwny, wszyscy byli pogodni i natchnieni wrażeniami, jakich doznali podczas pobytu w miejscach świętych dla każdego Ukraińca. Program koncertu był więc jak słoneczny blask dla duszy każdego z obecnych. Na sali nie cichły owacje i oklaski! Kapela bandurzystów brzmiała jak jeden, majestatyczny, afirmujący życie organizm, harmonizując się pod czarodziejską siłą dyrygenta. Odbywało się narodowe święto ukraińskiego słowa, ukraińskiej pieśni przy akompaniamencie cudownej bandury, ku czci dnia urodzin duchowego Ojca narodu ukraińskiego. Na zakończenie uroczystości w Kolumnowej Sali Narodowej Filharmonii uczniowie Stritowskiej Szkoły Kobzarskiej spotkali się z kierownikiem kapeli, Ludowym Artystą Ukrainy Mykołą Petrowyczem Hwozdem, który po ojcowsku ciepło i życzliwie przywitał młodzież. Mykoła Petrowycz zaprosił młodych bandurzystów na kolejny koncert kapeli w październiku, na którym w potężnym akompaniamencie bandur ponownie zaśpiewa niezrównana Maria Stefiuk. Taki hojny dar, za błogosławieństwem Wielkiego Kobzarza, otrzymały nasze dzieci od kierownika Narodowej Kapeli Bandurzystów Ukrainy, który od ponad 30 lat kieruje wysokoprofesjonalnym zespołem artystycznym. Z godnością prowadzona jest duchowa kronika życia Ukrainy. Wyrastają nowi siewcy odwiecznych wartości naszego narodu. A wraz z nimi – niezniszczalna siła woli i prawdy synaj proroka ziemi ukraińskiej Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Składamy serdeczne podziękowania za pomoc w organizacji tego niezapomnianego święta Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” w osobie przewodniczącego Pawła Mowczana.
Noworoczne święto jest więc rytuałem twórczym świata. Taki wątek zawierają utwory epickie i folklorystyczne wielu narodów, w tym także Ukraińców. Mit o walce Indry z Writrą przechowują ukraińskie wiosenne pieśni (wesnianky), kolędy, szczedriwki oraz ludowe tańce cyklu wiosennego, które sięgają najdawniejszych głębin naszej duchowej i kulturowej historii. W nich Indra, od którego wzięło się ukraińskie Andrij (od Indrij — Indryn, Potomek Indry), występuje jako Iwan Carewicz, Iwan Kniaziewicz, Iwan Gromowik, Gromowik-wojownik, Gromowik-pasterz czy Gromowik-rolnik, a Writra — nawet pod swoją pierwotną nazwą — jako zły car Worot lub Worotar. Iwan Newuj-Lewycki w pracy „Światopogląd narodu ukraińskiego” (1876) pisze: „… kolędowy car Worot przemienił się w wiosennych pieśniach w cara Worotara… W nich można dostrzec dawnego indyjskiego złego Writrę, boga zimna i ciemnych sił, wroga jasnego Gromowika Indry”. Analizując wiosenną grę „Worotar”, pisarz zauważa, że ten sam motyw brzmi również w kolędach, gdzie Gromowik — Iwan
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «WIEC CZYTELNICZY», S. 6
matki Tarasa Szewczenki. Uroczyście procesja zmierzała do miejsca pochówku. A nas witał śpiew młodych bandurzystów, którzy wykonywali utwory na wiersze Tarasa Szewczenki. Złożywszy kołacz i postawiwszy wieńce, rozpoczęli akcję poświęconą pamięci wybitnej ukraińskiej kobiety-matki — Kateryny Jakimiwny Szewczenko (Bojko), która ofiarowała światu genialnego syna i proroka Ukrainy — Tarasa. Czcimy matkę Tarasa właśnie w dniu jego urodzin, wysławiamy kobietę — Berehynię rodu ludzkiego na świętej ukraińskiej ziemi. Wygłoszono słowa powitania od pracowników muzeum. Odprawiano panichidę, w rękach ludzi płonęły świeczki i było poczucie, że dusze całej rodziny Szewczenków zleciały się do jabłoniowych zboczy, radując się razem z nami, dziś żyjącymi, ludz-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
A WY CO O TYM MYŚLICIE? Lubow DIACZENKO-ŁYSENKO, kandydat nauk filologicznych, przewodnicząca Międzynarodowego Centrum Niezależnych Ekspertyz Naukowych i Językowych „ZNAK”, m. Smiła, obwód czerkaski. Społeczeństwo, które doświadcza globalnych transformacji we wszystkich sferach ludzkiego bytu i znajduje się na przełomie punktów odniesienia światopoglądowych, szczególnie potrzebuje stworzenia mechanizmów produkowania i ochrony wartości społecznych. Na ostrzu takich procesów znajduje się niemało postaci narodowych, ale osobistością, która bezpośrednio kształtuje etnoświadomość już kilku generacji Ukraińców na świecie, jest postać Tarasa Szewczenki. Postać na tyle genialna, na ile tragiczna, zarówno pod względem realiów życia, przekonań światopoglądowych, jak i specyfiki twórczości poetyckiej i prozatorskiej, epistolografii, a ogólnie filozoficznego pojmowania pozycji ludzi różnych narodowości w społeczeństwie, także w niedoścignionych obrazach, rysunkach, szkicach. Bez wątpienia genialność to Dar od Boga, ale to także skazanie na znajomość prawdy, wyprzedzanie czasu, odpowiedzialność przed następnymi generacjami ludzi, którzy wierzą i będą wierzyć wypowiedzianemu i utrwalonemu wysokiemu słowu. Każde nowe pokolenie Ukraińców stara się zrozumieć głębokie sensy poezji Szewczenki i zbliżyć się do postrzegania świata i odczuwania świata przez Geniusza, rozszyfrować kody zawarte przez autora w wersach wierszy, poematów, mentalnie znaczących artystycznych objawień geniusza. Interpretując Tarasa Szewczenkę, proponując nowe refleksje, musimy częściowo transformować, zmieniać przestarzałe schematy, „konstrukty” postrzegania klasycznej literatury ukraińskiej. Dotykając jej „złotego funduszu”, trzeba opierać się na kanonach narodowych i pozostawać głęboko patriarchalnymi z jednej strony; z drugiej należy modernizować, uwspółcześniać język teoretycznych, konceptualnych uogólnień, wszak XXI wiek tworzy nowe recepcje literaturoznawcze, intelektualne „reguły gry” dla uzasadnienia znaczenia, społecznej ideologizacji ukraińskości. Właśnie ta genialna postać zmusza nas do pamiętania, że jesteśmy rodem ukraińskim, że jesteśmy narodem z tragiczną historią i z tragicznymi losami naszych geniuszy. Trzeba wyraźnie uświadomić sobie hierarchię wartości narodowych, a przede wszystkim same wartości, hierarchię elity intelektualno-artystycznej, gdzie najwyższe, już magiczno-mistyczne miejsce losem, talentem, historią przypisano ukraińskiemu geniuszowi, wybitnemu Ukraińcowi — Tarasowi Szewczence. Carewicz niszczy wrogie miasto cara, bramy i wyzwala z niewoli carewnę, która uosabia Słońce na niebie wiosenną porą, a zima wydawała się ludowi bestią, która kradnie Słońce i błyskawicę i trzyma je u siebie pod postacią pięknej panny na złotym krzesełku. To skłania do wspomnienia licznych trypilskich statuetek bogini, która siedzi na krzesełku. Mit ten jest ważny tym, że odzwierciedla mitologię kalendarzową, wyobrażenia o tworzeniu świata i światopoglądowe osiadłej ludności rolniczej. Właśnie taką mitologię wyznawała ludność Dawnej Ukrainy w epoce trypilskiej, ponad 6 tys. lat temu. I właśnie tę mitologię odzwierciedla najdawniejszy ukraiński folklor — wiosnianki, szczedriwki, kolędy, które zawierają te same wyobrażenia i wierzenia, co „Rygweda”. I nie jest tak istotne, czy u Trypilców odzwierciedlone są wyobrażenia o tworzeniu świata z „Rygwedy”, czy też „Rygweda” odzwierciedliła wyobrażenia o tworzeniu świata Trypilców. Najważniejsze jest to, że trypilska kosmogonia jest indoeuropejska i że cywilizacja trypilska ma indoeuropejskie korzenie.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
skiej zdolności do bycia wdzięcznymi za nieśmiertelne dziedzictwo ich Tarasa. Zwycięsko brzmiały młodzieńcze głosy, srebrem dźwięczały dzwoniące bandury. Wstrzymując oddech, słuchali ludzie słowa Tarasa, które, rozpostarłszy skrzydła, wzlatywało w niebieski błękit, niosąc radość wysokiej sztuki całemu światu. Odłamywali ludzie kawałki korowaja, życząc królestwa niebieskiego i matce Katerynie, i jej synowi Tarasowi. Potężnie i majestatycznie zabrzmiały struny i szeroko oraz swobodnie popłynęła w wykonaniu młodzieżowego chóru pieśń „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki”, a za nią „Testament”. Powoli wchodzili ludzie schodami od mogiły do muzeum, gdzie czekała treściwa, ciekawa wycieczka. Potem odbył się niewielki koncert stritiwskich bandurzystów. Pocieszył obecnych wirtuozowską grą także rodzinny duet „Łaska natchnienia” Iryny Hołowacz (skrzypce) i Dmytra Hołowacza (fletnia Pana). Z duszą zaśpiewał Wasyl Bujnarowski kozacką balladę przy własnym akompaniamencie staroświeckiej bandury (bandurzysta-wykonawca, sam także wytwarza instrumenty muzyczne). W drodze do Kijowa przez pewien czas każdy pozostawał sam na sam ze swoimi myślami, a potem rozbrzmiała pieśń, i jakich to tylko pieśni nie wyśpiewali młodzi banduryści. Wszyscy wiedzieli — święto trwa, bo na dzieci czekał koncert Narodowej Kapeli Bandurzystów pod batutą ludowego artysty Ukrainy Mykoły Hwozdia. Pomimo wielkiego nasycenia programu wydarzeń z uhonorowania pamięci Tarasa Hryhorowycza Szewczenki i dobra nad złem, prawdy nad krzywdą. Matka Wrytry-Strażnika — Danu, bogini pierwotnych wód, z których tworzył się uporządkowany, ułożony i sprawiedliwy świat, była najwyższym bóstwem w tamtych dawnych czasach, kiedy świat wyobrażano sobie jako jedyny, jeszcze nie podzielony na Niebo i Ziemię. Wedyjska Danu — matka tak zwanych asurów, którzy uważani są za starszych braci bogów-dewów. Główny asur w wedach — Wrytra, a główny dew, czyli bóg — Indra. Starszeństwo asurów nad dewami oznacza, że asury — to pierwotni bogowie, a dewy — późniejsi. Czyli asury należą do czasów matriarchatu, a dewy — patriarchatu. Na tym micie zbudowane są fabuły obu staroindyjskich eposów — „Mahabharaty” i „Ramajany”, z niego powstał staroindyjski teatr i, należy sądzić, ukraiński wertep. Ten mit — to swoisty scenariusz, który odtwarza przednoworoczną krytyczną chwilę, kiedy kosmos przebywa w pierwotnym chaosie. I specjalny rytuał ma przywrócić ład na świecie, powtórzyć wszystkie etapy jego powstawania.
Maschinelle Übersetzung
Rubrykę prowadzi Stepan NALYWAJKO, orientalista-indolog, kierownik działu badań porównawczych naukowo-badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa. Indyjski Indra to nie tylko władca nieba-swargi, zasłynął on wieloma czynami, o których opowiadają Wedy i epos. Najważniejszy jego czyn opisuje „Rygweda” — najstarszy zabytek wszystkich ludów indoeuropejskich, a więc i ukraińskiego. Oto ten tak zwany główny mit. Przerażający wąż Wrytra, bezkształtny, beznogi i bezręki, rozciągnął się na górach, zwijając się w 99 pierścieni i zagradzając sobą 7 pełnowodnych rzek. Wszystko zwiędło, przyroda zastygła. Żarłok lada chwila miał połknąć i bogów, i ludzi, i wszystko, co żyje na ziemi. Na bitwę z okrutnym wężem wyrusza bóg-wojownik Indra, w zaciętym pojedynku zadaje mu niszczycielski cios buławą i uwalnia życiodajne wody. I wszystko wokół od razu rozkwitło i zakwitło, na niebie zajaśniało ciepłe słońce, do ludzi powróciła radość, nastały błogosławione i szczęśliwe dni. Podstawowy mit „Rygwedy” symbolizuje nadejście Nowego roku rolniczego — przyjście wiosny i odrodzenie przyrody po chłodach, zwycięstwo światła nad ciemnością,
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ten segment zaczął się z powodzeniem rozwijać i byliśmy zmuszeni wyznaczyć dla niego osobną nominację. Wcześniej tę niszę wypełniała książka rosyjska. Teraz, jak świadczą badania socjologiczne, książka ukraińskojęzyczna wyparła rosyjską. 53% książek dla dzieci to książki w języku ukraińskim. Francuza podobna statystyka nie za bardzo by ucieszyła… A nas — wręcz przeciwnie. Dlatego że niedawno dziecięcy segment ukraińskojęzyczny nie przekraczał 10%. — Czy ma Pan jakieś wewnętrzne, być może niewypowiedziane pretensje do ekspertów „Książki roku”? Nie mam na myśli ich fachowości, ale mimo wszystko… Na ile są oni mobilni, elastyczni, nowocześni? — Oczywiście… Dotknęliśmy teraz pewnych psychologicznych aspektów zalewania wódką i czuwania nad drukarzami przez całą noc, jak to zmuszony jest robić Małkowycz… Pozycja budżetowa, która dotyczy poligrafii, mówiąca, że społecznie znacząca produkcja książkowa powinna być drukowana tylko na Ukrainie, jest dyskredytująca. Konserwuje brak jakości. Jeśli niemożliwe jest wydrukowanie książki gdzie indziej, a tylko tam, gdzie „zażądają” strasznej ceny i wyczerpią nerwy, to poligrafia, pozbawiona zdrowej konkurencji, nie będzie się rozwijać. Polacy mieli ten sam problem. Z czasem polscy wydawcy zjednoczyli się i powiedzieli: w ojczyźnie w ogóle drukować nie będziemy. Lepiej na Słowacji, w Słowenii, gdziekolwiek… Poligrafowie, pozbawieni zamówień, byli zmuszeni obniżyć cenę i podnieść jakość.
Maschinelle Übersetzung
Kostiantyn Rodyk — redaktor naczelny czasopisma „Knyzhnyk-review” — od ośmiu lat z rzędu organizuje uroczystą akcję „Książka roku”. Wręczenie nagród laureatom odbyło się pod koniec lutego. W jednym z numerów naszej gazety gratulowaliśmy wydawnictwu „Proświta”, które otrzymało nagrody. Z Kostiantynem Rodykiem spotkaliśmy się post factum, aby porozmawiać o szczegółach ukraińskiego biznesu wydawniczego…
— Akcja „Książka roku” trwa już osiem lat. Czy między nimi są jakieś różnice? — W takim razie pytanie za pytanie… Czym różni się tegoroczny „noblem” od zeszłorocznego? Chyba tak jak od 1901 roku wręczano nagrodę, tak nadal kontynuuje się tę samą tradycję. Przedceremonialnym uroczystościom towarzyszą narzekania, że Nagroda Nobla jest „nieprzejrzysta”, że wręcza się ją nie temu, komu trzeba… Taki los każdej nagrody. „Książka roku” jest jednak wciąż młoda. Zachowując z roku na rok tradycję, staramy się wprowadzać korekty zgodnie ze zmianami na rynku książki. To nie jest nagroda autorska, lecz producencka. Aby zainteresować czytelnika nawet genialnym dziełem, trzeba bardzo wiele. Przede wszystkim trzeba wiedzieć, jak dziś kupuje się książki. — A jak się je kupuje? — Przede wszystkim oczami… Gdy wyróżnia się designem albo przyciąga uwagę na stoisku z książkami. Trzeba wiedzieć, że tak, jak kupowano dziesięć lat temu, dziś się już nie kupuje. Silne wydawnictwo zawsze przelicza los książki. Określa grupę docelową, prowadzi grupy fokusowe… My także reagujemy na trendy rynkowe. Rozumiemy, że dziś ważna jest nie tylko nowość i aktualność tekstu, lecz także, mówiąc najprościej, jego „opakowanie”. A z drugiej strony, jak można zmienić tak prostą mechanikę, jak wręczanie nagród zwycięzcom? To standard, który obowiązuje wszędzie. Dlatego trudno wyjaśnić ludziom, którzy przychodzą na naszą akcję, że nie jest ona zwykłym rozdawaniem słoni. Dlatego uzupełniamy uroczystość różnymi quizami, aukcjami… — Pewnie dobrze znacie mapę ukraińskiego biznesu książkowego: jego sukcesy i porażki, puste lub półpuste niszе… — Zmiany na polu ukraińskiego biznesu książkowego zmuszają nas do reagowania. Choćby przy określaniu nominacji. Na przykład przez długi czas wśród książek dla dzieci nie było literatury poznawczej. W ciągu ostatnich dwóch lat
NOWA DUCHOWOŚĆ
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
ki? Praktycznie żadnego programu literackiego… — Tutaj też nie ma tajemnicy. Wszyscy generalni producenci reagują na codzienne profesjonalne „pomiary”. Z nich widać, że ranking programu politycznego, powiedzmy, wynosi 1,26, a literackiego — 0,003. Więc jaki czas antenowy przyciągnie reklamodawców? Pytanie nie jest retoryczne… Mimo wszystko to przebiegła statystyka. Program o książkach nigdy nie będzie miał wysokiego rankingu. I nie tylko na Ukrainie. Jest on niski także w Europie. Ale kiedy w Niemczech Reich-Ranicki prowadził swój „Kwartet literacki”, był to program na poziomie bestsellera. Rankiem książki, o których mówił autor „Kwartetu literackiego”, były błyskawicznie wykupywane. Właściciele księgarni, znając wcześniej temat programu, zamawiali odpowiednią produkcję. To nie oznacza, że Ranicki miał wyższy ranking niż debaty polityczne, na przykład ze Schröderem. Ranking pozostawał stabilnie niski. Ale na Zachodzie rozumieją, że realnie czyta jedna osoba na dziesięć… A poważny czytelnik — jeden na sto, a nawet na tysiąc. Jeśli natomiast iść za logiką naszych producentów, to trzeba być uczciwym: najwyższe wskaźniki u nas miałyby programy pornograficzne. — Nawet jeśli odważą się na program literacki, to dla tego samego rankingu „wypuszczą” go w otwarcie popowej formie… — Nie wszystko to, co uważamy za pop, jest złe. Zresztą, wolałbym nazywać to bardziej neutralnym słowem — moda. Żyjemy w świecie mody i nie mamy prawa jej ignorować. Choćby utwór był nie wiadomo jak utalentowany, jeśli nie będzie pozycjonowany w kontekście mody, to nic z tego nie wyjdzie. Należy brać to pod uwagę. Reszta zależy od kunsztu i profesjonalizmu. — Konstantynie, a dlaczego Pan tak nie lubi Związku Pisarzy? — Ja nie lubię? Dlaczego to ja nie lubię… Ja po prostu widzę jego dzisiejsze miejsce i rolę w społeczeństwie. Pisarze przyzwyczaili się z jakiegoś powodu uważać siebie za bojowników… O sprawiedliwość, prawa polityczne itd. W związku z tym literatura zajmuje drugi plan. Do walki o prawa polityczne są inne organizacje — partie. Nie chodzi mi o to, że twórcy nie powinni reagować na wydarzenia polityczne, ale ich głównym zadaniem jest literatura. Celem Związku Pisarzy jest dotarcie do czytelnika ze swoimi książkami. Wydawnictwa, promocja i walka o to, żeby ludzie w tym kraju nie zapomnieli samego procesu czytania. A reakcja na Janukowycza, Azarowa czy Juszczenkę — to sprawa drugorzędna. Rozmawiała Ulana HLIBCZUK W XIX w. F. Nietzsche ogłosił „śmierć Boga”, a w XX w. A. Malraux w „Antymemuarach” pisał, że dramat naszego pokolenia polega nie na tym, że umarł Bóg, a na tym, że umarł człowiek. Oznacza to ostateczne zwycięstwo uproszczonego wariantu pozytywizmu — scjentyzmu, który utwierdził się w fenomenie ekonomizmu. Jeśli wcześniej scjentyzm i humanizm jako dwie formy były ze sobą powiązane, „współbrzmiały”, odbijały się jedna w drugiej, to teraz epoka coraz bardziej staje się jednowymiarowa, ponieważ znika zwykły obraz człowieka, wyhodowany przez filozoficzne ideały antyku, renesansu, religii chrześcijańskiej. „Trzecia natura” życia człowieka stała się na tyle determinująca, że dawne wielkie osiągnięcia człowieka samego poczucia duchowego, dusza, myśli, wiedza, mądrość, serdeczność — są postrzegane jako natrętni biedni krewni albo nawet obcy, których trzeba wygnać ze świątyni.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
prawidłowości. Ktoś ze znanych powiedział, że człowiek zawsze znajdzie argument, by gdzieś pozostać, a nie stamtąd odejść. Człowiek nie chce zmian. W duszy jest konserwatywny i tradycyjny. Kiedy ekspert widzi znane nazwisko, a obok nieznane, to na poziomie podświadomości woli znane. Być może w tym jest sens. Z drugiej strony pojawiły się okazałe książki wydawnictwa «Machaon» o smokach i starożytnym Egipcie. I tu już są zastrzeżenia, na które warto zwrócić uwagę. Zarzuca się, że te książki nie są ukraińskim produktem intelektualnym. Rzekomo są zrobione według amerykańskich wzorców i jeszcze wydrukowane w Chinach… Wiem, jak odpowiadać na podobne zarzuty. Po pierwsze, w dzisiejszym zglobalizowanym świecie nie ma nic złego w tym, że japońska «mazda» jeździ ukraińskimi drogami, a jeśli ją jeszcze «montują» gdzieś w Użhorodzie, a pieniądze trafiają do naszego budżetu. Po drugie, te książki są właściwie nowością na światowym rynku. Na ostatnich targach książki we Frankfurcie widziałem, jak te same książki, tylko w innym języku, prezentowali potężni włoscy i hiszpańscy wydawcy. Oznacza to, że ukraiński mały czytelnik ma możliwość zapoznania się z dziełem literackim równocześnie z małym Francuzem, Hiszpanem czy Włochem. Czy to nie jest ważne? I nie warto się straszyć procesami globalizacyjnymi… To, że książki drukowano w Chinach, także łatwo wyjaśnić. Tam jest taniej. A do tego bez zachę-
Autor dąży do wyjaśnienia istoty współczesnej epoki, którą zwykle nazywa się postmodernizmem. W czym odmienność modernizmu od postmodernizmu, jakie przemiany dokonały się w kulturze, czym jest człowiek duchowy i ekonomiczny oraz jakie miejsce zajmuje w systemie współczesnej kultury, jakie perspektywy humanizmu w obecnej sytuacji informacyjnej, dlaczego naszą cywilizację słusznie można nazwać finansową, jakie perspektywy humanizmu w dalszym rozwoju Ukrainy, czym jest przeciętna świadomość itd. Autora niepokoi problem duchowości współczesnego ukraińskiego człowieka, o którego rozważaniach podzieli się z czytelnikami.
Aby zrozumieć współczesność, trzeba uświadomić sobie fakt, że ludzkość znalazła się w innym wymiarze duchowym. Obrazowo można to przedstawić jako „trzecią naturę” życia ludzi-
Wszystko jest proste. Przecież to branża usługowa. Niech więc rozwija się na zasadach konkurencji. — Tak się składa, że mimo pewnych osiągnięć w krajowym biznesie książkowym każdego roku przepowiada się apokalipsę dla książki ukraińskiej… — Dlaczego? Kto przepowiada? Rzecz w czym innym… Oto przeprowadziliśmy wspólną akcję z kanałem „1+1” „Książka roku idzie do polityków”. I ucieszyło mnie zdanie jednego gracza politycznego, który w państwie uchodzi za czynnik antyukraiński. Pan Azarow powiedział to, co ja od dawna powtarzam w swoich publikacjach. Mykole Janowyczowi zadano pytanie: którą książkę on popiera — ukraińską czy rosyjską? Azarow odpowiedział niemal tak samo jak Rodyk: „Rosyjska książka to pieniądze obywateli ukraińskich, które idą do rosyjskiego budżetu. Produkcja ukraińska to pieniądze, które zostają u nas. Więc którą książkę mam popierać, jeśli nie ukraińską?” Bardzo miło, jeśli politycy wreszcie zrozumieją, że krajowa książka to bardzo wielkie pieniądze i realna możliwość łatania dziur budżetowych. Główny problem z rozpowszechnianiem ukraińskiej książki, mówiąc wprost, to sprzedaż. Półki księgarń znajdują się pod kontrolą naszego rosyjskiego konkurenta. A konkurent nie jest zainteresowany zapraszaniem kogokolwiek na swoje powierzchnie handlowe. Nic dziwnego: wszystko ni: pierwsza natura — natura, która jest kolebką życia wszystkiego, także człowieka; druga natura — kultura, w której ukształtowały się wszystkie podstawowe determinanty życia duchowego współczesnej cywilizacji, a której kryzys stał się warunkiem przemiany człowieka — od „mikrokosmosu” do „człowieka ekonomicznego”, „czynnika”, „zasobu” i wreszcie trzecia natura — „postczłowiek”. Ta ostatnia powstaje w warunkach nowych wartości, które stały się wynikiem pragmatyzacji życia. Ono przekształciło się z możliwości w rzeczywistość poprzez totalność wartości czyli pieniędzy. Cywilizacja, w której dziś toczą się główne wydarzenia samego bytu człowieka, jest nie tylko postindustrialna, informacyjna, ekonomiczna, technologiczna itd., lecz także finansowa. To ona właśnie stała się głównym warunkiem szybkich i już nieodwracalnych przemian człowieka, kardynalnego systemu zmian w jego postrzeganiu świata, rozumieniu sensu życia i własnego przeznaczenia. Jeśli pod kryzysem duchowości rozumieć nostalgiczne cechy… z podręcznikiem ekonomii. Ukraińscy politycy wreszcie powinni zrozumieć, że u nas — językiem Światowej Organizacji Handlu — mamy do czynienia z nieuczciwym dumpingiem. Notabene ta sama organizacja zaleca swoim członkom, które doświadczają podobnej agresji ze strony sąsiadów, ograniczanie importu poprzez cła lub kontyngenty. To, co chciał zrobić Wiaczesław Kyrylenko, a nie zdążył. — A czy Panu nie wydaje się naiwne, że Pan to rozumie, ja to rozumiem, a nasi politycy nijak nie mogą pojąć prostej arytmetyki… — Sugeruje Pan, że istnieją inne schematy, które lobbują interesy rosyjskiego biznesu książkowego… — Nie wykluczam tego. Za biznesem książkowym północnego sąsiada stoją potężne postacie. Mianowicie rosyjski związek książkowy kieruje Stiepaszyn — były premier i obecny przewodniczący Izby Rachunkowej. To wszystko poważni i wpływowi ludzie, którzy mają szybki dostęp do naszych urzędników w celu „polubownych rozmów”. Oni nie zapisują się na spotkanie, tak jak my z Panem. Działa znacznie prostszy schemat. Być może przez pana Czornomyrdina. Nie wykluczam, że może się to dziać właśnie tak. Inaczej dlaczego ci, którzy tak gorąco troszczą się o skarbiec budżetowy, nie chcą go zasilać? — Pytanie retoryczne… Kostiantynie, jaka jest Pana zdaniem przyczyna, że nasza telewizja tak bezwładnie odnosi się do ukraińskiej książki dzisiejszej… obecni przedstawiciele „humanizmu oświeceniowego”, to nie mają nic wspólnego z tempem rozwoju współczesnego świata. W najlepszym razie to „znamiona” utopijnych teorii o „jasnej przyszłości”, a w najgorszym — już niczym nieuzasadniony archaizm. Gorszy, bo ten archaizm jest wojowniczy, destabilizujący, orientuje się na świadomość potoczną i dalej nastawia ją na mityczne nadzieje oraz destrukcyjną dla współczesnego życia postawę życiową. Przecież „człowiek ekonomiczny” to nie ucieleśnienie dobroczynności, lecz podmiot działający, nosiciel racjonalności jako konsekwentnego dążenia do świadomie i z góry postawionego celu. On jest „racjonalnym egoistą”, dla którego zdolność do życia stopniowo sprowadza się po prostu do działalności, a aktywność pobudzana jest nie tyle jego bezpośrednimi potrzebami, ile tymi, które wiążą się z stosunkami społecznymi i postrzeganiem rozumowym. Mówiąc językiem etyki — to człowiek bez wartości.
Maschinelle Übersetzung
Rubrykę prowadzi Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie Oksany Ceacury w makutrze, a ser udeptywano, lekko solono i przechowywano w dębowych beczułkach, a potem rozdawano tym, którzy nie mają krowy”. Przypominam sobie i ja z dzieciństwa smak tego słonego sera, bo i ja wyrosłam w biednej rodzinie i często przynosili nam sąsiedzi czy krewni taki ser. Mieszano go z gotowanymi ziemniakami i nadziewano nim pierogi. Halina Kuźmiwna wspomina, że w jej rodzinie podczas postu jadano kasze jaglane i jęczmienne, kuleszę jaglaną z ziemniakami, suszone grzyby, szczypane lub krojone postne kluski, zarabiane tylko na wodzie, zacierki, kapuśniak (z kiszonej kapusty, kaszy jaglanej i ziemniaków) albo barszcz na kwasie (obowiązkowo był kiszony kwaśny burak). Wrzucano też do barszczu soczewicę — jest bardzo zdrowa i smaczna. A dla dzieci, jako najsmaczniejszy przysmak, podsmażano ją na oleju. „A najważniejsza potrawa, którą kochałam, to była kwasza! Zawsze prosiliśmy, żeby mama ją przygotowywała! Brało się mąkę żytnią, trochę pszennej, trochę gryczanej (bo bez gryczanej kwaszy nie będzie!), zaparzało wrzątkiem i rozpuszczało w wodzie, dodawało się tam suszone wiśnie i śliwki — kiedyś przecież suszono wszelkie owoce! — i na piecu ona kwaśniała! I Boże, jaka ona smaczna! Ona mi się nawet teraz śni!” Nie zapominano też o strawie duchowej. „Chodzili zawsze do cerkwi. A wieczorami zbierali się u ludzi, u kogoś w chacie, po kątach. Śpiewali wiosnianki i psalmy, różne pieśni religijne, czytali Biblię wieczorami, bo przy świecy już nie można było tkać, ciemno, a elektryczności przecież nie było…” (zap. 25.02.2007 w Kijowie). W ciągu roku równomiernie były rozłożone wszystkie główne prace. O tym ciekawie opowiada moja matka Tetiana Warsoniwna Warawa, ur. w 1939 r., urodzona we wsi Hubcza. „Całą jesień przygotowywano konopie — duszono je na żeliwnym garnku, potem na cierlicy cierto, potem szarpano na szczotce-szarpaczce, i z tego pakuł robiono motki i nici — przędzę na cienkie i grube płótno. Jeszcze przed Bożym Narodzeniem zaczynano prząść. Najpierw przędziono motki — to bardzo cienkie płótno, to „dwunastka”, a wtedy zaczynano prząść nici — to trochę grubsze, „ósemka” — na płachty. A po tym przędzono na wrzecionie
Maschinelle Übersetzung
Ludmyła IWANNIKOWA Każdy z nas w taki czy inny sposób zapamiętał z dzieciństwa te dni Wielkiego Postu. Jedni wspominają smutne nabożeństwa w cerkwiach, inni to, że w poście ustawały zabawy: wieczornice, wesela, nie wolno było głośno śpiewać, zbierać się na hulanki na ulicy, tańczyć, bez przyczyny chichotać, słuchać wesołej muzyki. Można było grać tylko na sopiłce, dozwolone było śpiewanie jedynie wiosenek. Nie przyjęte było noszenie zbyt jaskrawych ubrań — pamiętam szczególnie oświecone babcie, które chodziły aż do trzeciej wsi do cerkwi, bo nasza spłonęła w latach 20., zawsze ubierały się na ciemno, i to, mówiły, po to, aby potem dusza i ciało w pełni poczuły święto Zmartwychwstania. Jeszcze zapamiętałam liczne legendy o jałmużnie, których treść polegała na tym, że każda jałmużna idzie na tamten świat, a zatem w poście należy dawać jałmużnę starcom, bo wszystko to wesprze zmarłych krewnych na tamtym świecie. Zatem właśnie w poście wspominano zmarłych i do dziś w Cerkwi Prawosławnej istnieje tradycja przynoszenia panichid i składania karteczek za spokój duszy na cały post. Ileż w ludzie krąży legend, opowiadań i podań o tym, jak zmarli krewni przypominają swoim dzieciom, które zapomniały podać ich imiona na wspomnienie duszy, albo dziękują za jałmużnę, daną nawet przypadkowo za ich dusze! „Jałmużna idzie na tamten świat!” — twierdziła niegdyś nieżyjąca już Ołena Iwaniwna Kreszczenko, ur. w 1923 r., rodowita mieszkanka mojej rodzinnej wsi Hubcza w obwodzie chmielnickim. Właśnie od niej zapisałam unikalne przykłady legend o ważności jałmużny. Oto jedna z nich. — To opowiadała mi moja swatowa. Że córka jej naszykowała jajka na bazar i postawiła w koszyku. A wszedł do chaty dziad, żebrak. Taki biedny, głodny, a ona nie miała co mu dać. Więc wzięła i dała mu dwa jajka z koszyka, i on poszedł. Wieczorem przyszła córka z pracy i jak zaczęła na nią krzyczeć! „Po coście dały? Przecież ja przygotowałam wszystkie na bazar!” I poszła spać. Rano córka wstała i opowiada: „Mamo, wiecie, co mi się przyśniło? Że Ludmyła IWANNIKOWA Wysoki profesjonalizm, wspaniałe głosy, wykwintny estetyczny smak, modlitewny nastrój — oto charakterystyka chóru kameralnego „Dzwoły Podolu” (kierownik Taras Myroniuk), który już ponad 15 lat jest ozdobą Cerkwi Świętej Opieki na Podolu w Kijowie. Ilu ludzi, oczarowanych prawdziwie anielskim śpiewem jego uczestników, powróciło do świątyni! Niestrudzenie, podczas każdej Liturgii niosą oni w serca ludzi duchowe kazanie, wszak śpiew cerkiewny od dawna jest nie tylko nieodłączną częścią wspólnej modlitwy, w nim odzwierciedlone są dążenia ludzkiej duszy do zjednoczenia się z Bogiem, zjednoczenia poprzez pokutne łzy oczyszczenia od próżnych uczuć i myśli. Właśnie poprzez taki śpiew powstaje u modlącego się ten niepowtarzalny stan duszy, kiedy nie wie, gdzie przebywa — czy na ziemi, czy w niebie. „My, którzy tajemnie cherubiny wyobrażamy i Życiodajnej Trójcy Trójświętą pieśń śpiewamy”, — te słowa pieśni cherubińskiej można uważać za credo Tarasa Myroniuka.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
przyszedł nasz ojciec! A ja zapytałam: „Może dać ci coś zjeść?” (A ja wiem, że ojciec już umarł!). A on mówi: „Nie chcę jeść! Wczoraj daliście dwa jajka. Jak ja się najadłem, jak jestem syty! Ja nawet nie wiem, jak długo będę syty! Dziękuję, że mnie tak zatwardziliście!” A ona już mówi: „Mamo! Przepraszam, że tak powiedziałam. Widzicie, dokąd poszło to, co daliście!” (zap. 10.01.1997 r.). O znaczeniu jałmużny opowiadała mi także nieżyjąca już Olha Wasylywna Cymbał, ur. 1917 r., rodem z mojej wsi (jej opowieść przytaczam fragmentarycznie). W jednej wsi żyła bardzo bogata rodzina, a syn oświadczył się biednej dziewczynie. Teściowa była bardzo zła, dokuczała jej za wszystko, a do tego jeszcze była bardzo skąpa. „Kiedy nadchodziły te wszelkie posty, a szczególnie kiedy był Wielki Post, ten, który teraz (właśnie w poście zapisałam tę opowieść. — Ł. I.), to oni bardzo to wszystko przestrzegali. Ale wcześniej, przed Wielkim Postem, bywają zapusty,
tedy zapustki. Już w zapusty piecze się i gotuje wszystko bardzo dużo. Ale gdy przychodzi ta ostatnia niedziela, to co tam już jest ugotowane i upieczone w ten ostatni dzień, tego już się nie zje… A następnego dnia już nie wolno tego jeść! Więc co zostaje z potraw i pieczywa, wynosi się świniom. A tej synowej bardzo żal oddawać świniom te jedzenia! Przecież wie, że tam sąsiedzi biedni mieszkają, dziesięcioro dzieci! Więc choć chciwa teściowa zmuszała do oddawania wszystkiego świniom, synowa mimo to potajemnie oddawała to głodnym dzieciom. Tak samo potajemnie przerzuciła przez płot nowo narodzone cielątko, kiedy ich bogata krowa przyprowadziła dwa cielęta — żeby i biedni ludzie mogli wykarmić sobie krowę, — przecież oni nie mieli za co kupić! Kiedy zaś teściowa umarła, synowi przyśnił się straszny sen, tak że aż krzyczał w nocy. Rano żona pyta go, po co krzyczał. „A śniło mi się, że mama przy świniach grzebała rękami i jadła to, co świnie jedzą. Strach mnie ogarnia! — mówi. — Jeszcze dwa stoły mi się śniły — jeden matki, a jeden twój. Na twoim stole biały obrus i wszystko jest, a pośrodku jeszcze leży złote cielątko!” — „Bo cokolwiek ktoś dobrego zrobił czy dał, to wszystko jest przed Bogiem — podsumowała narratorka. — To było na Winnicczyźnie we wsi Stara Cybulówka, opowiadała mi babka, babka mojego męża” (zap. 19.03.1994 r.). „Wtedy ludzie byli znacznie lepsi!” — wspomina swoje powojenne dzieciństwo Halina Kuźmiwna Tarczuk, ur. 1941 r., rodem ze wsi Jaresz kiej rejonu Bereźańskiego obwodu kijowskiego. — W mięsnicę zbierali twaróg i masło, tego nie jedli, a na zapusty rozdawali ludziom, którzy nie mieli krowy — żeby twaróg był, żeby masło było u wszystkich po trochu, mleko przynosili… Mleko wynosili na zimno, pieczono siarę, kwaszono śmietanę na masło, które ubijano w
Maschinelle Übersetzung
Oprócz duchowego kazania chór niesie jeszcze jedną – oświatową misję. Po pierwsze, podczas nabożeństw wykonywane są utwory właśnie ukraińskich kompozytorów, często zapomnianych przez nas, które dopiero teraz, w naszym rodzimym Kościele Ukraińskim, za który oddały życie dziesiątki i setki nowomęczenników XX wieku, zabrzmiały w całym swoim pięknie. Są to utwory D. Bortniańskiego, A. Wedela, I. Pawłowskiego, W. Kupczyńskiego, M. Hajworońskiego, H. Kytastego, S. Ludkiewycza, M. Leontowycza, K. Stecenki, O. Koszyca, W. Kyszakiewicza, M. Werbyckiego, M. Berezowskiego, A. Hnatyszyna, H. Dawydowskiego, R. Hurki… Po drugie, chór prowadzi także aktywną działalność wydawniczą. W ostatnim czasie ukazało się kilka zbiorów nut z płytami kompaktowymi, odzwierciedlających repertuar chóru i mających na celu upowszechnienie na całej Ukrainie i poza jej granicami najlepszych wzorów ukraińskiej muzyki duchowej. Przede wszystkim jest to zbiór „Kolędy bożonarodzeniowe” (Kijów, 2002) z kasetą i płytą kompaktową, „Liturgia św. Jana Złotoustego”, oprac. Taras Myroniuk (Kijów, 2004) (z dodatkiem kasety i płyty kompaktowej); Hryhorij Kytastyj, „Boska Liturgia”: Zbiór nut na chór mieszany (Kijów, 2006), przygotowywany do druku „Wielkanocna
Wszenocznaja [Всенічна]. Ostatnią pracą chóru jest płyta kompaktowa „Muzyka Wielkiego Postu” (Kijów, 2006, nagranie zrealizowano w latach 2005–2006 w cerkwi Świętej Pokrowy), na którą weszło około 20 najlepszych arcydzieł ukraińskiego śpiewu cerkiewnego — modlitwy z Wszenocznej („Pokajanije” A. Wedela, „Na rzekach babilońskich” W. Kupczynskiego, „Bogurodzico Dziewo” R. Hurka), z Liturgii Preswiatych Darów, która odprawiana jest tylko w środy i piątki w ciągu Wielkiego Postu („Niechaj stanie modlitwa moja” i cherubinik „Teraz moce niebieskie z nami niewidzialnie służą” D. Bortniańskiego, Przyczasnyj „Skosztujcie i poznajcie, że Miłosierny jest Pan” I. Pawłowskiego), modlitwy pokutne („Usłysz, Panie, głos mój” S. Ludkiewycza, „Duszo moja” D. Bortniańskiego, „Boże, bądź miłościw mi, grzesznemu” A. Hnatyszyna i inne), a także rozpowszechnione w ludzie kanty i psalmy („Skorbnaja Mati”, „Oj na horze, horze”), które wykonywali lirnicy, kobzarze i klirosanci w ciągu XVIII–XX w. Jak wiadomo, w czasie Wielkiego Postu zmienia się nie tylko wystrój świątyń, ale i charakter nabożeństw, które mają nastroić ludzką duszę na modlitwę, na pokutę, na rozmyślania o wzniosłym i wiecznym, skupić ją na tych wartościach duchowych, jakie niesie chrześcijaństwo. Oczywiście sprzyjają temu nie tylko szczególne modlitwy z ziemskimi pokłonami, czytanie pokutnego kanonu św. Andrzeja Kreteńskiego i żywota Marii Egipcjanki (w środę piątego tygodnia), ale także te śpiewy, które wprowadza się do nabożeństw w sobotę i niedzielę podczas Wszenocznej i Liturgii. Na przykład znamienite „Pokajanije”, które śpiewa się od Niedzieli celnika i faryzeusza do piątej niedzieli świętej czterdziestnicy. Jest to bardzo dawna modlitwa Cerkwi, w której prawosławna dusza błaga Pana, by otworzył jej drzwi pokuty, bo „pragnie duch mój do świątyni świętej Twojej, a świątynia moja cielesna cała jest zbezczeszczona, jednak Ty oczyść ją swoją łaską i miłosierdziem. Ile grzechów popełniłem! Rozmyślając nad tym, drżę przed dniem sądu, ale, ufając Twojemu miłosierdziu i łasce, wraz z psalmistą Dawidem wołam: „Zmiłuj się nade mną, Boże, według wielkiego miłosierdzia Twego!” Autor kanonu św. Andrzej Kreteński także zwraca się do duszy, zranionej grzechem: „Duszo moja, duszo moja, powstań, powstań — czemu śpisz?! Koniec się zbliża, pójdziesz zmieszana! Ocknij się!” — i te słowa od dawna stały się klasyką prawosławnego nabożeństwa.
Istnieje jeszcze jeden uderzający utwór — psalm 136 „Nad rzekami Babilonu”, który śpiewa się od niedzieli Syna Marnotrawnego do drugiej niedzieli Wielkiego Postu. „Córo Babilonu, nieszczęsna! Błogosławiony, kto weźmie i roztrzaska o kamień twoje dzieci!” Co te słowa znaczą dla nas? Dlaczego Cerkiew Prawosławna wprowadziła je do nabożeństw właśnie na początku Wielkiego Postu? Podobnie jak Babilończycy, zesłani przez Boga na Judejczyków jako kara za grzechy królów i narodu, za odstępstwo od wiary, w latach 586–589 zniszczyli Jerozolimę i wszystkie jej świątynie, zwłaszcza świątynię Salomona, tak i dziś mroczne, złe siły za nasze odstępstwo od wiary dążą do zniszczenia świątyni naszej duszy i oddania jej w niewolę grzechu. Każdy człowiek zna to dobrze: najpierw rodzi się kusząca myśl, która jeszcze, jak niemowlę, wydaje się niewinna, czysta, lecz kiedy dusza ją przyjmuje, przeradza się w pomysł, który już bierze duszę w niewolę i, prowadzony nim, człowiek popełnia grzech. Zatem jedynym sposobem, by pozbyć się grzechu, jest zniszczenie tych niewinnych myśli i pragnień, które do niego prowadzą, wykorzenienie grzechu w jego zarodku — a w tym celu trzeba skupić uwagę na swojej duszy właśnie przez modlitwę i pokutę, aby
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
umowę z firmą ochroniarską, która miała zapewnić nam wejście do należącego do nas kościoła. Jednak grupa Znamenskiego wezwała milicję. Najbardziej oburzające jest to, że kiedy w świątyni dla jej ochrony pozostał Ołeksandr Ilczenko, fanatycy wdarli się od góry, pobili pana Ołeksandra i wyrzucili go na zewnątrz. Stanęli przed drzwiami i znów założyli kłódkę. Całą noc przesiedzieliśmy na podwórzu swojej cerkwi. Rano przyszli ojcowie Jurij, Kostiantyn, Wiaczesław, zaczęli schodzić się parafianie. Zdjęliśmy kłódkę i weszliśmy do świątyni. Grupa Znamenskiego zupełnie zdziczała, jego matka użyła gazu z rozpylacza. Modliliśmy się, drzwi świątyni były otwarte, przy nich stała ochrona. Ale pojawił się milicyjny naczelnik, prawdopodobnie naczelnik rejonowego oddziału w Oktiabrskim, i usłyszeliśmy: „Zaraz przyprowadzę Berkut i was wszystkich stąd wyrzucą”. To była ta kropla, która przelała czarę rozpaczy. Parafianie zamknęli się w świątyni i ogłosili głodówkę… Ojciec Jurij Kułyk, który stał z parafianami na podwórzu cerkwi św. Mikołaja, z oburzeniem mówił o tym, jak brutalnie pobito Ołeksandra Ilczenkę (obecnie przebywa w szpitalu). – A wczoraj w tym miejscu, gdzie stoimy, Znamenski podszedł i splunął w twarz ojcu Ołeksandrowi Dediuchinowi – mówi z żalem kapłan. Oto miłość do bliźniego! Oto chrześcijańskie cnoty! Czyżby po moskiewsku, po janczarsku tak właśnie trzeba? 4 marca w świątyni św. Mikołaja odbyła się liturgia archijerejska arcybiskupa połtawskiego i krzemieńczuckiego UKP Patriarchatu Kijowskiego Teodora. W cerkwi codziennie odbywają się nabożeństwa. Parafianie nie opuszczają jej ani na chwilę. Przerwali głodówkę po rozmowie z przewodniczącym Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wałerijem Asadczewem. Porządku przy cerkwi pilnuje milicja, której liczba wzrosła. Tymczasem „kanoniczni” chuligani nadal dokonują prowokacji: w środku nocy ktoś rzucił kamieniem w okno świątyni. Wałerij Asadczew powiedział: „Prawo jest po stronie parafian świątyni, a milicja musi być po stronie prawa”. Wspólnotę w jej walce o zagwarantowane Konstytucją prawa wspierają również przewodniczący miejskiej organizacji partii politycznej „Ludowy Związek Nasza Ukraina” Ołeksandr Artemenko, deputowany ludowy Mykoła Kulczynski oraz szerokie kręgi społeczeństwa. A wspólnota zaprasza wszystkich wiernych Bogu i Ukrainie połtawian do przychodzenia na nabożeństwa w cerkwi św. Mikołaja codziennie o godzinie 9. Stan zdrowia Ołeksandra Ilczenki, pobitego przez rycerzy krzyża i pięści, jest zły. Leży na oddziale neurochirurgicznym szpitala obwodowego. Do lekarzy musiała zwrócić się także Tetiana Choroszczak, która doznała obrażeń oczu od gazu.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «„Duszo moja, duszo moja, wstań, wstań — czemu śpisz?!” św. Andrzej z Krety», S. 12
krążki, tak to się nazywało. Z nim już chodziły na przędzenie do sąsiadek dziewczęta. Bo wrzeciono można nosić ze sobą, a cienkie płótno przędło się w domu, na kołowrotku (prządka — L. I.). — z prządkami na przędzenie nie chodzono, bo gdzie by się wszystkie zmieściły? Kiedy to wszystko się naprzędło, to i przędzenie się kończyło, bo zaczynał się już post”. Pierwszego dnia postu wnosiło się do chaty warsztat i zaczynało tkać. Pierwszego dnia zakładano osnowę, a drugiego dnia już tkano. Praktycznie cały post ludzie pracowali przy krosnach — najpierw tkali płótno, a potem derki i na końcu tak samo wał — na worki, na wierzchnie ubrania. Na derki trzeba było ufarbować nici — robiono to również w poście, używając naturalnych barwników, a później kupowanej farby. Wszystkie te prace należało zakończyć na dwa tygodnie przed Wielkanocą — „na ostatnim tygodniu krosien już nie ma w chacie” (H. K. Tarczuk). W tydzień wierzbowy krosna wynosiło się do stodoły, a po tym już przygotowywano się do Wielkanocy — prano ręczniki, bielono chaty. Ze wspomnień mojej matki dowiadujemy się, że zakończenie prac tkackich było bardzo ważnym, prawdziwym świętem w życiu wiejskim, które starano się uroczyście zakończyć. „Porobiło się to wszystko — wycinają płótna, zbierają się u kogoś w chacie, robią »zakończyny« — taki sobie mały bal, a po tym wynoszą krosna”. Za niechlujną i nieudolną uchodziła ta gospodyni, która nie zdążyła utkać płótna do Tygodnia Wierzbowego; wyśmiewano ją w pieśniach ludowych, a dziewczętom przypominano w wiosennych pieśniach: Ej na ganku, na ganeczku, Tam dziewczyna krosna tkała, (2) Do niej Wiosna zawitała. I pyta ją Wiosna: — Czy utkałaś swoje krosna? Oczywiście, bo dalej zaczynał się zupełnie inny cykl prac! Życie ukraińskiego chłopa było ściśle uregulowane kalendarzem rolniczym! „W ostatnim tygodniu postu (Męka Pańska) zabijano świnie, rżnięto owce czy cielęta, ale jeść — nie jadło się, dopóki się nie poświęci, dzieciom nawet nie dawano! Piekły kiełbasy, gotowano w końcu wszystko, żeby stać się błogosławionym i z radością przyjąć Światłe Chrystusowe Zmartwychwstanie. „Niech modlitwa moja stanie jak kadzidło przed Tobą”, — wzywają każdego wierzącego słowami psalmisty uczestnicy chóru „Dzwony Podola”. I rzeczywiście, ich dorobek i cała ich wieloletnia praca na wszystko, kiełbasy składano do dzieży i zalewano smalcem, stawiano w piwnicach, żeby wszystko było na święto. A słonina i mięso wkładano do płóciennych worków, do koszy i zawieszano na strychu na belce, żeby myszy nie dosięgły (tam przechowywało się to przez całe lato, potem to żółte, solone mięso moczono w wodzie, a słoninę tłuczono w specjalnych tłuczkach, żeby zaprawić barszcz. — L. I.). Wszystko to robiono w ostatnim tygodniu, a masło i przędzenie w tygodniu wierzbowym, na dwa tygodnie przed świętami”. „A jak w poście były mleko, — kontynuuje T. W. Warawa, — to też nie jadło się, tylko zbierało się śmietanę i bito masło, — takie masnice były, — i wkładało się je do sosnowych beczułek i stawiało w piwnicy, nie jadło się”. Także ser, uprzednio posolony, ubijało się w beczułkach tak, żeby z niego wyciekła solanka, i jeszcze z góry zalewało się podsoloną serwatką, żeby nie pleśniał. Potem ser przykrywano czystym płóciennym materiałem, a z góry kładziono drewniane krążki, które bednarz wykonywał razem z dzieżą. (Przy okazji, właśnie tak do dziś solą u nas we wsi ogórki i kapustę). Krążki zaś przykładano z góry „gnietem” — okrągłym, gładkim kamieniem, który również specjalnie kupowano na targu. „I ten ser był cały post. A kiedy post się skończył i ludzie już szli w pole orać, siać, to brali ze sobą taki posiłek południowy, — brali bochenek chleba, kawałek masła, kromkę, bo się ją kroiło, dzbanuszek sera i wodę. I to wszystko składano do kosza z pałki wodnej, stawiano na wóz i jechano w pole — wiosenny dzień przecież długi! I tam po śniadaniu w polu jadło się drugie śniadanie, a potem obiad, a minęło trochę czasu, to jeszcze jadło się podwieczorek, żeby konie odpoczęły. A przed zachodem słońca już jechano do domu, żeby słońce nie zaszło w polu. I do wschodu słońca w pole tak samo nie wyjeżdżano. Trzeba, żeby słońce wstało w domu i zaszło w domu, taki był zwyczaj, tak mówili starzy ludzie” (zap. 24.02.2007 r.). Zatem każdy dzień i każdy zwyczaj ukraińskiego wiejskiego życia miał swój głęboki sens, obliczony na określoną perspektywę, i w tym — ów odwieczny porządek życia, który zapewniał moim ziomkom pełną harmonię duszy i ciała.
dobro Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego stało się prawdziwym kadzidłem, godną ofiarą, złożoną w świąteczne dni Wielkiego Postu na ołtarzu Chrystusa Zbawiciela. Niech więc wszechmiłosierny Pan pobłogosławi ich czyste dusze i napełni je oliwą radości, dobra i miłości.
Maschinelle Übersetzung
Hanna DENYSKO, m. Połtawa. W cerkwi św. Mikołaja w Połtawie głodowało 15 parafian i trzech księży, protestując przeciwko biciu wierzących i utrudnianiu korzystania ze świątyni. Prawdziwy chrześcijanin nie może sięgać po cudze, „prywatyzować” świątyni całej wspólnoty dla dziesięciu osób, bić prawosławnych braci i truć ich gazem. Ale właśnie tak działała 1–2 marca przy cerkwi św. Mikołaja Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego grupa osób zbliżonych do Serhija Znamenskiego, osławionego zdrajcy, który przeszedł pod skrzydła Patriarchatu Moskiewskiego. Dobry przykład swojemu synowi dawała matuszka Serhija, Nina Mykołajiwna: prysnęła gazem z pojemnika prosto w oczy pani Tetianie Choroszczak, a przy okazji milicjantom. Pojemnik wojowniczej amazonki milicja odebrała. Telefon z komórki o pobiciu parafian cerkwi św. Mikołaja rozległ się rano 2 marca. Pośpieszyłam do cerkwi. Wchodzę na podwórze, widzę zasmuconych ojców i parafian, dwóch milicjantów przy wejściu do świątyni, a ze środka rozbrzmiewa „Boże, wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń”. To, zamknąwszy się wewnątrz przed napastnikami, śpiewają proboszcz świątyni Ołeksandr Dediuchin i matuszka Inna, ojciec Mstysław, ojciec Wiaczesław, Tetiana Choroszczak, Ludmyła Kożuszko, Tetiana Timonina, Tetiana Kriuczkowa, Orysia Kowalewycz. Ile sił i nadziei włożyła w świątynię ta pełna poświęcenia Ukrainka, a teraz, przy jej słabym zdrowiu, głoduje, bo jej dusza nie może ścierpieć zniewagi zuchwałych krzywdzicieli! Także inni parafianie nie szczędzili wysiłków, aby podnieść cerkiew z ruiny, upiększyć ją, uczynić prawdziwie Świątynią Bożego Ducha… Ile nabożeństw na mrozie i deszczu wystali, wyśpiewali ci ludzie przez 5 lat, odkąd otworzył usta na tę wielką i świętą ruinę – cerkiew św. Mikołaja – biznesmen Znamenski, który zdołał potajemnie zarejestrować przy niej przedsiębiorstwo „Diskos” (nawiasem mówiąc, w jego statucie było zapisane, że może ono nawet handlować bronią!), a teraz, zapewne, pan Serhij bardzo nie chce przerejestrowywać firmy na inny adres i wkładać pieniądze, więc chwycił się kurczowo świątyni, wymyślając niesłychane na Ukrainie, nieprzewidziane żadnymi prawami stałe członkostwo. Mówiąc krótko: idźcie, wszyscy parafianie, do diabła, a my, dziesięcioro, pójdziemy pod omofor Patriarchatu Moskiewskiego i świątynię ze sobą zabierzemy. Tymczasem państwo, przekazując 21 kwietnia 2004 roku zarządzeniem Obwodowej Administracji Państwowej nr 125 cerkiew św. Mikołaja wspólnocie UKP Patriarchatu Kijowskiego, nigdy nikomu innemu jej nie oddawało: ani Patriarchatowi Moskiewskiemu, ani Znamenskiemu osobiście, ani strukturom komercyjnym, ani ugrupowaniom rakietersko-raiderskim. Dlatego całkowitym absurdem jest pięcioletnie wiszenie kłódki na drzwiach świątyni, która niszczeje, stojąc pusta. Wspólnota nie raz próbowała wejść do swojej świątyni, ale na drzwiach zawsze wyrastali albo Znamenski, albo młodzieńcy o specyficznym wyglądzie. Opowiada parafianka cerkwi św. Mikołaja Marija Hryń: – Mamy dokument prawa własności, mamy pieczątkę, jest wreszcie decyzja Sądu Gospodarczego, że to nasza świątynia. Więc 1 marca o godzinie 16 postanowiliśmy otworzyć cerkiew i odprawić nabożeństwo. Zawarliśmy
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
tawkowe zali, to artyści powinni iść do widza, ja to odczułem, gdy byłem na uniwersytecie. Studenci z ciekawością i zachwytem oglądali te rysunki i pomyślałem, dlaczego tak: to ich porusza, a oni na wystawy nie chodzą. Dlatego artyści powinni zrobić pierwsze kroki w auditoriach studenckich. Wspominam swoje dzieciństwo: spotkanie z artystą, znaną osobistością, potem zapamiętuje się je tak, jak żaden wykład na uniwersytecie. Obecnie jest początek trzeciego tysiąclecia, wieczna walka materii i ducha, ciemności i nocy, wszystkie wartości według obecnej ideologii są materialne. Oglądamy filmy fabularne, gdzie walizy dolarów, tym zombifikują na materialne, na śmierć. Bo materialne jest tymczasowe, przemijające, a duch jest wieczny. I dlatego nieprzypadkowo na uczelnie wyższe, szczególnie na wydziały ekonomiczne, idzie kwiat naszej młodzieży. Jako artysta nie mogę nie zauważyć, że to złoty fundusz genetyczny narodu. I dziś potrzebna jest delikatna interwencja duchowa, ponieważ dzisiejsze dzieci są zombifikowane tą ideologią i chcą wszystkiego od razu: pieniędzy, samochodów, willi, a duch na innym planie. Dlatego jeśli dziś nie połączyć, nie dać im zrozumieć, jak i w Biblii mówi się, że bogaty człowiek powinien się podzielić
Maschinelle Übersetzung
Pejzaż Podola, by się lał, jakąś część oddać na dobroczynność, musi rozumieć, że jest coś duchowego. Jeśli ona tego nie zrozumie, potomkowie czy następne pokolenia dzieci poniosą klęskę. W kierownictwie państwem, gospodarce, polityce i kulturze prawdziwi bohaterowie, patrioci, prawdziwi profesjonaliści, niestety, póki co nie dochodzili do władzy. Jeśli w sztuce wyodrębnić to, co prawdziwe, przedstawić to światu, to całemu szaremu i drugorzędnemu nie będzie co robić. — Przypominam serię Pana płócien podczas pleneru w Potaszni, który potem był przedstawiony w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Jest Pan ciekawym pejzażystą, czy poczucie ukraińskiego krajobrazu przyszło z rodzinnych, widzianych motywów? — Kiedyś na początku twórczości moi pedagodzy prognozowali, że jestem pejzażystą, będę zajmował się tylko malarstwem. Ale tak się złożyło, że ponad dwie dekady poświęciłem grafice książkowej i „Kobzarowi”. I nie żałuję, a dziękuję losowi. Ale i nauczyciele, i specjaliści zauważali, że mam większe zdolności do kolorystyki. I teraz ja, wyjeżdżając od kilku lat na plenery, maluję pejzaże, aby wykonać szkice z natury. Ostatnia wystawa krajobrazów naszej grupy „Fenomen ukraińskiej wsi”, tak piękne krajobrazy, przyroda z ciepłymi kolorami, na ten temat można mówić bardzo wiele. Chyba dobrze, że wróciłem już w dojrzałym wieku do pejzaży. Malować pejzaż, po prostu przerysowywać, jak uczą w akademii, krzak czy jakieś drzewo — to nieciekawe. Kiedy wychodzę na plener, dla mnie dwie-trzy godziny mijają jak jedna. Jakoś malowałem obraz w pracowni, stanąłem o dziewiątej godzinie przy sztaludze i przez dobę nie odchodziłem, prawda, odszedłem raz napić się wody. Dla mnie te 24 godziny przeleciały jak chwila. Kiedy artysta jest zachwycony, powinien rozpuścić się w tym stanie, a kiedy jesteś na przyrodzie, to wychodzisz w wymiary astralne. Bo jeśli twórczego płomienia nie będzie, widz nigdy nie poczuje życiodajnego początku. Dlatego tak jak profesjonaliści w sporcie oddają się do końca, tak i ja wychodzę na pejzaż. „TE BEZLUDNE CHATY, JAK ŻYWE ISTOTY, PRZEMAWIAJĄ DO ARTYSTY” — Ma Pan ulubione zakątki, gdzie Pan maluje? — Takich zakątków, które są jeszcze dziecięce, zachowało się mało. W zeszłym roku byłem na Podolu dwukrotnie. Wsie są bezludne, kiedy pisaliśmy te chaty, one, jak żywe istoty, oddychają, przemawiają do artystów. One organicznie wrosły w tę przyrodę i myślisz: Boże, przecież tutaj kiedyś żyli ludzie, świergotały razem z ptaszkami dzieci. A teraz niby i ładnie, wszystko zarosło drzewami, ale samotne, z wybitymi oknami chaty — to takie smutne! Sytuacja demograficzna gwałtownie się pogorszyła, młodzi ludzie wyjechali do metropolii. I znowu przypomina się Szewczenko: a czy nie powtarza się wszystko w koło, że przyjdzie nowy gospodarz, jakiś Niemiec i nauczy nas gospodarować. To pytanie jest bolesne. Ziemia potrzebuje gospodarza, ale swojego, ukraińskiego. — Od jakiego płótna nie odchodzi Pan teraz? — Nigdy nie powtarzam się na swoich wystawach, znajduję w swoich tematach nowe akcenty, dlatego ludzie przychodzą z zainteresowaniem. Na nowo poczułem kobietę, ukraińską madonnę, kilka grafik wystawiłem i w przyszłości chcę pokazać wystawę „Ukraińska madonna”. A jeszcze cykl płócien „Ukraińska noc”. Co roku kilka dużych obrazów, dwa na dwa metry, a nawet na trzy, wystawiam. W tym roku wystawiłem „Szewczenko i Kateryna” oraz „Mazepa i Motria”. Uważam, że dzisiaj artysta nie powinien malować kożuchów i szarawarów, czas się zmienił, nowa epoka, prędkości, technika. Obraz wymaga znakowości i symboliki. Rozmawiała Walentyna DAWŁYDENKO
Maschinelle Übersetzung
„ILUSTROWAŁEM »KOBZIARZA« PRZEZ PRYZMAT WIDZENIA WSPÓŁCZESNYCH” — Panie Wołodymyrze, graficzna seria Pańskiej Szewczenkiany powstała dawno. Czy przybyło nowych prac? — Jednocześnie zaproszono mnie do wystawienia Szewczenkiany na wydziale ekonomicznym Uniwersytetu Kijowskiego oraz na wydziale filologicznym, dlatego moja ekspozycja znajduje się teraz w dwóch salach. Szewczenkiana powstała jeszcze za czasów Związku i nie pisałem jej na zamówienie, lecz z powołania serca. Czasami przyjaciele pytali mnie: czy nie boję się tak wyrażać własnych myśli w tej serii — śmiało plastycznie. Wiem, że Szewczenko swobodnie rozmawiał nie tylko z urzędnikami, z caratem, on swobodnie rozmawiał z Panem Bogiem. Jeśli artysta dzisiaj będzie swobodnie rozmawiał choćby ze swoimi obywatelami, rodakami, to już świadczy o jego postawie. Stworzyłem ilustracje do „Kobziarza” przez wizję i postrzeganie naszego współczesnego, tak jak Szewczenko powiedział z miłością o „niewolnikach owych niemych”: „Ja na straży przy nich postawię słowo”. Rozumiał, że potrzebne jest nie po prostu słowo, a jakiś obraz, symbol, stworzył teksty (do tego jeszcze wrócą naukowcy) jako symbol, amulet, który chroni Ukrainę. I tak jak jest u niego „Pan Bóg, kochając owych ludzi,/Posłał na ziemię im proroka”, tak geniusz Szewczenko uświadamiał sobie, że przyszedł na ziemię wypełnić swoją misję, i dlatego był tak nieprzejednany w swojej prawdziwości. Kiedy ilustrowałem Szewczenkę, radzieccy urzędnicy nie zamawiali u mnie tych ilustracji, po prostu chciałem wyrazić swoją wizję i swój protest wobec minionego reżimu. I dzisiaj, kiedy tworzę nowe cykle Szewczenkiany, to wyrażam swój sprzeciw wobec teraźniejszości. Kiedy u nas pragną rozgraniczyć kulturę, sztukę i politykę, pytam: czy Szewczenko rozgraniczał kulturę i politykę? Nie! Dlatego że on jest posłany przez Boga, on musi obudzić świadomość i ogień w naszych sercach. I dlatego jestem dzisiaj tak kategoryczny i śmiały, choć nie mogę rozmawiać na równi z Bogiem, ale ponieważ stworzyłem ilustracje do „Kobziarza” z nakazu serca, to ten „Kobziarz” stał się dla mnie amuletem, on mnie chroni. Dlatego mogę otwarcie mówić prawdę urzędnikom, którzy dzisiaj doszli do władzy i czynią nieczyste sprawy, patrzę na to z ironią, i śmiechem, i łzami. Dlatego wizja Szewczenki jest zawsze na czasie. Los tak się ułożył (dorastałem w niełatwych warunkach), że stałem się opozycjonistą wobec każdej władzy. „ARTYŚCI POWINNI ZROBIĆ PIERWSZE KROKI W STUDENCKIE AUDYTORIA” — To miejsce każdego prawdziwego artysty, przypominacie sobie przypowieść o poecie, który zawsze był przeciwko władzy, jaka by ona nie była. A jeśli chodzi o interpretację obrazów Szewczenki, stworzono już taką różnorodność płócien artystycznych na ten temat. Wspominacie swoje pierwsze próby przedstawienia w takiej hipostazie „Kobziarza”, jaką wywołało to reakcję wtedy? — Jakieś sześć lat temu, kiedy wystawiłem ilustracje „Psalmów Dawidowych”, pewien towarzysz powiedział mi: „Wiesz, przyszedł list, jako »głos ludu« do prezydenta Kuczmy, do Komitetu Nagród im. Szewczenki i do Narodowego Muzeum Szewczenki”. Potem dano mi kserokopię do poczytania. Mówiąc krótko, Harbuz interpretuje Szewczenkę zupełnie nie tak, on proponuje inny symbol. Początkowo się zmartwiłem, a potem towarzysz powiedział mi: to dobrze, że piszą, znaczy, że kogoś tym naprawdę dotknąłeś. I uświadomiłem sobie: jeśli taką reakcję u urzędników wywołały moje ilustracje, to znaczy, ŻE JESTEM NA WŁAŚCIWEJ DRODZE. Znaczy, tak dotknąłem, że zmuszeni są jakoś się bronić i pisać listy do prezydenta. Dlatego wizja Szewczenki powinna zawsze odzwierciedlać dzisiejszy dzień, wprowadzam go w kontekst współczesności. Jeśli już ilustrowałem, a nie tak wielu artystów to robiło, to muszę zająć postawę i światopogląd Szewczenki i jestem gotowy prowadzić dysputę na każdym poziomie. Jeśli artysta szczerze tworzy i jest przekonany o swojej postawie, to prędzej czy później się to zrealizuje. Dlatego moja wystawa na uniwersytecie jest znacząca tym, że młodzież teraz nie idzie do wystaw-
Maschinelle Übersetzung
PREZENTACJA z
Ołeksandr Jewtuszenko
Niedawno Mykoła Hobdycz, kierownik artystyczny kameralnego miejskiego chóru „Kijów” otrzymał wysokie wyróżnienie — Narodową Nagrodę im. Tarasa Szewczenki. Los zespołu twórczego przypomina los człowieka: każdy rodzi się pod własną gwiazdą. „Gwiazda” miejskiego Kameralnego Chóru „Kijów” była szczęśliwa. I chodzi tu nawet nie o to, że „Kijów” dziś jest posiadaczem kilku zawodowych rekordów, lecz o to, że chórmistrz Mykoła Hobdycz i jego chórzyści udowodnili, że sztuka klasyczna może być niezwykle skuteczna — nawet w użytkowo-utylitarnym sensie tego słowa, nawet na własnej Ojczyźnie, gdzie, jak wiadomo, nie ma proroków… Już w połowie lat 90. chór „Kijów” trafił do Księgi Rekordów Guinnessa dzięki zupełnie bezprecedensowemu wydarzeniu. Na międzynarodowym konkursie sztuki chóralnej w Irlandii — jednym z najlepszych na świecie — nasz chór zdobył 99 punktów i został zwycięzcą. Co tu ma do rzeczy Guinness? Otóż maksymalna liczba punktów dla każdego z uczestników mogła wynosić nie więcej niż 90… W 1997 roku chór „Kijów” dał koncert solowy w „Carnegie Hall” w Nowym Jorku. Wśród ukraińskich artystów chórzyści jako pierwsi występowali na tak prestiżowej scenie. Pierwsi od ostatnich siedemdziesięciu lat. Intensywność działalności koncertowej chóru „Kijów”, wyrażona w liczbie i jakości imprez chóralnych, również zasługuje na rekord. To około 900 koncertów. Geografia tournées — 20 krajów świata. I wreszcie chór „Kijów” jest absolutnym rekordzistą pod względem własnej dyskografii. Dwadzieścia pełnowartościowych albumów w ciągu piętnastu lat istnienia — tego rekordu jak dotąd nie przekroczył żaden z zespołów chóralnych na Ukrainie i poza jej granicami. Chór, założony w 1990 roku przez młodego i ambitnego absolwenta Kijowskiego Państwowego Konserwatorium Mykołę Hobdycza, od początku podążał drogą nowatorstwa. Nie było to typowe dla zespołów akademickich. Chórzyści, podobnie jak sam Hobdycz, byli absolwentami konserwatoriów i muzycznych szkół, pragnęli zmienić ustalone poglądy społeczeństwa na sztukę chóralną. I udało im się to. Na każdym występie chóru — aншлаги, ponieważ każda impreza zawierała jakieś nowe i nieoczekiwane znaleziska. Oryginalność nowego kijowskiego zespołu zwróciła uwagę także za granicą. W ciągu pierwszych pięciu lat istnienia „Kijów” osiąga imponujące sukcesy: zdobywa Złoty Dyplom konkursu chórów im. Schumanna (Zwickau, Niemcy, 1992), Pierwszą Nagrodę konkursu muzyki cerkiewnej (Hajnówka, Polska, 1993), Grand Prix międzynarodowego konkursu muzyki chóralnej (Sligo, Irlandia, 1993), Drugą Nagrodę konkursu chóralnego (Llangollen, Wielka Brytania, 1994). Biorąc udział w różnych pod względem gatunku festiwalach muzycznych, chór „Kijów” wykazywał niezwykłą elastyczność, subtelnie wyczuwając stylistykę i osobliwości pisarstwa muzycznego, przekształcając nawet przeciętny materiał w mistrzowsko-wirtuozowski artefakt. Czasami wydawało się, że w tych 20 śpiewakach istnieje jedna wspólna Dusza. Połączenie szczerości, doskonałości i stylowości — to właśnie ów „kamień węgielny”, na którym opiera się sukces chóru „Kijów”. — Staram się, — mówi Mykoła Hobdycz, — aby koncerty były maksymalnie widowiskowe. Marzę o syntezie dźwięku i światła. Chcę, aby ряд wizualny (w tym artystyczna oprawa sceny) był fascynujący, cieszył oko, ponieważ chodzi o stworzenie artystycznego święta. Jeśli po prostu śpiewać obie części, nie opuszczając stanów, — to jednak zbyt archaiczne. Jestem przekonany, że sztuka chóralna powinna rozwijać się, opierając się na nowych technologiach XXI wieku… I rzeczywiście, podczas koncertu chóru „Kijów” nie widać tradycyjnych stan-
Maschinelle Übersetzung
Borys SPYSARENKO, m. Kijów
— Czołem, panie hetmanie — rozległo się od progu Kobzarskiej świetlicy. Usłyszawszy aksamitny baryton Lisowoliwa, zostawiam wszystkie sprawy. Wesoło obejmujemy się z tym geniuszem wokalno-bandurowego uroku, autorem „wizytówki biesiad i wypraw” — pieśni Kozackiego Koszu („Nalewajmy, bracia”)… Widzę, że cały jakby przezroczysty, jak ze szkła hutniczego, i schudł, aż świeci się. Mimo to, gładząc swoje „szkockie” wąsy, pomrukuje melodię, „haftuje noc gwiazdami niebo sine, mgła ściele rzekę i brzegi…” — i pytająco zerka na mnie, mrużąc prawe oko. Tak samo pochylał się nad swoimi rzeźbami, pracując w kombinacie artystycznym, wpatrywał się w te wytwory wśród hałasu młotków (aż uszy trzeba było zatykać, bo i melodię można było zgubić). Przeszedł w krainę bandurowych rozlewów i twórczości pieśniarskiej — choć artysta w Lisowoli mieszka… Mówię: „Zaśpiewaj, panie Wiktorze, całą, a nie kawałek”. A on: „Ja przecież bez bandury…” Daję mu z tych, które mi jeszcze zostały z Ukraińskiej Republiki Duchowej, jedną, drugą… Wybrał tę, która bez przełączników, cichutko próbuje odtworzyć tę mi nieznaną melodię. Ja też refren, cztery wierszyki mu podsunąłem. A nazwa znalazła się w strofach — „Błogosławieństwo”:
Zbudź mnie, święta moja matusiu,
Jak jeszcze nie zgasła w głowach zorza,
Zbudź mnie — niech jeszcze raz popatrzę,
Jak te jary rosą płoną.
Słyszysz — strunami słońca
Bawi się dzień-niemowlę?
Ściele na szczęście
Srebrnego ziela ziemia…
A w tej rosie iskrzy się spojrzenie czasu —
Dziady pytają — co w duszy niosę?
Echo w gaju uczy: szczęściem się łakom bądź
i strzeż ziemskiej jasnej piękności!
Haftuje noc gwiazdami niebo sine,
Mgła ściele rzekę i brzegi.
Przy bramie ukochana matka syna
Błogosławi na nowe drogi.
Słyszysz?… A wczoraj znów odwiedził nas pan Wiktor. Mówi, że podoba mu się „Błogosławieństwo”, i pokazując gdzieś za swoją głową: „Ty, jak ten żuraw, zajrzałeś w to, co naprawdę było… Kiedyś, przyjechawszy do matki na Połtawszczyznę, mówię jej — mamo, wstańmy o świcie i pójdziemy przez pole za osiem wiorst na chutor, do naszych krewnych — bo kiedyś nasi żyli chutorami, a gdy zaczęła się kolektywizacja, to dziadkowie i ciotki szybko rozeszli się, kto gdzie: ten w czeladników poszedł do miasta, a ciotka, która miała dwie chaty, czym prędzej oddała je sielradzie, zostawiwszy sobie tylko pokoik do mieszkania, a część podarowała mojej matce. Odwiedziliśmy z matką swoich bliskich i te odwiedziny zapomniałem, a tu, widzisz, przypomniała nam się nasza przyszła pieśń…”
A ja niedawno dowiedziałem się — Łisowoli przeprowadzili się do Wyszhorodu. Kobzarz choruje. Daj mu, Losie, siły, by wyzdrowiał i znów wziął do rąk swoją czarodziejską bandurę. Błogosławieństwa tobie, bracie, na dzień twoich urodzin! 76 — to nie granica, daruj nam morze pieśni! Z rosy i z wody dla ciebie, sławny kobzarzu!
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
…ków. Wykonawcy ustawiają się „podkową”, dzielą się na kwartety, śpiewają zza kulis, śpiewają, wchodząc na scenę z widowni, i mimo to zachowany zostaje znakomity, niemal idealny zespół wokalny. Jako chórmistrz Mykoła Hobdycz cały czas jest w ruchu, czasem śpiewa solo, czasem „opuszcza” swoich śpiewaków, przebywając poza sceną, i kieruje chórem. Jednym słowem, jest on przedstawicielem nowego pokolenia dyrygentów, udaje mu się „tchnąć” nowe życie w najbardziej konserwatywny gatunek. Im bardziej klasyczne są widowiska chóru „kijanie”, tym bardziej elastyczna jest polityka repertuarowa Mykoły Hobdycza. Repertuar chóru to prawdziwy „złoty fundusz” narodowej i światowej klasyki. Są tu muzyka średniowiecza, renesansu, klasycyzmu, muzyka współczesna, łącznie z opusami awangardowymi i utworami free jazzowymi. Chronologicznie cała ta różnorodność obejmuje sześć stuleci. Ta okoliczność również zasługuje na rekord. Jednak najbardziej ulubioną „perłą” chóru „Kijów” pozostaje muzyka ukraińskiego baroku. Lata studenckie i pierwsze kroki zawodowe Mykoły Hobdycza zbiegły się z prawdziwym odrodzeniem dziedzictwa Berezowskiego, Wedla, Dileckiego i innych mistrzów epoki ukraińskiego baroku, „zapomnianego” za czasów władzy radzieckiej. Z czasem włożył wiele wysiłku, aby dzieła klasyków baroku wydobyć z zapomnienia. Mówiąc całościowo, to właśnie w tym celu wymyślono festiwal sztuki chóralnej „Złotowierchy Kijów”, który co roku odbywa się w Kijowie i przedstawia słuchaczom także wzory sztuki chóralnej współczesnych autorów. Swoistym rocznym sprawozdaniem chóru „Kijów” są „Wieczory bożonarodzeniowe” w Sali Kolumnowej im. Łysenki. To spektakl zaiste bajkowy, a z drugiej strony pole do eksperymentów, ponieważ Mykoła Hobdycz i chórzyści chętnie swobodnie interpretują ludowe obrzędy i zwyczaje bożonarodzeniowe, zawsze znajdując jakieś nowe smaczki. Godne podziwu, konsekwentne pionierstwo chóru w sprawach profesjonalnego nagrywania — licznych nagrań audio, które powstawały w celu stworzenia fonograficznego zbioru ukraińskiej i światowej klasyki. I w tej dziedzinie chór „Kijów” nie ma sobie równych. Zwłaszcza jeśli zważyć, że na Ukrainie brak wytwórni audio, które specjalizowałyby się w wydawaniu klasyki… Przede wszystkim spośród dwudziestu pięciu pozycji albumowych chóru „Kijów” uwagę przyciąga seria siedmiu albumów opatrzona epigrafem „Tysiąc lat ukraińskiej muzyki duchowej”. Jeden z nich — „Liturgia ukraińska” — jakby gromadzi w sobie pozostałe płyty i zarazem odsłania istotę i szczególne cechy narodowego Nabożeństwa Bożego. Narodowe oblicze Liturgii kształtowało się przez kilka stuleci. Pilnie zachowując kanon liturgii bizantyjskiej, na Ukrainie wypracowywano własny system językowo-muzyczny, konsekwentnie doskonaląc swój głos w powszechnym chórze chwalenia Pana. W naszej muzyczno-liturgicznej praktyce wykonawczej panuje tradycja doboru materiału na Nabożeństwo Boże z dzieł różnych kompozytorów. Mimo rozpowszechnienia autorskich Nabożeństw Bożych regenci chórów kościelnych zachowali tę tradycję. Dążąc do stworzenia żywej i spójnej atmosfery soborowości, wykorzystywali dzieła nie tylko różnych kompozytorów, lecz także różnych stylów i epok. Tak właśnie zbudowany jest album „Liturgia ukraińska”. Ogromna przestrzeń między najdawniejszymi a najnowszymi kompozycjami wynosi tu pięć stuleci. Ale mimo stylistycznej różnorodności płyta odbierana jest jako całość i zadziwiająco harmonijne arcydzieło. Zatem album składa się z muzyki kościelnej Leontowycza, Stecenki, Dileckiego, Berezowskiego, Werbickiego, Bortniańskiego, Wedla, Hnatyszyna; wielu z nich chór „Kijów” poświęcił osobne albumy. Inny album — „Ukraińska Wielkanoc” — ukazuje osobliwości prawosławnego świętowania Wielkanocy, która jest „świętem świąt” — uroczystym wieńcem wiary. A nasze Nabożeństwo jest nabożeństwem śpiewanym. W 2000 roku poświęcono osobny koncert chóralnym utworom Jewhena Stankowycza. „Wysłuchawszy wielu kanonicznych utworów — wspomina kompozytor — doszedłem do wniosku, że wiele z nich jest anachronicznych. Z wyjątkiem tych, które napisali wielcy ludzie. Wzorem dla mnie jest Bach, którego słuchałem także na koncertach, i w katedrach. Wszystkie jego utwory uderzają kolosalną energią, twórczą swobodą — tym, czym dysponują nieliczni…” „Psalmy” Stankowycza konsekwentnie wykonywały chóry żeńskie, męskie i mieszane. Drugą płytę „Utworów chóralnych” otwiera opera folklorystyczna „Kupało”. Premiera opery miała odbyć się już w 1979 roku w Pałacu „Ukraina”. Jednak po próbie generalnej (a wykonawcami byli wówczas Państwowa Orkiestra Symfoniczna pod batutą Fedora Hłuszczenki oraz Ludowy Chór im. Hryhorija Wierowki) operę na telefoniczny sygnał „z góry” zakazano. Oficjalnie — z powodu oskarżenia o „burżuazyjny nacjonalizm”. Po latach Mykoła Hobdycz zrobił własną interpretację opery na chór mieszany, która spodobała się kompozytorowi. „‚Kupało’ — mówi Stankowycz — nie jest moje, lecz ludową własnością od już kilku tysięcy lat. Hobdycz stworzył własną wersję, wiele przeniósł do chóru. Nie tylko masa wykonawców, lecz także idea dzieła stała się inna, ale taki wariant również ma prawo istnieć…” Własną interpretację Mykoły Hobdycza otrzymali także klasycy ukraińskiego baroku. Mamy jednak zupełnie doskonałe wzory sztuki, że tak powiem, złoty środek wśród wszystkich możliwych interpretacji klasyki. Dzięki twórczości Mykoły Hobdycza i chóru „Kijów” wróciły do nas bezcenne skarby. Są to wspaniale wydane albumy z utworami Maksyma Berezowskiego, Artemija Wedla, Myhajły Werbyckiego, Dmytra Bortniańskiego i innych nie mniej znakomitych kompozytorów.
Maschinelle Übersetzung
Emma Babczuk: „Borys Hrywaczewski. Pamięć przez łzy”
Maschinelle Übersetzung
— Pani Jewhenija, Pani nowy projekt „Dialogi kultur” tym razem połączył różne akcje artystyczne. — Jego celem jest nie tylko kultura muzyczna, ale także kinematografia, sztuki plastyczne, poezja. Chcemy zachować tradycje, które istniały na Ukrainie, zwłaszcza artystyczne salony, które działały już w XVIII i XIX wieku; przypomnijmy wieczory u Tarnowskiego, gdzie bywał także Szewczenko. W ramach tego projektu odbyły się również nasze koncerty we Francji — w Dunkierce i Pas-de-Calais. Obecnie mój zespół ponownie zaproszono do Francji. A
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
R e d a k t o r n a c z e l n y Paweł MOWCZAN
Wołodymyr WOJTENKO: „Taras Bulba” — 1 czy „Taras Bulba” — 2?
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
w Kijowie kontynuujemy zapoczątkowane tradycje festiwalu, prezentując różne kierunki sztuki. 20 marca w Domu Aktora odbędzie się wieczór autorskiego kina Ołeksandra Diordowskiego „Błazny i anioły” oraz wystawa autorskich fotografii, a od 21 marca – tematyka francuska, kameralny spektakl „Anna Jarosławna – królowa Francji” z udziałem eksperymentalnego teatru, a 24 marca przyjedzie znana francuska pianistka i kompozytorka Françoise Chauvot, której twórczość porównuje się z twórczością Debussy’ego i Ravela. Jest ona prezydentką festiwa-
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRYBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwszy zastępca redaktora naczelnego
Ołeksandr SZOKAŁO 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Czytajcie fragmenty powieści wybitnego reżysera filmowego Jurija ILLIENKI „Doniesienie do Apostoła Piotra”
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
лю, співзасновник телеканалу “Меццо”, 24 березня у неї сольний концерт у Будинку актора. Це єдина піаністка у світі, яка зіграла і зробила запис творів дуже складного композитора Даріуса Мійо. В Києві вона зіграє ці твори, а ще Дебюссі й Сен-Санса, а також власні. А 25 березня дванадцятий концерт циклу “Елітні вечори камерної музики” в Національній філармонії під назвою “Імпресьйон”. Вечір буде побудовано з творів французьких композиторів, але оскільки я прагну показати українську культуру в контексті європейських шедеврів, починаємо з творів Федора Якименка, який в Україні майже не знаний, але дуже відомий у Франції. Це брат Якова Степового, перший учитель Ігоря Стравинського, на початку ХХ сторіччя емігрував у Францію. Він увібрав у себе французьку культуру, атмосферу, яку творили Дебюссі, Равель. Три роки тому я грала концерти, присвячені 125-річчю Федора Якименка. Запросила нашу Раїсу Недашківську, яка читала вірші поетів початку ХХ сторіччя: Алчевської, Вороного, Зерова. Мені здалося, що вони дуже близькі самому композитору. Нині ж я зіграю твори Якименка в контексті французької музики, також п’єси Дебюссі й Шассон “Подвійний концерт”. Це найскладні-
Відповідальний секретар
Ірина ШЕВЧУК 278-63-69 Відділ літератури
Уляна ГЛІБЧУК 270-55-57 Відділ культури
Валентина ДАВИДЕНКО 270-55-57 Спеціальний кореспондент відділу культури
Олександр ЄВТУШЕНКО 279-39-55 Відділ просвітянської роботи
Ольга СКРИПКІНА 270-55-57 Відділ коректури
Тетяна ЩЕРБАК Ірина СТЕЛЬМАХ 278-63-69
ший концерт для виконання в камерній літературі, особливо для піаністів, його дуже рідко грають, в Україні я єдина граю цей концерт. Це дивовижно романтична музика. Для виконання партії скрипки я запросила Микиту Борисоглєбського з Росії, який гратиме на скрипці Гварнері, він зірка сучасного скрипкового мистецтва, а недавно став лауреатом першої премії конкурсу Давида Ойстраха. Ми плануємо повезти цей концерт у Францію влітку. А в другому відділенні ми з Франсуазою гратимемо музику на два роялі, виконаємо її музику “Ля караван”, твори Пуленка, Равеля. А завершимо концерт Гершвіним. Гершвін не мав академічної освіти, але коли вже був відомим композитором, приїхав до Равеля в Париж і попрохав навчатися у нього. Той відповів: “Краще бути першим Гершвіним, ніж другим Равелем. Ви знайшли себе і Вам не треба нічому вчитися, Ви вже себе не перевершите”. І тому я вирішила поставити твори Гершвіна поруч із Равелем, усе одно він йому якісь настанови давав… — …близька людина. — Так, близька. І в концерті вперше прозвучить твір для двох роялів, цих нот в Україні немає, їх мені подарувала Франсуаза, сюїта “Пор Гібез”. 26 березня відбудеть-
Комп’ютерна верстка
Ірина ШЕВЧУК Олег БЕССЬКИЙ 278-63-69
Черговий редактор
Олександер ШОКАЛО
Бухгалтерія
279-41-46
А д р е с а р е д а к ц і ї : вул. Хрещатик, 104Б, м. Київ, 01001
E4mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua
І н д е к с г а з е т и “Слово Просвіти” — 30617 Видрукувано з готових фотоформ на комбінаті “Преса України” у середу. Зам. № 3301212
ся майстер-клас Франсуази Шово в Національній музичній академії України за підтримки посольства Франції. Цей майстер-клас дуже важливий, тому що Франсуаза планує привезти багато нотних збірників, її музику виконують оркестр Співакова, Нью-Йоркський, Лондонський, вона пише симфонічну, камерну, вокальну музику, до речі, всі симфонії називає кольорами: “Біла симфонія” чи “Симфонія індиго”. Тобто, це сучасний композитор, яка продовжує традиції Дебюссі й Равеля. Її твори акумулюють і модерність, і імпресію цих композиторів. Вже написано 130 опусів, вона не зупиняється, привезе і ноти, і будуть записи, вона подарує нашій консерваторії трошки сучасної Франції. Цей проект ще й філософського спрямування, оскільки проблема геніальності внутрішнього світу людини протиставляється нашому буттю, світу, в якому ми часто забуваємо про себе, що ми насправді робимо на цій землі. Як висловився Олександр Діордовський, ми свідчимо про “надії й радості творчості за будь-яких умов і обставин, у будь-якому стані душі. Тіла й розуму”.
Спілкувалася Валентина ДАВИДЕНКО
Загальний наклад — 32400
Листування з читачами — тільки на сторінках газети. Відповідальність за достовірність інформації несуть автори. Редакція залишає за собою право редагування та скорочення текстів. При використанні наших публікацій посилання на “Слово Просвіти” обов’язкове.
Передплатна ціна, враховуючи поштові послуги: на місяць — 3,38 грн. на 3 місяці — 9,89 грн. на 6 місяців — 19,18 грн.