Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №16 за 2012 рік

16 S. · 30 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 2 von 30 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Czy dzwon już dzwoni?

Istnieje legenda, zgodnie z którą miejsce, gdzie dziś płynie Dniepr, było morzem. Kiedy św. Andrzej Pierwszozwany przyszedł do Kijowa i postawił na górze, gdzie teraz stoi cerkiew Andrzeja, krzyż, całe morze opadło w dół. Lecz jego część pozostała i ukryła się pod Andrzejowską Górą. Później, gdy wybudowano tu cerkiew, pod ołtarzem otworzyła się studnia. W cerkwi Andrzeja nie ma dzwonów, ponieważ według legendy przy pierwszym uderzeniu woda by się obudziła i zalała Kijów. Czy przy takim barbarzyńskim niszczeniu naszych świątyń nie zabrzmi dzwon po historycznej przeszłości, po naszej narodowej pamięci? Czy nie zaleje nas, nierozumnych, wodami beznamiętności? Opamiętajmy się! Zdjęcie Olesia DMYTRENKA. Ciąg dalszy tematu na str. 3

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Ruiny nie zostaną wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO

Stołeczna opinia publiczna od kilku lat domaga się wpisania cerkwi św. Andrzeja na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, ale zgodnie z zasadami tej organizacji wszystkie obiekty wpisywane do rejestru muszą mieć odpowiedni wygląd, konstrukcje powinny być solidne, a wnętrza odrestaurowane. Wokół zabytku musi obowiązywać strefa buforowa, w której zakazane jest prowadzenie jakichkolwiek prac budowlanych. Państwo powinno zapewniać przestrzeganie tych wymogów, lecz to nie dotyczy Ukrainy. Dlatego propozycja została odrzucona przez komisję UNESCO z powodu naruszeń norm ochrony i użytkowania tego zabytku historii i architektury. DUCHOWA PRZESTRZEŃ 14–15

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

państwowa flaga Ukrainy, wypłynął z zatoki Donuzław Krymskiej Bazy Marynarki Wojennej i obrał kurs na Odessę. Wkrótce w niełatwych warunkach stworzono bojowe jądro floty, położono organizacyjne fundamenty jej funkcjonowania. Nie mamy prawa zapominać, że odrodzenie narodowej floty, które rozpoczęło się na początku naszej niepodległości, stało się możliwe tylko dzięki niestrudzonej energii i hartowi ducha oddanych patriotów swojego kraju — oficerów, miczmanów grupy organizacyjnej Sił Marynarki Wojennej Ukrainy. Musimy zatem również wiedzieć, na czyj rozkaz nie pozostawiono nawet śladu po zwycięskim okręcie-flagowcu? Kto przerobił go na złom? Kto ogrzał na tym ręce? I czy tylko dla prymitywnego geszeftu to zrobiono? Dlaczego dotąd nigdzie nie eksponowano innej unikalnej relikwii — pierwszej flagi Sił Marynarki Wojennej Ukrainy, którą podniesiono w 1992 roku na ich flagowcu — fregacie „Hetman Sahajdaczny”? To przecież kopia historycznej flagi z 1918 roku, kiedy za czasów hetmana Skoropadskiego zatwierdzono naszą narodową wojskową banderę morską: „Po białym świecie (białe tło), na cztery wiatry niebieski krzyż pod flagą Ukrainy”. W czasach radzieckich ta nasza historia była zakazana, aby potomkowie nie pamiętali, że tutaj flota podnosiła ukraińskie flagi. Dlaczego więc obecni włodarze nie dają ani kopiejki na stworzenie choćby jednej sali pierwszego Muzeum Marynarki Wojennej w Sewastopolu? Oficerowie zauważyli też inną „specyfikę” wyższych dowódców, którzy w ostatnim czasie (najwyraźniej za przykładem głównodowodzącego) zwracają się do ukraińskich marynarzy nie w języku państwowym, jak należy według statutu, a „na jazykie” sąsiedniej floty. Czyż to sprzyja poprawie patriotycznego i moralnego hartu floty? I dlaczego wszyscy dowódcy MW Ukrainy wyjechali do Kijowa i porzucili swoją flotę, którą zapoczątkowywali? Ukraińscy oficerowie zapewnili, że będą zasadniczo wymagać od organów państwowych, aby zajmowały się realną polityką państwową na Morzu Czarnym. Musi istnieć wzajemna odpowiedzialność za podejmowanie przez wyższych cywilnych urzędników wojskowych swoich decyzji, za które płacą wojskowi profesjonaliści.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Słony posmak jubileuszu…

Wiktor CHOMENKO, Krym Obchodami tego ważnego wydarzenia w naszej historii, honorowaniem marynarzy wojennych i weteranów floty zajmował się przede wszystkim Związek Oficerów Ukrainy pod przewodnictwem Wiaczesława Biłousa. Ostatnim akordem jubileuszowych uroczystości był okrągły stół, który przeprowadzono w pomieszczeniu muzeum Sił Morskich Ukrainy (zabytku fortyfikacyjnym „Bateria Michajłowska”) z udziałem naukowców, przedstawicieli społeczeństwa oraz bezpośrednich uczestników historycznych wydarzeń odrodzenia narodowej floty wojennej. Temat okrągłego stołu — „20 lat Sił Morskich Ukrainy: stan i perspektywy rozwoju”. Członkowie związku porozumieli się, by wysiłkami kierownictwa Sił Morskich Ukrainy, organizacji społecznych, partii politycznych i ruchów doprowadzić do tego, aby obchody odrodzenia floty wojennej stały się świętem państwowym, gdyż to wydarzenie dało możliwość naszemu krajowi stać się państwem morskim. Jej wodne granice sięgają jednej trzeciej ogólnej granicy państwowej. I nasza Ojczyzna powinna dokładać skuteczniejszych starań w celu stworzenia nowoczesnej floty wojennej, zdolnej zapewnić nienaruszalność morskich i przybrzeżnych terytoriów Ukrainy. Uczestnicy okrągłego stołu usystematyzowali blok problematycznych kwestii i propozycji rozbudowy floty, które zostaną ogłoszone 25 kwietnia z trybuny podczas przesłuchań parlamentarnych dotyczących organizacji wojennej państwa i sektora bezpieczeństwa. Zastanówmy się: u nas do tej pory nie wypracowano doktryny wojskowo-morskiej. Oficerom trudno zrozumieć, dlaczego do tej pory nie ma przemyślanej długoterminowej strategii rozbudowy Sił Morskich Ukrainy nawet w dwudziestym roku ich istnienia. Pilnego rozwiązania wymaga problem budowy okrętów, bo „łatanie” naszej przestarzałej floty jest o wiele droższe niż budowanie nowej. Przecież planowano faktyczne odnowienie składu okrętowego Sił Morskich, w szczególności stworzenie i budowę nowoczesnego okrętu klasy „korweta”. Od 2006 do 2010 roku przygotowano projekt techniczny okrętu z gotowością do jego położenia stępki w Mikołajowskiej Stoczni Budowy Okrętów. Zgodnie z planem, w 2012 roku miał wyjść pierwszy okręt. Niestety, od 2010 roku ten projekt znajduje się w fazie „oczekiwania”. Podczas gdy o budowę nowych nowoczesnych okrętów nawodnych różnych klas do wykonywania zadań bojowych, o wymianę uzbrojenia powinni troszczyć się nie tylko oficerowie, ale i władza. Niezrozumiałe są plany kierownictwa Ministerstwa Obrony i Sztabu Generalnego dotyczące „optymalizacji” liczebności i składu bojowego okrętów oraz innych jednostek Sił Morskich w ogóle, co może negatywnie wpłynąć na dalszy stan Sił Morskich. Przecież jeśli jesteśmy państwem poza-blokowym (zostało to zadeklarowane przez jego kierownictwo), to musimy zwiększać potencjał bojowy Sił Morskich dla ochrony granic morskich, wykonywania właściwych dla floty zadań zarówno na Morzu Czarnym, jak i poza jego granicami. — Brak polityki morskiej państwa, niedofinansowanie, nędzne pensje oficerów i kontraktowych, niewłaściwa ochrona socjalna żołnierzy i ich rodzin, brak mieszkań negatywnie wpływają na stan psychiczny personelu — podkreślali członkowie związku. 100% (!) oficerów i chorążych nie ma mieszkań! Marynarze, którzy złożyli przysięgę narodowi ukraińskiemu i pełnią służbę, wykonują zadania bojowe, operacje pokojowe w różnych morzach świata, misję międzynarodową, nie mają stałego lokum na ojczystym brzegu. Chociaż na obrzeżach Sewastopola i Bałakławy jest niemało porzuconych na pastwę losu zaniedbanych koszar i mieszkań, które można szybko i niedrogo wyremontować. Uregulowania wymaga także zabezpieczenie emerytalne emerytów: emeryci, którzy zwalniają się z rosyjskiej floty i przechodzą do ewidencji w komisariatach wojskowych Sewastopola (zgodnie z zawartą między Rosją a Ukrainą umową międzynarodową o podziale Floty Czarnomorskiej) stają się emerytami wojskowymi Ministerstwa Obrony Ukrainy, chociaż ani jednego dnia w niej nie służyli. Emerytury naliczane są im od tej pensji, którą otrzymywali we flocie rosyjskiej. A to od dziesięciu — u kontraktowego, do ponad dwudziestu tysięcy hrywien u oficera. Takich uciążliwych dla budżetu państwa „bratnich emerytów” w Sewastopolu przybywa z każdym rokiem, przy czym pensje, a odpowiednio i emerytury ukraińskich marynarzy są mniejsze wielokrotnie. Tę sytuację należy rozwiązywać na szczeblu międzypaństwowym. Uwagi wymaga także problem braku ukraińskich szkół w Sewastopolu, bo tutaj „w tak zwanych ukraińskich szkołach” językiem nauczania w rzeczywistości jest rosyjski. A to kwestia nie tylko wychowania dzieci, ale i perspektyw Ukrainy. Uczestnicy okrągłego stołu akcentowali: „Wszystkie artykuły o gwarancjach socjalnych Ustawy Ukrainy „O ochronie socjalnej żołnierzy i członków ich rodzin” zostały zawieszone lub uchylone i nie działają, państwo ich nie finansuje, chociaż istnieją odpowiednie decyzje Sądu Konstytucyjnego o ich nielegalnym wstrzymaniu/uchyleniu. Eksperci ds. wojskowo-prawnych powinni dowieść Gabinetowi Ministrów, deputowanym parlamentu Ukrainy, że niewykonywanie i ciągłe niedofinansowanie tej Ustawy to podważanie suwerenności Ukrainy. Dziwi stanowisko departamentów prawnych, które przekształciły się w „organizacje adwokackie” w celu ochrony antykonstytucyjnych postanowień Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz Ustaw Ukrainy „O Budżecie Państwowym na rok”, które systematycznie ograniczają prawa żołnierzy”. Państwo powinno wreszcie zwrócić się twarzą do ukraińskich marynarzy, natychmiast zacząć rozwiązywać ich palące problemy. Nasi marynarze na sewastopolskiej ziemi „dwóch flot” reprezentują Ukrainę i powinni mieć wystarczające finansowanie, nowoczesne uzbrojenie, należyte warunki do wykonywania wszystkich zobowiązań. …Choć to przykre, władze są obojętne zarówno na narodową flotę wojenną, jak i na jej historię. Rzecz w tym, że w Baterii Michajłowskiej znany kolekcjoner staroci Ołeksij Szeremietiew stworzył muzeum epoki wojny krymskiej z wielką kolekcją rarytasów tamtej epoki. Ale niektórzy nazywają tę ekspozycję jeszcze jednym kolejnym Rosyjskim muzeum imperialnym w Sewastopolu. Planowano, że ten zbiór stanie się jedynie początkiem stworzenia pierwszego Wojskowo-Morskiego muzeum ukraińskiego w Sewastopolu, którego do tej pory nie ma nawet w dwudziestym roku istnienia bojowej floty narodowej. Gdzież jest nasze ukraińskie muzeum? Rozpocząwszy jego tworzenie, entuzjaści byli nieprzyjemnie zaskoczeni oburzającym faktem: złoczyńcy pocięli sławny SKR-112, okręt, który jako pierwszy podniósł ukraińską banderę i miał stać się główną ekspozycją muzeum ukraińskiej sławy floty pośród wielu innych eksponatów. 20 lipca 1992 roku, protestując przeciwko represjom dowództwa Floty Czarnomorskiej wobec narodowo świadomej części personelu, okręt pod dowództwem kapitana-lejtnanta Serhija Nastenki, podniósłszy banderę państwową… W muzeum w Baterii Michajłowskiej dla pierwszej bandery Sił Morskich Ukrainy miejsca nie starczyło. Wszyscy zauważyli: obchody 20-lecia odrodzenia Sił Morskich Ukrainy przeprowadzono głównie siłami emerytów i organizacji społecznych. Na uroczyste zebranie w sztabie floty nie zaplanowano przyjazdu żadnego z przedstawicieli władz centralnych. Na jubileusz dowódca nie otrzymał gratulacji ani od Prezydenta, ani od rządu i parlamentu, ani od Sewastopolskiej miejskiej administracji państwowej. Dziwi brak uwagi naszych wysokich urzędników, przecież chodzi o morski bastion naszej państwowości… Na starcie rajdu samochodowego przy pomniku hetmana Sahajdacznego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Buldożerem po Andrijiwskim Uzwozie

Klasyka wieczna. U naszego geniusza, Mykoły Gogola, w komedii „Rewizor” jest taki epizod. Gorodniczy, dowiedziawszy się, że do miasta rzekomo przyjechał rewizor ze stolicy, natychmiast, oprócz innych zarządzeń, nakazuje powalić płot na głównej ulicy, bo jakoby im więcej wszystkiego zepsuto, tym lepiej widać pracę urzędników. Widocznie laury gogolowskiego bohatera nie dają spokojnie spać nowoczesnym gorodniczym. A „rewizorem” w tej sytuacji jest Euro 2012. Bo to właśnie przed mistrzostwami piłkarskimi rzekomo zaczęto tak zwaną rekonstrukcję Andrijiwskiego Uzwozu. Petro ANTONENKO Zdjęcia Oleśa DMYTRENKA Dość dziwne jest „unowocześnianie” najstarszej ulicy stolicy, która liczy ponad tysiąc lat. Ulicy, która niegdyś łączyła serce Kijowa, Starokijowską Horę, miasto Wołodymyra, z Podilem. Czy nowoczesne „rekonstrukcje” pasują do jej wizerunku? Czy warto zmieniać słynny bruk, który sam jest już częścią historii? Czy tylko tutaj wymagają wymiany zużyte instalacje, które przez dziesięciolecia zostały „dobite” w całym mieście, ponieważ położono je jeszcze za czasów radzieckich? I wszystko to z myślą o trzytygodniowym turnieju? Mimo to nie „wieszajmy wszystkich psów” na Euro. Wygląda na to, że już po mistrzostwach trzeba będzie rozliczyć się z tego, co należało zrobić z myślą o turnieju, a co „robiło się” pod jego przykrywką. Zamieszanie wokół Uzwozu wykracza poza ramy sportowego wydarzenia. Wpisuje się natomiast w rozdawanie stołecznych ziem, niszczenie zabytków historycznych i stawianie w ich miejsce pompatycznych budowli, symboli „ery dzikiego kapitalizmu”. Kolejny głośny skandal wybuchł na początku ubiegłego tygodnia. Na Andrijiwskim Uzwozie w przeddzień rozebrano trzy budynki, w tym zabytek historii. Wszystko to nieco poniżej Muzeum Bułhakowa. Tutaj, między domami 12 a 18, wyrósł płot, za którym na ruinach rozpoczęto kolejną budowę. I to bardzo rozległą: planowano wzniesienie centrum biurowego, 11-piętrowego kompleksu hotelowego z parkingiem na ponad 400 samochodów oraz restauracją. Ogólnie rzecz biorąc, pod pretekstem „rekonstrukcji” ulicy, przede wszystkim sieci, rozpoczęto masową zabudowę Andrijiwskiego Uzwozu. Nowa zabudowa (nota bene tuż obok teatru akademickiego „Koleso”) była planowana przez stołeczną spółkę z o.o. „Andrijiwska Plaza”, wchodzącą w skład „ESTA Holdingu”, który jest częścią ogromnego imperium Rinata Achmetowa „SKM”. Już w 2005 roku spółka z o.o. „Andrijiwska Plaza” otrzymała od władz miejskich w dzierżawę prawie hektar ziemi między Andrijiwskim Uzwozem a ulicami Borycziw Tik i Frołiwską, na okres 5 lat. W roku ubiegłym okres dzierżawy przedłużono o 15 lat. W tym miejscu znajdowała się fabryka „Junist”. Otóż wraz z rozbiórką starych zabudowań fabrycznych po cichu zburzono również budynki, których fasady wychodziły na Uzwoz. Dalej wydarzenia rozwijały się jak w kryminale. Od Wielkiego Wtorku rozpoczęły się akcje protestacyjne przedstawicieli społeczności. W środę pilnie zbiera się posiedzenie rady urbanistycznej w celu omówienia sytuacji wokół Andrijiwskiego Uzwozu. Przewodniczący KMDA Ołeksandr Popow oświadczył na radzie, że kluczowy problem tkwi w obowiązującym prawie budowlanym. Rzeczywiście, nowa ustawa znacznie ograniczyła kompetencje lokalnych władz w zakresie wydawania zezwoleń na budowę i kontroli nad nią. „Praktycznie nie mamy dziś takich funkcji, to kompetencja ministerstw, urzędów, Gabinetu Ministrów” — zaznaczył przewodniczący na posiedzeniu. Tymczasem władza miejska może interweniować dopiero po fakcie rozpoczęcia budowy, angażując organy ścigania oraz Państwową Inspekcję Kontroli Architektoniczno-Budowlanej, aby wstrzymać wątpliwe zabudowy. Władze miejskie przy wsparciu sądów i organów ścigania zdołały już odzyskać dla miejskiej wspólnoty blisko 2 tysiące hektarów ziemi, przekazanej z naruszeniami pod prywatną zabudowę. Obecnie w sądach rozpatrywanych jest około 90 spraw dotyczących wstrzymania budowy i zwrotu miastu działek. A kiedy mowa była konkretnie o Andrijiwskim Uzwozie, przewodniczący KMDA oświadczył, że 99 % ziemi tutaj już należy do deweloperów. Kontrola nad stanem zabytków historycznych została przekazana Ministerstwu Kultury. Jeszcze mniej zrozumiała jest sytuacja ze skandalicznym zburzeniem budynków, w tym pod numerem 10-A. Władze miejskie twierdzą, że nie wydawały zgody na jego rozbiórkę, to sprawa Ministerstwa Kultury. Natomiast w Ministerstwie Kultury oświadczono, że ten budynek, wzniesiony w 1978 roku, nie jest zabytkiem historycznym. Później wyszło na jaw: w 1978 roku w tym miejscu postawiono budynek według planu domu, który powstał ponad 100 lat temu, zatem ma on wartość historyczną. Tak samo można by zburzyć Sobór Michajłowski Złotokopułowy, ponieważ nie ma on nawet 20 lat i jedynie odtwarza dawnoruską świątynię. W Ministerstwie odpowiedziano, że nie wydawało zezwolenia na budowę nowoczesnych biur na Uzwozie. Od skandalicznej budowy odcięli się także w ratuszu. Zastępca przewodniczącego KMDA M. Kuczuk oświadczył, że deweloper kompleksu „Andrijiwski” w ogóle nie uzgadniał z władzami miejskimi projektu budowli. Jeszcze dalej poszedł główny architekt Kijowa S. Celowalnik, stwierdzając, że w budowie handlowo-biurowych gigantów na Uzwozie nie widzi niczego strasznego, a wspomniany kompleks „może się wpisać” w architekturę ulicy. Natomiast firma-deweloper oświadczyła, że projekt budowy kompleksu został uzgodniony z władzami miejskimi. Kijowianie, znużeni wysłuchiwaniem tej „wymiany ognia”, zorganizowali akcję protestacyjną naprzeciw biura firmy Achmetowa (Desiatynna, 3-a). Setki aktywistów społecznych zwaliło gruz budowlany pod biuro, żądając zaprzestania niszczenia Uzwozu. Postulaty uczestników akcji są dość stanowcze: — wszczęcie sprawy karnej i pociągnięcie do odpowiedzialności wszystkich winnych urzędników, którzy dopuścili do zniszczenia budynków; — dymisja wszystkich kierowników odpowiedzialnych za ochronę dziedzictwa kulturowego Kijowa; — powołanie niezależnej komisji złożonej z kijowoznawców, architektów, artystów, która opracuje projekt ochrony i rozwoju Uzwozu jako centrum kulturalnego Kijowa; — wprowadzenie do ustawy o urbanistyce surowej odpowiedzialności deweloperów za naruszenia; — natychmiastowe anulowanie przez Radę Miejską Kijowa przydziałów gruntów, które grożą nową barbarzyńską zabudową stolicy. Podczas akcji doszło do starcia z milicją; jeden z funkcjonariuszy „Berkutu” tak pchnął uczestniczkę akcji, że straciła przytomność, a karetka zabrała ją do szpitala. Protesty przyniosły rezultat. Już następnego dnia na sytuację zareagował Rinat Achmetow. Oświadczył, że budowa centrum „Andrijiwski” to błąd jego firmy i obiecał odbudować zniszczone zabytkowe budynki oraz zrezygnować z wznoszenia wysokiego kompleksu. W tym miejscu powstanie niskopiętrowy budynek, który wpisze się w architekturę Uzwozu. Budowa rozpocznie się dopiero po konsultacjach społecznych i publicznym zatwierdzeniu projektu. Do takiego wniosku w firmie podobno doszli już w marcu, jednak nie uwzględniwszy opinii kijowian, z jakiegoś powodu zniszczyli zabytkowe budynki. Achmetow podziękował nawet wszystkim nieobojętnym, którym leży na sercu dziedzictwo historyczne stolicy, i obiecał pomóc władzom miejskim w odbudowie Uzwozu. Czy konflikty zostały zatem wyczerpane? Nie spieszmy się. Przeszliśmy z aparatem fotograficznym przez zrujnowany Andrijiwski Uzwoz od Starokijowskiej Hory do Podilu — jakby po bombardowaniu. A przecież mieszkają tu ludzie, działa wiele pracowni artystycznych i różnorodnych lokali. Uzwoz aż huczy od ryku maszyn i łoskotu kolejnych burzonych budowli. Właśnie podczas naszej „wycieczki” rozbijano dom nr 28. Sytuację wokół Andrijiwskiego uwozu dla „Słowa Proświty” komentuje przewodniczący Komisji Rady Miejskiej Kijowa ds. kultury i turystyki Ołeksandr BRYHYNIEC. — Przewodniczący KMDA Ołeksandr Popow oświadczył, że niemal cały teren uzwozu został już przekazany w prywatne ręce (najwyraźniej jeszcze przed nim), a władze miejskie uporczywie walczą z nielegalną zabudową i o zwrot miastu gruntów nieprawnie przekazanych prywatnym strukturom. — Przewodniczący KMDA nieco kłamie, twierdząc, że wszystko już rozdano. Na Uzwozie w rękach miasta pozostaje wiele obiektów: teatr miejski „Koleso”, wciąż niedokończony Teatr na Podilu, Muzeum Bułhakowa, pracownie artystyczne. Inna sprawa, że władze miejskie zamiast bronić własności wspólnoty po cichu przygotowują wyprzedaż nowych obiektów. Na przykład przygotowywana jest do sprzedaży (a więc do rozbiórki) kamienica, którą użytkuje Związek Artystów i w której znajdują się pracownie twórców. To dom nr 36. — Jest już zakryty siatką, rzekomo pod remont. A co do sytuacji wokół skandalicznej budowy, rozpoczętej przez struktury Achmetowa, to czy ona się rzekomo uspokoiła? — Zobaczymy, co jeszcze tam będą budować. Ale poza tym na Uzwozie planuje się budowę ponad dziesięciu obiektów, w tym wysokich kompleksów, albo na już zwolnionych miejscach, albo w miejscu istniejących budynków. — Jednym z takich jest budynek nr 18, gdzie były pracownie artystów. Deweloperzy zapewniali nas, że go nie zburzą… — Funkcjonariusze organów ścigania poinformowali mnie, że rzeczywiście planuje się jego rozbiórkę pod zabudowę. Dlatego stamtąd „dobrowolnie” wysiedlono pracownie artystów. — Wokół każdego domu przeznaczonego do rozbiórki toczą się dyskusje: czy to zabytek historii, czy nie? — Zabytkiem jest cała ta unikalna ulica. Na początku roku Ministerstwo Kultury podjęło decyzję, zgodnie z którą Andrijiwski Uzwoz uznano za zabytek historii i urbanistyki. W związku z tym znajduje się on pod państwową ochroną, a wszelkie zmiany jego „oblicza” muszą być prowadzone bardzo ostrożnie, za odpowiednimi zezwoleniami, najpewniej na szczeblu Rządu. x x x …Gogolowski gorodniczy w mieście powiatowym zapewne już dawno odbudował płot zerwany w porywie gniewu. Odbudowywanie pamięci historycznej jest o wiele trudniejsze. Może lepiej wcale nie burzyć?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Dlaczego piszę po ukraińsku? Antonenko-Dawydowycz o własnym doświadczeniu kształtowania świadomości językowej i narodowej

W spuściźnie B. Antonenki-Dawydowycza z wiadomych przyczyn pozostało wiele utworów różnych gatunków, nieopublikowanych za jego życia. W niepodległej Ukrainie większość z nich została już udostępniona, jednak nie wszystko doczekało się należytego naświetlenia i analizy. W związku z tym warto zwrócić uwagę na jeden jego esej, napisany w języku rosyjskim — „Poczemu ja piszu po-ukrainski?” (Dlaczego piszę po ukraińsku?). Esej przechowywany był w archiwum autora i został opublikowany już w czasach pieriestrojki w czasopiśmie „Raduga” (1989, nr 6). Później Leonid Bojko, kompilator wydania spuścizny B. Antonenki-Dawydowycza „Naszczadky pradidiw” (Kijów: Wydawnictwo „KM Academia”, 1998), włączył do niego również wspomniany utwór. Łarysa MASENKO Esej „Dlaczego piszę po ukraińsku?” B. Antonenko-Dawydowycz napisał latem 1967 roku, aby wziąć udział w polemice, która rozgorzała w ogólnozwiązkowej prasie z powodu publikacji artykułu A. Agajewa. Agajew zaproponował pisarzom republik narodowych ZSRR przechodzenie w swojej twórczości na język rosyjski, ponieważ, jak twierdził, sprzyjałoby to tworzeniu jednolitej kultury społeczeństwa komunistycznego. Esej B. Antonenki-Dawydowycza „Dlaczego piszę po ukraińsku?” był odpowiedzią na tę propozycję. W nim Borys Dmytrowycz uzasadnił przeciwny pogląd na temat wartości języka ojczystego dla twórczej realizacji artysty. Niewielki objętościowo utwór zawiera niezwykle ciekawe wspomnienia wybitnego pisarza o własnym doświadczeniu kształtowania świadomości językowej i narodowej. Ważne jest to, że dotykają one wciąż aktualnych dla Ukraińców problemów wyboru języka komunikacji i językowego samostanowienia w społeczeństwie dwujęzycznym. Jak wspomina Borys Dmytrowycz, w dzieciństwie i młodości jego postrzeganie świata kształtowało się pod wpływem dwóch języków — rosyjskiego, który był pierwszym przyswojonym przez niego językiem, oraz ukraińskiego. W wieku dorosłym, kiedy poczuł w sobie talent do sztuki słowa, stanęło przed nim ostro pytanie — jaki język wybrać do twórczej samorealizacji. W eseju „Dlaczego piszę po ukraińsku?” Borys Dmytrowycz daje odpowiedź na to pytanie, utalentowanie odtwarzając językowe i socjokulturowe osobliwości środowisk, w których dorastał, wpływ różnych czynników na kształtowanie się jego świadomości językowej i narodowej, rolę w tych procesach osób z bliskiego otoczenia. B. Antonenko-Dawydowycz urodził się 5 sierpnia 1899 roku na przedmieściach Romnów na Połtawszczyźnie. Ale kiedy przyszły pisarz skończył rok, jego ojciec-kolejarz otrzymał przydział do pracy w osadzie robotniczej pod Briańskiem, dokąd przeprowadziła się rodzina. W związku z tym wczesne lata dziecięce Borysa Dmytrowycza minęły w całkowicie rosyjskojęzycznym środowisku. Wydarzenia, które działy się wtedy w Imperium Rosyjskim, znajdowały oddźwięk w dziecięcych zabawach — z rówieśnikami chłopiec bawił się w wojnę rosyjsko-japońską. Pod wpływem otoczenia, rozmów, które słyszał od dorosłych, kształtowała się, jeszcze na podświadomym poziomie, jego tożsamość narodowa: „Tę nieuświadomioną jeszcze, ale całkowicie naturalną miłość nosiłem w swojej duszy i ja: wszak osada robotnicza pod Briańskiem i wszystko, co z nią związane — gry, pieśni, język, przyroda — to cząstka Rosji”. I chociaż matka opowiadała mu, że urodził się na Ukrainie, obie jego babcie — od strony matki i ojca — mieszkają w Zasułlu i Nedrygajłowie, te nazwy były dla chłopca daleką abstrakcją. Rodzice przyszłego pisarza, mimo że byli etnicznymi Ukraińcami, nie zachowywali języka ojczystego w komunikacji rodzinnej, chociaż pewnych szczątkowych oznak dawnego wychowania w ukraińskim otoczeniu nie pozbyli się: „...Rodzice w domu mówili, chociaż z zauważalnym ukraińskim akcentem i pojedynczymi ukrainizmami, jednak po rosyjsku, chyba że ojciec, pokłóciwszy się mocno z matką, przechodził na język ukraiński, ale wydawało mi się, że robi to tylko po to, żeby nastraszyć matkę lub sprawić jej przykrość. Ot tylko pieśni rodziców dziwiły mnie, nie zbiegając się z moim repertuarem, przyswojonym z otoczenia, i zawsze z jakiegoś powodu w tym języku, do którego zwracał się ojciec, pokłóciwszy się z matką”. Ciekawym jest tutaj odtworzenie dziecięcego postrzegania języka ukraińskiego, w tamtym czasie obcego dla niego, jako kodu, którego rodzice używali w dwóch, mało łączących się w dziecięcej świadomości sytuacjach — harmonijnej, kiedy oboje śpiewali, i konfliktowej, kiedy się kłócili. Natomiast, jak wiadomo lingwistom, osobom dwujęzycznym, które przeszły na drugi język komunikacji, właściwe jest powracanie do pierwszego języka właśnie w sytuacjach pobudzenia emocjonalnego, co osłabia kontrolę nad zachowaniem językowym. Zupełnie inny świat otworzył się przed chłopcem, kiedy przyjechał latem w gości do babć — najpierw do Romnów, a potem do Nedrygajłowa. Utalentowany gawędziarz, Borys Dmytrowycz mistrzowsko kreśli portrety psychologiczne swoich dwóch babć, z których każda była jakby ucieleśnieniem cech przeciwnych naturze drugiej: jeśli romieńska babcia Ołena wyróżniała się dobrym, łagodnym usposobieniem i wybaczała wnukowi wszystkie jego psoty, to nedrygajłowska babcia Ołeksandra była surowa i wymagająca, nie pozostawiając bez nagany żadnych dziecięcych wybryków. Jedyną rzeczą, która była wspólna u babć, był język ukraiński. Ale i tutaj między nimi obserwowano wielką różnicę, przede wszystkim w stosunku do języka innych ludzi w sytuacjach dyglosji. Babcia Ołena z Romnów nie przywiązywała wagi do tego, w jakim języku się do niej zwracają — ukraińskim czy rosyjskim. Miała wielką rodzinę — trzech synów i sześć córek — i troszczyła się tylko o jedno: jak „wyprowadzić ich na ludzi”, nie przejmując się problemami językowymi. Sama mówiła ze wszystkimi tylko po ukraińsku, ale język rosyjski nie tylko tolerowała, lecz najwyraźniej uważała za bardziej prestiżowy, co widać z takiego fragmentu wspomnień: „Mój czysty język rosyjski wywoływał u niej zachwyt i podziw: wszak jeśli nawet starsi jej synowie — moi wujowie, nie mogli doskonale opanować języka rosyjskiego, »akając« i »hekając«, to jakimiż zdumiewającymi zdolnościami musiał wyróżniać się ja, pięcioletni grubasek, który czytał na pamięć wierszyk o koguciku ze złotym grzebyczkiem albo śpiewał piosenkę »Zimuszka-zima chołodnaja była, morozliwaja«!”. Inaczej odnosiła się do tych spraw babcia Ołeksandra z Nedryhajłowa. Potępiała swojego syna, ojca Borysa, za to, że oderwał się od swojego rodu i ziemi, wyjeżdżając w „Moskowszczyznę”. Język wnuka babcia uważała za obcy, „pański”, i przez to nie darzyła małego sympatią. Jeszcze więcej upokorzeń doznawał chłopiec od kuzynów i kuzynek. Nie umiał bawić się z nimi w ich gry — „curky”, „kwacz”, „dowhu łozu”, nie władał ich językiem. Chłopiec nie rozumiał wielu ukraińskich słów, co wywoływało drwiny ze strony dzieci. „Nieraz, wspominając potem ciężkie dla mnie dni nedryhajłowskiego »goszczenia« — pisze Borys Dmytrowycz — dziwiłem się: jak to się stało, że na całe życie nie znienawidziłem wtedy języka ukraińskiego, którego nieznajomość przysparzała mi tyle goryczy i upokorzeń? Ale tutaj zaczęły działać inne źródła, zmuszając do odniesienia się do tego języka zupełnie inaczej”. Dni spędzone w ukraińskim żywiole nie minęły dla przyszłego pisarza na próżno. Na własnym doświadczeniu przekonał się, że język ukraiński to nie narzecze ani nie zepsuty język rosyjski, jak próbowali go przekonać później nauczyciele w gimnazjum, lecz osobny język. Ponadto, jak podkreśla przyszły pisarz, wielką rolę w kształtowaniu pozytywnego stosunku do języka ukraińskiego odegrał czynnik emocjonalny. I tutaj surowa babcia Ołeksandra jawi się we wspomnieniach wnuka jako mądra wychowawczyni, strażniczka nie tylko języka, ale i kultury ludowej, zwyczajów, tradycji. Wieczorem, wspomina Borys Dmytrowycz, zwoływała dzieci, urządzając tradycyjną zabawę w gęsi i wilka. „Gęsi, do domu!” — wołała babcia, a dzieci chórem pytały: „Dlaczego?” — „Wilk za górą”. — „Co on robi?” — „Gęś skubie”. Po tym dzieci, wymachując rękami, pędem biegły do babci, wyprzedzając jedno drugie, by nie przybiec ostatnim, który musiał zostać „wilkiem”. Po zabawie dzieci, pod wodzą babci, szły obierać ziemniaki na kolację, przy czym umiała zorganizować wszystko tak, aby praca nikomu nie wydawała się nudna. Babcia zaczynała śpiewać swoje ulubione pieśni ludowe, pilnując, aby razem z nią śpiewały też dzieci. Ale, jak zaznacza Borys Dmytrowycz, główne, co zmusiło chłopca do pokochania tych pieśni, polegało na czymś innym. Rzecz w tym, że babcia Ołeksandra nie tylko śpiewała pieśni, ale i tłumaczyła wnukom ich treść. Opowiadała, że w pieśni mowa o dawnych czasach, kiedy kozacy walczyli z Turkami i Tatarami, z polską szlachtą, ze wszystkimi ciemiężycielami ojczystej ziemi. Wiedzę o dawnych wojnach wyzwoleńczych czerpała nie z książek, bo ledwo umiała czytać. Opowieści jej opierały się na przekazach ludowych, które od dawna przekazywano z ust do ust. Tacy nosiciele pamięci ludowej byli w każdej ukraińskiej wsi i właśnie oni zachowywali, w przeciwieństwie do sfałszowanej oficjalnej historiografii imperialnej, autentyczną historię ustną, stworzoną przez sam lud, która żyła w pieśniach, dumach, podaniach. Babcia B. Antonenki-Dawydowycza, której obraz zachowały jego wspomnienia, należała do tych przedstawicieli starszego pokolenia dawnego środowiska chłopskiego, którzy posiadali wiedzę o historii ustnej, odzwierciedlającej zbiorowy ludowy pogląd na wydarzenia przeszłości. Ci starsi ludzie, wychowując młodsze pokolenie, uważali za obowiązek przekazać im swoją wiedzę. W związku z tym trzeba wspomnieć podobny obraz dziadka Szewczenki, z ustnych opowieści którego poeta odtworzył wydarzenia historyczne Koliszczyzny w „Hajdamakach”: Dzięki ci, dziadku, żeś zachował W głowie stuletniej tę sławę kozaczą: Ja ją wnukom teraz opowiedział. W Nedryhajłowie przyszły pisarz dowiedział się także o historii swojego rodowego nazwiska. Jak opowiedzieli mu bliscy, jego przodkowie byli kozakami i nosili miano Antonenków. Zachowało się też podanie o tym, jak powstało uliczne przezwisko Antonenków — Dawydowycze, co pisarz utrwalił w autobiografii: „Jakoś wędrowni kuglarze Cyganie wprowadzili na podwórze kozaka Antonenkę, który wyróżniał się wielką siłą fizyczną, tresowanego niedźwiedzia i kazali mu pokazywać swoje sztuczki. Niedźwiedź z jakiegoś powodu wpadł w furię, zerwał się z łańcucha i rzucił się niszczyć na podwórzu wszystko, co wpadało mu w łapy. Przerażeni sąsiedzi, a nawet Cyganie, właściciele niedźwiedzia, rozbiegli się, i tylko kozak Antonenko gołymi rękami poszedł na awanturnika-niedźwiedzia i udusił go. Zdumieni współmieszkańcy przezwali kozaka »Dawydowyczem«, co z czasem nie tylko w mowie ustnej, ale i w dokumentacji przylgnęło jako dodatek do nazwiska”. Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden ważny moment we wspomnieniach pisarza o goszczeniu u nedryhajłowskiej rodziny. Babcine opowieści o minionych wydarzeniach, w których kozacy jawili się jako odważni wojownicy, były wpisane w otoczenie, w jego naturalne realia. Na przykład góra Mazepy, dokąd rodzina jeździła zbierać jagody, jawiła się jako miejsce, gdzie kiedyś „nasi kozaczkowie” trzy dni bili się ze znacznie liczniejszym wrogim wojskiem, ale woleli raczej zginąć, niż oddać się do niewoli. Wiadomo, że heroizacja minionej walki wyzwoleńczej, zbiorowe wspomnienia o niej, połączone z miłością do konkretnego terytorium, odgrywają ważną rolę w kształtowaniu wspólnoty narodowej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Osiąga się to, jak zauważa brytyjski politolog Anthony Smith, „za pomocą naturalizacji historii etnicznej, kiedy historię tę uważa się za część natury, oraz historyzacji środowiska naturalnego, kiedy uważa się, że jest ono elementem historii i rozwoju wspólnoty etnicznej”. W ten sposób historia ustna regionu, którą babcia przekazywała wnukom, okazała się jednym z ważnych czynników przebudzenia ukraińskiej świadomości narodowej przyszłego pisarza. Od tego czasu Nedryhajliw wszedł nie tylko w jego wspomnienia, ale i zawładnął, jak zaznacza Borys Dmytrowycz, „jakąś częścią jego duszy”. Kolejny etap jego drogi życiowej związany jest z przeprowadzką rodziny z Briańska do Ochtyrki. Tutaj chłopiec trafił do środowiska, które pod względem językowym różniło się zarówno od briańskiego, jak i od nedryhajliwskiego. Jeśli pierwsze było całkowicie rosyjskojęzyczne, a drugie — ukraińskojęzyczne, to sytuację językową Ochtyrki wyznaczała dyglozja, czyli przeciwstawienie dwóch języków w różnych sferach użycia. Oto jak opisuje ją Borys Dmytrowycz: „Ogólnie w tamtym czasie w Ochtyrce po rosyjsku mówiło tylko miejscowe państwo: oficerowie pułku konnego, kupcy, duchowieństwo i zwierzchnictwo: naczelnik poczty, naczelnik skarbowości, naczelnik więzienia, dyrektor gimnazjum oraz policyjny sprawnik i jego przystawowie. Reszta ludności, w ogóle nie myśląc o żadnych problemach narodowych, mówiła „po naszemu””. Podział sfer używania dwóch języków na „wysoką” i „niską”, kiedy język ukraiński był, jak zaznacza B. Antonenko-Dawydowycz, „językiem ulicy, bazaru, zwłaszcza jarmarku”, a rosyjski — „językiem nauki, kultury, postępu technicznego”, spowodował w pierwszych latach jego pobytu w Ochtyrce pewne rozdwojenie świadomości językowej i etnicznej przyszłego pisarza. Pogłębiła je nauka w gimnazjum, gdzie uczniowie zdobywali wykształcenie w języku rosyjskim, a nauczyciele wpajali im pogardę dla języka „niekulturalnych chochołów”, wyśmiewając nawet ukraiński akcent w wymowie rosyjskich słów. Jednak podstawy ukraińskiego światopoglądu, założone przez babcię, dały o sobie znać przy pierwszej okazji. Stał się nią „Kobziarz” Szewczenki, który przypadkowo wpadł chłopcu w ręce. „Wziąłem „Kobziarza” — wspomina Borys Dmytrowycz — i od razu obudził on we mnie taki rój wspomnień o Nedryhajłowie, o babci Ołeksandrze, która już zmarła, i o jej „kozaczkach”, że ścisnęło mi się serce”. Znamienne, że tym razem nawróceniu gimnazjalisty na ukraińskość sprzyjało już nie słowo ustne, a drukowane. Jak pisze B. Antonenko-Dawydowycz, wielkie znaczenie dla niego miało to, że „Kobziarz” był książką. Przekonywało go to, że w tym języku, wbrew twierdzeniom nauczycieli gimnazjalnych, można pisać utwory literackie. Drugą ukraińską książką, z którą się zapoznał, był deklamator „Doswitni wohni”. Zainteresował się nim, gdy gościł w zamożnym domu kolegi z gimnazjum i, przechodząc tylnym wejściem przez kuchnię, zobaczył, że ich służąca czyta jakąś grubą książkę. Zaciekawiony, chłopak poprosił o danie mu do przeczytania książki, która okazała się deklamatorem z repertuarem ukraińskojęzycznym — i to potwierdzało fakt, że już istnieje cała literatura napisana w języku ukraińskim. „I poczułem — pisze B. Antonenko-Dawydowycz — że to język mojego narodu. Okoliczność, że ukraiński deklamator otrzymałem z rąk prostej służącej Frosyny, z której drwili rodzice mojego kolegi, jak i wszyscy panowie w mieście, nadawała deklamatorowi pewną wagę społeczną i znaczenie”. Po tym przypadku nastolatek już świadomie zaczął szukać literatury ukraińskiej. I chociaż w miasteczku powiatowym nie było to łatwe, znajdował ukraińskie książki i zaczytywał się w „Historii Ukrainy-Rusi” Arkasa, opowiadaniach Neczuja-Łewyckiego, Hrinczenki, Wynnyczenki, uczył się na pamięć wierszy Łesi Ukrainki, Ołesia, Woronego, jednocześnie nie zapominając ani poezji Niekrasowa i Lermontowa, ani powieści Turgieniewa. Ale kiedy już po rewolucji 1917 roku, po przeżytych burzliwych wydarzeniach, w których B. Antonenko-Dawydowycz brał aktywny udział, obudził się w nim pociąg do pracy pisarskiej, przed nim już nie stało pytanie, w jakim języku pisać. „Nie wyobrażam sobie pisarza — zaznacza Borys Dmytrowycz — który stoi poza lub ponad narodem, z którego wyszedł, pisarza bez więzi krwi ze swoim narodem, która zmusza go do ciągłego odczuwania długu wobec minionych pokoleń i odpowiedzialności wobec przyszłych. A co bardziej jednoczy pisarza z jego narodem, jak nie język? Przecież język narodu to nie prosta powłoka, w którą mechanicznie wciśnięta jest ludzka myśl, a coś o wiele bardziej znaczącego”. Język ukraiński, twierdzi pisarz, dał mu poczucie rodzimego gruntu, stworzył „ten wewnętrzny kontakt z narodem, bez którego niemożliwy jest rozwój pisarza”. Musiał poświęcić wiele czasu i dołożyć wielu starań, aby nauczyć się języka. „Ale czy dla pisarza istnieje granica, poza którą nie ma się już po co doskonalić w swoim języku?” — stawia retoryczne pytanie Borys Dmytrowycz. W rozważaniach, które kończą wspomnienia, B. Antonenko-Dawydowycz akcentuje uwagę na deformacjach sytuacji językowej Ukrainy i na tych problemach psychologicznych, które stwarza ona dla prozaika piszącego w języku ukraińskim. Niestety, nie straciły one aktualności i dziś, dlatego uważamy za potrzebne przytoczyć końcowy akapit eseju w całości: „We współczesnym ukraińskim mieście w języku ukraińskim mówi tylko część ludności: przedstawiciele poszczególnych grup inteligencji — częściowo naukowej, rzadziej technicznej, studenci, głównie uczelni humanistycznych i robotniczych budów. W tych warunkach głównym żyznym gruntem dla języka ukraińskiego pozostaje wciąż póki co wieś. Wobec tego całkiem zrozumiałe, że mnie, pisarzowi tematyki miejskiej, który stawia sobie przeważnie problemy psychologiczne, pisać po ukraińsku bywa czasem trudno. Ale im trudniejsze jest zadanie, tym ciekawiej jest je rozwiązywać; im więcej przeszkód na drodze twórczej, tym większą radość daje skuteczne pokonywanie ich. Oto dlaczego piszę po ukraińsku”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Czy udźwiękowienie i dubbing filmów są kwestiami politycznymi?

Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie Olesia DMYTRENKI Świeży przykład — uchwała Gabinetu Ministrów nr 168 z 1 lutego 2012 r. Zgodnie z tym świstkiem, wybaczcie, aktem podustawowym, znosi się obowiązkowość dubbingu lub udźwiękowienia filmu (w jakimkolwiek języku!) na terytorium Ukrainy. To znaczy, że teraz można nie tylko dubbingować czy udźwiękowiać filmy po rosyjsku, jak to u nas do niedawna praktykowano. Teraz obcemu biznesowi filmowemu otwarto zieloną ulicę i pozwolono bez przeszkód przywozić już gotowe filmy z Rosji. W ten sposób ukraińscy urzędnicy nie tylko przelobowali interesy nieukraińskiego biznesu, ale także postawili pod znakiem zapytania interesy narodowe Ukrainy. Wyniki nie kazały na siebie czekać. Krajowe studio dubbingu „Le Doyen” (60% objętości ogólnego dubbingu filmów produkcji zagranicznej — przedsiębiorstwo strukturalne największej na naszym rynku firmy dystrybucji filmowej „B&H”, siódmy rok dubbinguje filmy w języku ukraińskim, zapewniając światowy poziom jakości) doświadczyło brutalnego ataku. 5 kwietnia policja podatkowa Kijowa dokonała napadu na studio. Skonfiskowano nie tylko komputery, ale także drogi sprzęt do nagrywania dźwięku dla dubbingu filmów. Powód jest śmiesznie naciągany, rzekomo niepłacenie podatków… przez ich partnerów! Synchroniczne, uzgodnione działania urzędników Państwowej Agencji Kinematografii, Ministerstwa Kultury, Gabinetu Ministrów, Państwowej Administracji Podatkowej nie pozostały niezauważone. Społeczeństwo podniosło alarm. Kilka dni temu organizacje społeczne, w szczególności „Widcisz”, „Prostir swobody”, „Ukraińska sprawa”, „Ne budź bajdużym!” zorganizowały pod Gabinetem Ministrów liczną akcję protestacyjną. Wyrazić oburzenie cynicznymi, antyukraińskimi działaniami naszego urzędnictwa, wesprzeć pracowników studia dubbingu przyszło wielu znanych działaczy kultury, polityków, deputowanych. Wysoki granitowy parapet na ulicy Hruszewskiego, naprzeciwko gmachu rządowego, stał się trybuną ludową, na którą, wspierani przez dziesiątki rąk, wchodzili mówcy. Olesij Donij, deputowany ludowy Ukrainy: — Niestety, niemal codziennie jesteśmy zmuszeni wychodzić na akcje protestacyjne. Przedwczoraj przeciwko samowoli władzy wobec małego i średniego biznesu, wczoraj przeciwko niszczeniu Andrijiwskiego Uzwozu, dzisiaj przeciwko „najazdowi” na ukraińską kinematografię… I wszystko dlatego, że ta władza jest antyukraińska. Systemowo niszczy wszystko, co ukraińskie — biznes, kulturę, język. Pociesza jedynie to, że przybywa nie tylko uśmiechniętych, przyjaznych twarzy na podobnych wydarzeniach protestacyjnych, ale rośnie świadomość Ukraińców: tylko wspólnymi siłami położymy kres samowoli i wszechwładzy obecnej władzy. Musimy zrozumieć, że wsparcie ukraińskiej młodzieży i kultury to komunikacja ze wszystkimi w języku ukraińskim. Analogicznie jest z kinem. Jeśli chcemy wesprzeć ukraińskie kino, musimy nie oglądać rosyjskojęzycznego. Innej drogi nie ma. Słuchajmy ukraińskiej muzyki, kupujmy tylko ukraińskojęzyczne książki, czytajmy ukraińskie gazety, oglądajmy ukraińskojęzyczne kino i komunikujmy się tylko po ukraińsku. Tylko wtedy ochronimy krajowych producentów, siebie i swoje otoczenie, całą Ukrainę. Jurko Zełenyj, krytyk muzyczny: — Przedkładanie ukraińskiego produktu kulturalnego to strategiczny kierunek samostanowienia. W pełnej mierze dotyczy to również technologii informacyjnych. Trzeba instalować i korzystać tylko z ukraińskojęzycznego oprogramowania. Wiem, jest wielu „patriotów”, którzy drą trzy wyszywanki na piersi po pierwszych pięćdziesięciu gramach i krzyczą o Banderze, „Sława Ukrainie!”, ale lenią się nacisnąć klawisz i wybrać ojczysty język w swoim komputerze. Korzystanie z ukraińskiego wszędzie jest rejestrowane. I jeśli producenci, którzy wspierają rozwój oprogramowania, widzą, że ukraińskojęzycznych użytkowników na świecie jest 10—20 milionów, muszą liczyć się z tym rynkiem i pracować dla niego. Jewhen Nyszczuk, aktor: — Ukraińskich filmów jest niezwykle mało, a takich, jak ostatnia praca filmowa Mychajła Illjenki, — jednostki. Dlatego ogromne znaczenie ma zagraniczne kino, udźwiękowione po ukraińsku. Wiemy, jak wpływa ono na wychowanie. Udźwiękowiłem i zdubbingowałem niemało ukraińskich filmów. Ci, którzy stemplują haniebne antyukraińskie ustawy, oczyszczają drogę nie tylko obcej ideologii, oni pozbawiają pracy tysiące naszych aktorów. Oczywiste jest, że na horyzoncie władzy są następne wybory. I zamiast godnych pensji podstępnie podsuwają rosyjskojęzycznej części ludności kwestię językową. Andriej Ihnatczyk, reżyser z Białorusi, na smutnym doświadczeniu ojczystego kraju. Jak wiadomo, polityka to kontynuacja ekonomii, czy też biznesu, tylko innymi środkami. W ukraińskich realiach dawno już przybrała niecywilizowane, antyukraińskie, potworne formy. Nienasycona żądza własnego wzbogacenia, wszechprzenikający świerzb korupcji przenika władzę wszystkich szczebli, popychając przeważającą większość urzędnictwa do przestępczych działań. Nierzadko graniczą one ze zdradą interesów narodowych. kraju opowiedział, jakie konsekwencje mogą wyniknąć z lekceważenia interesów narodowych. „Jest mi przykro patrzeć, jak dręczą bratni naród. W 1995 roku na Białorusi w ten sam sposób niszczono dubbing w telewizji, w kinie, przepisywano historię, wykonując rozkazy Kremla. Nasze doświadczenie musi czegoś nauczyć Ukraińców. Wspieramy was, bo rozumiemy, że bez narodu ukraińskiego nie będzie białoruskiego. U nas doszło do tego, że zakazują już koncertów w języku białoruskim. Nie chcę, żeby to samo było na Ukrainie” — zaznaczył pan Andrej. Serhij Trymbacz, przewodniczący Związku Kinematografistów Ukrainy, jest przekonany, że tylko młodzież może obronić przyszłość. Jeśli społeczeństwo będzie milczeć, to najlepszy sposób dla tych, którzy siedzą w przytulnych gabinetach, by zakonserwować sytuację. Mimo wszystko kino ukraińskie jest i będzie. Bo jeśli ostatecznie zniknie ukraińska branża filmowa, pod zagrożeniem znajdzie się naród. Na straży musi stać nasza kultura. Więc bądźmy czujni! Mychajło Illenko, reżyser filmowy, zauważył, że nawet w czasach sowieckich filmy dla republik związkowych były dubbingowane w językach narodowych. „Nas odpychają, odrzucają nie wiadomo w jakie czasy. Postanowienie Gabinetu Ministrów to połączenie interesów biznesowych i politycznych. To ogniwa jednego łańcucha. Wbrew wszystkim i wszystkiemu ukraińskie słowo będzie brzmieć nie tylko w naszym kinie. — Zebraliśmy się tutaj — oświadczył Taras Szamajda, koordynator ruchu „Przestrzeń wolności” — aby obronić ukraiński dubbing przed zniszczeniem. Zniszczeniem, którego dokonuje władza wykonawcza rękami Rządu, milicji podatkowej, innych organów. Ustawa Ukrainy „O kinematografii”, Rozporządzenie o świadectwie rozpowszechniania chroniły narodowy dubbing. Wszystkie filmy — amerykańskie, europejskie, rosyjskie, jakiekolwiek inne były dubbingowane po ukraińsku, tak jak robi się to w każdym normalnym kraju świata. Od teraz, zgodnie z przyjętym postanowieniem, Gabinet Ministrów zachęca do sprowadzania filmów dubbingowanych w Rosji w ich języku. To bezczelne wspieranie języka obcego zamiast ukraińskiego, zagranicznych studiów dubbingowych zamiast naszych, krajowych, obcych aktorów, tłumaczy, pracowników technicznych zamiast ukraińskich. To robi nasza władza, która powinna chronić interesy narodowe. Nasze żądanie: 1) Anulować haniebny dokument (postanowienie Gabinetu Ministrów nr 168) lub ten punkt, który zachęca do wprowadzania rosyjskiego dubbingu. 2) Zaprzestać fizycznego niszczenia studia ukraińskiego dubbingu firmy „B and H”. Stymulowanie obcojęzycznego dubbingu i fizyczne niszczenie krajowego to zdrada interesów narodowych. Nie ustąpimy, jeśli władza nie pójdzie na ustępstwa. Zwyciężymy!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

filozofii, przyrodoznawstwa, historii oraz metodyki matematyki tworzyli głębokie prace naukowe, a także dzieła utalentowanego popularyzatora. W naszej epoce, gdy burzliwie rozwijają się nowe gałęzie matematyki, w szczególności cybernetyka, różne komputery, obliczenia przybliżone nie tylko nie straciły swojego znaczenia, wręcz przeciwnie — ich rola wzrosła. Można tylko dziwić się, jak dalekowzroczny był Krawczuk, twierdząc, że to właśnie obliczenia przybliżone torują drogę do przyswojenia najgłębszych idei matematycznych, do rozwiązywania nowych złożonych zadań matematycznych. Niebagatelną rolę w podnoszeniu naukowo-metodycznego poziomu nauczania matematyki w placówkach oświatowych różnego stopnia odgrywa M. Krawczuk nie tylko swoimi pracami drukowanymi, ale i bezpośrednią pracą dydaktyczną. W 1936 r. współpracuje on z Ukraińskim Naukowo-Badawczym Instytutem Pedagogiki, często występuje z wykładami przed uczniami i nauczycielami, studentami, publikuje w gazetach. Ofiarnej pracy naukowca w imię rozwoju ukraińskiej nauki, jego wybitnego talentu pedagogicznego i autorytetu wśród młodzieży studenckiej i naukowej nie można było nie zauważyć. W 1937 roku pojawiają się w prasie artykuły pogromowe przeciwko M. Krawczukowi, urządzane są mu haniebne pseudosądy w murach Instytutu Matematyki, uniwersytetu, politechniki, gdzie jeden przed drugim rwą się do trybun z „gniewnym potępieniem” jego wczorajsi współpracownicy, uczniowie i aspiranci. Jednak wśród nich znaleźli się prawdziwie odważni ludzie, którzy ośmielili się otwarcie stanąć w obronie swojego nauczyciela. Są to O. Słomohorzewski, P. Bondarenko, J. Sokołow, J. Pohrebynski. Ale te wystąpienia nie mogły przeważyć panującej tendencji represyjnej. „To był czas strasznego pogromu… wszystkiego, co ukraińskie, niezależnie od tego, jakiego kierunku się trzymało. »Nie trzeba wyszukiwać ukraińskich nacjonalistów« — mówił jeden z moich śledczych — »wystarczy wziąć prenumeratorów czasopism »Ukraina«, »Życie i rewolucja«, »Prolitfront« czy »Literacki jarmark«, i bez wahania aresztuję ich, bo wszyscy oni to nacjonaliści«” — tak pisał jeden z sołowieckich więźniów politycznych tamtych lat, historyk Semen Pidhajny. 21 lutego 1938 roku M. Krawczuka aresztowano. Inkruminowano mu typowy dla tamtych czasów zestaw kontrrewolucyjnych stereotypów: nacjonalista, szpieg itd. — jakże by inaczej, od 1925 r. jest on członkiem Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki we Lwowie, czyli w „pańskiej Polsce”, koresponduje z „polskimi zaprzańcami” (czyli z ukraińskimi matematykami Galicji) M. Zaryckim i M. Czajkowskim, pierwszego z nich próbował „przepchnąć” na rzeczywistych członków Akademii Nauk, a drugiego skusił do przyjazdu na Radziecką Ukrainę, a nawet załatwił mu pracę na Uniwersytecie w Odessie, i w ogóle zna wiele języków, z zagranicznymi „burżuazyjnymi” naukowcami utrzymuje kontakty… „Byłem oszołomiony tymi dzikimi oskarżeniami, rozbity fizycznie nocnymi przesłuchaniami, w szczególności całkowitym pozbawieniem snu przez 11 dób, zaostrzeniem choroby serca, środkami bezpośredniego oddziaływania fizycznego… Złamały mnie ostatecznie groźby — w przypadku zaprzeczania i odmowy wzięcia na siebie niepopełnionych zbrodni — aresztowania i zniszczenia mojej rodziny”. (Sprawa śledcza nr 817 z oskarżenia Krawczuka M. P., t. 2, k. 175). Zakończenie na str. 10

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Teilübersetzung: Ein anderer Teil dieses Beitrags wird noch auf Ukrainisch gezeigt

Matematyk — od BOGA, pedagog — od SERCA

Nina WIRCZENKO Mychajło Pyłypowycz KRAWCZUK — najwybitniejszy ukraiński matematyk XX wieku, członek rzeczywisty Ogólnoukraińskiej Akademii Nauk, naukowiec światowej sławy, którego prace stanowią fundamentalny wkład w różne dziedziny nauk matematycznych: algebry wyższej i analizy matematycznej, teorii równań różniczkowych i całkowych, rachunku prawdopodobieństwa i statystyki matematycznej oraz innych. Już dawno istnieją na kartach badań naukowych wielomiany Krawczuka, momenty Krawczuka, wzory Krawczuka i oscylatory Krawczuka, a w 2001 r. okazało się, że M. Krawczuk stał również u źródeł wynalezienia pierwszego na świecie komputera elektronicznego. Płonął bezgraniczną miłością do Ukrainy i do matematyki, i przez cały swój krótki wiek pracował nieustannie i twórczo dla dobra nauki, oświaty rodzimego narodu. “Moją miłością jest Ukraina i matematyka” — takim było jego życiowe credo. Życie tego wybitnego uczonego-matematyka rozbłysło jak błyskotliwy bolid i po aresztowaniu oraz wyroku w 1938 roku spłonęło w surowych kołymskich łagrach. * * * Mychajło Krawczuk urodził się 10 października (27 września według starego stylu) 1892 roku we wsi Czownycia w powiecie kiwereckim na Wołyniu w rodzinie mierniczego. Początkową edukację chłopiec zdobywa w domu. Jak wspominała Anastasija Sokołuk, kobieta, która w młodości przez trzy lata mieszkała w domu Krawczuków, “…w rodzinie rozmawiano tylko w języku ukraińskim, choć matka uczyła dzieci także polskiego, francuskiego i niemieckiego, przyuczała wszystkie swoje dzieci — Kostiantyna, Wiktoriję, Mychajła, Jewę — do porządku i dyscypliny. Mychajło rósł bardzo ruchliwy i wesoły…” Matka Mychajła — wykształcona kobieta, władała kilkoma językami obcymi, dobrze znała literaturę światową, historię, grała na fortepianie, była dobrą, czułą osobą, życie poświęciła wychowaniu dzieci. W domu było zawsze wesoło i gwarno. Czarująca przyroda, pieśni — żywa kronika, w której znalazły wyraziste odzwierciedlenie heroiczna historia wołyńskiego kraju, zdumiewające legendy budziły serce i duszę, kształtowały ostry umysł przyszłego naukowca. W 1901 roku cała rodzina przeprowadza się do Łucka, gdzie w 1910 roku Mychajło kończy gimnazjum ze złotym medalem. Najbardziej ze wszystkich przedmiotów do serca przypadła mu matematyka i już wtedy, być może, dojrzała w nim myśl poświęcenia się tej zdumiewającej nauce. W 1910 roku Mychajło Krawczuk jedzie do Kijowa, gdzie wstępuje na oddział matematyczny wydziału fizyczno-matematycznego Uniwersytetu św. Włodzimierza. W trakcie studiów na uniwersytecie M. Krawczuka zwolniono z opłat za naukę, otrzymywał stypendium w wysokości 50 karbowańców, ponieważ wszystkie egzaminy zdawał na “bardzo zadowalająco” (“celująco”). W tamtym czasie na uniwersytecie pracowało wielu wybitnych matematyków: W. P. Jermakow, D. O. Grave, H. W. Pfeiffer, B. Ja. Bukrejew... Z wielkim zapałem młodzieniec studiuje matematykę, fizykę, astronomię, bierze udział w pracach seminariów naukowych z teorii grup, teorii ideałów, teorii funkcji eliptycznych pod kierunkiem profesorów D. O. Grave, B. Ja. Bukrejewa, interesuje się filozoficznymi problemami przyrodoznawstwa. Student M. Krawczuk popierał ideę odrodzenia narodowego i tworzenia ukraińskiej kultury. Mychajło Krawczuk Lubił spędzać wieczory w Ukraińskim Klubie (ul. Wielka Włodzimierska 42), w Domu Ludowym na Łukianiwce, gdzie teatr ukraiński pod kierownictwem M. Staryckiego wystawiał swoje spektakle. Uczęszczał także na posiedzenia studenckiego stowarzyszenia społecznego “Ukraińska Hromada”. Programowe zadania dotyczące odrodzenia kulturalnego narodu ukraińskiego dotyczyły organizacji naukowych kółek ukraińskich, systematyzacji ukraińskiej terminologii naukowej, zakładania ukraińskich katedr przy uniwersytecie i innych. W 1914 roku M. Krawczuk kończy uniwersytet z dyplomem I stopnia (dyplom nr 57172, wydany 12.XII.1914). Profesor Grave, uważając go za jednego ze swoich najzdolniejszych uczniów, zabiega o to, aby M. Krawczuka pozostawiono na uniwersytecie jako stypendystę profesorskiego w celu przygotowania do pracy naukowej i dydaktycznej. M. Krawczuk — członek Ukraińskiego Towarzystwa Naukowego w Kijowie, członek towarzystwa fizyczno-matematycznego przy Uniwersytecie Kijowskim, współpracownik utworzonej w 1918 r. Ukraińskiej Akademii Nauk, a od początku lat 20. — członek komisji terminologii matematycznej przy Instytucie Języka Naukowego UAN. “… Prawie żadne zjawisko w tworzeniu nauki matematycznej (na Ukrainie) nie wydarzyło się bez jego udziału, … ani zakładanie pierwszych ukraińskich uniwersytetów (ludowego i państwowego), … ani tworzenie się terminologii matematycznej czy języka naukowego — nic z tego nie działo się bez najaktywniejszego udziału Mychajła Krawczuka” (z charakterystyki M. Krawczuka, wysłanej do WUAN w 1929 roku w związku z wysunięciem jego kandydatury na członka rzeczywistego Akademii). 14.XII.1924 r. — błyskotliwa obrona rozprawy doktorskiej “O formach kwadratowych i przekształceniach liniowych”. Była to pierwsza w USRR obrona rozprawy doktorskiej. W 1925 roku M. Krawczukowi nadano tytuł profesora. 29 czerwca 1929 r. został wybrany członkiem rzeczywistym Ogólnoukraińskiej Akademii Nauk (WUAN). Rok 1929 i kolejne 8 lat — najbardziej płodne w twórczości naukowca. Uzyskuje szereg głębokich wyników z teorii funkcji zmiennej rzeczywistej i zespolonej, teorii równań różniczkowych i całkowych, rachunku prawdopodobieństwa i statystyki matematycznej, wydaje podręczniki dla szkoły wyższej, publikuje artykuły z metodyki nauczania matematyki, historii matematyki, filozofii, stale pracuje nad doskonaleniem terminologii matematycznej i innych. Wyniki drukuje w wydawnictwach naukowych NTSh (1925), jest członkiem towarzystw matematycznych Niemiec (1927), Francji (1927), Palermo (Włochy, 1927). M. Krawczuka zapraszają do bezpośredniej pracy w WUAN, gdzie kieruje komisją statystyki matematycznej, zajmuje stanowisko sekretarza naukowego Prezydium akademii. Jest jednym z założycieli Instytutu Matematyki (1934 r.), gdzie jest kierownikiem oddziału statystyki matematycznej. Jednocześnie jest członkiem zarządu Kijowskiego Instytutu Oświaty Ludowej, dziekanem wydziału edukacji zawodowej, aktywnym działaczem społecznym, członkiem sekcji pracowników naukowych Rady miejskiej, organizatorem pierwszej na Ukrainie olimpiady matematycznej uczniów (1935). We wrześniu 1928 r. M. Krawczuk wyjeżdża na Międzynarodowy Kongres Matematyków do Włoch (Bolonia), występuje z kilkoma referatami naukowymi. Sukcesy, rozmowy, spotkania z najwybitniejszymi matematykami świata (J. Hadamardem, R. Courantem, F. Tricomim, T. Levi-Civitą i in.) skłaniają młodego uczonego do nowych twórczych poszukiwań. Uderza, dziwi i zachwyca wielostronność twórczego talentu M. Krawczuka, jego niewiarygodna energia, pracowitość. Gdziekolwiek bywał Mychajło Pyłypowycz, czy spacerował, czy odwiedzał florenckie muzea, czy przejeżdżał warszawskim ekspresem przez rodzinną Wołyń (chciał przy okazji odwiedzić rodzinną wołyńską ziemię, ale nie otrzymał odpowiedniej wizy…), wszędzie towarzyszyła mu wytężona praca myśli. Tylko w okresie tej krótkiej delegacji napisał około 10 artykułów naukowych i wielką pracę „Studia algebraiczne nad funkcjami analitycznymi”. W ciągu życia M. Krawczuk aktywnie pracował na rzecz rozwoju nauk matematycznych na Ukrainie: był założycielem katedr matematycznych w kilku kijowskich instytutach, dbał o stworzenie ukraińskiej terminologii matematycznej. Biegle władając kilkoma językami (francuskim, niemieckim, włoskim, rosyjskim, polskim), pisał w nich swoje prace naukowe, ale najczęściej — w języku ojczystym, i ten język Krawczuka to solidny wzorzec ukraińskiego stylu naukowo-matematycznego. Uważne studiowanie prac Krawczuka pod kątem językowo-terminologicznym i dziś może przydać się w tak aktualnej sprawie, jak dalsze opracowywanie i udoskonalanie ukraińskiej terminologii matematycznej. Niewiarygodna szerokość światopoglądu naukowego, wielka erudycja, zdolność analizowania złożonych zagadnień. W lutym 2012 r. przyjęto Uchwałę Rady Najwyższej Ukrainy „O uczczeniu na szczeblu państwowym 120. rocznicy urodzin uczonego-matematyka Mychajła Krawczuka”. 19 kwietnia 2012 r. w Narodowym Technicznym Uniwersytecie Ukrainy „Kijowski Instytut Politechniczny” o godz. 14:30 odbędzie się otwarcie XIV Międzynarodowej konferencji pamięci uczonego. „Słowo Proświty” proponuje Państwa uwadze opowieść o wybitnym naukowcu Mychajle Krawczuku, przygotowaną przez doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, akademika Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy Ninę Opanasiwnę Wirczenko, która przez całe życie opiekuje się pamięcią Mychajła Pyłypowycza. Uczestnicy I Międzynarodowej konferencji naukowej im. akad. M. Krawczuka (1992, Łuck)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Oto jakie nieszczęście nas spotkało! Musimy siłą woli przezwyciężyć tę naszą katastrofalną metamorfozę, powrócić do swojej pamięci narodowej, wszak musimy zbudować swój ukraiński państwowy Dom na wieczne czasy. Nie leniuchujmy w przysłuchiwaniu się naszym narodowym umysłom, bo jeszcze „nigdy nie było między nami tylu ogłuchłych, tylu ślepych…” (Doncow). Musimy przywrócić swoją pasjonarność. To już nasza hańba! (W milicji i wojsku torturują ludzi!) Kiedyż pozbędziemy się tej hańby — tortur w milicji? Odnotowano, że w 2010 roku przypadki tortur wzrosły z 600 tysięcy do 780 tysięcy, czyli co 40 sekund na Ukrainie w oddziałach milicji kogoś torturują. Tylko na początku 2011 roku odnotowano z powodu takich tortur 25 zgonów. Nigdy nie mogłem nawet przez chwilę pomyśleć, że ta sowiecka zaraza przepełznie także do ukraińskiej milicji. Prasa wylicza środki tortur, które stosuje nasza rodzima milicja: maski przeciwgazowe, maszyny dynamo, kajdanki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Grzech dzisiaj milczeć! (Z dziennika bólu)

Proponuję dla gazety fragmenty dziennika, który prowadzę od 1972 roku. W czasach pomarańczowych udało się wydać dwie książki dziennika w Czerkasach. Piszę i trzecią książkę. Mam już ponad 500 stron maszynopisu, ale perspektywy wydania ich nie widzę. Nowa władza nie finansuje wydawania naszych książek. Chciałbym wydrukować się w Państwa gazecie, którą prenumeruję, czytam i czytając, ożywam duszą. Ze szczerością Wasyl ZACHARCZENKO, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Gandyzm na ukraińską modłę? Dialog — A ty wciąż wołasz i wołasz: „Nas uratuje nasza całkowita ukraińskojęzyczność!” Wciąż naciskasz na ten nasz nieszczęsny naród, zaszczuty, pokrzywdzony, obdarty przez oligarchów (wczorajszych komsomolskich bossów, wypłodki zbrodniczej KPZR), doprowadzony do wymierania. Lepiej byś żądło swojego pióra skierował przeciwko władczemu olimpowi, który nienawidzi wszystkiego, co ukraińskie, naszego języka, samej Ukrainy i siedmiomilowymi krokami prowadzi ją pod zastaw Rosji. Bo póki my będziemy się ukrainizować, oni zniszczą Ukrainę. — A czyż ja ich nie przeklinałem, tych władców, którzy jak nienasycone szczury, roili się i pod pierwszym, drugim, trzecim prezydentem, a jeszcze mocniej mnożą się pod ochroną czwartego. I co? Czy choć kogoś z nich choćby katar złapał od moich lamentacji? A prosty, bezbronny naród przysłuchuje się. Już choćby dlatego, że nikt z władzy go do tego nie wzywa. Przysłucha się i pomyśli, i obudzi się w nim własna, ukraińska dusza. Ja wierzę w to. — No, przysłucha się, powiedzmy, wujek Stepan, wujek Mykoła, otrzeźwiejąc po samogonie. Może i odda swoje dziecko do ukraińskiej szkoły. No, jeszcze tam dziesięć-dwadzieścia na rejon. I co, to uratuje język, Ukrainę? — A od nich zaświecą się inni. I pójdzie, pójdzie między ludźmi to. Podchwycą nauczyciele, szkoły. — Ależ je, te twoje ukraińskie szkoły, zamykają tabacznicy, ministerstwo oświaty w całej Ukrainie. — Bo jeszcze mało nas, ukraińskojęzycznych. Bo miliony i miliony Ukraińców w Ukrainie to rosyjskojęzyczni. Aż 37%! Ja zaś wzywam do powszechnej ukraińskojęzyczności Ukraińców. Jak tylko to się stanie, jak przemówimy wszyscy po ukraińsku, to i zwyciężymy. W nas pojawi się nieprzeparta, odporna, duchowa siła, która zmiecie ze swojej narodowej, państwowej ukraińskiej drogi, jak śmieci, piątą kolumnę Moskwy. — Jakiś gandyzm na ukraińską modłę. Oni nas duszą, a my tolerancyjnie będziemy się ukrainizować? — Innego wyjścia nie ma. Póki nie poczujemy się ukraińską nacją, zlutowaną ojczystym językiem, kulturą, historyczną pamięcią, dotąd wróg będzie nas niszczył pojedynczo. — Toż to ile czasu trzeba zmarnować, żeby wszystko etnicznie ukraińskie przemówiło swoim językiem! Kiedyż ona nadejdzie — nasza wygrana? Jak rak zagwiżdże?.. — A ona już nadchodzi. My już z tobą się zastanowiliśmy, zawołaliśmy innych. Już poszło, poszło między ludźmi… Teraz najważniejsze — utwierdzić ich w tym, że tylko przez masową, milionową, powszechną ukraińskojęzyczność, a z nią przez przebudzenie narodowej świadomości przyjdzie ukraińskie zwycięstwo. — Czyż wszyscy w to uwierzą?.. — Uwierzą. Oni przecież są normalnymi ludźmi i wiedzą, że z niczego nie ma niczego. Trzeba, żeby było coś, na czym my wszyscy możemy się oprzeć. — Na język? — Ale nie po prostu na język ukraiński, a na powszechną naszą ukraińskojęzyczność w Ukrainie. Powszechną i całkowitą. Ja jeszcze nie przekonałem cię? — Ja spróbuję. Oto teraz zajdę do supermarketu i zagadam do pierwszej lepszej kasjerki po ukraińsku. A czy usłyszy ona mnie? — Usłyszy, kiedy będziesz mówił do niej normalnie, bez wysiłku i oglądania się, a tak, jak teraz ze mną rozmawiasz. Pod Bożą ręką U nich — wściekła, szatańska nienawiść najeźdźców, u nas — nieprzeparte pragnienie życia u siebie, w Ukrainie, swoim pokojowym narodowym życiem. Szatan jeszcze nigdy na długo nie zwyciężał. Zwycięża to, co Jasne, Boże. Na tym trzyma się, stoi świat, blisko dwieście państw. Wśród nich wytrwa i nasze. Na naszych oczach skonało kilka imperiów. Dogasa ostatnie, założone na bogobójczym czynie. Nam zaś stać wiecznie pod Bożą ręką. Poczujmy to! Nam przekazano ukraińskojęzyczną ziemię Przysłuchajmy się językowi ukraińskiej ziemi, którą przekazali nam w spadku nasi przodkowie. Ona przecież jest ukraińska! Wsłuchajcie się, jak wymawia nasza ziemia, każda piędź naszego terytorium ukraińskie nazwy traw, drzew, rzek, gruntów, wsi, miast, dolin, gór, połonin. Chrońmy ten język, uczmy się ojczystego języka od ojczystej ziemi. Nie dajmy splugawić naszej toponimiki, onomastyki — języka ojczystej ziemi językiem przybłędów, obcych. Przywróćmy swoją pasjonarność! No i czego wielu ukraińskich („fotelowych”, jak nazwał ich Dmytro Doncow) polityków, a i uczonych krzywi się, gdy wspomnisz tegoż Doncowa. Od razu, wciągnąwszy głowę w zmarznięte ramiona, pouczająco mówi ci w odpowiedzi taki „fotelowy”: — Doncow? Integralny nacjonalizm. To nam nie pasuje. I przesiedzi w swoim fotelu 20 lat Niepodległości, a tymczasem wróg wyrywa mu z leniwych, bezwolnych rąk władzę, a z nią — ojczysty język i po trochu Niepodległość. A trzeba jednak przysłuchać się temu, co o nas, takich niezdarnych „bojownikach”, mówi Dm. Doncow, i stanąć prawdziwie do wyzwoleńczego czynu, do budowy swojego, ukraińskiego Państwa oraz do wychowania w szkołach i uczelniach wyższych wolicjonalnych patriotów Ukrainy: „Długie stulecia zniszczyły w nas nie jeden zdrowy instynkt. Zrobiły z dawnych stepowych piratów — klatkowych świergotków, którzy ryczą i jęczą i łkają nad swoim losem nieszczęsnym… Długie wieki zrobiły z dawnej drapieżnej Wareżczyzny — roślinożerców, którzy zapomnieli nawet o instynkcie elementarnej samoobrony, ze stepowych tarpanów — konie cyrkowe, ujeżdżane przez błaznów”. […], wilgotne ręczniki, gabarytowe książki, pełne butelki z wodą, prąd elektryczny, gumowe pałki, akumulatory, polietylenowe worki… Gdzie to?.. W katowniach gestapo? W jeżowsko-berijowskich katowniach? To w ukraińskich komisariatach milicji. Czy po to budujemy Ukraińskie Państwo? Czy to jest zapisane w Konstytucji Ukrainy — prawo torturować zatrzymanego? Jak z tym godzi się Sąd Konstytucyjny? Sądy wszystkich szczebli? Dlaczego ogłuchli nasi wszyscy po kolei czterej prezydenci Ukrainy, że nie słyszą jęku torturowanych obywateli w kierowanym przez tych „gwarantów” kraju? A wam, fałszywi demokraci-posłowie? Też przytkało? Wam nie śnią się nocami koszmary? Wy przecież wiecie o tych torturach. A członkom rządu? To wy nazywacie się ukraińską władzą? Milczycie, nic nie robicie, żeby skończyć z tym bezprawiem, z tym średniowieczem. A milczycie, więc jesteście wspólnikami katów. A my mówimy o humanizmie, o dobroci, o współczuciu, współodczuwaniu, tolerancji. A obok nas, za drzwiami pierwszej lepszej komisariatu milicji działa system znęcania się nad człowiekiem, nad wszystkim ludzkim w człowieku, system najstraszniejszych tortur, aż do pozbawienia życia. Hańba! Taka sama hańba, jak „diedowszczyna” w wojsku. Ja jeszcze rozumiem — komuniści tam, socjaliści, „regionalni”, — ci obcy, „brud Moskwy”, od nich innego i nie można oczekiwać. Ale dlaczego przez pięć lat nic nie zrobiła pomarańczowa władza, żeby oczyścić od tortur, przyniesionych z ZSRR, milicję i wojsko? Jak można było mówić dzień i noc o swojej miłości do narodu i, mając w swoich rękach daną ci przez ten naród władzę, nie ochronić narodu od tradycyjnych sowieckich zwierzęcych tortur? Jak trzeba nie kochać swój naród, żeby być takimi obojętnymi na jego los! Pokładajmy nadzieję w sobie. Sprawę ukraińską powinni załatwiać przede wszystkim etniczni Ukraińcy. Sam Bóg im to nakazał czynić. W nich Ukraina pokłada największą nadzieję. A co tam największą — jedyną! Znamy rzadkie przypadki, kiedy płomiennymi bojownikami o Ukrainę byli ludzie innych narodowości. Z czasem tych obcokrajowców będzie coraz więcej wśród patriotów Ukrainy. Ale pod warunkiem, że Państwo Ukraińskie będzie stawać na nogi i krzepnąć. Póki co jednak pokładanie nadziei w tym, że obcokrajowcy postawią nas na nogi, zbudują Ukrainę, naszą państwową Niepodległość — jest równoznaczne z przegraniem bitwy, z kapitulacją. A tym obcokrajowcom, którzy wraz z narodem ukraińskim, z jego warstwą intelektualną budują ukraińskie państwo narodowe, nasze szczere, serdeczne podziękowanie i niski braterski pokłon. Patrzę na nich jak na świętych. Ale powtarzam, pokładajmy nadzieję w sobie. I niech wstyd nas zjada za naszą bierność, obojętność wobec walki o Ukrainę wolną, państwową, zamożną. Bo jesteśmy w domu! Idzie młoda mama z małą córeczką. Rozmawiają głośno, na całą naszą ulicę. Po ukraińsku. Bo na Ukrainie, w domu. I głośno, i po ukraińsku. Niech ich Bóg strzeże! O przywódcach narodowych. Choć to gorzkie, ale wciąż nie mamy przywódców. Wszystko, co brało się i bierze za budowę państwa, jest zgniłe, przeważnie postsowieckie, a do tego po prostu zdradzieckie, nierzadko wręcz superjudaszowskie. I chyba wszyscy są szaleńczo chciwi na zysk. Jeszcze żaden, kogo fala nowej ukraińskiej rewolucji wyniosła na górę, nie oparł się możliwości wzbogacenia się, dorobienia się pałacu, zagranicznych samochodów, a nawet kilku dacz-posiadłości, wypoczynku na Wyspach Kanaryjskich. Takie samo stało przed nami nasze, co dalej nie można, przysięgało na Majdanach, ocierało łzy, mówiąc o miłości do Ukrainy, a wylazło na górę, chwyciło za państwowy ster i pomyliło państwową kieszeń ze swoimi głębokimi jak groby… A mimo to wierzę, przyjdą uczciwi, prawdziwi, porządni, inteligentni, duchowo czyści przywódcy, którzy nie ukradną ani jednej państwowej, narodowej kopiejki. Ci zbudują Państwo Ukraińskie, które obroni Ukrainę na wieki. Nie! Jednak „Ja i Ukraina”! Czyż nie codziennie rozkładasz gazetę, a tam jakby meldunki z frontów: w takim a takim obozie zatruło się żywnością 20 dzieci, tam — 30, jeszcze w innym miejscu — 16… I tak po całej Ukrainie. Cóż to się dzieje u nas w 21. roku Niepodległości? Jakże trzeba nie kochać samych siebie, nienawidzić tę nieszczęsną Ukrainę, żeby tak niedbale, po barbarzyńsku traktować jej przyszłość! I rodzice, i dzieci boją się już tych obozów jak ognia. Nieświeże produkty, żywność przygotowana w warunkach anty-sanitarnych. Przecież musi być ścisła kontrola, surowa odpowiedzialność. A i głosu opinii publicznej w ogóle nie słychać. W czasach sowieckich takiego niedbalstwa, takiej zbrodniczej nieodpowiedzialności państwa wobec dzieci nie było. Tak, to prawda, sowieckie imperium truło dusze małych Ukraińców totalną rusyfikacją, zaczynając od przedszkoli, w szkołach, masowo, niemal w stu procentach przeniesionych we wszystkich miastach Ukrainy na rosyjski język nauczania. I w placówkach pozaszkolnych, w różnych tam kółkach, studiach, szkołach muzycznych wszędzie panował język rosyjski. Teraz zaś trujemy dzieci i fizycznie, i umysłowo, duchowo. Już nie jest tajemnicą, że 50% uczniów marzy w przyszłości o opuszczeniu Ukrainy, wyjeździe za granicę do pracy i na stałe. I zdolniejsi, wykształceni w ukraińskich terytorialnie (nie duchowo!) szkołach, uczelniach, ale odarci z ducha, zobojętniali na Ukrainę, faktycznie moralnie okaleczeni przez szkołę, z lekką duszą (pustą duszą) wyjadą za granicę. Wejdźcie do jakiejkolwiek miejskiej szkoły w Czerkasach, Humaniu, Smole (to kraj Szewczenki, jak dumnie jeszcze mówimy), a na przerwie na korytarzach nie usłyszycie języka ukraińskiego! Zarówno uczniowie, jak i nauczyciele z uczniami, i między sobą komunikują się do dziś, w 21. roku Niepodległości, językiem sąsiedniego państwa. A wielu z nich w rodzinach, w domu — jest ukraińskojęzycznych. Jaka hańba dla naszych szkół! Co wy robicie!.. A my dziwimy się, dlaczego tak bezduszne wobec dzieci są te kuchnie, że tak je podtruwają na letnich obozach. A dlatego, że same szkoły, sama edukacja w ministerialnych planach nauczania kierowane są w bezduszność wobec Ukrainy, wobec jej historii, kultury i języka, języka, języka… Wciąż pamiętam jeden z uroczystych poranków z czasów prezydentury Juszczenki, którym w Czerkaskim Uniwersytecie Narodowym imienia Bohdana Chmielnickiego rozpoczynał się nowy rok akademicki. Na przestronnym dziedzińcu uniwersyteckim obok popiersia B. Chmielnickiego ustawiły się tysiące studentów. Uroczyście brzmi Hymn Ukrainy. I oto z tych tysięcy młodzieńców i dziewcząt tylko jeden student pierwszego roku przyłożył prawą rękę do serca, choć Prezydent Ukrainy już od kilku lat kładł rękę na sercu w takich uroczystych momentach. I ten rytuał wtedy coraz bardziej wchodził w nasze życie. Dlaczego więc tak obojętne na ten element patriotycznego publicznego wyrazu pozostały tysiące młodych Ukraińców, dlaczego nie nauczono ich tego szacunku do państwowych świętości w szkołach? Jestem pewien, że nawet tego jedynego studenta pierwszego roku nie szkoła nauczyła przykładać rękę do serca, kiedy brzmi Hymn Państwowy. Mnie, ukraińskiemu pisarzowi, który przeżył na tym świecie 76 lat, całe życie poświęcił ojczystemu językowi ukraińskiemu i literaturze, nic innego nie pozostaje, jak tylko zwrócić się do nauczycieli Ukrainy: widzicie, kto kieruje Ministerstwem Oświaty i kto je kryje, w jakim kierunku zmierzają działania tej struktury państwowej, w jaką moralną, bezduszną przepaść te działania mogą zaprowadzić nasze dzieci. Nie zapominajcie ani na chwilę, że jesteście Nauczycielem, Wychowawcą. I niezależnie od tego, czy jesteście nauczycielem języka ukraińskiego, czy fizyki, matematyki, chemii, biologii, historii, bądźcie przede wszystkim duchowo Ukraińskim Nauczycielem, ukraińskojęzycznym z uczniami na każdym kroku, w każdej minucie. Pamiętajcie, że musicie, jesteście zobowiązani wychować nie tylko fizyków, matematyków, biologów, chemików, historyków, ale świadomych z nich Ukraińców, płomiennych patriotów Ukrainy. Razem twórzcie w szkole zbiorowy przedmiot „Ja i Ukraina”. A Ministerstwo Oświaty nie wiecznie będzie w rękach zagorzałego antyukraińca. Przyjdą i tam płomienni patrioci — wasi dzisiejsi wychowankowie. Nie milczmy! Grzechem jest dzisiaj milczeć. Strasznie, przerażająco, bezbożnie jest dzisiaj milczeć, kiedy z Ukrainy naszej znowu otwarcie, bezkarnie się drwią, szydzą z naszego języka ukraińskiego, z naszej historii, szkalują naszych bohaterów narodowych. Wszystko, co prawdziwie ukraińskie, rdzennie narodowe, zgodnie z sowiecką tradycją obrzucają wyzwiskami, obszczekują najczarniejszymi słowami. Trwa nieukrywana okupacja Ukrainy. Nie milczmy! Nie milczmy, bo zabiją! Nas, nasze dzieci, naszą historię, naszą duszę — ojczysty język. Nie milczmy!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

eta, “stał się” dla niego “najbliższym”. Siódmemu neoklasykowi przypadło długie życie i jeśli podsumować to, co zrobił, odnosi się wrażenie pełnej samorealizacji. Wyznając estetykę poprzedników, idąc w ich ślady, I. Kaczurowśkyj już w debiutanckiej książce “Nad dżerełom wicznosti” (“Nad źródłem wieczności”) przyjął tę nutę, z którą nie rozstawał się przez dziesięciolecia. Jest on jednym z tych autorów, których twórczość (włącznie z naukową) należy rozpatrywać w całości, jako jedną wykończoną budowlę, gdzie poezja jest tylko jednym z pięter. Reszta — proza, przekłady, literaturoznawstwo, teoria literatury, krytyka. A także działalność pedagogiczna, związana przede wszystkim z opanowaniem potężnego kontynentu literatur zachodnioeuropejskich. Jak i jego nauczyciele, Kaczurowśkyj jest kulturocentrystą. Już sam ten fakt wprowadza go do grona tych nielicznych nazwisk, które tworzyły podstawowy fundament nowej literatury ukraińskiej. Krytycy “domowego” parnasizmu zapominają, że bez jego — niech i spóźnionego — pojawienia się, byłaby ona skazana na chroniczne niedostatki. Pod trzcinowy szelest słucham wierszy wszechwładnych, Treść, nieznana mi, nie zaciemnia muzyki słowa, Powoli matka rytmicznie skanduje łaciński heksametr, Opowieść starą i smutną o miłości Pyrama i Tysbe… 24.4.75—3.10.75 * * * Jeszcze w dokach portowych nie zaczęła się praca. Trujące wyziewy cuchnącego błota Lotnym całunem ścielą pustkowia. Odłamek księżyca błyszczy w górze. Ciężkimi rosami trawa zmokła płacze; Gnije w chwastach oślizła padlina psia; I prawie obok niej, pod płotem, wznak, Chrapie obdarty pijak czy żebrak. A dalej znów pustkowie. I śmieci czarne kupy: Zalawszy naftą, tu palą końskie trupy. Dokądże ja idę? Czyż nie ma dróg, Żeby ich groza i brud wygnańca nie strzegły? Żeby los ominąć żebraczy i psi? Czy może ja teraz swoją przyszłość widzę? I za kilka lat, być może, to mnie Tak sądzono leżeć w chwastach? …A dotąd myślało się: do śmiertelnej godziny Będę wiersze kładł — cegła do cegły — I budował będę piękna niewidzialny Rzym z kolumnami dźwięcznych i wytoczonych rym… * * * Mnie kiedyś nie brała żadna siła, I próbowała, bywało, lecz nie zdołała. Jestem z pokolenia, które wojna skosiła, Ze zniszczonej głodem wsi, Z narodu, zdziesiątkowanego trzykroć, Z tych, którym śmierć sto razy patrzyła w oczy. A potem stałem się jak zapomniana łódź Na nieruchomej tafli samotności, Gdzie tylko rzadko wiatr, jak Beethoven, Dotykał wierzbowych klawiszy-liści, I muzyką w ciszy łagodnej Brzmiał ostatni smutek wieczorny. I oto teraz, zapomniawszy dawną naturę, Porzuciwszy i łódź moją, i staw, Jak niewolnik, chylę się, mało co nie płaczę, Twój ślad całuję, na kolana padłem, I już nie widzę świata przez łzy… …Miłość i śmierć to — czasami — to samo…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Ihor KACHUROWSKYJ ur. 1918 Rzeczywistość i wyobraźnia

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWSKYJ. Imię to znak. A rzeczywistość i wyobraźnia — jednakowe, naciągnięte obok siebie struny… I. Kachurowskyj. Ihor Kachurowskyj — ostatni z neoklasyków, którego poezja jest bezpośrednio związana z pięciogronem „łabędzi rodzimych, pokonanych — lecz niezdobytych”. Ale nie tylko z nimi, lecz także z ich „młodszym bratem” M. Orestem, który, według słów samego poety. Owidiusz. Czasem siebie pytam: komu zawdzięczam więcej, Kto mi wyznaczył drogę do kastalskich źródeł i Parnasu? Pierwszymi spotkali mnie Szewczenko i Lermontow razem; Młodość bezdomną moją, co w obcym świecie minęła, Kwiatem bzów i czeremch wieńczyli Jesienin i Bunin. Potem przyszli akmeiści ze słowem niechybnym jak szpada. A gdy wróciłem do domu i znów poszedłem na obczyznę — Pięciu łabędzi rodzimych, pokonanych — lecz niezdobytych, Tych, co na jeziorze śmierci bili się o lód rozpaczy. Szósty, młodszy ich brat, stał się dla mnie najdroższym. Od czego to się zaczęło? Gdzie kiełek znajdę najpierwszy, Skąd dostrzegłem blask dalekich szczytów Helikonu? Lecz już z pomocą mi niespodziewane wspomnienie przychodzi: Wczesne dzieciństwo, pod oknami płomień różowych piwonii, Sosny i klony tuż stary otoczyły dom (Pewnie było to ostatnie szlacheckie gniazdo Ukrainy…) Tafla rzeki zielenieje i sinieje przez gałęzie wierzbowe. Neoklasycyzm, przy całej wrażliwości tego pojęcia w jego ukraińskim wariancie, był egzaminem dojrzałości — językowej, kulturologicznej, estetycznej. Tak czy inaczej, ale ten etap należało przejść, aby potem nie oglądać się z uczuciem dyskomfortu: straconego czasu historycznego. Ukraińska historia i tak przypominała o sobie — zbyt mocno na obczyźnie — ziejącymi dziurami, załatać które już było niemożliwe. Późny neoklasyk Kachurowskyj miał potwierdzić regułę, sformułowaną przez innych. I właśnie tak przede wszystkim, mimo wszystkich oskarżeń o konserwatyzm, ukazać swój pozytyw. I on ukazał go zarówno w twórczości oryginalnej, jak i w przekładach, rozszerzył możliwości klasycznej poetyki, nadając jej, jak należy, indywidualne zabarwienie. Kachurowskyj-kulturocentrysta — to przechylenie ku odstałemu w czasie, zanurzenie w książki, w klasykę i archaikę epok — mity i legendy: saskie, staroniemieckie, południowoamerykańskie. To także tradycyjna romantyka, kontemplacyjność i marzycielstwo, motywy wędrówek, zamki, fiordy i białe żagle, jako ilustracja do powiedzianego przez nauczyciela: „Stara romantyko! Żywaś jeszcze w poetach!” (Zerow). To przestrzeganie surowych praw rzemiosła, zapowiedzianych przez starych mistrzów. Pozycja. Niezmienność zasad estetycznych. Ważny moment. Z uwagi na realia literackiej teraźniejszości, liryka siódmego neoklasycznego „łabędzia” nadaje się do niespodziewanych uogólnień. Przede wszystkim skłania ona obeznanego i wrażliwego odbiorcę do zmiany. * * * Na pasiece, od uli, bezsenny gwar — Dla zmęczonych, dla złamanych spoczynek tylko tu. Ciemnieje cyprysowy zaostrzony pylon; Zbladł w blasku księżyca wysoki Orion. Bezludnej okolicy zakurzona darń, I pies leży, zadumany, u mnie u nóg. Topole pachną rosami, i miodem — osty. Zapalają się między trawami i gasną świetliki. Powiała chłodem błękitna błogość. Nie wspominać, nie marzyć, a tylko oglądać. Siedzi się sobie i słucha nocnego cykania żab. A tam jakby wyrwało się z cierpkich sosnowych łap Gwiazdozbiór odwrócony Krzyża Południa… Coraz wyżej koło księżyca… Coraz głębsza samotność… 21 stycznia 1962. * * * Błyskotliwa strofa, co była już w rękach, Przejrzysta, śpiewna, jasna, Znienacka śmignęła przez szparę w myślach W przepaść bez krańca i dna. Skolznęła, upadła, zanurkowała w głębię, Zerwała się, jak ryba z haczyka, I znów podpływała, wabiła, jak cień, Którego nie chwyci ręka. Jak cień, bezcielesną stała się sama, Aż póki schowała się w mrok, W głębokie, odwieczne, co wszystkich nas chwyta, A imienia nie ma ono. My tylko rybacy w niepewnych łodziach Na tafli nocnej rzeki. Z głuchej otchłani, w mglistych światłach, Do nas wypływają myśli. Coś niby złapiesz drżąco-żywego, A wpuścisz — zginie i ślad… Chyba że do kogoś znów przypłynie, Kiedyś, za tysiąc lat… 9—10 maja 1964. poglądu na neoklasykę jako na rekwizyt naftalinowej epoki, jako na coś beznadziejnie przestarzałego. Powstaje dobre podejrzenie, że lekcje jej, być może, jak nigdy, są na czasie. Że on, czytelnik, ma do czynienia z paradoksem: anachronizm jako wyzwanie i przypomnienie. Przypomnienie o poziomie doskonałości. Wyzwanie — plebeizacji poezji. To z jednej strony. Z drugiej — bezkontrolnemu rozumowaniu, jako ruchowi w ślepym kierunku. I jedno, i drugie — bieguny barbaryzacji. Czyli świadectwo upadku, odwrotu od już osiągniętego. Cnoty liryki Kachurowskyja — jasność, miara, dokładność, wiedza, smak. Pod tym kątem widzenia niepłodność nowoczesnej praktyki w wielu jej przejawach staje się oczywista nawet dla fanatycznie nastawionych łowców nowacji. * * * Wdowa po Tutenchamonie, co była Córką Echnatona i Nefertiti, Kiedy i tron i łoże faraonów Pustymi zostały — dziwny list Władcy Hetytów napisała: „Mój mąż umarł, i ja nie mam syna. Czyż ja muszę własnego niewolnika Za męża wziąć? Ja się brzydzę. Gdybym ja miała syna, ja bym nigdy Z poniżającą dla mnie i Państwa Prośbą nie zwracała się do ciebie. Uwierz, że ja piszę tylko do ciebie. Ty, mówią, masz wielu synów. Przyślij mi któregoś — niech on zostanie Mężem mi i królem Egiptu”. Ten list zachował Mursili, królewski syn, Czyj brat wtedy pojechał do Egiptu I był podstępnie zabity po drodze — Żeby królewska kobieca samotność Kwitła, jak lotos, trzy tysiąclecia. Lipiec 1969. Neoheksametr. Często, gdy chcę niedawne wcielić w obraz jedyny, Widzę ja jezioro w Alpach i żagiel na nim łabędzi, Wyraźnie odbite w wodzie chmury, i sosny, i urwiska, Śnieg na szczytach stromych i światła potoki żarliwe. Jakby roztopiła się w słońcu zatruta grozą przeszłość. Lata, zachlapane krwią, w otchłani jasnej utonęły. Wiem, kiedy przeżyte zostawiać wszystko dalej i dalej, Miękną rysy ponure, jaśnieją ciemne detale. Tak, ze Średniowiecza, sinych głębi zaświatów, Nam nie Raoul de Cambrai odkrywa zwierzęce oblicze. Nie, nie oblężenie Albi, nie pożary, nie krew, nie ruiny — Inne nad nimi i przez nie występują wszechwładnie obrazy: Zamek Świętego Graala, gdzie Parsifal na straży, I Beatrycze, co Dantego prowadzi do mistycznej Róży.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Chodzi nie tylko o postmodernizm, który przejadł się i faktycznie wyczerpał, potwierdzając tym samym swoje ograniczone możliwości. Ale także o te nurty, gdzie celowa komplikacja staje się punktem programu, rytuałem, obowiązkowością. Do jakich przykrych konsekwencji to prowadzi, widzimy na przykładzie „Nowego mira”, czasopisma, które kiedyś wysoko trzymało poprzeczkę poetycką. To samo widać i na naszym podwórku. Samowola intelektualna i samowola plebejska, jakkolwiek dziwnie to brzmi, są siostrami. Tam, gdzie one nadają ton, poezja traci swoje oblicze. Ona „udaje” poezję, imitując ją, podkreśla to graficznie, ale w rzeczywistości nią nie jest. Najważniejszą lekcją neoklasyki, a liryki Kaczurowskiego w szczególności, jest utwierdzenie dyscyplinującego pierwiastka. Zaprzeczenie rozwiązłości destrukcjonizmu. Lekcja ta jest pomocą zarówno dla tych, którzy starają się trzymać poetyckie niebo nad głową, a nie opuszczać je w zgniliznę nizin, jak i dla neofitów, którzy dopiero wydeptują ścieżki do kastalijskich źródeł. Poezja Kaczurowskiego to degustacja piękna. Poezja bibliofila, estety, konesera kultury. * * * Dwaj poeci — ślepy i głuchy — Wyruszyli w dalekie drogi i Świat poznali obcy i zły. Nie doczekali się od sławy wieńca. A z myśli została tylko ta: Żeby jakoś dobrnąć do końca. Cóż? Porzuć nadzieje. Cierp i, Gdy całkiem opadniesz z sił, — pij!: …Dwaj poeci — głuchy i ślepy… Petrarka Sonet Vaucluse czy Awinion — nie w tym rzecz, I nie madame de Sade — dar Fortuny, Imię — to znak. A rzeczywistość i wyobraźnia — Jednakowe, napięte obok, struny. A może to Poezja czy Sława, W laurowym wieńcu, pięknie-młoda? A czy na chwilę odrodzone Państwo, Italia ostatniego trybuna? Francesko droga… Syn marnotrawny Giovanniego… I znów za nimi postacie mgliste… Jedna czy dwie? Jaka tajemnicza powieść! Więc nie wyczerpujmy do dna studni, Słodką zachowujmy tajemnicę, Zostawmy rzeczom piękną zagadkowość. Fresk w Asyżu W klasztorach, soborach i kaplicach (Wyliczyć — będzie wolumin!) Jest tyle Hodegetrii i Orant Ze smutkiem, czy radością na twarzach! Ale w kraju sonetów i facecji, Gdzie najdźwięczniejsze muzyka i śmiech, Madonna jest, odmienna od wszystkich, Na starym fresku Pietro Lorenzettiego. Przeczysta Matka. Na rękach Dziecina. Giovanni i Francesco w blasku świec. I widać po wyrazie twarzy: Błogosławieństwa czekają oni od Syna. Jeszcze mu przyszłość nie odkryta, I niezdecydowanie — w ruchu Chrystusa, I on oczami u Matki pyta: Którego z dwóch teraz pobłogosławić? Dla niego kultura to fakt osobisty. Okno w czasoprzestrzeń. On nie uciekał od świata, jak mu zarzucano, a postrzegał go przez magiczny kryształ przemienienia. Jeszcze za młodu wyrywało mu się zuchwale: „A rzeczywistość — tylko wiersza liry czysty ton”. „Czysty ton” w tragicznych okresach życia nabierał innych wydźwięków i wtedy w baudelaireowską estetykę nieestetycznego wdzierały się nieoczekiwane, jak na parnasistę, bolesne rozmyślania czy wręcz rozpacz. Powściągliwa i niespieszna siła na jakiś czas jakby opuszczała poetę, w zamian pojawiało się to, co Małaniuk w odniesieniu do Klena nazwał przezwyciężeniem neoklasyki. Cóż, przezwyciężenie neoklasyki to nie herezja. To, można by rzec, ewolucyjny strumień, który wypływa z natury twórczości. Liberalne ustępstwo zewnętrznego, formotwórczego na rzecz wewnętrznego. A zatem i rozszerzenie możliwości wyraźniejszego przejawu indywidualnego. I kiedy w sonecie „Petrarka” czytamy: Więc nie wyczerpujmy do dna studni, Słodką zachowujmy tajemnicę, Zostawmy rzeczom piękną zagadkowość, — A Matka — mądra i bystra w radzie I dumna ze swojego jedynaka, I, potajemnie, znak daje jej ręka: Pobłogosław tego, co tam z tyłu... Tam, po prawej stronie, stoi święty Francesco… …Błogosławiony bądź, nieśmiertelny fresku!.. 27 września 1985 Czarna wstążka Czarną wstążką paczki listów Na krzyż związane — Ile tu zamysłów, zamiarów, snów, Które nie dopowiedziane. Niby czyjeś chabrowe pola Ulewą wybite, Albo żniwiarka snopami ściele — Martwymi, niby. Często, jak często znajdują listy Tutaj przystań. Białe paczuszki, czarne krzyże — Niby cmentarzysko. Słońcem spływać będzie dzień na ziemi, Śmiechem, dziewczętami. Tylko szufladka w moim stole Zawsze będzie milczeć. Paczki listów strzec-zachowywać Będę z przyzwyczajenia — Póki i moje nie przewiążą listów Czarną wstążką. 17 stycznia 1964 * * * Chłopiec zerwać chciał gałązkę kwitnącego głogu, Ale o ostrą kolczugę boleśnie rękę zranił. Z palca wysysa krew, od razu zapomniawszy o kwiatach, Płacze, wyciera twarz, i łzy mieszają się z krwią. Zupełnie obojętne mu, co właśnie ten ból spowodowało: Głóg, który daje jesienią drobne i czerwone korale, Kwaśno-piekący dereń, czy tarnina twarda i cierpka, Gwóźdź w starym płocie czy kolec od drutu kolczastego. Stało się tak i mnie, kiedy wczoraj, w zapale kłótni, to rozumiemy, że pragnienie s a m o ś c i jest nieodłączne od wyznawanej estetycznej wiary. Utrata równowagi ducha odzywała się zaostrzonym odczuciem obcości, echem tragedii ukraińskiej rzeczywistości, natrętnym motywem samotności. Dwadzieścia lat ciężkiej pracy fizycznej w Argentynie nie minęło bez śladu, i neoklasyk, sam tego nie chcąc, skracał dystans między sobą a zwykłym czytelnikiem. Z przeprowadzką do Europy czysty ton znów stanie się dominujący w nowych błyskotliwych przekładach, a w książce „Świeczniki wieczności” pojawi się rozdział „Stara Europa” — być może szczytowy przejaw kulturologii poety. Pojawi się jako wyzwanie dla deestetyzacji i dzikiego modernizmu. Literatura — to nie ekonomia. Modernizacja w sferze ducha — sprawa arcy-delikatna. Tam, gdzie przekracza się granicę, straty i upadki są nieuniknione. Dotyczy to i kultury w ogóle. Odwracanie się od muzyki klasycznej, które obserwujemy obecnie, to wymowna oznaka wciąż tej samej barbaryzacji społeczeństwa. Historia kultury — to także historia tymczasowych zaślepień. Żywią się one energetyką przełomów epok, chaosem wzburzeń. „My nasz, my nowy mir postroim…” — jedno z nich. Czym zakończyło się ono, — wiemy. Tak było, tak będzie. Ale będzie i opór kultury. Dopóki kręgosłup jej pozostaje nieuszkodzony. Kultura z przetrąconym kręgosłupem — to degradacja. Staczanie się w idiotyzm. Śmierć duchowa. Co zmusza do powracania do już czytanego? A ta właśnie „piękna zagadkowość”. Czytając ponownie Kaczurowskiego, odnajdujesz nowe barwy, wyłapujesz nowe odcienie — wzrokowe i semantyczne. Oddajesz należne precyzji epitetu. Autor oszczędny w środkach, ale każde jego słowo jest dokładnie tam, gdzie powinno być. Jedną z oznak tego pisarstwa jest nieoczekiwaność końcowych strof. Wпрочем, nie tylko ich. Po odrażającym widoku pustkowia, gdzie gnije w chwastach „oślizłe padło psie” i gdzie, „zalawszy naftą”, „palą końskie trupy”, nagłe przesunięcie kierunku myśli: Dokąd to ja idę? Czyż nie ma dróg, Żeby ich grozy i brudu wygnańca nie strzegły? Żeby los ominąć żebrańczy i psi? Czy, może, ja teraz swoją przyszłość widzę? I za kilka lat, być może, to mi Kły swoje obnażywszy, ty od razu stałaś się obcą. W myśli nie ty już, a ból. I łzy mieszają się z krwią. * * * Kennst du das Land..? J. W. Goethe Mój ideał — to chutor na skraju lasu, W Hetmanszczyźnie, w przedostatnim wieku — Żeby silny klon nad gankiem rozrósł się, Żeby wyglądały z traw grzyby i poziomki, Nad ścieżką żeby nawoływały kwiaty — Czy chciałabyś tam ze mną żyć? A kiedy wezmą plastry miodu z uli, Cnotliwie żeby czerwieniły się kaliny, Ozdobił okna szronem poranek, I jesień, pod pożegnanie żurawinowe, Żeby zaroślami szkarłatnie szeleściła — Czy żyć byś tam ze mną chciała? By siedzieć długą zimową porą, Nogi zwiesiwszy z leżanki, Szukać prawdy w kronice Hrabianki Albo komponować leniony. I niech szaleje zamieć za ścianą — Czy chciałabyś żyć tam ze mną? Lipiec, 1969 * * * …I dźwięk fortepianu, i pieśni słowa… Tańczą i nasi, i nienasi. I księżyc promieniami chmielnymi napełnia Magnolii blade czasze. A stamtąd, gdzie ciemność, nic nie słychać — Tylko zarośla straszą gęstwiną, I ktoś wypływa — rusałka, chyba — Na brzeg nocnej cieśniny. Wkoło żywej duszy (tylko ja), i dlatego Jej wcale nie wstyd nagości. A piersi jej nieopalone przez mrok Bielą się, jak czasze magnolii… 1957 * * * Znów niedobra ogarnia cisza Kontury niepojętych rzeczy. I staje się ciemniejsza i smutniejsza Tajemnicza zieleń oczu. Blado-szary liść na dół spada W przedśmiertnym sennym zapomnieniu. Tak oto sądzono leżeć w chwastach? Umiejętność przesuwania akcentu uwagi z jednego na drugie i tym samym uwydatnienia syntezy prześledzić można w wielu wierszach poety. Chętnych do przekonania się, że właśnie tak jest, odsyłam przynajmniej do dwóch: “Mnie kiedyś nie brała żadna siła…” oraz “Chłopiec zerwać chciał gałązkę rozkwitłego głogu…”. Głos Kaczurowskiego równy, bez ostrych intonacyjnych przeskoków. A kontemplacyjność nieodłączna od rozmyślań. To prostota, ale nie uproszczenie. Dlatego nawet niewyczerpana do dna studnia pozostawia poczucie obecności źródła, które ją żywi. Nostalgicznie tęskniąc za ideałem piękna, który on, Ihor Kaczurowski, szukał i znajdował przede wszystkim w przeszłości, stary poeta nie bez polemicznego zapału rzucił w 1993 roku: “W ogóle wysokiej twórczości poetyckiej, tego, co zwie się Poezja przez wielkie P, Ukraina jeszcze prawie nie skosztowała”. Z tym można się zgadzać lub nie, ale liryk, który powiedział: “Miłość i śmierć to — czasami — to samo”, — być może jest jednym z niewielu, obecnie żyjących literatów, kto ma prawo i do takiej ryzykownej sentencji. Można wszystko naprawić w życiu — Nieodwracalne tylko śmierć i zdrada. Więc kiedyś zapomni się i to, Czego, oprócz nas, nikt nie ma wiedzieć. Kto by nie zawinił, lecz wszystko jedno — Jeszcze nie mieliśmy takiej straty. Martwe liście tlą się na ziemi. W niebo latawce puszczają dzieci. Lepiej już nie myśleć wcale, Żeby, bywa, czasem nie zwariować. Kontury niepojętych rzeczy Ogarnia znów niedobra cisza. I staje się ciemniejsza i smutniejsza Tajemnicza zieleń oczu. Bizantyjska słoniowa kość Blada słoniowa kość Potrwa wieki; Jej rdza nie je, Nie toczą robaki. I to nie dzieło artysty: Artystą kieruje Duch, Prowadzi precyzyjny ruch Nieomylnego rylca. Zajaśniała z oddali Gwiazda mędrcom w oczy, A tu zimna noc Upadła na pola. Lecz oddychają ciepłem Krowa i osioł — I niemowlę ze żłobu Uśmiecha się do obojga. 2.01.99 Przekładając Hölderlina On układa słowa w strofy, niezwykłe dla nich;* Archiloch i Alajos świadczą, że wiersz jego — Jak napięte mięśnie U rzeźb Michała Anioła. Nie używa ozdób, rym odrzuciwszy, Nie zaciemnia treści blaskiem metafory. Jego rytmowi podległy, Ja kroczę w ślad za nim. 28.12.91 * Poezja pisana strofą archilochowską

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von «Matematyk — od BOGA, pedagog — od SERCA», S. 6

Teilübersetzung: Ein anderer Teil dieses Beitrags wird noch auf Ukrainisch gezeigt

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

Математик — від БОГА, педагог — від СЕРЦЯ

Закінчення. Початок на стор. 6 23 вересня 1938 р. М. Кравчука засуджено на 20 років тюремного ув’язнення та з поразкою в політичних правах на 5 років. Судове засідання тривало півгодини (!). В останньому слові вчений просив дати йому можливість закінчити розпочату працю з математики. З Лук’янівської в’язниці його відправляють до Владивостока і далі у трюмі суховантажного судна “Джурма” морем — на Колиму, у ті лиховісні колимські золоті копальні, зокрема і в Мальдяк, де норми були утридцятеро більшими, ніж у каторжан за царя… Остання адреса М. Кравчука: Магадан, Хабаровський край, 72-й кілометр, Інвалідне містечко. 9 березня 1942 року М. Кравчука не стало… (“вже мертвого Кравчука вранці тричі бив наглядач металевою палицею, щоб ставав до роботи”, — свідчив сусід по нарах М. Попов). Замовчи, не жартуй… Чуєш сурми гудуть, Чуєш, марш похоронний лунає… Та не було ні похоронного маршу, ні промов, ні почестей, яких він і за життя не мав… Тільки й того, що засвідчено в документі “компетентних” органів: “Зек Кравчук М. Ф., личное дело №238943, зарыт на глубине 1,5 метра головой на запад от командировки 1250 метров на север” (з акта про поховання, який добув письменник Микола Сорока). Залишився Михайло Кравчуку колимській мерзлоті поряд із поетом-неокласиком Михайлом Драй-Хмарою, що за кілька літ до нього спочив у тій далекій землі, поряд із тисячами інших закатованих і забитих, знаних і незнаних… Уже кілька років листуюся з магаданськими друзями (допоміг встановити зв’язок відомий кінорежисер О. М. Рябокрис); вони шукають у кадебістських архівах папірці з математичними формулами М. Кравчука, які він здавав табірному начальству, зокрема ті, на яких він “розв’язав задачу, над якою так довго бився…”, писав дружині, що здійснив математичне відкриття, над яким працював 20 років (Слідча справа №817 з обвинувачення Кравчука М. П., т. 2, конверт). Ці важливі папери поки що не знайдено, а ось місце поховання М. Кравчука майже встановлено. 4 січня 2012 отримала листа від Богдана Пирога (із м. Магадан) такого змісту: “Завершую роботу із розшуку могили великого Кравчука. Він похований на цвинтарі недалеко від лікарні на “23” кілометрі. Це в стороні від основної колимської траси. Нині ця лікарня пристосована для душевнохворих. Зараз замело все снігом, не пробитися, весною роботу продовжу. Вирішуємо питання, де поставити пам’ятник. У глуші?! Ніхто туди не заїде, чи в самому Магадані. Внесіть свої пропозиції щодо вигляду пам’ятника. У Магадані є скульптори, які цю роботу виконають”. За низкою раніше безуспішних клопотань дружини М. Кравчука — Есфіри Йосипівни (1894— 1957), нарешті, 1956 року було здійснено перегляд судової справи М. Кравчука, наслідком чого було рішення: “Приговор Военной коллегии Верховного Суда СССР от 23 сентября 1938 года по делу Кравчука Михаила Филип- Пам’ятник Михайлу Пилиповичу Кравчуку відкрито в травні 2003 року на Музейній площі (перед 6 корпусом КПІ). Скульптор О. П. Скобліков повича отменить, а дело о нем прекратить за отсутствием состава преступления”. (Слідча справа №817 з обвинувачення Кравчука М. П., т. 1, арк. 186—187). І лише 20 березня 1992 року Загальними зборами АН України поновлений у складі дійсних членів Академії наук України. Один із учнів М. Кравчука — проф. О. Смогоржевський писав у своїх споминах “Камінці з мозаїки мого життя” (1968): “Та набагато сумніша доля Михайла Пилиповича, якому я так багато зобов’язаний. Гіркота цієї втрати досі пече моє серце вогнем, і час не може загасити його. Адже цю виключно обдаровану надзвичайно чесну людину, що була у розквіті творчих сил, зацькували, облили брудом, загубили. Не можна цього забути. Ганьба ворогам Михайла Пилиповича, що бачили в його особі небезпечного конкурента і всіма правдами і неправдами прагнули усунути його. Ганьба й тим, хто потурав їм, вигадуючи в припадку якоїсь божевільної вакханалії нові й нові наклепи на нього. Мир його світлій пам’яті! …Багато разів мені снилося, ніби я зустрічаю Михайла Пилиповича, коли він прибуває із Сибіру до Києва, — то веселий, то сумний, то бадьорий, то пригнічений. Минув час, і він справді був виправданий, але реабілітація надто запізнилася: її випередила смерть Михайла Пилиповича”. Пам’яті вченого Формально реабілітоване 1956 року ім’я М. Кравчука і далі замовчувалося довгі роки. Лише перед 75-річчям від дня народження вченого почали з’являтися про нього публікації (перша книжка М. Сороки “Поет німого числа”, нариси М. Чайковського, Б. Білого, Н. Вірченко. В. Добровольського та ін.), а пізніше — повісті М. Сороки “Михайло Кравчук” (1985), “Колимська теорема Кравчука” (1991) та ін. Після проголошення незалежності України відзначалося 100-річчя від дня народження М. Кравчука (1992). Його ім’я було занесене по лінії ЮНЕСКО в Міжнародний календар визначних наукових діячів світу. Того ж року відбулися і перші Міжнародні наукові конференції, присвячені пам’яті академіка М. Кравчука, — у Національному технічному університеті України “Київський Політехнічний Інститут”, в Інституті математики АН України, завершилися ці наукові форуми в Луцькому педінституті та в с. Човниця. Щоб увіковічити ім’я М. Кравчука, у Луцьку, Ківерцях, Києві вже названо його ім’ям вулиці та гімназії. У Києві відкрито меморіальну дошку (скульптор — Наталія Дерегус) на будинку, в якому він жив у 30-ті роки і звідки його заарештували енкаведисти холодної лютневої ночі 1938 р., а 10.10.2011 р. відкрито меморіальну дошку на будинку НАН України. 20 травня 2003 року відбулося відкриття пам’ятника видатному вченому-математикові на території НТУУ “КПІ” (м. Київ). “Моя любов — Україна і математика” — викарбувано на постаменті пам’ятника. Видано три об’ємні книги М. Кравчука “Науково-популярні праці” (2003), “Вибрані математичні праці” (800 стор., 2002), “Розвиток математичних ідей Михайла Кравчука” (“Develop- ment of the mathematical ideas of Mykhailo Kravchuk” (Krawtchouk) (850 стор., 2004). М. Кравчук не лише порушує і розв’язує ті чи інші проблеми, а й вказує на великі перспективні проб7 леми для майбутніх дослідників. Про Міжнародні наукові конференції пам’яті академіка М. Кравчука “З’їзди, на яких зусиллями со% тень людей, десятків наукових ор% ганізацій дається в стислій формі показ найновіших досягнень, най% яскравіших зразків методики нау% кової творчості, взаємовпливів ідей, напрямків, шкіл, — це неоці% ненна школа для молодого науков% ця: тут він черпає собі теми, ви% робляє свої методологічні та філо% софські настанови, тут він кри% тично зважує свої роботи, здобу% ває наснагу для подальшої праці” — так писав про роль наукових кон% ференцій, семінарів, з’їздів — на% самперед для молоді — академік М. Кравчук. Саме він відкрив та% лант і дав путівку у світ відкриттів і С. Корольову, і А. Люльці, і В. Че7 ломею, і багатьом тисячам сту% дентів. Усіх, хто спілкувався з М. Кравчуком на з’їздах, конференціях, семінарах, бесідах з наукових питань, завжди вражала широчінь його знань, висока культура, глибинне розуміння ідей, що рухають ту чи іншу галузь математики, особливе вміння правильно оцінити місце та значення нового наукового результату. Він писав: “…такі загальні критичні самоогляди для кожного з нас мають значення, як основні регулятори особистої роботи, вони намічають нам спільників у роботі та ближчі перспективи, виявляють не раз несподівані зв’язки поміж, здавалося б, зовсім далекими ділянками науки, намічають загальні тенденції розвитку математичної думки і дають провідні думки для планування її роботи. Нарешті, живий контакт з цілою інтелектуальною армією відіграє роль могутнього стимулятора наукової творчості”. Від 1992 року у НТУУ “КПІ” відбуваються Міжнародні наукові конференції ім. академіка М. Кравчука. Відбулося уже тринадцять таких конференцій, стартує чотирнадцята, присвячена 120- річчю від дня народження видатного вченого, а також 70-річчю від дня його трагічної смерті на Колимі. Незмінний голова Оргкомітету всіх конференцій — академік М. З. Згуровський. Щоразу ці конференції викликають великий інтерес у наукової громадськості України та за кордоном. На них приїздять науковці з усіх областей України, з багатьох міст Білорусі, Литви, Росії, Австралії, США, Німеччини, Польщі, Китаю, Японії та інших країн. Основна мета цих конференцій — узагальнити, стимулювати наукові пошуки математиків, віддаючи належну шану великому математикові й патріоту України, який стільки зробив для розбудови математичної науки в своїй Батьківщині. * * * Насамкінець кілька відгуків про М. Кравчука його сучасників і представників уже наступного покоління. М. Боголюбов: “Михайло Кравчук — найталановитіший алгебраїст нашого століття”. Є. Сенета: “Михайло Кравчук — математик широкого масштабу. Його ім’я добре відоме у світовій математичній науці. Світ не знав лише, що він — українець”. Ю. Рудавський, А. Прикарпат7 ський: “Його ім’я історія поставила поруч із такими класиками науки, як Архімед, Ньютон, Фарадей, Гільберт, Пуанкаре та інші. У всьому світі знають ім’я українського математика Михайла Кравчука, що увійшов у скарбницю математичних понять такими термінами, як “Kravchuk pol- ynomials”, “Kravchuk transformation”, “Krav- chuk representation” та іншими. Не знали досі про нього лише у нас, на його Батьківщині. Він був і залишається тією особою, що пробуджує всезагальний інтерес до пізнання глибин людської сутності. Так сталося, що високий рівень математичної творчості Михайла Кравчука став моральною висотою для багатьох учених. …І хто знає, чи зумів би стати Корольов першим Конструктором космічних кораблів, якби не участь і наукова школа академіка Михайла Кравчука!”. В. Дзядик: “Голгофа М. Кравчука: геній і жертовність не можуть зникнути безслідно, вони засвідчують своїм духовним світлом і своє безсмертя, і без7 смертя свого народу”. Н. Вірченко: “М. Кравчук пережив свою дочасну смерть — життя його триває і далі: у формулах і теоремах, у суцвітті математичних символів і чисел. На світовому небосхилі математичної науки ім’я Михайла Кравчука завжди сіятиме яскравою блискучою зорею”. Ніна ВІРЧЕНКО, доктор фіз.-мат. наук, професор, академік АН ВШ України, колишній політв’язень На математичному семінарі (червень, 1935). Зліва направо: cидять — М. Бик, Д. Граве, Т. Леві!Чівіта (Італія), Г. Пфейфер, М. Кравчук, М. Орлов; cтоять — Ю. Соколов, В. Д’яченко, К. Бреус, В. Можар, О. Смогоржевський, Є. Ремез, А. Наумов, Й. Погребиський
Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ństwo. Przecież nie możecie nie widzieć i nie czuć, że wszyscy my, ludzie Ziemi, błędnymi czynami, zgubnymi ideami, złymi myślami i nieludzkimi działaniami doprowadziliśmy planetę do ostatniej granicy. I nikt nas nie uratuje przed nieuniknioną zagładą, jeśli sami nie zechcemy pomóc sobie i wszystkiemu, co żyje na Ziemi. Bo trzęsienia ziemi i powodzie, kataklizmy ekologiczne, wojny i choroby są skutkiem naszego okrucieństwa i duchowej pustki. Czy możecie nie troszczyć się o los naszego wspólnego domu, to znaczy o własną przyszłość i przyszłość swoich dzieci i wnuków?! Politycy nie są zdolni do tego z powodu nieudolnych sprzeczności, które ich dzielą. Tylko my wszyscy razem jesteśmy w stanie zrobić pierwszy krok ku Zbawieniu, pokutując za własne grzechy i obojętność wobec Świętych Przykazań. Przypomnijcie sobie, jak choć raz w życiu cudownie pomogła Wam serdeczna modlitwa lub niewymownie silne pragnienie! Wyobraźcie sobie więc, jaka będzie moc, gdy my wszyscy — kilka miliardów — w każdym zakątku planety, w tej samej chwili podniesiemy oczy ku niebu i zaświadczymy Panu — Najwyższemu Rozumowi Wszechświata — nasze wspólne dążenie do Dobra i Miłości. Ten potężny strumień energii, jeśli nie oczyści noosfery Ziemi ze złości, agresji, rozpaczy i zwątpienia, to przynajmniej zatrzyma jej destrukcję, a smutny dzień 26 kwietnia stanie się także Dniem Nadziei na zbawienie Ludzkości. Do tego od Was wymagane jest tak niewiele: 26 kwietnia każdego roku od 20.00 do 20.10 czasu kijowskiego (17.00 — 17.10 czasu greenwich) zatrzymajcie się, jeśli jesteście w drodze, obudźcie się, jeśli śpicie, odłóżcie broń, jeśli walczycie, odrzućcie na te kilka minut wszystkie swoje troski, najbardziej dotkliwe urazy i nieszczęścia, jeśli wierzycie w Boże Miłosierdzie, zwróćcie się z najszczerszą modlitwą do Pana (w swoim języku, według swoich tradycji) o oczyszczenie i zbawienie własnej duszy oraz oczyszczenie i zbawienie planety i ludzkości; jeśli nie wierzycie, poświęćcie te kilka minut dobrym, jasnym myślom, szczerze życzcie sobie kochać i pomagać bliźnim — choćby jednej żywej duszy. Pan nas usłyszy! Prosimy humanitarne, kulturalne i wyznaniowe wspólnoty oraz wszystkich ludzi dobrej woli o wspieranie rozpowszechniania tego naszego Apelu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Popiół Fukushimy puka do naszych serc! Międzynarodowa coroczna akcja „Ocalona planeta” — 15 lat

Aleksandr SYROTA, redaktor naczelny serwisu pripyat.com. Niedawno wróciłem z Fukushimy, dokąd pojechałem na zaproszenie Międzynarodowej japońskiej organizacji Endomame. Tam jeszcze raz przekonałem się, że, ku mojemu wielkiemu żalowi, nasze doświadczenie czarnobylskie nikogo niczego nie nauczyło. Bo dopiero po straszliwych kataklizmach naturalnych w Japonii, które doprowadziły do awarii w elektrowni atomowej, świat znów przypomniał sobie o katastrofie czarnobylskiej i jej skutkach… Nawet liczba dziennych odwiedzin naszego serwisu pripyat. com w tamtych dniach wzrosła o kilka tysięcy na dobę. Trafnie napisał o tym wymownym fakcie jeden z aktywistów serwisu — Austriak Alex Kleingenberg: „Jak straszne jest to, co się stało w Japonii! W moim mieście, gdzie przez 25 lat prawie nic nie mówiono o Czarnobylu, teraz całymi dniami brzmi nie tylko informacja o sytuacji w Japonii, ale też informacje, filmy dokumentalne i artykuły o Prypeci i Czarnobylu. To tak podobne do podwójnego Niebiańskiego Posłania, by ludzie nie zapominali o niebezpieczeństwie energetyki jądrowej i znów przypomnieli sobie o Czarnobylu!” Hibakusze (tak nazywają siebie ofiary atomowego bombardowania japońskich miast) przekazali czarnobylcom tradycyjne papierowe żurawie, a ja im — gołębią gromadkę z Apelem akcji „Ocalona planeta”. Ustaliliśmy, że, mimo katastrof-przestróg, ludzkość nie przyswoiła lekcji Czarnobyla, bo nawet informacje o rzeczywistej sytuacji wokół japońskich elektrowni atomowych bardzo przypominają zniekształcone doniesienia mediów dawnego ZSRR po awarii w Czarnobylskiej EJ. Jesteśmy naprawdę podobni. Na tyle, że nawet zdyscyplinowani Japończycy dziś buntują się przeciw energetyce atomowej, organizując wielotysięczne wiece. Zastanówmy się więc: czy wpływ lobby atomowego przeważy nad dążeniem światowej wspólnoty do życia w lepszym i bezpieczniejszym świecie? Czy my, ludzkość, jesteśmy skazani na ponowne nadepnięcie na te same grabie? Czy naprawdę tak trudno pojąć, że wszystkie najbardziej bolesne problemy współczesności — od upadku gospodarczego i wzrostu przestępczości aż po wojny i katastrofy ekologiczne oraz technogenne — mają „długi ogon” w przeszłości? Ale dopóki nie uświadomimy sobie, że zmienić świat — znaczy zmienić siebie, swój byt, nastawiony wyłącznie na wartości materialne, dotąd pozostaniemy ślepi wobec wieczności. Dlatego aktualna jest Międzynarodowa coroczna akcja „Ocalona planeta”, zainicjowana wiosną 1998 r. przez byłych prypeciaków z kijowskiej Organizacji Społecznej Czarnobylców „Zemlaky”, którzy, uświadomiwszy sobie główną lekcję Czarnobyla, właśnie 26 kwietnia (choćby na kilka minut!) jednoczą ludzkość w dążeniu do Zgody, Pokoju, Dobra i Miłości dla oczyszczenia i harmonizacji noosfery. Chcielibyśmy, by ten żałobny dzień stał się także Dniem Nadziei — godnym kamieniem milowym na drodze do ocalenia planety. Akcja — uosobienie idei akademika W. Wernadskiego i innych wybitnych uczonych dotyczących noosfery, trafnie połączona z masowym ruchem na rzecz lepszego losu Ziemi — rozpoczęła się od ogłoszenia „Apelu czarnobylców do ziemian” w gazetach „Wasze zdrowie”, „Literaturna Ukraina”, „Wisnyk Czarnobyla” oraz dzięki Internetowi, i od razu zjednoczyła nieobojętnych nie tylko na Ukrainie, lecz także w Ameryce, Niemczech, Austrii, Wielkiej Brytanii, Australii, Nowej Zelandii, Hiszpanii, Bułgarii, Rosji, Indiach, Japonii, Tajlandii. Jednak jej praktyczny skutek zależy od każdego z nas. Bo i lekcje Fukushimy są dziś z nami! Tylko od serca do serca przekazuje się szczere pragnienie, by widzieć Przyrodę jako Świątynię, lecz bez duchowego odrodzenia zamienimy całą planetę w „martwą strefę”. „Usłysz nas, Ludzkości!" – tym wezwaniem 15 lat temu zwrócili się ofiary katastrofy czarnobylskiej do każdego człowieka na planecie: Drogi przyjacielu! Choćby kim byłeś — bezdomnym żebrakiem czy możnowładcą, sprawiedliwym czy ostatnim grzesznikiem, wybitnym uczonym czy gospodynią domową — usłysz nasz głos z dawnego Kijowa, z epicentrum tragedii czarnobylskiej — ostatniego ostrzeżenia ludz-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Objawienia Sebastiana Boke

Jewhen BUKET Niedawno w stołecznym Muzeum Hetmanatu zakończyła się wystawa „Bezlicy” młodego francuskiego artysty Sébastiena Boquet. Tematem prezentowanych prac jest Czarnobyl: katastrofa, jej likwidacja, skutki ekologiczne i mentalne. Podczas wystawy zaprezentowano także kolejną część projektu artystycznego. W moich rękach znajduje się wydanie literacko-artystyczne „Napromieniowani przyszłością”. Jest to wierszowany dziennik Sébastiena Boquet, który uzupełnia obrazy, jakie można było zobaczyć na wystawie, szczerymi emocjami i nieoczekiwanymi metaforami. „Malowane historie”, gatunek, w którym pracuje autor, to jeden z odmian sztuki graficznej, „komiks filozoficzny”. Rzecz bardzo poważna i popularna we Francji. „Co nam pozostało po tych, którzy jako pierwsi spotkali się twarzą w twarz z apokalipsą, która stawała się rzeczywistością?” — pyta artysta. Rozmyte, nieostre, połamane obrazy. Tworząc je, Boquet używał różnych materiałów i technik: grafiki, farb, lakieru itd. Te obrazy są requiem za zmarłymi i zarazem wyzwaniem dla naszego sumienia i obojętności. A w „Napromieniowaniu przyszłością” tematyka czarnobylska, poruszona z wielką delikatnością i ostrożnością, nabiera ogólnoludzkiego, humanistycznego brzmienia. Strefa wykluczenia dla Sébastiena to nie polityczna trybuna, lecz miejsce dialogu ze współczesnym światem. Na powstanie cyklu artystę zainspirowała podróż w 2009 roku do wsi Wołodarka w rejonie poleskim. Praca nad projektem trwała około roku. Sébastien szczerze zainteresował się Ukrainą i od tego czasu często propaguje nasz kraj w swojej ojczyźnie. Ukraina w twórczości artysty istnieje jako część wspólnej europejskiej przestrzeni kulturowej, a nawet więcej — jest jej centrum. „Czarnobyl to więcej niż tylko katastrofa techniczna, to ucieleśnienie całej tej nieodpowiedzialności, wszystkich porażek dzisiejszego czasu. Dlatego dla mnie to nie peryferia, nie „dziki Wschód” europejskich terenów, lecz przeciwnie, epicentrum, żywe uobecnienie wszystkich naszych europejskich, francuskich, ogólnoludzkich problemów” — uważa Sébastien. Publikacja dwujęzycznego zbioru „Napromieniowani przyszłością / Avenir radiant” to pierwszy etap szeroko zakrojonego projektu literacko-wydawniczego stowarzyszenia artystycznego „Galac-tic’art” (miasto Rennes, Francja), kijowskiego wydawnictwa „Nieopalima kupina” oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. W przyszłym roku ma ukazać się antologia współczesnych ukraińskich poetów w języku francuskim, zaplanowano także zorganizowanie wzajemnych rezydencji artystycznych współczesnych ukraińskich autorów we Francji i francuskich na Ukrainie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Rozwidnienie Słowa w zmierzchu Europy

“Niech to wyda się dziwne, ale tam, gdzie dla czegoś, co nas porusza, nas do siebie przyciąga, gnębi czy inspiruje, nie znajdujemy właściwego słowa”1. Martin Heidegger. Mykoła Żułynski, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Swoją “Nocną rozmowę z Europą” Stanisław Bondarenko rozkodował rozszerzeniem tytułu tego poematu-klipu poprzez takie doprecyzowanie: “Tajemnice naszych liter”. Litery — to symboliczne klucze, którymi poeta pragnie otworzyć drzwi do dialogu. Ale dialog, a jest on wewnętrzny, z samym sobą, nie odbędzie się w poetyckim wyrażeniu, jeśli nie uruchomi się instrumentów mowy i słuchu. Inaczej nie spełni się poetycka mowa, która “wymaga” dźwiękowego wyrażenia tego, co dojrzewa w duszy i pragnie wyrwać się na wolność oraz ukazać nam w formie swoistego opowiadania. Co pragnie powiedzieć nam tą “Nocną rozmową z Europą” Stanisław Bondarenko i czy zdołał stworzyć oryginalne poetyckie opowiadanie? Ten poemat-klip — to wyrzut i wyjaśnienie dla Europy. Wyrzut za nieuwagę i niezrozumienie, co więcej — najczęściej niechęć do poznania nas, Ukrainy, i otwarcia się na moralne współczucie-współodczuwanie, pomoc, duchową przychylność. Wyjaśnienie tego, kim jesteśmy, skąd jesteśmy i dlaczego jesteśmy i będziemy. Będziemy na mapie Europy, ale czy będziemy w jej sercu? Jednocześnie poemat — to subiektywnie przeżywana-przeinterpretowana historia współistnienia Europy i Ukrainy oraz poszukiwanie argumentów dla uzasadnienia współobecności jego — poety — Ukrainy w Europie przede wszystkim w wymiarze kulturowo-duchowym. Stanisław Bondarenko tą polemicznie burzliwą “nocną rozmową” rzuca wyzwanie Europie, odważnie otwierając swoje oblicze dla zbliżenia stanowisk i stworzenia jednolitych reguł gry w procesie porozumienia i jednoczenia. W tym celu poeta “wyrywa” z głębi bytu narodu ukraińskiego — od świadectw kronikarskich po straszliwe hołodomory, gułagi oraz dramatyczny los swojego ojca-więźnia trzech obozów koncentracyjnych — argumenty dla wyrzutów wobec Europy za jej obojętność na los wielkiego europejskiego narodu, który zawsze dążył do zbliżenia i jednoczenia ze światem europejskim. Wsłuchując się w nocny dialog ukraińskiego poety z Europą (mimowolnie przypomina się poemat ukraińskiego Europejczyka Mykoły Bażana “Nocne rozmyślania starego mistrza”), należałoby ożywić w pamięci wykłady z historii literatur słowiańskich, które czytał wybitny polski poeta Adam Mickiewicz w Paryżu w latach 1840—1843. Tak, w jednym z wykładów duchowy rzecznik zniewolonej Polski podkreślił dążenie narodów słowiańskich, rzecz jasna, wśród nich i ukraińskiego, “zbliżyć się do reszty Europy, zawiązać ścisłe związki z narodami Zachodu…” Adam Mickiewicz akcentował: “Słowianie zawsze dążyli i dotąd dążą do Zachodu; wszyscy oni otrzymali od Europy religię, organizację wojskową, sztuki i rzemiosła i, w swojej kolei, wywierali ogromny wpływ na Zachód. Ale ich wewnętrzny i duchowy świat dotąd pozostaje prawie nieznanym. Europejski duch jakby trzyma słowiańszczyznę na pewnym dystansie i wyklucza ze wspólnoty chrześcijańskiej. No to cóż, czyż Słowianie nie wnieśli swojego samodzielnego wkładu w kulturę? Zaprawdę, czyż nie posiadają oni istotnych elementów cywilizacji? Czyż niczym nie wzbogacili wspólnego skarbca dóbr duchowych i wartości moralnych chrześcijaństwa?”2. Aby przezwyciężyć wymuszone rozgraniczenie, “zszyć” rozdarcie wspólnej, niegdyś jedynej przestrzeni europejskiej, koniecznie trzeba nie tylko wyrażać wyrzuty, pretensje i propozycje, ale i samokrytycznie obejrzeć się na swoje historyczne zachowanie oraz na swoje wewnętrzne problemy. I zaprawdę, gdzież nam do tej Europy, kiedy nie jesteśmy zdolni wywalczyć wolności dla osobnej litery “ґ”, podczas gdy Europa dawno już wywalczyła wolność słowa. I czy celowo jest wyrzucać jej niepiśmiennego francuskiego króla Henryka I wykształconą księżną Anną z ewangelią w rękach i pocieszać swoje samolubstwo tym, że kijowianin Mikołaj Bierdiajew “pomógł w mętnym zmierzchu wieków narodzić Kafkę, Sartre’a i Camusa”? Nam by na nasz historyczny los takie mętne wieki, jakie przeżywała Europa. Czyż nie świadczy to o naszej zastałej, przytłumionej, ale jeszcze nie wygasłej narodowej niższości, która szuka argumentów dla usprawiedliwienia obecnej pasywności obywatelskiej? Ważniejsze jest co innego, wszak “Nocna rozmowa” — to jeszcze wyznanie miłości: “Kocham cię dlatego, że z niczego // umiesz ty stworzyć prawdziwe święto…” Albo jeszcze bardziej wymownie w finale: …I Londyn kocham za mgłą, i twój Liverpool bitlemanów – lecz “Back in the USSR” nam równa się śmierci w odurzeniu. Bo Kijów — ty wiedz — to nie Rosja: jeśli nas od ciebie odgryzą, te zęby i ciebie nie wypuszczą!.. Imperium żnie, czego nie sieje… Przy tym ważne, aby dawny szlagier Beatlesów “Powrót do ZSRR” pozostawał tylko piosenką, a nie stał się śmiercionośną rzeczywistością geopolityczną. Poemat Stanisława Bondarenki — to swoiste spotkanie-wzajemne poznanie Ukrainy i Europy, wewnętrzne pole walki poety z Europą o Ukrainę w celu zdobycia doświadczenia porozumienia i jednoczenia. Głównym instrumentem tej polemiki-walki jest Słowo. Kiedy już poeta zaczął tak śmiało “zaglądać” w głębiny słowa “Europa”, rozbijając je dla pojawienia się w procesie gry własnej wyobraźni autonomicznej litery “Є”, to czy uświadamiał sobie pełnię niebezpieczeństwa utraty pierwotnego brzmienia słowa, o czym ostrzegał Martin Heidegger w swoich wykładach “Istota języka”? Sławny filozof został sprowokowany do rozmyślań o zdobyciu doświadczenia języka poezją Stefana George’a “Słowo”, zwłaszcza końcowym wersem tego wiersza: Nie ma rzeczy, gdzie brakuje słowa. Jeśli nie ma słowa, które odpowiednio tę czy inną rzecz nazywa, to i nie ma rzeczy. Ale kiedy znajdujemy słowo dla nazywania rzeczy, wtedy rzecz zaczyna być. To znaczy, rzecz ożywa, zaczyna żyć dzięki słowu. Żyć w słowie. Słowo daje rzeczy życie. Ta rzecz, która nazwana jest słowem, jest. Litera “Є” jest bardzo ważna. Bogata. Ona potwierdza byt rzeczy. Nawet Boga. Bo on nazwany jest słowem. I słowo jest Bogiem. Litera “Є” nęci, prowokuje i jednocześnie ostrzega. Martin Heidegger nie przypadkiem kończy swoje studium filozoficzne nad istotą słowa takim poetyckim uogólnieniem: “Є” tam się pojawia, gdzie słowo się rozbija. Ta litera prowokuje w tekście poematu pojawienie się takich “є-twórczych” słów, jak Ewa, eunuch, herezja, europani, euroherezja, europamięć, europapierć… Myślenie obrazowe tym zachwyca, że w procesie przelewania się słów w obrazy dochodzi do nazywania rzeczy, czyli ich ożywienia. Zatem, dzięki słowu rzecz zatrzymuje się w bycie — jej byt trwa. “Słowo powierza się poecie jako to, co rzecz trzyma i zatrzymuje w swoim bycie, — uogólnia Martin Heidegger. — Poeta zdobywa doświadczenie istnienia, godności słowa, która jeszcze szerzej i jeszcze wyżej już nie może być myśloną”3. Wiele rzeczy Stanisław Bondarenko pragnie ożywiać słowem w tej nocnej rozmowie z Europą. Tak, wszystkie kontynenty są pierwsze w alfabecie planetarnego bytu, bo ich nazwy zaczynają się od litery “A”. Ale w pierwszych wersach poematu Stanisława Bondarenki brzmi taki akcent: stara Europa jest, bo zaczyna się jej nazwa od “Є”. To fakt. Ale czy jest w Europie Ukraina z jej wielką literą “У” i nieprzekonująco nęcącą literą “Л” z aluzją do jakiejś szczególnej ukraińskiej Miłości? Nawiasem mówiąc, u Stanisława Bondarenki jest wiersz poświęcony tej łaskawej literze “Л” — “Zagrać zza krat, albo Twoje “Л”: Wywił się przez kraty wzrok, jak chmiel, rwał wersy pustych dróg, Żeby spotkać ukochane “Л-л-ль” twoich rozpostartych nóg. Nad odgadywaniem wewnętrznej treści liter „Є” i „Л” bije się w samotności nocna myśl poety. Ta poetycka opowieść-podanie jest emocjonalnie burzliwa, jak i charakter samego poety. Prawda, niedostatecznie wyważona według praw gatunku (nieprzypadkowo autor, być może, zabezpieczył się, określając gatunkowo to dzieło jako „poemat-klip”). „Nocna rozmowa” niekiedy „potyka się” — z rytmu i stylu wybijają ją niespodziewane skojarzenia, słowotwórcze „nęcidełka”, najczęściej — dźwiękowe aliteracje, gra akcentów: Wsłuchaj się w słowo, w którym aż trzy od razu — wszak u nas bywają słowa trójliczne: „OBRAZY, OBRAZY, OBRAZY”… Jeśli słowa mają żagle, to i ładownie przy nich wielkie. Stanisław Bondarenko rozczłonkowuje słowo „słowianie”, próbując, za Ołeksandrem Potebnią, wyjawić wewnętrzną treść tego słowa. To nazywa Słowian słowikami, to napomyka, że etymologia tej nazwy sięga głębi słów „sława” czy nawet „więdnie”, wreszcie pociesza siebie i czytelnika pochodzeniem nazwy „słowianie” od Słowa. Dziwne, że poeta nie „zanurkował” w biblijne głębie-poznanie stworzenia świata — nie posmakował sakralnego: „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo”. Zresztą „skromny” poeta w żaden sposób nie mógł powstrzymać się od pokusy, by nie wstąpić w dialog z Bogiem, bo istnieje, okazuje się, poważny ku temu powód: jego z Bogiem łączą wspólne „dwa Bo”. Niezwykle przekonujący argument. Ale Stanisława Bondarenkę ratuje od nadmiernej pychy właściwa mu samoironia i tylko przez pryzmat ironii odbieramy tak ambitne hipotezy. Możliwe, że powiedziano to jeszcze i po to, aby Europa nie uważała, że jest „bliżej Boga”, u którego doprawdy nie bywa ulubionych epok, ziem i potomków. W planie flirtowania ze Słowem, przekrzykiwania się dźwiękami, swoistego awanturniczo-uwodzicielskiego przekodowywania treści dzięki „wywracaniu” słowa, jego skracaniu i nadbudowywaniu nowymi sylabami Stanisław Bondarenko jest twórczo niestrudzony, niewyczerpany. Przerzućmy jego „powieść dla wysokoczołych prawie bez morderstw” — „Oto ja cała — ja święto, albo Zamieć głupców” — ona, zaczynając od tytułów rozdziałów, „roi się” od palindromów, poezogramów, poezokalamburów, które nęcą do bogatego w słowotwórstwo, słowozmiany, słowogry arsenału obrazowego zachwytu ukraińskim słowem. Odnosi się wrażenie, że Stanisław Bondarenko, który był losem, okolicznościami odłączony na długi czas od ojczystego słowa, nagle z zachwytu nad nim zaczął niepowstrzymanie rozkoszować się odkryciem słowotwórczych i słowoznaczeniowych możliwości języka ukraińskiego. Czy nie największym jego zachwytem-odkryciem jest palindromia. Tak bardzo chce każde słowo, które wpadło mu w zęby, a dokładniej na język, „zmusić” do przemówienia nową treścią dzięki przeniesieniu początku w finał i odwrotnie, że ta gra słowami nie ma umiaru. W poetyckiej książce „Cyrylica kijowskich ulic” trzeci rozdział nosi tytuł „PALINDROrozkosze”, a czwarty jest poetycko zakochany w niepowtarzalnym graczu słowami Daniile Charmsie. A jakaż zdumiewająca nazwa tego rozdziału? „Dzieciakartia z charmsizmem”. Cóż, poetę niekiedy „zanosi” w takie słowne „zawirowania”, że głowa kręci się od tego niestrudzonego „wykręcania” słów. Ale jest to ciekawe. Tak jak ciekawe jest „wpatrywanie się” dzięki jego „nocnej rozmowie” w zmierzch Europy i widzenie, jak ten zmierzch rozjaśnia się dzięki Słowu. Symptomatyczne, że pierwsze wydanie poematu-klipu trafi do czytelników jako dwujęzyczne: w macierzystym języku oryginału oraz po angielsku — w przekładzie znanego w Europie Stefana Komarnickiego. Sam on urodził się i mieszka w Wielkiej Brytanii, ale nie ze słyszenia zna rozstaje i niuanse ukraińskiej historii oraz kultury: choćby dlatego, że babcia i ciotka Komarnickiego przeszły obozy sowieckiego GUŁAG-u (w Workucie) jako członkinie OUN. I tę ukraińsko-angielską książkę można uważać za przełom na drodze euro-ukraińskiego porozumienia i wzajemnego poznawania kultur. ___________ 1 Martin Heidegger. W drodze do języka. — Lwów: Litopys, 2007. — S. 137. 2 Cyt. za: Ihor Siundiukow. Szlakami słowiańskiej kultury. — Den, 11—12 listopada 2011 r. 3 Martin Heidegger. W drodze do języka. — S. 143.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Z filmami rozstawać się niełatwo, albo Wspaniała siódemka

Ołeh SYDOR-HIBELINDA Niektóre z nich mogliśmy widzieć już wcześniej. Tak, obraz “Na wiosnę” Mychajła Kaufmana wszedł do pozakonkursowego składu jednej z kadencji “Mołodosti”. A “Człowieka z kamerą”, stworzonego przez jego rodzonego brata Dzigę Wiertowa (gdzie operatorem był M. Kaufman, chociaż później “pokłócili się”), można łatwo odnaleźć na jednej z płyt na Petriwce — mam wątpliwości, czy licencjalnej. Jeśli chodzi o “Zwenigorę” Ołeksandra Dowżenki, to w ogóle nie jest ona rarytasem, kiedyś widziałem ją nawet w kinie, ale tego nie da się powiedzieć o “Dwóch dniach”, “Perekopie”, “Nocnym dorożkarzu”. Jestem wdzięczny recenzenckiej okazji, która pozwoliła mi po raz kolejny je obejrzeć. I chociaż ekran telewizyjny nie idzie w żadne porównanie z ogólnotradycyjnym, to jego intymność ujawniła cechy ukryte przed tłumem. Niespodziewanie pojawiły się jakieś analogie, wykiełkowały echa współczesnych realiów. Powiedzmy, uparte poszukiwania skarbów przez starego dziadka ze “Zwenigory” tak przypominają naszą narodową awanturę początku lat 90. ze złotem hetmana Połubotka… Czy seans publicznego samobójstwa (imitacja, tak by rzec, ale pośród najeżonego niedobrą uwagą tłumu), który na emigracji popełnia żołnierz-petlurowiec Pawło w tym samym filmie, — dobry przykład dla naszych reality show… Można i ostrzej: epizod z “Perekopu” Iwana Kawaleridzego. Wozy załadowane martwymi ciałami. Kościsto i złowieszczo sterczą we wszystkie strony wychudzone kończyny… Hołodomor, czyż nie? Nie, tylko fragment wrangelowskiej epopei, na początku wspieranej przez ukraińskich chłopów, bo liczyli na sprawiedliwą wymianę z tzw. interwentami: “My im surowce, oni nam maszyny…” Na co przyszła wskazówka: “Przyślijcie na tyły tyfusowych jeńców”. (Teraz powiedzieliby: odpady nuklearne). Których zresztą zakopują żywcem… prawda, protestuje drobny urzędnik. Nie wyginęli jeszcze uczciwi ludzie na świecie! “Kułackie” hasło filmu pozostaje aktualne i dla nas: “Wracajcie z Europą”, “Jak nie z Francuzami, to z Polakami”. Wszakże paralela z publicystyką Mykoły Chwylowego zapewne przeszkodziła promocji filmu, który ogólnie jest bardzo radziecki w swoim duchu. Tylko czasami przebłyskuje proroczymi kadrami, nakręconymi ręką artysty-rzeźbiarza, który kończy swoje dzieło konturowym oświetleniem własnego pomnika — Artema w Bachmucie, ulepionego nie według realistycznych, a konstruktywistycznych zasad. To również nie bardzo sprzyjało popularyzacji “Perekopu” w ZSRR. Natomiast “Dwa dni” Heorhija Stabowego cudownie obnażają kompleks “małorosyjskiego lokajstwa”, zaktualizowanego i w czasach radzieckich w formie “kompleksu sierżanta”, według określenia znanej ukraińskiej pisarki w jej skandalicznej powieści. Między innymi, reżyser nie schlebia i tej epoce, pokazując bezprzyczynową samowolę “braciszków” w zdobytych przez nich miastach, oczywiście nie idealizuje też ich przeciwników. (Najohydniejszym zaś okaże się nie bolszewik i nie “biały”, a kapryśne i podłe pańskie dziecko, tylko pozornie podobne do Jury Kolcowa z radzieckiego serialu “Adiutant jego ekscelencji” — wrodzony fiskal i prowokator). Bohater filmu jest rzeczywiście lokajem w czysto potocznym sensie tego słowa. W odróżnieniu od większości lokajów, buntuje się przeciw własnemu losowi i wznieca pożar w pańskim majątku, na wejściu ozdobionym rzeźbionymi lwami, które przeskoczyły tutaj ze słynnej sceny “Pancernika Potiomkina” Eisensteina, który wszedł na ekrany kilka lat wcześniej. Zdrada i śmierć są i w innym rodzimym filmie, który tworzy swoisty duet z “Dwoma dniami” — w “Nocnym dorożkarzu” Heorhija Tasina, gdzie w głównej roli wystąpił legendarny Amwrosij Buczma. (O “legendzie” — bez przesady: jak zdołał 37-letni aktor zagrać siwowłosego starca, tak że ani na chwilę nie powstaje wątpliwość, pozostaje jednym z sekretów jego twórczego zawodu). Zdrada, wszakże, dzieje się nieumyślnie: Hordij Jaroszczuk naprowadza policję na ślad podziemnej drukarni, wcale nie myśląc, że będzie tam Katia, jego córka. Dowiedziawszy się i stawszy się świadkiem — współuczestnikiem! jej aresztowania, a potem — i nagłego zabójstwa, bohater popada w obłęd i puszcza swój wózek tymi samymi, “potiomkinowskimi” schodami — jeszcze jeden hołd dla obrazu Siergieja Michajłowicza. A może i dla Odessy, gdzie filmowano oba dzieła. W odróżnieniu od klasyczno-rewolucyjnych arcydzieł, i “Dorożkarz”, i “Dwa dni” — to nieuświadomione potwierdzenie “wartości rodzinnych”, zrelatywizowanych przez rewolucję. Innymi oczami patrzy się i na “Zwenigorę”, gdzie na pierwszy plan wysuwa się… ten sam dowżenkowski dziadek, tym razem w wykonaniu 34-letniego Mykoły Nademskiego. O nim nasz ogół wie nieco mniej, aniżeli o Buczmie z jednej przyczyny: w 1937 roku rozstrzelano go jako wroga ludu, i taki sam los był pisany wielu aktorom (w filmie Dowżenki — Lesiowi Podorożnemu, który zagrał tego samego żołnierza-petlurowca) z filmów tego zbioru, zapewne zebranych tutaj według innej cechy. A oto co do lat życia aktorki Marie Ducimetière, która zagrała Katię w “Nocnym dorożkarzu”, powiedziano lakonicznie: “Nieznane”. A dalej — “informacji… jak na lekarstwo”, “cała aktorska kariera mieści się w jednym roku, 1928”. I zupełnie nic nie powiedziano o Polinie Ottawie — bohaterce epizodu “Zwenigory”, efektownej wykonawczyni roli Roksany, dawnej Słowianki. Poszukiwania w encyklopediach nie przyniosły pożądanych rezultatów. Tych nazwisk nie ma tam w ogóle. Historia jest wypatroszona, wybielona, pisana i przepisywana, z jej księgi wyrwano niemało rozdziałów. Dopiero z filmów można domyślać się pewnych realiów, które dla współczesnych coś znaczyły. I pojawia się mgliste i nieodparte podejrzenie: czy nasza osoba została aż tak zniekształcona przez czas, czy nie jest to twierdzenie kolejnym ideologicznym blefem? — Z dwóch filmów, które reprezentują w I tomie „Ukraińskiego niemego” życie codzienne, nasuwa się wniosek przeciwny. Przecież zarówno „Wiosną”, jak i „Człowieka z kamerą” można by nazwać swoistymi „hymnami radości”. Tylko ideologia nie ma tu nic do rzeczy. Ze złośliwą satysfakcją czyta się poszczególne hasła pierwszego filmu w rodzaju „Letni plac klubu »Bolszewiczęta«” czy „Przyszłość Należy Do Nas” (na ten temat śpiewa piosenkę młody nazista w filmie Boba Fosse’a „Kabaret” — i właśnie do takiej postaci, ze swastyką na czapce, strzelają bohaterowie filmu Wiertowa… w parkowej strzelnicy). A ludzie żyją swoim naturalnym, niewybrednie mądrym życiem. U Kaufmana — ratują się przed powodziami, niezgrabnie zalecają się do siebie, odwiedzają zoo, grają w piłkę nożną, piją, wstydliwie odwracając oczy od kamery. U Dzygi Wiertowa — opalają się na słońcu, pokrywają się leczniczymi błotami, rodzą dzieci (czy nie po raz pierwszy w historii kinematografii na ekranie mignęło łono i obnażone piersi). Palą papierosy „Parol”, biegną na obecnie mocno zapomniany hit pod dziwaczną nazwą „Zielona Manuela”. Zajmują się zbiorową gimnastyką, która już nabiera tu groźnie unifikacyjnych zarysów. Ale pracy póki co nie mniej niż rekreacji. Manikiurzystek nie potępiają: podziwiają je, tak jak i ich klientki. Dokądś śpieszy-pędzi „Pomoc doraźna”: tak wtedy nazywano karetkę. A kuglarz, który manipuluje naparstkami, w rzeczywistości… pokazuje sztuczki z białymi myszami! I w „Wiosną” współczesna rzeczywistość, co najmniej dwukrotnie, pojawia się jako mrzonka, symulakr. Raz widzimy sylwetkę majestatycznego soboru ze złotymi kopułami, lecz zaraz przeciera go szmatką z kurzu żylasta ręka. Okazuje się, że to był tekturowy makieta. Później — raźne auto, z którego uśmiecha się szczęśliwy kierowca, a potem znika z pola widzenia. Okazuje się, że to była dekoracja z atelier fotograficznego. I jeśli pierwszy przykład może służyć za wzorzec ciętej antyreligijnej kampanii, która demaskuje moc dawnych zasad światopoglądowych, to w drugim przykładzie mimochodem przeziera drwina z fałszywego radzieckiego „prosperity”, które w rzeczywistości tak i nie wcieliło się w życie; ograniczyli się do marzenia — czy ulotnej nadziei, z którą rozstajesz się łatwo, jak strzepujesz kurz z butów. A oto z filmami rozstać się nie tak łatwo. Trzeba je oglądać nie raz i nie dwa. Mały niuans: w sklepach ich nie znajdziecie, cały nakład rozszedł się po ambasadach i kolekcjach uczelnianych, co jest standardową zasadą dla wydań tego typu. „Zwykłym śmiertelnikom” przychodzi kombinować, jeśli nie chcą zadowalać się jakimiś „Internowanymi swatami” (czy „Swatanymi internami”). Ja na przykład otrzymałem do obejrzenia ten oto egzemplarz dzięki dobrej woli kierowników klubu filmowego Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, ale czy dla wszystkich kinomanów wystarczy? Co więcej, w „Ukraińskim niemym” — teraz już wiadomo, dlaczego nazywano go Wielkim — przewidziano kontynuację w kilku wydaniach, które łącznie obejmą około trzydziestu filmów naszego starego ekranowego bezcennego dziedzictwa. Specjaliści twierdzą: to 12% ogólnej liczby ukraińskiego niemego kina… W jednym pudełku — trzy płyty DVD z sześcioma taśmami i jedna książka: zbiór tekstów. Sześć plus jeden równa się siedem — i to nie licząc mini-plakatów, które do tego wszystkiego są dodawane. Cyfry nie są zbędne w takim przypadku: dobre uczynki potrzebują pochwalnego rachunku. Zatem nazwa: „Klasyka ukraińskiego niemego kina. Cyfrowa restauracja filmów + nowa ścieżka dźwiękowa”. Podarunek widzom zrobiono w zeszłym roku, na 90-lecie WUFKU (Wszechukraińskiego Zarządu Foto-Kinowego), na zamówienie Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Zestaw filmów doskonałej jakości, po obejrzeniu których nikomu nie przejdzie przez gardło zaprzeczyć: mieliśmy wielką epokę. Przynajmniej w sztuce kina.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Radujmy się, świętujmy, kochajmy!

Wielkanoc dla Ukraińców od dawna jest najwspanialszym świętem (w odróżnieniu od Europy Zachodniej, gdzie takim świętem jest Boże Narodzenie). Święto zmartwychwstania Chrystusa wchłonęło w siebie zarówno przedchrześcijańskie tradycje ludu, jak i pod wpływem chrześcijaństwa nabrało szlachetnych kształtów. Obecnie trwa wypełnianie go współczesnymi formami. Na przykład co roku ustanawiane są nowe rekordy Ukrainy związane z Paschą. Przypomnijmy największą paschę upieczoną w obwodzie donieckim, największy świąteczny koszyk w obwodzie iwanofrankiwskim, wyszywane wielkanocne jajko mistrzyni Tetiany Protczewej i tak dalej. Miło, że tradycja „wielkanocnych rekordów” trwa i nawet dzisiaj kijowianie oraz goście miasta mają okazję natknąć się na paschalne cuda… Ulana WOLIŃSKA Zdjęcia Ołesia DMYTRENKI Tak, na II Charytatywnym jarmarku „Wielkanocny koszyk” w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie ustanowiono nowy rekord Ukrainy — „Kwiatową pisankę” z żywych róż o wysokości 2,5 metra i wadze niemal pół tony. Do jej wykonania użyto 7343 czerwonych i żółtych róż, gałązek tui oraz 10 kilogramów mchu. Kolory wybrano nieprzypadkowo: czerwony symbolizuje cierpienie przez ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa, żółty i zielony — radość i życie. Na jarmarku wszyscy chętni brali udział w różnorodnych warsztatach pisankarstwa, malarstwa witrażowego, garncarstwa, własnoręcznie dekorowali wielkanocne koszyki kwiatami. Wydarzenie skierowane jest przede wszystkim na pomoc dzieciom, wszystkie zebrane środki zostaną przeznaczone na operacje dwojga ciężko chorych nastolatków. A obok Ukraińskiego Domu — 26 metrowych gipsowych pisanek. Unikalny ornament każdej z nich to swoista wizytówka określonego regionu Ukrainy. Czwarty rok z rzędu Ukraiński Dom prowadzi Charytatywny jarmark wielkanocny, któremu w tym roku nadano status narodowego. — U nas zaprezentowały się przedsiębiorstwa przemysłu spożywczego i ludowi mistrzowie z dwudziestu obwodów Ukrainy. Wspólnie z fundacją charytatywną „Przyjaciele dzieci” zorganizowaliśmy pracę warsztatu pisankarstwa i florystyki. Na otwarcie zaprosiliśmy dzieci z domu dziecka „Oberih” z miasta Bohusław oraz szkoły z internatem nr 12 z Kijowa, które aktywnie brały udział w warsztatach. Ten warsztat będzie pracował przez trzy dni — opowiedziała organizatorka jarmarku Inna Hajdej. Tutaj można zobaczyć nie tylko ukraińskie tradycje świętowania Wielkanocy, ale także osobliwości świętowania w innych krajach prawosławnych: w Serbii, na Białorusi, w Gruzji, Rosji, Grecji, Bułgarii, Rumunii. Na przykład osobliwością białoruskiej Paschy jest chodzenie „wołoczobników”, którzy śpiewali różne pieśni. „Wołoczobnym” nazywano sam podarunek, który dawano za pieśni powitalne. Wołoczobnicy witali gospodarzy ze świętem, życzyli im zdrowia, dostatku, dobrych zbiorów w polu. Ich pieśni to hymn do wiosny, słońca, ciepła. W Serbii urządzane są „jajeczne bitwy” — kto komu rozbije malowane jajko. W jednej wsi odbywają się nawet „Światowe mistrzostwa w jajecznej bitwie”. Tradycyjna wielkanocna zabawa wszystkich dzieci Europy — „gra na wybitki” malowanymi jajkami wielkanocnymi — w serbskiej wsi Mokrin przerodziła się w prawdziwe dorosłe mistrzostwa. Co roku, na Wielkanoc, do tej miejscowości zjeżdżają turyści: jedni, by popatrzeć na świąteczną zabawę, a inni — by wziąć udział w bitwie jajecznych tytanów. A w skwerze obok teatru Iwana Franki jeszcze jedna prawdziwa niespodzianka — „Wielkanocne drzewa”, na których znajduje się rekordowa liczba pisanek — 30 tysięcy! Najpierwszą pisankę symbolicznie zawiesił przewodniczący komitetu organizacyjnego Ihor Dobruckyj (organizacja społeczna „Stoliczne inicjatywy”). 15 kwietnia odbył się tu wielki „Festiwal cud-pisanki”, na którym uroczyście zaprezentowano pisankę o rozmiarze 3x4 oraz długo oczekiwaną paradę wyszywanek. Członkini komitetu organizacyjnego Anastasija Kuc opowiedziała, że w Dzień Niepodległości planuje się urządzić prawdziwy ukraiński karnawał pisanek. Obecnie jest 22 czterometrowe jaja, rozwieziono je po regionach Ukrainy, gdzie najlepsi artyści malują pisanki w swoim stylu. Jaja wykonano w Kijowie z włókna szklanego, z którego buduje się kutry. Ten materiał jest bardzo lekki i wytrzymały. Waga takiego jaja to około 80 kg. 22 pisanki będzie można zobaczyć w Dzień Niepodległości, każda będzie miała swoją platformę, na której będzie wieziona. * * * Opowiadając o Wielkanocy, warto zagłębić się w tradycje pisankarstwa, które sięgają czasów przedchrześcijańskich. Jajko niesie w sobie tajemnicę przyrody. Jego krągłość przypomina kulę ziemską, kształt i kolor żółtka — słońce. To podobieństwo wpajało człowiekowi wiarę w szczególną nadprzyrodzoną siłę. Życie zakorzeniało wiarę w niebieskie ciało niebieskie — Słońce. Sztuka wykonywania pisanek stała się już tradycyjną i przekazywana była z pokolenia na pokolenie. Wzory pisanek pochodzą z realnego świata, ale przekazane są za pomocą różnych symboli świata roślinnego, zwierzęcego, życia codziennego, tajemnicy gwiazd i tak dalej. Dzisiaj warsztaty z prowadzenia pisankarstwa są bardzo popularne zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych. Pragnienie włączania się samemu w te obrzędy wiąże się z samoidentyfikacją. Na jednym z takich warsztatów w Narodowym Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara” my, uzbrojeni w pisaki, spróbowaliśmy pomalować wielkanocne jajka. Mogę was zapewnić, że do tego nie trzeba mieć talentu artysty, najważniejsze — zrozumieć technikę. Ciekawe jest też to, że przeciętni ludzie, wykonując pisankę, nieświadomie wybierają wzór, który zazwyczaj jest charakterystyczny właśnie dla ich regionu, czyli informacja odkłada się na poziomie genetycznym. Ołena STEPANCZENKO, starszy pracownik naukowy NCNK „Muzeum Iwana Honczara”: — Pisanka to amulet, który chroni człowieka, który ją tworzy, lub człowieka, któremu jest ona darowana. Pisankę maluje się na pełnym, surowym jajku. Uważano, że ze świata powstało jajko. Z żółtka uformowała się Ziemia, z białka — powietrze, a ze skorupki — cała powłoka ziemi. Surowe jajko to swoista gąbka, która wchłania w siebie energię człowieka i nastrój, z jakim on maluje. Dlatego podczas malowania pisanki koniecznie musiał być dobry nastrój, mistrzynie modliły się przed rozpoczęciem pracy. Pisanki z roślinnymi, geometrycznymi ornamentami mają swoją symbolikę. Na przykład rybki, woda, fale — to symbole zdrowia, znaki solarne (gwiazdki, nieskończoności, sigma) — symbole pomyślności. Ciekawe, że każda kropelka, jakikolwiek element ma znaczenie. Jeśli są to małe kropki, to mówiono, że to łzy Matki Boskiej albo ziarno, które wykiełkuje, czyli jakaś dobra nowina w przyszłości. Jeśli na pisance przedstawiona jest kratka — to amulet przed wszystkim, co złe. Wśród symboli zwierzęcych przeważnie przedstawiano jelenie z rozłożystymi rogami, na których, jak wierzono, trzyma się słońce. Konie — to uosobienie bogactwa, dobrobytu, zdrowia. Jeśli pisanki darowano chłopcom, to były na nich ornamenty roślinne, na przykład liście dębu jako symbol męstwa, gałązki sosny — symbol wiecznej młodości. Młodym darowano pisanki w jasnych kolorach — czerwonym, pomarańczowym, żółtym, a starszym ludziom — niebieskim, bordowym, czarnym. Wszystkie kolory mają różne znaczenie. Pisanka w kolorze czarnym — z jednej strony to kolor bogactwa, dostatku, ponieważ to żyzna ziemia, a z drugiej — to kolor świata pozagrobowego, który symbolizuje więź ze zmarłymi, kult przodków. Niebieski — to kolor zdrowia, czystości, duchowego uniesienia, a z drugiej strony — świata pozagrobowego, bo dusze zmarłych odlatują do nieba. Ornamentów pisanek nie można było naruszać, przekazywano je z pokolenia na pokolenie. Przecież jeśli narusza się jakiś element, to traci on już swoją moc. Ważne, że prawie w każdej wsi był swój ornament, który wyróżniał się spośród innych. W Zachodniej Ukrainie praca jest bardziej skomplikowana, filigranowa, występują precyzyjne figury geometryczne, wiele drobnych detali i jasne kolory. W Centralnej Ukrainie — rysunki są bardziej wielkoskalowe, występuje ornamentyka roślinna i ciemniejsze kolory.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Cerkiew, która niesie słowo Boże w ojczystym języku ukraińskim

Rok 2012 jest dla Świątyni Świętej Paraskiewy Serbskiej Czerniowiecko-Bukowińskiej metropolii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego jubileuszowy. Mija 150 lat od dnia jej budowy i poświęcenia w 1862 roku. Ze źródeł historycznych: Pierwsza prawosławna murowana świątynia w Czerniowcach — cerkiew parafialna Świętej Paraskiewy ma dawną historię. Ze źródeł archiwalnych wiadomo, że istniały jeszcze dwie drewniane cerkwie — poprzedniczki, które poświęcono świętej. Stały one nieco poniżej współczesnej cerkwi, na rogu ulic Enzenberg Hauptstrasse i Hormuzakigasse (w tamtym czasie Strada Regele Ferdinand i Strada Hurmuzachi, dzisiaj — Głównej i ul. Zańkowieckiej). W 1745 roku na miejscu pierwszej „cerkwi Bojarzyna Leki” zbudowano drugą, również drewnianą, która działała do 1843 r. Świątynia znana jest jeszcze pod nieoficjalną nazwą jako „Celna”, czy po mołdawsku „Vameasca” — ponieważ w czasach mołdawsko-tureckich w pobliżu znajdowała się komora celna. Punkt celny w Czerniowcach istniał od 1408 r. Jego głównym zadaniem było ściąganie określonej opłaty, cła za przewożenie przez miasteczko towarów, a także za przepędzanie bydła i koni. W przedaustriackich Czerniowcach celnik był poważną osobistością: w 1763 roku zastępował nieobecnego w mieście starostę. Dochody ze ściągania cła stanowiły ważną pozycję wpływów do skarbu państwa: pod koniec okresu mołdawsko-tureckiego sięgały one 10—12 tysięcy florenów rocznie. Można przypuszczać, że jakaś część tej sumy ofiarowywana była również na „Celną” cerkiew. W 1835 r. właśnie w tej cerkwi bukowińczycy radośnie witali swojego rodaka — nowo mianowanego biskupa Eugeniusza Hacmana, który urodził się we wsi Wasłowce w rejonie zastawnieńskim. Tutaj, w świątyni Czcigodnej Paraskiewy, odbyła się jego pierwsza służba archierejska i rozpoczęła się pełna cierpień praca duszpasterska na chwałę Bożą i dla rozwoju ziemi bukowińskiej. Budowa pierwszej prawosławnej murowanej świątyni w Czerniowcach — cerkwi parafialnej Świętej Paraskiewy — rozpoczęła się w 1844 roku na miejscu rozebranej drewnianej cerkwi, tak zwanej „Celnej”. Autorem projektu był architekt Adam Pawlikowski. Ponieważ inżynier krajowy Marin ustalił, że miejsce dla nowej cerkwi należy wybrać nieco wyżej, zwiększono w tym celu działkę pod budowę i dopiero w 1848 roku uregulowano kwestie gruntowe, ale okazało się, że do budowy cerkwi jest tylko 50 metrów sześciennych kamienia, a to było za mało. Inicjatywę zbierania funduszy na budowę wziął na siebie proboszcz cerkwi Świętego Mikołaja Andrzej Wasilowicz. Do tej sprawy dołączyli się także księża innych czerniowieckich cerkwi: Jerzy Szesan, Iwan Zacharowicz i Jerzy Konstantynowicz. Budowa świątyni rozpoczęła się dzięki proboszczowi świątyni ojcu Andrzejowi Wasilowiczowi i była prowadzona w znacznej mierze jego kosztem. Jednak zebranych pieniędzy nie wystarczyło i wkrótce prace przerwano, kontynuowano je dopiero po tym, jak Prawosławny Fundusz Religijny Bukowiny zgodził się finansować budowę, która trwała jeszcze 19 lat. Łączna suma wydatków — 46 657 florenów. Cerkiew poświęcono jeszcze na długo przed całkowitym zakończeniem jej wykończenia — 5 lutego 1862 roku. Na jednej ze ścian świątyni przedstawiono księdza Andrzeja Wasilowicza, a także wskazano datę położenia kamienia węgielnego. Po poświęceniu jeszcze przez 7 lat świątynię ozdabiano. W nowo wybudowanej pierwszej kamiennej świątyni Czerniowiec architekt Adam Pawlikowski wykorzystał elementy stylu romańskiego, który nadał budowli szczególnego piękna. Cerkiew jest krzyżowa. Na zachodniej fasadzie znajdują się dwie wieże — dzwonnice. Centralna kopuła umieszczona jest na ośmiokątnej podstawie, podtrzymują ją cztery kolumny połączone ze ścianami. Fasada północna posiada wyjście z transeptu. Rzeźbione drewniane drzwi i kolorowe witraże nadawały budowli oryginalnego kolorytu. W 1890 r. cerkiew objął pożar, podczas którego uszkodzono prawą część ikonostasu oraz główny krzyż, a także malowidła ścienne. Odnawiali je znani bukowińscy artyści — Eugeniusz Maksymowicz i Johann Pisslera. „Wstaliśmy z wielkiego snu i o swoim języku myśleć zaczęliśmy…” Od samego początku swojego istnienia świątynia świętej Paraskiewy zawsze strzegła ukraińskich tradycji swoich poprzedników. Tak, w 1864 r. po raz pierwszy na Bukowinie uczczono rocznicę śmierci Tarasa Szewczenki. Oto jak o tym wydarzeniu pisała wtedy lwowska gazeta „Słowo”: „Najpierw była służba Boża, a po służbie odprawiano parastas przez ojca Martynowicza, katechetę i nauczyciela języka ruskiego (ukraińskiego) przy tutejszej szkole realnej. Odprawa odbyła się wspaniale i dziękujemy Niebiosom, że nam, Rusinom, pomógł spełnić nasze pragnienie. Ten akt uczynił wiele dobrego, obudził uczucia w naszej ruskiej młodzieży i pokazał, że i na Bukowinie wstaliśmy z wielkiego snu i o swoim języku myśleć zaczęliśmy”. W tej świątyni od 1874 do 1884 r. znajdowały się szczątki pierwszego bukowińskiego władyki Dozyteusza Herescula, dopóki nie przeniesiono ich do nowo wybudowanego grobowca na Cmentarzu Ruskim. Za lata władzy radzieckiej świątynię bezlitośnie obrabowano, ponieważ od 1962 r. nie działała. Zniknęło całe wyposażenie wnętrza, ikonostas, uszkodzono malowidła ścienne. Nie wiadomo, gdzie podziały się księgi cerkiewne, starodruki, bezcenne ikony i naczynia liturgiczne. Ocalało tylko kilka kolorowych witraży i jeden dzwon cerkiewny. W pomieszczeniu cerkwi długo był magazyn, a potem oddano je pod klub szachowy. Nabożeństwa w cerkwi wznowiono w 1991 roku, a w 1992 r. świątynia i jej wierni dzięki wysiłkom metropolity Daniela przeszli pod omofor Patriarchatu Kijowskiego. Dzisiaj wspólnota cerkiewna odnowiła krzyż pamiątkowy, który stał na miejscu ołtarza pierwszych dwóch drewnianych cerkwi. Ten krzyż zburzyła władza radziecka w latach 50. XX wieku, a 5 października 2008 r. Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret w koncelebrze z metropolitą Danielem, arcybiskupem Serafinem, arcybiskupem Hiobem, arcybiskupem Warłaamem, arcybiskupem Jozafatem, biskupem Janem poświęcił go. Pomimo wszystkich nieszczęść i prób, cerkiew Czcigodnej Paraskiewy i dzisiaj niesie słowo Boże. Już 20 lat jest ona świątynią katedralną, w której służy metropolita Daniel, który odnowił fasadę zewnętrzną i wystrój wewnętrzny świątyni, a także odrodził na Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym imienia Jurija Fedkowycza wydział filozoficzno-teologiczny. Dzisiaj pasterskiego słowa swojego duchowego władyki słuchają nie tylko czerniowieccy prawosławni, ale i wielu duchownych tej świątyni: nowo wyświęconych księży, podopiecznych metropolity Daniela, którzy obecnie służą w wielu parafiach Bukowiny. Niosą oni słowo Boże w ojczystym języku ukraińskim. Na Wielkanoc wiernych zwołały nowe dzwony. W jubileuszowym dla świątyni roku pilną stała się sprawa zakupu nowych dzwonów. „Obecny dzwon jest rówieśnikiem naszej cerkwi — opowiedział proboszcz cerkwi św. Paraskiewy Serbskiej, ojciec Mykoła Semeluk. — Już od 150 lat zwołuje on wiernych na nabożeństwa. Od wieloletnich, częstych uderzeń półtoratonowy dzwon pękł. Zdaniem specjalistów, nie da się go odrestaurować, dlatego zdecydowaliśmy się kupić cztery nowe dzwony”. Rada parafialna świątyni, zebrawszy się na naradę, postanowiła pozostawić stary dzwon na miejscu. Nowe dzwony zostały wykonane w sąsiedniej Polsce według specjalnej technologii. Na tych czterech dzwonach znajdują się ikony Najświętszej Bogurodzicy, Świętej Trójcy, patronki Paraskiewy oraz Mikołaja Cudotwórcy. Waga największego wynosi 300 kg, najmniejszego — 40 kg. „Kosztują one 150 tysięcy hrywien — mówi Mykoła Semeluk. — Nie jest tak łatwo zebrać tę sumę. Ofiary parafian wyniosły już ponad 100 tys. hrywien. Cerkiew wpłaciła zaliczkę na zakup nowych dzwonów i porozumiała się z firmą produkującą w sprawie stopniowej płatności. Ludzi, którzy składają ofiary na dzwony, wpisuje się do specjalnej księgi ofiarodawców. Ich imiona będą wspominane w świątyni przez wiele lat podczas nabożeństw. Dzwony poświęcono i zainstalowano w święto Zwiastowania przed cerkwią”. Na Wielkanoc zadzwonić w nie mógł każdy chętny. Według wierzeń przynosi to szczęście aż do następnej Wielkanocy. Przygotowała Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zaznaczeniem, że “właśnie w naszym mieście uświadamiają sobie rolę Płastu w budowie państwa ukraińskiego”. “To szacunek i uhonorowanie różnych pokoleń płastunów, którzy wywalczyli niepodległość Ukrainy” — dodał mer. W wydarzeniu wzięło udział kilkuset płastunów z Iwano-Frankiwska, Kołomyi, Lwowa, Tarnopola, Czerniowiec, Kijowa oraz Łucka. Na podstawie materiałów UNIAN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Przysięgam na swój honor…

Oksana SEMENIUK, zastępczyni przewodniczącego Halickiego Związku Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Lwów. Minęło 100 lat, odkąd płastuni złożyli pierwszą przysięgę we Lwowie na dziedzińcu Gimnazjum Akademickiego przy ul. S. Bandery 14. Rok 1911 dla ukraińskich organizacji młodzieżowych był charakterystyczny rozkwitem patriotyzmu i zainteresowania młodzieży ukraińskimi tradycjami wojskowymi. W „Płaście” ówczesną młodzież uczono strzelać z karabinu i rewolweru, chodzić na dalekie wyprawy wojskowe z plecakami, sygnalizować, robić opatrunki i tym podobne. A złożenie przysięgi 12 kwietnia 1912 roku jedynie oficjalnie potwierdziło założenie tej organizacji młodzieżowej i dało impuls do dalszego rozwoju. To właśnie płastuni byli pierwszymi, którzy zawiadomili wszystkie wsie i miasta Zachodniej Ukrainy o utworzeniu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Płastunami byli Stepan Bandera, Roman Szuchewycz, Lew Rebet i tysiące innych: zarówno tych, którzy polegli w walce z wrogiem, jak i tych, którzy przeżyli i kontynuowali ich dzieło. Odrodzenie Płastu na Ukrainie rozpoczęło się w 1990 roku, jeszcze przed ogłoszeniem Niepodległości, gdyż organizacje Płastu działały wszędzie, gdzie mieszkali Ukraińcy: w USA, Kanadzie, Argentynie, Australii i innych. Te ośrodki podtrzymywały tradycje, które były zakazane w Ukraińskiej SRR, dawały możliwość ukraińskiej młodzieży diaspory tworzyć i rozwijać ukraińską wspólnotę. Obchody 100-lecia Płastu to wielkie wydarzenie dla każdego świadomego Ukraińca, wezwanie do rodziców, by angażowali dzieci do ukraińskich organizacji młodzieżowych, gdzie otrzymają fizyczną i patriotyczną hart ducha. Obecnie w różnych zakątkach świata każda stanica przygotowała wydarzenia poświęcone tej, znaczącej dla wielu pokoleń Ukraińców, dacie. W Iwano-Frankiwsku odsłonięto pierwszy na świecie pomnik ukraińskich płastunów. 11 kwietnia 2012 roku o godzinie 19.00 czasu lokalnego (na Ukrainie 1.00 12 kwietnia) Stanica Chicago przeprowadziła święto odnowienia przysięgi Płastu w ośrodku Round Lake. Stanica Chicago istnieje od 1949 roku, setki młodych Ukraińców rozpoczynały swoją działalność w ukraińskiej społeczności od płastuńskiego „ptaszactwa” i „nowactwa”. Na to święto zaproszono również płastunów-seniorów, starszych płastunów, nowactwo oraz sympatyków. Obchody odbywały się w dzień powszedni — w środę, a ośrodek Round Lake położony jest 45 mil od Chicago. Jednak te okoliczności nie powstrzymały licznej ukraińskiej społeczności, która przybyła na uroczystości. Uroczyście, na brzegu jeziora, podczas zachodu słońca, wniesiono flagi USA, Ukrainy oraz Stanicy Chicago, zapalono pochodnie, które symbolizowały wierność i miłość do Ojczyzny. Podczas zaprzysiężenia dziewcząt z 6. kurenia im. Marka Wowczka stanicy Chicago, po 100 latach nad amerykańskim jeziorem dziesiątki głosów wypowiadały przysięgę Płastu: „Przysięgam na swój honor, że będę robić wszystko, co w mojej mocy, aby być wiernym Bogu i Ukrainie…”. I tysiące, tysiące głosów powtarzały te słowa na całej Ukrainie, na całym świecie tego dnia. Płastuńskie ognisko, ukraińskie pieśni, krąg ludzi o podobnych poglądach, którzy w płastuńskiej iskrze przekazali sobie nawzajem swoje przyjacielskie uczucia — wszystko to pozostanie w pamięci każdego, kto znalazł czas, by odwiedzić ceremonię odnowienia przysięgi Płastu w Stanicy Chicago. Mówiąc o wzniosłych tematach, niesprawiedliwie byłoby pominąć gościnę, na którą zaprosiła wszystkich obecnych gospodyni przyjęcia, pani Zirka Kołomyjec. Wszystkie potrawy były od serca: młodsi smakowali słodyczami, starsi daniami mięsnymi, ale wszystkich zachwycił upieczony ogromny łosoś, którego podano z okazji tak poważnej daty. Swoją drogą. Na stronie internetowej „Podruchnyky” historia Płastu została odtworzona w publikacji „Teoria i metodyka pracy z organizacjami dziecięcymi i młodzieżowymi Ukrainy” (autor — O. W. Lisoweć). Obznajmiony czytelnik ze zdziwieniem dowie się, że Płast odrodził się dopiero w latach 90. i tylko jako organizacja skautowa. Treściwa, ofiarna i patriotyczna historia tej organizacji zapewne nie odpowiada obecnej edukacji w stylu Tabacznyka, która marzy o odtworzeniu „Zarnicy”… Ale rozbrzmiewają nad kontynentami, nad różnymi krajami, nad górami i dolinami Ukrainy wieczne słowa „Przyrzeczenia Płastowego”: …A lotem skrzydeł Skoba pod chmury polecę I bystro przejrzę całą ziemię moją, Zmierzę cierniste szlaki Ukrainy, Do szczęścia Ojczyznę moją poprowadzę.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

ВВ ІІ вв аа нн оо FF Ф Ф рр аа нн кк іі вв сс ьь кк уу вв іі дд кк рр ии ллл ии пп аа мм ’’ яя тт нн ии кк пп лл аа сс тт уу нн аа мм

12 квітня в Івано-Франківську відкрили пам’ятник “Пластунам, які не зрадили своїх пластових присяг”. Цього дня, 100 років тому, в тодішньому Станіславові перші українські пластуни склали свою присягу. На встановлення пам’ятника пластуни зібрали 117 тисяч гривень на Івано-Франківщині, Львівщині, Київщині, Дніпропетровщині, Донеччині, навіть серед українських студентів та англійських скаутів Оксфорда. У центрі скульптурної гранітної композиції пам’ятника — бронзова фігура юнака у пластовому однострої зразка 1925 року з мандрівним наплічником та соколом у руках. Автор пам’ятника — відомий прикарпатський скульптор Володимир Довбенюк. Перед церемонією відкриття пам’ятника відбувся марш пластунів центром міста під барабанний бій. Освятили пам’ятник митрополит Івано-Франківський УГКЦ Володимир Війтишин разом з іншими священиками. Привітав пластунів голова Івано-Франківської обласної ради Олександр Сич, за словами якого цей “єдиний у світі пам’ятник уособлює всіх пластунів, які вірні Богу, присязі й Україні”. Міський голова Івано-Франківська Віктор Анушкевичус назвав цю подію свід- П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Seite · S. 16Originalseite ↗

Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Prenumerata: na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek, na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek, na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek, na rok 105 hrywien 54 kopiejki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Jewhen BUKET. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 1 6. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301216. Nakład w kwietniu — 20 000. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn