Zdjęcie: Oleś Dmytrenko
20 MILIONÓW „NASZYCH NIENASZYCH” BRACI
Maschinelle Übersetzung
A tak naprawdę, jakaż ona nowa, ta władza, skoro ma 500 dni? Pierwsze 100, które przyjęło się odznaczać w polityce, jeszcze jakoś można porównać z miodowym miesiącem. A oto 500 — tutaj już euforia i miód za nami, to już wymaga jakiegoś raportu. Z czym więc przywitała ten jubileusz nasza władza i my, obywatele, którzy ją wybraliśmy, wynajęli do kierowania państwem?
Petro ANTONENKO
Przede wszystkim władza przywitała ten jubileusz nowymi planami na nowe jubileusze. Nasi rodacy, i to nie tylko starszego, ale i średniego wieku, dobrze pamiętają liczne projekty, prożekty, plany i programy wiekopomnych komuno-sowieckich czasów. Programy melioracji, chemizacji, kukurydzacji. Jeszcze bardziej globalnie — Program Żywnościowy, który samym swoim ogłoszeniem miał zapełnić puste lady. Wreszcie sławetny program budowy komunizmu, od ogłoszenia w 1961 roku do zakończenia w 1980-tym. Coś podobnego pragnie skalkować i obecna władza już niepodległej i niekomunistycznej Ukrainy. Programy i projekty sypią się jak z rogu obfitości, terminami rzucają się, nie żałując. Główny dyrygent frakcji parlamentarnej regionalów, Czeczetow, powtarza, że oni, regionali, przyszli „jak minimum, na dwie kadencje”. No, o terminach — rozmowa osobna. Pewnie, kiedy zmieni się władza, postawione zostanie pytanie i o terminy dla Czeczetowa, biorąc pod uwagę jego czyny na stanowisku szefa Funduszu Mienia Państwowego. Ale oto czytamy o „strategii rozwoju Kijowa” do 2025. Oto słyszymy oświadczenia wyższych urzędników o zamiarze przeprowadzenia na Ukrainie zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2022 roku. Że to nierealne, nawet jeśli oddać pod Olimpiadę karpackie posiadłości wszystkich naszych prezydentów, — nic strasznego. Gdzie jeszcze on, ten 2022-gi. To wam nie Euro-2012, które trzeszczy w szwach. Drugą fiszką władzy, oprócz „programów”, są reformy. Oto co jest na ustach! Właśnie o nich bodaj najwięcej mówił Prezydent Janukowycz na konferencji prasowej w Ukraińskim Domu. Policzył on, że u nas obecnie, okazuje się, już realizuje się aż 7 reform. A do końca roku będzie ich aż 21. A po co być skromnym? Cóż, spójrzmy bezstronnie na niektóre już rozpoczęte reformy. O emerytalnej pomilczymy, już tyle powiedziano… A jakież jeszcze? Jedna z głównych — podatkowa. Podatkowy Majdan, tysiące zamkniętych małych przedsiębiorstw i zbankrutowanych przedsiębiorców, obkładanie haraczami wszystkiego i wszystkich. Reforma administracyjna? „Skrócenie ministerstw” zwiększyło liczbę wyższych urzędów państwowych o dobrą jedną czwartą. Szeregowi wychodźcy z dwóch donbaskich obwodów „administracyjnie zreformowali się” na licznych stanowiskach w stolicy i w obwodach. Reforma sądowa? No, tutaj wszystko jasne. Wcielono w życie radę-wskazówkę, którą Janukowycz jeszcze jako gubernator Doniecczyzny otrzymał od prezydenta Kuczmy: o tym, że niewygodnego sędziego trzeba po prostu „podwiesić” za jedno miejsce. Obecnie możliwości u byłego gubernatora są znacznie większe, więc można podwieszać wszystkich sędziów hurtowo. Na przykład, za sprawy karne. Toż to takie ciekawe: sędzia, który prowadzi rezonansowy proces, sam ma wszczętą przeciwko sobie sprawę karną. Przy chęci te papiery można i wydobyć „na górę”. Tak więc pełna apoteoza wymiaru sprawiedliwości. Wyniki podobnych reform? Są odczuwalne. Oto choćby główne. Według danych ONZ, Ukraina zajęła 83 miejsce w rankingu rozwoju społeczeństwa, obniżając się za 2010 rok jeszcze o 7 pozycji. 80 procent Ukraińców żyje poniżej granicy ubóstwa. Przy czym za ten sam rok ludzie zbiednieli o 10 procent. W światowym rankingu jakości życia nasz kraj w ciągu roku obniżył się z 68 na 73 miejsce, lokując się między Namibią a Botswaną. Jesteśmy na przedostatnim 100-nym miejscu ze 101 krajów, dla których określono Ranking postępu. Określają go ONZ, Bank Światowy, międzynarodowe centra analityczne według łącznych wskaźników konkurencyjności, wolności gospodarczej, poziomu korupcji itp. Największe spadki za rok według Indeksu wolności gospodarczej — ze 112 na 164 miejsce (w Europie jesteśmy tutaj ostatni) oraz Indeksu postrzegania korupcji (z 99 na 134 miejsce). Zatem, przesunięcia są! I to tylko za rok. Coż będzie za osiem? Dlaczego właśnie 8? A to z jeszcze jednego głośnego oświadczenia szefa obecnej władzy: niedługo po objęciu stanowiska Janukowycz oświadczył, że za 8 lat Ukraina wejdzie do dwudziestki najbardziej rozwiniętych gospodarek świata. I oto już jesteśmy w dwudziestce, nawet w dziesiątce, prawda, że od końca. Do jakich jeszcze rankingów dojdziemy w ciągu następnych 500 dni nowej władzy? Niestety, rankingi naszych „reformatorów” dlatego są możliwe, że u władzy jest tak niemrawa opozycja. Charakterystyczny przykład — próba partii „Nasza Ukraina” 12 lipca zwołania sił opozycyjnych dla zjednoczenia. Zakończyło się to zebraniem kilku karłowatych sił politycznych, które sumarycznie zdolne są zdobyć ledwie jeden procent w wyborach. Największe zaś siły opozycyjne otwarcie ignorowały zebranie. To coż, czekać jeszcze 500 dni choćby dla zrozumienia, w jakie rankingi stacza się kraj?
OKRUCHY Z DRÓG ŻYCIA WIRCZENKO
JEST JESZCZE JEDEN REKORD UKRAINY!
ŻYWA KOLEKCJA WOŁODYMYRA JACIUKA
Maschinelle Übersetzung
Już dwadzieścia lat ze zdziwieniem pytamy samych siebie lub nawzajem: no, dlaczego?.. A odpowiedź jest prosta: brak profesjonalizmu i godności narodowej. Tego wysokiego profesjonalizmu i godności, które tak wysoko ceni się w wysoko rozwiniętych i odnoszących sukcesy krajach. I czego katastrofalnie brakuje wielu Ukraińcom – od prezydenta do kierowcy. Czy nie jednym z pierwszych u zarania niepodległości uświadomił sobie tę prostą prawdę Wiaczesław BRIUCHOWECKI, honorowy prezydent Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. A zrozumiawszy, wytrwale i metodycznie wciela sprawę swojego życia w teraźniejszość i przyszłość Ukrainy. Wbrew zaściankowemu ignoranctwu, cynizmowi i agresywności nie tylko ministerialnych urzędników.
— Panie Wiaczesławie, stał Pan u źródeł Ruchu. Nie żałuje Pan, że od pierwszych kroków niepodległości Ukrainy, dwadzieścia lat temu, nie poszedł Pan do polityki i nie zrobił tam kariery? — W żadnym wypadku! Po pierwsze, nigdy nie chciałem być w polityce. I do Ruchu szedłem z twardym zamiarem, że jak tylko zostanie on stworzony, odejdę. Po drugie, nawet mi się nie śniło, że będę zajmował się Akademią, miałem inne plany — pisać książki. Nigdy nie podobała mi się działalność polityka. I, między innymi, wtedy wielu mówiło, że niektórym trzeba było w porę odejść od polityki, w szczególności pisarzom. Bo pisarz powinien pisać utwory literackie. To bardzo ważna funkcja społeczno-kulturalna. Ale oni poszli do polityki, gdzie mało co rozumieli. Przynajmniej większość z nich. I roztrwonili to, co mogli zrobić swoim talentem. Do władzy coś ciągnie, rozumiem, że… Wtedy, a i później, po prostu „wyłamywano mi ręce” i ciągnięto do władzy. Bez uzgodnienia ze mną postawili mnie na czwartym miejscu na listach „Naszej Ukrainy”. Zadzwoniłem do nich i powiedziałem: co wy robicie? Czy zapytaliście mnie, czy chcę, czy nie? Oczywiście, wielu to dziwiło. Ale co zrobić: nie podoba mi się ta działalność. Jedyne, na co zgodziłem się swego czasu, to wybory do Rady Kijowskiej. Ale kiedy popatrzyłem na ten marazm, to na pierwszej же sesji złożyłem rezygnację: obecnie to miejsce w większości dla tych, którzy chcą coś zagarnąć… — Niejednokrotnie zdarzało się słyszeć, że siły demokratyczne przegapiły swój czas, a co za tym idzie, czas Ukrainy. Nie rozstrzygając, wspominają i „rewolucję na granicie”, i błędy Ruchu pod wodzą Czornowoła. Czy rzeczywiście nie wykorzystaliśmy poprzednich sytuacji? — Nie sądzę, żeby podczas „rewolucji na granicie” można było usunąć od władzy Kompartię. Ludzie nie byli na to gotowi. Zresztą komuniści za nic by wtedy nie ustąpili. Rzucili się do ucieczki, kiedy Jelcyn wszedł na czołg — przestraszyli się, że będzie nimi kierował, i poszli na ustępstwa. Chociaż oni i dzisiaj są u władzy. Dlatego ani w 90-tym, ani w kolejnych latach zrealizować zamierzone było niemożliwe. Wojny nikt by nie wygrał: milicja, wojska, KGB były nie po prostu w rękach kijowskich komunistów, a w rękach Moskwy. Jeśli chodzi o Czornowoła, to jest to rzeczywiście wielki człowiek. Z reguły w wielu przypadkach działał błyskotliwie. Ale nie myli się ten, kto nic nie robi. I to, co zrobił Ruch, częściowo jest jego błędem. Tym też tłumaczy się, w szczególności, jego przegraną. Kiedy w wyborach do Rady Najwyższej Ruch zdobył około siedmiu procent, rozmawiałem z Czornowołem. Wtedy odniosłem wrażenie, że on tak i nie zrozumiał kolosalnej przegranej. Jeszcze jedna przyczyna: i w 1990-tym, i później brakowało profesjonalnych kadr. A skąd miały się wziąć? Obóz demokratyczny, który ideowo i organizacyjnie objęli dysydenci, w wielu przypadkach okazał się bezradny. Dysydenci — to burzyciele wszystkiego, co stare, przeżyte. Ich akcje protestacyjne były bardzo potrzebne zastraszonemu, oszołomionemu społeczeństwu. Swoją sprawę zrobili. Ale tego mało, przed nami stanęła praca dla ekonomistów, prawników, polityków i przede wszystkim urzędników. Swoją drogą, u nas do dziś słowo „urzędnik” używane jest w negatywnym, poniżającym znaczeniu. W rzeczywistości żadne państwo bez urzędnika nie jest możliwe. Kiedy Leonid Krawczuk, zostawszy prezydentem, przyszedł do Ruchu i powiedział: jestem gotów opierać się na was. Co powiedział Ruch? „Nie, nie trzeba!” Nie uświadamiali sobie, że u demokratów nie ma komu pracować! Rozumiem, ambicje grały, uważali: nie, my będziemy pierwsi. A to była szansa znaleźć profesjonalnych ludzi, wykorzystać ich zdolności, doświadczenie. Tak, to były stare kadry, ale na swój sposób profesjonaliści. Nie idealizuję ich przygotowania za czasów sowieckich, ale istniał system doboru, kształcenia kadr. I wykładali tam w większości profesjonaliści. U nas do dziś nikt nie uczy urzędników, państwo na należytym poziomie się tym nie zajmuje. Dlatego moja decyzja o pracy w Mohylance uwarunkowana jest tym, że brakuje nam kadr. Główne zadanie dla siebie zobaczyłem nie w tym, żeby pisać książki, a w stworzeniu uniwersytetu na europejskim poziomie i przygotowaniu godnej zmiany. Bez tego żadne państwo nie powstanie. Dlaczego tabaczników Rosja wspiera z całych sił? Bo rozumie — oni mogą zniszczyć szkolnictwo wyższe na Ukrainie, i nie tylko wyższe, ale i średnie z podstawowym włącznie. Rosji to bardzo potrzebne. Potem Tabacznika wyrzucą jak niepotrzebny przedmiot, choćby nie wiem jak im wysługiwał się i dowodził swoją biało-niebiesko-czerwoną krew. Ale teraz jest Moskwie potrzebny. „Bracia” rozumieją, gdzie jest niebezpieczeństwo: niebezpieczeństwo jest w młodzieży. Jeszcze lat dziesięć—piętnaście i proces powrotu choćby w marzeniach do imperium stanie się absolutnie nierealny. — Dwadzieścia lat — to już zmiana jednego pokolenia. Analizując życie na Ukrainie, brakuje optymizmu. Kraj znajduje się w stanie totalnej wojny informacyjnej, rejestrujesz jedną porażkę za drugą. Postęp, jeśli w ogóle jest, to minimalny… — Postęp jest kolosalny. Po prostu my nie porównujemy. Powiedzcie: dwadzieścia lat temu czy mówilibyśmy o tym? Tak, są problemy. W każdym kraju rząd nie jest pozytywny. Popatrzcie, co dzisiaj dzieje się w Anglii, Grecji, Polsce. Obecnie trwa normalny proces narodzin państwa. Na arenę społeczno-politycznego życia wychodzą nowi ludzie (prawda, jeszcze młodzi), jest ich już wielu, mają zupełnie inne przygotowanie i mentalność. Wiem, ilu odnoszących sukcesy jest wśród naszych absolwentów, kto kieruje różnymi korporacjami, kto zajmuje się polityką. Chociaż kijowscy mohylańczycy nie bardzo idą do polityki, dlatego że słuchać marazmu, który tam jest, bez możliwości wpływania — to nie dla nich. Jednak w biznesie odnoszą duże sukcesy. Dlatego zmiany są kolosalne. Oto przeczytałem wywiad z Ołehem Skrypką: „Większość uważa, że wcześniej było lepiej niż teraz. Ja należę do małej kohorty ludzi, którzy są przekonani: najlepsze — przed nami, dzisiaj jest o wiele lepiej niż wczoraj”. I słusznie! Powiedzcie: moglibyśmy wyobrazić sobie jego „Krainę marzeń” 20 lat temu? Nawet dziesięć…. Po prostu nie zauważamy zmian, które zachodzą wokół, taka jest ludzka natura. Ale nawet to, co nam się nie podoba, świadczy o pewnym postępie. Kiedyś rozmawiałem z jednym reżyserem, który jeździł na Białoruś (to było, prawda, wcześniej). Opowiadał, że widział, jak tamtejsi wieśniacy bili się w piersi, mówiąc, że mają najlepszego prezydenta, najwyższą emeryturę, u nich wszystko jest. A co oni mają? Posłuchajcie wydań wiadomości z Mińska. Zapytałem: no, a jak to wszystko tam wygląda? I usłyszałem: wiesz, zrozumiałem, że socjalizm ma zapach. I przypomniałem sobie sklep spożywczy na Majdanie Niepodległości. Tam rzeczywiście śmierdziało, pod nogami — wyżłobiona podłoga, za ladą — chamka. Myśmy to wszystko zapomnieli. Teraz takie coś jest niemożliwe. A dalej trzeba pracować i tworzyć swoje struktury ze swoimi ideałami. — I mimo wszystko ludzie nie zauważają zmian. Nie, czytają, o ile miliardów dolarów wzbogacił się Achmetow czy Kołomojski i o ile hrywien zwiększyła się emerytura czy pensja u przeciętnych pracujących… — Dlaczego Pan nie stał się bogaty? Dlaczego my, Ukraińcy, patrzymy na to, jak inni się bogacą?
— Być może dlatego, że Ukraińcy mają pewne wychowanie, istnieje bariera moralno-etyczna, wzniesiona jeszcze przez ich dziadów i pradziadów. Zdecydowana większość z nich ceni uczciwie zarobioną kopiejkę. Oni nie mogą, jak Sioma Kołomojski, powiedzieć: „Mam zasadę: żadnych zasad”… — Czyż ja mówię, żeby kraść? Mówię o czymś innym. Dość płakania. Dopóki będziemy biedni, będziemy tacy, jacy jesteśmy. I dlatego trzeba stawać się bogatymi. Nie kraść. Znam setki ludzi, którzy stali się bogaci dzięki własnemu intelektowi, kreatywnemu myśleniu i pracowitości. I nie gdzie indziej, a u nas, na Ukrainie. Na przykład jest firma „Dragon Capital”. Kieruje nią nasz absolwent, Dmytro Tarabakin. I takich jest już niemało. Mogę wymienić jeszcze szkołę studiów politycznych, która uczy młodych ludzi. Czasami tam występuję i obserwuję. Jaki pomysł mieli jej założyciele? Zbierać młodych ludzi o różnych poglądach: od komunistów po „swobodowców”. Całe spektrum. Ogłasza się konkurs. Oni między sobą dyskutują. Wiecie, to już nie Symonenko czy Krawczuk z Czornowołem będą dyskutować, to poziom ludzi innego państwa, którzy potrafią słuchać siebie nawzajem. Komunista słucha „swobodowca”. I odwrotnie. Potem dyskutują, próbując znaleźć punkty styczne. A to jest ważne, bez tego niemożliwe jest zbudowanie państwa. Na antagonizmie niczego się nie buduje. Ta szkoła studiów politycznych jest dość skuteczna, kierownictwo znajduje środki, słuchaczy wożą za granicę, do Strasburga (teraz tam są). Szkołą kieruje Ihor Kohut, również nasz absolwent. Z 15 osób pracujących w szkole, 14 to nasi absolwenci. To ludzie sukcesu. Czyli, jeśli mówię: trzeba stawać się bogatymi, to nie oznacza — być achmetowami. Ale to znaczy, że trzeba normalnie żyć, i wtedy będziesz mógł działać. Są już nasi absolwenci, którzy sami ustanawiają granty dla studentów z własnych zarobionych pieniędzy, którzy pomagają uniwersytetowi, ale oni sami do tego doszli. Oczywiście, nie są jeszcze tak bogaci jak Achmetow, ale myślę, że nie muszą takimi być. Ponieważ istnieje wiele moralnych zastrzeżeń, których nie można przekraczać. Oto takie pokolenie dorasta. I los Ukrainy będzie rozstrzygać właśnie ono. — Niektórzy historycy, politolodzy przeprowadzają paralele między sytuacją polityczną za obecnego prezydenta a hetmana Skoropadskiego. I wtedy, w 1918 roku, i teraz, w rządzie panuje zalew sił antyukraińskich. Jednak potem, po klęsce URL, Serhij Jefremow wahał się, czy warto było demokratom odrzucać współpracę z hetmanem. Jak Pan sądzi: czy obecnie w imię zachowania państwa możliwa jest współpraca prawicy z ekipą prezydencką? — No, po pierwsze, niektórzy do nich poszli. Weźmy Radę Humanitarną, to specyficzny, co prawda, organ, ale spójrzcie, ilu tam jest byłych członków Ruchu. I nawet w rządzie, ten sam Ławrynowycz. Nie wierzę, że nie ma sentymentów do państwa ukraińskiego. Ale historia nigdy się nie powtarza, ponieważ wszystko dzieje się w różnych warunkach. To, że Skoropadskiego nie poparto, to ogromna stracona szansa dla państwa. Mimo wszystko Skoropadski mógł zbudować państwo, w odróżnieniu od Hruszewskiego, od Wynnyczenki, którzy okazali się niezdolni do urzeczywistnienia odwiecznego marzenia Ukraińców. Jedyną osobą, moim zdaniem, z ich otoczenia, która mogła wtedy coś zrobić, był Petlura. Jeśli chodzi o obecną władzę, to wiele rzeczy nie podoba mi się w działaniach tego rządu i prezydenta. Ale Ukraina nie może cały czas dyskutować, kto jest dobry, a kto zły. Jeśli jest coś pożytecznego dla Ukrainy, to trzeba to wspierać. Jeśli nie jest na korzyść Ukraińców, trzeba się spierać, dowodzić itd. Choć ten rząd jest bardziej profesjonalny niż wszystkie poprzednie, w tym także z czasów Pomarańczowej Rewolucji. Tak, obecni urzędnicy mają poglądy, których nie podzielam. Ale tacy ludzie są i będą. Dowódźmy innym, żeby przyjmowali nasze poglądy, a nie tylko ich hańbmy. Jednocześnie pojawia się inne pytanie: dlaczego ludzie nie idą za naszymi poglądami? Poglądy przecież niby są słuszne?! Zatem coś jest nie tak. Czyżby nasze słowa rozmijały się z czynami? — W tym kontekście przypomnijmy Pomarańczową Rewolucję. Dlaczego została stracona szansa, którą los tak łaskawie nam podarował? — Co do łaskawości, nie do końca się zgadzam, ponieważ była to akcja odważnych ludzi i mogło wszystko skończyć się znacznie gorzej (proszę przypomnieć sobie agresywność i podstępność Medwedczuka, Tabacznyka). Z naszej strony była to wielka akcja, która, według mojego przekonania, była bardzo udana. Przeprowadzana była nie dla Juszczenki, nie dla Tymoszenko — to był protest ludzi, którzy z własnej woli wyszli na place. Zobaczyłem naszych liderów, którzy nie wiedzieli, co robić z narodem. Oni nie mniej niż Janukowycz bali się tego Majdanu, nie wiedzieli, jak do niego wyjść. Ale mówili: „My wyprowadziliśmy naród!”. Ja wtedy odpowiedziałem: „Nie wy wyprowadziliście naród, a was naród wyprowadził”. I była straszna obraza, że nie uświadamiam sobie roli liderów. A co się okazało? Liderzy nie byli zdolni do pracy. To jeszcze raz świadczy, że trzeba przygotowywać nowe pokolenie. Innego nie ma, bo moralna zgnilizna i pragnienie uszczknięcia czegoś ze społecznego tortu plugawi najwyższe, najczystsze ideały… — …I nawet pod demokratycznymi hasłami… — …Pod demagogicznymi, powiedziałbym, bo oni nie byli demokratami. Co, demokratą był Tretiakow? Czy Poroszenko? A Żwanija? Jacy z nich demokraci? Oni są konformistami, demagogami.
Maschinelle Übersetzung
Narodziło się pokolenie, które zdołało dokonać Pomarańczowej Rewolucji. A teraz potrzeba pokolenia, które zdoła wziąć władzę w swoje ręce. My odejdziemy prędzej czy później, ale przyjdą nowi ludzie. Być może nie będziemy już wiedzieć, jak to będzie przebiegać. Ale to się stanie — bez wątpienia. Wszystko, co najlepsze z czasów Pomarańczowej Rewolucji, w młodych ludziach pozostało. Pozostał w nich ten potencjał, którym każdy naładował się na przyszłość. Oni znają prawdziwą cenę Juszczenki, Tymoszenko, nas wszystkich. — Przyjmijmy, że Pana wywiad był wykładem. A on przewiduje pewne wnioski. Zatem, jakie są przyczyny „przebuksowywania” naszej niepodległości?.. — Po pierwsze, to nieprofesjonalizm działań ludzi, którzy podjęli się budowania państwa. Oni szczerze pragnęli, nie można ich potępiać. Oni po prostu nie umieli tego robić, ale to nie tylko na Ukrainie. Podobne rzeczy wydarzyły się w Polsce. Ale spójrzcie, jak odradza się Solidarność. Ona teraz wyprowadziła ludzi na protesty. A dlaczego tak się stało? Bardzo dobrze kiedyś Michnik wyjaśnił ten proces. Kiedyś Solidarność, tak jak nasz Ruch, straciła i inicjatywę, i autorytet wśród mas. To dlatego, że ludzie, którzy przyszli na fali Solidarności do władzy, szybko zrozumieli, że bez nich ta władza rzekomo nie będzie istnieć. Tylko oni!.. I pokochali ją, bo ta władza daje pewne przywileje. To samo wydarzyło się u nas. Mówią, że u władzy cały czas mamy oligarchów, bandytów, agentów obcego państwa itp. Tak. A ilu naszych ludzi jest u władzy? Czy oni nie muszą wziąć na siebie odpowiedzialności za to, co stało się na Ukrainie? Druga przyczyna — długi okres bezpaństwowości. Zbudować nowe państwo na pustym miejscu od razu jest niemożliwe. Między innymi dlatego, że nie było urzędnika, ukraińskiego z ducha, już nie mówiąc o jego profesjonalizmie. Wcześniej urzędnik był mianowany z Moskwy. Dlatego, żeby przyszło pokolenie swoich urzędników, potrzeba czasu. Po trzecie, okres bezpaństwowości nałożył nieuniknione piętno na wszystkie te represje, których naród ukraiński doświadczał przez kilka stuleci, zwłaszcza w czasach sowieckich. Wytępiono kwiat narodu, metropolia kultywowała posłuszeństwo i szarość. Świadomość narodową Ukraińców Moskwa wypalała „rozżarzonym żelazem”. Dlatego dopóki nie rozwiąże się problemu kadrowego, radykalnych zmian nie będzie. Oto trzy przyczyny. W Polsce była inna sytuacja, na Węgrzech — inna. Jak by nie było, komunista czy nie komunista, on jest Polakiem, on jest Węgrem. A u nas on najpierw jest komunistą, a potem z narodowości „może być, ja i Ukrainiec”, ale przede wszystkim jest komunistą-internacjonalistą. Weźcie taki jaskrawy przykład, jak „Ukrainiec” Symonenko. No, gdzież dalej szukać, nazwisko jakie: Symonenko! Ależ to antyukraiński człowiek. I takich u nas jest wielu. W Polsce, Czechach czy krajach nadbałtyckich czegoś takiego nawet wyobrazić sobie nie można. — A przyczyny zewnętrzne? — A zewnętrzne zawsze będą. Myślicie, że kiedykolwiek Rosja czy Polska będą dbać o ukraińskie interesy? Czy Rumunia? Czy Ameryka? Teraz, kiedy Ukraina zawarła umowę z Chinami, niemal wszyscy mężowie stanu są w cielęcym zachwycie, mówiąc, że „Chiny to nasz strategiczny partner” i „Chiny będą bronić naszych interesów”. Ojej! Chiny będą bronić naszych interesów!? Oni będą szukać u nas swoich interesów, a nie bronić ukraińskich. I dopóki nie zrozumiemy, że nikt naszych interesów bronić nie będzie, ani Rosja, ani Ameryka, dobra nam nie czekać. Świat zewnętrzny zawsze będzie do pewnego stopnia agresywny i każde państwo będzie bronić własnych interesów. Ale trzeba zrozumieć sytuację, która kształtuje się obecnie na świecie. Już nie może być izolowanego państwa. To nie XIX, a nawet nie XX wiek. Świat się zmienił. Spójrzcie, co dzieje się w Europie. Istnieje Unia Europejska, istnieje swobodne przemieszczanie się po całej Europie. Dzisiaj pracuję w Niemczech, jutro znalazłem pracę w Danii i pojechałem tam, pojutrze — w Portugalii itd. Tak żyje Europa. Z czasem tak będzie i u nas. I u nas to już jest. Różnica nasza polega na tym, że z powodu braku elity, prawdziwej elity (to, moim zdaniem, jedyny kraj na świecie) nie jesteśmy właścicielami swojego państwa. Na przykład, czy nie w każdym kraju świata są chińskie restauracje. I w każdym kraju ci Chińczycy rozmawiają w języku państwa, w którym pracują. Jedynym państwem na świecie, gdzie oni rozmawiają w języku innego państwa, jest Ukraina. Wszyscy oni rozmawiają po rosyjsku. Oto gdzie jest wojna, którą kolosalnie przegrywamy. Bo nikt im nie powie: przepraszam, jest ukraińskie prawo i trzeba je wykonywać. Jesteście zobowiązani znać ten język. Gdyby im tak powiedziano, uwierzcie, od razu nauczyliby się języka ukraińskiego. Znam Chińczyków. U nas się uczyli i błyskotliwie rozmawiali po ukraińsku po ukończeniu studiów. U nas uczył się Japończyk, który nauczył się ukraińskiego. Jakiś czas po ukończeniu NaUKMA przyjechał do Kijowa. Pracuje w Tokio. Pytam: współpracujecie z ukraińską ambasadą? Odpowiada: macie jakąś dziką ambasadę. Dlaczego? „Dlatego, że kiedy przychodzę do ambasady, to tylko ja rozmawiam po japońsku i ukraińsku. Wszyscy inni ani japońskiego, ani ukraińskiego nie znają”. Tak jeszcze było do niedawna. — Czy doczekamy się czasu, kiedy na stanowisko prezydenta Ukrainy zostanie wybrany Pana absolwent? — Już wymieniałem tę datę: 2015 rok. Doprecyzuję: to może być, umownie mówiąc. Ale uważam, że w 2015 roku muszą nastąpić kolosalne zmiany. Następne wybory będą naprawdę zupełnie inne i kandydatem będzie jeśli nie absolwent NaUKMA, to człowiek, który zbliża się wiekiem i poziomem intelektu, kultury do naszych absolwentów. To będzie jakościowo zupełnie inny człowiek. — Pan szczerze wierzy? — Wierzę, absolutnie wierzę. Zostały jakieś cztery lata. Zobaczycie. Między innymi, ta data też jest bardzo ciekawa. Dlatego że jeszcze w 1993 roku nasz profesor Mykoła Czmychow wymieniał 2015 rok. Będzie kolosalna zmiana w ogóle w ludzkiej cywilizacji. Dowodził tego matematycznymi wyliczeniami. Życie jakby buduje się cyklami. I w wymienionym roku będzie zmiana tego cyklu. No, a poza tym w 2015 roku będziemy świętować 400 lat Akademii. Miejmy nadzieję, że zobaczymy nowego Prezydenta. Jeśli nie my, to nasze wnuki na pewno dożyją. Dlatego, jak mówił kiedyś Andrzej Wajda przy okazji swojego dzieła-filmu „Katyń”: „Trzeba długo żyć, i wtedy wszystko zobaczymy!”. Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK Mykoła TABORYT
W kręgach akademickich istnieje dawna tradycja — honorowanie swoich kolegów z okazji okrągłej rocznicy ich życia lub działalności. W Akademii Kijowsko-Mohylańskiej święcie przestrzega się tego wielowiekowego zwyczaju. Jednak Wiaczesław Briuchowecki, honorowy prezes Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, otwierając procedurę eucharysterionu (wdzięczności) dla znanego ukraińskiego intelektualisty (jedynego, który posiada dwa tytuły honorowe Mohylanki — doktora i profesora) Iwana Dziuby, zmuszony był odstąpić od zasad i przestrzegać Deklaracji komitetu społecznego „Anty-jubileusz”. W tym dokumencie zaznaczono: „Jednym z największych klęsk żywiołowych naszego społeczeństwa stały się tak zwane jubileusze — poszczególnych osób, instytucji, partii itp. Jubileusze partii, instytucji itp. mają na celu odwrócenie uwagi opinii publicznej od palących problemów społeczeństwa, zaspokojenie ambicji działaczy partyjnych i kanonizowanie w potrzebny sposób przepływów pieniężnych. Szkoda z nich jest oczywista. Jubileusze: obrażają gusta estetyczne; szkodzą zdrowiu; są potężnym mechanizmem marnowania czasu — zarówno jubilata, jak i nierozważnych organizatorów jubileuszu; niedopuszczalnie obniżają wydajność pracy; demoralizują społeczeństwo; dzielą społeczeństwo według cech wieku, płci, wizerunku i rankingu, orientacji etycznych, światopoglądu, ideologii, przekonań politycznych, rasy i przynależności religijnej. I to jeszcze nie wszystko! Naszym zdaniem jedyną realną alternatywą dla jubileuszu może stać się anty-jubileusz”. A dalej jasno określono, co wolno, a czego nie wolno robić profesorom, studentom i gościom podczas eucharysterionu. Tak więc zabroniono wymawiać imię anty-jubilata, wygłaszać toastów i gratulacji, występować z przemówieniami, wykładami, rezolucjami, prognozami astrologicznymi itp., a także darować anty-jubilatowi cokolwiek poza książkami. Dozwolone natomiast było: picie koktajli bezalkoholowych (z wyjątkiem koktajlu Mołotowa); rozgrywanie zawodów w domino i w karty; śpiewanie hymnu demokratycznej młodzieży, sowieckiego ogólnonarodowego szlagieru „Moj adres — nie dom i nie ulica, moj adres — Sowietskij Sojuz” oraz huculskiej pieśni ludowej „Nam ne treba kowbasy, nam ne treba masła — tilky b zirka na Kremli nihdy ne pohasła”; granie na bałałajce i trembicie; tańczenie hopaka i boogie-woogie. Była jeszcze cała seria, długa seria tego, co było dozwolone jako wyjątek dla kolegów po fachu Iwana Dziuby z branży literaturoznawczej. Choć bardzo by się chciało, ze względu na ograniczoną ilość miejsca w gazecie nie ma możliwości, aby to przytoczyć. Organizatorzy i uczestnicy uroczystości święcie przestrzegali zadeklarowanego. Imienia Iwana Dziuby nie wymawiano. Przeprowadzono konferencję naukową. Delektowano się niedawno odnalezionymi utworami muzycznymi wychowanka Mohylanki — Bortniańskiego. Wypito (nie naruszając Deklaracji!) za zdrowie intelektu i sumienia ukraińskiego narodu. Ale najprzyjemniejszym, prawdopodobnie, był dla Iwana Dziuby prezent. Społeczność naukowa przygotowała niezwykle ciekawy zbiór artykułów i esejów. Książka „Horyzonty osobowości: Księga na cześć Iwana Dziuby”. Ma ona cztery rozdziały: Ludzkie oblicze socjalizmu; Kultura jako całość; Niepodległość z posmakiem oraz Ad multos annos. Na końcu zamieszczono wybraną bibliografię jubilata, a w postscriptum — Deklarację, której fragment przytoczono. Nawiasem mówiąc, przewodniczącym wspomnianego Komitetu „Anty-jubileusz” był sam jubilat. …Mało nie zapomniałem. Wydanie książki zrealizowano ze środków organizacji pozarządowej — Fundacji „Odrodzenie”. I kosztowało to, w przeciwieństwie do prezydenckich urodzin (mówią, że prawie milion dolarów!), znacznie, znacznie taniej. Ale prawdziwa wartość i wielkość człowieka dla Ukrainy nie tkwi w sumie wydanej na jego uczczenie.
Maschinelle Übersetzung
Lubomyr PYRIH
Rozumiem, że wielu może podzielić się wspomnieniami o Iwanie Dziubie jako o fenomenie Człowieka, Intelektualisty, Ukraińca. Jestem jednym z tych, którzy znają go nie mało, nie dużo — od 50 lat. Już od czasów narodzin „szістдесятництва”, lat „chruszczowskiej odwilży”, Ukraińskiego Klubu Twórczej Młodzieży (UKTM), po którym nadeszły „dotkliwe mrozy” lat 70. ubiegłego stulecia. Zawsze skupiony, zwięzły w swoich wystąpieniach. Dlatego krytycznie ocenił klub („Nie osobne życie”), w którym „przeważali gadułowie, a nie pracownicy”. Szczególnie zapamiętałem z tamtych lat jego wystąpienia na wieczorze młodych poetów w Instytucie Teatralnym (wówczas jeszcze przy Chreszczatyku); na wieczorze pamięci W. Symonenki, gdzie wzywał do przejścia od biernego ukraińskiego patriotyzmu do czynu; w Związku Pisarzy, gdy broniąc godności Ukraińców, sprzeciwiał się L. Nowyczenkowi i wypowiedział się w obronie L. Kostenko, nie wspominając już o wystąpieniu na pamiętnej premierze filmu „Cienie zapomnianych przodków” w kinie „Ukraina” we wrześniu 1965 roku. Pracę I. Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja” w wersji maszynopisu dał mi znany artysta, ówczesny pracownik Ministerstwa Kultury URSR (pod koniec życia — dyrektor Ukraińskiego Muzeum Sztuki w Kijowie) Mychajło Romaniszyn. Kopie pracy I. Dziuby wykonała dla niego sekretarka Ministerstwa Kultury. Przeczytałem ją jednym tchem, myślałem, komu jeszcze ją przekazać. Ale zadzwonił M. Romaniszyn, żebym „natychmiast oddał to, co mi dał”. Spotkaliśmy się wieczorem przy teatrze im. I. Franki. Romaniszyn opowiedział, że został wysłany do Połtawy, gdzie funkcjonariusze KGB przeprowadzili z nim odpowiednią rozmowę. Później M. Romaniszyn opowiadał, jak skonfiskowano „Internacjonalizm…” u znanego literaturoznawcy ze Słowacji M. Mušinki, który próbował wywieźć go z Ukrainy, owinąwszy się arkuszami tekstu pod bielizną. Wkrótce w „Literaturnej Ukrainie” przeczytałem, że prezydium Związku Pisarzy jednogłośnie wykluczyło I. Dziubę ze składu organizacji „…za przygotowywanie i rozpowszechnianie materiałów o charakterze antyradzieckim, antykomunistycznym, wyrażających nacjonalistyczne poglądy, oszczerczo przedstawiających ustrój radziecki… wykorzystywanych przez naszych klasowych wrogów…” M. Łukasz, który wystąpił przeciwko temu, przypłacił to tym, że przestano go publikować. W 1973 roku wezwano mnie do „szarego budynku na Wołodymyrskiej”, żeby wypytać, czy czytałem pracę I. Dziuby i kto mi ją dał. Trzeba było napisać, że M. Romaniszyn, o czym oni już i tak wiedzieli. A potem były jeszcze przygody z KGB, w tym próba werbunku mnie, choć bezskuteczna. W 1983 roku musiałem jako pacjent przebywać w Instytucie Kardiologii im. M. D. Strażesko. „Trenowałem” codziennie spacerami do parkowego gaju. Niedaleko mieszkało małżeństwo Dziubów. Pewnego razu idę ścieżką wzdłuż gaju i widzę — naprzeciw mnie Iwan. Zauważył mnie i skręcił między drzewa. Dogoniłem go. Nie znał mojego zdania o nim?.. Przywitaliśmy się, porozmawialiśmy. Jego skrępowanie się rozwiało, czujność w spojrzeniu ustąpiła miejsca zaufaniu. Czas mija, nam, Iwanowi Dziubie i mnie, „wybiło” po 80. Podziwiam jego pracowitość i pilność, wierność poglądom, przekonaniom ukraińskiego patrioty. Z wielkim zainteresowaniem i przyjemnością czytam jego głęboko analityczne, argumentowane artykuły, prace z zakresu szewczenkoznawstwa, jego wspomnienia. Jestem wdzięczny, że napisał wstęp do zbioru moich artykułów „Medycyna a społeczeństwo ukraińskie” (1998). Z przyjemnością uczestniczę w posiedzeniach Rady Naukowej Instytutu Badań Encyklopedycznych, kolegium redakcyjnego „Encyklopedii współczesnej Ukrainy”, odwiedzam jubileuszowe, twórcze wieczory, na których się spotykamy. I zawsze robi mi się ciepło i dobrze na duszy, gdy widzę jego skromną, z wesołym, ironicznym spojrzeniem sylwetkę.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
boti Kazachstanu z zagranicznymi rodakami. To nie jest zwykła współpraca z nimi, to państwowa koncepcja powrotu Kazachów do domu, na historyczną ojczyznę. Przyjeżdżają ze wszystkich stron, już powróciło ich kilka milionów, i w kraju zmienił się skład etniczny na korzyść rdzennej ludności kazachskiej, choć w czasach ZSRR stanowiła ona tu mniejszość. Każdemu Kazachowi, który wrócił, bezpłatnie zapewnia się mieszkanie, majątek, oferuje się uczęszczanie na kursy nauki języka kazachskiego. To wielki program państwowy, przemyślana i rozsądna polityka, która może być pożytecznym doświadczeniem także dla Ukrainy.
Aleksander SZOKALO, przewodniczący Międzynarodowej Organizacji Społecznej „Czwarta Fala”: — Kiedy porównujesz z Kazachstanem, pojawia się pytanie: czy Ukraińcy są potrzebni ukraińskiemu państwu? Wygląda na to, że nie są potrzebni temu antyludowemu państwu. Kapitał finansowy Ukrainy „osiada” w offshorach, a inna kategoria krajów, gdzie jest rynek pracy, przyjmuje nasz kapitał pracy. Taka migracja jest nienaturalna. Ukraińcy z mentalności to ludzie kultury osiadłej, przywiązani do ziemi. Jakie zaś deformacje musiały zajść, by odrywali się od swojego rodzinnego kraju i wyjeżdżali w świat. Posłuchajmy wołania naszych kobiet-migrantek, które już piszą prozę i wiersze, by nie oszaleć, zachować swoją duszę. Na naszych migrantach zarabiają kapitał transnarodowe, półprzestępcze firmy. Według danych ONZ obecnie na świecie jest 7 milionów ukraińskich zarobkowych emigrantów. Ukraina inwestuje kapitał ludzki w rozwinięte kraje, z kolei zarobkowi emigranci inwestują środki w Ukrainę. Obraz jest taki: pieniądze ukradzione tutaj przez oligarchów wywożone są z Ukrainy, a zarobione przez migrantów sprowadzane są tutaj. W ten sposób zachowuje się bilans finansowy. „Czwarta Fala” od tylu lat z rzędu zwraca się do naszych władz, już do trzeciego prezydenta, z propozycjami dotyczącymi ochrony rodaków za granicą, a jeszcze lepiej — tworzenia miejsc pracy tutaj, na Ukrainie. Reakcji nie widać. Dopiero niedawno otrzymaliśmy od jednego ministerstwa takie interesujące dane: na Ukrainie, jak się okazuje, działa 824 przedsiębiorstwa, które mają licencje na zatrudnianie Ukraińców za granicą. Odpływ naszych ludzi za granicę trwa. Potrzebna jest państwowa strategia ratowania naszego kapitału ludzkiego. Podobnie jak ogólnie strategia relacji z ukraińską diasporą zagraniczną. Czego na razie brakuje.
Maschinelle Übersetzung
W sierpniu, w dniach obchodów 20-lecia niepodległości Ukrainy, w Kijowie odbędzie się V Światowy Forum Ukraińców. Co kilka lat przedstawiciele ukraińskiej diaspory przyjeżdżają tu, aby omówić kwestie współpracy Ukraińców mieszkających w naszym państwie i za granicą. W ramach przygotowań do tego Forum w kijowskiej agencji Ukrinform odbył się okrągły stół „Polityka państwowa Ukrainy wobec zagranicznych rodaków: jaka ma być?” Wydarzenie odbyło się dzięki międzynarodowej organizacji społecznej „Ukraińska Perspektywa Europejska”, której oddział znajduje się w Pradze. Udział wzięli także przedstawiciele ukraińskich wspólnot z krajów Europy, naszych organizacji społecznych.
Petro ANTONENKO, zdjęcia autora
Niestety, i to już w pewnym stopniu charakteryzuje sytuację, uczestnicy spotkania tak i nie doczekali się przedstawicieli struktur władzy, choć zaproszono szereg ministerstw i resortów zajmujących się kontaktami z zagranicą. Wygląda na to, że nie mają nic do powiedzenia w sprawie wielu bolesnych problemów, które od lat nie są rozwiązywane i które zostały poruszone przy okrągłym stole. Otóż państwowy program współpracy z zagranicznymi Ukraińcami, przyjęty za prezydentury Juszczenki i przewidziany na lata 2006–2010, dobiegł końca. I nie przyjęto ani nowego programu, ani nie przedłużono poprzedniego.
Drugi poważny moment to brak w kraju jednego ogólnopaństwowego organu, który prowadziłby pracę na rzecz wspierania Ukraińców za granicą i nawiązywania ich więzi z Ukrainą. Wszystko jest rozproszone po licznych ministerstwach i resortach. Zapominamy, że poza granicami naszego państwa mieszka co najmniej 20 milionów Ukraińców, których los rozrzucił po świecie. I że ta ogromna diaspora z jednej strony potrzebuje wsparcia państwa, z drugiej zaś mogłaby stać się poważnym czynnikiem wspierania interesów Ukrainy na świecie. Cóż zatem przeszkadza w nawiązywaniu wzajemnych związków ukraińskiego świata? Oto jakie problemy nakreślili uczestnicy okrągłego stołu.
Michajło RATUSZNYJ, zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Ogólnoświatowej Rady Koordynacyjnej:
— W stosunku zagranicy do Ukraińców dominują dwa podejścia. Jedno to stereotyp czasów radzieckich, że wszyscy, którzy wyjechali, to zdrajcy. Drugie podejście jest czysto konsumpcyjne: od zagranicznych Ukraińców chętnie przyjmuje się inwestycje. Nie jest tajemnicą, że obecnie to główny inwestor, który, w przeciwieństwie do MFW, nie stawia nam żadnych warunków. I dolary, euro od Ukraińców zagranicą są tu chętnie przyjmowane. Były nawet próby ponownego obłożenia ich podatkami. Takie podejścia trzeba kardynalnie zmienić. Koncepcja UVKR jest zupełnie inna. UVKR to wspólna organizacja Ukraińców naszego państwa i zagranicy, diaspory wschodniej i zachodniej. Na wszystkich wcześniejszych Światowych Forach byli przedstawiciele tych diaspor oraz przedstawiciele najwyższej władzy państwowej Ukrainy. Był konkretny dialog. Władza słyszała społeczeństwo, a społeczeństwo słyszało władzę. Warto przypomnieć artykuł 12 naszej Konstytucji, który zobowiązuje państwo do troski o narodowe i kulturalne interesy Ukraińców zagranicą. Liczymy na taki dialog także tym razem. Niestety, obecnie na Ukrainie nie ma programu współpracy z diasporą.
A ona jest wprost potrzebna. Przekonałem się o tym, odwiedzając ukraińskie wspólnoty Federacji Rosyjskiej. W tym kraju nie ma ani jednej szkoły z ukraińskim językiem nauczania. Ale Ukraińcy Rosji wciąż wiedzą, że blisko pół tysiąca ich młodych ludzi miało możliwość zdobywania wykształcenia w ukraińskich uczelniach wyższych, zwłaszcza w Mohylance i Politechnice, na miejscach finansowanych z budżetu. Ten przykład wzięły na sztandary inne państwa. Dajmy na to, Rumunia dziś co roku kształci 5 tysięcy obywateli Mołdawii za pieniądze z budżetu. A my tracimy nawet to, co mieliśmy. Od dawna proponujemy uchwalenie ustawy o migracji zarobkowej. Nie ochronimy praw zagranicznych Ukraińców, dopóki nie zapewnimy im konstytucyjnego prawa wybierania i bycia wybieranymi do organów władzy. W miejskim magistracie Rzymu jest przedstawiciel ukraińskiej diaspory. Włosi pozwalają wchodzić do władz lokalnych nawet osobom, które nie są obywatelami ich kraju. Przedstawiciele ukraińskiej migracji zarobkowej, zostawszy deputowanymi naszego parlamentu, mogliby znacznie skuteczniej bronić swoich interesów, gdyż dobrze znają doświadczenie włoskie, hiszpańskie i portugalskie w zakresie tworzenia prawa. Wiktor HOROBCZUK, przedstawiciel Włoskiego oddziału Międzynarodowej organizacji społecznej „Czwarta fala”: — O tych problemach słyszymy od wielu lat. A kiedy my, Ukraińcy zagranicy, widzimy, że elita władzy przez wszystkie 20 lat nic nie robi w tym kierunku, chce się jej powiedzieć: albo ona pracuje, albo odchodzi. Nie dziwi nas już, że przedstawiciele władzy tutaj nie przyszli. A na kogo czekamy? Kto tu myśli o narodzie? Przecież właśnie w ramach dominującego przez wszystkie ostatnie lata modelu gospodarczego i wy-
Wiktor Horobczuk i Oleksander Szokało: ...to zjawisko — migracja zarobkowa z Ukrainy. Jako konsekwencja polityki kolonialnej. Chociaż co roku dajemy do ukraińskiego budżetu 20 miliardów dolarów inwestycji. Takich inwestycji, takich żywych pieniędzy tu nigdy nie było. Dziś na Ukrainie 40 procent pracujących chciałoby wyjechać za granicę na zarobki. Oto skutki polityki gospodarczej reżimu, który rządzi na Ukrainie już dwie dekady. Pojawia się pytanie: czy Ukraina jest demokratycznym, praworządnym państwem? Dopóki na świecie będzie choć jeden ukraiński zarobkowy nielegał, niewolnik ekonomiczny, państwa nie można uznać ani za demokratyczne, ani za praworządne, europejskie. Nielegał nie ma statusu, praw, nie może głosować. Na ostatnich ukraińskich wyborach na naszą wspólnotę (150 tysięcy Ukraińców Neapolu) MSZ wysłało aż 200 (!) kart do głosowania. Gdyby państwo było praworządne, takie wybory uznano by za nieważne. Mamy kilka milionów Ukraińców, których odsuwa się od wyborów. Jeśli oni będą mogli głosować, zobaczymy inną Ukrainę.
Oleś HORODECKI, przewodniczący Chrześcijańskiego Towarzystwa Ukraińców Włoch: — Włochy to kraj jednej z najmasowszych migracji Ukraińców, jest tu blisko 500 tysięcy naszych migrantów, z których połowa to nielegałowie. Problemów nie brakuje. Na przykład w ukraińskim konsulacie w Neapolu jest tylko dwóch pracowników, i to dla 150 tysięcy naszych obywateli. W Rzymie trzech pracowników, w Mediolanie dwóch. Jak realnie mogą zaspokoić potrzeby naszej wspólnoty? Do naszych konsulatów nawet dodzwonić się prawie niemożliwie. Czy nasze władze w ogóle interesują się migrantami? Jeśli nie, to uznajcie ich za polityczne uchodźców, niech otrzymają status osoby bez obywatelstwa lub obywatelstwo innych krajów. To znacznie ułatwi ich życie. I pewnie naszemu państwu, skoro taka pozycja. Zawsze powołuję się na przykład Włoch. Przeszły one taką drogę, jak Ukraina. Też były podzielone, północni Włosi nawet nie zawsze rozumieli język południowców, był różny stopień rozwoju, różne tradycje. Ale Włosi się zjednoczyli. I w tym roku obchodzą 150-lecie zjednoczenia Włoch. Po wojnie włoska władza dokonała cudu gospodarczego dzięki planowi Marshalla i ogromnym środkom z włoskiej diaspory, zwłaszcza z Ameryki. Bardzo chcę, aby ukraińska władza skorzystała z tego doświadczenia.
Oksana KYCENIUK-REWAHA, sekretarz Towarzystwa Ukraińców „Żurawliny kraj” (Grecja): — Pierwszy problem, na który zwracam uwagę, to brak narodowej edukacji w ukraińskiej diasporze. Tracimy młode pokolenie. Dlatego trzeba natychmiast tworzyć ukraińskie szkoły. Drugie poważne pytanie: Ukraińcy zza granicy powinni mieć prawo przedłużać swój paszport w naszych konsulatach, bo konsulat — to prawnie terytorium Ukrainy. W przeciwnym razie robi się to nielegalnie i za bardzo wysoką opłatą. Tak jak we Włoszech, także w Grecji mamy spore problemy z dostępem do konsulatów. W rezultacie jak grzyby po deszczu rosną wątpliwe biura pośredników, które biorą się za obsługę Ukraińców zza granicy. Brakuje nam należytej ochrony ze strony państwa ukraińskiego. Ciągnie się zawieranie odpowiednich umów międzypaństwowych o ochronie migrantów i ten proces trzeba znacznie przyspieszyć.
Wołodymyr SKRYPNYK, wykonawczy dyrektor Zjednoczenia Ukraińców Kazachstanu: — Nowych migrantów, tzw. czwartej fali, w Kazachstanie prawie nie ma, choć dawna ukraińska diaspora jest spora. Ale w tym roku zakończył się program kształcenia naszych etnicznych Ukraińców w wyższych uczelniach Ukrainy. A studiować jest kim. Mamy 26 ukraińskich wspólnot, tyle samo niedzielnych szkół, w stolicy Astanie działa, przy wsparciu kazachskich władz, ukraińskie liceum. Dla porównania: w tym roku Turcja przydzieliła aż 400 miejsc do nauki u siebie przedstawicielom tureckiej diaspory Kazachstanu, choć jest ona tu niewielka. Chcę podzielić się doświadczeniem ro-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
nie poświęcają należytej uwagi”. Ot tak. Dlatego wielu uciekało w zachodnie obwody — po to, by dostać się z powrotem do Polski, w miejsca już zagospodarowane. Tak, tylko z rejonów obwodu zaporoskiego od końca 1945 roku, według stanu na 15 lipca 1946 r., wyjechało do zachodnich obwodów Ukrainy 1700 rodzin przesiedleńców, z mikołajowskiego — 1500, z kirowohradzkiego — 1160. Niektórych z przesiedleńców, którzy trafili do obwodu woroszyłowgradzkiego (I. W. Dziadoszę, I. P. Gławacza, P. I. Konyka — byłych członków OUN, którzy według wersji władz „próbowali stworzyć z przesiedleńców antyradziecką grupę w celu zorganizowania nielegalnego powrotu przesiedleńców do Polski”) organy MGB aresztowały. A M. P. Gromczewskiemu „odmierzono” 20 lat ciężkich robót. — Widzę tutaj także listy z wieloma podpisami ludzi, którzy zwracają się do Rządu w Kijowie: nie możemy tak dalej żyć, prosimy nas przesiedlić do innego obwodu. A jak obecna władza lokalna reaguje na Pańskie zaniepokojone apele o potrzebę ochrony socjalnej przymusowo wysiedlonych Ukraińców? — A jak? Odpisują. Oto odpowiedź na nasz list od kierownictwa Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej: „Wydatki na wypłatę rekompensat przesiedlonym obywatelom, a także na ochronę socjalną wysiedlonych z terytorium Polski etnicznych Ukraińców, nie są uwzględniane przez ministerstwo przy określaniu wielkości międzybudżetowych transferów, przekazywanych z budżetu państwa do budżetów lokalnych. W związku z tym takie wydatki w budżetach lokalnych nie są planowane”. Chyba że gdzieś kiedyś na polecenie lokalnych organów władzy udzielą pomocy finansowej. Jeśli będą pieniądze! — Słowem, ciekawa sytuacja. Ludzie tam, w Polsce, wszystko zarobili swoją pracą, a potem im to wszystko zabrali. Nawet normalnie nie zorganizowali przynajmniej ich bytu. A obecna władza — już niepodległej Ukrainy — też nie może sobie poradzić. — Europejski Trybunał powiedział Rzeczypospolitej Polskiej, że powinna wypłacić rekompensaty obywatelom, którzy zostali przesiedleni do Polski. I polskie władze to wykonały. Wypłaciły, począwszy od 2004 do 2008 roku, rekompensaty swoim obywatelom. Uważam, że ukraińskie władze powinny zrobić to samo. I nie procesować się ze swoim narodem. Mamy nadzieję, że Prezydent Ukrainy W. F. Janukowycz wtrąci się w rozwiązanie tej kwestii i podejmie odpowiednią decyzję, która da możliwość tym, którzy jeszcze pozostali wśród żywych, zrozumieć, że sprawiedliwość istnieje. Że władza nie tylko deklaruje, ale rzeczywiście przestrzega europejskich wartości i praw człowieka. Chciałoby się, żeby ta sprawa była nie sprawą Europejskiego Trybunału, a sprawą narodu ukraińskiego. Żeby dołączyli do niej studenci, historycy, dziennikarze. A gazeta stała się swoistą „księgą pamięci” tych osób, które ucierpiały od władzy i do tej pory nie otrzymały rekompensaty. Żeby mogli opowiedzieć, co ich spotkało — i w Polsce, i na Ukrainie. Aby młodzież znała swoją historię. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Lwów
Maschinelle Übersetzung
— Co Pana obecnie najbardziej niepokoi? — To, że państwo do dziś nie wypełniło swoich zobowiązań, które przyjęło na siebie na mocy tej Umowy w sprawie osób przymusowo przesiedlonych z terytorium Polski w latach 1944—1945. Chodzi zarówno o ziemię, jak i o rekompensatę za utracony majątek. Przecież artykuł 1 Umowy przewiduje, że ewakuowani na terytorium Ukraińskiej SRR „otrzymują ziemię pod prowadzenie gospodarstwa indywidualnego w rozmiarach nie mniejszych niż te, z których korzystali przed ewakuacją, lecz nie więcej niż 15 hektarów na jedno gospodarstwo”. A punkt 6 artykułu 3 Umowy stanowi, że „wartość ruchomego, a także nieruchomego majątku, który pozostaje po ewakuacji, zwraca się ewakuowanym według wyceny ubezpieczeniowej… W razie braku wyceny ubezpieczeniowej, majątek jest wyceniany przez Pełnomocników i Przedstawicieli Stron Umowy”. Ale niestety, wskazanych zobowiązań Ukraina jako państwo do dziś nie wypełniła. — Rodziny przesiedleńców nie otrzymały nawet rekompensaty? — Nie otrzymały. Ziemi im nie przydzielono, nie skompensowano utraty majątku. Świadczy o tym masowy charakter wniosków do Biura Adwokackiego z różnych regionów Ukrainy, które wciąż napływają (otrzymaliśmy już 67 tysięcy). — A czy Pan osobiście jako kierownik Biura Adwokackiego „Prawny Doradca” zwracał się do ukraińskiego rządu z prośbą o jakieś rozwiązanie tej kwestii? — Tak. Już w 2004 roku biuro przekazało odpowiednie materiały Prezydentowi Ł. D. Kuczmie, a w 2005 roku — Prezydentowi W. A. Juszczence. — I do tej pory nie ma odzewu? — Odzew był. 5 lipca 2004 roku Leonid Kuczma wydał Dekret „O środkach w związku z 60. rocznicą rozpoczęcia wysiedlenia etnicznych Ukraińców z terytorium Polski”. A 23 września 2005 roku Wiktor Juszczenko powtórzył go, co prawda z doprecyzowaniem: „O środkach w związku z 60. rocznicą przymusowego (podkreślenie nasze. — B. Z.) wysiedlenia etnicznych Ukraińców z terytorium Polski”. We wspomnianych dekretach mowa była o tym, że etnicznym Ukraińcom, którzy zostali przymusowo wysiedleni z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, państwo powinno zrekompensować poniesione straty. Ale niestety, nie zostało to zrobione. — Jak Pan uważa, czy Europejski Trybunał zdoła „przekonać” władzę na Ukrainie, że powinna wypełnić swoje zobowiązania? — Myślę, że tak. Mamy jaskrawy przykład, co prawda ze strony państwa polskiego. Europejski Trybunał, do którego w 2004 roku zwrócił się polski obywatel J. Bronowski przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, którego rodzina została przymusowo przesiedlona z Ukrainy (m. Lwów) do Polski na podstawie „Umowy między rządem Ukraińskiej SRR a Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego…” z 9 września 1944 roku, potwierdził zasadność żądań J. Bronowskiego i wszystkich Polaków wywiezionych z Ukraińskiej SRR do Polski. — A jeśli skonkretyzować decyzję Europejskiego Trybunału? — Tą decyzją stwierdzono naruszenie prawa skarżącego do własności, gwarantowanego artykułem 1 Pierwszego protokołu do Europejskiej konwencji praw człowieka, oraz to, że naruszenie to powstało na gruncie problemów o charakterze systemowym, związanych z brakami w funkcjonowaniu polskiego ustawodawstwa i praktyki, których przyczyną jest brak efektywnego mechanizmu realizacji przez repatriantów swojego prawa do odszkodowania materialnego. Zgodnie ze wskazaną decyzją, drogą odpowiednich środków prawnych i administracyjnych Rzeczpospolitą Polską zobowiązano albo do zapewnienia realizacji praw majątkowych RESZTY powodów, albo do przyznania im rekompensaty w ekwiwalentnej wysokości. — Co oznacza — „reszty”? — Wszystkim repatriantom narodowości polskiej, których przesiedlono z Ukrainy do Polski. — Czy zwracali się Państwo do Europejskiego Trybunału? — Zanim zwrócimy się do Europejskiego Trybunału, zgodnie z ukraińskim ustawodawstwem musimy przejść wszystkie instancje sądowe na Ukrainie. Wszystkie te instancje przeszliśmy. One, niestety, odmówiły nam zaspokojenia żądań przesiedleńców. Zatem zwracaliśmy się do organów władzy, do władz lokalnych. Żadnej pozytywnej reakcji nie otrzymaliśmy. I skorzystaliśmy ze swojego prawa do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału o ochronę. Co też uczyniliśmy w listopadzie 2007 roku — czyli złożyliśmy wniosek. — Odpowiedzi jeszcze nie otrzymaliście? — Otrzymaliśmy dwie odpowiedzi. Ale sprawa znajduje się w procesie przygotowawczym sądu. I ta procedura może trwać latami, ponieważ obecnie Europejski Trybunał rozpatruje wnioski, które wpłynęły do niego w latach 2004—2005. — To może jest sens zwrócić się bezpośrednio do Prezydenta Ukrainy W. F. Janukowycza? — Przygotowaliśmy już taki apel, w którym prosimy Prezydenta o sprawiedliwe rozwiązanie tej kwestii na Ukrainie, gdyż przymusowo przesiedleni potrzebują, w istocie, natychmiastowej interwencji Prezydenta Ukrainy, ponieważ są to w przeważającej mierze ludzie starsi, a zatem — również społecznie niechronieni. Cóż, miejmy nadzieję, że tym razem Prezydent Ukrainy „usłyszy każdego”, w tym także tych Ukraińców, którzy zostali przymusowo przesiedleni z Polski na Ukrainę. Co prawda, w Umowie, na mocy której to się odbywało („Umowa między rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej a Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego o ewakuacji ludności ukraińskiej z terytorium Polski i obywateli polskich z terytorium Ukraińskiej SRR” z 9 września 1944 roku), użyto nieco innego sformułowania: „którzy zapragną przesiedlić się z terytorium Polski na Ukrainę”, „którzy wyrazili swoje życzenie ewakuacji” itp. — A co było naprawdę? — Naprawdę, o czym już nie raz była mowa zarówno w książkach, jak i na łamach prasy, Ukraińcom w Polsce, których zmuszano do przesiedlenia, dawano „na spakowanie się” 2—3 godziny. I nikt ich nie pytał: czy chce jechać, czy nie? I co zdążyli wziąć ze sobą? A co czekało ich na Ukrainie? Oto jeden z „odtajnionych” niedawno materiałów — list ministra bezpieczeństwa państwowego Ukraińskiej SRR W. Abakumowa do ministra bezpieczeństwa państwowego ZSRR Ł. Berii (z rezolucją J. Stalina — N. Chruszczowa) z 6 sierpnia 1946 roku: „Według stanu na 15 lipca br., w trybie repatriacji z Polski na terytorium Ukraińskiej SRR przybyło 112 865 rodzin Ukraińców-przesiedleńców, w łącznej liczbie 442 420 osób, znaczna część których znalazła się w ciężkich warunkach materialnych i bytowo-mieszkaniowych”. Mowa w nim w szczególności o tym, że wielu przesiedleńców mieszka w pomieszczeniach, które nie są przystosowane do zamieszkania, że na przykład w rejonie nowogrodzkim obwodu kirowohradzkiego do 15 lipca br. miało zostać zbudowanych 275 domów dla przesiedleńców, a faktycznie zaczęto budować tylko 15 domów, w obwodzie zaporoskim w ogóle nie rozpoczęto budowy mieszkań dla repatriantów. Z powodu tego, że rodziny nie mają odzieży, obuwia, dzieci nie chodzą do szkoły, a dorośli — do pracy”. Co więcej: ludzie ośmielają się skarżyć swoim bliskim w Polsce: „Życie nasze jest bardzo złe. Drodzy tato i mamo, jeśli myślicie stamtąd wyjeżdżać, — nie ruszajcie się z miejsca…”; „Takie życie nikomu się nie podoba, żeby człowiek pracował, ale nie jadł, nic nie zarabiał, chodził nagi i boso…”; „Na jedzenie, odzież i obuwie tutaj nie zarobisz”. — Pięknie przywitała ich Ukraina! A gdzież była władza lokalna? — „Rejonowe organizacje partyjne i radzieckie, — zaznaczono we wspomnianym liście, — kwestii budowy nowych domów należycie”
Wszystko ma swój początek i swój koniec. Jest czas na rozrzucanie kamieni i jest czas na ich zbieranie. Kiedyś archiwa Związku i USRR były zamykane, a obecnie, dzięki Bogu, powoli się otwierają. Co prawda, nie tak szybko i nie tak wszechstronnie, jak by się tego chciało. A jednak... O tym i o innych sprawach rozmawiamy z kierownikiem Biura Adwokackiego „Doradca Prawny”, kandydatem prawa międzynarodowego Wałentynem KAWUNEM, który uważa, że „Umowę między Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej a Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego o ewakuacji ludności ukraińskiej z terytorium Polski i obywateli polskich z terytorium USRR” z dnia 9 września 1944 roku trzeba jednak wykonywać. Wówczas, według oficjalnych komunikatów, na Ukrainę z Polski do 1946 roku przesiedlono „dobrowolnie” ponad 400 tysięcy osób, a według nieoficjalnych danych — ponad milion.
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie Jewhena Buketa. Nina WIRCZENKO, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor Narodowego Technicznego Uniwersytetu Ukrainy „Politechnika Kijowska”, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Zakończenie. Początek w nr 7, 28, 29 za 2011 r. 1960—1980 lata. Masowe zamykanie ukraińskich szkół w Polsce i Rumunii. 1960 r. Kolonialna administracja pod nazwą „KC Komunistycznej Partii Ukrainy” wymaga od komunistów wychowywania Ukraińców „w duchu miłości i głębokiego szacunku do wielkiego narodu rosyjskiego” oraz w nienawiści do swojego, ukraińskiego — „prowadzić nieprzejednaną walkę przeciwko nacjonalizmowi, zwłaszcza ukraińskiemu nacjonalizmowi burżuazyjnemu”. 1961 r. XXII zjazd KPZR ogłosił politykę „zlania się narodów”, co w istocie oznaczało totalną rusyfikację narodów ZSRR. („Należy z całą bolszewicką nieprzejednanością wykorzeniać nawet najmniejsze przejawy nacjonalistycznych przeżytków”, czyli zwyczaje, język, kulturę zniewolonych narodów). 1962 r. Represje przeciwko obrońcom języka ukraińskiego. KC Komunistycznej Partii Ukrainy zobowiązuje komunistów oraz lokalną administrację do „decydowanego występowania przeciwko konserwatywnym tradycjom i zwyczajom, przeciwko wszelkim przeżytkom burżuazyjnego nacjonalizmu”, za których najbardziej szkodliwe, zdaniem władz, uważano znajomość języka ojczystego, dążenie do poznawania swojej historii i kultury. 1964 r. Agent KGB obsypuje fosforem i podpala część pomieszczeń Centralnej Biblioteki Naukowej w Kijowie. Na przyległym terenie zawczasu odcięto wodę, a strażacy przyjechali dopiero po 4 godzinach od podpalenia. Ogień zniszczył ponad 600 tys. tomów cennych ukraińskich dokumentów archiwalnych. 1965 r. Fala procesów politycznych przeciwko „ukraińskim dysydentom” (Bohdan i Mychajło Horyni, O. Załywacha, W. Moroz, M. Osadczy, A. Szewczuk i in.). W Charkowie za protesty przeciwko zamykaniu ukraińskich szkół aresztowano A. Zdorowego. 1969—1979 lata. Seria zagadkowych pożarów w działach ukrainistyki w bibliotekach Akademii Nauk, muzeum „Sofia Kijowska”, w składzie książek Monasteru Wydubickiego w Kijowie, instytutu medycznego w Tarnopolu, Cerkwi Uspieńskiej oraz Muzeum Sztuki Ukraińskiej we Lwowie. Analogiczne „zagadkowe” pożary miały miejsce w bibliotekach narodowych innych republik ZSRR (Tartu, Samarkanda, Aszchabad), ale nie w Rosji. 1970 r. Sąd nad autorami „Listu twórczej młodzieży Dniepropetrowska” z protestem przeciwko rusyfikacji kultury ukraińskiej. Rozkaz Ministerstwa Oświaty ZSRR dotyczący pisania i obrony dysertacji wyłącznie w języku rosyjskim. Zatwierdzanie tylko w Moskwie. Sytuacja nierzadko dochodziła do absurdu: w języku rosyjskim musiano wykonywać i bronić nawet dysertacje z zakresu języka i literatury ukraińskiej. 1972 r. Zakaz przez organy partyjne obchodzenia jubileuszu muzeum I. Kotlarewskiego w Połtawie. „Za niedostateczną walkę z przejawami nacjonalistycznymi” usunięto z kierownictwa partyjnego pierwszego sekretarza KC KPU P. Szełesta (krytyka przez cenzorów partyjnych jego książki pod tytułem „Ukraina nasza radziecka”, w której sławiono kozactwo zaporoskie), zwolniono z Wyższej Szkoły Partyjnej przy KC KPU 34 wykładowców wraz z dyrektorem, zakazano książek prawie stu autorów, zwolniono jedną czwartą sekretarzy ds. ideologicznych na wszystkich szczeblach partyjnych, poddano czystce szereg instytucji naukowych, a także Uniwersytet Kijowski i Lwowski. W Charkowie zburzono dom, w którym mieszkał wybitny ukraiński filozof i oświeceniowiec H. Skoworoda, oraz rozpoczęto niszczenie cmentarza, gdzie pochowano wielu wybitnych działaczy ukraińskiej nauki i kultury. 1972—1974 lata. Polityczne procesy represyjne przeciwko ukraińskim dysydentom, w szczególności przeciwko grupie czortkowskiej W. Marmusa i S. Sapelaka (siedem osób skazano), grupie charkowskiej (skazano dziewięć osób, z nich A. Zdorowego — na siedem lat, I. Krawciwa — na pięć lat). Ogółem w ciągu dwóch lat aresztowano kilka tysięcy osób. Aresztowani, których nie skazano, zostali zwolnieni z pracy lub zdegradowani na stanowiskach. W tych latach skazano: J. Swerstjuka, I. Switłycznego, I. Dziubę, W. Stusa, Ihora i Irynę Kałynciów, N. Switłyczną, W. Czornowoła, S. Szabaturę, O. Meszko, O. Popowycz, I. Kandybę, L. Łukjanenkę, W. Romaniuka, I. Hela, ponownie J. Szuchewycza itd. 1973 r. Zakaz obchodzenia jubileuszu utworu I. Kotlarewskiego „Eneida”. 1974 r. Uchwała KC KPZR „O przygotowaniach do 50-lecia utworzenia ZSRR”, gdzie po raz pierwszy ogłoszono stworzenie „nowej wspólnoty historycznej — narodu radzieckiego”, oficjalny kurs na denacjonalizację. 1975 r. Nowa cenzura „Kobziarza” Tarasa Szewczenki. 1978 r. Uchwała KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR „O środkach dotyczących dalszego doskonalenia nauki i nauczania języka rosyjskiego w republikach związkowych” (tzw. „okólnik Breżniewa”). 1978 r., styczeń. Na Górze Czernieczej (Tarasowej) w Kaniowie spalił się Ołeksa Hirnyk (z Kałusza) na znak protestu przeciwko rusyfikacji Ukrainy. 1979 r. Taszkencka konferencja „Język rosyjski — język przyjaźni i współpracy narodów ZSRR” nakreśliła nowe środki dotyczące rusyfikacji narodów nierosyjskich. W szczególności „zalecano” szersze wprowadzanie języka rosyjskiego do placówek przedszkolnych (w konsekwencji — ukraińskie przedszkola praktycznie zniknęły), w języku rosyjskim prowadzić pracę pozalekcyjną i pozaszkolną, „sprzyjać” temu, aby studenci pisali po rosyjsku swoje referaty, doniesienia, prace semestralne i dyplomowe, a także sprawozdania z praktyk produkcyjnych i pedagogicznych. Tak samo „zalecano”, aby w tych uczelniach,
tam, gdzie język narodowy jeszcze jakoś funkcjonował (na przykład w Zachodniej Ukrainie), po rosyjsku, począwszy od 2–3 roku studiów, wykładano dyscypliny społeczne, ogólnokształcące i specjalistyczne. Znamienne, że w celu kontroli wykonania tej „rekomendacji” Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego i Średniego Specjalnego Ukraińskiej SRR wprowadziło nawet specjalny formularz sprawozdawczy, który zobowiązywał rektorów do regularnego przedkładania Ministerstwu „wykazu dyscyplin specjalistycznych, które są wykładane w języku rosyjskim” na każdym z wydziałów kierowanej przez nich uczelni. 1979 r. Pod Lwowem zamordowano kompozytora i piosenkarza Wołodymyra Iwasjuka, którego pieśni miały wyrazisty ukraiński koloryt narodowy. Do dziś ta zbrodnia nie została wyjaśniona. 1983 r. Uchwała KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR „O dodatkowych środkach poprawy nauczania języka rosyjskiego w szkołach ogólnokształcących i innych placówkach oświatowych republik związkowych” (tak zwany „ukaz Andropowa”). 1984 r. Rozkaz Ministerstwa Kultury ZSRR o przejściu na język rosyjski w kancelariach wszystkich muzeów Związku Radzieckiego. Początek wypłat w Ukraińskiej SRR podwyższonych o 15% pensji dla nauczycieli języka rosyjskiego (w porównaniu z nauczycielami języka ukraińskiego). 1984—1985 r. W łagrach zostali zamordowani Jurij Łytwyn, Wałerij Marczenko, Wasyl Stus, Ołeksij Tychyj. 1989 r. Uchwała KC KPZR o „ustawodawczym utrwaleniu języka rosyjskiego jako ogólnopaństwowego”. 1990 r. Przyjęcie przez Radę Najwyższą ZSRR Ustawy o językach narodów ZSRR, w której językowi rosyjskiemu nadano status oficjalnego. 1993—1995 r. Nasilenie antyukraińskiego terroru w edukacji, kulturze i środkach masowego przekazu. Zamordowano kilkudziesięciu aktywistów narodowych partii i organizacji ukraińskich w różnych miastach Ukrainy, w szczególności przewodniczącego sekretariatu Ruchu Mychajła Bojczyszyna, spalono dom-muzeum Tarasa Szewczenki. Żaden przestępca w tych sprawach nie został skazany ani nawet aresztowany. 1994 r. Próby nadania językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego w niepodległej, wolnej, suwerennej, samodzielnej Ukrainie. Oświadczenie Prezydenta Ukrainy Ł. Kuczmy o jego zamiarze wniesienia poprawek do obowiązującego ustawodawstwa w celu nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego. W konsekwencji — wstrzymanie odtwarzania szkół ukraińskich, przeniesienie części ukraińskich klas i szkół na rosyjski język nauczania. 1995 r. Ministerstwo ds. Narodowości Ukrainy opracowało półtajny „Projekt programu państwowego… rozwoju kultury rosyjskiej na Ukrainie do 2000 roku”, w którym jedna z „mniejszości narodowych” otrzymywała większe prawa niż Ukraińcy. Ałmaty (Kazachstan) — wspólna przestrzeń naukowa (czyli rosyjska) dla WNP. 1995 r., maj. W Charkowie kierowane przez Je. Kusznariowa władze lokalne odsłoniły pomnik ukrainożercy — marszałka G. Żukowa, który pod koniec wojny podpisał rozkaz o wysiedleniu z Ukrainy wszystkich Ukraińców. 18 lipca 1995 r. Niesprowokowane, bestialskie pobicie Ukraińców w Kijowie (kilka osób zginęło, dziesiątki zostało okaleczonych) podczas procesji pogrzebowej świętobliwego Patriarchy Kijowskiego i całej Ukrainy Wołodymyra (Romaniuka). Uzbrojeni funkcjonariusze OMON-u rzucali się na bezbronnych ludzi z krzykami „biej chochłow!”, deptali i szarpali flagi państwowe. Do odpowiedzialności nikogo nie pociągnięto. 12 września 1995 r. Zakaz działalności ukraińskiej organizacji UNA-UNSO bez wyroku sądu. Uzbrojeni przez Moskwę kozacy oraz organizacje antyukraińskie, które otwarcie domagają się likwidacji Państwowej Niepodległości Rusi-Ukrainy, nie są przez władze zakazywane. Rozpoczęto wydawanie paszportów napisanych w językach ukraińskim i rosyjskim. W celu demoralizacji i duchowej degeneracji ludności, zwłaszcza młodzieży, władze zezwalają na rozpowszechnianie tysięcy książek, demonstrowanie setek filmów, które głoszą i krzewią pornografię, nienawiść, przemoc. Jakby wypełniając zalecenia gubernatora połtawskiego von Bagowuta, Rosja zalewa Ukrainę szowinistycznymi gazetami, które sprzedawane są za bezcen; bezpośrednio lub przez podstawione osoby finansowane są rosyjskojęzyczne gazety, radio i telewizja na Ukrainie, które nie ukrywają swojej antyukraińskiej orientacji przy przyzwoleniu wszystkich rządów i prezydentów „niepodległej” Ukrainy. 1996 r., styczeń. „Wielkie bezprawie dzieje się w Charkowie… Potajemnie zbierają podpisy pod „referendum” o nowym Związku Radzieckim i o tym, żeby Ukrainę tam zaciągnąć. Ta „działalność” prowadzona jest przez starych komunistów-marazmatyków… Kto odmawia złożenia podpisu, temu grożą i go wyzywają, mówią: „Wsio rawno Rossija zawojujet Ukrainu, i my pieriebjom chochłow po odnomu”. 1996 r. Dalsza kryminalizacja organów ścigania. 1998—2001 r. W związku z rewolucją informacyjną lat 90. rusyfikacja Ukrainy odbywa się jeszcze bardziej intensywnymi metodami niż za czasów wałujewszczyzny. Przestrzeń informacyjna Ukrainy została niemal całkowicie zrusyfikowana. Nieukraińska, a momentami antyukraińska polityka rządów Ukrainy doprowadziła do tego, że język państwowy w ukraińskiej prasie wyparł język sąsiedniego kraju, a stosunek między prasą ukraińskojęzyczną a rosyjskojęzyczną wynosi 1:10. Mimo to Ukraina zajmuje pierwsze miejsce (!) na świecie pod względem poziomu opodatkowania własnej książki — 28%. Unikalne w swoim cynizmie zjawisko na skalę światową — niszczenie języka ukraińskiego! Tymczasem postępowy świat zupełnie inaczej patrzy na to. Tak, we Francji za pomocą komputeryzacji ustalono, że język ukraiński jest jednym z najstarszych języków słowiańskich i jednym z najlepszych języków świata. Mądra Japonia, pokonana po II wojnie światowej, wszystkie wysiłki i fundusze przeznaczyła na edukację i w ciągu kilku dziesięcioleci stała się jednym z najbardziej rozwiniętych państw. Dowiedziawszy się o tak wielkim znaczeniu języka ukraińskiego dla rozwoju światowej kultury, Japonia wprowadziła jego naukę na Uniwersytecie Tokijskim.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
być szczerym wobec samego siebie. Nie będę opowiadać treści nowej książki Niny Opanasiwny Wirczenko. Czytelnik znajdzie tu osiągnięcia naukowe i próby literackie; zapozna się z publicystyką i rozbudowaną autobiografią, z fragmentami dzienników oraz wypowiedziami o autorce. Będzie mógł ocenić głębię wystąpień publicznych i zakres osiągnięć naukowych, a także zobaczyć niepowtarzalne fotografie z rodzinnego albumu. W moim życiu Nina Opanasiwna jest wzorcem naukowca, nauczyciela, patrioty. Jej życie to wyczyn, jej wartości to wzór do naśladowania. Mam zaszczyt mieć możliwość od czasu do czasu z nią rozmawiać, zawsze cieszę się na nasze spotkania. Mam nadzieję, że czytelnicy “Słowa Proświty” należycie ocenili pracę publicystyczną Niny Opanasiwny “Dokumenty o zakazie języka ukraińskiego”, która również weszła do wydania “Ziarna z dróg życia mojego…”. Mam nadzieję, że również w przyszłości wybitna ukraińska matematyczka, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, wiceprezes Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy będzie nas radować nieprzeciętnymi, głęboko analitycznymi artykułami, ważnymi odkryciami naukowymi, nowymi pouczającymi książkami. Chcę życzyć Ninie Opanasiwnie mocnego zdrowia, wiernych przyjaciół i wszechstronnych sukcesów na niwie pedagogicznej, naukowej i twórczej. A wszystkim radzę koniecznie przeczytać jej nową książkę.
Maschinelle Übersetzung
Jewhen BUKET. Niezwykle rzadko w moje ręce trafia książka, której treść wzrusza do łez, otwiera oczy na wiele, wydawałoby się, znanych prawd, zmusza do zrewidowania niemałej liczby życiowych aksjomatów. Niepostrzeżenie dla samego siebie wypadłem z rzeczywistości i z głową zanurzyłem się w historię życia drogiej mi osoby — profesor matematyki Niny Opanasiwny Wirczenko. Jej wspomnienia pod tytułem „Ziarenka z dróg życia mego…” niedawno ujrzały światło dzienne w stołecznym wydawnictwie „Zadruha”. Z Niną Opanasiwną poznałem się 12 lat temu, kiedy przyszedłem studiować na pierwszy rok Narodowego Technicznego Uniwersytetu Ukrainy „Kijowski Instytut Politechniczny”. Gdzieś wśród teczek z papierami w domu do dziś przechowuję zeszyty z jej wykładami z „Analizy matematycznej” na wydziale fizyczno-matematycznym — najlepszymi wykładami w ciągu wszystkich moich lat studenckich. Chyba nikt nie kocha matematyki tak, jak ona. I nikt nie potrafi zaszczepić miłości do tej nauki tak, jak ona. Egzamin w pierwszym semestrze: Nina Opanasiwna ze stoperem w rękach sprawdza znajomość pochodnej. Od tamtej pory do dziś pamiętam zasady różniczkowania! Starannie, z drżeniem, wyprowadzała za każdym razem szanowna pani profesor wzory na tablicy w sali studenckiej, jakby wkładała duszę w każdy z nich. „Matematyka — królowa nauk”. O tym dziś wie każdy jej uczeń. Jeszcze jeden moment, który od pierwszego semestru zapadł w pamięć: Nina Opanasiwna na wykładzie wspomniała o swoich młodych latach. Ledwo dostrzegalna łza pojawiła się w jej oczach. My, studenci, wtedy jeszcze nie rozumieliśmy dlaczego. Dopiero w drugim semestrze, pomagając w przeprowadzeniu VIII Międzynarodowej konferencji im. akademika M. P. Krawczuka, po raz pierwszy dowiedziałem się o tym, jak ciernistą była życiowa droga tej niezwykłej kobiety. Od tamtej pory ani razu nie opuściłem tego forum naukowego. Byłem tam zarówno jako słuchacz, jak i jako dziennikarz. Od pierwszego roku staram się wyszukiwać w księgarniach i na Petriwce książki Niny Wirczenko. Najstarsza z mojej kolekcji to „Matematyka w aforyzmach, cytatach i wypowiedziach” (K., 1974). Jeśli wierzyć bibliografii prac, zamieszczonej we wspomnieniach — to najpierwsza książka Niny Opanasiwny! Bliżej poznałem swoją wykładowczynię, dowiedziałem się o jej działalności społecznej, aktywnej postawie życiowej później, przebywając w szeregach „Młodej Proświty”. Na stronach książki „Ziarenka z dróg życia mego…” wspomina Nina Opanasiwna wydarzenia, na których razem byliśmy, dziesiątki już wspólnych znajomych. I żałuje, że nie zdążyła zrobić indeksu nazwisk do tego wydania. Ale, jestem przekonany, to nie jest wada. To dodatkowy powód dla każdego, kto ją zna, by przeczytać wspomnienia od pierwszej do ostatniej strony. I po raz kolejny odkryć dla siebie Ninę Wirczenko — więźnia politycznego, naukowca, pedagoga, działacza państwowego… Nina Opanasiwna twierdzi, że oprócz bliskich osób nikt nie czuje jej lepiej niż dziennikarka Maja Orel. Myślę, że po zapoznaniu się ze wspomnieniami takich ludzi stanie się znacznie więcej. Ważne jest, aby zobaczyć drugą stronę medalu, by zrozumieć coś lub kogoś. Jeden z negatywnych bohaterów, wspomnianych w książce Niny Wirczenko (nie będę wymieniał nazwiska), to mój znajomy. Kiedyś nawet pisałem o nim szkic do „Słowa Proświty”. Ten człowiek to potomek sławnego kozackiego rodu, pochodzący z sąsiedniej do mojej rodzinnej wsi. Swego czasu otworzył mi oczy na istotę wielu wydarzeń, które działy się przez wieki w naszym kraju — inną historię bliskich od dzieciństwa wsi. Ale Nina Opanasiwna nazwała naszego wspólnego znajomego „sławnych pradziadów wielkich prawnukiem marnym”, opowiedziała o innej stronie jego życia. Okazuje się, że złamał go totalitarny system, zmusił do pracy przeciwko dawnym towarzyszom broni. Mojemu pokoleniu chyba nigdy nie uda się pojąć, jak mogła istnieć myśląca osoba w tamtym czasie. Co zmuszało jednych za cenę własnego życia stawiać opór, a innych — ulegać? Co szybciej przybliżało cel — konfrontacja czy wewnętrzna destrukcja? Formuła, zapewne, jest gdzieś w przecięciu kół Eulera na diagramach historii. A przybliżyć się do rozwiązania pomoże między innymi praca „Ziarenka z dróg życia mego…” Imponuje mi gatunek literatury wspomnieniowej. W takich książkach autor otwiera duszę, stara się
Maschinelle Übersetzung
Lilija MAKSYMENKO
Ktoś nie wnika w niuanse i zalicza do gatunku antyutopii każdą filozoficzno-satyryczną powieść. Jednak klasyka tego gatunku ukształtowała się na początku minionego stulecia. I od tamtej pory powieści-przestrogi, skierowane w przyszłość (odległą albo nie bardzo), powieści-konflikty między społeczeństwem a jednostką, powieści-pseudokarnawały rozpoczęły swój triumfalny marsz po planecie. Ukrainę przy tym omijając. No cóż, Ukraińcy dotąd nie potrzebowali antyutopii, a zatem i literaci ich nie produkowali. Czy to wszystko w naszym kraju było dobrze i zasnęliśmy, ukołysani przez słowiki, czy wręcz przeciwnie — strach sparaliżował. Ani filozoficznych uogólnień, ani społecznych konfliktów-aluzji, ani druzgocącego sarkazmu. Chyba że można przypomnieć zbliżoną do tego gatunku, sprzed ośmiu lat powieść Pawła Zahrebelnego „Stowpotworinnia”. I oto wreszcie — przerwało! Jedna po drugiej trzy zdumiewające powieści! Halina Tarasiuk w wydawnictwie „Bukwa” wydrukowała antyutopię „Cin chuań gonʹ”, a „Jarosławiw Wał” ucieszył twórczością Anatolija Krymа „Truba” i Jurija Szczerbaka „Czas smertochrystów”. Co łączy autorów tych tak różnych (pod względem sposobu przedstawienia i wizji przyszłości) powieści? Aby napisać antyutopię, przede wszystkim trzeba się solidnie rozzłościć — inaczej nic z tego nie wyjdzie. Po drugie, trzeba mieć encyklopedyczną wiedzę, by zaszyfrować w każdym rozdziale, a nawet w akapicie, zdaniu, słowie filozofię, która wywoływałaby u przygotowanego do tego, równie wykształconego czytelnika określone aluzje. Aby słowom,
tematyka, z którą autor może sobie pozwolić na zabawę znaczeniami, miała wiele przestrzeni, a aluzje były w ciasnocie. I trzecie: autor musi dobrze orientować się w wydarzeniach, które dzieją się wokół niego. Antyutopia jest zawsze społeczna. Najciekawiej ją czytać wtedy, gdy żyje się w jednym czasie z autorem, choć zazwyczaj w takich powieściach chodzi o mniej lub bardziej odległą przyszłość. Wszystkie trzy powieści czyta się za jednym posiedzeniem, a ich osobliwość polega też na tym, że można je otworzyć na dowolnej stronie i zanurzyć się w rozwiązywaniu zagadek. Oprócz filozofii, którą kryje w sobie dość pomysłowa fabuła, w każdej z trzech powieści-antyutopii jest także filozofia pojedynczych zdań, a nawet słów: dawno znanych, lecz użytych w niezwykłym kontekście, oraz neologizmów. Na przykład u Haliny Tarasiuk: „…mój, Zeniku. Dokąd to my zaszliśmy? Do parlamentu? No więc czy iść tam z listą, czy z marżyną… rycersko… tfu, pojedynczo…”. Tylko człowiek, który żyje tu i teraz, zna babę Parasę, pomarańczową bohaterkę, czy dyskusje na temat głosowania większościowego na Ukrainie, może w pełni ocenić ten fragment, czego prawie nie potrafią zrobić inni w wyżej wymienionych powieściach. A jak wam się podoba reportaż amerykańskiej dziennikarki z powstałej karczmy? Zdziwiona jest dziewczynka, co to za słowo, którym dzieci-półsieroty (matki na zarobkach za granicą) nazywają swoich „bohaterów-ojców” — „tatuiści”… Oceńcie też samo połączenie „powstała karczma”! Moim zdaniem to właśnie w powieści Haliny Tarasiuk jest najwięcej językowych znalezisk, choć, zgodźcie się, dialektalna mowa powinna odstraszać przeciętnego czytelnika.
Ale wciągasz się i jakbyś nigdy nie mówił inaczej. Bez wątpienia pani Halina nie stosuje się do rady profesora Preobrażenskiego: gazety czyta przed śniadaniem, a kolację (o, zgrozo!) je wyłącznie przed telewizorem! Dlatego na kartach jej książki (tylko kilka przykładów!) opisano, jak kandydat, który (czy widzieliście coś bardziej nienaturalnego?), hasa po ukraińskich ostępach i próbuje doić już wydojoną krowę. Kto śledził ostatnie ukraińskie wiadomości, ten sobie przypomni — i, wybaczcie, pomyśli, jak tej nieszczęsnej krowie się wiodło w oczekiwaniu na uroczysty kortowód z obecnym przewodniczącym parlamentu na czele. Albo weźmy innego kandydata, który przeorał całą wieś, obiecując gazociąg — a przecież wiadomo, że na obietnice czeka się nie trzy lata, lecz znacznie dłużej, zwłaszcza w „Epokę Odrodzenia Ukrainy, w 101. rok Wielkiej Permanentnej Rewolucji i jej pierwszego obrotu, 26. cyklu wyborczego”. W powieści Haliny Tarasiuk Fioletowi walczą z Bzowymi, ale poza przywódcami tych głównych partii po chwastach kraju przedziera się jeszcze wielu kandydatów na prezydenta — więcej niż ich, co najwyżej zajęcy albo Chińczyków, którzy zaszyli się w gęstych naszych zaroślach. Domyślacie się, jak się to wszystko skończyło? „I tu na ekranie telewizora zagrały bębny, ale surmy nie zabrzmiały, bo zamiast славня: »Jeszcze nie umarła…« czy »Mnogaja lita« — nad Majdanem na całą Ojczyznę nagle…” Wyobrażacie sobie, co działo się z kozakami w zbuntowanej karczmie, gdy zobaczyli czy to Chińczyka, czy Japończyka? Choć w książce jest też coś zamiast „happy endu”. Co? Poczytajcie, a dowiecie się, i poznacie siebie oraz swoich znajomych…
Znacznie prostszą w odbiorze, mimo głębokiej filozoficzności, od utworów Haliny Tarasiuk i Jurija Szczerbaka jest powieść Anatolija Kryma „Truba”. Ten wyjątkowy pisarz hasa w gazowej rurze, do której wpadli główni bohaterowie po państwowym przewrocie. Co mnie osobiście uderzyło, Anatolij Krym nie poszedł drogą niektórych pisarzy, którzy ułatwiali czytelnikowi zadanie i robili aluzje do prototypów swoich bohaterów, tylko nieznacznie zmieniając ich nazwiska. U Anatolija Kryma wszyscy bohaterowie to rozpoznawalni politycy, a osiąga to dzięki przedstawieniu dobrze zauważonych, charakterystycznych dla poszczególnych osobowości szczegółów… czuje się, że sam się przecież katował telewizorem. Ale jakie portrety współczesnej Ukrainy zostały tu wypisane i talentem przedstawione! A w rurze (jak być powinno!) żyje… starszy lejtnant KGB ZSRR Kuzma Bulawkin. Który niby nic nie wie o zdobyciu Niepodległości w Ukrainie, dalszych wydarzeniach i przewrocie. Kagebista, który przez trzydzieści lat nie widział własnej żony (taki sobie Sztirlic), a następnie proponuje ocalenie ukraińskiego bomondu, ale — przecież się domyśliliście, dokąd prowadzi rura? Oto oni szli sobie i jechali, spotykali w gazowej rurze Cyganów z towarem, plakaty z portretami nowo upieczonej rewolucjonistki — z kosą i bez, i wpadli w tarapaty. Jednym słowem, rura. A potem każdy z nich, takich, powtórzę, dziś rozpoznawalnych, wykręcał się, jak mógł, i urządzał własne życie. Powieść Jurija Szczerbaka kończy się cyrkularzem do Pana Syna Bożego Jezusa Chrystusa z Nazaretu, pisanym przez byłego generała wywiadu wojskowego, dziś sługę Bożego Ihora Hajduka. To,
właściwie taka właśnie spowiedź jest nam wszystkim potrzebna, a przedtem (na niemal 500 stronach książki) Jurij Szczerbak opisuje zdumiewające przygody swojego bohatera i wznosi się na najwyższe szczyty pseudokarnawalowości (to taka, przy której nie jest wesoło, lecz strasznie!). Ciekawe w tej powieści jest wszystko: fabuła, geopolityczny układ niedalekiej przyszłości, relacje między bohaterami, a nawet skróty: na przykład ZEK (strefa konsolidacji etnicznej) albo MUDA(k) (marksistowsko-ukraińskie demokratyczne stowarzyszenie — „małe «k» przykleiło się do pierwotnej nazwy MUDA na cześć lidera Iwana Owramowycza Krejdy”. Przy tym spośród wszystkich trzech autorów tych powieści, moim zdaniem, Jurij Szczerbak jest najbardziej romantyczny — już od młodości utkwiły mi w pamięci opowiadania ze zbiorku „Jasne tańce przeszłości”. Pisarz wirował w walcu z przeszłością, teraz — z przyszłością. Mimo strasznych przestróg powieść nie wywołuje przygnębiającego wrażenia. Bo wszystko w tej książce jest nastrojone na kamerton miłości. W przeciwieństwie do Anatolija Krymа, w którego powieści nie brakuje scen erotycznych, u Szczerbaka najważniejszym czynnikiem spajającym rozdziały powieści jest szalona miłość głównego bohatera Ihora Hajduka do emigrantki Bożeny. Właściwie tak samo jak miłość tego samego Hajduka do innych kobiet… Zatem możemy stwierdzić, że sen rozumu się skończył. Nareszcie, chwała Ci, Panie, także w literaturze ukraińskiej pojawiły się powieści przepełnione leczniczym sarkazmem, subtelną ironią. Powieści, które formalnie przedstawiają przyszłość, doprowadzając dzisiejszy absurd do widoczności nawet dla najbardziej leniwego umysłu.
Maschinelle Übersetzung
Oleksij NEŻYWYJ, Ługańsk
W Szyliwce na Połtawszczyźnie — rodzinnej wsi Hryhora i Hryhorija Tiutiunnyków — szczególnie chce się przebywać wiosną. Prawdopodobnie pragnienie to wynika z wrażeń po jednej korespondencji młodszego Tiutiunnyka, która została wydrukowana w gazecie „Literaturna Ukrajina” 14 kwietnia 1964 roku pod podpisem Mykoła Taszanenko (takim pseudonimem Hr. Tiutiunnyk podpisywał niektóre materiały prasowe, a pochodzi on od nazwy rzeki Taszań). Zatem „Prozeleń” zaczyna się od lirycznego wstępu „Wiosenne igraszki”: „Wieczorami, kiedy na rozmiękłe, pulchne role pełzają zmieszane z mgłą zmierzchy, na niebie nad wsią słychać niepokojący klangor: to lecą gęsi… A rankami, kiedy przez mgłę sączy się skąpe słoneczne ciepło i we wsi, i na polach robi się wesoło: pachnie zesztywniała przez noc ziemia, pachną zgnilizną sterty zeszłorocznej słomy, szumi woda, przebijając się jarami do rzeki, na nizinne łąki”. W słoneczny dzień przyjechaliśmy do Szyliwki i w maju tego roku. Jak zawsze przyjaźnie witają dyrektor szkoły Nadija Kaszczenko oraz nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Zinajida Werbycz. Właśnie dzięki ich entuzjazmowi w szkole od 2002 roku działa muzeum literackie pisarzy-ziomków, braci Hryhorija i Hryhora Tiutiunnyków oraz ich krewnego (kuzyna) Fedora Tiutiunnyka. Właśnie F. Tiutiunnyk przekazał do sali muzealnej wiele oryginalnych materiałów, wśród nich także adresowane do niego listy Hryhora Tiutiunnyka, które po raz pierwszy opublikowaliśmy jeszcze w 2004 roku. Żaden budżet nie przewiduje środków na utrzymanie szkolnego muzeum literackiego. Dlatego też pracują w nim społecznie: przechowują istniejące zbiory (czyli to, co zmieściło się w małym pokoju), znajdują nowe eksponaty, prowadzą pracę krajoznawczą i wycieczkową. I wszystko to w czasie wolnym od głównej pracy dyrektora szkoły i nauczyciela-polonisty. Czy w Szyliwce jest możliwość stworzenia prawdziwego muzeum literacko-pamięciowego braci Hryhorija i Hryhora Tiutiunnyków — laureatów Nagrody Szewczenkowskiej? Rozmowy o potrzebie materializacji tego oryginalnego źródła ukraińskiej kultury narodowej toczą się od dawna. Ale na rozmowach wszystko się kończy. W 1987 roku zmarła matka Hryhora Tiutiunnyka Hanna Mychajliwna, jej domek wkrótce sprzedali obcym ludziom, potem odsprzedali… Właśnie tutaj co lato przyjeżdżał pisarz, tutaj pojawiły się zamysły utworów literackich „O zmierzchu”, „Zawiązek”, „Syn przyjechał”, „Wujek Nykin”, „Korzenie”… Właśnie w Szyliwce żyli pierwowzory wielu postaci literackich. Oto opowiadanie „Dziki”: „Ono pośrodku wygonu dziadek Łuka siedzi, w gazetę daszkiem wpatrzony — ciągle coś wyczytuje! — i krowę na powrozie trzyma. Krowa pasie się między osetkami, odgania głową muchy i razem z powrozem szarpie i Łukę, tak że czasami aż czapeczka spada mu z głowy na gazetę”. A w jednym z listów Hryhir Tiutiunnyk pisał: „Wtedy w Manujliwce zachorowałem. Przeleżałem i przesiedziałem w kufajce pod przyźbą półtora tygodnia, jak dziadek Czobit (on i latem nie zdejmował watówki), i to była wielka nuda”. We wspomnieniach „Korzenie” pisał: „Nawiedzał jeszcze Hryćko Makarowycz Tiutiunnyk, wielki przyjaciel naszego ojca, taki sobie spokojny olbrzym, który, wydawało się, mógłby oprzeć się ramionami o obie ościeżnice naraz; a także Ihor Łukycz Czobit, namiętny wielbiciel słów: „filozofia”, „mużyk”, „adwokat” — i rozmów na ten temat. (Jakoś powiedział mi, pasąc pośrodku wygonu krowę na powrozie: „Gdyby ten uniwersytet tak tutaj na wygonie, ja, synku, go też skończyłbym!”). Właśnie w Szyliwce jeszcze jako student Hryhir Tiutiunnyk zaczął zapisywać utwory ludowopoetyckie, a z czasem ukraiński folklor stanie się podstawą jego artystycznego światopoglądu. A chata matki utalentowanego pisarza stoi niedaleko od sosny, o której w noweli „Trzy kukułki z pokłonem” powiedziano „te, które twój tato sadził”… Podchodzimy bliżej, czytamy tabliczkę „ul. im. H. Tiutiunnyka”, a na niewysokim płocie widzimy napis kredą: „Sprzedam” i numer telefonu komórkowego. „Znowu sprzedaje się”, — wzdycha Lubow Petriwna Pedyk, wdowa po Fedorze Tiutiunnyku, która uprzejmie zgodziła się pokazać domki, gdzie mieszkali matki starszego i młodszego Tiutiunnyków. Teraz oba stoją pustkami, a ten, który na „ul. im. H. Tiutiunnyka” już po raz kolejny jest wystawiony na sprzedaż. Znowu i znowu wpatrujemy się w oryginalny świat artystyczny Hryhora Tiutiunnyka, gdzie Szyliwka była główną siłą sprawczą, jego podstawą. „Koczowniczy mój tryb życia przywiódł mnie do rodzinnej wsi Szyliwki, do cichej, prawie bez nurtu rzeczki Hruni, sosnowych borów i olchowych łąk, w których teraz duszno od wilgoci i pachnie opadłymi do wody olchowymi gałęziami suchymi. To moja ojczyzna, macierz, tutaj żył koło mostu, prawie przy samej rzece mój dziadek Wasyl Feodułowycz (po jego ojcu nas do dziś przezywają Htudułami), tutaj stolarzył, kochał przyrodę i edukację — zwłaszcza literaturę — mój niezapomniany ojciec Mychajło Wasylowycz, który obdarzył nas z bratem tą miłością… Jednym słowem — ojczyzna”, — tak napisano w „Korzeniach”. Z Szyliwki wyjeżdżaliśmy pod wieczór… Z jakiegoś powodu chciało się milczeć i tylko patrzeć na tak znajome krajobrazy, bo rodzimymi stały się one już dawno z utworów literackich.
Hryhora Tiutiunnyka. A listy pisarza już dziś otwierają nowe i nieznane przejawy jego myślenia artystycznego oraz odczuwania świata, wycierpiane przez życiowe i artystyczne ideały. Wieś się oddalała, jednak niezmienna w przestrzeni i czasie pozostawała ta wiosna, o której zbliżaniu się tutaj, w Szyliwce, pisał Hryhir Tiutiunnyk: „I już, jeśli się dobrze przyjrzeć, można zauważyć w gałęziach, na drzewach łąkowych, nowy, po letniemu ciepły odblask: to — zieleń”. Rozmowa o tym, co boli, czyli o godnym upamiętnieniu Hryhorija i Hryhora Tiutiunnyków, trwała kilka dni później w Połtawie, gdzie odbierałem obwodową nagrodę literacką imienia Panasa Myrnego za właśnie wydaną monografię „Hryhir Tiutiunnyk: problematyka tekstologiczna i źródłoznawcza życia i twórczości”. Wszyscy zgadzali się z opinią o wielkim talencie, a nawet genialności Hryhora Tiutiunnyka. Dlatego chce się wierzyć, że za słowami pójdą czyny, zwłaszcza w kwestii stworzenia muzeum literacko-pamięciowego… Kilka dni po wyjeździe na Połtawszczyznę wyruszam do osady Szczotowe niedaleko miasta Antracyt w obwodzie ługańskim. Wraz z matką sześcioletni H. Tiutiunnyk przyjechał tutaj do rodziny wuja Fyłymona Wasylowycza Tiutiunnyka. Jeszcze w 1929 roku F. W. Tiutiunnyk ożenił się z nauczycielką klas początkowych Nataliją Iwaniwną Riabowecką, która pochodziła z Trojaniwki w rejonie zińkiwskim. Przeżywszy głód, rozkułaczanie, przymusową kolektywizację oraz początek represji w rodzinnej wsi, w 1935 roku wyjechali z Szyliwki na Donbas. Tam Natalija Iwaniwna pracowała jako nauczycielka klas początkowych oraz języka ukraińskiego i literatury, a Fyłymon Wasylowycz jako księgowy w miejscowej szkole. Okrutny czas nie odebrał ludzkości i miłosierdzia dobrym ludziom. Takimi byli wuj i ciotka, którzy wzięli na wychowanie małoletniego syna tego, kogo totalitarna władza nazwała „wrogiem ludu”. Wkrótce matka zatrudniła się w kopalni, ale wuj poradził jej powrót do wsi, bo tam dom pozostał zaniedbany, ogród. Mały Hryhorij został u wuja, zaczął uczęszczać do szkoły, tutaj po raz pierwszy przeczytał książki ukraińskich i rosyjskich pisarzy — w rodzinie Tiutiunnyków kochano słowo pisane. Po służbie we flocie H. Tiutiunnyk pracował w szczotowskiej wagonowni (od 13 października 1955 roku do 20 czerwca 1957 roku), tutaj ukończył szkołę wieczorową. W latach studenckich, kiedy uczył się na Charkowskim Uniwersytecie Państwowym, często przyjeżdżał do Szczotowego. Wrażenia z dzieciństwa i młodości pozostały w pamięci oraz w powieściach „Kłymko”, „Oblężenie”, opowiadaniu „Miękki”. Muzeum literackie Hryhora Tiutiunnyka również działa w miejscowej szkole, na podwórzu wzniesiono pomnik. Muzeum działa od 1988 roku, a kilka lat temu otrzymało tytuł wzorowego. Sala muzealna utrzymuje się tylko dzięki entuzjazmowi nauczycielki-emerytki Wiry Fyłymoniwny Kułaczkinej (Tiutiunnyk), kuzynki artysty. Ekspozycje muzealne już dawno wymagają odnowienia, jednak środki na to nie są wydzielane. Co więcej, część pomieszczeń szkoły (sala sportowa i stołówka) kilka lat temu po prostu się zawaliła, do tej pory nie zostały odbudowane. Miejscowi urzędnicy interesują się szkolnym muzeum tylko ze względu na sprawozdawczość. Oczywiście, u kierownictwa szkoły pojawia się uzasadniona wątpliwość: „Czy będą w stanie przyjąć na początku grudnia tego roku gości — uczestników międzynarodowej konferencji naukowej „Tekstologia, poetyka, metodyka badania twórczości Hryhorija i Hryhora Tiutiunnyków”, która odbędzie się na Ługańskim Uniwersytecie Narodowym imienia Tarasa Szewczenki?”. Razem z Wirą Fyłymoniwną wyruszamy do M. I. Słobodczukowa. W niespiesznej rozmowie Mykoła Illicz wspomina pracę tokarza w szczotowskiej wagonowni przy jednej obrabiarce z H. Tiutiunnykiem, pokazuje najdroższe rzeczy: książki z dedykacjami, listy, fotografie, nawet nagranie magnetofonowe, gdzie Hryhir Tiutiunnyk śpiewa piosenkę „Leciała kukułka”… A także kartkę gratulacyjną z 28 kwietnia 1977 roku, zaadresowaną do osady Szczotowe, ulica Szachtarska 106, do Słobodczukowa Wołodymyra Mykołajowycza, którą dziś publikujemy po raz pierwszy. „Mój najdroższy Chrześniaku! Pozdrawiam ciebie, mamę, tatę i siostrzyczkę z Majem, z wiosną i z młodością złotą (tatę i mamę — ze srebrną)! Dziękuję za twoje pozdrowienia, za to, że o mnie nie zapominasz. Całuję — Hr. Tiutiunnyk”. Patrzę w dobre, jasne oczy prawie osiemdziesięcioletniego Mykoły Słobodczukowa, weterana pracy górniczej, wsłuchuję się w jego rozważania o prymacie duchowości w ludzkim życiu i rozumiem, że nie będę w stanie opowiedzieć o, delikatnie mówiąc, niepaństwowym stosunku do pamięci wybitnych artystów Hryhorija i Hryhora Tiutiunnyków, których dorobek twórczy powinien stać się dumą kultury narodowej. Zatem nie tylko entuzjaści muszą się nim opiekować na Ukrainie. A Mykoła Słobodczukow, póki będzie żył, Hryhora Tiutiunnyka nie zapomni. Co do tego nie ma wątpliwości. Bracia Tiutiunnykowie w rodzinnej Szyliwce. 1959 r. Zdjęcie publikowane po raz pierwszy
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...bliżej. Odwiedzili dawny kanowski sobór, w którym odbyło się pożegnanie z T. H. Szewczenką przed jego pochówkiem. Byli w Kanowskim Muzeum Krajoznawczym, w Muzeum Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej, zapoznali się ze stale działającymi ekspozycjami dotyczącymi historii zasiedlenia Kanowszczyzny, ze znaleziskami związanymi z kulturą trypolską; zobaczyli, jak współcześni mistrzowie przekazują piękno rodzinnego kraju poprzez dzieła sztuki, zwłaszcza obrazy.
(Piotra I i Karola XII) w stosunkach z Mazepą oraz autorskie rozumienie dążeń i historycznej misji Hetmana. Ucieszony tym, że do sojuszu wojskowego ze Szwecją wlewają się świeże siły kozackie, opisuje Iwana Mazepę jako wyjątkowo silną i niepospolitą postać: „Ten mąż ma ponad 70 lat, ma mężną twarz, stworzoną dla kozackiego geniuszu. Mówi po łacinie, polsku i rosyjsku, posiada wielkie bogactwa, które zgromadził z żołdu Jego Carskiej i polskiej Wielmożności, jak również z własnych wielkich dochodów oraz z corocznych podatków swoich poddanych”. Zatem jasne jest, że Mazepa jest pełnowładnym przywódcą ówczesnej „Kozakii”, która „zaczyna się na Wołyniu i Podolu i rozciąga się przez obie te prowincje aż do rzeki Dniepr, czyli Borysthenesa…” Jak widać, osobliwości stosunków, modlitw, obyczajów, obrzędów, świąt, leczenia, umiejętności Ukraińców interesują autora, ponieważ obyczaje naszych krajów w tamtych czasach bardzo się różniły. Zaznacza on także, że Sicz została ograbiona i spalona przez Moskali po sojuszu ze Szwedami, podobnie jak majątek Hetmana. Kriman podaje ciekawe wiadomości o ustroju Kozakii, miastach pułkowych, podziale Kozaków na zaporożców i resztę. Jaki zatem los czekał ówczesne państwo ukraińskie w razie zwycięstwa? Być może weszłoby ono w ówczesną wersję Unii Europejskiej, z czasem przekształcając się w rozwiniętą demokratyczną державę. Przynajmniej nie byłoby takich katastrofalnych skutków uciskania demokracji, jakie czekały Państwo Kozackie po zwycięstwie Rosjan, którzy zostali przestraszeni niespodziewaną „zdradą” Mazepy i, jak zawsze, „podjęli środki”. Klęskę wojska szwedzkiego Daniel Kriman wyjaśnia ich bezbożnością i rozpustnym zachowaniem. Cała opowieść luterańskiego wędrowca przesiąknięta jest duchem modlitw i nieustannego zwracania się do Boga. I rzeczywiście, podróż była bardzo trudna. Trwała ona niemal rok! Niektóre fakty, przytoczone przez Krmana, w odbiorze naszych rodaków mogą wydawać się sprzeczne. Jak na przykład nieznajomość łaciny przez Ukraińców. Można to wyjaśnić tym, że wędrowiec rozmawiał tylko z określonym kręgiem Ukraińców. Czasami niezrozumienie naszej mentalności, zwłaszcza skłonność do przestrzegania drobiazgowych zasad (biurokracji), może wywołać u współczesnego czytelnika uśmiech. Ale nie należy zapominać, że w czasach, gdy napisano tę opowieść, filozofia autora i jego tendencje oświeceniowe były przedwczesne... nadzwyczaj nowoczesne. Miłej lektury!
Maschinelle Übersetzung
Olena Alifierenko, osiedle typu miejskiego Troicke, obwód ługański
Zarząd ługańskiego obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki od siedemnastu lat z rzędu organizuje konkurs twórczy dla uczniów i studentów «Idę z dzieciństwa do Tarasa». Ma on sześć nominacji, wśród których są „Dekoracyjno-użytkowa sztuka”, „Autorskie wiersze o wielkim Kobzarzu”, „Utwory muzyczne o Tarasie Szewczence” i inne. Dzieci mają zatem możliwość zaprezentowania swoich uzdolnień, aby wyrazić miłość i wielki szacunek dla Kobzarza. Przewodniczący obwodowego zrzeszenia Wołodymyr Semystiaha i sekretarz odpowiedzialna Dora Tymoszewska dokładają wielkich starań, aby zwycięzcy konkursu otrzymali godną nagrodę. Dzięki wsparciu materialnemu Zarządu Oświaty i Nauki obwodowej administracji państwowej organizują oni wyjazdy ługańskich uczniów i ich nauczycieli-opiekunów na pielgrzymkę do Tarasa na Czernecką Górę w Kaniowie. Również tego lata delegacja trzydziestu ośmiu osób, wśród których są dzieci-zwycięzcy i ich opiekunowie, wyruszyła autokarem w fascynującą podróż na Czerkaszczyznę. Ługańcy w śnieżnobiałych wyszywankach udali się do mogiły Szewczenki. Miliony ludzi ją odwiedzają i każdy, dotykając sanktuarium, przeżywa szczególne uczucia. Tak jak Taras Szewczenko szedł od rodzinnej ziemi ku niebiosom światowej sławy, tak i my wstępowaliśmy bezkresnymi schodami odkrywania geniuszu – nowego, nieznanego, niepojętego. Wciąż przed oczami leży rozłożona księga z zapisem narodzin syna w rodzinie Hryhorija i Kateryny Szewczenków oraz żałobne chustki z dalekiego i tak dziś bliskiego nam maja 1861 roku. Dusza pełna jest szacunku dla I. O. Jadłowskiego, który jako pierwszy organizował pielgrzymki do mogiły Kobzarza. Poruszyła nas Szewczenkowska świetlica, która zachowuje do dziś ciepło wielkiej miłości swojego gospodarza Iwana Jadłowskiego, jego oddania Tarasowi Hryhorowiczowi Szewczence. Zobaczyliśmy ikonę Świętego Tarasiusza autorstwa nieznanego twórcy i zachowane osob
Maschinelle Übersetzung
Bohdan MELNYCZUK
Nie będzie przesadą stwierdzenie, że żaden z tarnopolskich literatów nie może poszczycić się takim tomem wyborów. Podobnie zresztą jak tak znaczącym wkładem w kulturę i duchowy rozwój rodzinnego kraju, jaki wniosła autorka tego wydania. Chodzi o znaną lekarkę i działaczkę społeczną Darię Czubatą oraz jej zbiór „Melodijni hrona” (Melodyjne grona). Do książki (504 strony dużego formatu) weszły teksty pogrupowane w kilku działach. Zbiór otwiera poświęcona najdroższej dla autorki osobie, matce Annie Tomkiw, „Modlitwa matki” oraz analityczny artykuł zasłużonej dziennikarki Ukrainy, redaktorki tego wydania Haliny Sadowskiej „Jarosław” dla Darii, czyli „Jesienne liście dorosłego dziecka”. Właśnie tak – „jesiennymi liśćmi dorosłego dziecka” – najbardziej autorytatywna w regionie proświtianka nazywa swoją twórczość literacką. Tematyka wierszy zawartych w pierwszym dziale „Poezja” jest różnorodna: od czci dla Boga i miłości do Ukrainy, jej światłych postaci, rodzinnego kraju po dedykacje dla znanych ludzi. Kolejny dział – „Symfonia miłości” – jest szczególnie poruszający. Autorka ułożyła go bowiem z wierszy adresowanych przede wszystkim do najmłodszych czytelników i ich wychowawców. Wybór został wydrukowany w kolorze i zilustrowany pięknymi rysunkami Swiatłany Kostyszyn. „Dobrym słowem o talentach” – tak D. Czubata nazwała dział recenzji. Przez wiele lat współpracy z redakcjami gazet autorka opublikowała setki omówień książek i spektakli; najlepsze z tych tekstów (o zbiorach W. Ganiszewskiego, B. Pawliwskiego, S. Syrego, D. Telicyna, zbiór „Kazimierz Sikorski” i in., spektakle Tarnopolskiego Akademickiego Teatru Aktora i Lalki) stanowią jedną z ważnych gałęzi „Melodijnego hrona”. „Sławione imiona” – taki tytuł nosi następny dział. Autorka zamieściła w nim eseje o wysokim poziomie faktograficznym i kulturoznawczym o Tarasie Szewczence, Iwanie Franko, Łesi Ukrainka, Hryhoriju Skoworodzie, Iwanie Hnatiuku, Andrzeju Szeptyckim, Arsenie Riczyńskim i innych świętych nacji.
Swoistym uzupełnieniem tego bloku jest rozdział „Publicystyka”, w którym zebrano artykuły z wydawnictw periodycznych, które nie straciły na aktualności. A jest ich niemało, gdyż Daria Dmytriwna, przez wiele lat kierując Tarnopolskim Miejskim Zrzeszeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, stale znajduje się w centrum wydarzeń, występuje podczas masowych imprez, na zebraniach i konferencjach. W osobnym rozdziale zebrano pieśni do słów D. Czubatej. Jej wysokoartystyczne teksty odbiły się echem akordów w sercach Mykoły Bołotnego, Wasyla Duńca, Ołeha Zozuli, Jurija Kicyli, Zinowiji Prysuchinej i innych kompozytorów. Znaczny dorobek pieśniarski — prawie czterdzieści pieśni — przyda się zarówno dorosłym, jak i młodym wykonawcom, gdyż wierszom właściwa jest chrześcijańska moralność, prawdziwy patriotyzm, szczera miłość do bliskich i najbliższych.
Ostatni rozdział — „O autorce”. Zebrano tu prozatorskie i poetyckie opowieści o kawalerze orderów „Za zasługi” III stopnia i Jarosława Mądrego V stopnia Darii Czubatej, które swego czasu opublikowali Jarosław Hulko, Borys Demkiw, Myhajło Oniśkiw, Ludmiła Ostrowska, Wołodymyr Suszkewycz i inni autorzy o autorytecie. Te publikacje są jasnymi pociągnięciami pędzla do portretu wielostronnej osobowości, bez której nie sposób wyobrazić sobie życia społeczno-politycznego, zwłaszcza proświtiańskiego, Tarnopolszczyzny.
„Melodijne hrona” bardzo udanie zilustrowano fotografiami z domowego albumu autorki. Widzimy D. Czubatą w kręgu rodziny, wśród przyjaciół, znanych artystów, polityków, naukowców, wśród których są tak znane w całej Ukrainie osobistości, jak Anatolij Horczyński, Pawło Mowczan, Iwan Marczuk, Hanna Czubacz, Wiktor Juszczenko, Wołodymyr Jaworiwski. Te zdjęcia organicznie wplecione w strukturę tekstową wydania (artysta-grafik Julija Kowbasista, skład komputerowy Halyny Oleksiuk), mają zarówno ładunek informacyjny, jak i wartość estetyczną, czynią książkę atrakcyjniejszą. Jak wyraził się tarnopolski historyk sztuki Ilarion Pylypec, o takim prezencie z okazji swojego jubileuszu można tylko marzyć.
Maschinelle Übersetzung
W Wydawniczym Centrum «Proświta» ukazał się drukiem dziennik podróżny Daniela Krmana (1708–1709), słowackiego wędrownego misjonarza, który trafił do szwedzkiego wojska i przeżył wraz z nim wojenną wyprawę na Ukrainę. Tego słowackiego oświeciciela, jako ewangelickiego biskupa, wyznaczyli posłem do Karola XII protestanci Węgier i Słowacji, licząc na poprawę własnego położenia w monarchii Habsburgów. A przyszło mu stać się świadkiem ówczesnych wydarzeń i najsłynniejszym kronikarzem kozackiej próby walki przeciwko zniewoleniu ze strony Piotra I. Wydanie uzupełnia ciekawy materiał ilustracyjny, zawiera artykuły Pawła Mowczana, Iwana Dziuby, przypisy redaktora Mykoły Nerwłego, a także streszczenia po słowacku, francusku, angielsku i hiszpańsku, absolutnie unikatowe fantastyczne przypuszczenie Krystiana Herner'a o tym, jakie byłyby skutki zwycięstwa Szwedów i Kozaków pod Połtawą w 1709 roku, a także wiersze i artykuły Hryhorija Bułacha i innych badaczy. Wydanie jest interesujące dzięki gruntownym fachowym komentarzom historycznym i filologicznym. Naszej mentalności zawsze była właściwa szacunek dla opinii cudzoziemców i dla tego, jak widzą oni Ukrainę w świecie. Dlatego dziennik Krmana jest popularną lekturą historyczną w Ukrainie, czego świadczy jego kolejne wydanie. Interesujące jest nie tylko spojrzenie na fatalne wydarzenia, lecz także analiza postępowania obu monarchów
Maschinelle Übersetzung
Jeśli potrzebujemy informacji o jakimś wydarzeniu lub osobie, a obok mamy dostęp do światowej sieci Internet, to zanim zaczniemy szukać informatora na półce z książkami, z przyzwyczajenia pytamy o obiekt, który nas interesuje, wyszukiwarkę Google. I jakaż to niewymowna radość, gdy jeden z pierwszych linków to Wikipedia! W ciągu ostatnich ośmiu lat, podczas których istnieje i jest wypełniany materiałami ukraiński dział Wikipedii, zasób ten zdobył niemały autorytet wśród użytkowników Internetu na Ukrainie. O otwartej wielojęzycznej wirtualnej encyklopedii Wikipedia oraz „Fundacji Wikimedia”, która się nią opiekuje, a także o „wirtualnej” Ukrainie opowiada Jurij PEROHANYCZ — dyrektor generalny Stowarzyszenia Przedsiębiorstw Technologii Informacyjnych Ukrainy i dyrektor wykonawczy Organizacji Społecznej „Wikimedia Ukraina”. ZIEDZA MUSI BYĆ WOLNA Wikipedię stworzono dziesięć lat temu — 15 stycznia 2001 roku. Założycielami Wikipedii są Larry Sanger i Jimmy Wales. Początkowo opracowali dwa projekty — Nupedię i Wikipedię. Nupedię mieli redagować naukowcy i wykwalifikowani specjaliści. Nupedię założono jeszcze 9 marca 2000 roku, więc Wikipedię stworzono jako projekt braterski dla Nupedii w celu omawiania i doskonalenia artykułów, które potem trafiałyby do Nupedii. Od samego początku do Wikipedii mogli pisać wszyscy chętni, przez co miała większą popularność i z czasem wyparła swoją poprzedniczkę z wirtualnej przestrzeni. Przed zamknięciem w 2003 roku w Nupedii było 24 ukończone artykuły i jeszcze 74 artykuły, które znajdowały się w procesie opracowywania i recenzowania. Jednocześnie w Wikipedii pojawiła się wielka liczba nowych artykułów. Główny cel obu projektów — uczynić wiedzę wolną. Aby ktokolwiek miał możliwość w dowolnym czasie otrzymać bezpłatny dostęp do informacji, którą zgromadziła ludzkość. A także, aby każdy człowiek mógł podzielić się swoją wiedzą. TWÓRCY UKRAIŃSKIEJ WIKIPEDII 26 stycznia 2004 roku była pierwsza próba stworzenia artykułu „Geografia” (użytkownik: 202.216.55.46). A pierwszy artykuł ukraińskiej Wikipedii — „Atom” stworzył 30 stycznia 2004 roku użytkownik: 61.125.212.32 z Japonii, korzystając z uniwersalnego słownika-encyklopedii. Ten dzień uważa się za dzień urodzin ukraińskiej Wikipedii. Więc niedawno świętowaliśmy siedem lat. Wśród ukraińskich wikipedystów są znani ludzie: działacze społeczni, kulturalni, naukowcy. Profesor Wołodymyr Stefanowycz Biłecki — ukraiński uczony w dziedzinie górnictwa, doktor nauk technicznych, profesor Donieckiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego, działacz społeczno-polityczny. Ołeh Wasylowycz Budzej — ukraiński dziennikarz. Andrij Ihorowycz Bondarenko — ukraiński kompozytor i pianista, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy. Wiktor Jurijowycz Miszałow — bandurzysta, badacz kobzarstwa, kompozytor, dyrygent oraz wielu innych. W ukraińskiej Wikipedii obecnie zarejestrowanych jest 107 498 użytkowników. Z nich ponad 1700 w ostatnim miesiącu wniosło choć jedną poprawkę. Znaczący wkład w swoim czasie wniósł wikipedysta Maksym Bystrycki. Umieścił on w Wikipedii wszystkie artykuły z „Encyklopedii ukrainoznawstwa” (pod redakcją Wołodymyra Kubijowycza). 5 lutego 2004 roku zarejestrował się Wołodymyr Wład — jeden z „weteranów” naszej Wikipedii, człowiek, który stał u jej początków. On też stworzył bardzo wiele artykułów. W rzeczywistości każdy człowiek, który zaczyna redagować Wikipedię, uczy się analizować informacje — odsiewać fakty od ocen, strukturyzować je. To proces niezwykle ciekawy. Nawet uczniowie, którzy redagują Wikipedię, przestają grać w gry komputerowe. Oprócz tego każdy użytkownik, który redaguje, zostawia ślad w historii ludzkości. To przeczytają i podziękują wam za pracę. Dla wielu ta praca to sens życia. Na przykład znam użytkowników-inwalidów. Dzięki Wikipedii mają możliwość komunikować się i otrzymywać ważne rezultaty ze swojej pracy. WŚRÓD NAJDYNAMICZNIEJSZYCH NA ŚWIECIE Dzisiaj pod względem liczby artykułów, tempem rozwoju i popularnością wśród 282 Wikipedii świata ukraińska zajmuje 15. miejsce. A wśród słowiańskich — trzecie (pierwsze miejsce ma polska, drugie — rosyjska Wikipedia). 7 lipca tego roku został napisany 300-tysięczny artykuł. Czy to dużo, czy mało — należy oceniać, biorąc pod uwagę liczbę mówiących, czyli ludzi, którzy władają językiem ukraińskim. Przecież popularność działu językowego zależy przede wszystkim od liczby użytkowników języka. A dopiero potem — od liczby użytkowników Internetu, użytkowników, którzy władają innymi językami itd. Ciekawy wskaźnik statystyki — liczba artykułów na 1000 użytkowników języka, według którego jesteśmy na 19. miejscu na świecie (7,5 artykułu), znacznie wyprzedzamy Rosjan (2,5 artykułu), ale odstajemy od Polaków (17 artykułów), którzy najwyraźniej mają większą pasjonarność — piszą i czytają tylko swoją Wikipedię i z żadnej innej nie korzystają. Tak się złożyło, że wielu Ukraińców dzisiaj swobodnie włada jeszcze językiem rosyjskim. Rosyjską Wikipedię na terytorium Ukrainy codziennie przeglądają trzy miliony użytkowników Internetu, a ukraińską — tylko milion. Jednak to bardzo dużo. Nasza Wikipedia jest najpopularniejszym ukraińskojęzycznym serwisem. 60% użytkowników Internetu na Ukrainie przynajmniej raz w miesiącu wchodzi do Wikipedii. W ogólnym rankingu odwiedzin serwisów na Ukrainie Wikipedia zajmuje zaszczytne szóste miejsce (wyprzedzają ją wyszukiwarka Google, sieć społecznościowa Vkontakte, poczta MailRu, rosyjska wyszukiwarka Yandex oraz serwis wideo Youtube). To jeden z najlepszych wskaźników na świecie. W Polsce pod tym względem Wikipedia zajmuje 8. miejsce, w Rosji — 16. Istnieje nieoficjalna rywalizacja — o miejsce w rankingu Wikipedii. Obecnie rywalizujemy z Norwegami, chcemy ich wyprzedzić. Temu sprzyja projekt „Wyścig”. Codziennie prowadzimy monitoring różnicy między ukraińską a norweską Wikipedią. Na początku lipca różnica wynosiła osiem tysięcy, obecnie — zmniejszyła się dwukrotnie. Wkrótce ich dogonimy, jak w swoim czasie dogoniliśmy Finów, ale przed nami będą Katalończycy. Jest ciekawa statystyka: pierwsze sto tysięcy artykułów ukraińskiej Wikipedii zostało napisanych w ciągu czterech lat, drugie — w dwa lata, trzecie — w 15 miesięcy. Mamy gwałtowną wykładniczą dynamikę rozwoju. Tak samo w kwestii liczby wyświetleń: granicę 30 milionów miesięcznie przekroczyliśmy w lutym tego roku. We wrześniu, prognozuję, przekroczymy 40-milionowy próg. Pod względem tempa wzrostu popularności ukraińska Wikipedia jest w trójce pierwszych na świecie! Już nawet są przysłowia: „Kiedy czegoś nie wiesz — zapytaj wujka Google i cioci Wikipedii”, „Wujek Google i ciocia Wikipedia — chrzestni rodzice studenta” itd.
Międzynarodowa Fundacja „Wikimedia” jest organizacją non-profit, która funkcjonuje dzięki darowiznom. Wszystkie projekty wspierane przez fundację: Wikipedia, Wiktionary (słownik językowy), Wikiquote (zbiór wypowiedzi znanych ludzi), Wikibooks (biblioteka internetowa), Wikinews (portal informacyjny) i inne, są niezależne od reklam i nie nastawione na osiąganie zysku. Dwa lata temu zarejestrowano organizację społeczną „Wikimedia Ukraina”. Jej głównym celem jest popularyzacja projektów Fundacji Wikimedia, a także zbieranie darowizn. Jeśli Wikipedia tworzona jest według zasady językowej, to organizacja Wikimedia działa na terytorium określonych krajów. Dlatego organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina” podlega nie tylko ukraińska Wikipedia, ale także krymskotatarska, gagauska, rusińska, a także częściowo rosyjska. Przecież ci odwiedzający, którzy podczas kampanii zbierania darowizn finansowo wspierają rosyjską Wikipedię na Ukrainie, wpłacają środki na konto ukraińskiego przedstawicielstwa fundacji. Jednak nasze wysiłki dzisiaj skupione są właśnie na rozwoju ukraińskiej Wikipedii. Wszyscy członkowie organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina” pracują społecznie, chociaż w „Wikimedia Deutschland” oficjalnie jest 20 osób, a w centralnym biurze w USA – 50. Środki przeznaczane są głównie na zabezpieczenie techniczne, wykłady i literaturę, konkursy popularyzujące zasób, wynajem pomieszczeń itp. Pracujemy również nad udoskonaleniem ustawodawstwa, utrwaleniem na poziomie ustawodawczym na Ukrainie naszych licencji. Tylko w tym roku „Wikimedia Ukraina” samodzielnie zbiera środki na rozwój zasobu. W ubiegłym roku Międzynarodowa Fundacja „Wikimedia” zebrała na terytorium Ukrainy 25 tysięcy dolarów. A na świecie – 16 milionów. To znaczna suma. Chociaż główną darowizną jest czas i wysiłek, które człowiek poświęca na napisanie artykułu. Utrzymujemy kontakt z rosyjskim przedstawicielstwem „Wikimedia RU”, polskim „Wikimedia Polska”, niemieckim, francuskim. Polacy, nawiasem mówiąc, już dwukrotnie zapraszali nas na swoje coroczne konferencje do Warszawy i Wrocławia. Strony organizacji w Internecie: ua.wikimedia.org oraz wikimediaukraine.wordpress.com. Tam można dowiedzieć się więcej o „Wikimedia Ukraina”, zapoznać się z naszą działalnością, planami na przyszłość. CZYTELNICY „SŁOWA PROŚWITY” MUSZĄ BYĆ Z NAMI Jestem przekonany, że materiały ze „Słowa Proświty” należy wykorzystywać do redagowania artykułów Wikipedii. Przecież ta wirtualna encyklopedia dzisiaj w znacznej mierze przejmuje te funkcje, które pełniła „Proświta” sto lat temu. Obecnie właśnie Wikipedia jest główną platformą, na której kształtuje się wiedza. A wiedza kształtuje przyszłość świata. I od tego, jaką wiedzę będziemy rozpowszechniać wśród ludności, zależy przyszłość naszego narodu. Dzisiaj w znacznej mierze od istnienia Wikipedii zależy przyszłość języka. A będzie język – będzie państwo. Są różni ludzie, różne opinie. Co zatem jest kryterium prawdziwości? Wikipedia nie jest encyklopedią naukową. Dlatego tutaj prawdziwość określa się drogą konsensusu uczestników. Im więcej autorów Wikipedii będzie miało ukraiński patriotyczny światopogląd, tym bardziej patriotyczna będzie ona sama. Marzę, aby do Wikipedii pisali właśnie czytelnicy „Słowa Proświty”. Przecież wielu z was może stworzyć lub uzupełnić artykuł o rodzinnej wsi czy mieście. Także już dzisiaj Wikipedia jest najpełniejszym wolnym źródłem informacji dotyczących prośwician. ZWRÓĆCIE UWAGĘ! W Wikipedii istnieje pojęcie „błędnego koła”. Od ilości i jakości informacji encyklopedii zależy odwiedzalność zasobu. Od odwiedzalności zależy liczba redaktorów, czyli aktywnych użytkowników. Wprowadzanie poprawek do artykułów Wikipedii jest bardzo proste. Do tego nawet nie trzeba się rejestrować. De facto dzisiaj na świecie Wikipedia jest głównym źródłem pozyskiwania wiedzy encyklopedycznej. Warto zwrócić uwagę na to, że w Wikipedii nie wolno zamieszczać „oryginalnych informacji”, czyli takich, które wcześniej nigdzie nie były publikowane. Nie wolno naruszać praw autorskich, a także zasady weryfikowalności. Artykuły bez odnośników do źródeł (książek, gazet, zasobów elektronicznych), z reguły, długo się nie utrzymują. Każdy artykuł musi być napisany bezstronnie. Kiedy poważnie redaguje się artykuły, które odpowiadają wskazanym kryteriom, jest to uważane za wandalizm. Ale system posiada mechanizmy, które pozwalają łatwo z nim walczyć. Każda edycja zapisywana jest oddzielnie i w przypadku szkodliwych działań jakiegoś użytkownika można nie martwić się o utraconą pracę i przywrócić poprzedni wariant artykułu. O PRZYSZŁOŚCI Dzisiaj pokonaliśmy 300-tysięczny próg. Jesteśmy z tego dumni: „Ukraińska encyklopedia radziecka” miała tylko 50 tysięcy artykułów, „Wielka encyklopedia radziecka” – 100 tysięcy. Ponadto Wikipedia nie ma ograniczeń co do objętości artykułów. Mogą być tak duże, na ile jest informacji. Nie ma ograniczeń co do rozmiaru zdjęć i liczby grafik w artykule. Ponadto można je ilustrować plikami wideo i dźwiękowymi. Każdy użytkownik, który zamieszcza zasoby medialne w Wikipedii, na warunkach jej licencji, powinien rozumieć, że w przyszłości ktokolwiek może wykorzystać te pliki, nawet w celach komercyjnych. Ale przy wykorzystaniu materiałów z Wikipedii odnośnik do zasobu jest obowiązkowy. Istnieje opinia, że Wikipedia pozostanie nawet wtedy, gdy nie będzie Internetu. Znajdzie inne wcielenie. Przecież jednym z głównych mechanizmów Wikipedii jest zbiorowe tworzenie wiedzy. Jej logotypem jest puzzle. Każdy człowiek może dodać swoją informację. I obraz będzie bardziej spójny. Według najbardziej pesymistycznych prognoz ten projekt będzie istniał przynajmniej 500 lat! Zapisał Jewhen BUKET, zdjęcie autora
Maschinelle Übersetzung
Skandaliczne telewizyjne konfrontacje między ukraińskimi politykami w piątki i poniedziałki od dawna nie dają Ukraińcom spać. Naród śledzi główne ukraińskie telewojny, jakby bojąc się przegapić historyczny moment ostatecznego rozłamu Ukrainy. Wielu nie rozumie, że „widowisko” na ekranach to prowokacyjne modelowanie konfliktowej tematyki, która w kijowskim studiu zderza czołami naszych nieudolnych polityków. Ale po co do telewizyjnej korridy angażować naród? Najczęściej — ze Lwowa i Doniecka. Na biegunach narodowej konfrontacji kipią majdanowe tłumy. Komunikując się przez łącza satelitarne, agresywnie idą w narzuconej im wojnie informacyjnej, jak to mówią, ściana na ścianę, rozpalając nie tylko między sobą wyniszczającą wrogość, ale też stymulują ją między tymi częściami Ukrainy, które prowokatorzy podzielili na „Wschód” i „Zachód”. Leonid MUŻUK GRY MEFISTOFELESA Myślicie, że to specyficznie „po ukraińsku” wytyczają ciernistą drogę do społeczeństwa obywatelskiego? Tym osiąga się jeden efekt: Ukraińcy sami szydzą z samych siebie, z narodowej prawdy, sami negują cechę językową jako gwarancję swojego przejrzenia i podstawę narodowej identyfikacji. My sami zadeptujemy narodowe ideały, pragnąc przewartościować niedaleką sowiecką przeszłość według kryteriów, które „podrzuca” nam Rosja. Antyukraińskie technologie są publicznie szlifowane przez kanały telewizyjne w ich codziennej działalności programowej, skierowanej na informacyjne przytępienie świadomości społecznej. Wojna informacyjna od dawna trwa na Ukrainie, którą obecnie coraz intensywniej zachęcają właściciele kanałów telewizyjnych, a co więcej — nawet reklamują jako rzekomo obowiązkową bazę cywilizacyjną dla kształtowania pozytywnego wizerunku naszej telewizji. I wszystko to bezczelnie podają jako biznesową podstawę dla nabycia przez nas europejskiego stylu informacyjnego. Mówiąc, że bez takiej „wolności słowa” nie ma dla Ukraińców żadnej drogi do Europy. W istocie, za pomocą kaskadowych metod manipulacyjnych telemagnaci pragną za wszelką cenę osiągnąć stary sowiecki efekt — zapewnić ogólną obojętność narodu na swoje prawdziwe interesy. TRZECI POZIOM ROSYJSKO-UKRAIŃSKIEJ TELEEKSPANSJI Choć to gorzkie, ale przyznajmy: jest on zapewniany za pomocą samych Ukraińców. Dokładniej, tych krajowych tworów kinematograficznych, które teraz intensywnie kręcą dla rzekomo wolnego rynku filmowego i rzekomo narodowe (ukraińskie?) kino. Chodzi o tak zwaną lokalną produkcję filmową na zamówienie Rosji. Nasz potencjał kinematograficzny, choć skrajnie zrujnowany, jego niedobitki są intensywnie wykorzystywane przez moskiewskich producentów, realizujących na Ukrainie moskiewskie zamysły polityczne. Tematyka jest różnorodna — od historycznej, obyczajowej po tak zwaną „mydlaną”. Często bardzo prymitywna. Ale zawsze wątpliwa z punktu widzenia imperialnej przeszłości, zarówno dalekiej, jak i bliskiej. Cała obsługa projektu jest ukraińska. Niektórzy nazywają taki produkt kolonialnym. Tworzą go według rosyjskiego scenariusza i, z reguły, przez rosyjskiego reżysera oraz z rosyjskimi aktorami w rolach głównych. Ukraińcy, z reguły, są do statystowania. Oczywiście, język jest rosyjski. Czasami w tych dziełach brzmi haniebny surżyk, którym zmuszają posługiwać się ukraińskich aktorów, zaangażowanych do scen masowych. To dla „większego wyśmiania chachłów”. Te filmy, rzecz jasna, pokazują na Ukrainie. Jaki jest ich status? Nikogo to nie interesuje. Według formalnych cech — „wyprodukowano na Ukrainie”. Niektórzy nawet domagają się, aby zaliczono je do ukraińskich. Ponieważ niczego ukraińskiego tam nie znajdują, to szlachetnie nazywają je narodowymi. Zagadkowa narodowa cecha takich filmów jest rozszyfrowywana na narodowej antenie napisami na dole kadru: komputerowe tłumaczenie dialogów na język ukraiński towarzyszy ich emisji. Bo tak wymaga Narodowa Rada Ukrainy do spraw telewizji i radiofonii. Mówiąc, że chroni ona na szczeblu państwowym narodową godność Ukraińców. Prawda, napisy na serio irytują ukraińskich widzów. Nie ma na Ukrainie, myślę, ani jednej duszy, której podobałoby się „mechaniczne” tłumaczenie dialogów, gdzie zamętu znaczeniowego jest więcej niż krótkiej myśli. Dlatego rzadko kto w ten słowny zamęt kiedykolwiek się wczytuje. W ten sposób rzekomo nieubłaganie wykonują wymóg dotyczący tak zwanej adaptacji obcojęzycznego produktu na język ukraiński. Ten szyderstwo jest bardzo „pożyteczne”. Przede wszystkim finansowo. Ono legalnie eliminuje potrzebę wytwarzania produktu w języku ukraińskim. To nie ironia. To ukraińskie zaklęte koło. I wyjść z niego nikt nie chce, a teraz już i nie może. JĘZYK NA SZCZUDŁACH Nasi aktorzy w większości nie mają żywej praktyki języka ukraińskiego. Dlatego aktorzy, którzy mogliby grać w ukraińskich filmach, nie są zdolni brać udziału w zdjęciach synchronicznych, które teraz stały się obowiązkowe. A i dubbingowanie filmów — to wielkie dodatkowe koszty. (Dubbingowaniem nazywa się proces technologiczny czystego udźwiękowienia dialogów, wykonywany przez aktorów w specjalnym atelier dźwiękowym pod zmontowany obraz filmu). Taki proces podraża produkcję filmu mniej więcej o jedną czwartą jego kosztów własnych. Ale głównym problemem nie jest tylko brak środków. Zabójczym dla narodowego kina jest niezaprzeczalny fakt: potencjał aktorski Ukrainy obecnie nie jest w stanie zapewnić w ojczystym języku nie tylko zdjęć synchronicznych seriali, ale i profesjonalnie (bezbłędnie) wykonać dubbingowanie osobnego filmu. W to trudno uwierzyć, ale tak właśnie jest! Profesjonalnie — to znaczy nie tylko mistrzowsko tworzyć charakter postaci za pomocą komponentu językowego, ale i lekko, bez żadnego wysiłku wymawiać ukraińskie słowa. Wymawiać tak, aby każdy dźwięk odpowiadał ukraińskiej normie fonetycznej. Tylko z takim profesjonalnym wymogiem co do brzmienia języka film może stać się wzorem sztuki, w danym przypadku — ukraińskiej. A gdzie młodzież może usłyszeć żywe ukraińskie słowo? Na jakim kanale telewizyjnym czy radiowym teraz można natknąć się na naturalną, pradziadowską mowę? Za niewielkim wyjątkiem (jeszcze nie wszystkich doświadczonych dziennikarzy wygnano z anteny), ogólna liczba tak zwanych narodowych nadawców w ogóle nigdy nad tym się nie zastanawiała. Bo nie tylko w życiu codziennym, ale i w pracy posługują się wyłącznie rosyjskim. W istocie, językiem państwowym w należyty sposób nie opiekują się na żadnym kanale. Zgodnie z ustawą o reklamie cała ukraińska reklama powinna być ukraińskojęzyczna. I jako straszna zemsta za tak wymagającą ustawę każda świadoma ukraińska dusza obecnie doznaje antenowej tortury! Żadnego bloku reklamowego ani w telewizji, ani w radiu nie można teraz odbierać bez irytacji: jaki potwór tę reklamę udźwiękawia? Gdzie szukają takich gaduł, które żadnego ukraińskiego dźwięku nie potrafią wymówić? Czemu się dziwić: większość telewizyjnych sterników sama nie zna ukraińskiego i jest przekonana, że wcale nie muszą go znać. Czy nie dlatego dzień po dniu, wszędzie, ze wszystkich częstotliwości, ze wszystkich kanałów quasi-ukraiński język agresywnie bombarduje nasz słuch, niszczy u niedoświadczonych mówców wyobrażenie o poprawnej wymowie. Właśnie w tak niewybredny sposób systemowo wprowadzają do narodowego środowiska językowego obce, niewłaściwe dla Ukraińców fonemy. Co słowo, to językowy potwór, i to tak fonetycznie zniekształcony, że nawet trudno zrozumieć, jakie jest znaczenie tego czy innego słowa.
Właśnie teraz, w epoce społeczeństwa informacyjnego, kiedy ukraińska sfera informacyjno-kulturowa jest niemal całkowicie podbita przez agresywnego obcojęzycznego interwenta i znajduje się pod jego totalnym wpływem, zachodzi przyspieszona transformacja ukraińskich fonemów, czyli niszczona jest podstawa struktury językowej — natura ukraińskich dźwięków. Systemowy proces niszczenia ukraińskiego środowiska językowego trwa od wielu wieków, ale obecny okres jest dla języka ukraińskiego najbardziej niebezpieczny. Agresywnej eterycznej obcojęzycznej interwencji nie stawiają godnego oporu ukraińskojęzyczne środki kulturalno-informacyjne. Na Ukrainie do dziś nie ma pełnowartościowej ukraińskiej telewizji, która wypełniałaby swoje podstawowe funkcje narodowe: zarówno informacyjno-poznawcze, jak i estetyczne. A co najważniejsze, aby z ukraińskiego ekranu telewizyjnego brzmiał język ukraiński, aby wszystkie pokolenia narodu miały możliwość go słyszeć, aby przyswajały literacką ukraińską wymowę. Możliwości ukraińskiego radia przez tendencyjne licencjonowanie zasobów częstotliwości nie są na korzyść Ukraińców. Są one na korzyść magnatów informacyjnych zawężone tak bardzo, że programy narodowe rzekomo z przyczyn technicznych, a w rzeczywistości z politycznych, są dla nikogo niemal niedostępne. I to w czasie, gdy efektywne częstotliwości eksploatuje się do prowadzenia antyukraińskich ataków informacyjnych na ukraińską świadomość społeczną oraz do rozpowszechniania wzorców piosenek obcej, w większości prymitywnej kultury. Z ukraińskiej przestrzeni informacyjno-kulturowej całkowicie wyparto ukraińskie kino i nikt nawet palcem nie kiwnie, aby naprawić krajową produkcję filmów. Tych obrazów, w których utwierdzana byłaby ukraińska idea narodowa. Zamiast tego najaktywniej rozpowszechnia się na naszych terenach zagraniczny (często antyukraiński) produkt informacyjno-kulturowy z dominacją obcego, rosyjskiego języka. Dla każdego cywilizowanego państwa europejskiego wystarczyłby nawet jeden z wymienionych czynników, aby przerazić się świadomością niebezpieczeństwa, które prześladuje naród i ekonomicznie uniemożliwia jego naturalny rozwój kulturalny. Złożoność zaś naszego obecnego położenia pogłębiają jeszcze niewidoczne dla ukraińskiego ogółu zadawnione procesy łańcuchowe. Pod względem niszczycielskiej siły są one podobne do wszechprzenikającego promieniowania, które niewidocznie doszczętnie niszczy układ odpornościowy człowieka. Właściwie rosyjskojęzyczne formowanie ukraińskiego społeczeństwa zaczyna się, że tak powiem, od poziomu początkowego. I ten przykry fakt jest prawdopodobnie decydujący w destrukcyjnej polityce państwa ukraińskiego wobec statusu języka ukraińskiego. Zaczyna się od kołyski, nad którą „audio-nianie” w obcym języku opowiadają naszym dzieciom obce bajki. A dalej — od pierwszych świadomych seansów filmowych w domu, kiedy dziecięca dusza, przykuta do czarującego świata animacji, udźwiękowionej znowuż w języku rosyjskim, poddaje się estetycznemu wpływowi i na poziomie emocjonalnym przyswaja obcy język. A kończy się pełnym dobrowolno-przymusowym tworzeniem naszych mankurtów. Oprócz wieloodcinkowego filmu animowanego Wołodymyra Kmetyka „Lis Mykyta” na podstawie utworu Iwana Franki (zainicjowało i zapewniło jego ekranizację Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki), ukraińskim dzieciom nikt więcej nie zaproponował niczego znaczącego w języku ukraińskim przez dwadzieścia lat niepodległości! A niegdyś obowiązkowy dubbing w języku ukraińskim zagranicznych filmów animacyjnych zamarł od razu po tym, jak zostało pokazowo anulowane przez ukraińskich urzędników prawo Ukraińców do ukraińskojęzycznego wariantu filmu. POJĘCIE „UKRAIŃSKIE KINO” Dotyczy ono tylko okresu radzieckiego historii Ukrainy oraz pierwszych pięciu-siedmiu lat po ogłoszeniu ukraińskiej niepodległości. Obecnie prawdziwe ukraińskie kino, gdyby ktoś nawet nakręcił, to i tak w odpowiednim czasie go nie pokażą. Jak na przykład ostatni film Jurija Illenki „Modlitwa za hetmana Mazepę”. Kto stale śledzi formalny udział państwa w sferze kulturalno-informacyjnej, ten zgodzi się, że pod oficjalnym statusem Pierwszego Narodowego coraz mniej jest narodowej, czyli ukraińskiej, istoty. Absolutnie niezauważalna jest ona teraz także w kinie. Właściwie, czy istnieje jeszcze na Ukrainie taka branża? Formalny głośny status nie uratował przed twórczym bankructwem ani Narodowej Studia Filmowego im. O. Dowżenki, ani Narodowej Kinematyki Ukrainy. A Ukraińskie Studio Filmów Kronikalno-Dokumentalnych też dawno niczego nie kręci. Jeszcze trudniejsza jest obecnie sytuacja twórcza i ekonomiczna w Odeskiej Studii Filmowej. Bo tylko studyjna działka ziemi nad morzem stanowi główny interes dla jej nowych prywatnych właścicieli. Kręcić cokolwiek ukraińskiego nie są zainteresowani, zamiast tego szukają pretekstu, aby jak najszybciej zniszczyć pawilony zdjęciowe, aby na ich miejscu zbudować swoje wille. Reorientacja na biznes budowlany ogarnęła także studio „Ukrtelefilm”. Zamiast zniszczonych solidnych hal technicznych zbudowano tam kilka mieszkalnych wieżowców — i teraz próbują sprzedawać mieszkania. A niegdyś to studio z powodzeniem opracowywało tematykę ukraińską, wytrwale tworzyło ukraińskie filmy dla telewizji narodowej. Obecnie przekształciło się w prymitywną bazę wynajmu dla moskiewskich producentów, którzy okupowali jej niezniszczone powierzchnie produkcyjne i za pomocą sztucznie obniżonych kosztów ukraińskiego zasobu ludzkiego uzupełniają listy tradycyjnych dla Moskwy „kolonialnych” utworów. KOŃ TROJAŃSKI PÓŁNOCNEGO SĄSIADA Nie mamy głębokich analitycznych badań naukowych, w których badano by artystyczne cechy współczesnej ukraińskiej sztuki filmowej. Bo tej współczesnej ukraińskiej sztuki filmowej teraz nie ma na Ukrainie. Dlaczego naszą telewizję trudno nazwać naszą? Bo nie ma zapotrzebowania ze strony tej tak zwanej naszej telewizji na ważne dla ukraińskiego społeczeństwa tematy. A w konsekwencji Ukraińcom brakuje skonsolidowanego mentalnego wyobrażenia o tym, kim są jako naród. Nie wiedzą i nie mogą dokładnie wiedzieć Ukraińcy z obcą, nieukraińską sztuką ekranową o tym, jak moskiewska ideologia okaleczyła i kontynuuje wykorzenianie narodowego kodu ukraińskości. I rola jej, obecna rola w wszechogarniającym procesie degradacji narodu ukraińskiego jest przerażająca. Ale najbardziej przykre jest to, że kolonizacja informacyjna, choć kierowana z zewnątrz, dokonywana jest w większości naszymi rękami.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
tematyki ochrony prawnej własności intelektualnej w Ukrainie Państwowy Departament Własności Intelektualnej nagrodził go odznakami honorowymi „Twórca” i „Autor”. Pan Wiaczesław jest zwycięzcą ogólnoukraińskich konkursów literacko-poetyckich „Struny duszy” i „Ogniste barwy”, a także laureatem miejskich konkursów i festiwali literacko-poetyckich. Zwycięzca VIII Azowskiego Międzynarodowego Festiwalu Twórczości Osób Niepełnosprawnych „Uwierz w siebie” w kategorii „Autor-wykonawca” za „Walc Mierzei Berdiańskiej”. Autor trzech książek technicznych oraz czterech zbiorów literacko-poetyckich. W. Udowyczenko został nagrodzony dyplomem za cykl prac poświęconych oszczędzaniu energii w gospodarstwie domowym, przemyśle, gospodarce komunalnej oraz w transporcie. Wynalazca marzy o masowej produkcji swoich urządzeń energooszczędnych. Jednak, niestety, w Ukrainie nie ma zainteresowania rozpowszechnianiem wynalazków, które pozwoliłyby Ukraińcom na znaczne oszczędności w życiu codziennym. Chociaż alternatywa dla tradycyjnych drogich nośników energii istnieje. Może warto wesprzeć mariupolskiego wynalazcę? Jest jeszcze wiele różnych problemów. Chciałoby się, aby do „Proświty” przychodziła młodzież. Chodzę do szkół, prowadzę spotkania z dziećmi. Uczniowie przyjmują mnie bardzo dobrze. Wybieram ciekawe tematy, na przykład „Kobiety Tarasa Szewczenki”, „Contra spem spero” (o Łesi Ukraince), „Współcześni Iwana Franki” i tym podobne. Dzieci nie mają uprzedzeń do języka ukraińskiego, one są już inne. A rodzice mają nostalgię za Moskwą. Planujemy odsłonić tablicę pamiątkową ku czci Ostapa Wyszni, który tutaj mieszkał; przenieść pomnik Szewczenki z obrzeży bliżej centrum. Czasem myślę: dobrze, że w moim życiu były problemy: walczyłam, doskonaliłam się, coś osiągnęłam. W Stachanowie mnie kochają i ja kocham swoich ziomków. Zwracam się do kierowników stowarzyszeń z prośbą o podzielenie się doświadczeniem pracy w obecnych warunkach”. Zapisała Nadija KYRIAN
Maschinelle Übersetzung
Natalia ANTONIUK Wiaczesław Udowyczenko prowadzi dla mariupolskich uczniów lekcje oszczędzania energii, udziela im praktycznych porad dotyczących oszczędnego wykorzystania ciepła i wody, wyjaśnia zasady kształtowania cen nośników energii i ciepła. Zasoby naturalne są wyczerpywalne, a przyszłość należy do alternatywnych nośników energii, dlatego Ukraińcy powinni opracowywać nietradycyjne technologie i urządzenia. A do tego demonstruje uczniom własne energooszczędne wynalazki i dodaje do lekcji liryczną nutę: czyta swoje wiersze. I fizyk, i liryk — wszystko to o 74-letnim Wiaczesławie Wasylowyczu Udowyczence, który z zawodu jest inżynierem elektrykiem i specjalistą ds. patentowych, a z powołania — wynalazcą, poetą, wykonawcą piosenek do własnych tekstów i muzyki, mentorem dla młodego pokolenia. W przeszłości pan Wiaczesław aktywnie uprawiał sport, posiadał pierwsze klasy sportowe w boksie, strzelectwie kulowym, pasjonował się nurkowaniem. Jest autorem 23 wynalazków w dziedzinie elektrotechniki, elektroniki, broni i sprzętu gospodarstwa domowego. Opracował je mariupolski wynalazca na własny koszt w swoim pokoju-warsztacie. Do naszej redakcji zawitała Nina HEJKO, przewodnicząca Stachanowskiego Miejskiego Związku „Proświty”. Opowiedziała o tym, jak została proświtanką, o niełatwej pracy w rosyjskojęzycznym regionie, osiągnięciach miejscowych proświtan i ich problemach. NA UNIWERSYTECIE BYŁ UKRAIŃSKI DUCH Nina Hejko pochodzi z Charkowszczyzny, ze wsi Sinne. A jej przodkowie — z Czerkaszczyzny. „W 1601 roku moi przodkowie uciekali przed spolszczeniem, tatarską niewolą i przybyli do rzeki Sinnej — opowiada Nina Semeniwna. — Wśród nich byli też Szewczenkowie. To nazwisko mojego dziadka. Kiedy babcia i dziadek śpiewali ukraińskie pieśni, babcia mówiła: „I skąd oni się wzięli, takie piękne?” — „A to przecież nasz Taras ponapisywał”, — odpowiadał dziadek. Od nich po raz pierwszy w dzieciństwie usłyszałam o Tarasie Szewczence, ciekawiło mnie: gdzież ten Taras i kim on jest? Możliwe, że naprawdę nasz daleki krewny… W rodzinie byli twórczy ludzie, w szczególności mój wujek, z zawodu lekarz, ładnie malował. Z dzieciństwa w pamięci jego tryptyk — obrazy epoki rozwoju i upadku Ukrainy: przed rewolucją. Zespół tygodnika „Słowo Proświty” wyraża szczere współczucie koleżance, korespondentce działu kultury Wołykowskiej Ulianie Heorhijiwnie z powodu śmierci jej babci, Kostiw Hanny Iwaniwny. Wśród jego wynalazków są elektryczne ogrzewacze zwrotnic kolejowych, które prezentowano na międzynarodowej wystawie w Moskwie i które wdrożyły u siebie kombinaty metalurgiczne. Wynalazca opracował bardzo efektywny ogrzewacz powietrza, zdolny zaoszczędzić do 50 procent energii elektrycznej przy ogrzewaniu domu, a także kuchenki elektryczne na dwa i cztery palniki, które zużywają dwa razy mniej energii elektrycznej niż zwykłe urządzenia domowe. Opracował również urządzenie do oświetlenia ulic „Noc-dzień”, które automatycznie włącza wieczorem i wyłącza rano oświetlenie zewnętrzne i jest czułe na poziom oświetlenia ulic. Wymyślił także wkładki do obuwia z podgrzewaniem do 40 stopni. Jeszcze w jego arsenale prac są elektryczne kafle do kominków i pieców, którym nie potrzeba drewna, ogrzewacz wody przepływowej, akumulator ciepła, regulator temperatury, który nie pozwala przegrzewać się elektrycznym ogrzewaczom, „Wiatrogenerator Udowyczenki”, „Celownik Udowyczenki do broni strzeleckiej” i wiele innych. Wszystko to nie są tylko makiety przyszłych wyrobów, a prawdziwe wzorce badawcze i małe serie produkcji z dokumentacją techniczną i pochlebnymi opiniami tych, którzy znaleźli czas, aby się z nimi zapoznać. Wszystkie urządzenia pracują na swojego właściciela i jego bliskich, dając ciepło i oszczędzając niemałe środki. Wiaczesław Udowyczenko jest posiadaczem sześciu dyplomów zwycięzcy miejskich konkursów „Oszczędzanie energii”. Za wspieranie rozwoju wynalazczości i racjonalizacji na Ukrainie oraz za osobisty wkład w rozwój państwowego systemu. My czasem nie zauważamy, jak zależy nam od różnych rodzajów energii i źródeł jej dostaw. Przyzwyczailiśmy się do stale włączonych komputerów, telewizorów, do wody z kranu, która leje się bez potrzeby, do całodobowo włączonego oświetlenia. Jednak trzeba dbać o wykorzystanie dóbr cywilizacji, aby zachować zasoby naturalne i znacząco zaoszczędzić na wydatkach komunalnych. Praktyczne porady dotyczące oszczędzania energii daje mariupolski wynalazca Wiaczesław UDOWYCZENKO. Jego broszura „Szkolna lekcja podstaw oszczędzania energii w gospodarstwie domowym” uczy młodych Ukraińców prawidłowo zużywać energię cieplną i elektryczną, wodę i gaz.
Maschinelle Übersetzung
— na obrazie nasza wieś, jakby pisanka: cerkiew, staw, nad stawem wierzby; drugi należy do „epoki chruszczowowskiej”: zaorane pastwisko, nasza chata stoi sierotą; na trzecim — naszej chaty już nie ma, jest tylko droga, którą chodziłam do szkoły, i brzoza, którą dziadek zasadził na cześć tego, że celująco ukończyłam kolegium pedagogiczne i wstąpiłam do instytutu pedagogicznego”. Nina Semenowna poświęciła całe życie urzeczywistnianiu idei ukraińskiej. 53 lata temu ukończyła wydział ukraiński wydziału filologicznego Charkowskiego Uniwersytetu. Studiowała na tym samym roku co Nadija Switlyczna, która opowiadała kolegom z roku o swoim bracie. Z okazji 80. rocznicy urodzin Iwana Switlycznego w Starobielsku odbyła się konferencja naukowa, na podstawie materiałów której wydano zbiór. Znajduje się tam również artykuł Niny Hejko. Uważa ona, że jej ukraiński duch obudził się podczas studiów na uniwersytecie. Z ich roku wyszedł znany profesor, akademik AN WSz Wołodymyr Kałasznyk, kierownik Katedry Języka Ukraińskiego Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. M. Karazina. „Po przydziale Nadija Switlyczna pojechała do Antracytu na Ługańszczyźnie, mnie skierowano do Sabiwki — opowiada Nina Hejko. — Kiedy przywiozłam tam swoje dzieci, powiedziały: »Pewnie więźniów politycznych zsyłano w lepsze miejsca niż ciebie do pracy«. Ale było mi tam dobrze: ludzie mnie lubili, a ja lubiłam ludzi. Zostałam dyrektorką szkoły, Nadija Switlyczna również była w Antracycie. Potem straciłyśmy kontakt. Dowiedziałam się o niej przez radio dopiero wtedy, gdy wyjechała do Ameryki”.
POD ŻÓŁTO-BŁĘKITNYM SZTANDAREM STANĘLI RENEGACI W 1989 roku Nina Hejko zorganizowała w Stachanowie, gdzie pracowała jako nauczycielka w szkole, Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Szewczenki (TUM). Jej początki poparli inżynierowie i robotnicy, sympatyzujący z ideą ukraińską. Pani Nina zwróciła się do nauczycieli, aby się przyłączyli. Pedagodzy odpowiedzieli, że widzieli, jak niesprawiedliwie postąpiono z nią, i nie chcą
...ledwie takiego losu. „Ty już jesteś na emeryturze, a nam jeszcze trzeba zarobić na emeryturę”. A historia była taka. W tamtym czasie dzieci masowo zwalniano z nauki języka ukraińskiego. Pewnego razu do Stachanowa przyjechał przedstawiciel Ministerstwa Oświaty. W administracji miejskiej zwołano zebrania, pani Ninie zaproponowano wystąpienie jako przewodniczącej metodycznego zjednoczenia. Poinformowała, że w Stachanowie od języka ukraińskiego zwolniono tysiąc uczniów. Swoje dzieci zwolniła miejska elita: inspektorzy, lekarze, inżynierowie, przedstawiciele miejscowych władz. Treść ich oświadczeń była anegdotyczna, na przykład: dziecko jechało samochodem, uderzyło się w głowę i z powodu urazu nie może uczyć się języka ukraińskiego. Przy tym na wychowanie fizyczne i na matematykę chodzi! Nina Semeniwna nie mogła skończyć wystąpienia: mówiono, że regulamin. A przedstawiciel Ministerstwa nalegał: niech powie wszystko. „I dziś praca proświtian w
Stachanow to trudne miejsce. Tu bardzo żywe są idee komunistyczne, — opowiada Nina Hejko. — Cała nomenklatura Ługańska ze Stachanowa, która pod żółto-błękitnym sztandarem stała się zdradziecka, obsadziła wysokie stanowiska. W Stachanowie jest jeszcze jedna szkoła ukraińska z 25 uczniami. Jej dyrektor mówi: tyle wysiłku wkładamy, żeby zebrać dzieci, stale pracujemy z rodzicami. Ale szkoła żyje! Ogólnie w mieście dzieci ubyło, tu kiedyś było sześć kopalń, dziesięć lat temu je zamknięto, ludzie wyjechali. Kiedy w 1990 roku założono gazetę „Стахановское знамя”, przez dziesięć lat ukazywała się w niej strona „Rodzima mowa”, gdzie drukowano materiały z zakresu ukrainoznawstwa, w tym również moje artykuły o Hryhoriju Skoworodzie, o Chrystii Alczewskiej, współpracownicy Borysa Hrinczenki i inne (nawiasem mówiąc, u nas jest znakomite muzeum Borysa Hrinczenki). Teraz takiej możliwości już nie mam.
Maschinelle Übersetzung
27 lipca w Sekretariacie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki odbyła się narada robocza przedstawicieli partii politycznych i organizacji społecznych o orientacji narodowo-demokratycznej. W porządku obrad — obchody 20-lecia Niepodległości Ukrainy. szkół zawodowych. To przedsięwzięcie nie będzie wymagało zaangażowania znacznych zasobów materialnych, ale naszym zdaniem pozwoli godnie uczcić jubileuszową datę na szczeblu państwowym”. Obecnie oficjalnie o organizacji wydarzeń w stolicy i regionach Ukrainy, poza „Proświtą”, zadeklarowała „Rada Narodowa”. Przy „Proświcie” utworzono komitet organizacyjny ds. obchodów 20-lecia Niepodległości Ukrainy, którego posiedzenia planuje się przeprowadzać co tydzień. Zaznaczmy, że jeszcze w przeddzień Dnia Jedności komitet społeczny ds. obchodów jubileuszowej daty utworzono w Czernihowie. Jego posiedzenia regularnie odbywają się w siedzibie miejscowej „Proświty”, a jednym z koordynatorów jest jej przewodniczący — Wasyl Czepurnyj. Niedawno komitet społeczny zwrócił się do mera Czernihowa z propozycją, aby na 20-lecie Niepodległości rozpatrzyć i wnieść pod obrady sesji rady miejskiej kwestię przemianowania i przywrócenia historycznych nazw ulicom miasta. Członkowie komitetu społecznego przygotowali nawet projekt odpowiedniej uchwały. „Rozpatrzenie wniosku Czernihowskiego obwodowego społecznego komitetu organizacyjnego ds. obchodów 20-lecia Niepodległości Ukrainy stanie się sprawdzianem władzy z ukraińskiego państwowego patriotyzmu” — uważają koordynatorzy komitetu. Mamy nadzieję, że w najbliższym czasie inicjatywy proświtian zostaną poparte we wszystkich obwodach naszego państwa i Ukraina godnie uczci jubileusz swojej najnowszej państwowości.
Maschinelle Übersetzung
Ołeksij Połosin
Państwo istnieje tak długo, jak długo ma granice, władzę i język. Utrata granic lub władzy, a jeszcze gorzej utrata obu tych czynników, czyni państwo wirtualnym, nieistniejącym. Język rdzennych mieszkańców państwa istnieje tak długo, jak długo zna go i używa choćby jeden człowiek na ziemi. Co tydzień na świecie na zawsze znikają dwa języki. Tak kiedyś zniknęły aramejski i starogrecki, języki oryginału Pisma Świętego (Biblii). Nawet sztuczne podtrzymywanie istnienia języka (jak dzieje się z łaciną) go nie ratuje. Pracownicy medyczni, którzy uczyli się tego języka, nie posługują się nim w codziennym życiu. Czy Pan, czytelniku, słyszał melodię łaciny? Przypuszczam, że nie. A dlaczego? Ponieważ jest to jeden z martwych języków. Język to nie bryndza, która łatwo by się psuła, gdyby nie zawierała soli, naturalnego konserwantu. Język to żywy organizm, dlatego przechodzi wszystkie etapy: narodziny, rozwój, czas rozkwitu, czas upadku z powodu określonych warunków:
— ograniczenia używania języka w środkach masowego przekazu z powodu napływu innego języka;
— napływu w nim zapożyczeń z innych języków;
— zanieczyszczenia surżykami i kalkami z odpowiedników w innych językach.
Przykładem zapożyczenia może być to, że zamiast „Dobrze” słyszymy „Okej!”, zamiast „Dziękuję!” słyszymy „Sankju!” albo „Danke szon!”, zamiast „Przepraszam!” słyszymy „Ajm sorry!”, zamiast „Dzień dobry” albo „Do widzenia!” słyszymy „Salut!”. A „Szerche la fam!” (dosłownie — szukajcie kobiety) stało się naszym swojskim zwrotem, podobnie jak bezwstydne (demonstracyjnie pokazowe) całowanie się gdziekolwiek. A te zapożyczenia powstają z powodu braku kultury używania każdego z języków, którymi włada człowiek. Z lenistwa, by znaleźć odpowiednik w tym
Swietłana Orel, Kirowohrad
…Olena urodziła się na Zakaukaziu, kiedy jej ojciec, Mykoła Skorobruch, w połowie lat 70. pracował tam jako inżynier-technik w składzie załogi lotniczej. Ale dorastała i uczyła się już w Kirowohradzie. Tutaj wróciła z mężem Azerbejdżaninem. Tu urodziła się im córeczka Nastunia, ale życie rodzinne się nie ułożyło i po trzech latach małżeństwo się rozwiodło. Oprócz córki Olena zachowała także dość nietypowe dla Ukraińców nazwisko — Sulejmenowa. Były mąż gdzieś zniknął, więc Olena nie otrzymywała żadnego wsparcia finansowego na dziecko. Sytuacja z pracą na Ukrainie i wtedy, i teraz nie była najlepsza, więc kobieta była zmuszona wyjechać na zarobki do Moskwy. Najpierw interesy szły nieźle. Zatrudniła się jako przedstawiciel handlowy, z czasem została właścicielką dwóch punktów sprzedaży galanterii drobnej. Oczywiście o kupnie mieszkania w Moskwie nie było mowy, ale na utrzymanie wystarczało zarobionych pieniędzy. Jej „biznes” bardzo ucierpiał na zamknięciu targu Czerkizowskiego, na którym pracowała. Straciła znaczną część majątku. A do tego jeszcze kolejny kryzys,
języku, którym ona się posługuje, słowo z innego języka, za pomocą którego chce dokładniej wyrazić myśl. Młodzież z obcojęzycznych słów tworzy swój slang, żeby wydawać się bardziej oczytana i „fajniejsza”. Na kogo kładziemy nadzieję na rozkwit języka? Na dzieci, uczniów, studentów. Winni jesteśmy my, dorośli, że miłość do matczynej pieszczoty, do rodu ojca, do rodzinnego domu i rodzinnej pieśni nie stopiła się w jedność z ojczystym słowem. Krajowymi produktami człowiek nie tylko się żywi, ale też leczy. Podobnie i język matki jest Ukraińcowi wielce potrzebny w radości i w smutku. Co trzyma Ukraińców, którzy muszą dożywać swoich dni na obczyźnie? Ojczysta mowa. Na koncertach Kwitki Cisyk i podczas występów artystów śpiewających po ukraińsku ludzie starszego wieku płakali, czując energię ojczystego języka. Zastanówcie się, Ukraińcy: mamy przecież szczęście żyć na Ukrainie, kąpać się i kochać się w melodyce ojczystego języka! Surżyk i kalka to „stonka ziemniaczana” języka. Są równie niebezpieczne dla języka, jak prawdziwe szkodniki dla wzrostu zwykłych ziemniaków. Surżyk to sztuczne mieszanie leksyki różnych języków w mowie pisanej i ustnej. Kalka to tworzenie słów bez uwzględnienia praw języka, na który dokonuje się tłumaczenia. Jak wam podobają się takie wyrażenia: — Zadzwonię do ciebie nascot spotkania. — Pomóżcie ради Chrysta! — A o tym, żeby korespondować… — Dziwisz się. — Rośnie nie z dnia na dzień, a z godziny na godzinę. Poprawnie: — Zadzwonię do ciebie w sprawie naszego przyszłego spotkania. — Pomóżcie mi zaradi Chrystusa! — A o tym, żeby korespondować…
— Cud i tyle! — Rośnie jak z wody. Rośnie jak kaczka na wodzie. Kiedyś jechałem elektryczką. Obok mnie siedziały studentka i jej babcia, rozmawiając ze sobą. Przepraszając, zwróciłem się do dziewczyny po ukraińsku i byłem zdziwiony jej władaniem językiem. Była to mowa przyszłej ukraińskiej filolog: wyszukana i melodyjna. Na moje pytanie: Dlaczego Pani rozmawiała gwarą? Odpowiedziała: — W naszej wsi literackiego, jak Pan mówi — wyszukanego języka po prostu nie rozumieją. — To czemu Pani nie da przykładu? — A czy warto? Przecież nie zmienię języka całej wsi… Na szczęście dziewczyna przyjęła moją myśl o tym, że powinna trzymać się pewnego standardu i mówić wybraną literacką mową. Na grządkach z ziemniakami mojej mamy nie było ani jednego chwastu: nie leniła się codziennie przed wschodem słońca wyrywać trawy, która tylko starała się rosnąć. Tak samo jest z językiem. Pilnujcie swojego języka. Pomagajcie innym odnajdywać właściwe odpowiedniki z ukraińskiego, ale róbcie to z miłością. Jestem obywatelem Ukrainy, mój tata jest Rosjaninem z pochodzenia etnicznego, a mama — Ukrainką. Apeluję do wszystkich, przede wszystkim do Ukraińców z pochodzenia etnicznego, aby kochali i chronili ojczysty język, posługiwali się nim zawsze. Kiedy ktoś zwraca się do mnie po ukraińsku, staram się kontrolować swoją wymowę, aby samemu nie stać się siewcą „koloradowych chrząszczy”. Kiedy każdy z nas, obywateli Ukrainy, niezależnie od pochodzenia etnicznego, będzie czuł się częścią utalentowanego i miłosiernego ukraińskiego narodu, częścią ukraińskiej kultury, to sam stanie się nosicielem języka ukraińskiego.
Maschinelle Übersetzung
Przedstawiciel Księgi Rekordów Ukrainy w regionie zachodnim, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Witalij Iwanicki oraz autor pomysłu projektu Ołeksandr Szusteruk: „Jest dyplom, — a więc jest rekord!” Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. „Księga Rekordów Ukrainy” oficjalnie wzbogaciła się o jeszcze jedno osiągnięcie — największe pisemne uhonorowanie ukraińskiej pieśni. Autorem tego projektu został znany dziennikarz z miasta Ostróg Ołeksandr Szusteruk, na którego koncie są już dwa nowatorskie projekty, które weszły do „Księgi Rekordów Ukrainy”. Jest to stworzenie największego herbu Ukrainy z monet oraz napisanie największego autografu. Na terenie Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”, gdzie obecny rok ogłoszono rokiem ukraińskiej pieśni, w ramach kulturalno-sportowego święta „Rekreacja” studenci, wykładowcy, goście święta wyrazili szczerą miłość do ojczystej pieśni skrzydlatymi frazami, rysunkami na około 4 tysiącach arkuszy papieru, które złożono razem, tworząc ciągły łańcuch o długości 1155 metrów. W ustanowieniu rekordu wzięło udział 770 osób, spośród których — dwóch Bohaterów Ukrainy — rektor Akademii Ostrogskiej Ihor Pasicznyk oraz ludowa artystka Ukrainy Nina Matwijenko. Przedstawiciel Księgi Rekordów Ukrainy w regionie zachodnim, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Witalij Iwanicki wręczył dwa dyplomy „Księgi Rekordów Ukrainy” — Ołeksandrowi Szusterukowi jako autorowi pomysłu oraz Akademii Ostrogskiej jako organizatorowi ustanowienia rekordu. Nieprzyjemnie jednak uderzył komentarz R. Pysanky do materiału o przetrzymywaniu 27 psów w jednopokojowym mieszkaniu w „chruszczowce”, o tym, jak „oni” (czyli organizatorzy show?) urządzili, rozdali ludziom te psy, jak zrobili w tym mieszkaniu wspaniały remont… I — co najważniejsze — jak reagowała sąsiadka: „Ją po prostu wykrzywiło… W końcu mentalności nigdzie nie schowasz…” Intonacja aktorki jednoznacznie pokazywała: mówi o zazdrości, która, w jej przekonaniu, jest naszą narodową cechą… I tutaj pomyślałam: może mierzy, jak to mówią, swoją miarą? Bo moim zdaniem, tutaj raczej pojawia się pytanie o zwykłą sprawiedliwość. Przecież tę osobę zamiast ukarać (choćby na poziomie grzywny czy choćby społecznego potępienia), — tak hojnie wynagrodzono. A co z prawami sąsiadów do życia w czystym, cichym domu? Co z obowiązkiem każdego, by nie naruszać tych praw?! I czy nie byłoby sprawiedliwie zrobić remont także w ich mieszkaniach — choćby pod tym nieszczęsnym mieszkaniem?.. Więc niechby lepiej ta aktorka rozmyślała o biotolecie — na ten poziom jej myślenia akurat by wystarczyło.
Maschinelle Übersetzung
Larysa MOROZ
„Wojny” sąsiedzkie, a także rodzinne ukazywał już I. Necuj-Łewycki. Problem ten jest złożony (i istnieje nie tylko w życiu Ukraińców), przyczyny jego powstawania są różnorodne — od cech (a nawet chorób) psychiki poszczególnych osób po okoliczności społeczno-polityczne. Więc i u naszego klasyka za pozornie komediowymi sytuacjami, stylistycznymi figurami ukryty jest głęboki dramatyzm wszystkiego przedstawionego. Więc smutek wynika nie tylko z marności i często drobnostkowości codzienności, ale też z ludzkiej niedoskonałości. Telewizyjnego show „Sąsiedzkie wojny” nie będę recenzować, bo go nie oglądam. Natomiast z przyjemnością oglądałam parodię w „Wielkiej różnicy” (chociaż przeszkadza mi sama nazwa, skopiowana (a nie przetłumaczona) z rosyjskiego „Большая разница”, ponieważ ukraińskie „різниця”, jeśli się nie mylę, oznacza: miejsce, gdzie zabija się bydło, czyli jest synonimem słowa „rzeźnia”).
Maschinelle Übersetzung
Tak bezdusznie potraktowali nasze rodaki-Ukraińców pracownicy Generalnego Konsulatu Ukrainy w Moskwie, w odpowiedzi na prośbę o pomoc w wielkim nieszczęściu, które spotkało ich rodzinę.
Dlatego faktycznie trzeba było zaczynać niemal od zera. Ale Olena miała silny charakter, a do pracy nie była przyzwyczajona od dziś – pozostawała optymistką. Ostatnim razem, gdy przyjechała do rodziców do Kirowohradu, czuła się pewnie, zabrała ze sobą do Moskwy córeczkę Nastię, która miała już 13 lat i dotąd mieszkała z babcią. Nie minął miesiąc, gdy rodzinę (Olena ma dwóch starszych braci – Serhija i Witalija) przygnębiła wiadomość: ich córka i siostra została zamordowana. Matka i starszy brat od razu wyjechali do Moskwy. Tamtejsza milicja wszczęła sprawę karną w związku z faktem zabójstwa. Rozważano jakieś mało prawdopodobne wersje zabójstwa – rzekomo to sprawka to Czeczenów, to Afgańczyków, doszło do tego, że Olena sama mało nie została szahidką(!). Nieudolnych śledczych zbija z tropu jej nierosyjskie nazwisko w paspercie. Tymczasem krewni twierdzą, że Olena nie miała i nie mogła mieć żadnego związku z islamem. Jak „efektywnie” przebiega śledztwo, świadczy fakt, że sąsiadów Oleny pracownicy Kuzmińskiego międzyrejonowego wydziału śledczego przesłuchali dopiero po stanowczym żądaniu matki zmarłej. A także to, że poinformowano krewnych: akt sekcji zwłok będzie gotowy dopiero za półtora miesiąca! Tu swoje słowo powinien powiedzieć ukraiński Generalny Konsulat, bo Olena jest obywatelką Ukrainy i nigdy nie zmieniła obywatelstwa. Tam właśnie zwrócili się Skorobruchowie. Ledwo doczekali się przyjęcia u zastępcy konsula, a ten ich „zabił” wspomnianym już zdaniem. Boże mój! Czy najedzonym i zadowolonym własnym życiem tak zwanym naszym dyplomatom tak trudno być współczującymi wobec cudzego nieszczęścia albo po prostu być ludźmi (nawet nie mając możliwości pomóc rodakom zgodnie z obowiązkami służbowymi czymś konkretnym)? Powiedzcie, czy możliwe jest takie haniebne, poniżające traktowanie zwykłego człowieka, własnego narodu, jak u nas, na Ukrainie, w innym państwie świata?
Maschinelle Übersetzung
Hanna Wasylenko
Niedawno w Ługańskim Okręgowym Sądzie Administracyjnym rozpatrywano sprawę z powództwa przewodniczącego Ługańskiej Obwodowej Organizacji UNP Walentyna Tkalicza przeciwko Ługańskiej Radzie Obwodowej o uznanie za nieważną jej decyzji o nadaniu języka rosyjskiego szczególnego statusu na terenie Ługańszczyzny. Było to drugie posiedzenie (pierwsze prowadziła sędzia W. Soloniczenko, drugie – sędzia K. Petrosjan). Całkowita nieznajomość języka państwowego nie pozostawiała szans na sprawiedliwość. I o tę kwestię – być albo nie być językiem ukraińskim – rozstrzyga się w obwodzie ługańskim? Żaden wniosek powoda nie został uwzględniony, natomiast wszystkie wnioski przedstawiciela rady obwodowej były zaspokajane po stachanowsku. Na koniec powód życzył sędzi Petrosjan, aby na jej historycznej ojczyźnie Ormianie nie musieli wypowiadać po rosyjsku „Ja tiebia ljublju!” zamiast „Es kes sirumem kes!”.
Maschinelle Übersetzung
W popularnym informatorze encyklopedycznym „Artyści Ukrainy” Wołodymyr JACJUK przedstawiony jest jako „historyk sztuki, poeta, kolekcjoner”. Dla pełni obrazu do tych określeń warto dodać jeszcze „muzealnik”, ponieważ właśnie w dziedzinie działalności muzealnej objawił się jako głęboki badacz i wyrazisty popularyzator ukraińskiego dziedzictwa narodowego. Dlatego jego wkład w rodzimą sprawę muzealno-wystawienniczą zasługuje na osobne i gruntowne opracowanie. Wołodymyr Jacjuk. Ihor LICHOWYJ, kurator wystawy. W świecie muzeów wszystkie rodzaje działalności kolekcjonera, naukowca i artysty pozostają w ciągłym twórczym współdziałaniu. Przy tym ważne jest nie tylko odnalezienie i zbadanie tego czy innego przedmiotu kolekcjonerskiego, znalezienie należnego miejsca wśród już znanych artefaktów, ale także wprowadzenie go do obiegu naukowego — upublicznienie tego rarytasu w ekspozycjach czy na wystawach, dotarcie z „udźwiękowionym” tekstem wizualnym obrazem zabytku do szerokiego ogółu poprzez drukowane i elektroniczne środki masowego przekazu. Autorzy wielu wydań z historii procesów literackich na Ukrainie, historii sztuki oraz badań krajoznawczych zawdzięczają swoją popularność także W. Jacjukowi. Uprzejmie udostępnia on ekskluzywny materiał ilustracyjny, dobrany systemowo i wnikliwie. To po raz kolejny świadczy o jeszcze jednej stronie jego twórczej osobowości. Lista źródeł literackich, do zilustrowania których Wołodymyr Makarowycz hojnie udostępnił swoje materiały tylko na tę wystawę, sięga setki pozycji i świadczy o naukowej erudycji badacza, głębokości opracowania tematu oraz nowatorskim podejściu do jego odkrywania. Jacjuk obecnie jest dobrze znany przede wszystkim jako badacz i zbieracz wizualnej szewczenkiany. Jego kolekcja starych pocztówek szewczenkowskich jest największą ze wszystkich znanych i sięga daleko poza tysiąc pozycji. Szczególna wartość zbioru polega na oryginalnym podejściu badacza do studiowania wzajemnych powiązań między poszczególnymi postaciami historycznymi, wydarzeniami czy zjawiskami, dziełami artystycznymi i literackimi, informacje o których zawierają te niewielkie arkusze. Fachowo połączone w spójną kolekcję, dają możliwość zrozumienia głębokiej istoty obiektu badań oraz poszerzenia studiów nad aktualnymi tematami wielu dziedzin nauki. W procesie formowania zbioru pocztówkom wielokrotnie poświęcano osobne wystawy w muzeach Kijowa, Lwowa i Kaniowa, które dzięki oryginalnym koncepcjom i swojemu efektowi poznawczemu cieszyły się szczególnym powodzeniem u licznych zwiedzających. A ważnym rezultatem tych wieloletnich poszukiwań i wysiłków naukowych kolekcjonera i badacza stało się bogato ilustrowane fundamentalne studium „Szewczenkowska pocztówka jako zabytek historii i kultury 1890—1940”, które ujrzało światło dzienne w 2004 roku w kijowskim wydawnictwie „Krynycia”. Drugie, uzupełnione wydanie tej książki, ukazało się w tym samym wydawnictwie w 2008 roku i również odniosło sukces wśród miłośników staroci oraz badaczy historii Ukrainy. Tajemnica geniuszu Szewczenki nęciła Wołodymyra jeszcze za młodu, ale celowo zbierać szewczenkianę zaczął trzy dekady temu. Początkowo przedmiotem zainteresowania badacza stały się medale, żetony i odznaki — te wykwintne miniatury sztuki użytkowej, które niosą w sobie wiele ciekawych rozwiązań artystycznych i informacji poznawczych o świecie, który nas otacza. Jednak w tamtym czasie nawet muzealnicy do tych obiektów kolekcjonerskich w większości odnosili się jak do „drobiazgów”, wartych uwagi co najwyżej początkujących amatorów. A dwa niewielkie artykuły o charakterze opisowym w „Słowniku Szewczenkowskim”, poświęcone medalom i odznakom, obfitowały w nieścisłości i błędy. Miłośnika Szewczenki, Jacjuka, dotknął do żywego także fakt, że pierwsza publikacja „Medale na cześć A. S. Puszkina” jako osobne wydanie ukazała się drukiem jeszcze w 1901 roku, mimo że zabytki szewczenkowskie są o wiele liczniejsze i bardziej różnorodne, a historia niemal każdego z nich poraża dramatyzmem, a nawet tragizmem losów ich twórców i właścicieli. Od tego czasu, z zapałem zbierając stary i nowy materiał falerystyczny, kolekcjoner towarzyszył temu procesowi głębokim i wszechstronnym opracowaniem naukowym oraz publikacjami licznych i oryginalnych rozpraw. Rarytasowe przedmioty z jego zbioru w 1997 roku z niezmiennym sukcesem eksponowano w muzeach Lwowa i Kaniowa, co stało się nowym impulsem do kolekcjonerstwa muzealnego i sprzyjało popularyzacji tej tematyki wśród amatorów. Obecnie na swojego wydawcę oczekuje przygotowane do druku gruntowne studium zbioru ponad tysiąca szewczenkowskich odznak, żetonów, medali, plakietek i bliskich im dzieł małej plastyki, którego celem jest otwarcie całego pokładu informacji dotyczących obecności wizerunku Szewczenki w sztuce użytkowej Ukraińców w ojczyźnie i na obczyźnie. Na wystawie „Taras Szewczenko: mozaika całości” wszystkie rodzaje materiałów kolekcjonerskich skomponowano według elastycznej i niepozbawionej asocjacyjności zasady tematyczno-chronologicznej. Jako wizualne świadectwa o pamiętnych wydarzeniach 1861 roku, na początku ekspozycji przedstawiono starodawną reprodukcję maski pośmiertnej Szewczenki oraz oryginalny obraz poety, „ożywiony” twórczą wyobraźnią artysty Wasyla Masiutyna, stworzony na podstawie reprodukcji z 1936 roku w Berlinie na 75. rocznicę jego śmierci. „Ostatnia droga Kobziarza” — droga memorialna, którą w maju 1861 roku przewieziono trumnę z ciałem Tarasa Szewczenki na Ukrainę, została zobrazowana wystawionymi fotonaturowymi pocztówkami z początku XX w. z wizerunkami rosyjskich i ukraińskich miast, które witały ukochanego poetę w jego pośmiertnej podróży, a także unikalnymi fotoportretami organizatora ponownego pochówku Mychajła Łazarewskiego oraz młodszych przyjaciół Szewczenki Hryhorija Czestachiwskiego i Ołeksandra Łazarewskiego, którzy towarzyszyli procesji żałobnej z Petersburga do Kaniowa. Właśnie minęło 120 lat od czasu założenia brutalnie prześladowanego przez carat i długo przemilczanego przez władzę bolszewicką Bractwa Tarasiwców — tajnego towarzystwa ukraińskiej młodzieży. Natchnione testamentami Szewczenki, aktywnie działało na Naddnieprzańskiej Ukrainie na przełomie XIX i XX w. O jego utworzeniu uroczyście ogłosiła na Mogile Tarasa 8 czerwca 1891 roku grupa narodowo świadomych studentów, którzy pracowali w ekspedycji statystyczno-etnograficznej na Połtawszczyźnie pod kierownictwem (Zdjęcie Olesia Dmytrenka) Ołeksandra Rusowa. W programie towarzystwa decydująca była praca kulturalno-oświatowa, ale jego działalność opierała się na „geniuszu apostoła słowa” i utwierdzała ideę politycznej samodzielności Ukrainy. I chyba po raz pierwszy tak spersonalizowanie, szeroko i różnorodnie historia tarasiwców została naświetlona w osobnym dziale tej wystawy. Tylko tutaj tak pełnie przedstawiono galerię reprodukowanych rarytasowych portretów założycieli i uczestników Bractwa: Witalija Borowyka i Iwana Łypy, Musija Kononenki, Mychajła Kociubynskiego, Wołodymyra Samijłenki. Nieobojętnego zwiedzającego wystawę zainteresują oryginały autografów w książkach i teksty napisane przez Iwana Łypę i jego syna Jurija, Mykołę Woronego, Borysa Hrinczenkę, Mychajła Kociubynskiego, a także pocztówka, zaadresowana
Zdjęcie Olesia Dmytrenki Iwana Tarasiwci Jewhenowi Tymczence, z własnoręcznymi podpisami Wołodymyra Hnatiuka, Iwana Franki oraz innych członków NTSz. Cały zbiór materiałów poświęcony jest jednemu z najbardziej aktywnych i najjaśniejszych członków bractwa — twórcy koncepcji integralnego nacjonalizmu Mykole Michnowskiemu oraz ich ideowemu następcy Dmytrowi Doncowi. Honorowe miejsce na wystawie zajmują eksponaty, które naświetlają pełną poświęcenia i charytatywną działalność najwybitniejszego znawcy i kolekcjonera szewczenkiany Wasyla Tarnowskiego (młodszego). Szczególnie ważny jest fragment wystawy, gdzie zaprezentowano pierwodruki poezji Tarasa Szewczenki, a także utwory innych autorów, które należały do lektury poety. Wśród prezentowanych są rękopisy i książki z autografami przyjaciół Szewczenki: Hanny Barwinok, Marko Wowczok, Mykoły Kostomarowa, Pantelejmona Kulisza, Ołeksandra Łazarewskiego. Poprzez wydania, portrety autorów, różne inskrypcje przedstawiono dorobek najsłynniejszych biografów i interpretatorów twórczości Tarasa Szewczenki końca XIX — pierwszej połowy XX w. — Mychajła Czałego, Ołeksandra Konyskiego, Pawła Zajcewa, Ołeksy Nowyckiego, Stepana Smal-Stockiego, a także bibliografów, którzy położyli podwaliny pod naukowe szewczenkoznawstwo: Mychajła Komarowa, Wołodymyra Doroszenki, Mykoły Jaszka, Jurija Meżenki, Fedora Sarany. Wśród tegorocznych dat pamiętnych jest 85. rocznica tragicznej śmierci Przewodniczącego Dyrektorium i Głównego Atamana Armii URL Symona Petlury, przy aktywnym udziale którego po raz pierwszy na szczeblu państwowym państwo wzięło pod opiekę terytorium Tarasowej Góry z mogiłą Szewczenki. Na wystawie zaakcentowano rzadkie materiały, które wyznaczają temat „Taras Szewczenko w recepcji Symona Petlury”. Wystawę zamyka dział muzyczno-pieśniarski — requiem „Nasza duma, nasza pieśń”, w którym skoncentrowano autentyczne fotografie legendarnych kobzarzy i lirników: Ostapa Weresaja, Iwana Kuczuhury-Kuczerenki, Terentija Parchomenki, Hnata Chotkewycza, Wasyla Szewczenki; antykwaryczne wydania nut i portrety najbardziej utalentowanego i najbardziej współbrzmiącego z poezją Szewczenki głęboko narodowego kompozytora Mykoły Łysenki; materiały rękopiśmienne, drukowane i ikonograficzne, dotyczące szewczenkiany, Kyryła Stecenki, Hryhorija Koszycia oraz innych twórców ukraińskiej kultury muzycznej. W ekspozycji, która stała się także swoistym raportem twórczym z okazji 65-lecia szewczenkoznawcy Wołodymyra Jaciuka, zaprezentowano około dziesięciu własnych autorskich książek, poświęconych zgłębianiu ukraińskiego geniusza, jego miejsca i roli w kształtowaniu kultury narodowej i samoświadomości. Wykonany w 1858 roku przez Tarasa Szewczenkę według obrazu Rembrandta akwaforta „Przypowieść o winogrodniku”, pierwodruki poezji, autentyczne autografy przyjaciół i naśladowców, antykwaryczne książki — analogi rzadkich wydań z jego księgozbioru. Wśród nich — pierwodruki litografii odwiedzanych przez niego miejsc, unikalne fotografie, pocztówki i plastyczne ślady sławy poety. Wszystko to, połączone w jedną wystawę, otwiera nowe obszary przed badaczami przeszłości rodzinnego kraju, daje możliwość wnikliwemu współczesnemu człowiekowi zrozumieć fenomen Szewczenki, pełniej pojąć jego już ponad półtorawieczną obecność w ukraińskim świecie. Przecież każda z tych relikwii ma nie tylko wysoką wartość artystyczną czy poznawczą, ale i fascynującą własną historię istnienia, tak zwaną legendę, w której podobnie jak w kropli wody morskiej odbija się morze, tak i w tych przedmiotach — dziś prywatnej kolekcji, a jutro, być może, części kolekcji jednego z muzeów narodowych kraju, będzie można zobaczyć nieskażoną przeszłość i lepiej zrozumieć teraźniejszość. Zatem rarytasy, zebrane przez Wołodymyra Jaciuka i wystawione w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, są godnym uczczeniem pamięci Wielkiego Kobzarza w roku obchodów 150. rocznicy od czasu jego śmierci i powrotu do domu — pochówku „na Ukrainie miłej”, na upragnionej Czerneczej Górze. Fragment wystawy, gdzie zaprezentowano pierwodruki poezji Tarasa Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
wszystkie elementy wnętrza zostały wykonane w tym stylu. Bardzo zainteresowała się tą kolekcją ukraińska diaspora w Kanadzie. — Czy ma Pani chęć współpracować z innymi projektantami? — Niedawno na moją stronę internetową wpłynął ciekawy list z Zachodniej Ukrainy od mężczyzny, który wyraził chęć przyjazdu do Kijowa, aby popracować razem nad stworzeniem huculskiego haftu. Rzecz w tym, że jest on znawcą kultury huculskiej i zaproponował swoją pomoc w stworzeniu tej kolekcji. — Miłośnicy sakralnej sztuki ukraińskiej zazwyczaj wrogo przyjmują wszelkie modernizacje. Jak Pani odnosi się do krytyki? — Czasami trudno mi słuchać krytycznej oceny. Ale tak czy inaczej, krytyki czasami trzeba posłuchać… — Planuje Pani zorganizować warsztaty haftu na kamieniu? — Możliwe. Tą wiedzą, którą posiadam, chętnie podzielę się ze wszystkimi, dla których jest to naprawdę interesujące. Ten pogląd, który ma młode pokolenie, jest godny niemałej uwagi. Chciałabym, żeby uczelnie wyższe, które wypuszczają młodych specjalistów, w końcu zrozumiały, że muszą dawać im o wiele więcej informacji i zaszczepiać miłość do swojego, ojczystego. Obecnie haft nieco stracił na popularności. A dlaczego? Bo go zaniedbaliśmy, nie udoskonalaliśmy i nie rozwijaliśmy. — Moim zdaniem, ciekawie byłoby stworzyć także muzeum… — Prowadziliśmy rozmowy z przedstawicielami zagranicznych muzeów, aby mieć możliwość zaprezentowania szerokiej publiczności kolekcji „Ukraińskie wzory” w muzeach sztuki współczesnej Europy. Myślę, że mimo wszystko wcielimy to w życie. — Prawdziwy artysta to wielki marzyciel. A jakie jest Pani najskrytsze marzenie projektanckie? — Mam jedno marzenie… Oto na przykład pierwsze, co widzi człowiek, kiedy przylatuje do obcego kraju, to lotnisko. To jego pierwsze myśli, wrażenia. Lotniska we wszystkich krajach, moim zdaniem, są jednakowe. A chciałoby się urządzić nasze w stylu narodowym, żeby ludzie, którzy przylatują na Ukrainę, zapamiętali to na zawsze. — Dziękuję za niezapomnianą rozmowę! Rozmawiała Uliana WOLIŁOWSKA
Maschinelle Übersetzung
Powiem szczerze — na wywiad szłam z niemałym drżeniem, oczekując prawdziwego cudu i bajki, w którą wierzę od dzieciństwa… Kolekcja mebli „Ukraińskie wzory” projektanta Jarosława GALANTA wywołała po prostu tajfun emocji jeszcze podczas przeglądania w Internecie, których po prostu nie mogłam opanować. „Haft na kamieniu. Czyż takie coś może istnieć?!” — buntowały się myśli (gdzieś na 10. stopniu w skali Richtera) dopóty, dopóki nie zobaczyłam tego piękna na własne oczy i nawet go nie dotknęłam… Wybaczcie, drodzy czytelnicy, ale emocjonalny wybuch jest gwarantowany, chociaż starałam się trzymać spokojnie… — Jarosławie, ma Pan wykształcenie medyczne i ekonomiczne. A skąd takie ciągoty do designu? — Pewnie największym szczęściem dla człowieka jest znalezienie swojego powołania. Czymkolwiek bym się nie zajmował, zawsze wracałem do pracy projektowej i architektury. Z wykształcenia medycznego jestem felczerem. I w tym szpitalu, w którym pracowałem, rozpoczął się remont, którym kierowałem. Z czasem zdobyłem wyższe wykształcenie ekonomiczne. To były lata 90. Wtedy sfera bankowa dopiero zaczynała się rozwijać. I poszedłem pracować do jednego banku komercyjnego, który rozpoczął budowę. Od początku do końca sternikiem spraw budowlanych byłem ja. Partnerzy, którzy pracowali razem ze mną, poprosili, żebym zrobił remont także w ich mieszkaniach, a potem współpracowałem z biurami… I się zaczęło. A z czasem zrozumiałem, że ta rozkosz, którą otrzymuję z pracy projektowej, to prawdziwe szczęście, równowaga duchowa, spokój. W pracy wspiera mnie mama, a ocena taty jest ważna. Jestem bardzo wdzięczny rodzicom za tę wewnętrzną wolność, którą we mnie wychowali. Jestem taki szczęśliwy, że obecnie mogę się samorealizować, czerpać przyjemność z życia… Jednym słowem, dziękuję losowi za to, dokąd mnie prowadzi… — Praca projektowa to… — Swoista pryzmat, przez który patrzę na świat, życie i na wszystko, co nas otacza. To przede wszystkim. Rzecz w tym, że wymyślanie i tworzenie rzeczy to proces, który mnie fascynuje! Słowami nie da się opisać. Pracując nad projektem kolekcji mebli „Ukraińskie wzory”, przez dwa tygodnie nie odchodziłem od komputera. I ten emocjonalny stan wewnętrzny, w którym się przy tym przebywa, to największa rozkosz. Są dwie fazy designu: pierwsza — kiedy razem z klientem tworzysz wnętrze, eksterier, mieszkanie, dom, biuro… Tutaj bardzo ważne jest, żeby wasze myśli się zbiegały, wszystko musi być w unisonie. A kiedy tworzysz przedmioty samodzielnie, to jest twój świat wewnętrzny, który przenosisz na papier, a potem na przedmiot. Te rzeczy to moje jestestwo, to to, z czego składam się ja. — Odessyta, który interesuje się tym, co odwiecznie ukraińskie, to taka rzadkość. Pana prace przemawiają głęboką znajomością kultury narodowej… — Ukrainę na świecie znają dzięki Bubce, Szewczence, braciom Kliczko, Rusłanie. Ale to niesamowite dziedzictwo, które pozostawili nasi przodkowie, i kultura tego kraju są tak głębokie, że można czerpać i czerpać… Oto wspominam, co mnie zainspirowało… Dwa lata temu podróżowałem na motocyklu po Zachodniej Ukrainie. Zatrzymywałem się w domach miejscowych mieszkańców, są niesamowicie gościnni. Jestem tak zachwycony ich światem wewnętrznym, pieśniami, rękodziełem… Jest mi tak przykro, że nasi młodzi projektanci biorą za wzór zagranicę. To nieprawidłowe. Wy tylko spójrzcie, jak wieloaspektowa jest kultura haftu, głęboka kultura pieśni naszych przodków! To po prostu trzeba troskliwie brać, odrobinę modernizując, i pokazywać ludziom. W przyszłym roku ważne wydarzenie dla naszego kraju — „Euro-2012”. Przyjedzie do nas bardzo wielu turystów. A z jakim nastrojem od nas wyjadą?! Nasze współczesne pokolenie nie wnosi wkładu, umiemy kopiować, ale tworzyć unikalne rzeczy, niestety, nawet nie próbujemy. Moja kolekcja „Ukraińskie wzory” to próba pokazania bezcennego dziedzictwa Ukraińców. — Haftowane obrazy, mapy, nawet gęsie jajo — to już nie dziwowisko. A oto haft na kamiennych stołach, półkach na książki, nawet na wannie — naprawdę nieoczekiwane. Dlaczego wybrał Pan tak „odważny” materiał? — Corian to idealny materiał do haftu. To sztuczny kamień amerykańskiej firmy „DuPont”. Materiał kompozytowy, który ma unikalne właściwości. Jest niezwykle twardy, ale pod wpływem temperatury łatwo nabiera dowolnych kształtów według zadanej matrycy. Łatwo się poleruje, szlifuje, nie wchłania niczego w siebie. Najbardziej prymitywne jego użycie to blaty kuchenne. Jego charakterystyki mówią same za siebie. Dlaczego haft na kamieniu? To całkiem normalne dla mnie — wziąć kamień i na nim wyhaftować. — Co jest najtrudniejsze w Pana pracy? — Projekt jest rzeczywiście bardzo ciężki. Największy kłopot to haft. Kamień jest łatwy w obróbce i wykonaniu, więc problemów z wykonaniem formy nie było. Sam haft to już inna sprawa. 20 osób haftowało przez miesiąc. Rzecz w tym, że kiedy pracujesz z tkaniną, to widzisz lewą stronę, a tutaj, haftując na kamieniu, ciągle biegasz z jednej strony na drugą, patrzysz, jak to wygląda… Naprawdę, proces nie jest łatwy. Otwory w kamieniu zaprogramowałem na komputerze. I specjalną maszyną, która obrabia ten kamień, je wykonano. To także długi proces. Po czym haftowaliśmy. Ogółem cała kolekcja ma 125 000 otworów i zużyto do haftu około 35 kilometrów liny. Kiedy wyhaftowaliśmy poziome półki na książki, to zobaczyliśmy niesamowity efekt. Książki, które stawiasz, nie spadają, są zamocowane dzięki haftowi w każdym miejscu. To naprawdę unikalne. — A nić? Na ile jest praktyczna w użyciu? To w końcu meble… — To syntetyczna nić ze stuprocentowego poliestru, która nie rozciąga się, nie brudzi, nie blaknie, nie wchłania niczego, a pod względem charakterystyk technicznych może być używana wszędzie. — I ornament, i czerwono-czarne kolory wzorów Pana prac są charakterystyczne dla haftu Centralnej Ukrainy. A może w przyszłości warto zanurzyć się w prawdziwą różnobarwność kolorów i ornamentów? — Przeczytałem wszystkie książki o historii ukraińskich wzorów i uderzyło mnie to, że temat ukraińskiego haftu jest w rzeczywistości nieskończony. Te ręczniki, które są w muzeach, po prostu zachwycają. W kolekcji „Ukraińskie wzory” użyliśmy wzorów geometrycznych i roślinnych. Za każdym haftem kryją się ciekawe amulety, każdy z rysunków jest głęboko symboliczny i chroni człowieka, który je posiada. W tej kolekcji, na przykład, na stole jest wzór roślinny. A na bokach — geometryczny. Kolory — czarny i czerwony — są dość proste, ale następna kolekcja, którą zamierzam robić, będzie w stylu haftu huculskiego.
A haft Huculszczyzny jest jaskrawy, niedościgniony w różnorodności swoich kolorów. — Spodziewali się Państwo, że traficie do Księgi Rekordów Ukrainy? — Nie, oczywiście. Jesteśmy bardzo wdzięczni Narodowemu Rejestrowi Rekordów Ukrainy za to, że zwrócił uwagę na naszą kolekcję. Specjaliści przyjechali na prezentację już dość przygotowani i przez 5 godzin liczyli otwory oraz za pomocą matematycznych wzorów wyliczali, ile lin zużyliśmy. Dołożyli niemałych starań, aby poprawnie zarejestrować ten rekord i wydać nam certyfikat. — Taki projekt powinien był wywołać niemały rezonans zarówno u nas, jak i za granicą… — Jestem bardzo dumny z tego projektu. Po raz pierwszy zaprezentowaliśmy go w marcu na wystawie w Kijowie. Bardzo interesujące było to, że absolutnie wszyscy ludzie, a zwłaszcza zwiedzający wystawę z Ukrainy Zachodniej, podchodzili i ściskali dłoń. I to wszystko od serca. Podszedł do mnie mężczyzna i powiedział: „Jestem z obwodu lwowskiego. Moja żona całe życie zajmuje się haftem. Chcę po prostu uścisnąć Pana dłoń”. Obecnie prowadzimy negocjacje z jednym hotelem, aby w pełni umeblować go w stylu narodowym. W naszej kolekcji jest wiele przedmiotów — i łóżka, i recepcje, i pufy, ławki, stoliki. Prawie
Maschinelle Übersetzung
Zespół „Tiń Soncia”, który występuje w gatunku „heavy-folk” (wśród ludzi „kozacki rock”), zawsze zbiera pełne sale. Przypominam sobie jeden z ostatnich koncertów w Centrum Kultury i Sztuki Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. W sali nie było gdzie szpilki wcisnąć od takiej liczby fanów. A powodem tego był koncert-prezentacja nowego albumu „Taniec Serca”. Wybierając moment, zadałam kilka pytań Serhijowi WASYLUKOWI, liderowi zespołu „Tiń Soncia”… — Serhiju, czy nie wydaje się Panu, że w repertuarze współczesnych wykonawców prawie nie ma miejsca na patriotyczne motywy? — Mamy obecnie bardzo mało dobrej, treściwej muzyki. Na przykład, wychowywałem się na ukraińskiej estradzie końca lat 90. Tam prawie nie było tematów patriotycznych, ale był bardzo sympatyczny rodzimy produkt, którym zachwycały się setki tysięcy, jeśli nie miliony, i to sprzyjało wychowaniu patriotycznemu. Czuliśmy, że mamy coś swojego i jest to godne podziwu. Przykro, że dla większości wykonawców, których kochaliśmy, tematy patriotyczne w ogóle nie są bliskie. I o ile Taras Czubaj oraz zespół „Skriabin” nagrywali pieśni powstańcze, to Biłyk, Powalij, Własowa, „Aqua Vita” już przechodzili na język rosyjski. Najbardziej nie lubię w sztuce nieszczerości. — W szczerość Pana zespołu nie ma wątpliwości, bo każdy występ „Tini Soncia” to pełna sala. Czym hipnotyzujecie widza? — Fanów mamy rzeczywiście niemało, my snu na nich nie zsyłamy. I zbierają się oni w wielkich salach. A oto w czym tkwi nasza wyjątkowość, lepiej zapytać ich samych. — Czy zmiany w składzie zespołu odbiły się na poszukiwaniach twórczych? — „Tiń Soncia” od 2003 roku jest zespołem konceptualnym z ideologicznie i stylistycznie wyważonym własnym repertuarem, niezależnie od naszego składu. Wszyscy bardzo kochamy skrzypaczkę Sonię Rohalśką, ogromny wkład twórczy bandurzysty Iwana Łuzana. Ale „Tiń Soncia” to przede wszystkim szczególny duch muzyczny i poetycki. A to, że trzon zespołu pozostaje niezmienny, tylko potwierdza: jesteśmy ludźmi o tych samych poglądach. — A jakie były przesłanki stworzenia nowego albumu „Taniec Serca”? — Po prezentacji „Połumianoji Ruty” od razu zabraliśmy się za tworzenie nowego repertuaru. Przez cztery lata zebraliśmy symboliczną kolekcję najlepszych utworów. Ogromne szczęście mieć świadomość, że jest się współtwórcą takich kompozycji jak „Misiaciu mij”, „Po wranisznij zori”… W albumie zebrane są naprawdę wspaniałe kompozycje niemal na każdy gust. — Albumy „Nad Dykym Polem” oraz „Połumiana Ruta” po prostu „oddychają” ukraińską przeszłością… A jakie są wiodące tematy nowego albumu? — Album jest wielowymiarowy, dojrzały i bardzo osobisty. W piosenkach „Persza kwitka” oraz „Soncia lit” mówimy o trudnym temacie — odejściu najbliższych, przewartościowujemy pojęcie życia i śmierci, w kołysance „Schowana u mrijach” zwracamy się do naszych dzieci, w piosenkach „Doroha w lis”, „Chrestyny Wowkułaky” prowadzimy paralele między nami a zaświatami — takie sobie echo „Pieśni leśnej” Łesi Ukrainki. Tematy patriotyczne również są obecne — na liczne propozycje fanów nagraliśmy ponownie „Kozaczu Mohyłu” i teraz brzmi ona znacznie lepiej. Również w albumie znajduje się rockowa wersja piosenki do słów Wasyla Stusa „U ckomu poli synomu, jak lon”.
Maschinelle Übersetzung
Switłana PRUHO, wieś Opiszne. Od świtu do zmierzchu na placu Centrum Rozwoju Kultury Duchowej w Opisznem trwał III Międzynarodowy Festiwal-Jarmark Artystyczny „Garncarski Wszechświat na Ukrainie—2011”. Artyści-ceramicy, garncarze, rzeźbiarze, mistrzowie haftu i tkactwa, wyplatania z wikliny z różnych regionów Ukrainy oferowali obecnym ogromny asortyment wysokiej klasy dzieł sztuki, wykonanych własnoręcznie. Dla gości święta organizatorzy przygotowali szereg różnorodnych rozrywek: konkursy garncarzy i malarek na „największy garnek”, „najwyższy wazon” itp., artystyczne warsztaty, „Garncarską aukcję”, dziecięce i młodzieżowe rozrywki, podróże po stolicy garncarstwa wozem konnym. W ramach Dnia Garncarza po raz pierwszy w Opisznem odbywał się Pierwszy Narodowy Festiwal-Konkurs dekorowania ludzkiego ciała farbami według motywów malowideł wyrobów ceramicznych, w tym także przy pomocy surowców garncarskich (gliny, angoby). Uczestnikami festiwalu zostali artyści i modele z wielu ukraińskich miast i miasteczek. Mistrzowie postarali się na medal, tworząc prawdziwe arcydzieła na ciele. „Wszystkie prace są niezwykle piękne — zaznaczył przewodniczący jury Wiktor Karpenko, prezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Tatuażu i Piercingu — ale konkurs to konkurs”. „Grand Prix” otrzymali artystka Tetiana Metel i model Ołeksandr Ołenycz za pracę „Ukryta mądrość”. Jeszcze jedną niespodzianką stał się Narodowy Festiwal Kowalski „WAKULAFEST—XXI” — święto sztuki kowalskiej, hołd dla historii i swoisty akt odrodzenia tysiącletniej tradycji jednoczenia kowali i garncarzy. Uczestnikami festiwalu kowalskiego zostało siedmiu mistrzów z Sum, Doniecka, Lwowa i Opisznego. Każdy z nich stworzył wysokiej klasy dzieła artystyczne na temat garncarstwa. Warsztaty garncarskie. Ołenycz Ołeksandr — Grand Prix Narodowego Festiwalu-Konkursu „BodyCeramicFestUkraine”. Zwyciężczynią została jedyna uczestniczka, Emilia Sydor ze Lwowa. Jej „Opiszniańskie koniki” po prostu oczarowały członków Rady Ekspertów. Nie tylko rozrywkami był szczodry tamten dzień: najlepsi kucharze prześcigali się w oferowaniu smacznych dań narodowej kuchni ukraińskiej. A na zakończenie Dzień Garncarza ucieszył młodzież skocznymi tańcami na dyskotece. Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Ulana WOLYKOWSKA. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. 1 1 0 3 1. Zwracamy się do Państwa z propozycją. A czy nie chcielibyście zostać autorami jednego z kolejnych numerów tygodnika „Słowo Proświty”, poświęconego jubileuszowi Niepodległości? Napiszcie o swoim stosunku do obchodów Dnia Niepodległości w poprzednich latach i w obecnym, o ostatnich 20 latach w losach Ukrainy i w Waszym życiu. Szef redakcji Pawło MOWCZAN 4 820095 780016. Drodzy nasi czytelnicy!
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KB nr 4066 z 02.03.2000 r.
P.o. redaktora naczelnego Mykoła CYMBALIUK
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279!49!47, Jewhen BUKET 279!39!55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278!01!30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Maschinelle Übersetzung
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279!49!47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270!55!57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278!63!69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278!63!69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279!41!46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301231 Nakład w lipcu — 23000
Maschinelle Übersetzung