W Międzynarodowy Dzień Książki i Praw Autorskich Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz Ukraińskie Stowarzyszenie Wydawców i Księgarzy przeprowadziły w siedzibie NZPU okrągły stół poświęcony sytuacji książki ukraińskiej w państwie. Ogólna konstatacja zebrania jest niepocieszająca: książka ukraińska znajduje się na marginesie życia społecznego. Dotyczy to zarówno wydawnictw, jak i handlu książkami oraz zaopatrzenia naszych bibliotek. Z niepokojem i bólem mówili o tym prowadzący, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, przewodniczący NZPU Wiktor Baraniw, prezes USWK Ołeksandr Afonin, przewodniczący Kijowskiej Organizacji NZPU Mychajło Sydorżewski, dyrektor Departamentu Spraw Wydawniczych i Prasy Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Ołeksij Kononenko, pisarze Hałyna Tarasiuk, Petro Osadczuk, Anatolij Kaczan, dyrektor generalna Narodowej Biblioteki Parlamentarnej Ukrainy Tamara Wylehżanina, dyrektor Centrum Wydawniczego „Proświta” Wasyl Kliczaki, dyrektor wydawnictwa „Mystectwo” Nina Prybieha oraz inni mówcy. Mowa była o problemach ochrony krajowego wydawnictwa i rynku książki przed naporem publikacji zagranicznych, przede wszystkim rosyjskich, o braku ochrony naszej przestrzeni informacyjnej, o braku celowej polityki humanitarnej w ciągu dwóch ostatnich dziesięcioleci. Brakuje koordynacji działań struktur państwowych, sektora społecznego, prywatnego biznesu, sponsorów w rozwoju krajowego wydawnictwa i rozpowszechnianiu książki ukraińskiej. Uczestnicy okrągłego stołu przyjęli Apel do Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza z konkretnymi propozycjami dotyczącymi wsparcia książki ukraińskiej. Więcej o okrągłym stole — w następnym numerze „SP”. własnego losu, ale także lepszej przyszłości dla całego kraju. Niestety, Ukraina, jej instytucje państwowe w ciągu wszystkich dwudziestu lat niepodległości nie zdołały, wzorem innych państw europejskich, wejść na drogę opracowania i realizacji własnego strategicznego programu popularyzacji książki krajowej. Jedną z przyczyn kryzysu duchowego naszego społeczeństwa jest ignorowanie przez władzę wydawania krajowych książek, ich czytania, co bezpośrednio wpływa na rozwój człowieka, kształtowanie jego świadomości. Na Ukrainie na jednego mieszkańca przypada jedna książka rocznie. I to przy tym, że dolny próg, który zabezpiecza naród przed degradacją, według twierdzeń europejskich ekspertów, wynosi 2—2,5 książki rocznie na jedną osobę. Ale nawet obecność książki w formie drukowanej jeszcze nie oznacza, że zostanie ona skonsumowana, czyli kupiona i przeczytana. Według danych USWK, w ciągu ubiegłego roku przeciętny Ukrainiec kupował książek krajowej produkcji średnio za 2,5 dolara amerykańskiego, Rosjanin odpowiednio — za 19 dolarów amerykańskich, Polak — za 32 euro, Francuz — za 50 euro, Niemiec — za 118 euro. Nawet biorąc pod uwagę różnicę w kosztach książek w różnych krajach, dystans w konsumpcji produktu książkowego przez Ukraińców w porównaniu z Europejczykami jest porażający. Jednak wszystkie te szesnaście lat starań społeczeństwa, by skłonić organy władzy do systemowych działań, które pozwoliłyby zwrócić społeczeństwu książkę i kult moralnego, wykształconego, intelektualnego człowieka jako głównego bogactwa kraju i środka gwarantowanego efektywnego ruchu państwa oraz jego gospodarki drogą dynamicznego rozwoju, pozostały daremne. Od pół roku w Gabinecie Ministrów Ukrainy znajduje się opracowana przez Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy wspólnie z Ukraińskim Stowarzyszeniem Wydawców i Księgarzy Koncepcja Państwowego Celowego Programu Narodowo-Kulturalnego popularyzacji krajowej produkcji wydawniczej i czytelnictwa na lata 2013—2017. Ale zatwierdzenie tej Koncepcji, nawiasem mówiąc, popartej przez wszystkie ministerstwa bloku humanitarnego rządu, oraz opracowanie na jej podstawie programu państwowego jest uparcie blokowane przez Ministerstwo Finansów Ukrainy, którego kierownictwo uważa opracowanie i wdrożenie takiego programu za przedwczesne. Dlatego my, uczestnicy okrągłego stołu, zwracamy się do Pana, szanowny Panie Prezydencie, z prośbą o danie prawa do życia programowi, którego celem jest przywrócenie ukraińskiemu społeczeństwu książki i czytelnictwa, a samemu społeczeństwu — wiary w przyszłość swojego kraju. 23 kwietnia 2012 r. m. Kijów ROK ANATOLIJA POHRIBNEGO ANTOLOGIA POETYCKA „STRILA”
Maschinelle Übersetzung
Uczestnicy okrągłego stołu „Międzynarodowy Dzień Książki i Prawa Autorskiego” z przedstawicieli Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU), Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Ukraińskiego Stowarzyszenia Wydawców i Księgarzy (UAWK) zwracają się do Pana, szanowny Wiktorze Fedorowiczu, z głębokim niepokojem w związku z postępującym kryzysem kulturowym, moralnym i intelektualnym w społeczeństwie ukraińskim. Zdaniem uczestników okrągłego stołu jedną z głównych przyczyn tego niebezpiecznego zjawiska jest brak wśród priorytetów polityki państwowej systemowych działań na rzecz wychowania człowieka kulturalnego, wykształconego, moralnego i intelektualnego, a w konsekwencji także niezbędnego kultu książki i czytania jako fundamentalnej podstawy kształtowania narodu i państwa. Książka, której Międzynarodowy Dzień obchodzą właśnie dziś, 23 kwietnia, wszystkie państwa — członkowie Organizacji Narodów Zjednoczonych, była, jest i jeszcze długo pozostanie głównym czynnikiem kształtowania człowieka. Wiedza zdobyta z książek, a nie z komunikatów informacyjnych drukowanych i elektronicznych środków masowego przekazu, jest właśnie tym podłożem, które pozwala człowiekowi-obywatelowi być świadomym twórcą nie tylko
ZŁOTY KLUCZ NARODU
TAJEMNICA MIŁOŚCI STEPANA HANŻY
14–15
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ludzi, którym nie jest obojętny los miasta, w Radzie Miasta Kijowa na razie wstrzymaliśmy uzgodnienie tego dziwnego projektu. Ale nie należy tracić czujności, ponieważ inicjatorzy tego przedsięwzięcia wciąż dążą do jego realizacji. — I rzeczywiście mogą, szukając protektorów we władzach. A czy władza jest tak przychylna wobec wszystkich wyznań? — Wcale nie. Oto sytuacja w tej samej dzielnicy. Greckokatolicka Cerkiew Świętego Mikołaja na Askoldowej Mogiłce, ze względu na status zboczy Dniepru jako gruntów szczególnie cennych, nie może nawet doprowadzić mediów do świątyni. Jeśli chodzi o zbocza Dniepru, to snuje się jeszcze jeden pomysł: wzdłuż Alei Parkowej między stadionem „Dynamo” a przyszłym lądowiskiem dla helikopterów chcą wybudować dwa sześciopiętrowe budynki mieszkalne. Rozmawiał Petro ANTONENKO Zdjęcia Olesia DMYTRENKI Zdjęcie Nadiji Kyrjan kijowskim stylem życia”. Być może ktoś rzeczywiście zostawił butelkę po wodzie mineralnej, ale że „stert śmieci” nie było — to pewne. Ale najśmieszniejsze jest to o ogromnych korkach. Skąd miałyby się wziąć? No, przyjechało do Charkowa dodatkowe dwadzieścia autobusów, zresztą podjeżdżały z różnych stron miasta w różnym czasie, drogami okrężnymi (bo nie wpuszczano), autobusy też zostawiono byle gdzie, bo do sądu szli kilka kwartałów pieszo, chodnikami. Sam wiec przeprowadzono w parku Rudniewa, tam samochody nie jeżdżą. I jeśli w Charkowie powstają ogromne zatory przez dwadzieścia autobusów, to jak to miasto zamierza wkrótce przyjmować tysiące kibiców piłkarskich? Rozpatrzenie sprawy co do istoty wyznaczono na 28 kwietnia. Przedstawienie trwa?
Maschinelle Übersetzung
Około tysiąca osób zebrało się 21 kwietnia na placu Michajłowskim w Kijowie, protestując przeciwko zabudowie Andrijiwskiego Uzwozu. Uczestnicy wiecu wysunęli wobec władz miejskich i kierownictwa państwa szereg żądań, wśród których znalazły się: wprowadzenie moratorium na budowę w historycznym centrum Kijowa; przeprowadzenie rewizji i anulowanie bezprawnych przydziałów gruntów na Andrijiwskim Uzwozie oraz innych działkach w historycznym centrum stolicy; pociągnięcie do odpowiedzialności kierowników Ministerstwa Kultury Ukrainy oraz Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej za niewypełnianie przez nich obowiązków w zakresie ochrony zabytków historyczno-kulturalnych. Od władz żąda się również utworzenia niezależnej komisji z udziałem historyków, architektów i artystów, którzy opracują projekt zachowania i rozwoju centrum kulturalnego Kijowa; ta sama komisja ma zaproponować zmiany w ustawie o zagospodarowaniu przestrzennym, które pozwolą surowo karać deweloperów za naruszenia. Uczestnicy akcji protestacyjnej przeciwko niszczeniu Andrijiwskiego Uzwozu zakończyli swoje wydarzenie pod stołecznym ratuszem żądaniem dymisji przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandra Popowa. Dewastacja Andrijiwskiego Uzwozu to tylko część niszczenia stołecznych zabytków historycznych i chaotycznej zabudowy miasta, w szczególności na zboczach Dniepru. Kilka lat temu głośno mówiono o elitarnym wieżowcu mieszkalnym, do którego, wbrew projektowi, dobudowano siedem dodatkowych pięter. Skandal nie zakończył się niczym. Obecnie na dnieprzańskich urwiskach, potworność za potwornością, wyrasta las „wieżowców”. Kolejny zamysł niefortunnych budowniczych komentuje przewodniczący komisji Rady Kijowskiej ds. kultury i turystyki Ołeksandr BRYHYNEĆ: — Władze przygotowują nową budowę obok Parku Sławy na zlecenie Święto-Uspieńskiej Ławry Kijowsko-Pieczerskiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Na działce o powierzchni 0,060 ha przy ul. Iwana Mazepy 15b planują wznieść cerkiew św. Mikołaja. Odpowiedni projekt zagospodarowania terenu znajduje się obecnie w fazie uzgodnień w Głównym Zarządzie Zasobów Ziemskich Kijowa. — Ale przecież to strefa historyczna Kijowa? — Ta działka znajduje się po pierwsze w Centralnym historycznym areale miasta, na terenie zabytku „Historyczny krajobraz kijowskich gór i dolin rzeki Dniepr”, po drugie na terenie zabytku archeologii o znaczeniu narodowym — „Warstwa kulturowa wsi Berestowe (X–XI w.)”, po trzecie w granicach skorygowanej strefy ochronnej zabytków UNESCO — zespołów Narodowych Rezerwatów Sofia Kijowska i Ławra Kijowsko-Pieczerska, po czwarte w bezpośrednim sąsiedztwie umocnień ziemnych dawnego wału obronnego Twierdzy Kijowskiej, po piąte obok zabytku architektury XI–XII w. cerkwi Spasa na Berestowie. Zgodnie z Planem Generalnym Kijowa, teren ten należy do strefy terenów zielonych ogólnego użytkowania i jest zarezerwowany dla rozwoju sieci strefy zielonej miasta. — Zatem szereg naruszeń. Najwyraźniej powinny tu zareagować odpowiednie instancje? — Realizacja takiego projektu wymaga uzyskania rekomendacji dotyczących budowy w granicach strefy ochronnej (buforowej) zabytków UNESCO, wprowadzenia przez Radę Kijowską zmian do Programu kompleksowego rozwoju strefy zielonej Kijowa oraz do Planu Generalnego miasta — w zakresie zmiany przeznaczenia działki. Jednak wniosek został złożony. Wysiłki
Maschinelle Übersetzung
Nadia KYRIAN. Odnosi się wrażenie, że na Julię Tymoszenko chcą „powiesić” wszystkie możliwe i niemożliwe zbrodnie. Jest to po prostu nieprzyzwoite, jeśli wziąć pod uwagę, że kraj tonie w korupcji, która już zagraża bezpieczeństwu narodowemu Ukrainy; głośnych skandali, znanych opinii publicznej, prokuratura uparcie „nie zauważa”; prawdziwi przestępcy chodzą na wolności, chwalą się niewiarygodnym majątkiem i pouczają, jak trzeba żyć. 19 kwietnia w Charkowie rozpoczęło się pierwsze wstępne posiedzenie w sprawie finansowych machinacji w korporacji JESU z 1997 roku, o które oskarżają byłą premier, która rzekomo wydawała ustne polecenia kierownictwu, choć w tamtym czasie już tam nie pracowała. Sprawę rozpatrują pracownicy Kijowskiego Sądu Rejonowego miasta Charkowa w pomieszczeniu Sądu Apelacyjnego, ponieważ jest tam większa sala. Do sądu niełatwo było się dostać, a pierwsze rzędy na długo przed rozpoczęciem zajęli deputowani ludowi z Partii Regionów. Swoją drogą, jak się tam dostali (a z nimi jeszcze z pięćdziesiąt nieznanych osób) i kiedy — to zagadka, ponieważ adwokat Serhij Własenko i deputowani z BJuT długo naciskali przycisk dzwonka, zanim w końcu otworzono im drzwi. Fotografowanie i nagrywanie wideo, a także transmisję dziennikarzom zabroniono. Samej oskarżonej w sali nie było, po prostu nie mogła dotrzeć do sądu ze względu na stan zdrowia, dlatego napisała odmowę udziału. Właściwie tylko tym proces różni się chyba od słynnego peczerskiego, wszystko inne obrońcy Tymoszenko już od samego początku odebrali jako déjà vu, bo zrozumieli: żadne prośby obrony nie zostaną spełnione, co się potwierdziło. Około siódmej rano przyczółek przed Sądem Apelacyjnym zajęli również fani anty-Juli. Z państwowymi flagami. Entuzjazmu w działaniach nie okazywali, ktoś wykrzykiwał przez megafon, jaka Julia jest złodziejką. Inni „odbywali” swoje godziny milcząc, dość ponuro. Transparenty były tradycyjne, a były i „kreatywne”, w rodzaju: „Nam nużen JEWRO, a nie Julia”. Chodziło o pieniądze czy futbol — nie wiedzą chyba nawet autorzy tego dzieła. Antyfana, jak zawsze, ochraniał kordon milicji. Na korzyść charkowskich funkcjonariuszy można było wyczytać z wyrazów ich twarzy, że jest im nawet niezręcznie z powodu tego, że muszą tam stać. Sumienie ich jeszcze nie opuściło. Od godziny ósmej w parku imienia Rudniewa, naprzeciwko sądu, zaczęli zbierać się zwolennicy Tymoszenko, głównie przedstawiciele BJuT z różnych obwodów: ługańskiego, kijowskiego, chersońskiego, czernihowskiego, charkowskiego i innych. Rozwijali flagi, przygotowywali transparenty, zakładali chusty, znaczki itp. Do rozpoczęcia sądu zebrało się ich kilka tysięcy, co dla Charkowa było wydarzeniem. Bliżej dziesiątej przedstawiciele opozycji ustawili głośniki i zaczął się wiec. Pierwszy, jak zawsze, przemówienie wygłosił Ołeksandr Turczynow. Jego istota polegała na tym, że obecna władza nie może pochwalić się osiągnięciami, dlatego aktywnie zabrała się za niszczenie opozycji, żeby nie było alternatywy. Wspomniał sprawę gazową, w której Tymoszenko została skazana na siedem lat więzienia, ale im tego za mało. Jeszcze raz podkreślił, że na potrzeby ludności mamy wystarczająco dużo gazu własnego wydobycia, który przebiegli biznesmeni sprzedają i nabijają kieszenie, a z ludzi, którzy otrzymują marne pensje, zdzierają ostatnie kopiejki. O wydarzeniach w sądzie i ogólnie na Ukrainie uczestników wiecu informowali deputowani ludowi Jurij Odarczenko, Serhij Paszynski, Andrij Pawłowśkyj, Wołodymyr Jaworiwśkyj, Roman Zabzaluk, Wasyl Krawczuk, aktywiści BJuT. Deputowany z Republiki Autonomicznej Krymu Andrij Senczenko opowiedział, że w krymskiej wsi Szcziołkine ludzi oburzyła podwyżka cen usług komunalnych i zorganizowanie przestali płacić, w Starym Krymie z tego samego powodu z siedmiu tysięcy mieszkańców wiecowało 600 — i taryfy obniżono. Zatem możemy obronić swoje prawa. Podczas gdy trwał wiec, wydarzyły się pewne incydenty. Były próby ze strony „osób o specyficznym wyglądzie” połamania bjutowskich banerów i namiotów, które ustawiano. W szczególności metalową rurą uderzono w głowę deputowanego ludowego z frakcji BJuT Borysa Pudowa, który sam o tym opowiedział. Milicjanci nie interweniowali. Potem oświadczyli, że deputowanemu na głowę po prostu spadła rura. Ciekawa jest reakcja gubernatora Dobkina, który następnego dnia, nazywając wiec „sabatem”, oświadczył: „Ogromne korki samochodowe, sterty śmieci i butelek, pozostawione po tak zwanym pokojowym wiecu zwolenników Julii Tymoszenko — wszystko to bardzo dysonuje z naszym char-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
pisarzy, próbując wykazać „niższość” naszego piśmiennictwa. Tak było za czasów reżimu totalitarnego. Czy inaczej działa obecnie szef ministerstwa? Strategia pozostała, choć taktyka została nieco „skorygowana”. Antyukraińską istotę opusu A. Kariewina „Ruś nierusskaja (Kak rożdajelas „rodnaja mołwa”?)”, z którym można zapoznać się w internecie, poświadczają tytuły rozdziałów, w szczególności takie: „Ptency „gnezda” Franca-Iosifa”, „Czertowszczina pod ukrainskim sousom”, „Batko Taras” ili „batko Łazar”?”, „Ukrainizacyja ili mankurtizacyja?”. Jeśli uczysz się języka ojczystego, stajesz się mankurtem — czyż to nie ciekawe? Zastanawiając się nad opusami A. Kariewina i antyukraińskimi pasażami P. Tołoczki, nieuchronnie doszukujemy się przyczyn ich możliwości w Ukrainie. Czy możliwa jest antypolska propaganda w Polsce, antyniemiecka w Niemczech, antyfrancuska we Francji? Czy możemy wyobrazić sobie w tych państwach ministra edukacji, który nie tylko deintelektualizuje autochtoniczną nację, ale i dzieli ją, przeciwstawiając jedną część drugiej? Czy utrzymałby się już drugiego dnia na swoim stanowisku federalny minister w Niemczech, który odważyłby się stwierdzić, że Bawarczycy nie należą do narodu niemieckiego? Czy ukazałyby się drukiem w wymienionych krajach europejskich książki, które szkalują Polaków, Niemców, Francuzów? Oczywiście, pytania są retoryczne... Dlaczego tak nasiliła się antyukraińska propaganda za granicą i w samej Ukrainie? Przyczyna jest jednoznaczna: rosyjskie kierownictwo rozumie, że bez Ukrainy nie odnowi Rosji jako światowego mocarstwa! Ponadto w Rosji katastrofalnie rośnie depopulacja ludności. Stąd — próby uzupełnienia jej kosztem Małorosjan, jak lekceważąco nazywają wielki naród ukraiński. Deukrainizacja w naszym państwie stała się faktem dokonanym, a ukrainofob A. Kariewin cynicznie oświadcza, że ukrainizacja prowadzi do mankurtyzacji, nazywa stalinowskiego satrapę Kaganowicza „ojcem Łazarzem”? Czyż nie ukrainizacja, według tak dzikiej logiki, doprowadziła do zwierzęcej zbrodni w rosyjskojęzycznym Mikołajowie? Ukrainofobia w obecnej Ukrainie jest bezkarna. Przejawia się w książkach, czasopismach i zwłaszcza w telewizji. W szkołach zmniejsza się liczba godzin na naukę języka i literatury ukraińskiej. Ministerstwo Oświaty usuwa z programu dzieła literackie, które sprzyjają umacnianiu godności narodowej, usuwa heroiczne epizody z ukraińskiej historii. Antyukraińska propaganda w Ukrainie się nasila. Komu nie jest zrozumiałe, że próby nadania językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego doprowadzą do faktycznej deukrainizacji ludności naszego państwa? Mamy przykład Białorusi. Do czego doprowadziła podobna polityka w przeszłości, widzimy dzisiaj. Człowiek, który wyrzeka się języka ojczystego, traci moralne drogowskazy. Czyż nie dlatego najwięcej przestępców w naszym państwie jest wśród tych, których świętej pamięci Anatolij Pohribny nazywał abasami, czyli aborygenami zasymilowanymi. Czyż nie na wzmocnienie takiej abasyzacji skierowane są pisma w rodzaju A. Kariewina i jego patronów? Sądzę, że swoje słowo muszą powiedzieć patriotyczni intelektualiści, w szczególności ci, którzy pracują w instytutach akademickich i szkołach wyższych.
Maschinelle Übersetzung
Ołeh HRYNIW, doktor filozofii, Lwów Właściwie rzecz biorąc, opusy Ołeksandra Karewina mają się do nauki tak samo, jak sapanie do muzyki. Oczywiście, małorosyjski akademik P. Tołoczko ma nieco inne wyobrażenie o nauce. Dla niego naukowe jest wszystko, co jest szkodliwe dla narodu ukraińskiego, z którego podatków wypłaca mu się (i to niemałą!) zapłatę. Chodzi tu o znany fenomen moskalofilstwa, wśród którego Iwan Franko wyodrębnił „przynajmniej trzy rodzaje lub formy”. Rozróżniał on „moskalofilstwo językowe” i „moskalofilstwo polityczne”. „Moskalofilstwo językowe”, według charakterystyki Franki, zrodzone z pogardy mało wykształconej inteligencji do „naszego chłopskiego języka” jako nieoszlifowanego dla kulturalnych potrzeb narodu. Jednocześnie „moskalofilstwo polityczne” może mieć dwojakie znaczenie. W pierwszym sensie do moskalofilów należy zaliczyć wszystkich ludzi w Europie, którzy okazują „przychylność dla Moskali, narodu słowiańskiego… przychylność i miłość do jego lepszych kulturalnych i duchowych dążeń…”. Przeciwieństwem tego jest „moskalofilstwo sykofanckie i szpiegowskie, sługa obecnej rosyjskiej maszyny państwowej, moskalofilstwo płatne i godne wszelkiej pogardy”. Chyba czytelnicy zgodzą się, że akademik Tołoczko nie należy do zwolenników tych rosyjskich patriotów, którzy protestują przeciwko nieuczciwym wyborom i żądają wolności politycznych dla swojego narodu. Dlaczego tyle uwagi poświęcono akademikowi Tołoczce, który, nawiasem mówiąc, swego czasu reprezentował w parlamencie znaną siłę patriotyczną? Czy nie warto zastanowić się nad tym przed tegorocznymi wyborami? Jako pryncypialny uczony, Petro Tołoczko, teraz z honorowym tytułem Bohatera Ukrainy, doznał pozytywnej ewolucji, przeorientowując się z dziwacznej koncepcji „kolebki trzech bratnich narodów”, która rzekomo obejmowała Rosjan, Ukraińców, Białorusinów, do wyświechtanej, zrodzonej przez adeptów asymilacji Ukraińców i Białorusinów jeszcze za reżimu carskiego koncepcji „jedinogo russkogo naroda” i zaprzeczenia narodowej odrębności Ukraińców i Białorusinów. Jeśli akademik chwali antyukraińskie paszkwile A. Karewina, to należy do jego współmyślicieli! Oto co pisze we wstępie do wydania A. S. Karewina „Ukrainskij jazyk. Istorija stanowlenija i razwitija” (Kijów: Kijewskaja Ruś, 2011): „Polecając książkę do druku, chciałoby się tylko życzyć autorowi odejścia od heroicznego i smutnego obrazu donkiszotowskiego samotnika. Przed nim (! — O. H.) podobne idee i myśli były wyrażane także przez innych jego współczesnych i byłoby pożądane, aby znalazły one odzwierciedlenie w książce”. Takie pouczenie można przekazać innymi słowami, parafrazując znane hasło: „Ukrainofoby wszystkich krajów, łączcie się!”. Trzeba zaznaczyć, że akademik Tołoczko nieco zawęził krąg współmyślicieli Karewina, gdyż nie ograniczają się oni do „współczesnych”. Należą do nich stada szowinistycznych kruków w czarnych sutannach i bojarskich futrach jeszcze z czasów szalonego samowładcy Piotra I. Za panowania Niemki Katarzyny II nienasyceni imperialiści nie mogli obejść się bez swoistego ideologicznego zabezpieczenia. Tak powstała beletrystyczna „Istorija gosudarstwa Rossijskogo” N. Karamzina w 12 tomach. Mówić o jej naukowości można z wielkim „naciągnięciem”. Nawiasem mówiąc, rosyjscy historycy nie wspominają konceptualnego artykułu M. Hruszewskiego „Zwyczajna schema „russkoj” istorii i sprawa racionalnogo uładu istorii schidnoho słowjanstwa”, wydrukowanego w 1904 r. w zbiorze Rosyjskiej Akademii Nauk. Zresztą, w ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci była ona wielokrotnie przedrukowywana na Ukrainie. Co prawda, rosyjscy historycy w przeciwieństwie do naszego uczonego opierają się nie na faktach historycznych, a na sztucznej schemacie „russkoj” historii, która nie wytrzymuje żadnej krytyki. Jeśli Rosyjska Akademia Nauk opublikowała artykuł naszego historyka, to prawdopodobnie uznała słuszność jego argumentów. W takim przypadku akademik Tołoczko wygląda bardzo żałośnie. Tutaj możliwe są warianty. Jeśli akademik nie czytał znanego artykułu M. Hruszewskiego, to nie ma prawa uważać się za badacza historii Ukrainy, bo wychodzi z jaskiniowej „schematy” rosyjskiej ideologii imperialnej. Zatem narusza obowiązującą Konstytucję Ukrainy, której normy mają bezpośrednie działanie. W innym przypadku zasługuje na honorowy tytuł spekulanta w nauce historycznej. Czy taka osoba może być uważana za czołowego ukraińskiego historyka? Pytanie jest retoryczne — nie więcej! W cywilizowanych krajach Polski, Czech, nie mówiąc już o Niemczech czy Francji, fałszerzom historii w instytucjach akademickich czy placówkach oświatowych wskazuje się drzwi. Piszę o Tołoczce, rozumiejąc marność Karewina, bo akademik błogosławi niskiej jakości wyrób werbalny. Akademik pisze: „W całości książka A. Karewina sprawia wrażenie fundamentalnego badania”. Czy można uważać za fundamentalne badanie zbiór cytatów z pism, z reguły szczerych ukrainofobów, z powtarzaniem nonsensów minionych stuleci? Prawdopodobnie Tołoczko wie lepiej: od tego jest akademikiem. Jeśli nie wie, to poradzę zajrzeć do znanej encyklopedii Brockhausa i Efrona, która wyszła sto lat temu. W tym wydaniu piszą o „russkom narodie” to samo, co Karewin. Plagiat czy kontynuacja szowinistycznych idei? Jeśli Tołoczko pisze o współczesnych współmyślicielach A. Karewina, to spróbuję nieco skonkretyzować jego myśl. Jeszcze w 2000 r. publiczna biblioteka historyczna Rosji wydała w nakładzie 200 egzemplarzy „Oczerki istorii russkogo dwiżenija w Galicji XIX—XX ww.” Niny Magomietchanowny Paszajewej. Jak widać z odniesień, A. Karewin jest zaznajomiony z tym quasi-naukowym wyrobem. N. Paszajewa wykazała całkowite ignoranctwo w historii, bo nie rozumie, że w Galicji pojęcie „ruski” używane było w znaczeniu „ukraiński”, ale galicyjscy Rusini nie utożsamiali się z „russkimi” na północny wschód od ukraińskiego terytorium etnicznego. Banalna i podstępna zamiana pojęć... Nic dziwnego! Przypomnijmy, szanowni czytelnicy, czyż nie tak samo rozumie „Ruską Trójcę” znany poseł z obecnego parlamentu, który zasłynął wymachiwaniem rękami przed głosowaniem za złożonymi projektami ustaw? Obecnie próżno dowodzić rosyjskim historykom czy filologom pewne ogólnie znane fakty. Na przykład ich państwo do 1713 r. nazywało się nie Rosyjskim, a Moskiewskim. W Europie wyraźnie rozróżniano dwa kraje — Ruś, czyli Ukrainę, i Moskowię, która później została nazwana Rosją. Jeszcze wcześniej, w kronikach, nazwę „Ruś” używano tylko w odniesieniu do ukraińskich ziem. Jeśli tego nie wie A. Karewin, to P. Tołoczko z pewnością wie. Jednak u niego na pierwszym miejscu nie jest rzetelność naukowa, a ideologiczna stronniczość na gruncie politycznego moskalofilstwa. Czy Moskowia ma jakikolwiek związek z historią Rusi? Tutaj odpowiedź może być tylko pozytywna, ale z uściśleniem: Moskowia jest tak samo związana z historią Rusi-Ukrainy, jak Rumunia z historią Cesarstwa Rzymskiego! Mówić o „starszym braterstwie” wobec Ukraińców mogą tylko ignoranci lub szczerzy spekulanci. Kijowskie państwo wielkoksiążęce — to państwo naszych przodków, a nie Moskali. Właśnie te nasze ziemie, według słów historyka O. Palija, „w największym stopniu zachowały ukraińską tożsamość etniczną”. Oczywiście, na pierwszym miejscu trzeba postawić język. Rzetelni badacze udowodnili starożytność języka ukraińskiego. Jak podkreśla uczony językoznawca Iwan Juszczuk, odrębność naszego języka przejawiła się nie mniej niż 3 tysiące lat temu (według innych danych, 7 tysięcy lat). Analiza Jarosława Dzyry nazwisk z czasów kozackich pozwoliła dojść do wniosku, że ówczesny język prawie nie różni się od dzisiejszego języka Ukraińców. Warto wspomnieć rosyjskiego historyka Wasyla Kluczewskiego, który zaznaczał: „Wyobraźcie sobie, że Kijów nie zostałby zdobyty i zniszczony przez Tatarów… Kijów pozostawałby stolicą pierwszego wielkiego ruskiego państwa… Oficjalnym językiem stałaby się nie mieszanka starosłowiańskiego i fińskiego języków, a słowiańsko-ukraiński”. Mimo niesprzyjających warunków historycznych nasz naród zachował swój wielki język. Obecnie w Wielkim słowniku wyjaśniającym współczesnego języka ukraińskiego znajduje się 250 tys. słów — i oczywiście to jeszcze nie całe nasze bogactwo. Kto odważy się nazwać tak wielki język dialektem? Jedynie spekulatywny ukrainofob — i nie inaczej! Zresztą, Iwan Franko jeszcze pod koniec przedostatniego stulecia dał odpór podobnym spekulantom. Dawno już na ukraiński przetłumaczona jest Biblia. Ukrainofob A. Karewin zarzuca ze swojego szowinistycznego bagna tłumaczowi Wiecznej Księgi Pantelejmonowi Kuliszowi to, że tworzył neologizmy. Czyż to podstawa do znieważania naszego języka i krzewiciela języka ukraińskiego? Przeciwnie, możliwość tworzenia neologizmów świadczy o przewagach naszego języka, jego elastyczności, zdolności do przystosowywania się, przetrwania i rozwijania się w najcięższych warunkach. Należy podkreślić, że neologizmy stworzone przez P. Kulisza, M. Staryckiego, Ołenę Pcziłkę weszły do codziennego użytku narodu ukraińskiego i nie są postrzegane jako sztuczne. Zresztą, tworzyli neologizmy także A. Puszkin, L. Tołstoj i inni rosyjscy pisarze. Co tu mówić o języku czeskim! W jednym przyznaję rację ukrainofobowi: ukraiński rzeczywiście nie może konkurować z jego językiem w produkowaniu różnych wulgaryzmów. A to, że ukraińscy pisarze Pantelejmon Kulisz, Iwan Neczuj-Łewycki, uczony Iwan Puluja tłumaczyli Biblię, świadczy: nasz naród pragnął czytać Pismo Święte w ojczystym języku, a nie w tym, którego przedstawiciele zawsze usiłowali „sprywatyzować” Boga. Oprócz Biblii, na wielki język ukraiński przetłumaczone są szczytowe dzieła literatury światowej, w szczególności Homera, Dantego, Cervantesa, Szekspira, Szoty Rustawelego itd. Między innymi A. Karewin także wykazał pewną chorobliwą skłonność do produkowania antyukraińskich neologizmów. Czego tylko wart wyrób werbalny „nieńkopatriot”? Kiedy czytasz jego opusy, zakrada się myśl, że na ciebie pędzi rozwścieczony byk, który cierpi na daltonizm i postrzega naszą niebiesko-żółtą flagę jako czerwoną płachtę. Próżne starania! Naród ukraiński przetrwał carat, „rozwinięty socjalizm” — przetrwa i kiriło-putinowski „Russkij mir”. A nędzne wprawki A. Karewina i P. Tołoczki wyrzuci jak niepotrzebny grat na śmietnik. Cel ukrainofobów jest nieoryginalny: pragną oni splugawić naszą kulturę, wyobcować Ukraińców od narodowego dziedzictwa duchowego. Tak już było. Przypomnijmy, jak w podręcznikach do literatury ukraińskiej publikowano nie najlepsze dzieła naszych
Od redakcji. Na początku marca br. został opublikowany list do prezydenta Wiktora Janukowycza, który podpisała grupa osób o nastawieniu ukrainofobicznym. Domagają się oni od gwaranta ukraińskiej Konstytucji: po pierwsze, „zmiany wektora rozwoju kraju w stronę sojuszu z Rosją i Białorusią”; po drugie, „nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego”; po trzecie, „zaprzestania faszyzacji kraju…”. Wśród sygnatariuszy – „znajomych twarzy” – natrafiamy na takie jak A. Czmyr, N. Witrenko, W. Korniłow, A. Wasserman, A. Ołeksandrowska i inni. Jest wśród nich także A. Kariewin, „historyk, publicysta”. O nim oraz o jego/ich „twórczości” i polityce wobec Ukrainy traktuje ten artykuł.
Maschinelle Übersetzung
Walentyna SEMENIAK, Tarnopol
Autorem „tarnopolskiego światła” był burmistrz miasta, który zawarł umowy z firmami z Wiednia i Budapesztu dotyczące budowy elektrowni oraz wprowadzenia oświetlenia elektrycznego już w 1897 roku. Cztery lata później komisja z Wiednia zatwierdziła uruchomienie miejskiej sieci elektrycznej… Następnie pojawiły się wodociąg i kanalizacja. Nie należy także sądzić, że w Tarnopolu zawsze używano języka ukraińskiego. Edukacja odbywała się po niemiecku, a mieszczanie, którzy żenili się z Polkami, w większości w rodzinach rozmawiali po polsku. Świadomość narodowa wśród ruskiej inteligencji stała na niskim poziomie. I oto niespodziewanie dla wszystkich w 1896 roku pierwszym burmistrzem wybrano Włodzimierza Łuczakowskiego, który był wówczas jedynym ukraińskim adwokatem trzymającym się z dala od polityki, a mieszczaństwo pragnęło mieć u władzy tylko „neutralnego” człowieka. Ówcześni tarnopolanie po prostu „trafili w dziesiątkę”, stawiając na czele gminy człowieka z wykształceniem uniwersyteckim, który swobodnie władał językiem polskim i niemieckim, a w życiu codziennym posługiwał się wyłącznie ukraińskim. Pan Włodzimierz zaczyna energicznie wprowadzać wśród miejscowej inteligencji ojczyste słowo. Ze wspomnień jego współczesnych: „Była to w owych czasach naprawdę niezwykła rzecz, że Rusin mógł zostać burmistrzem Tarnopola i był nim przez długi czas. Na tym wpływowym stanowisku Łuczakowski mógł uczynić wiele dobrego dla Rusinów
Wiaczesław WYNOHRADOW, osiedle typu miejskiego Wielki Burluk, obwód charkowski
Wraca na ziemię ojczystą imię Walentyna Siemianciewa — uczestnika narodowo-wyzwoleńczych zmagań, inżyniera-hydrotechnika, rzeźbiarza i publicysty. Jego nazwisko zostało wpisane do 10-tomowej „Encyklopedii ukrainoznawstwa”, ale my, wielkobuрлucianie, w przeważającej części nawet o nim nie słyszeliśmy. Urodził się 23 kwietnia 1899 roku na Charkowszczyźnie, w słobodzie Wielki Burluk. O sobie Walentyn Siemianciew pisze we wspomnieniach: „Kto i co uczyniło mnie Ukraińcem? Przede wszystkim urodziłem się nim. W rodzinie mówiło się, że po ojcu ród pochodzi z Wołynia, co jest bardzo prawdopodobne, bo na Słobożanszczyznę w przeszłości uciekała ludność z Wołynia i z całego Prawobrzeża. Także znalazłem nazwisko wołyniaków jako Siem'janyk. A na ulicy nazywano nas — Siemiency. Mama — z rodu kozackiego Dawydenków, z kozaków-powrotńców z Południowego Kaukazu. W czasie pierwszej rewolucji, czy to po tej rewolucji, gdzieś w 1906 lub 1907 roku, dostałem od chrzestnej matki, nauczycielki, „Kobzarza” Tarasa Szewczenki. Wtedy już chodziłem do szkoły. „Kobzarz” głęboko poruszał, budził jakąś tęsknotę. A czytanie „Tarasa Bulby” Gogola, utwory Kaszczenki rodziły tęsknotę za kozaczyzną, żal za utraconym. A jeszcze dalej — marzenia i nadzieje na lepsze w Ukrainie — walczyć o nią”. Po rozpadzie Imperium Rosyjskiego Walentyn Siemianciew uznał сеу місті. a dobry pierwszy burmistrz miasta (w przeciwieństwie do wielu następców) zrobił wiele. Zorganizował i stanął na czele towarzystwa „Ruska Besieda” oraz oddziału „Proświty”, był członkiem Tymczasowego Komitetu do sporządzenia statutu fundacji im. księcia Konstantego Ostrogskiego, zorganizował ukraiński teatr amatorski. Przełożył dla teatru około dwudziestu sztuk z języka niemieckiego i polskiego. Nawiasem mówiąc, Łuczakiwski założył „Ruską Bursę” i kierował nią przez niemal ćwierć życia, jeszcze na długo przed wyborem na stanowisko burmistrza. W zbiorach Tarnopolskiego Muzeum Krajoznawczego przechowywany jest dyplom: „Ci ruscy chłopcy, których wyprowadziłeś na ludzi, są żywymi świadkami Pana błogosławionej działalności. Tak więc jak długo będzie istniała „Ruska Bursa”, Pana imię będzie wpisane w jej historię złotymi literami, jako jej założyciela, dobrego i długoletniego przewodnika”. Burmistrz od razu zabrał się do gospodarowania w mieście. Oto — budowa kanalizacji w centrum
Zagospodarowanie złóż torfu, organizacja „Letniego teatru”, założenie w podmiejskiej wsi Wielkie Hai parku wypoczynkowego dla mieszkańców miasta. Ożywa życie kulturalne miasta. Coraz częściej odbywają się koncerty ukraińskiej pieśni i muzyki. Na jednym z takich koncertów, poświęconym jubileuszowi Tarasa Szewczenki, po raz pierwszy wystąpiła wówczas jeszcze nikomu nieznana Solomija Krušelnycka. Prawdziwą sensacją owego czasu stała się etnograficzna wystawa regionu, którą odwiedził następca austriackiego tronu arcyksiążę Rudolf. A korespondentem „Kuriera Lwowskiego” był Iwan Franko, dawny i dobry przyjaciel Wołodymyra Łuczakowskiego. Smaczkiem w artykule Franki: „Warto zaznaczyć, że niektórzy wiedeńscy uczeni, zapoznawszy się z kolekcją gerdanów panny Ozarkiewiczówny, zauważyli uderzające podobieństwo techniki i materiału pokuckich gerdanów i podobnych ozdób z koralików, znalezionych przy mumiach w starożytnoegipskich grobowcach”. Bardzo często Franko zwracał się o pomoc do Łuczakowskiego — jedynego adwokata-Ukraińca. (Przed wyborami do austriackiego parlamentu polityczni wrogowie Franki starali się go skompromitować). Zachował się jeden z listów Franki: „Wysokoszanowny Panie Doktorze! Czy nie mógłby Pan zastąpić mnie w sądzie tarnopolskim. Mam na najbliższy poniedziałek, 3 października, wezwanie na rozprawę, zdaje się, za rzekome pobicie Pidhajnego na zebraniu w Tarnopolu w czerwcu tego roku. Mam świadków, którzy stali w czele tego zebrania blisko mnie i którzy potwierdzą, że ja p. Pidhajnego nawet palcem nie dotknąłem… Oczekując łaskawej odpowiedzi od Pana, pozostaję z poważaniem dr Iwan Franko”. Lecz w osobie Łyczakowskiego Iwan Franko przede wszystkim widział pisarza. W jednej ze swoich prac pisał: „W drugiej połowie lat 60. na arenę wystąpiła nowa grupa utalentowanych pisarzy, natchnionych ideałami ludowymi: Wołodymyr Nawrocki, Ołeksandr, Osyp i Wołodymyr Barwińscy, Danyło Tanjaczkewycz, Wołodymyr Łuczakowski”. A kiedy w jednej z lwowskich gazet anonimowy autor napisał, że Franko pierwszy zwrócił się do „ludowego języka i do życia tutejszego ludu”, Iwan Franko to sprostował: „Nie byłem pierwszy w ogóle, bo do ludowego języka pierwszym u nas zwrócił się Markijan Szaszkewycz na początku czwartej dziesiątki tego wieku, i od tego czasu nigdy nie przerwał się szereg pisarzy, piszących językiem ludowym… Barwińscy, Nawroccy, Łuczakowski”. Podczas swoich adwokackich spotkań z chłopami Wołodymyr Łuczakowski rozmawiał z nimi na różne tematy. Szczególnie lubił zapisywać „z pierwszych ust” galicyjskie przysłowia, powiedzenia, zagadki. Rękopisy przekazał Iwanowi Frankowi, a ten wkrótce uporządkował je i włączył do swojego zbioru. Łuczakowskiego dla świata „odkryła” Wira Stećko, kierowniczka działu pracy naukowo-oświatowej obwodowego muzeum krajoznawczego. Pani Wira opowiada: — Badając życie i działalność pierwszego burmistrza-Ukraińca Tarnopola, odnalazłam we Lwowie mieszkanie, w którym w ostatnich latach swojego życia przebywał syn Łuczakowskiego — Tadeusz. Po śmierci Tadeusza jego rzeczy osobiste, część archiwum, fotografie pozostały tam. Pani Hanna Hawryliuk, która tam mieszkała, przekazała do muzeum dwa cenne portrety ojca i syna Łuczakowskich. Obecnie w naszym muzeum jest około stu jednostek przechowywania. Już dokładnie ustalono, że Łuczakowski urodził się w rodzinie kapłana Dmytra 19 marca 1838 roku we wsi Remenów na Lwowszczyźnie. Później rodzina przeniosła się do wsi Dowżanka w pobliżu Tarnopola. Był to jedyny adwokat-Ukrainiec, który stawał w obronie chłopów. Cieszył się wielkim autorytetem zarówno wśród Polaków, jak i wśród Ukraińców. Minęło ponad sto lat i do Tarnopola ponownie (i nieprzypadkowo) „powraca” jego pierwszy burmistrz, aby choćby w ten sposób przypomnieć nam wszystkim proste i mądre prawdy: swoje trzeba chronić i pielęgnować jak źrenicę oka. W tym roku po raz pierwszy w Tarnopolu odbędzie się wręczenie nagrody Wołodymyra Łuczakowskiego „Najlepsi w Tarnopolu” z okazji jego urodzin.
Tę myśl rozwinął w referacie „Miłość w artystycznym świecie Gogola” profesor Kamieniecko-Podolskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Ohijenki Semen Abramowicz. Takiego poglądu trzyma się również zachodnioeuropejska myśl chrześcijańska, którą bada kierownik Wydziału Literatur Słowiańskich Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy profesor Pawło Myhed. Jako sposób przemiany duszy Mikoła Gogol wykorzystywał boską liturgię. Jego prozę duchową na język ukraiński przełożyła profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki profesor Tetiana Myhed. A ile odkryć w twórczości Gogola dokonali filozofowie i językoznawcy, porównując jego poemat, nowele i opowiadania z utworami Gajto Gazmanowa, Iwana Gonczarowa, Antona Czechowa, Lao She, Liny Kostenko, Michaiła Bułhakowa! „Wielkość Mikołaja Gogola widać z oddali” — podkreślił, witając uczestników konferencji, rektor Gogolowej uczelni doktor nauk politycznych profesor Ołeksandr Bojko. A przewodniczący rady nadzorczej Niżyńskiej miejsko-rejonowej organizacji „Fundacja charytatywna „Nżen” Mikoła Szkurko nazwał pisarza wielkim mecenasem. Bracia Ukraińcy Ołeksandr i Iljа Bezborodkowie ofiarowali Niżynowi liceum, a Mikoła Gogol obwieścił światu o Ukrainie. „On jest pisarzem międzynarodowym” — zgodziła się po ukraińsku Irlandka Mak Coun Bridżit.
Maschinelle Übersetzung
Nadija Onyszczenko, Niżyn, obwód czernihowski
Dla uczczenia 160. rocznicy śmierci swojego najsłynniejszego absolwenta Niżyński Państwowy Uniwersytet im. M. Gogola wraz z Instytutem Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy zorganizował XI Międzynarodową konferencję „Twórcza spuścizna Mykoły Gogola a światowy kontekst kulturowy”. Wsparcia udzielił wykonawczy komitet Rady Miejskiej Niżyna oraz niżyńska międzyrejonowa organizacja charytatywna „Fundacja Dobroczynna «Nien»”. Prawie 40 naukowców, literatów i tłumaczy, doktorantów i wykładowców z Ukrainy i Rosji przygotowało referaty już w przeddzień. Ich badania naukowe nad ukraińskim i światowym Gogolem, nad poetyką jego utworów przekonywały wszystkich o jednym: jak daleko nam jeszcze do niego. Gogol zrobił dla wymiarów moralnych to samo, co Leibniz dla matematyki — jakby odkrył rachunek różniczkowy, nieskończenie wielkie znaczenie nieskończenie małych wielkości dobra i zła. Wniosek XIX-wiecznego literata Dmitrija Mereżkowskiego potwierdziła nasza współczesna, doktorantka Trinity College w Dublinie Mak Koun Bridżit. Na sesji plenarnej znalazła podstawy do porównania Mykoły Gogola z Oscarem Wilde'em. Dziewczyna zwróciła naszą uwagę na cytat z „Portretu” w języku rosyjskim: „Człowiekowi, który wyszedł z domu w jasnym świątecznym stroju, wystarczy, żeby spod koła ochlapała go jedna plama błota, a już cały lud go otacza i pokazuje na niego palcem”. I zrozumieliśmy, że wielki Ukrainiec przez całe życie wynosił siebie ku Bożym szczytom doskonałości, bezlitośnie wyrzucając z siebie diabła.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
był obywatelem nowo proklamowanej Ukraińskiej Republiki Ludowej i zgłosił się do drugiej sotni Bohdanowskiego pułku Armii UNR. Później znany jako aktywny żołnierz pułku Czarnych Zaporożców Dywizji Żelaznej. Musiał walczyć z białymi i czerwonymi bandytami w różnych zakątkach Ukrainy. Nawet kilkakrotnie trafiał do niewoli, z której cudem się wydostawał. W tragicznym 1920 roku, kiedy naród ukraiński ostatecznie utracił niepodległe państwo, Walentyn Sim’jancew, podobnie jak tysiące jego bojowych towarzyszy broni, znalazł się w polskim obozie dla internowanych żołnierzy. Po zwolnieniu wiosną 1923 roku mieszkał w Czechosłowacji, gdzie zdobył wykształcenie inżyniera-hydrotechnika, potem w Niemczech, Austrii, a w 1949 roku przeniósł się do USA, gdzie zmarł 15 lutego 1992 roku. Syn naszego rodaka Radomir Sim’jancew, który mieszkał w czeskich Podębradach, pozostawił ciekawe i treściwe wspomnienia o życiu na emigracji innej wybitnej postaci, związanej w młodości z Charkowszczyzną — Dmytra Antonowycza. Walentyn Sim’jancew o swoim burzliwym i dramatycznym życiu pozostawił „Wspomnienia Bohdanowca” (1963), „Czasy studenckie” (1973), „Lata kozakowania 1917—
1923” (1976), „Роки в Америці”. Ten cykl wspomnień stał się chyba pierwszym w diasporze pod względem zakresu obejmowanego materiału historycznego i biograficznego. Na emigracji nasz rodak zasłynął jako rzeźbiarz, grafik-plakacista i portrecista; o artyście Walentynie Siem’jancewie mowa w biograficznym słowniku S. Bilokonia „Sztuka Ukrainy” (1997). We wspomnieniach wydanych w 1976 roku Walentyn Siem’jancew napisał: „I czym bym usprawiedliwił swoje życie, gdyby dobry los nie dał mi mojego kozactwa?” Niestety, niewielu było Ukraińców, którzy myśleli podobnie, i to jest główna przyczyna tego, że Ukraina znalazła się wówczas w niewoli. Lecz nawet godnej fotografii jednego z wielu bojowników o Ukrainę zapewne dziś już nie sposób znaleźć (jego wspomnienia z portretami z okresu starszego wieku ukazywały się na słabej bazie drukarskiej). Nie przedstawiono też jego osoby w publikacjach naszych badaczy, poświęconych burzliwemu okresowi walk o wyzwolenie. Mimo to wśród wielu ukraińskich bohaterów spośród rodowitych mieszkańców Charkowszczyzny, których w czasach sowieckich napiętnowano jako „petlurowców”, Walentynowi Siem’jancewowi przypada nie ostatnie miejsce.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
wzdychać i płakać nad zatrutą poleską kołyską… Mieszkańcy Kołomyi też wzdychali i dziwili się. Tutaj pracowali przy likwidacji awarii, tutaj zostawili swoje zdrowie. Teraz rozpoznają i nie rozpoznają tego, co już widzieli w tamtych piekielnych latach 80. Ale ta stracona ziemia ich wzywa. „Do Czarnobyla — na pielgrzymkę?!” — dziwił się kijowski urzędnik, gdy przygotowywano dokumenty na wyjazd. „Tak, na pielgrzymkę” — potwierdzili. Bo chcą pamiętać o niezagojonej ranie Ukrainy, nie zapominać o tych, którzy pozostali w swoich domach, i modląc się, wypraszają u Boga łaskę. A mieszkańcy Czarnobyla cieszą się z gości, opowiadają o swoich dniach powszednich i świętach, o tym, jak kochają swój kraj. Zapamięta się smaczny obiad, którym nas częstowali, zwłaszcza gorący czerwony barszcz i pachnące pierożki. Życie nie cichnie w Czarnobylu, a zatem czy jest nadzieja na powrót? A do Kijowa jechaliśmy w obfitym i zimnym wiosennym deszczu. W gniazdach przy drodze siedziały mokre bociany. Było ich żal, a mieszkańcy Kołomyi podekscytowani gwarzyli, omawiali to, co zobaczyli, żartowali i nie przejmowali się tym, że przed nimi jeszcze jedna bezsenna noc i długie 700 kilometrów rodzinnej Ukrainy… dysertacji „Paradygmat osobowościowy człowieka jako konceptualna podstawa ukraińskiej idei”. Stara, jeszcze komunistyczna koncepcja partii, mas i klas nie może już poruszać polityki w czasie wolnego rozpowszechniania informacji i idei. Ukraińskie społeczeństwo szybko wchodzi w świat informacji, o czym świadczą znaczne tempa wzrostu liczby użytkowników sieci Internet i portali społecznościowych. Postęp zależy od jednostek, które same analizują i tworzą. Społecznie aktywne jednostki nieuchronnie rozszerzają krąg ludzi, którzy przejmują się problemami społeczeństwa, którzy dokładnie będą wiedzieć, dlaczego u nas wszystko jest nie tak, jak w wolnych państwach Europy. Chociaż to jeszcze za mało. Przywrócić życie w nurt wolnej demokracji to pokolenie w jednej chwili nie zdoła, gdyż jest zbyt rozczarowane i wyrosło na idei przetrwania. Ale mamy szansę położyć początek, wbrew agitacji, oddając głos na tych, którzy naprawdę są zdolni przejmować się interesami społecznymi, a takich wśród Ukraińców jest wystarczająco dużo.
Maschinelle Übersetzung
Natalka POKŁAD Książka Ostatniego dnia marca, wczesnym rankiem, niewielki i niezbyt wygodny do dalekich podróży raf podwiózł mnie na obrzeżach Kijowa. Pogoda była niepewna — niebo to chmurzyło się, to znów obdarowywało ziemię słońcem, ale nastrój kołomyjskich czarnobylców, mimo bezsennej nocy i pokonanej długiej drogi, był pogodny. Wczoraj wieczorem, po błogosławieństwie ojca Iwana, likwidatora awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, dziewiętnaście osób wyruszyło do Czarnobyla. Ta, już trzecia ich podróż do strefy (co dwa lata), jest powiązana z wydaniem księgi pamięci „Czarnobyl. Kołomyjszczyzna. 25 lat po tragedii”. Unikatowe wydanie ujrzało światło dzienne dzięki wsparciu przewodniczącego Kołomyjskiej Organizacji Społecznej Inwalidów „Sojuz Czarnobyl Ukrainy” Wiktora Poznyka, przewodniczącego komitetu „Dzieci Czarnobyla” ks. Iwana Ostafijczuka oraz dyrektora Muzeum Historii Miasta Kołomyi Mychajła Arsaka. Książkę pan Wiktor nie bez dumy od razu mi zaprezentował. Jak się okazało, za nimi dwa lata niełatwej pracy: rozsyłanie ankiet, poszukiwania funduszy (czarnobylcom pięknie obiecywano, jednak, niestety, tak ich nie wydzielono, więc musieli w międzyczasie włożyć własne), opracowanie niemałego materiału: aby utrwalić w czasie to, co, jak wierzą, będzie nauką dla potomnych, bo przez niwelację pamięci strefa staje się już dla nich po prostu modną grą komputerową, choć straszna tragedia 1986 roku zniszczyła tyle ludzkich losów. Książka otwiera się ciepłym słowem wstępnym do rodaków przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Mychajła Wyszywaniuka oraz przewodniczącego rady obwodowej Ołeksandra Sycza, kierowników władz rejonowych i autorytetów ze stolicy. „Naszym towarzyszom broni — i martwym, i żywym — dedykuje się”, — zaznaczył na początku wydania autor pomysłu Wiktor Poznyk. W publikacji znajdują się nazwiska i krótkie biografie kołomyjan: tych, którzy jeszcze są obok nas, walczą o każdy swój dzień, i tych, którzy już odeszli w wieczność. Przewracając strony, czytelnik nie tylko dowiaduje się o bohaterach, którzy bez wahania stanęli do pojedynku z jądrowym piekłem i zasłonili sobą świat przed straszną biedą, — ale, wierzę, skłoni głowę w szacunku. Przecież Czarnobyl nie ma czasu przeszłego… Dziś Ukraina pisze smutną kronikę strat. Podobne książki wydały już obwodowe organizacje społeczne inwalidów „Sojuz Czarnobyl Ukrainy” z Ługańska, Dniepropietrowska, Doniecka, Kirowohradu, zbiera materiały do Ogólnoukraińskiej księgi pamięci także Narodowe Muzeum Czarnobyla. W kołomyjskim wydaniu — encyklopedii bólu — nie tylko podano listy czarnobylców tego regionu (w latach 90. było ich około 900, a teraz — dwa razy mniej) z zaznaczeniem numeru legitymacji, ale także zamieszczono wiersze ziomków, poświęcone piołunowej gwieździe, opowiedziano o historii ruchu czarnobylskiego w regionie, o życiu Kołomyjskiej OSI „SCU” oraz o tym, jak budowano w mieście kapliczkę „Czarnobylski Zbawiciel”, a także zamieszczono wiele fotografii. 300 egzemplarzy wydania organizacja od razu podarowała bibliotekom rejonu. Świątynia Z czarnobylską cerkwią św. Eliasza i jej proboszczem ojcem Mykołą kołomyjanie przyjaźnią się od dawna, więc ich pierwsza wizyta w strefie prowadzi właśnie tutaj: z wydaną książką, dobrym słowem powitania i, jak zawsze, z prezentami dla świątyni. Ojciec właśnie zakończył służbę — była to sobota pochwalna (Pochwała Przenajświętszej Bogurodzicy), nieliczna wspólnota parafian radośnie powitała gości z Kołomyjszczyzny. Wierzący ze łzami w oczach przyjęli od nich prezenty, ojciec odprawił molebien w intencji zdrowia i serdecznie dziękował „za poszukiwanie Boga i własnej duszy”, za ciepło i szczerość, za to, że o nich nie zapominają, przecież dziś w Czarnobylu mieszka blisko sto osób, pracuje ponad trzy tysiące pracowników zmianowych, funkcjonują placówki medyczne. Ojciec Mykoła jest filozofem i potrafi rozmawiać z ludźmi. Usłyszeliśmy opowieść o życiu w strefie, o niełatwej historii cerkwi św. Eliasza (w 1936 roku, kiedy ją zamknięto, ikonami grodzono płoty i robiono z nich nosze) oraz o obecnych niełatwych dniach powszednich. Kołomyjanie dołączyli do czarnobylskiej księgi pamiątkowej listę swoich zmarłych kolegów… A tymczasem na dworze sypnął śnieg i płatki były tak duże, że wszyscy byli zdumieni i uznali: takie bywają tylko w strefie.
Po strefie Czarnobylska strefa… Zielone jodełki, asfaltowe ścieżki dookoła. Nic nie przypomina o tragedii. Jednak dalsze odwiedziny wywarły na nas niesamowite wrażenie. Ponieważ grupę oprowadzał pan Wołodymyr Werbycki (jest tutaj od 1983 roku), mieliśmy okazję głębiej poznać przyczyny i skutki tragedii oraz odwiedzić najbardziej skryte miejsca. Ale — ciągła uwaga na dozymetr… Oto i reaktor — straszny wąż, który dwadzieścia sześć lat temu tchnął ogniem i spopielił tysiące istnień. Obecnie to już historia. I, Boże, z bliska jest on jakiś wcale nie straszny!.. A obok budowany jest nowy konfajnment. …Potem była Prypeć. Tej fatalnej wiosny mieszkało tu 50 tysięcy ludności. To było miasto przyszłości: nowe, dźwięczne i młode, perspektywiczne i bogate. Teraz to miasto-widmo, które wypadło z czasu. Nie otworzyły się żadne drzwi i żadne okno, nikt nie zaprosił w gości. Przerażająco jest patrzeć na niegdyś imponujące, a teraz zaniedbane budynki, placówki kultury, oświaty, medycyny, gastronomii, hotele, przystań rzeczną: wszystko skazane na zagładę niszczeje, zarasta bujną roślinnością. Na asfaltowych ścieżkach spotyka się odchody dzików i jeszcze jakichś zwierząt. Dookoła cisza i smutek, którego nie da się przekazać słowami. Weszliśmy na dziewiąte piętro hotelu „Polissia”, gdzie wyrosły całkiem spore dwie brzózkami, spojrzeliśmy na ogromny basen szkolny. W Prypeci funkcjonowały trzy szkoły, a teraz — rozrzucone podręczniki, standy z ideologiczną nauką ówczesnego Związku Radzieckiego, wielki sierp i młot — wszystko zastygło w jakimś zdumieniu, takie absurdalne i nieporadne. W opuszczonej wsi, którą potem odwiedziliśmy, już wystygł ślad ludzki i można chyba do woli posłuchać. Choć czas już mieć odpowiedź na pytanie — czegoż pragną Ukraińcy? Odpowiedź znają nie wszyscy, a jedynie ci, których nie przyłączono do jakiejś partyjki. Tym osobistościom zarzuca się brak patriotyzmu, zalicza się je do kosmopolitów, jak niektórzy Andruchowycza, ale właśnie ci obywatele — to siła robocza ukraińskiego postępu. Właśnie oni tworzą informacyjne tło nowej ideologii państwa. Przy współczesnych możliwościach technicznych rozpowszechniania informacji, rozwój idei prawdziwej Ukrainy odbywa się bardzo szybko. Pierwszą oznaką postępu jest wzrost liczby indywidualistów, zdolnych łączyć swój interes z ideą państwa. Znamienne, że o roli indywidualistów w ukraińskim budowaniu państwa mówią nie tylko na zachodzie kraju. Ukraiński wschód nieubłaganie dąży do przyjęcia silnej idei narodowej. Jest tam niemało patriotów, którzy rozwijają tę ideę konsekwentnie i nowocześnie. Warto wspomnieć niedawną prezentację książki naukowca z Ługańska Wołodymyra Sabaduchy, rozszerzonego wariantu dy-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
państwa natychmiast staniemy się ofiarą jakiegoś rekina globalizmu zachodniego lub rosyjskiego pochodzenia, który wyssie z tego terytorium wszystkie zasoby i zamieni nas w tanią siłę roboczą. Niepodległość państwowa formalnie będzie istnieć, ale za to istnieje ukryte niebezpieczeństwo przeistoczenia społeczeństwa w konsumpcyjny tłum. Jest jednak też niewielka nadzieja, że do tego parlamentu rzeczywiście dostaną się posłowie z misją wyższą niż elementarne naciskanie przycisków. Dlatego warto iść na wybory, aby poprzeć tych, którzy rzeczywiście są zdolni postawić interes publiczny wyżej niż osobisty.
Ustawodawca słusznie nałożył tabu na „przeciwsiechstwo”, choć z innych pobudek: „przeciwsiechy” wydały się władzy zagrożeniem dla systemu. W rzeczywistości fenomen „przeciwsiechów” to jednorazowa reakcja niezależnych ludzi na bezdarną pracę polityków-technologów. Ale to już historia. A będą to wybory, w których można, nie grzesząc przeciw patriotyzmowi, zagłosować także na partię pozaparlamentarną albo poprzeć przyzwoitego człowieka — kandydata większościowego.
Niektórzy znani działacze uważają to za niewdzięczne zajęcie i z góry ogłaszają zamiar nieubrudzenia się w politycznym błocie. Przynajmniej podobnie powiedział znany pisarz Jurij Andruchowycz: „I nie dlatego, powiedzmy, że jest dla mnie ważne być »ponad sporem« i nie brudzić rąk o politykę. Lecz dlatego, że na liście jestem nieefektywny, zależny od »generalnej linii« albo »gry zespołowej«. Byłoby wielkim błędem wpisać mnie na jakąkolwiek listę. A jeszcze większym błędem — mnie się zgodzić. Wszystkim nam nie zaszkodziłoby uświadomić sobie taki paradoks, że bez niezależnych indywidualistów, nieobciążonych stanowiskami, legitymacjami partyjnymi ani numerami na miejscach biorących udział w podziale mandatów na listach, społeczeństwo jest po prostu skazane na zagładę”. Dla spokoju narodu wypada mówić tylko to, czego on chce
Maschinelle Übersetzung
Mykoła CYMBALUK Ten wieczór nosił tytuł „Szewczenkowe imperatywy i my”. „Imperatyw” oznacza nakaz, kategoryczne, bezwzględne żądanie. W filozofii, zwłaszcza w etyce, terminem tym określa się ogólnie obowiązujące prawo moralne. Dla Anatolija Pohribnego szewczenkowe idee, jego poświęcenie w walce o prawa i wolności przede wszystkim narodu ukraińskiego stały się treścią jego życia. Nic więc dziwnego, opowiadała Hanna Hryhoriwna Pohribna, że osiemnastoletni Anatolij zapisuje w swoim dzienniku marzenie — o Ukrainie, w której wszystkim Ukraińcom będzie się dobrze żyło, w której pełnym głosem brzmieć będzie ojczysty język, w której zachowywane będą tradycje, w której dzieci będą szanować swoich rodziców… Miłość do ojczystego narodu, do ukraińskiego słowa określiła jego los, stała się tym krzyżem, który godnie niósł przez całe życie. Metaforę krzyża jako symbolu sprawiedliwej, świętej, ale ciężkiej, zdawałoby się, nie do udźwignięcia pracy i związanych z nią życiowych prób, trafnie wykorzystała w swoim wystąpieniu Lubow Hołota. — Dawno, jeszcze w 1985 roku, przy grobie Szewczenki, gdzie nie ma krzyża (stoi on osobno, jak wiecie), — wspominała, — rozmawialiśmy z pisarzami, z bliskimi ludźmi w wąskim gronie. Ludzie często mówią, że w życiu każdego jest jego własny krzyż. Bóg każdemu daje krzyż według sił, ale nie każdy może podnieść tyle, ile zdoła udźwignąć, i nikt nie zna tej wagi krzyża, który niósł Taras Szewczenko, Wasyl Stus, inni sławni synowie i córki narodu. Kiedy zaś nastały obecne czasy, zobaczyliśmy (i to wielka prawda), że nie wszyscy z godnością nieśli swój krzyż, który podnieśli. A byli (i są) tacy, którzy nieśli, ale przepełnili się pewnością własnej nieomylności. Prawda: czasem ci, którzy niosą (rzeczywiście niosą!) swój krzyż, pracują w pocie czoła dla ukraińskiej sprawy, wybuchają gniewem, że ich, powiedzmy, wyczynu nie zauważają, a ich niedoceniają. Anatolij Pohribny do takich nie należał. Wielkość jego ducha, niezwykła ludzkość, pracowitość łączyły się z niezwykłą skromnością. Był jednakowo przyjazny i prosty w relacjach z kolegami-akademikami i studentami, z ministrami i prostymi Ukraińcami, Wasyl STASZUK, przewodniczący rejonowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, dyrektor Muzeum Historycznego im. Iwana Ohijenki w Brusiłowie, obwód żytomierski. Wydaje się, że jeszcze całkiem niedawno na całą Ukrainę brzmiał pełen pasji i rozważny, mężny i bezkompromisowy głos znanego od zachodu po wschód działacza społecznego, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki oraz Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Iwana Ohijenki — Anatolija Hryhorowycza Pohribnego w jego niezapomnianych audycjach radiowych „Gdybyśmy się uczyli tak, jak trzeba…” — Dla mnie audycje radiowe A. Pohribnego były jak łyk źródlanej wody, — dzielił się kiedyś przemyśleniami miejscowy artysta W. W. Cyselskyj. — Cokolwiek robiłem: czy porządkowałem obejście, czy zajmowałem się sianokosami, zawsze znajdowałem czas, by posłuchać Anatolija Hryhorowycza. On jakby zaglądał w moją duszę. A kiedy wysłałem list, w którym wyraziłem swoje przemyślenia na temat języka ukraińskiego, na temat postaci historycznej I. Ohijenki, mniej więcej po tygodniu Anatolij Hryhorowycz już cytował go w swojej audycji radiowej. Wielkiej duszy był człowiek! Rzeczywiście, wielkie serce miał Anatolij Hryhorowycz Pohribny. Całe swoje świadome życie godnie trzymał sztandar za ukraińską państwowość, sztandar godności narodowej i honoru. I dzisiaj, kiedy bezdomni różnych maści, „fanatycy bzowego niewolnictwa” próbują przedstawicielami władzy i swoimi współmieszkańcami. To człowiek, który potrafił niezwykle skracać dystans. Wszyscy, którzy go znali, z którymi pracował, przyjaźnił się czy po prostu zetknął w tej czy innej sprawie, sytuacji, przyznają, jak go brakuje. Ale człowiek żyje tak długo, dopóki trwa obecność i wpływ na myśli i czyny żywych. Anatolij Pohribny wyznawał to, co głosił, mówili uczestnicy tego wieczoru. A to rzeczywiście rzadka cnota. Ołeksandr Chomienko, kierownik działu Instytutu Ukrainoznawstwa, prowadzący wieczór, po wysłuchaniu nagrania ostatniej audycji radiowej A. H. Pohribnego „Komunikujmy się po ukraińsku” dodał, że spychają Ukrainę na duchowe bezdroża, nam wszystkim brakuje głosu A. H. Pohribnego. Jego nieustającego bólu i walki o odrodzenie narodowe narodu ukraińskiego. Mimo woli przypominają się niezapomniane spotkania z A. Pohribnym, które do dziś oświetlają i uświęcają ścieżki i drogi do uświadomienia: kim jesteśmy? czego chcemy? dokąd idziemy? To było w dalekim, ale pamiętnym 1997 roku, kiedy Komitet ds. Nagrody imienia I. Ohijenki kierował Anatolij Hryhorowycz. To był czas, kiedy spryciarze na wszystkie ręce za dolary wybrukowali swoją drogę do kryminalnego bractwa i sceptycznie patrzyli na tych, którzy wznosili sobory ludzkich dusz. I trzeba było mieć odwagę i śmiałość, nawet — zuchwałość, by rzucić wyzwanie możnym, mieć własne zdanie. I nie tylko mieć, ale razem z podobnie myślącymi stanąć murem w obronie idei narodowej, która, jak uważał ówczesny przywódca państwa, „nie zadziałała”. Anatolij Hryhorowycz wraz z duchowymi braćmi, którzy wyszli na pierwszą linię walki o ukraińską państwowość w Żytomierzu, Kamieńcu Podolskim, Kijowie, Symferopolu, Łucku, Zaporożu, Równem, ogłosili rok 1997 Rokiem Iwana Ohijenki. A wokół nie ustępowali tak zwani „życzliwi”. Struktury władzy na wszelkie sposoby próbowały poniżyć znaczącą dla Ukrainy postać historyczną Iwana Ohijenki, szkalowały jego imię.
— Nie długo przyjdzie wam się użerać z Ohijenką — otwarcie deklarowali ówcześni mężowie stanu. — Nadejdzie nasz czas i nie w głowie nam będzie petlurowski najmita, jeszcze będziecie prosić. — Wiedz, że tych, którzy szkalują I. Ohijenkę, jest niemało nie tylko na Żytomierszczyźnie — smutno uśmiechał się A. Pohribny. — Wystarcza ich także w Kijowie. Ale ich czas minął, czyż to nie o nich napisał W. Symonenko: Bo szczere, wysokie niebo Nie podmalujesz pędzlem, Bo wielkości prawdziwej nie trzeba Opierać na ramionach nicości. Myślę, że Ohijence nie potrzeba ramion nieudolnych chłopaków. Najważniejsze, że my, patrioci, musimy trzymać się razem. Razem jesteśmy siłą. A w pojedynkę — trudno, a nawet niemożliwe jest wytrwać. Anatolij Hryhorowycz był częstym i mile widzianym gościem w Brusiłowie. Jego pełne pasji słowo brzmiało przy obejściu Ohijenki, na wiejskiej scenie, gdzie wręczano dyplomy laureatów Ogólnoukraińskiej nagrody imienia Iwana Ohijenki. Pamiętam wielomówne zgromadzenie przy znaku pamięci Wielkiego Ukraińca, jak zawsze przekonująco i szczerze brzmiało słowo Pohribnego, który na pamięć cytował wiersze I. Ohijenki, jego prace publicystyczne. — Pismo Święte stwierdza, że „Nie ma proroka bez czci, chyba że w ojczyźnie swojej i w rodzinie, w domu swoim” — na głos rozmyślał Anatolij Hryhorowycz. — W tym się po raz kolejny utwierdzamy, gdy mowa o ukraińskim Proroku — Iwanie Ohijence. Jego znają i szanują na świecie, a my, prawnuki marne, jeszcze wątpimy. A zatem chcę przypomnieć słowa Jezusa, który powiedział: „Nie potrzebują lekarza zdrowi, lecz ci, którzy się źle mają”. Tego dnia zabrał głos przed wspólnotą także autor tych słów jako przewodniczący lokalnej organizacji ohijenkowców, na co Anatolij Hryhorowycz powiedział: — Dobrze powiedziane, chciałoby się wiedzieć, kto was uczył tak występować? Oczywiście, miło mi było to usłyszeć od znanego na Ukrainie doktora nauk, profesora A. H. Pohribnego. A jeszcze milej było powiedzieć, że nauczycielem moim był Anatolij Hryhorowycz, kiedy studiowałem na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki na wydziale dziennikarstwa, gdzie wykładał literaturę ukraińską. Ostatni raz spotkałem się z Anatolijem Hryhorowyczem na V zjeździe pisarzy Ukrainy. Rozmawialiśmy niedługo, ale nasza rozmowa dotyczyła najbardziej bolesnych kwestii, które odnosiły się do uwiecznienia pamięci I. Ohijenki w Brusiłowie. Bolało go, że w ojczyźnie Wielkiego Ukraińca nie postawiono pomnika, nie otwarto Muzeum, gdzie można by poczuć ohijenkowski duch. I jakże dzisiaj ucieszyłby się A. H. Pohribny, gdyby zobaczył, że na Majdanie I. Ohijenki, obok muzeum historycznego jego imienia stoi pomnik Wielkiego Ukraińca... Nie mniej interesujące były wspomnienia jego kijowskich i z Moczalyszcz (rodzinnej wsi Pohribnego) sąsiadów. Szkoda, że przedstawicielom lokalnej władzy brakuje uświadomienia sobie tego, kim był i jest dla Ukrainy ich ziomek. Pociesza to, że dzieci — studenci uczelni, gdzie wykładał, uczniowie kijowskiego liceum humanistycznego imienia T. Szewczenki, gdzie był członkiem Rady Opiekuńczej, — pamiętają i święcie szanują jego dzieło. Miał rację dziennikarz radiowy Wasyl Marusyk, który przez długi czas współpracował z Anatolijem Hryhorowyczem, że takie postacie w naszej historii są pochodniami — oświetlają drogę i zapalają innych do pełnej poświęcenia służby swojemu narodowi. Anatolij Pohribny „wbił się” w pamięć Ukrainy nie tylko jako autor niedoścignionych pod względem swojego społecznego wydźwięku cykli audycji radiowych w obronie języka ukraińskiego. Był jednym z założycieli i najaktywniejszym członkiem „Proświty”, stałym autorem tygodnika „Słowo Proświty”. Honorowanie ludowego profesora, jak Anatolija Hryhorowycza szacownie nazywano za życia, trwa nie tylko w stolicy. Taki wieczór przeprowadzono w Szostce. Odbędzie się on także w Sumach. W Doniecku Marija Olijnyk, która prowadzi wojnę o ukraińskie szkoły, również planuje szereg działań. Aktywnie włączyli się w tę pracę proświcianie Ługańszczyzny. W planach Centralnego Zarządu „Proświty” — kolokwium czy seminarium, okrągły stół, gdzie będzie rozpatrywana i studiowana doktryna pedagogiczna A. Pohribnego. Niedawno „Proświta” zwróciła się do Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy z prośbą o przeprowadzenie w Kijowie (Dom Nagrań przy ul. Pierwomajskiego 5) wieczoru na żywo „Życie i czyn Anatolija Pohribnego”. Organizatorzy chcą nadać nieco inne ukierunkowanie spotkaniu, aby zbudowane ono było nie tylko na wspomnieniach. Bo Anatolij Pohribny należy (właśnie w czasie teraźniejszym) do tych utalentowanych ludzi, którzy, kończąc ziemską drogę, pozostają z nami w tych swoich prawdziwych, energetycznie nasyconych tekstach i sprawach, udział i kontynuacja których wymaga osobiste i narodowe sumienie każdego z nas, żywych. Jesteśmy radzi poinformować, że 23 kwietnia 2012 roku otrzymaliśmy list od Głównego zarządu ds. polityki wewnętrznej i kontaktów ze społeczeństwem Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, w którym mowa o tym, że pierwszy etap procedury został przejrzany. Komisja ds. przemianowań Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej podjęła pozytywną decyzję i teraz sprawa w rękach Kijowskiej Rady Miejskiej, która musi ją zatwierdzić. Mamy nadzieję, że już w tym roku będziemy mieli w Kijowie ulicę, która uwieczni pamięć Anatolija Pohribnego, który przez długi czas był członkiem Prezydium Ukraińskiego Światowego Komitetu Koordynacyjnego. Biuro Prasowe UŚKK. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia T. Szewczenki ogłosiło rok 2012 Rokiem A. H. Pohribnego, znanego działacza społecznego i państwowego, profesora, proświcianina, utalentowanego publicysty. Wszak w tym roku minęło 70 lat od dnia jego urodzin oraz mija 5 lat, odkąd ludowy profesor odszedł w zaświaty. Książką wspomnień „Życie i czyn Anatolija Pohribnego” (idea i uporządkowanie której należą do Lubow Hołoty, wydanie Wydawniczego Centrum „Proświta”), rozpoczął się szereg działań, powołanych nie tylko do uhonorowania proświcianina, ale i tchnięcia potężnego strumienia pasjonarności w ukraińską sprawę, skłonienia do konkretnych działań na przykładzie jego życia i działalności. Przy udziale „Proświty” odsłonięto tablicę pamiątkową na budynku, gdzie żył i pracował A. H. Pohribny. Po szeregu prezentacji książki odbył się wieczór pamięci w Domu Pisarzy, wieczór w m. Szostka obwodu sumskiego (organizator — W. Terłecki), a w tygodniu wielkanocnym wielbiciele A. Pohribnego zebrali się w Narodowym Muzeum im. T. H. Szewczenki.
Z okazji 70. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego uczonego, działacza państwowego i społecznego Anatolija Pohribnego (1942—2007), która była szeroko obchodzona w styczniu bieżącego roku, Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna zwróciła się z oficjalnym pismem do przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandra Popowa z prośbą o przemianowanie ul. Budowniczych, przy której przez długi czas mieszkał A. Pohribnyj, na ulicę jego imienia.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
przez długi czas — który na dodatek zmieniał się nie na korzyść perspektyw antystalinisty — nie było możliwości publikacji. Tamy i śluzy, zbudowane przez urzędników w gabinetach wydawniczych, trzymały się solidnie. …A jednak zniósł je „Potop” — pierwszy tomik poetycki Mykoły Adamenki, wydany przez „Radpys” (teraz to już żargon literacki. Kijowskie wydawnictwo „Radianśkyj pysmennyk” — aut.). Potem jeszcze dwa tomiki poetyckie, członkostwo w NSP Ukrainy… Wielu, osiągnąwszy w poważnym wieku taki rezultat, byłoby z niego całkowicie zadowolonych. Tylko nie Mykoła Adamenko. Psycholodzy twierdzą, że osobowość rozwija się przez całe życie. Mała poprawka — jeśli ona istnieje. Wokół kryteriów w tej kwestii mogą powstawać spory. Ale kiedy bierze się do rąk poważną książkę prozatorską, na przykład „Zakon-tajga”, to wszelkie wątpliwości są zbędne. Bezsprzecznie, ten utwór był nowym szczeblem jego wspinaczki, ważnym drogowskazem dalszego ruchu. Nie ma
Maschinelle Übersetzung
Rostysław MUSIŁENKO, m. Czernihów “Ten amulet ludzkiej pamięci niech jednoczy zmarłych i żywych”. Aforystyczne słowa Mykoły Adamenki wyryte są na płycie w fundamencie majestatycznego dębowego krzyża, ustawionego niedaleko Sosnicy w miejscu znikłego w odległych już latach 70. ubiegłego wieku chutoru Czaszczi. Założyli go kiedyś, czy nie za czasów Hetmanatu, silni gospodarze, kozacy-rolnicy. A potem nieudolna komunistyczna władza, kierując się niezdolnymi w dziedzinie prawdziwej nauki, ale za to nadto efektywnymi w ludobójczych drwinach teoriami, wysunęła hasło o rzekomo “nieperspektywicznych” osiedlach. Dlatego chutor Czaszczi, jak i mnóstwo innych, był skazany na zagładę. Podczas pierwszego spotkania z monumentem, który ustawili potomkowie dawnych mieszkańców chutoru, i z autorem wzruszającego tekstu nie opuszczała mnie myśl — a jaki związek z tą szlachetną sprawą ma Mykoła Adamenko? Co tak głęboko go poruszyło, przywołało na świat Boży tak głębokie wersy? Zrozumiałem to po rozmowie z przyjaciółmi Mykoły Adamenki i poznaniu niektórych etapów jego losu. Jeden z nich głęboko mnie poruszył. Okazuje się, że swego czasu 19-letni wiejski młodzieniec, syn rozstrzelanego przez faszystów komsomolskiego aktywisty, zdołał dostać się nie byle gdzie, a na Kijowski Uniwersytet Państwowy. A już o krok od dyplomu, w 1953 roku, studenta aresztowano za antysowieckie nastroje, oszczerstwa wobec polityki wielkiego Stalina. I szybko dają, posługując się ówczesnym żargonem, “dziesiątkę”. Masz ledwie dwadzieścia lat, a życie, zdaje się, skończyło się, bo przy wyrębie lasu, gdzie trafił młody Mykoła, nawet przeżyć było trudno. Wspomniałem swojego dziadka, też nauczyciela, Sawę Artemowycza, który miał nieostrożność w ciepłym towarzystwie przeprowadzić niewinną, jak mu się zdawało, paralelę. Jeśli według najbardziej demokratycznej na świecie stalinowskiej konstytucji narody mają prawo do samostanowienia aż do odłączenia, to dlaczego nie miałyby mieć swojej, autokefalicznej cerkwi? Szczera rozmowa toczyła się wieczorem, a rano po niego przyszli i poprowadzili w kierunku polarnego blasku — na dziesięć lat, od dzwonka do dzwonka. Potem powiadomili, że znamion przestępstwa nie było. Zatem Mykołę Adamenkę zacząłem rozumieć o wiele lepiej. Jemu, co prawda, powiodło się nieco lepiej niż Sawie Musiłence. Po śmierci wąsatego ludojada w ZSRR zaczęły się burzliwe procesy i wyjaśniło się, że podstaw dla tak okrutnego wyroku dla studenta nie było. W 1956 roku go zwolniono, a w 1962, po pełnej rehabilitacji, nawet przywrócono na uniwersytet. Nauczycielował w rodzinnej Sosnicy, zdobywając wśród kolegów-filologów niemały autorytet. Ze słowem pracował nie tylko w klasie, ale i sam na sam ze sobą. Ale przez Z ROSY I WODY! nic dziwnego w tym, że doświadczony mistrz słowa zwrócił się do bezpośrednich i jaskrawych wrażeń młodego “zeka”, w którego zmienił się niedawny student. Ale, w odróżnieniu od wielu literackich dorobkiewiczów, którzy na wszystkie sposoby smakują specyfikę “strefy”, nie mając stamtąd (na szczęście dla nich, oczywiście) żadnych osobistych wrażeń, Mykoła Adamenko w powieści “Zakon-tajga” spróbował artystycznie przemyśleć pewną warstwę historii. Przez pryzmat własnych wizji i rozumień. Po obozowych tułaczkach on, być może, jak mało kto, mógł ocenić fantastyczną antyutopię George’a Orwella “1984” o triumfie totalitarnego reżimu. I jedną z głównych tez słynnego autora: “Ten, kto kontroluje przeszłość, włada przyszłością. Ale temu, kto kontroluje teraźniejszość, właśnie i podlega przeszłość”. Odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” Mykoła Nesterczuk wręcza odznaczenie jubilatowi za zasługi na niwie duchowości, kultury został nagrodzony najwyższym odznaczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki — medalem “Budowniczy Ukrainy”. Winszujemy jubileuszu, gratulujemy nagrody! Tekst i zdjęcie Petra ANTONENKI Związek SRR, w którym sześćdziesiąt lat przeżył Mykoła Adamenko, ironicznie nazywano krajem z najmniej przewidywalną historią. Zauważę, że historia współczesnej niepodległej Ukrainy jest przewidywalna jeszcze mniej. I na to jest wiele czynników — i wewnętrznych, i zewnętrznych. Zbyt wielu chce zrobić z nas najpierw sieroty, potem — bezmyślnych i, w końcu, bezdomnych. Autor książki “Zakon-tajga”, zdaje się, już dawno — być może, w okresie pracy nad tym rękopisem — wyrobił dla siebie niedeklarowany, ale wystarczająco skuteczny moralny imperatyw. Każda, nawet światowa, historia zaczyna się dla normalnego człowieka od przeszłości jej rodu, jej kraju. Pojąwszy to, o wiele łatwiej rozbierać się w uplecionej dla nas informacyjnej pajęczynie. Internetowej pajęczynie też. Dzisiaj Mykołę Adamenkę uznają za jednego z czołowych znawców historii Sosniczyzny. Potwierdzeniem tego jest wyjście w świat książek “Sosnicki kraj w sercu Ukrainy” oraz “Sosnica i Sosniczyzna na falach wieków”. Pierwsza ujrzała świat w znanym charkowskim wydawnictwie “Prapor”, druga — w nie mniej autorytatywnym Ukraińskim Centrum Kultury Duchowej w Kijowie. O wiodącej roli Mykoły Adamenki w tych krajoznawczych dokonaniach podkreślać, myślę, nie jest obowiązkowo. Żeby iść do świątyni, trzeba najpierw zbudować ją w swojej duszy. A jeszcze i obronić przed licznymi szkalownikami. To zrozumiałem, kiedy rozmawiałem z Mykołą Petrowyczem obok cerkwi Świętej Pokrowy w Sosnicy, która przechowuje niemało tajemnic: — To jedyna cerkiew, która została po latach 30. Jest bardzo dawna, zbudowana w 1724 roku na miejscu starej, spróchniałej cerkwi. A potem w 1848 ją przebudowali. Po stuleciu. Działała do lat 30. okresu sowieckiego. A potem zamknęli. Otworzyli ją podczas niemieckiej okupacji. I już do lat 60. działała. W latach 60. z cerkwi zrobili… szkołę jazdy. Przy czym tak dziko wycięli tam wrota, żeby samochody wjeżdżały. I zrobili z niej śmietnik. A w 1987 roku planowali ostatecznie zburzyć. To znaczy podstawy takie: po pierwsze, jest awaryjna, po drugie, nie ma wartości historycznej. Pracowałem wtedy jako nauczyciel. Zwróciłem się do jednego ze znanych architektów Czernihowszczyzny Andrija Karnabeda, człowieka postępowych poglądów. On dał mi wszystkie informacje o tej cerkwi — naprawdę historycznym zabytku. Napisałem artykuł do czasopisma “Obrazotworcze mystectwo”, śpiesząc się, by obronić świętość przed zburzeniem, bo już i brygadę dobrali, która miała wszystko znieść. Właśnie zaczęła się pieriestrojka, powiało wolnością. Bronić pomagali też wierni. W końcu cerkwi nie zburzyli. Ludzie zaczęli odbudowywać już własnymi siłami. I otworzyła ona swoje drzwi dla wiernych. A teraz trwa rekonstrukcja. Dlatego że drewno, nawet położone przez starych mistrzów, ma granice niezawodności. Tam kołatek, tam grzyb podkradł się… Zatem postanowiono zbudować w tym samym miejscu, według tych samych parametrów. Żeby to była ta sama cerkiew, ale z nowego materiału. Prace trwają z powodzeniem. …Myślę, w latach pieriestrojki na Mykołę Petrowycza z jego nieprzeciętnym życiowym doświadczeniem musiał wywrzeć wrażenie film Tengiza Abuładze “Pokuta”, gdzie kluczowa fraza brzmi: “Jeśli ta droga nie prowadzi do świątyni, to po co ona?”. Właśnie na tę drogę Mykoła Adamenko wyszedł swego czasu z tajgi, z GUŁAG-owskiego wyrębu lasu. Jemu jeszcze długo nią podążać, nie zbaczając na manowce. Być może, w tym czasie, kiedy zbliży się bezpośrednio do celu, moi bracia-Ukraińcy wreszcie zrozumieją, że oprócz materialnych amuletów narodu są amulety jeszcze i żywe. I one są obok nas. Oglądajmy się częściej.
Mykoła ADAMENKO — obrońca praw człowieka, pisarz i krajoznawca, dobrze znany na Ukrainie. Złożony los, utalentowane pióro, głębokie badania historyczne przyciągają uwagę wielu wielbicieli i specjalistów. Niedawno Mykoła Petrowycz, przewodniczący sosnyckiej „Proświty”, skończył 80 lat.
Maschinelle Übersetzung
Jarosława MELNYCZUK
Ogrzewaj, słońce… Zbiór prozy małej formy; w językach ukraińskim i niemieckim / Oprac., wstęp i przypisy Ja. B. Melnyczuk; przekład na język niemiecki N. P. Szczerbań. — Czerniowce: Bukrek, 2011. — 400 s.
Ukazało się efektowne pod względem edytorskim, obszerne wydanie utworów Olgi Juliánìwny Kobylańskiej (1863—1942) — klasyczki literatury ukraińskiej, najwybitniejszej pisarki Bukowiny. Ten zbiór jej prozy małej formy, publicystyki, krytyki i przekładów na język niemiecki otrzymał tytuł od jednego z opowiadań — „Ogrzewaj, słońce…”. Do książki weszły utwory nieznane współczesnym czytelnikom, powstałe w latach 1920—1930: „Szczera miłość”, „Cud”, „Żart”, „Zemsta”, „Putifara”, „Przenajświętsza Bogurodzico, zmiłuj się nad nami!”, „Moskiewski gwer” i in., a także autentyczne wystąpienia publicystyczne okresu międzywojennego: „Dyskusja”, „Drodzy bukowińscy Ukraińcy”, „Do ukraińskiego obywatelstwa!”, „Trzy książki” i inne. We wstępie opracowczyni i inicjatorka wydania, Jarosława Melnyczuk, kandydatka nauk filologicznych, podkreśliła długo dojrzałą potrzebę ukazania się utworów Olgi Kobylańskiej z ostatniego okresu, rozproszonych w periodyce międzywojennej i archiwach. Książka jest przeznaczona dla szerokiego grona odbiorców, dla wszystkich miłośników twórczości Olgi Kobylańskiej.
Maschinelle Übersetzung
Poeta, prozaik, autor dziesięciu książek, dziennikarz, prezes założonej przez siebie Agencji Artystycznej „Terytoria A”, autor tekstów wielu piosenek. To wszystko — nasz jubilat, człowiek dobrze znany w życiu literackim i artystycznym stolicy i całej Ukrainy. Ołeksandr Bryhynec — działacz polityczny i społeczny, deputowany Kijowskiej Rady Miejskiej (frakcja BJuT), przewodniczący stałej Komisji Rady Kijowskiej ds. kultury i turystyki. Na tym stanowisku prowadzi wielką pracę patriotyczną na rzecz ochrony zabytków historii i kultury stolicy Ukrainy. Aktywnie współpracuje z naszą gazetą, na łamach której porusza zagadnienia ochrony dziedzictwa historycznego. Te dni Ołeksandr Bryhynec obchodził swoje 50. urodziny. Z tej okazji, za wielką pracę patriotyczną i oświatową robo-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
opracowanego przez L. Nowyczenkę i z jego przedmową, praktycznie brak śladów uczniostwa. Są wiersze słabsze i silniejsze, ale czyż nie wszystkie one są mocno zbite, technicznie dojrzałe — charakter pisma mistrza o twardej ręce. Takim samym był charakter poety — komunikatywny, otwarty, bezkompromisowy, nastawiony na polemikę, bronienie swoich zasad. Los jakby ostrzegał go przed twórczością, próbował odwieść śmiertelne niebezpieczeństwo. Po pierwsze, podsunął mu śliskie i nieodpowiednie, jak na poetę, nazwisko. Po drugie, w 13. roku życia, czyli akurat w połowie przebytej przez niego krótkiej życiowej ścieżki, uczynił go głuchoniemym (powikłania po szkarlatynie). I jedno, i drugie zniósł ze stoicyzmem męża. Jego kochająca życie, gwałtowna, spragniona aktywnego działania natura, wydaje się, tylko wzmocniła się od tych prób. Przynajmniej tak to wyglądało z boku: Włyźko nie skarżył się i nie narzekał. Ten kontrast: los — charakter, los — poezja wyprowadził, być może, z cierpliwości nieczystą siłę, która nieodstępnie szła jego śladami. I on, być może najszczerszy z wychwalaczy reżimu, został przez ten reżim zniszczony. Takie uderzające niespójności tego przedwcześnie przerwanego życia. Z herbami pysznymi, “ozdobą domu”, Lecz z zgnilizną ran pod złotym płaszczem! Ognia, ognia! — Nadludzkiej miłości! — Żywej — silnym, martwej — zgniłym. Miłości bujnej, gorącej (ognia!), Wszystkich rzeczy miłości czarownej, Żeby naraz kochać ziemię, zwierzę, lud, I żyć słońcem, tylko słońcem żyć, I własnym potem zdobywać szczęście Swoim synom, wnukom i potomkom Dalekich dni! Ognia, ognia, — miłości! Niech krew kipi w piersiach młodych! Biorę cię, o świecie mój cierniowy, W objęcia słoneczne! — W miłość moją, Jak na ogień, kładę! Zajaśnij gorącym światem I oczy chore biednemu ulecz, I oślep tego, kto ciemność polubił, — Schował się w piwnicę! Miłości i ognia!!! Improwizacja Zerwał się promień (zakwitła woda Na jeziorze jesiennym rdestem). — I oto biegnie, i barwy nakłada, Jak ciepły pędzel młodego artysty, — Maluje południe. — Faluje dal Przejrzyście-cienko, jak trawę sawanny…— Rzeka, — rozpalona, gorąca stal. I tam, nad nią, nieznane dzwony, Jakby w kuźni. — To w bezdenną błękit Gruchają gołębie. Trzepoczą skrzydełka Srebrzysto-sine…— Zapachniał piołun W twarz z wiatrem. Na spocone palce, Jakby miętową, — psotnik, — polał Wodą z kubka (miedziany kubek)… — Stoję i śmieję się… Od dalekich niw Wszystko płyną, płyną piołunowe zapachy I westchnienia traktora (jak dobrze, — powiada, — Na świecie nowym, — nie bożym, — ludzkim, Przepitym potem)… — Zachwiał się, upadł, I tak roztopił się mgłą dziwaczną, Jasnym dymkiem, — upiwszy się wszystkim, co jest, Jak mlekiem…— Ale na zachód — chmury, I myśli — chmury: — Tutaj — życie moje, A tam — czyjeś, u kogo bóg i mury. Port Odpłynął codzienny szał,
Maschinelle Übersetzung
Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ I żyć słońcem, tylko słońcem żyć… O. Włyźko jest cały jak napięta struna — dotknij, a zadzwoni. Maksymalizmem młodości, pełnią sił życiowych, zuchwałością porywów, szlachetnością ogólnego tonu. Strunę zerwano w wieku 26 lat. Pozostaje tylko dziwić się, jak wiele zdążył, i smutno rozmyślać, jak potężny i integralny poeta zapowiadał się w jego osobie. W skromnym tomiku wyborów O. Włyźki z 1963 r., opracowanym Dziewiąta symfonia Monolog Ognia! Ognia! — Nadludzkiego bujania! Miłości nowej, bez słów, zbitych Ustami eunuchów, ustami serc, W rękawiczki włożonych, — by nie zobaczył kto, Jaki tam loch cuchnący i trujący, Z robakami i czerwiami — szlachetnym brudem. Co chronili potomkowie rachityczni Degeneratów z “błękitną krwią”, — Żeby zrozumieć poetę, trzeba zrozumieć w nim człowieka. Oto co pisał P. Usenko, który, jak początkowo i Włyźko, był “młodniakowcem”: “Przyjeżdżał do Kijowa, gdzie wtedy mieszkał i uczył się, zawsze wzburzony jakimś wydarzeniem, zakłopotany jakimiś nowymi planami i zawsze rozpoczynał ze mną napiętą rozmowę oczami i pismem. Siadał tak przy redakcyjnym stole, brał stos papierowych arkuszy i pisał pytanie lub jakąś swoją myśl i dawał mi do przeczytania. Na tym samym arkuszu odpowiadałem lub pytałem. I tak przez dwie-trzy godziny. Wyjaśniwszy wszystkie pytania, do syta się “nagadawszy”, wyrzucaliśmy całą tę “rozmowę” do redakcyjnego kosza i szliśmy na ulicę Kapłuniwską do klubu im. Błakytnego”. Przytoczyłem ten cytat po to, aby czytelnik mógł wyraźnie zobaczyć, jak skrzywdzony był poeta w niby to hałaśliwy kuter, za zgrzyt łańcuchów schowała się rdza, i znów w morzu dzień upadł za elewator, nad burtą złotym kanałem spod noża, O cichy porcie mój — wieczorna zatoko transu, co serce i myśli za redami zamknął, gdzie wieje zza pleców muskularnym renesansem, a z fajek, za dymkiem, — pachnący tatarak. Kocham twoją twarz, i te uśpione sztandary, i skromny ornament betonowych arkad. ...A gdzieś takie same, jak ty, kwitną archipelagi, — romantyka moja żelaznych estakad. Dziwacznie? Prawda? Tak? Jakąże lepić normę na serce młode — zdradliwą obłoń? Witaj ci, witaj… I burzy, burzy, sztormu! U nas z tobą wszystko …za ciszą — ogień! Dopóki W napięciu ramiona rąk chrapią rdzą dopóki, denerwując druty, — manometry i prądy, w chaosie rombów, cięciw, elips i sfer, namacawszy ludzi milionem atmosfer. Żelazo. Żeliwa. Grantów spazmatyczny lament. Zardzewiałe łańcuchy. Kotły, Cysterny. Cement. Sam czarny szatan, zabrudzony, jak wyrostek, ogłuchły spadkiem, — w red pluje za parapet! Sarkastyczne romancero Dokąd idę, dokąd niosę bezmierne serce — pełne słońcem? Wątpię czy mieczodzwonnym kaledończykiem pieśnią Ossianową piękno! I mimo wszystko patrzę na świat — w różową pryzmę! Jestem niedaleki od rafaelizmu! Lecz, droga, oto o tym i bliskim, i swoim, kiedyż powiem? Ognia, ognia! — Nadludzkiej miłości! Niech krew kipi w piersiach młodych! Biorę ciebie, o świecie mój cierniowy, W objęcia słoneczne! Jak ciepły ptak, i ptak ognisty, oblatuję sercem Po wszystkich światach, — nad ludem rozciągam Bezmierne skrzydła. — Niech przychodzą wszyscy, Pod ich opiekę. — Jak nie znajdą raju, To znajdą piekło młodych objęć, Wszechludzkich, silnych, że pod nimi złość Spłonie na popiół, — i zwierzęce serce, Co zębem kłapie i ssie krew Swojego brata, — upadnie i nie wstanie; Nie wstanie, nie, i nigdy nie zmartwychwstanie, Jak nie zmartwychwstanie ten, kto upadnie W krater ognisty, bezdenny krater Wulkanu groźnego — jak ludzkie serce!
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
on zna prawdziwą cenę zjawiska, na które odważa się podnieść rękę. Nawet jego ironia odbierana jest jako niezbyt udana próba samoobrony: I wciąż patrzę na świat — przez różowy pryzmat! Nie jestem daleki od rafaelizmu! Tak, Włyźko to liryk ironiczny. Ironia i sarkazm to jedne z najskuteczniejszych środków jego emocjonalnego oddziaływania. Obiekty dla strzał — „smutni przedtecze”, „kudzi bardowie”, „czarne sowy”. Czasami poeta nazywa ich wprost, jak neoklasyków czy Małaniuka, którego przechrzcił na błazniuka, innych, jak Zerow, odgaduje się po charakterystyce portretowej, jeszcze innych — Płużnyka w szczególności — poznaje się po udanie sparodiowanej jego ulubionej puencie. W niektórych wierszach Włyźki wyraźnie wyłapuje się echo poetów-współczesnych, co jest całkiem naturalne. Jak na przykład „Traktor”, który natchniony jest jednym z najlepszych wierszy wczesnego Mysyka. Lecz największy wpływ miał na niego Majakowski. Włyźko próbuje naśladować nawet jego poetycką grafikę, często bez potrzeby rozbija zdania na poszczególne słowa i podaje je „drabinką”, ale robi to tak, II — Spróchniali! — Przygotujcie objęcia! — Otwierajcie bramy! — Idę! Że romantykiem się urodziłem, to napisane i na twarzy! Wy w historii proch, — to jasne, lecz wiekiem Petrarków starzy! Z wami będę dzisiaj szlochać, pokochawszy Laurę w marcu! III Kwilą smutni przedtecze, od wieczora do rana, — sowy… Od twoich oczu owczych minorzystą tymczasowym za mieszczańskim Kanaanem płaczę, płaczę, jak Izrael, pod balkonem — Don-Juanem domu — karawanseraju. Słyszę — liryk, i rosnę między księżycem a brukiem — gronem winogronowym. Głupia mieszanka z Hafiza z Calderónem na twojej panuje strefie. Obraz twój — płótnem nad płotem — wisi, niby w Tennysonie — nade mną — Lancelotem. No i dokąd pójdę bez ciebie? żeby nie rzucało się w oczy — po „prostej”, a nie „skrzywionej”. Ogólnie zaś rytmika Włyźki zasługuje na osobną rozmowę, ponieważ on prawie zawsze stara się współmierzyć ją z intonacją żywego głosu. Od Majakowskiego także ironia. „Wiecie, towarzyszu, że dane statystyczne są najbardziej epokową z poematów”, — wystarczy ta fraza, by zrozumieć, skąd wiatr wieje. Lecz nie spieszmy się z wnioskami: Włyźko to poeta samodzielny i kulturalny. Jego wypady przeciwko starej kulturze — to wstydliwy przejaw nieobojętności wobec niej. Składowe epatującego nihilizmu — to danina czasowi i poza futurysty, o czym już było mówione. To subtelnie podchwycił M. Dołenko: poeta drwi z tego, czym, właściwie, się zachwyca. Prawdziwość obserwacji potwierdzają teksty: pod względem liczby odniesień do dzieł literatury światowej i ich autorów poeta wyprzedza wielu. I nie tylko rówieśników. Włyźko to czysty romantyk, rączy i namiętny. Jak, na przykład, J. Janowski, którego „Piękna UT” nie przeszła, sądząc po echa, obok jego uwagi. A dążenie do morskiej romantyki — to coś, co jest właściwe obojgu. Włyźko to mistrz ballady. Odpychając się od Kiplinga, prze... Drogi, daleki, miły stepie! Czy roznieść, jak słomę, na Mykole Woronym po tobie, tę oto udrękę, niepodciągniętą popręg krwi i serca młodego? No i cóż z tego wszystkiego? Znowu spojrzysz, — znowu staniemy: ja — mgła nad Huainanem! Ty — tak lekko w błoto mąk moich wrośniesz, jak lotos! I ciebie mi kochać, i ciebie nie utopić w żądzy mojej otchłani! Cicho, o serce! Zniszcz! Wyrwij! Nie miłość, — o, nie, — konanie, to, co od wieczora do rana — błądzi, przeklęte, w sercu, — łazi, — sentymentami mazać, truje rozum, sinym kamieniem kuperwasu! Zgińcie, smutni przedtecze, — kudzi bardowie, czarne sowy! Wierzę! reinterpretując cudze fabuły, nierzadko wzięte z książek prozy, co świadczy o jego oczytaniu, stworzył wyraziste wzorce balladowej formy, która potem zyskała rozpowszechnienie u wielu — u Małyszki w szczególności. Wszakże wypada zauważyć, że w tamtym czasie, kiedy Włyźko się w niej utwierdzał, pierwsze kroki w tym kierunku już zrobili Bażan, Sosiura i tenże Janowski. Nie mówiąc już o poetach rosyjskich. Włyźko to dynamika i nacisk. Lekkość jego pióra, zwłaszcza z uwagi na młodość, budzi zachwyt. Podsumowując to, co zrobił, Ł. Nowyczenko pisał w szczególności o tym, że wzbogacił poezję nowymi obrazami i motywami, nowymi perspektywami widzenia rzeczy, warstwami leksykalnymi, formami rytmicznymi, śmiałymi i kapryśnymi wariacjami, oryginalną metaforyką, dynamiczną zmiennością rytmiki, duszną ekspresją. „Włyźko-lifowiec, racjonalista i „funkcjonalista” nigdy nie mógł zwyciężyć Włyźki-romantyka i liryka”. Trafienie bezbłędne. Jednego brakuje w tej charakterystyce. I to jest to, o czym obiecałem powiedzieć później. Od oczu owczych — ja nieszczęsny — tymczasowo! IV Nie przyjdziesz, jak wczoraj! Nie wpadnę w błękit — liśćmi z osiki młodych pragnień! Nie polecę z wiatrem do widmowych miast… Tylko księżyc tytułem wpadnie na liść! V Późno, czy wcześnie, — wszystko mi jedno, — stanę Don-Juanem pod twoje okno! Zabrzmi gitara i być może zabije złotym uderzeniem młode moje. Siną serenadę o Szeherezadzie z wiatrem — twarzą w twarz — zaśpiewam w noc… Wśród ballad Włyźki jest „Ballada o krótkowzrocznym Eldorado”. Fabułę jej, jak podpowiedział erudyta I. Kaczurowski, poeta wziął z „Królów i kapusty” O. Henry’ego. Dziwna ballada, jak na posłusznego Włyźkę. Nie mniej dziwna jest jej kontynuacja „Ballada o ostatecznie krótkowzrocznym Eldorado”, która kończy się wersami: Czy własna ziemia — zimna i niema? Czy własna ziemia — na zawsze więzienie? A lepsza — czy wszędzie, gdzie nas nie ma? Szukanie wymarzonego Eldorado kończy się totalną niewolą — czyż to nie bezpośrednia aluzja do radzieckiej rzeczywistości? Pytania napływają jedno za drugim. Świadomie czy nie Włyźko wkładał swój podtekst w natchniony przez O. Henry’ego motyw? Innymi słowy, czy to reakcja poety na politykę terroru, którego ofiarą stał się ostatecznie i on sam, czy impulsywny ruch? To ostatnie zostaje obalone przez „dwuwariantowość” tematu, a więc jej nieprzypadkowość: to jest to, co bolało autora. Nie wiem, czy figurowały te ballady w osobistej sprawie sądowej Włyźki, lecz jakkolwiek by było — nie tracą one na swojej demaskatorskości. Zbyt już wymowna Ballada o krótkowzrocznym Eldorado W dalekie morza poszły statki z ludźmi, którym znudziła się własna ziemia. A ludziom znudziła się własna ziemia, znudziła ludzi łaska króla, i oni przyszli do portów z daleka. U ludzi po kieszeniach wiatr hulał, i diabełek noża wypatrywał z cholew. Mieli chaotycznie ozdobione usta, aluzja! Ważny fakt z biografii poety: udało mu się pobyć poza granicami kolczastej strefy Eldorado — za granicą. Ta podróż też mogła odegrać pewną rolę w przejrzeniu poety. Ogólnie wszystko powiedziane działa na korzyść myśli, że zapowiadał się inny, nieposłuszny Włyźko, i tylko śmierć przerwała ten postęp w przeciwnym kierunku. I znowu pytanie. Jak mogły pojawić się te dwa wiersze o Eldorado w wydaniu z 1963 roku? Książkę, jak powiedziano, porządkował Ł. Nowyczenko. Że nie zauważył ich ukierunkowania — uwierzyć w to niemożliwe. Nie ten człowiek. Postanowił zaryzykować? Zrobić minę, że kramoli nie ma? Ominąć tępogłowych cenzorów? Odpowiedzi nie mamy. Nowyczenko nawet skrytykował „Balladę o ostatecznie krótkowzrocznym Eldorado”. Ale za… nadużywanie „literacko-artystycznych wspomnień i skojarzeń”, co też wywołuje dobre, powiedzmy tak, podejrzenie. Jedno tylko jasne: znaczący poeta nie mieści się w prokrustowym łożu wyobrażeń o nim. A żeby upewnić się na koniec, że mamy do czynienia właśnie z takim poetą, wystarczy przeczytać jego słynną „Dziewiątą symfonię”.
Od lekkich puszków, do wielkich bród, i krępe ręce, co rwały drut. Ludzie wsiedli na swój statek i pojechali do fantastycznych krain. Ludzie spali na pokładzie w upał i mróz, w policzek ich bił bezdomny bras, a w nocy nadepnął na nogi majtek. Ludzie śnili o miejscach wesołych jezior i przez sen mamrotali: — “Przepraszam, sir!” A majtek śmiał się i pluł za burtę, i marzył o kolejnym pijanym porcie, żeby wypić z dziewczętami, niech je diabli. Ludzie jedli codziennie swój czerstwy chleb, i czekali na ziemię, gdzie zejść by mogli. Przywiózł ich statek do portu Para, gdzie w gąszczach Priapa piękna góra złota, syfilisu i innego dobra. Porzucili ludzie swój statek i zeszli na ziemię obcych krain. Ostatnie centy wydali w porcie, ostatnią kieszeń uznali za pustą i zaczęli szukać swojego celu. Zręczny hidalgo do nich przyszedł i pracę im przypadkiem znalazł. Powiedział, że ma wielki takt, Znajdzie on dla ludzi Eldorado, fakt, ale oto drobnostka, — podpiszcie kontrakt. Ludzie otworzyli usta, a kawaler Poprowadził ich do podnóża Kordylierów. Na plantację wyprowadził, powiedział: — “Stop! Eldorado tutaj! Każdy z was — chłop! A kto będzie uciekał, — kula w łeb!” I pomyśleli ludzie: “To tutaj? Ależ nie, — my nieśliśmy Eldorado na swoich plecach”. Ale późno. W dżungli nie ma bram, — Nie wrócić do domu, gdzie wyrósł ród, z rękami, co rwałyby nie tylko drut.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
żyją na jednych energiach, inne — na innych i każda z nich rozwija swój los. Ale języki-antagoniści, osiedlając się w jednym człowieku lub w jednym narodzie, wchodzą ze sobą w konflikt, niszcząc go samego, jego los i los narodu. To jak łyżka dziegciu w garnku miodu. Właśnie tutaj dochodzimy do najważniejszego: co rodzi blokady w kanałach energetycznych podtrzymywania życia Ukraińca i narodu ukraińskiego? Odpowiedź jest jednoznaczna: nakładanie wzoru innego języka na wzór ukraińskiego! Niestety, dzisiaj na Ukrainie największym problemem jest niezrozumienie szkody wyrządzonej sobie w wyniku rusyfikacji. A kody Ukrainy i Rosji są nie po prostu różne, a polarnie różne! Krótko mówiąc, informacyjno-energetyczne pola obu narodów są diametralnie przeciwne. Niosą one różne Programy. Dlatego językowa niekompatybilność tych dwóch narodów jest oczywista. Jeśli chodzi o Rosję, to najlepiej powiedział o niej rosyjski pisarz D. Andriejew w książce „Róża świata”, gdzie jaskrawo opisał rosyjskiego demona wielkomocarstwowości o imieniu Żrugr (to egregor Rosji), który programuje świadomość Rosji i napełnia jej informacyjno-energetyczny strumień językowy. Co zatem dzieje się podczas rusyfikacji Ukraińca i Ukrainy? Rusyfikacja ma dwa stadia: dwujęzyczność i całkowite zniszczenie. Dwujęzyczność Ukraińca prowadzi do tego, że energie podtrzymywania życia z egregora płyną do takiego człowieka pokręconymi rowami, a nie bezpośrednim strumieniem. Początkowo z zewnątrz jest to mało zauważalne, lecz życie wewnętrzne doznaje negatywnych zmian: świat wewnętrzny pęka i tworzą się dwie matryce, dwa obrazy światopoglądowe, dwa kody ze swoimi Programami. A ponieważ są one antagonistami, to te dwa języki (dwa światy!) w jednej świadomości zgodnie współżyć nie mogą: konfliktują one, a takie pole bitwy, podświadomie wyczerpując osobę, może doprowadzić nawet do samobójstwa. U człowieka stopniowo niszczy się wszystko: zdrowie, biznes, życie rodzinne i społeczne itd. I przyczyną swoich nieszczęść staje się on sam, bo z dobrej woli założył sobie taki program. Ukrainiec, wpuściwszy do swoich żółtych energii ciemne (zwłaszcza gdy te ostatnie biorą górę), wpada w stany przygnębienia, które mogą prowadzić do długotrwałych depresji. Dlaczego? Bo zaczyna się zanieczyszczenie centrów energetycznych: wibracje stają się cięższe i w konsekwencji następuje zmiana linii losu (człowiek z wyższej, w której założone są lekkie i wysokie wibracje, linii losu opuszcza się na niższą — z niskimi i grubymi, scenariusz jego życia zmienia się na gorszy). Dlatego dwujęzyczność, jako pierwsze stadium rusyfikacji, jest negatywnym zjawiskiem dla tego, kto urodził się na Ukrainie, wszak przy narodzinach centra energetyczne Ukraińca są napełnione językiem ukraińskim. Zmieniając język, szkodzi on sobie, przygnębiając tym i siebie, i swój naród. A przygnębienie narodu tytularnego automatycznie pociąga za sobą przygnębienie dóbr materialnych kraju. Jeśli chcemy być bogaci i zamożni, naród tytularny musi rozwijać się zgodnie z Prawem Sprawiedliwości — być w państwie siłą rządzącą. Bez tego nadzieja, że Ukraina będzie zdrowa i bogata, jest daremną rzeczą. Wszak zdrowie możliwe jest tam, gdzie harmonijnie przepływają energie, a bogactwo — gdzie energie są zjednoczone i naród stanowi jedną całość (wszak pieniądze to skoncentrowana energia, narodowy energetyczny skrzep, który nie może narodzić się w przygnębionym narodzie). Dwujęzyczność na Ukrainie to nie tylko wewnętrzny konflikt narodu na poziomie podziałów, to także proces ciemnego programowania świadomości narodowej. Ciemna energia skierowana jest nie tylko na uziemienie, ale generuje także zbiorową świadomość wielopoziomowego ciemnego świata. Materialne zaczyna dominować nad duchowym. Dziwi tutaj tylko to, że ludzie giną, nie uświadamiając sobie, że giną z własnej woli: spotykają ich nieszczęścia, cierpią, ale nie widzą, że twórcami swoich nieszczęść są oni sami.Ciąg dalszy nastąpi
Maschinelle Übersetzung
Marija HUMENIUK (KUZEMKO), pisarka, deputowana ludowa Rady Najwyższej I kadencji Coś tajemniczego i kuszącego wyłania się w wyobraźni na dźwięk tych słów, prawda? A kiedy przychodzi zrozumienie, że Złoty Klucz może otwierać świat jedynie złotego źródła, które bije kluczem — tym samym złotym blaskiem i melodią, i kiedy, wsłuchując się w niezliczoną ilość melodii innych czarodziejskich kluczy, usłyszysz właśnie tę, bo ona jest melodią twojego serca, to czyż posiadanie klucza, a do tego złotego, nie oznacza czucia się szczęśliwym? Gdybyż to! — powie czytelnik, doczytawszy wszystko do końca. Jest tu wiele aluzji i ukrytych znaczeń, ale w dalszej części wszystkie one stają się rozpoznawalne. Bo czyż tak głęboko ukryte jest to, że Złoty Klucz Ukraińskiego państwa narodowego, który bije złotym źródłem ukraińskiego serca, to Jej Wysokość Język Ukraiński, który rzeczywiście zapisany jest na jego tablicach i który generują wysokie wibracje energii serca? Bo właśnie stąd, od niego, bierze się taka melodyjność, muzykalność, śpiewność. „Serce śpiewa i pleców nie ma” — mówi nam ukraińskie przysłowie. Dlatego pośród światowej symfonii języków narodowych ukraiński ma swoją niepowtarzalną i wzniosłą nutę — Nutę Serca. Same tylko dumy kobziarskie stanowią cały pokład kultury, zrodzonej z energii serca! A jeśli spojrzeć na naród ukraiński jako na żywą zbiorową Istotę z jej dawnymi etnicznymi korzeniami przeszłości, ukrytymi w aurze mnóstwa systemów duchowych, filozoficznych i kosmogonicznych, kodów znaczeniowych i znaków, symboli, rozszyfrowanych i nierozszyfrowanych mitologemów, zakodowanych w baśniach ludowych, legendach, wierzeniach, podaniach i opowieściach, to są to historie o znaczeniu ogólnoplanetarnym, które do tej pory nie zostały jeszcze należycie zbadane, rozkodowane i przeniesione ze znaków symboli w udowodnione koncepcje tworzenia świata i procesów historycznych. A wszystko to dlatego, że Złoty Klucz nie jest dla nas jeszcze Złotym Kluczem, nie stał się jeszcze ikoną, bóstwem, dokonanym faktem naszego istnienia, przejawionego na wszystkich poziomach informacyjno-energetycznego pola ukraińskiej kultury etnicznej. Jeśli krótko wyjaśnić terminologię, o której mowa, to Złoty Klucz, jako symbol Języka Ukraińskiego, nie ma nic wspólnego ze złotym metalem. Chodzi o złote energie serca jako najwyższe energie o subtelnych i wysokich wibracjach. Energia występuje jako główny składnik języka. Tak na przykład „Słownik filozoficzny” pisze, że „nauka o energii jako podstawie rzeczywistości została konceptualnie opracowana przez niemieckiego uczonego W. Oswalda”. „Wielki słownik wyjaśniający współczesnego języka ukraińskiego” podaje coś podobnego: „Energia — jedna z podstawowych właściwości materii”. Terminologię pojęcia „energii” doprecyzowuje i uwydatnia w swoich dziełach E. Bławatska: materia to energia w najniższym punkcie swojego przejawienia. Czyli podstawą materialnie przejawionej rzeczywistości, w której my z wami żyjemy, jest energia. Zrozumienie energii jako materii, a materii jako energii, uzupełniają badania, w których dowodzi się materialności myśli, kiedy energia podąża za myślą, gdzie myśl jest rodzajem przejawionej energii w formie informacji. W ten sposób dochodzimy do formuły: informacja + energia = myśl-język. I takie połączenia słów, jak „energia słowa”, „energia myśli”, „energia języka”, „energia mowy”, które przez pewien czas uważano za obrazy poetyckie, już nimi nie są. To prawdziwa rzeczywistość, w której informacja bez energii nie istnieje. Jeśli chodzi o złotą energię serca, to serce, jak każdy ludzki organ, jest obdarzone energią. Ale dlaczego ta energia jest złota — to już kwestia wibracji, które przejawiają się w kolorze. Złote wibracje serca są wysokie. Przypominają kolorem słońce i słonecznik — nasz symbol narodowy. Słońce-serce-słonecznik są bardzo do siebie podobne tym, że tworzą ciepłą atmosferę słonecznego dnia, który generuje energie miłości. I odwrotnie, polarne wobec nich niskie i grube wibracje tworzą kolor ciemny — głębokiej nocy — kolor nie-miłości. Tak powstaje tandem miłości-nienawiści. Jeśli energia to produkt, a energetyka to to, co go wytwarza, to centrum energetyczne jest centrum siły energii, skupionej w konkretnym punkcie. Jeśli pójdziemy drogą filozofii idealizmu i uznamy, że duch jest pierwotny, a materia wtórna, to zrozumiemy, że energia napływa z potężnego i wysokiego energetycznego Źródła, które z szacunkiem nazywamy Bogiem; i że Język nie jest jakimś przypadkiem, a informacyjno-energetycznym strumieniem, który również wypływa stamtąd. To jest właśnie to Źródło języków narodowych, dzięki któremu każdy naród, stając się nośnikiem oddzielnych strumieni, otrzymywał swoją niepowtarzalność. Wyjaśniając wyżej wymieniony tandem miłości-nienawiści, należy powiedzieć, że Źródło jest jedno, ale ma ono i górny biegun z wysokimi wibracjami, i dolny z grubymi oraz niskimi. Właśnie dlatego strumienie językowe są różne, bo wypływają z różnych poziomów, niosąc w sobie różnorodną paletę wibracji językowych — od złotej, w której kąpią się promienie słoneczne, aż po ciemne podziemie, gdzie słońca nie ma. Każdy naród jako typ energii jest indywidualnie wyrażony właśnie w Języku. To są właśnie dane przez Boga Klucze w ręce każdego etnosu. Oto dlaczego etnos jest tak ważny, jest on jedyną jednostką grupową, która posiada własny Klucz. Nie ma języka kosmopolitycznego, tak jak nie ma etnosu kosmopolitycznego. To alogizm. A sztucznie stworzony język, który ma nie Boskie, a ludzkie pochodzenie, jest martwo urodzony (jak na przykład esperanto i inne). Zatem sama idea kosmopolityzmu również jest martwa, bo każdy początek zacierania granicy między narodami jest początkiem swojego końca. Choć naród, jak ptak Feniks, ma możliwość odrodzenia się z popiołów. Złoty Klucz Narodu Ukraińskiego, tego ogromnego Domu Ukraińców, jest jeden i niepowtarzalny. Żaden inny nie otworzy naszych drzwi. Przecież każdy z nich stworzony został wyłącznie dla drzwi swojego informacyjno-energetycznego pola, właśnie tych wibracji, na częstotliwościach których przebywa jego naród i Jej Wysokość Klucz. Więc nie włamujmy się do cudzych drzwi, a strzeżmy swoich. Język ukraiński odgrywa w Ukrainie kluczową rolę. Czy tylko dlatego, że stworzył nas Ukraińcami, że zachowuje naszą tożsamość, jest schronem naszej historii, kluczem do źródła wiedzy, że określił nasz typ myślenia, odmienny od typu myślenia innych narodów? Oczywiście, jest jeszcze coś, tajemniczo-ukrytego, zatajonego w głębinach ducha narodowego i niewymownie ważnego, to, od czego zależy nasz los — język ukraiński realizuje kod narodu ukraińskiego! Oto tak! Nie więcej i nie mniej. I to nie są tylko piękne słowa, a fundamentalna podstawa istnienia narodu! Przecież kod zawiera w sobie wszystkie dane dotyczące zadania i roli narodu pośród innych narodów. Ten „zbiór znaków do przedstawienia informacji w postaci danych” jest mentalnym odciskiem zaszyfrowanego w znakach i symbolach losu, którego realizację przeprowadza Język Ukraiński. Zrozumienie tego pomaga nam głębiej uświadomić sobie rolę Języka w życiu narodu. Jaki jest więc mechanizm jego działania? Myślę, że trzeba go szukać w płaszczyźnie trzech czynników: egregora, narodu-człowieka i ziemi. To Trójistnienie, obecne w naszym archetypie, te trzy składniki są połączone ze sobą informacyjno-energetycznym promieniem, który nazywamy Językiem Ukraińskim. Jeśli chodzi o termin „egregor”, to w filozofii definiuje się go jako Duch narodu, a według terminologii chrześcijańskiej — Archanioł, opiekun narodu (człowieka chroni anioł, a naród — Archanioł). W ten sposób język ukraiński dla Ukraińca jest informacyjno-energetycznym strumieniem, centralną magistralą podtrzymywania życia, która przebiega między ukraińskim egregorem, narodem-człowiekiem i ziemią etniczną. Kodowy wzór języka ukraińskiego rezonuje z kodowymi wzorami wymienionych podmiotów, tworząc ogólne pole elektromagnetyczne. Tak zamyka się narodowe koło zjednoczonej Ukrainy, w którym realizuje się los narodu. Obieg energii daje taki rezultat, jak i krwiobieg w ludzkim ciele. Dopóki istnieje ten obieg informacyjno-energetyczny, z nami, Ukraińcami, wszystko jest w porządku: mamy harmonię i zdrowie. Ale tylko gdy zostaje on zablokowany, przychodzi nieszczęście. Co więc rodzi blokady energetyczne i dlaczego dają one tak poważne skutki? Każdy nowo narodzony, który przychodzi do konkretnego etnosu, przechodzi przez „bramy narodowe”, albo egregor narodowy (bo nie ma bram kosmopolitycznych). W momencie narodzin otrzymuje on kod-materiał narodowy (to, co nazywamy mentalnością narodu). I dlatego na poziomie podświadomym w każdym człowieku zakodowany jest mentalitet tego narodu, w którym się urodził, właśnie on kieruje jego krokami w życiu. Język narodowy, jako ogniwo łączące między egregorem, człowiekiem i energetyką terytorium, zapewnia jej energię. Ponieważ kod ziemi ma analogiczny kod etniczny, to człowiek również od ziemi otrzymuje siłę życiową. Tak tworzy się jednolity system, który funkcjonuje dzięki językowi narodowemu, łączącemu wszystkie trzy ogniwa w jedną całość i realizującemu los narodu. Ale język narodowy nie tylko wytycza kanał, on jest Duszą narodu, jego informacyjno-energetycznym zabezpieczeniem. Obejmuje to takie składniki, jak zasady moralno-etyczne, podstawy światopoglądowe i fundamenty duchowe. Wszystkie one są zaszyfrowane w kodzie narodu. Kiedy rodzi się ukraińska dusza, odpowiednio, w ukraińskim egregorze otrzymuje ona kod Ukrainy i język ukraiński. Zapisują się one w jego centrach energetycznych w postaci myśli-form-archetypów. Te zapisy działają również na poziomie komórkowym: przekazują sygnał genom do tworzenia ciała fizycznego z odpowiednim typem, karmą rodu i karmą narodu. Wszystko to po narodzinach zaczyna w człowieku pracować. Zatem język ukraiński odgrywa tutaj szczególną rolę. Bez niego jesteśmy ślepi, głusi i niemi — niewolnicy tych, których język próbuje nas zniewolić. Przecież zakres języków narodowych jest bardzo duży: mogą to być wibracje serca, które kocha i śpiewa, a mogą być i wibracje ciężkiego rock-metalu, które atakują i niszczą. Te języki to antypodzi. Rozdzielone między różne narody, nikomu nie szkodzą. Ponieważ jedne narody
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
szych. Ale w języku rosyjskim, ponieważ w tamtym czasie istniały tylko rosyjskojęzyczne przekłady. Minęło kilka lat i pojawiły się przekłady Rylskiego, a także później Koczura, Łukasza i innych. „Obecnie zarówno moi rówieśnicy, jak i młodzież mają możliwość czytania tej literatury po ukraińsku — powiedział pan Stanisław. — Takie przekłady mogą duchowo zbliżyć nasze ziemie poprzez język, kulturę”. Znany poeta, kulturoznawca, tłumacz Ołeś Herasymczuk skonstatował, że obecnie w ukraińskim przekładzie, częściowo pod wpływem zachodnich szkół translatorskich, zachodzi uderzająca zmiana. Swego czasu ukraińscy tłumacze, cała plejada — Mykoła Łukasz, Hryhorij Koczur, Iryna Steszenko, Maksym Rylski, Borys Ten i inni, w istocie uratowali sam język ukraiński. Po tym, jak bolszewicka epoka przerzedziła szeregi pisarzy, literaci zaczęli przystosowywać się do tego sowieckiego wolapuku. Zniszczono, zakazano, wysłano do schronów ukraińskie słowniki, i tylko tłumacze różnymi środkami wydobywali najgłębsze warstwy języka ukraińskiego. To, co działo się w latach 1950—60., teraz się powtarza. Obecnie tłumacze zachwycają się slangiem, próbują modernizować, zmieniać oryginał, wiele rzeczy robią w pośpiechu. Natomiast sumienni tłumacze, jak Wsewołod Tkaczenko, najpierw studiują twórczość tego, kogo zamierzają tłumaczyć, osobliwości epoki, leksyki, zapoznają się z pracami teoretycznymi w tej dziedzinie, a potem zabierają się do przekładu. U Tkaczenki widać encyklopedyczne podejście do oryginału, to odziedziczona ukraińska kultura akademicka. Postawił sobie niełatwe zadanie i doskonale sobie z nim poradził: zahaczył o różne epoki, style, estetyki. I w każdej dał swoją wizję, swoją interpretację tego czy innego ideowo-estetycznego kompleksu. narodowych świętości. Szczególnie „dotknęło” głębokie rozczarowanie niektórymi przedstawicielami ukraińskiej inteligencji — „kwiatem narodu”, w którym pokładano nadzieje. Wszak pogoń za pomnażaniem własnego dobrobytu przez nowomodnych „biznesmenów-inteligentów” w jednej chwili przeważyła wszystkie ich uczucia narodowe i ludzkie cnoty. A czy one w ogóle były? Wł. inf.
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Надія КИР’ЯН
Видання здійснено в рамках Програми сприяння видавничій справі “Сковорода” Посольства Франції в Україні та Міністерства закордонних справ Франції, яка створена для популяризації французької науки, культури, літератури в нашій державі й названа на честь нашого видатного філософа. Раїса Сеннікова, заступник директора музею, розпочинаючи презентацію, наголосила, що їхній заклад щоразу бере участь у програмі “Французька весна”, яка проходить з 4 до 27 квітня — захід приурочений саме до цієї події. “У красного письменства є рівних два крила — оригінальна й перекладна література”, — сказала Раїса Павлівна. Камертоном до презентації стала мелодія “Вічна любов” Шарля Азнавура. Всеволод Ткаченко розповів про історію створення антології. “Інтерес до французької поезії у нас завжди був величезний, — наголосив Всеволод Іванович. — Ще в 1920-х роках Микола Зеров, Михайло Драй-Хмара, Павло Филипович створили антологію французької лірики ХХ сторіччя. Але через політичні обставини в умовах тоталітарно-більшовицького режиму ця книга не побачила світ, а її творці були репресовані й знищені. Друга спроба була в 1960-ті роки, упорядники нової антології — професор, що викладав у мене в університеті французьку мову, Еміль Крюба, і Григорій Кочур. Мене і Михайла Москаленка тоді також залучили до цієї роботи. І знову антологія не вийшла через політичні мотиви: її учасників Василя Стуса, Івана Світличного було заарештовано, а наших корифеїв української перекладацької школи Григорія Кочура і Миколу Лукаша на 15 років викреслено з літератури. У цій антології подано твори 78 французьких поетів, які я вибрав і вважаю найкращими. У довідках про авторів я намагався згадати всіх, хто раніше перекладав їхні твори українською мовою”. Всеволод Ткаченко зауважив, що поезія в усіх країнах — це елітний жанр, нею цікавиться 7—8 % громадян. Попри це, відомий факт, що у Франції французька мова стала державною завдяки поетам “Плеяди”. Подібний приклад є і в нашій історії. Адже саме поезією Тарас Шевченко повернув нам відчуття своєї батьківщини, рідної мови. Упорядковуючи антологію, автор намагався не пропустити твори, в яких ідеться про Україну. Саме такий вірш прочитав актор Василь Довжик: “Відповіку, тих, які вчаться читати. Тож авторка подає початкові знання про українську абетку, розкриває мудру і ще невідому для юних читачів філософію Слова, яке несе світло знань. Цікаві і пізнавальні окремі розділи книги: “Слово”, “Мати Слова — Земля”, “Букварик”, “Місяць”, “Хатка колоскова”, “Сонечко бачить усе”. Слід відзначити, що 1993 року, задовго до свого виходу, “Сонечкова школа” виборола два гранти Фонду Сороса, але видати книгу через фінансові труднощі жодне видавництво не квапилося. Лише через чимало років завдяки Товариству “Просвіта” і його голові народному депутату України Павлу Мовчану видання побачило світ. Валентина Запорожець — авторка “Сонечкової школи”, відома українська письменниця, довго працювала в апараті Спілки письменників України з О. Гончарем, П. Загребельним, у Кабінеті молодого автора, благословила у творчу дорогу багатьох талановитих майстрів слова, перекладала Й. Друце, Ю. Нагібіна та ін. Гарний подарунок зробила наймолодшим поціновувачам слова Валентина Запорожець.
Фото Надії Кир’ян відь запорозьких козаків константинопольському султану” Гійома Аполлінера. Гійом Аполлінер, величезний експериментатор, створив поезію за цим дипломатичним документом часів козацької держави. Його поезія стала перлиною світової лірики. У цьому вірші він звернувся до коханої з побажанням: “Треба мене любити так, як запорожці люблять Україну”. Ліричні вірші також подарувала аудиторії Лариса Хоролець, народна артистка України. Заступник головного редактора “Літературної України”, поет, журналіст Станіслав Бондаренко, висловлюючи вдячність і пошану Всеволодові Ткаченку за його працю, згадав, що у 1970-ті роки студенти-філологи, діставши на ніч машинку, передруковували, насамперед Бодлера “Квіти зла”, Франсуа Війона та ін-
У Національному музеї літератури України відбулася презентація книжки “Сад божественних поезій”, яка нещодавно вийшла у Видавничому центрі “Просвіта”. Це антологія французькомовної любовної лірики ХІ—ХХ століть. Переклад, упорядкування, передмова, довідки про авторів Всеволода Ткаченка, поета, перекладача, лауреата премії ім. Миколи Зерова та інших літературних премій.
Maksym MAURITTSON
Jedna z trzech córek Jarosława Mądrego, Anna, była żoną francuskiego króla Henryka I. O niej ukazała się drukiem wysokiej jakości książka „Anna Jarosławna” w wydawnictwie uniwersyteckim „Pulsary”. Jest to historyczno-literacka rozprawa artystyczna. Autorka — Natalia Krutenko, historyk sztuki, artystka-ceramik, członkini Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, autorka licznych publikacji z zakresu historii sztuki, zwłaszcza historii ukraińskiej i światowej ceramiki. Książka jest zilustrowana dziełami sztuk plastycznych, wśród których wiele jest rzadkich, dotąd nigdzie niereprodukowanych. Jest to pierwsze gruntowne badanie życia Anny Jarosławny i jej niełatwego losu, który zasługiwałby na sfilmowanie. Po raz pierwszy w kontekst biografii wprowadzono kwestie genealogii królowej Anny, losów jej biblioteki itd. Znany temat został wyprowadzony na nowy poziom rozumienia. W książce usunięto szereg błędów, którymi do dziś obfituje biografia Anny. Ponieważ wydanie może zainteresować czytelników francuskich, w jego drugiej części zamieszczono obszerne streszczenie treści w języku francuskim, gdzie celowo napisano Kyiv, a nie Kiev, Volodymyr, a nie Vladimir, Dnipro, a nie Dni- epr, oraz gdzie w przypisach wyjaśniono pojęcia mniej znane Francuzom, jak Ruś, terem, sarafan, Dziesięcinna cerkiew. Niestety, autorka pisze, że sobór Sofijski w Kijowie zbudował Jarosław Mądry. To — połowa prawdy, gdyż sobór zaczął budować Włodzimierz, a w 2011 r. oficjalnie obchodzono 1000-lecie rozpoczęcia budowy świątyni. Chociaż starałem się udowodnić to autorce, nie przyjęła ona moich argumentów. Bardzo dziwne, że w żadnym francuskim słowniku ani encyklopedii nie ma osobnego hasła o Annie Jarosławnie. Jest tam napisane, na przykład, o Annie Boleyn, drugiej żonie angielskiego króla Henryka VIII oraz o Annie Kleweńskiej, jego czwartej żonie, o Annie Gonzadze, polskiej królowej Annie Jagiellonce, Annie Stuart, królowej Anglii i Szkocji, ale ani słowa o Annie Jarosławnie, choć napisano o innych francuskich królowych — Annie Bretońskiej, Annie Burgundzkiej i Annie Austriaczce. Niestety, we Francji i w całej Europie Zachodniej panuje zwodnicze pojęcie słowa „Rosja”, zgodnie z którym „Rosja” obejmuje całe terytorium od Bałtyku po Morze Czarne. Dlatego gdy na początku 2012 r. Miedwiediew wygłosił w Paryżu referat o kulturze rosyjskiej, użył tego błędnego pojęcia, mówiąc o „Annie z Rosji”, a nie „Annie z Kijowa”. Fałszowanie historii jest bowiem właściwe imperialistycznemu stosunkowi Rosji, opartemu na kłamstwie i dezinformacji, aby oszukać Europejczyków zachodnich. W każdym razie Anna Jarosławna na zawsze pozostaje Ukrainką, dlatego mówimy, jak napisano w książce na s. 107: „Przez wieki — pokłon do ziemi tobie, sławna rodaczko!”; lub w francuskim streszczeniu na s. 133: „Po wielu wiekach twojego baśniowego życia dumni jesteśmy z ciebie, Anno z Kijowa, nasza sławna rodaczko!”
Maschinelle Übersetzung
„Kozacka powieść” (druga wspólna powieść Lesi Honczar i Ruslana Najdy) — to próba zmiany wektora rozumienia naszej przyszłości, ponieważ siła każdego narodu tkwi we wzroście duchowym i konsolidacji sił wokół budowy własnej immanentnej przestrzeni duchowo-intelektualnej. Książka poświęcona jest pokoleniu ukraińskiego renesansu lat dziewięćdziesiątych, swoistemu poradnikowi przetrwania dla twórczych ludzi w Ukrainie w czasach, gdy czarna neandertalska energia cynicznej władzy po raz kolejny zalewa naszą ziemię. Powieść o bycie współczesnych kozaków. O sytuacji rewolucyjnej, Egipcie i indiańskim rezerwacie. Jak żyć właściwie i szczęśliwie there, gdzie się chce? „Kozacka powieść” — reakcja na przedłużający się kryzys w Ukrainie, przede wszystkim duchowości, który wszędzie przejawia się w dewaluacji wartości moralnych, zdradzie ideałów, a w konsekwencji — także nacjo-
Maschinelle Übersetzung
Marian KRASUCKI, pisarz, laureat nagród im. Iwana Ohijenki i im. Jurija Janowskiego, Kamieniec Podolski, obwód chmielnicki
Dzieciństwo nasze, słoneczne i szczęśliwe!.. Jesteś zawsze z nami. O, gdyby można choć na chwilę zawrócić koła Czasu w te słoneczne, szczęśliwe dni dzieciństwa! Podobne myśli nasuwają się, gdy poznajesz niewielką książeczkę Walentyny Zaporożec „Sonieczkowa szkoła”, która ukazała się dzięki wsparciu Wydawniczego Centrum „Proświta” (Kijów) i od razu zdobyła serca najmłodszych czytelników. Każde opowiadanie z „Sonieczkowej szkoły” czyta się kilka razy i z niezwykłym zainteresowaniem. Dostrzega się umiejętność autorki, by przekazać słowo tym, do których ono jest skierowane. „Sonieczkowa szkoła” to wydanie dla dzieci młodszego wieku szkolnego, a także przedszkolnego
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
przykład. Oczywiście, że państwo również to wspiera. — Jakie są Pana ulubione role, które Pan zagrał? — Edgara w „Łucji z Lammermooru”, Andrzeja w „Tarasie Bulbie” i inne. Ciekawie gra się Szujskiego w „Borysie Godunowie”. To postać hipokryty, który podstępem, zdradzieckimi działaniami zniszczył Borysa Godunowa i sam zasiadł na tronie. Dla aktora to wielkie pole do popisu. Lubię grać Andrzeja z „Tarasa Bulby”. Zdradził on wspólnotę, społeczeństwo, państwo przez swoją liryczną naturę. Ta rola jest głęboko dramatyczna, sprzeczna: w Andrzeju trwa walka między jego liryczną naturą, wielką miłością a silnymi uczuciami patriotycznymi, wiernością kozaczyźnie, narodowi ukraińskiemu, któremu gotów jest wszystko oddać. A w porywie miłości staje się zdrajcą. Jest tu przestrzeń do wyrażenia tej postaci, szeroka paleta. — Jaka jest sytuacja w innych operach Ukrainy: donieckiej, dniepropetrowskiej, lwowskiej, odeskiej itd.? Czy aktorzy utrzymują kontakty? — W czasach radzieckich bardzo dużo jeździliśmy na występy gościnne, zarówno my, jak i oni. Teraz prawie tego nie ma, brakuje środków. Bardzo tego brakuje. Potrzebna jest wymiana myśli, idei. Z przyjaciółmi rozmawiamy, sytuacja wszędzie jest prawie taka sama. Choć jest pewna różnica. Na przykład w Doniecku, moim zdaniem, teatr operowy jest nawet bardziej pro-ukraiński, bardziej patriotyczny niż tutaj. Wiem, że niedawno wystawiali tam „Bohdana Chmielnickiego”. A w Kijowie jest lepsze finansowanie, wielu silnych aktorów. Ale chciałoby się podnieść to na wyższy szczebel, odnowić ukraińskie inscenizacje. — Co jest do tego potrzebne? — Aby podnieść poziom życia twórczego, i to nie tylko w operze, musi rozwijać się świadomość narodowa — zarówno u każdego z osobna, jak i u przywódców państwa. — Czy będziemy kiedyś mieli, jak w niektórych krajach, święta opery na wielkich placach? — To na przykład słynne festiwale mozartowskie w Salzburgu. Gdyby u nas zapoczątkować festiwale łysenkowskie, byłoby dobrze. Ale raczej nie stanie się to szybko. Najpierw trzeba, aby każdy z nas zbudował plac w swoich myślach, a potem dopiero zebrać się razem na wielkim placu. W krajach rozwiniętych utalentowane dzieci są wspierane, nie tylko uczą się bezpłatnie, ale otrzymują też stypendium. I wielu Ukraińców uczy się w Wiedniu, w Paryżu, im również pomagają. — To niby dobrze, promują Ukrainę. Ale tracimy talenty, wspaniałe głosy. — Nic nie szkodzi, u nas talentów wystarczy dla całego świata, jeszcze nam zostaną. Niech wszyscy widzą, że takich mamy. Oni tam lepiej promują Ukrainę. Na całym świecie śpiewa wielu naszych ludzi: Oksana Dyka, Ludmyła Monastyrska, Marjan Tałabał i inni. — Niedawno zmniejszono w programach radia i telewizji kwoty dla ukraińskiej muzyki. Mówią, że jej brakuje. — Dobrej jakości ukraińskiej muzyki jest bardzo dużo. Zmniejszono kwoty, żeby nie wpuszczać ukraińskiej muzyki na antenę. Oto niedawno Popławski zorganizował telemaraton — cztery doby z rzędu ukraińscy wykonawcy śpiewali „na żywo” na antenie. A to tylko niewielka cząstka talentów. — Czy szybko zobaczymy państwo, o którym marzyliśmy? — Inne państwa budowały się wiekami, wychowywały ludzi. 20 lat to niewiele. Tak wielkie państwo w centrum Europy koniecznie zostanie zrealizowane. — Czego życzy Pan naszym czytelnikom? — Szczęścia, zdrowia, natchnienia, a przede wszystkim — właściwego myślenia, wybierania do władzy patriotów, aby nasz kraj rozwijał się i rozkwitał. Rozmawiała Nadija KYRIAN
Maschinelle Übersetzung
— Stepanie Mykołajowyczu, ma Pan wielkie doświadczenie, jak Panu śpiewało się w różnych czasach, jak ocenia Pan sytuację w sztuce operowej obecnie? — W Narodowej Operze Ukrainy jestem od 1978 roku, pamiętam czasy radzieckie. To, co wtedy było dobrego w kulturze sztuki operowej, trzeba było zachować. Wtedy w każdą sobotę i niedzielę, a czasem i w środku tygodnia, oprócz wieczornych, były też poranne spektakle. Przychodziły dzieci klasami z nauczycielami, z rodzicami albo i same. „Zaporożec za Dunajem”, „Natalka Połtawka”, „Najmyczka” Werykiwskiego, inne spektakle operowe, balety stale były w repertuarze. To bardzo dobra praca wychowawcza, dzieci angażowano w wysoką kulturę. Z ogłoszeniem Niepodległości wiele rzeczy zrujnowano, tak jak teraz koparkami, traktorami walą Andrijiwski Uzwiz. A można było odnowić kostiumy, uwspółcześnić inscenizacje, a nie rezygnować z nich. Kiedy uczyłem się we Lwowie na drugim roku konserwatorium, pracowałem we Lwowskiej Operze. Ile wtedy szło dobrych ukraińskich spektakli! „Złota obręcz” Latoszynskiego, „Nazar Stodola” i tak dalej. W Kijowie także… Obecnie to schodzi do zera. Bez wątpienia włoska, francuska, niemiecka klasyka jest bardzo dobra. I w naszym teatrze dobrze reprezentowana. Ale trzeba propagować też swoje: i klasykę, i współczesną muzykę. Nasz teatr to Narodowa Opera Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. A gdzie w nim narodowe? W Londynie, na przykład, jest opera narodowa i jest opera światowej klasyki, każdy teatr pracuje na swoim polu, tak powinno być. Z ukraińskich spektakli w repertuarze naszego teatru pozostał „Zaporożec za Dunajem”, i to idzie tylko raz w miesiącu. Opery Łysenki, Latoszynskiego, Kos-Anatolskiego, Łudkewycza, innych wspaniałych kompozytorów, których u nas jest wielu, nie idą. Ukraińska muzyka jest bardziej znana za granicą — w Ameryce, Kanadzie, Niemczech — niż u nas. W wielu mediach rozpowszechniają bezsensowne plotki, że dobrej ukraińskiej muzyki nie ma. Trzeba, żeby wyższe kierownictwo państwa było proukraińskie, wtedy będzie rozwijać się wszystko: i duchowość, i kultura, i gospodarka. Prowadzone są rozmowy o drugim języku państwowym. W innych krajach ta kwestia jest dawno rozwiązana. W Niemczech, na przykład, nawet nie ma mowy o tym, w jakim języku w jakiej prowincji rozmawiać: jednoznacznie — po niemiecku. Tak samo we Francji... U nas obecnie przestrzeń informacyjna jest zaśmiecona niskiej jakości filmami, rosyjską pop-muzyką. Można powiedzieć, że to „antywychowanie”, zresztą we wszystkich dziedzinach: i w polityce, i w literaturze, tak samo i w muzyce. — Niewielu Pana kolegów wyjechało do pracy za granicę, do różnych teatrów świata. Jak Pan do tego podchodzi? — Bardzo wielu wyjechało. Jakieś dobra materialne tam można zdobyć, tracąc o wiele więcej: dla duszy, dla rodziny, dla wychowania dzieci. Bo ty tam jak samotny ptak lecisz — nie masz tego, co potrzebne dla duszy i serca. Ale to wybór każdego. Ja w swoim czasie też miałem wiele propozycji. Nierzadko jeździłem na gościnne występy. Ale na stałe — to nie dla mnie! Kontaktuję się ze znajomymi, w szczególności z Wałentynem Pywowarowem, który przyjeżdża tutaj na urlop. Oni wygrali w sensie materialnym, a my — w innym. My tutaj pracujemy dla swojego narodu, swojego kraju, na rzecz swojej kultury — i to największe osiągnięcie. Nam w tym Bóg pomaga. — Żeby jeszcze i państwo pomagało jak należy, propagowało ukraińską muzykę. Jak inne kraje. — Aktywnie propaguje swoją muzykę Federacja Rosyjska, tam kierownicy państwa przywiązują do tego wielką wagę. „Borys Godunow”, „Chowańszczyzna” Musorgskiego, „Carska narzeczona” Rimskiego-Korsakowa — wspaniałe spektakle. Ale i nasze nie są gorsze. Niemcy, na przykład, nawet środki nam wydzielali na inscenizację „Lohengrina”, „Fausta” Gounoda. Francuska ambasada, włoska także wydzielają pieniądze w innych państwach na inscenizację swoich oper. Nam trzeba się tego uczyć, pracować nowocześnie. — Podczas antraktów w operze często brzmią inne języki: angielski, niemiecki, francuski, japoński itd. Czasem częściej niż ukraiński. Dlaczego? — Sala teatru jest stale wypełniona. Na spektakle chodzi bardzo wielu obcokrajowców. Ukraiński słychać rzadziej przez to, że dość drogie są bilety, a nasi ludzie nie są tak bogaci. Sztukę operową, w ogóle teatry na świecie przeważnie dotuje państwo. Gdyby bilety potanieć, ludzie mogliby odwiedzać spektakle, podnosiliby swój poziom kulturalny. U nas jeszcze nie zawsze robi się to właściwie. — Nauczyciele szkół muzycznych skarżyli się, mówiąc, że niestety nie ma płyt, zwłaszcza wideo, żeby można było pokazać spektakle dzieciom w szkole. Słyszałam, że Pan niedawno wydał swoją płytę. Czy łatwo to zrobić? — Ani państwo, ani teatr w tym artystom nie sprzyjają. Wydałem w zeszłym roku płytę własnym kosztem, żeby choć coś zostało z mojej pracy. Przecież spektakl minął — i ani śladu. Nagrałem arie operowe ukraińskiej i światowej klasyki, próbki muzyki ludowej z orkiestrą ludową. 17 wielkich utworów, mniej więcej na dwie godziny. — Pan wiele lat zajmuje się przygotowaniem młodych śpiewaków. Jak sprawy w tej dziedzinie? — W Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki zajmuję się młodymi śpiewakami. Wielu moich studentów już pracuje w chórze Weriowki, w kapeli „Dumka”, w teatrze, w sali organowej. Wielu rozbiegło się po świecie. Moi dawni studenci pracują w Rosji, Ameryce, w innych krajach. — Jak odbierają ukraińską muzykę za granicą? — Ukraińską muzykę ludową, operową na świecie odbierają bardzo dobrze. Pamiętam, pewnego razu w Monachium sala na stojąco klaskała 45 minut. I tak wszędzie. — Urodził się Pan w rodzinie, gdzie nie było profesjonalnych muzyków. Kto pomógł wejść na tę drogę? — Urodziłem się w górach w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego. Od dzieciństwa kocham muzykę. Moja mama pięknie śpiewała. Dziadek, który mieszkał w Ameryce, bardzo dobrze grał na skrzypcach. Po to, żebym uczył się muzyki, moja babcia, która otrzymywała tamtymi pieniędzmi 12 karbowańców emerytury, 8,50 karb. co miesiąc dawała, żeby zapłacić za szkołę muzyczną, gdzie uczyłem się gry na bajanie. Potem ukończyłem Lwowską Szkołę Muzyczną, później Lwowską Konserwatorium. Wykształcenie otrzymałem, jak wszyscy w tamtym czasie, bezpłatnie. — U Pana krewnych, którzy nie byli związani z muzyką, u współmieszkańców była potrzeba muzyki, dążenie do wysokiego, do piękna. — Wtedy ludzie zbierali się razem, na przykład na wieczornice, żeby porozmawiać, pokazać swoją sztukę, pośpiewać, potańczyć. Obecnie przedstawiciele średniego, a zwłaszcza młodszego pokolenia, kiedy się zbierają, śpiewają bardzo rzadko, przeważnie słuchają. Rozwija się konsumpcjonizm, a nie twórczość. Tak nie tylko na Ukrainie, ale i w innych krajach. A kiedy byliśmy na gościnnych występach w Japonii, widzieliśmy, że tam w weekendy odbywa się bardzo wiele świąt narodowych. Zbierają się w parkach, domach kultury, brzmi muzyka narodowa. Oni są narodowo świadomi, propagują swoje. Nam warto brać z nich przykład.
Gościem redakcji jest Stepan Ficycz, artysta ludowy Ukrainy, laureat Międzynarodowego Konkursu Śpiewaków Operowych w Sofii (Bułgaria), solista Narodowej Opery Ukrainy. Wykonawca partii Petra w operze M. Łysenki „Natalka Połtawka”, Andrija (M. Łysenko „Taras Bulba”), Andrija (S. Hułak-Artemowski „Zaporożec za Dunajem”), Edgara (G. Donizetti „Łucja z Lammermooru”), Pinkertona (G. Puccini „Madame Butterfly”), Rudolfa (G. Puccini „Cyganeria”), Fausta (Ch. Gounod „Faust”), Turiddu (P. Mascagni „Rycerskość wieśniacza”), Władimira Igorewicza (A. Borodin „Kniaź Igor”), Łykowa i Bomelija (N. Rimski-Korsakow „Carska narzeczona”), Andrija Chowańskiego (M. Musorgski „Chowańszczyzna”), Szujskiego (M. Musorgski „Borys Godunow”), Truffaldina (S. Prokofiew „Miłość do trzech pomarańczy”) i innych. Koncertował w wielu krajach świata: Anglii, Francji, Hiszpanii, Portugalii, Niemczech, Austrii, na Węgrzech, w Polsce, USA, Kanadzie, Indiach, Japonii, na Wyspach Kanaryjskich.
Maschinelle Übersetzung
Marzycielska dal ukraińskiego stepu oczarowuje… Jego pejzażowa harmonia, blask gwiazd na nocnym niebie, niewidzialna obecność Drogi Mlecznej, cierpki zapach gorzkiego piołunu i wonnego macierzanki wzywa tych, których na całe życie zniewolił bezgraniczny majestat przestrzeni i przycichła zagadkowość minionych wydarzeń… Wołodymyr HETMAN, Kijowski Uniwersytet Narodowy im. Tarasa Szewczenki, docent katedry gleboznawstwa i geomorfologii, kandydat nauk geograficznych. Ukraiński step — pradawna i święta ziemia, której siwa historia sięga całych tysiącleci. W V—IV tysiącleciu p.n.e. (neolit) na Stepowym Naddnieprzu istniały kultury archeologiczne sursko-dnieprzańska oraz dnieprzańsko-doniecka. Nasze korzenie sięgają źródeł światowej cywilizacji, które prowadzą do legendarnych pierwotnych państw — Aratty (6200 tys. lat p.n.e.), Oriany (połowa II tysiąclecia p.n.e.), Artanii (VII—VI—II w. n.e.) i, nieco później (XVI—XVIII w. n.e.), pierwszej kozackiej republiki — Siczy Zaporoskiej. Wielka siła energetyczna kryje się w tej ziemi… Rezerwat przyrody „Step Jelaniecki” — jeden z najmłodszych ukraińskich rezerwatów, pierwszy i jak na razie jedyny stepowy rezerwat na Prawobrzeżnej Ukrainie. Utworzony w 1996 roku w celu ochrony największego na Północno-Zachodnim Nadczarnomorzu obszaru dziewiczego stepu. Powierzchnia — 1675,7 ha. Rezerwat położony jest w rejonach jelanieckim i częściowo nowoodeskim obwodu mikołajowskiego. Historia jego powstania zaczęła się dawno. W 1978 roku zorganizowano tu rezerwat przyrody o znaczeniu lokalnym „Roza” o powierzchni 300 ha. W 1982 roku już na powierzchni 976 ha utworzono krajobrazowy rezerwat przyrody o znaczeniu lokalnym „Jelaniecki”. W 1990 roku z inicjatywy lokalnych działaczy ochrony przyrody oraz po wielokrotnych apelach naukowców podjęto decyzję o rezerwacji 2000 ha pod przyszły rezerwat „Jelaniecki”, a 17 lipca 1996 roku wydano Dekret Prezydenta Ukrainy o utworzeniu rezerwatu, który otrzymał ostateczną nazwę „Step Jelaniecki”. Od tego czasu w rezerwacie pozostały „zoo” i „pałac przyrody”. Pierwsze utworzono w rezerwacie „Roza” w 1978 roku przy pomocy specjalistów z „Askanii-Nowej”. Jest to ogrodzony obszar stepu o powierzchni 70 ha, gdzie utrzymywano bizony, kulany, jelenie plamiste oraz muflony. Tak zwany „pałac przyrody” zbudowano w 1979 roku w celu zorganizowania wypoczynku i edukacji ekologicznej dzieci i młodzieży. Doskonale wpisywał się on w otaczający krajobraz i składał się z pięknego trzypiętrowego budynku o oryginalnej architekturze oraz budynków pomocniczych (obserwatorium, stołówka, prysznice, otwarte place itp.). Obecnie budynek kompleksu stoi osierocony na wzgórzu pośrodku rezerwatu i wymaga kapitalnego remontu. W tym pomieszczeniu mogłaby pracować administracja rezerwatu. Wszak musi ona być jak najbliżej „dzikiej”, chronionej przyrody. Tutaj mogłoby powstać piękne centrum ekologiczno-edukacyjne (z muzeum przyrody), które prezentowałoby dziedzictwo przyrodniczo-krajobrazowe i historyczno-kulturowe stepowego kraju. Jego ekspozycja przyciągnęłaby najbardziej wymagających zwiedzających. Jednak mimo wszystko nie uda się „odizolowany dobrobyt” rezerwatu przyrody od ogólnego zubożenia ludzi. Bo, co by nie mówić, potężna branża ochrony przyrody jest proporcjonalna do wysoko rozwiniętego społeczeństwa — ekonomicznie, kulturowo, a zwłaszcza duchowo. Ochrona przyrody to luksus, niby drogi naszyjnik z naturalnych pereł dla każdego kraju. Aby nasze tereny chronione „rozkwitały”, potrzeba, by bogatsze było społeczeństwo, zamożniej żyli ludzie, a nie poszczególni biznesmeni czy oligarchowie. Ochrona przyrody to barometr rozwoju społecznego. Jednocześnie nawet w dzisiejszych „beznadziejnych” warunkach, w których żyjemy, musi się ona rozwijać dla zachowania nie tylko dzikiej przyrody, ale i duchowości narodu, moralnego imperatywu społeczeństwa. Chroniona przyroda i dziedzictwo historyczno-kulturowe narodu to pojęcia nierozłączne, dwa skrzydła wielkiej, ogólnonarodowej idei odrodzenia historycznego krajobrazu i ducha tych, którzy żyli i tworzyli na ukraińskich ziemiach przed naszym narodzeniem.
Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym rezerwat znajduje się w granicach prowincji dniestrowsko-dnieprzańskiej podstrefy północnostepowej strefy stepowej, na stepowych odnogach Wyżyny Naddnieprzańskiej międzyrzecza południowobużańsko-dnieprzańskiego. Terytorium rezerwatu to kompleks wąwozowo-balkowy, który obejmuje dolną część kilku dużych wąwozów (Prusakowej, Orłowej oraz Rozy), należących do sieci hydrograficznej rzeki Hromokliji — prawego dopływu Ingulu. Dna tych wąwozów są szerokie i wyrównane. Miejscami na powierzchnię wychodzą czerwone granity, których wielkie bloki nadają okolicy szczególną osobliwość. Zbocza wąwozów są pocięte zadarnionymi jarami. Stromość zboczy zazwyczaj nie przekracza 15°, ale w poszczególnych miejscach osiąga 30—40° i więcej. Właśnie dzięki znacznemu rozczłonkowaniu erozyjnemu rezerwat odróżnia się od sąsiednich terytoriów, które doświadczyły antropogenicznej presji. Specyficzną cechą rzeźby terenu „Jelaneckiego stepu” jest niedobór działów wodnych, które zostały zaorane na początku XX wieku. Obszary przywodoszielne terytorium rezerwatu zostały naruszone nadmiernym wypasem, eksploatacją kamieniołomów wapienia oraz melioracją leśną w przededniu objęcia ochroną. Najpowszechniejszymi skałami glebotwórczymi są lessy, a na zboczach wąwozów — rumosz wapienny, margle i gliny piaszczyste. W pokrywie glebowej przeważają czarnoziemy mało próchniczne i żwirowate, a także wychodnie lessów i eluwium (produktu wietrzenia fizycznego) wapieni. Charakterystyczną cechą krajobrazu rezerwatu, która nadaje mu malowniczości, są wychodnie wapieni, które miejscami tworzą wysokie i strome ścianki. Stałych cieków wodnych na terytorium rezerwatu nie ma. Dnami wąwozów biegną koryta strumieni, które napełniają się wodą tylko wiosną oraz podczas deszczów i letnich ulew. Jednak dzięki osobliwościom budowy geologicznej (obecności kilku warstw wodonośnych glin), istnieją tu przynajmniej trzy poziomy wodonośne, których wodą napełniają się studnie i źródła, a w wąwozie Prusakowej utworzyły się duże podmokłe tereny, gdzie woda utrzymuje się nawet w suchych sezonach. Z licznych niegdyś źródeł wody w rezerwacie pozostało tylko jedno. W wyniku bezmyślnej orki większość z nich zniknęła pod warstwą gleby, która spływa z otaczających pól. Z czasem mogą się one odrodzić i znów stać się ozdobą tych miejsc. Terytorium rezerwatu, mimo stosunkowo niewielkich rozmiarów, charakteryzuje się znaczną różnorodnością biotyczną. Pod względem składu i terytorialnego rozmieszczenia roślinności rezerwat „Jelanecki step” wyraźnie różni się od innych stepowych rezerwatów Ukrainy przede wszystkim tym, że prawie połowę jego powierzchni zajmują odłogi w różnym wieku. Z tego powodu jednym z głównych zadań rezerwatu, obok ochrony płatów dziewiczego stepu, jest odtwarzanie naturalnej roślinności na terenach przekształconych. Śladem niedawnego gospodarczego wykorzystania terytorium rezerwatu (intensywny wypas bydła, orka) jest duża liczba chwastów i roślin uprawnych. Mimo znacznego gospodarczego wykorzystania otaczających terenów oraz skutków dawnej gospodarki w samym rezerwacie, jego świat zwierzęcy zachował główne cechy strefowe. Na terytorium rezerwatu i w jego najbliższych okolicach żyje około 1500 gatunków zwierząt bezkręgowych, z czego ponad 10% to gatunki rzadkie. Ponad jedną trzecią z nich wpisano do Czerwonej księgi Ukrainy (łowik olbrzymi, 16 gatunków błonkówek, w tym skolii stepowa, trzmiele: mchowy, armeński, gliniasty i jaskrawy, 32 gatunki motyli itp.). W rezerwacie zarejestrowano 181 gatunków kręgowców. Ciekawą cechą jest zagęszczenie populacji węża eskulapowego (połaza czteropasowego), czyli połaza Pallasowego, który występuje prawie na wszystkich terenach rezerwatu, jednak preferuje strome, miejscami kamieniste i niezbyt zarośnięte krzewami zbocza wąwozów. Wśród ptaków dominują skowronek polny i świergotek polny, pokląskwa, cierniówka, ortolan, grzywacz itp. Występują kraska, białorzytka, szpak różowy. Jeszcze jedna osobliwość świata zwierzęcego rezerwatu polega na znacznym rozpowszechnieniu tutaj ptaków drapieżnych, przede wszystkim drobnych sokołów, błotniaków, sów. Z innych rzadkich gatunków spotyka się tu gadożera i orzełka włochatego. Rezerwat „Jelanecki step” należy postrzegać przede wszystkim jako cząstkę krajobrazu Prawobrzeżnej Ukrainy, który w stanie naturalnym prawie się nie zachował. Główną i nieodłączną składową tego krajobrazu są zwierzęta i rośliny, które póki co nie stały się rzadkie, ale warunkują strefową osobliwość regionu. Zachowanie tego krajobrazu w całej jego integralności to główne zadanie rezerwatu. W rezerwacie utworzono jedną ścieżkę ekologiczną o długości 1,2 km, której trasa przebiega obok woliery zoo. Odwiedzający mają okazję zapoznać się z historią powstania rezerwatu, jego światem roślinnym i zwierzęcym, zobaczyć tryb życia mieszkańców woliery. Trasa ścieżki działa od początku kwietnia do połowy października. Zamiast epilogu. Rezerwatowi trzeba pomóc. Nie wszystko jest tak pięknie i dobrze… na jawie. Okazja do odwiedzenia „Jelaneckiego stepu” zbiegła się z ponurą pogodą późnej jesieni. Zarówno nastrój, jak i pogoda odpowiadały stanowi spraw. Rezerwat „Jelanecki step” jakby zagubił się wśród bezkresnych przestrzeni południa Ukrainy. Tak powinno być. Po to jest rezerwat — z dala od cywilizacji, ludzi. Z drugiej strony, z tego, co zobaczyłem (choć przykro o tym mówić), biedną okazała się wieś, w której mieści się administracja rezerwatu. Jeśli chodzi o wygląd („fizycznie i moralnie zużytej”) wsi Kalyniwka w rejonie jelaneckim, to takich „kalyniwek” na Ukrainie są tysiące. Od tego serce krwawi. Ukraińska wieś, naród zostały rzucone na kolana. Co roku na Ukrainie znika 50 wsi. Od dawnych wieków, w czasie wojny i ruiny naród przetrwał dzięki wsi. Tam rodziła się i rozbrzmiewała ludowa pieśń, zachowywano i szanowano obyczaje, prastare tradycje, tam bujała, pyszniła się pięknem barwna przyroda. Czyż można nazwać postępem naukowo-technicznym wyludnienie wsi? Raczej moralnym i intelektualnym rozkładem. Pozostało maruderom wykupić za bezcen nasze ziemie z dziada-pradziada. Naród pójdzie w parobki, cicho wymierając… Aby zniszczyć etnos, trzeba rozwalić wieś. Po co? Dla wiecznego panowania „wybranych”? Ależ wiecznego w życiu nie ma. Jak naprawić „ponure” życie? Pozostawmy pytanie bez odpowiedzi… Tutaj trzeba by przynajmniej nie „doprowadzić do ruiny” jeszcze rezerwatu. Śpiewa step, powiewa wiatr prastary, gwiżdże strzałą połowiecka przestrzeń. Ołeh Olżycz
Maschinelle Übersetzung
Jest wieczna zagadka miłości — tak mówił Hryhir Tiutiunnyk. Te słowa najpełniej charakteryzują laureata Nagrody Szewczenkowskiej Stepana HANŻĘ. Niedawno obchodził on jubileusz 70-lecia. W artyście żyje ogromna miłość do sztuki ludowej oraz pragnienie tworzenia. Od ćwierć wieku artysta przy warsztacie w swoim mieszkaniu własnoręcznie tka dywany, samodzielnie zgłębiając tajniki tej dawnej sztuki. W tkactwie dywanowym odkryć, znaleźć i twórczo wcielić w życie coś naprawdę nowego jest bardzo trudno, lecz panu Stepanowi się to udaje. Wystawa „Dywanowy świat Stepana Hanży” w galerii Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy to nie tylko namacalne potwierdzenie, ale unikalne zjawisko w sztuce dekoracyjno-użytkowej. Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcie Ołesia DMYTRENKI Wszystkie autorskie dywany Stepana Hanży przesiąknięte są kolorytem Podola, każdy element jest niepowtarzalny. Wyraża się to zarówno w treści, jak i w formie, ornamentyce oraz stylistyce. Artysta w pracach „Według podolskich motywów”, „Zza góry, zza limanu”, „Kozaccy muzycy”, „Pawie”, „W pochód z północy” wykorzystuje symbole narodowe: drzewo życia, kalinę, kozaków, troistych muzyków, berehynie i inne. A centralnym obrazem dywanowego świata Stepana Hanży jest bohater-obrońca Kozak Mamaj. Z jednej strony autor przestrzega dawnych tradycji tkactwa, z drugiej — tworzy swój własny świat, łącząc nawet na pierwszy rzut oka rzeczy niepołączalne. Stepan Hanża preferuje kolory ciepłej gamy: złocisty, pomarańczowy, czerwony, malinowy. Artysta, tworząc własny niepowtarzalny styl, nie kopiuje wzorów dywanów ludowych, w twórczości przede wszystkim opiera się na dawnym tkactwie. Artyście bardziej imponują dywany minionych stuleci, ponieważ są wysokiej klasy artystycznej: „W tych pracach wszystko jest tak harmonijne, wysoka estetyka, bardzo piękne koloryty. Bo w ludowym tkactwie mistrzowie przeważnie kopiują, a dawne dywany opracowywali utalentowani artyści z głęboką wiedzą”. Na wystawę jubilata przybyli Jewhen Szewczenko, Mykoła Żułynski, Wołodymyr Priadka, Wasyl Perewalski, Dmytro Stepowyk i inni. Goście podkreślali wielki talent, wyczucie stylu, koloru i dekoracyjności mistrza. — Na moich oczach z tancerza tańca ludowego wyrósł niezwykle unikalny artysta, który przebojem wszedł w naszą sztukę narodową. Tak zdeterminowanego człowieka w twórczości trudno szukać. Jego rodzina jest genialna: utalentowany ojciec-garncarz i dwaj synowie: jeden — ceramik, grafik, drugi osiągnął szczyty w sztuce dekoracyjnej. Stepana trzykrotnie pocałował Pan Bóg, posiada on unikalny talent tancerza, tkacza i poety — pogratulował jubilatowi Wołodymyr Priadka. Wasyl Perewalski zaznaczył, że Stepan Hanża z wyjątkową stylistyczną czystością tka dywany. Artysta opracował mnóstwo materiałów ze wszystkich obwodów Ukrainy, opanował zarówno stare tkactwo, jak i nowoczesne, łącząc je i w szczególny sposób szlifując w swojej twórczości. — Dywan pełni podwójną rolę: estetyczno-artystyczną oraz użytkowo-dekoracyjną. Dywany kiedyś wywieszano na ścianach, zimą chroniły mieszkanie przed chłodem. Istnieje ograniczona liczba środków wyrazu artystycznego w tkactwie. Są to ornamenty roślinne i geometryczne. Stepan Hanża wplata również świat zoomorficzny w system dywanów. Jest on wspaniałym kompozytorem i potrafi tworzyć kompozycję dzieła. W tkactwie, w odróżnieniu od malarstwa, nie można stosować półtonów. Stepan Hanża opracowuje swoje projekty, wiedząc, jaki ton można uzyskać. Mistrz musi bardzo dobrze znać technologię i umieć tkać dywany. W swoich dywanach artysta stosuje z reguły ciemne tło, aby można było wyodrębnić detale wszelkich motywów, które są postrzegane z daleka — podzielił się wrażeniami Dmytro Stepowyk. Prace eksponowane na wystawie przekonują, że tkactwo dywanowe nie jest echem przeszłości, lecz wysoką sztuką, która zakumulowała w sobie mitologię, twórczość ludową i historię. W naszych technokratycznych czasach ta rzadka sztuka uczłowiecza, rozgrzewa wzrok i duszę, kształtuje estetyczne gusta i przywraca do głębi ukraińskiego ducha. Zdjęcie Wałerija JASYNOWSKIEGO
Maschinelle Übersetzung
Walerij JASYNOWSKI
Ryby w zachwycie upojone,
Zostawiając wodne kobierce,
Powietrze ostre i korzenne
Młodymi tną skrzydłami.
Lecą motylami kwiaty
Nad łąkami, a motyle
Kwiatami wrastają w gałązki
I obficie migoczą na łodygach.
Historia nie znosi trybu przypuszczającego, ale gdyby Michajło Orest był naszym współczesnym nie tylko twórczością, lecz także latami ziemskiego życia, gdyby napisał ten wiersz dziś — z pewnością poświęciłby go Stepanowi Ganży. Nie ma cienia wątpliwości, że los zetknąłby ich obowiązkowo — nawet na naszych „wieloludnych babilońskich wielkich zgromadzeniach”. Zetknąłby ich także i duchowo zbliżył. Taka godna zdumienia „przestrzenno-czasowa parabola” w istocie jest prosta, jak jej graficzny wygląd. W naszej okrągłowidnej, bezgranicznie widnokrężnej, wielosłownej i różnorodnej planetarnej przestrzeni szczyt Parnasu jest jeden, i w jego zasięgu prawdziwa sztuka, przyzwyczajona wznosić się i wywyższać na stu wiatrach, wyjątkowo łatwo pokonuje przenikliwy i bardzo turbulentny nurt czasu. Na prawdziwym Parnasie, oczywiście, nie jest łatwo się utrzymać, za to łatwo znaleźć artystyczne pokrewieństwo: terytorium jest zbyt małe, choć nadmiernie „zaludnione”. Stepan Ganża i Michajło Orest — kwiaty z jednego artystycznego pola. Nienaganna wyszukana stylistyka, ponadczasowość środków wyrazu, subtelnie wyostrzone poczucie miary, a zarazem nieogarnione bogactwo intelektualne, niezwykła estetyczna potęga potencjału artystycznego. W ornamentyce dywanu S. Ganży, w jego kolorystyce, w kompozycji i architektonice nie ma nadmiaru, prowokacyjnej ładności, pozy, krzykliwości, „obrazkowości”. To dopracowane płótno — jak poezja najwyższej próby: kiedy to, O CZYM ona opowiada, pozostaje w żywym związku, w rodzimym temporytmie z tym, JAK opowiada. Oto jak tworzy płótno obrazowe, jakimi pociągnięciami, jaką tonacją barw, jakim rytmem, jakimi znakami sakralnego pisma, które napełniają odrębną melodią każde połączenie słów, każdą dopracowaną frazę. Stąd prawdziwie autentyczny zapach czasu, niezwykle przekonująca pulsacja: jego protuberancje jakby oświetlają dzieło od wewnątrz. Pozwolę sobie na śmiałość stwierdzić: we współczesnej sztuce ludowej Ukrainy Stepan Ganża w pełni zajmuje odrębne miejsce właśnie w tych „artystycznych wyżynach”, które w ukraińskim pięknym piśmiennictwie rozświetlili swoim talentem „neoklasycy-parnasiści”: Maksym Rylski, Michajło Draj-Chmara, Pawło Fylypowycz, Oswald Burchardt (Jurij Klen), Mykoła Zerow. To „Zgrupowanie pięciorga niepokonanych śpiewaków”, których zwycięski śpiew, według poetyckiego proroctwa M. Draja-Chmary, „przez burzę i gniew” „rozbija lód rozpaczy i zwątpienia”. Ta wycierpiona artystyczna kohorta, która zasiliła moc poetyckiego słowa młodszego brata Mykoły Zerowa, Michajła, któremu przypadło w udziale opanować literackie szczyty pod „parnaskim” imieniem „Michajło Orest”; oraz niezwykle wytwornego, wirtuozerskiego i artystycznie wielostronnego, wielolicego poety „ukraińskiej zagranicy” Swiatosława Hordynskiego, którego „Barwy i słowa w natchnionym tańcu jednakowo dzwonią w melodyjnym rytmie”. Ze Swiatosławem Hordynskim Stepan Ganża zapoznał się osobiście. Stało się to wiele lat temu podczas kolejnych zagranicznych gościnnych występów Ukraińskiego Ludowego Chóru im. Hryhorija Werowki, gdzie Stepan Ołeksandrowycz był solistą grupy tanecznej. A szczęśliwą okazję spotkania sprezentował Ganży jego współtowarzysz i kolega Oles Doriczenko: do bujnych laurów wirtuoza-tancerza Oles Wasylowycz dodał już wtedy całkiem zasłużony wieniec znanego poety, autora kilku zbiorów poetyckich. Więc oczywiście za każdym razem podczas zagranicznych wyjazdów zespołu zwracał na siebie wzmożoną uwagę, poza miłośnikami tańca ludowego, także „ekzylowych” rodaków-współtowarzyszy z cechu pisarskiego. I stało się tak, że los, mimo stanowczego oporu „artystów w cywilu”, którzy wtedy nieodłącznie towarzyszyli zespołowi we wszystkich podróżach, a tym bardziej w
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
zagranicznych — szczęśliwy los (a może i nieprzewidziany przypadek) pobłogosławił ten twórczy wieczór gwiazdy ukraińskiego tańca i młodego poety Olesia Doriczenki w kręgu ukraińskich pisarzy diaspory. I sprowadził na tę imprezę Stepana Hanżę. On zapewne wtedy nie wiedział, kim jest Swiatosław Hordyński i pewnie nie widział na oczy ani jednego jego wiersza. Bo gdzie, w jakich książkach mógł je zobaczyć? Dla czytelnika z URSR pisarze ukraińskiej diaspory żyli w nieprzeniknionym i bezmiernym zaświacie. On sam nie był wtedy ani artystą, ani poetą. Ale już wtedy był wdzięcznym SYNEM SWOJEGO OJCA Ołeksandra Dorofijowycza — chłopa z podolskiej wsi Żornyszcze. Dla wiejskiego zwierzchnictwa — rzemieślnika-garncarza, niemal wroga społecznego, dla sąsiadów — dziwaka-nieudacznika, dla wiejskich gospodyń — dobrego, lecz zamęczonego garncarza, a dla Stepana i bardzo nielicznych w tamtych czasach — boga gliny. Ojcowski kosmos artystyczny był tak potężny i obejmujący wszystko, że Stepan rozpoznawał w artystycznych perłach muzeów, salonów sztuki i w dziełach
Zdjęcie Olesia Dmytrenka: rach na wernisażach i po prostu na ulicznych jarmarkach Francji, Hiszpanii i tego zakątka świata, który oddzieliły od wyżyn jego podolskiej ojczyzny nie tylko mury i granice światopoglądów, lecz tysiące mil oceanicznej otchłani, dziesięć stref czasowych.
Kręcąc garncarskie koło, ojciec jakby kręcił planetą; z wysokości swojego garncarskiego stołka dookoła oglądał wszystkie ziemskie cuda i baśniowości, wpatrywał się w każdą rysę ludzkiego marzenia. Ugniatał palcami podatną masę i, nieukształtowaną jak niepojęta materia filozoficzna, ona twardniała, nabierała wyraźnych kształtów, rodziła Cud Sztuki. Z obliczami i nastrojami, które bez trudu rozpoznawano by i odczytywano we wszystkich zakątkach białego świata.
Na żarnach żarnowych, na ojcowskim wierzchnim kamieniu, spod chropowatych chłopskich palców, z jego życiodajnej słodkiej radości i gorzkiej życiowej udręki, sypała się duchowa mąka, sporządzał się zaczyn zawsze niepowtarzalnego ciasta, które wychodziło z ognistej kąpieli garncarskiego pieca wysokimi pachnącymi bochenkami. Osobnymi, bo nasycały nie brzuchy — gasiły głód duchowy.
Wyostrzały ten głęboki wzrok, którym odczytywano tajnopisy Piękna, przed którym chyliły się mury i zapory, rozstępowały się granice państw i oceaniczne otchłanie.
Zbliżało się Stepanowe Rodowe Święto, nadchodził moment prawdy, gdy codzienny świat dla twórcy przewraca się z głowy na nogi, gdy dusza się budzi i mówi. I rozpościera się nienasycone pragnienie, by ucieleśnić, zmaterializować jej niepowtarzalne opowieści. Zwykłymi słowami — rozpala żądzę twórczości ten boski stan duszy, który błyskotliwie utrwalił w poezji Iwan Franko:
Wszystko, co dało mi życie,
W piękno przetapiałem,
I całe piękno, cały żar uczucia
W nie przekazałem.
I jakby duchowe przepiewanie, jakby echo przez lata — początek wiersza Stepana Ganżi. Te same uczucia, to samo pragnienie:
O, jak pragnąłem przelać w barwy
Ten niepojęty, ten czarowny świat,
Wszystko wokół otulić miłością,
By na ziemi zostawić swój ślad.
Wszystko zaczęło mówić naraz: kontury ojcowskiego portretu przeświecały w czystych wodach wspomnienia, ożywały jego gliniane zwierzęta, trzepotały skrzydełkami ptaki, a gliniani ludzie rozmawiali, śmiali się i śpiewali. Nawet ojcowskie cuda-dzieła, zniszczone przez czas i złych ludzi, które – zdawałoby się – ziemia pochowała na zawsze, powstawały we fragmentach, odłamkach, zrastały się w wyobraźni w jedność, składały puzzle czasu w żywe tło. Mówiły różnymi językami albumy artystyczne i książki, tryskała najlepsza muzyka z kaset magnetofonowych – całe dobro, które zgromadził podczas licznych koncertowych wędrówek po świecie. I bez przymusu rozdzielał dla siebie każdą opowieść, swobodnie rozumiał wszystkie języki świata. Tak swobodnie na planecie mogą się porozumiewać wyłącznie Chlebodawcy i Mistrzowie. Nie dziwmy się, że na Artystyczną Howerlę Stepan Ganża wpadł jak wicher – jakby tańcząc słynną „metelicę”. Ten szybki, ognisty taniec w jego wykonaniu długo i z trudem stawiało i „reżyserowało” samo życie. Oryginalne, migoczące poezje i niezwykłe kili-
Zdjęcie Olesia Dmytrenki
ci, których można czytać jak poematy, które oddychają, pulsują słońcem — tak, jakby w każdym biło serce, a w nitce tętniła krwionośna kapilara. Dzieła nieprzemęczone mękami twórczości, gęste i iskrzące się jak dobre wino. Albo jak poezje ukraińskich „parnasistów”. Ale ile naprawdę twórczych mąk kosztuje to kwiecie barw, wie tylko artysta. A także jego życiowy i duchowy brat — poeta i malarz Oleś Doriczenko. Często przez fałszywą nitkę, przypadkową barwę bezlitośnie rozpruwa Stepan Hanża pół dywanu, na który poświęcił tygodnie, a nawet miesiące pracy. Bez żalu, bez samobiczowania — w takich chwilach uczy się, jakby od samego siebie. Patrzy batiukowym wzrokiem, a także oczami setek tych, których dzieła znajdują się w mistycznej Świątyni świata, a odblaski — w albumach i książkach, w muzyce, która otacza jego mieszkanie-pracownię. Do tworzenia dywanu dopuszcza tylko wybranych. Oleś Doriczenko w tym spisie jest pierwszy. Długie lata ich braterstwa — niezwykłego w dzisiejszych pragmatyczno-cynicznych czasach — zasługują na gruntowne badanie z dziedziny psychologii i estetyki ludzkich relacji. To ta potrzeba duchowego zbratania, która natchnia Twórczość. Wzorców której na świecie jest bardzo mało. Ale którą tak cenili „parnasiści”: dzięki niej, moralnie zmęczeni, fizycznie zabici, uwiecznili się na Artystycznym szczycie Gronem pięciorga „NIEPOKONANYCH śpiewaków”. „Parnasowe grono” naszych braci, choć zmniejszyło się liczebnie, nie zubożało siłą ducha, artystycznym kosmosem, ludzkim pięknem. Lwią część Nagrody Szewczenki Stepan Hanża oddał Olesiowi Doriczence — na wydanie jego jubileuszowego albumu malarstwa. Czy często spotykaliście się z podobnym, zwłaszcza dziś? Właśnie takich ludzi Stwórca wszystkich twórców czasem posyła światu, aby ten nie tracił wiary w siebie. U Greków jest słowo, którego nie sposób przetłumaczyć na żaden inny język. Filotimos — słowo, które bardzo przybliżenie znaczy „przyjaciel honoru”, „miłość do honoru”, a naprawdę obejmuje wszystkie ludzkie cnoty, wszystkie najlepsze cechy ludzkiej natury, które każdy chciałby przymierzyć do siebie. Mam szczęście być w kręgu dobrych znajomych Stepana Hanży. I przekonywać się przy każdym spotkaniu, że „filotimos” — to nie olimpijska fantazja wysokoucznych Hellenów, nie „słownikowy chłód”, lecz żywe, zmaterializowane w człowieku piękno. Rzadka jasnoświetlista dusza, poznanie której jest wielkim darem. Boskim darem.
Maschinelle Übersetzung
W dniach 19–21 kwietnia w murach Narodowego Uniwersytetu Technicznego Ukrainy „Kijowski Instytut Politechniczny” odbyła się XIV Międzynarodowa Konferencja Naukowa im. akademika Mychajła KRAWCZUKA. „Słowo Proświty” zapowiedziało jej przebieg materiałem profesor Niny Wirczenko o wybitnym matematyku XX wieku. Swoje referaty na adres komitetu organizacyjnego nadesłało ponad 1500 naukowców, z których zdecydowana większość pochodzi z Ukrainy.
Jewhen BUKET
Fot. Olesia DMYTRENKA
Konferencję w sali posiedzeń Rady Naukowej otworzył rektor NTUU „KPI”, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mychajło Zghurowski. Już 29 marca odbyła się konferencja zbiorowości pracowniczej uniwersytetu, która zdecydowaną większością głosów ponownie wybrała M. Zghurowskiego rektorem na nową kadencję, jednak minister oświaty i nauki D. Tabaczmyk do dziś nie zatwierdził tego wyboru. Przypomnijmy, że „wojna” między Ministerstwem a Politechniką Kijowską trwa od dawna. 26 października 2011 roku kilka tysięcy studentów KPI przyszło do Ministerstwa Oświaty z żądaniem spotkania z ministrem D. Tabaczmykiem. Akcja była spowodowana tym, że przez półtora miesiąca studencka i pracownicza społeczność KPI nie mogła otrzymać od Ministerstwa odpowiedzi, kiedy zostanie ogłoszony konkurs na obsadzenie stanowiska rektora KPI i kto stanie na czele uczelni od 1 listopada, gdy kończyła się kolejna kadencja rektora. 1 listopada D. Tabaczmyk mianował M. Zghurowskiego p.o. rektora NTUU „KPI” od 2 listopada i do „obsadzenia wakatu na stanowisku rektora w ustalonym trybie”. 15 grudnia przedstawiciele społeczności KPI obiecali sięgnąć po akcje protestacyjne, jeśli resort Tabaczmyka nie ogłosi konkursu na stanowisko rektora. Konkurs, który ogłoszono dopiero 30 stycznia tego roku, nie przyniósł ministrowi-ukrainofobowi pożądanych rezultatów, natomiast zjednoczył wykładowców i studentów jednej z czołowych uczelni kraju. Mogli się o tym przekonać wszyscy goście obecni na uroczystym otwarciu konferencji matematycznej. Gromkimi owacjami witali obecni na uroczystym zgromadzeniu także tegorocznych stypendystów imiennego stypendium M. Krawczuka — najlepszych studentów wydziału fizyczno-matematycznego. Jako pierwsza uczestników konferencji powitała delegacja z rodzinnego kraju Mychajły Krawczuka. Mieszkańcy rejonu kiwerciwskiego podarowali wołyński korowaj, wyhaftowany portret Mychajły Krawczuka oraz płytę z filmem o rejonie. Uczestników konferencji powitali także reżyser i działacz społeczny Oleksandr Riabokrys, profesor Wasyl Szenderowski, przewodniczący Kijowskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Ofiar Represji Hryhorij Kucienko oraz inni. Oto co o spuściźnie Mychajły Krawczuka powiedział doktor nauk fizyczno-matematycznych, pisarz, tłumacz, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, akademik NAN Ukrainy Maksym Strikha: „Dziś czcimy naprawdę wybitnego uczonego. Aby się o tym przekonać, wystarczy wpisać w wyszukiwarkę jego nazwisko w tej transliteracji, jakiej sam używał w swoich francuskojęzycznych pracach — Krawtchouk. Oczywiście nie spodziewałem się zawrotnych liczb, ale dziś rano otrzymałem około 33 tysięcy odnośników. Przeważnie będą to prace poświęcone wielomianom Krawczuka, macierzom Krawczuka i innym jego opracowaniom naukowym. Ale co ciekawe, jest bardzo wiele tekstów biograficznych. Zaskoczyła mnie strona jednego z uniwersytetów Szkocji, na której dwoje ludzi o szkockich nazwiskach zamieściło biografię Krawczuka zwięźle, lecz szczegółowo, bez żadnych zniekształceń i z tymi akcentami, o których wspominamy dziś. Mychajło Krawczuk rzeczywiście obecny jest w przestrzeni światowej i reprezentuje tam Ukrainę dziś znacznie lepiej, niż reprezentują ją wielu naszych współczesnych”.
Plenarne posiedzenie prowadziła doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor Nina Wirczenko, którą nieprzypadkowo nazywa się duchową córką Mychajły Krawczuka. Już od ponad czterdziestu lat Nina Opanasiwna poszukuje, bada i popularyzuje jego prace. Włożyła bardzo wiele wysiłku, by przywrócić z zapomnienia jego imię. Ulice i gimnazjum nazwane imieniem Mychajły Krawczuka, pomnik uczonego na terenie KPI, tablice pamiątkowe, nowe książki M. Krawczuka i o nim, które prezentowane są niemal na każdej konferencji, film dokumentalny „Golgota akademika Krawczuka” — wszystko to nie byłoby możliwe bez udziału Niny Wirczenko. Także specjalnie na tegoroczne forum naukowe ukazało się drugie, przerobione i uzupełnione wydanie książki N. O. Wirczenko o M. P. Krawczuku „Gigant ukraińskiej matematyki”.
27 września 2012 roku mija 120 lat od urodzin Mychajły Pylypowycza Krawczuka. Ten jubileusz po raz pierwszy obchodzony jest na szczeblu państwowym. Zatem choć późno, ale imię M. Krawczuka zajęło zaszczytne miejsce w ukraińskim panteonie naukowym i państwotwórczym. Swoją przedwczesną śmierć przeżył w formułach i twierdzeniach. Jego światopogląd wreszcie został w pełni zrehabilitowany, a idee nadal żyją i zyskują coraz więcej zwolenników.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
wystawę dokumenty, rzeczy osobiste, fotografie, książki i obrazy z archiwum rodzinnego Berdnyków. Wszystkie one dają możliwość odkrycia, wyraźniejszego wyobrażenia sobie go jako człowieka o niełatwym losie, prześledzenia ewolucji twórczego i politycznego światopoglądu pisarza. Ekspozycję otwierają dokumenty dotyczące pracy zawodowej jego ojca-kowala (najstarszy — z 1904 r.), starodawnymi zdjęciami rodziny. Dalej oryginały i kopie dokumentów o pierwszym aresztowaniu (art. 58 KK ZSRR), odbywaniu kary w obozach peczorskich i kazachstańskich (1949—1956), jego ucieczkach ze stref, korespondencja z matką Marią Wasyliwną, ojcem Pawłem Trochymowyczem, siostrą Ołhą. Wśród innych — petycja ojca do prokuratury w sprawie ułaskawienia syna. Okres drugiego aresztowania (1979—1984), pobytu w obozie o zaostrzonym rygorze we wsi Kuczino w obwodzie permskim został ukazany w notatkach służbowych dotyczących śledztwa w sprawie O. P. Berdnyka (oskarżonego o działalność antyradziecką z art. 62/2 KK ZSRR). Ten rozdział uzupełniają protokoły śledzenia, informacyjne powiadom-
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Постать Олеся Бердника, відомого письменника-фантаста, одного із співзасновників (разом із М. Руденком, О. Мешко, Л. Лук’яненком та ін.) Української Гельсінської Групи, а в переддень незалежності — Української Духовної Республіки, завжди викликала прискіпливий інтерес (якщо це можна так назвати) у КДБ, а в сучасників, інтелігенції і пересічних громадян неоднозначне сприйняття. Можливо, пролити дещицю світла на його життя і діяльність, на його устремління й творчість допоможе діюча виставка архівних документів, картин, що відкрилася в Центральному державному архіві-музеї літератури і мистецтва України, розташованому на території Національного заповідника “Софія Київська”.
Микола ТАБОРИТ, фото автора
Олександр Павлович Бердник родом із Херсонщини (тепер Миколаївська обл.). Дитинство минуло на Лівобережній Київщині, в с. Кийлів. Останні роки прожив на Правобережжі, у с. Гребені. Юнаком мобілізований на фронт, був поранений, удостоєний військових нагород. По війні — учень студії при Київському театрі ім. Івана Франка, працював актором. Переломним для нього став 1949 рік, коли його вперше було заарештовано і засуджено до 10 років позбавлення волі. Тоді причиною звинувачення став виступ на партійних зборах, де Бердник виступив проти акторів, що “сексотили”, обмовляючи своїх товаришів і колег, а також проти “переписування” п’єс класиків на вимогу компартійного керівництва. Ці сторінки його життя, як і подальші, проілюстровані розмаїттям (понад 200) архівних документів, що зберігаються в центральних державних архівах, Галузевому держархіві СБУ. Значно доповнили й урізноманітнили
Борис Олійник під час відкриття виставки лення КДБ УРСР, а також листування з донькою Мирославою (з численними малюнками його авторства на власноруч виготовлених листівках). Одна зних, акварель “Сонце і скелі”, де пасмо променя крізь зоряний простір розрізає темінь гостроконечних скель, чимось нагадує відомі картини Реріха. Ті ж мотиви спостерігаємо в інших малюнках, зокрема “На далекій похмурій планеті”. Замолоду Олесь Бердник, як артистична натура, любив фотографуватися і сам фотографував. Тож завдяки його зацікавленню збереглося чимало унікальних фотодокументів тої пори: часів Другої світової, краєвиди Кийлова 1960-х, з його численних мандрівок (в Україні і за кордоном) в останні роки життя. В 1980—1990 рр. він на запрошення українських громад побував у творчих поїздках у США, Канаді, Індії, інших країнах. Був Бердник і на Тибеті, зустрічався з Далай-Ламою, підтримував дружні стосунки зі Святославом, сином Ніколая Реріха. В останні роки життя, уже в незалежній Україні, поза творчістю Олесь Павлович мало не весь поринає у створену ним за підтримки культурно-мистецьких і бізнесових кіл 1989 р. Українську Духовну Республіку. На цьому періоді його діяльності
В. І. Пархоменко “Портрет О. П. Бердника”, 1988 р. Власність родини Бердників особливо наголосив голова Українського фонду культури Борис Олійник під час відкриття виставки. УДР стала сенсом життя і лебединою піснею Бердника. На цей відтинок життя припадає особливо багато документів, що засвідчують подальший розвиток його філософської концепції Духовних націй. Як і рішення взяти участь у президентських виборах 1991 року. Дещо звужено, на мій погляд, представлена творчість Олеся Бердника як популярного письменника-фантаста. Він автор близько 30 книг, а такі твори, як “Чаша Амріти”, “Зоряний корсар”, “Свята Україна”, “Камертон Дажбога”, “Покривало Ізіди” і досі в рейтингу українських бестселерів. В останні роки одна з доньок Олеся Бердника, Громовиця, журналістка і письменниця, взяла за мету перевидати все найцінніше, написане її батьком. Грандіозний проект, всупереч існуючим проблемам на видавничому ринку, успішно реалізується. Відвідувачів виставки приємно здивувала новина, що незабаром (цілком можливо, й цього року) буде видано щоденники Бердника. Тож сподіватимемося, що мемуаристика хоч і не така захоплива, як фантастика, проте буде не менш цікавою для пізнання обставин життя і дійових осіб порівняно недавніх часів нашої історії.
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Na 1 miesiąc — 9 hrywien 37 kopiejek; na 3 miesiące — 27 hrywien 51 kopiejek; na pół roku — 53 hrywny 37 kopiejek; na rok — 105 hrywien 54 kopiejki.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Redaktor naczelny: Lubow Hołota
Kolegium redakcyjne: Lubow Hołota (przewodniczący), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk
Zastępcy redaktora naczelnego:
Petro Antonenko 279-49-47, Jewhen Buket 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301217 Nakład w kwietniu — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 1 7 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung