Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Rozpoczęła się kampania przedwyborcza. Zob. str. 2. PRZEJAW ŚWIADOMOŚCI OBYWATELSKIEJ. ANTOLOGIA POETYCKA „STRZAŁA”
Maschinelle Übersetzung
W 1988 roku w ługańskiej (wówczas woroszyłowgradzkiej) gazecie obwodowej „Mołodohwardijec” opublikowano artykuł pisarza, publicysty, działacza społecznego Iwana NYZOWEGO „Być narodem”, jeden z pierwszych artykułów „pieriestrojkowych” w obronie języka ukraińskiego, w którym z palącym bólem pisze on o ówczesnym stanie języka ojczystego i kultury. Szukając przyczyn takiej sytuacji, autor dochodzi do wniosku, że niemal we wszystkich sferach naszego życia jest wielu ludzi, którym w ogóle nic nie Iwan NYZOWY Nigdy jeszcze nie pisałem żadnego artykułu z takim palącym bólem, z takim duchowym zamętem i z taką niezachwianą wiarą w swoją rację. Przecież chodzi o język ukraiński — największe i najdroższe bogactwo mojego narodu, o język, który dzisiaj, jak nigdy dotąd, potrzebuje ochrony: mojej, naszej, ogólnonarodowej. O język, który ma głębokie korzenie, który w swojej kilkusetletniej historii doświadczał rozkwitu i upadku, lekceważenia, ucisku i zakazów, który w pierwszych porewolucyjnych latach zabrzmiał swobodnie i dumnie w wielogłosowym chórze języków i narzeczy narodów Związku Radzieckiego, a dzisiaj znów znalazł się w położeniu języka drugorzędnego czy nawet trzeciorzędnego, traktuje się go z góry, jak coś nie do końca poważnego i pełnowartościowego: pobłażliwie, lekceważąco, z pogardą, a nawet wrogo. Moralność ludzka kształtowała się wiekami. Ukraść cudzą rzecz — wstyd; skłamać — nieuczciwie; zapomnieć o własnej matce — hańba. Za wszelkie winy wobec rodu, wspólnoty, społeczeństwa, ojczyzny karano na różne sposoby: powszechnym potępieniem i pogardą, wygnaniem, więzieniem, śmiercią. Podstawowe kryteria moralne i arsenał kar dla ich łamiących zachowały się do dzisiaj, tyle że nieco się przekształciły i znacznie złagodniały. Kraść cudze (narodowe, państwowe — czyli „swoje”) zaczęto na większą skalę; kłamać — częściej i bez najmniejszych wyrzutów sumienia; własnych rodziców (a nawet własne dzieci!) wszędzie i na każdym kroku porzuca się na pastwę losu. Moralność przestaje być jednolita — zdaje się, że rozdwoiła się. Przyjrzyjcie się uważniej: kto obecnie siedzi w restauracjach i barach? Tam obecnie siedzą nieczyści na rękę dostawcy i „załatwiacze”, różni naczelnicy i „naczelniczki” — wszyscy ci, którzy nie produkują, a tylko konsumują, i konsumują za dziesięciu. Przysłuchajcie się, w jakim języku rozmawiają między sobą? Ukraińskim, rosyjskim, obcym? Nie, oni mają swój, zawodowy, specyficzny język. Inne języki są im do niczego niepotrzebne. One, czyli języki, są im po prostu niepotrzebne, im w ogóle nic nie jest potrzebne oprócz zysku. Powiecie, że takich ludzi jest niewielu? O nie, wielu! I namnożyło się ich wszędzie, niemal we wszystkich sferach naszego życia. Najstraszniejsza w nich jest czerstwa, obojętna, zimna (i ślepa!) dusza. To oni, to im podobni doprowadzili do wielu niepożądanych, niezaplanowanych, ciężkich, a nawet haniebnych problemów w naszym dzisiejszym życiu. Dniepr, bezmyślnie przegrodzony pięcioma tamami, gnije, zatruwając wszystko wokół. Jego dopływy wysychają, bo życiodajne poleskie bagna zostały bezmyślnie osuszone. Karpackie góry niszczeją, bo lasy na ich szczytach bezmyślnie wycinano. Nam potrzebne, oprócz zysku, którzy, sami tego nie uświadamiając sobie, „kopią grób” sobie i wszystkiemu wokół. Niestety, dzisiaj problem jest nie mniej aktualny niż w czasie pisania, bo dawni bywalcy restauracji obecnie wspięli się na najwyższe szczeble władzy. Mamy nadzieję, że artykuł, który prezentujemy w skróconej formie, zainteresuje naszych czytelników. Myślmy, czytajmy, analizujmy i dokładajmy wszelkich starań, aby wreszcie zmienić sytuację! nie będzie czym oddychać: w malowniczych okolicach naszej republiki, w pobliżu Sum i Czernihowa, Czerkas i Lwowa, koło Czyhyryna i Równego pobudowano kombinaty chemiczne, różne zakłady i fabryki, i wszystkie bez oczyszczalni ścieków, i wszystkie wypuszczają w niegdyś błękitne niebo czarne, niebieskie, zielone, pomarańczowe, czerwone smugi dymu, zlewają do rzek i jezior zabójczą truciznę odpadów przemysłowych. A ile w republice jest elektrowni atomowych? Nie liczono ich, dopóki nie wydarzyła się katastrofa czarnobylska. Teraz zaczęto liczyć, ale już za późno, by coś zmienić. A spróbuj jeszcze zmieniać: rozbijesz się o głuchą ścianę czerstwości i obojętności „żelbetonowych decydentów ludzkich losów”. A co mówić o naszym Donbasie?! Nic nie trzeba mówić: i widać, i jasno, i zrozumiałe wszystko bez słów. A co mówić o języku ukraińskim?! Można by i nie mówić, ale — trzeba! Dzisiaj, teraz, bo jutro będzie już za późno: język może zniknąć, jak już zniknęło niemało języków światowych, jak zniknęły języki Indian Ameryki Północnej, języki gaelickie Wysp Brytyjskich. Powiecie, że przesadzam, zagęszczam barwy? Powiecie, że to Zakończenie na str. 2 UŚWIĘCONY RODZINNĄ MODLITWĄ DUSZA WIELKIEGO NARODU
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Zakończenie. Początek na str. 1 Czy bycie narodem to skutek cywilizacji i postępu, zjawisko naturalne w rozwoju społeczeństwa? Cóż, może nieco przesadzam — to z palącego bólu o swój ojczysty język, o swój naród i jego przyszłość. Ale cóż to za cywilizacja i cóż to za postęp, kiedy pod nieustannym buldożerem obojętności giną, znikają z powierzchni ziemi rośliny i zwierzęta, zabytki historyczne i architektoniczne? Cóż to za rozwój, jeśli człowiek sam dla siebie, czasem nie uświadamiając sobie tego, kopie grób — w przenośnym i dosłownym znaczeniu?! Najstraszniejsze zaś jest to, że wszystko, co niegodne, robimy łatwo i prosto: rąbiemy, trujemy, psujemy, odmawiamy, przerabiamy się. Odmówić się od ojczystego języka — proszę bardzo! Zmienić narodowość, przerobić nazwisko — proszę bardzo! Całkowicie potępić, przekreślić, odrzucić precz historię swojego narodu — a czemu by i nie zrobić tego, tym bardziej w imię internacjonalizmu. Za to chwalą. A za miłość do swojego ojczystego i krwistego — biją, przypinają etykietę „nacjonalisty”. Cytuję pisarza S. Stepniaka-Krawczyńskiego. W rozdziale 29. „Despotyzm i prasa” swojej książki „Rosja pod władzą carów” pisze on: „W 1876 roku rząd w pełnej sprzeczności z prawem i bez podania przyczyn zakazał całej literatury — ukraińskiej! Nie pozwalano wydawać żadnych książek w języku ukraińskim, oprócz powieści — akt całkowicie bezprecedensowy nawet w Rosji”. Niełatwo było żyć językowi i literaturze ukraińskiej za caratu! U zniewolonego narodu, z którego wyszli Sirko i Krywonis, Chmielnicki i Bohun, Skoworoda i Szewczenko, odbierano nie tylko wolność i chleb, ale też ojczysty język i ludzką godność. Jest to powszechnie wiadome i nikt nie będzie w stanie temu zaprzeczyć ani tego obalić. W latach 20. XX wieku język i literatura ukraińska zdobyły szerokie uznanie. Rozpoczął się ich burzliwy rozkwit. Pojawiały się nowe gazety, czasopisma, wydawnictwa, teatry itd. I nie tylko w granicach Ukrainy. Tak, w Moskwie w 1924 roku został założony Państwowy Teatr Ukraiński RFSRR. W jego repertuarze były „Natalka Połtawka” I. Kotlarewskiego, „Sawa Czały” I. Karpenki-Karego, „Dyktatura” I. Mykytenki, „Szturm” O. Kornijczuka. Poza granicami Ukrainy, w miejscach intensywnego osadnictwa Ukraińców, funkcjonowały ukraińskie szkoły, gazety, czasopisma, wydawnictwa. Na Kubaniu, w mieście Krasnodar, działała nawet wyższa uczelnia z ukraińskim językiem nauczania. A co stało się potem, w latach trzydziestych? Spadek zainteresowania językiem i literaturą ukraińską, kulturą całego narodu? Nie, nie to, nie to… Stało się co innego i wynikało to ze skutków rozkwitu kultu jednostki „wielkiego i nieomylnego Stalina”. Tenże teatr ukraiński w Moskwie zakończył swoją działalność w 1934 roku. Ukraiński teatr robotniczy w Charkowie „zakończył działalność” cztery lata wcześniej. „Zakończyły działalność” placówki kulturalne i oświatowe w stosunkowo niewielkich miastach: Łubniach, Ochtyrce, Romnach, Bachmucie (obecnie Artemiwśk w obwodzie donieckim), Białej Cerkwi, Starobielsku… Okrutne represje, które trwały ponad dziesięć lat, wykrwawiły literaturę ukraińską: z życia zostali wyrwani M. Zerow i P. Fyłypowycz, Majk Johansen i Hryhorij Kosynka, Iwan Mykytenko i Mykoła Kulisz, Chwylowyj i Doswitnij — dziesiątki i setki innych pisarzy, artystów, aktorów, działaczy kulturalno-oświatowych i społeczno-politycznych. Wraz z upadkiem kultury, z ogromnymi stratami ludzkimi, zaczęła podupadać też dawna sława narodu ukraińskiego jako narodu samodzielnego, wolnościowego, dumnego, wysoko wykształconego… Zaczęli pojawiać się odstępcy, „wilkołaki”, „wyrzekający się”, nowo objawieni „kyrpo-hnuczkoszyjenkowie”. Jeszcze pod koniec lat 40. i na początku 50. nas, uczniów, zmuszano do wyrywania całych stron z podręczników języka i literatury ukraińskiej. Twórczość takich mistrzów pióra jak J. Janowski, Ostap Wysznia, W. Sosiura, A. Hołowko ogłaszano wrogą. Cztery i pół miliona osób zginęło na terytorium Ukrainy w latach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. A gdyby jeszcze uzupełnić tę listę imionami represjonowanych w latach „kultu”? Zmarłych z głodu w 33-im? Ilu milionów nosicieli języka i kultury ukraińskiej doliczylibyśmy się? O tym strasznie nawet myśleć, nie mówiąc już o mówieniu i pisaniu. Wiem, wielu nie spodoba się mój artykuł. Ale kto może oskarżyć mnie o oszczerstwo?! Biorę wszystkie fakty z życia, z historii. Korzystam z prawa jawności, z warunków demokratyzacji naszego społeczeństwa. I zwracam się nie do wrogów za granicą, a do swoich rodaków: chrońmy naszą sławę, naszą kulturę, nasz język!
I naszą ludzką godność! „Okres zastoju” to bezpośrednie skutki „kultu jednostki i woluntaryzmu”. W tych dziesięcioleciach kultura ukraińska poniosła znaczne straty. Bezduchowość zaczęła się od wyrzeczenia się języka ojczystego, od pogardy dla rodzimej kultury i całkowitej nieznajomości historycznej przeszłości własnego narodu. Słowa „narodowy” i „nacjonalizm” stały się najstraszniejszymi słowami na Ukrainie. Zamiast nich przyszły słowa „internacjonalny”, „internacjonalizm”. Powtarzano je tak często, tak często odmieniano przez przypadki, że w końcu straciły swoje święte znaczenie. Doszło do kosmopolityzmu: kochamy tylko to, co obce, zagraniczne, a swoje – jest złe, nieudolne, „zaściankowe”, niepełnowartościowe. Będziemy „ćwierkać” w jakimkolwiek języku, byle nie w swoim „chłopskim”, nieperspektywicznym, wymierającym. Tak kochamy braci-Rosjan, że na ich korzyść całkowicie i w pełni przejdziemy na język rosyjski. Jesteśmy takimi „internacjonalistami”, że dla interesów kilkuset afrykańskich i latynoamerykańskich studentów przeniesiemy wszystkie uczelnie republiki na rosyjski język nauczania. A jeśli trzeba, to i na angielski, francuski, hiszpański… Robimy to z wielkiej miłości! Ale, kładąc rękę na sercu, powiedzcie szczerze i uczciwie – komu to jest potrzebne i komu się opłaca? Braciom-Rosjanom wcale nie jest potrzebna nasza bezmyślna „ofiara” – oni od zarania dziejów rozumieli nasz język ukraiński, naszą pieśń ludową. I dzisiaj Rosjanie będą nas szanować bardziej, jeśli wrócimy do swojego języka i swojej pieśni. A czy zagranicznym studentom potrzebna jest nasza „ofiara”? Może chętnie uczyliby się naszego języka, ukraińskiego?! Nie, nad tym nikt się nie zastanawiał. Albo, zastanowiwszy się, milczeli. Bali się: oskarżą o nacjonalizm… A szkoły ukraińskie tymczasem „kończyły działalność”, w Woroszyłowgradzie dawno już zniknęły. Moja córka, Ukrainka po ojcu i matce, wychowywała się w „rosyjskich” żłobkach i przedszkolu, uczyła się w „rosyjskiej” szkole. A my przecież chcieliśmy – odwrotnie. Ale dokąd oddawać dziecko: do Łubni, do Romnów, do Ochtyrki? I tak oto dzisiaj moja córka, przyszła matka, musi uczyć się języka ojczystego jako obcego. To jeszcze dobrze, że przychodzi jej to łatwo i jest nadzieja na to, że język ukraiński stanie się dla niej rzeczywiście ojczystym, chociaż drugim – po języku rosyjskim. Z kim dzisiaj można porozmawiać po ukraińsku w centrum obwodowym? Z trzema-pięcioma ukraińskimi pisarzami, z kilkoma dziennikarzami, którzy pracują w gazetach „Prapor peremohy”, „Mołodohwardijec”, w radiu obwodowym. I tyle. Język ukraiński całkowicie zniknął ze wszystkich bez wyjątku urzędów i organizacji, z sądownictwa i życia biznesowego, coraz bardziej znika z naszej codzienności. Ileż to razy zdarzało mi się obserwować i słuchać czegoś takiego. Do księgarni wchodzi młoda (a czasem i nie tak młoda, rzadziej – starsza czy wręcz całkiem stara) kobieta z dzieckiem. Dziecko, ujrzawszy atrakcyjnie wydaną książkę, gorąco prosi: „Mamo, kup tę książeczkę!”. I słyszy w odpowiedzi ostre i kategoryczne: „Ona na ukraińskim języku! Nie wezmę, i nie proś”. I niech dziecko choć pęknie od płaczu – matka książki nie kupi. Język ukraiński jest bardzo miękki, melodyjny, śpiewny, poetycki. Pięknie się w nim wyznaje miłość, kołysze dzieci do snu. Opłakuje zmarłych. Wyraża uczucia zachwytu, dziękuje za dobro. Ale wszystkie przytoczone epitety są przyprószone pyłem zapomnienia. Na każdym kroku słyszę inne epitety. Przy czym z ust wczorajszych Ukraińców – dzisiejszych odstępców. „Ten koślawy język!” „Ten chachłacki język!” I jeszcze: „Martwy język!”, „Wymierający, nikomu niepotrzebny!”, „Język, na którym połamiesz język” – oto taki ci kalambur. Dlaczego Maria Wilińska, stawszy się Marią Markowycz, przyjęła i pokochała ukraiński „chłopski” język i weszła do literatury ukraińskiej pod imieniem Marko Wowczok? I to w czasie, gdy nasz „zaściankowy” język był zakazany… Za co szanowali język ukraiński i pisali o nim z zachwytem wybitni synowie narodu rosyjskiego Hercen i Dobrolubow, Turgieniew i Czernyszewski? Ileż „trudnych” pytań chce mi się zadać. Na przykład takie: komu przyszło do głowy nadać rodzicom prawo wyboru języka dla swoich dzieci, zwalniać dzieci, które urodziły się Ukraińcami, z nauki ojczystego języka matki? Kim oni są z pochodzenia, ci „zezwoliciele”? Jestem pewien, że nie Rosjanie, nie Tatarzy, nie… U kogo przechowywana jest „petycja” rodziców, nieświadomych swojej narodowości? Wystawić by ją w muzeum ludzkiej hańby (takiego muzeum, niestety, nie ma, a jest ono dzisiaj potrzebne)! Dzięki Bogu, nie zapomnieliśmy wszystkich ukraińskich pieśni ludowych. Lubimy bawić się ukraińskimi anegdotami ludowymi. Bez wątpienia, wszyscy kochamy ukraińskie potrawy, resztki ukraińskiej przyrody (kochamy i szarpiemy, szarpiemy i kochamy), ukraińską gościnność i szczodrość. Chętnie przyjmujemy wszelkiego rodzaju gości. Nie znając ich języka, komunikujemy się z nimi za pomocą rosyjskiego. Bywa, że przyjmujemy u siebie Ukraińców z Kanady i Argentyny, ze Stanów Zjednoczonych i Polski. Oto tutaj mamy „zwarcie”. Zagraniczni Ukraińcy mówią po ukraińsku, a my „obszczajemsja” z nimi po rosyjsku, kalecząc język. Okazuje się, że nie znamy tak naprawdę żadnego języka. Okazuje się, że „wielki i potężny język rosyjski” przystosowaliśmy do niskiej kultury językowej (i ogólnej), przerabiając go na swoją modłę, tak jak nam wygodnie i korzystnie. Czy dużo ukraińskich szyldów, ogłoszeń widzicie na ulicach? Czy choć w jednej instytucji odezwą się do was w języku państwowym – ukraińskim? Gdzieś coś, być może, zmienia się – w duchu wymagań czasu. Gdzieś ktoś, być może, troszczy się o los ojczystego języka i kultury… Kogo my chcemy oszukać tym, że znamy język ukraiński?! Mimowolnie przypomina się gogolowskie: „Znacie li wy ukrainskuju nocz? Niet, wy nie znajecie ukrainskoj noczi!”. Oto kończę ten artykuł, ale rozmyślania moje na tym się nie kończą. Czy zrozumieją mnie właściwie moi współplemieńcy? Czy przejmą się moim palącym bólem? Nie wiem… Ale wiem, że obowiązkowo znajdą się krytycy, oskarżyciele, jawni i tajni przeciwnicy moich myśli i mojej troski. Z liczby tych samych „rzeźników” i „dostawców”. Nie bez tego, jak to mówią w ludzie. O takich jeszcze wielki Taras trafnie powiedział: „Sławnych pradziadów wielkich prawnuki marne”. A co powiedzą o nas nasi jutrzejsi i dalecy potomkowie? W jakim języku będą mówić? Jak będą się zwać? Wierzy się – Ukraińcami. Pragnie się – narodem. Wielkim, oryginalnym, dumnym, dobrym i szczodrym. Takim, jakim nasz naród był od wieków. Od redakcji. 31 lipca Przewodniczący Rady Najwyższej Wołodymyr Łytwyn podpisał ustawę „O zasadach państwowej polityki językowej”, która rozszerza stosowanie języka rosyjskiego na poziomie regionalnym. Ustawa została już wysłana do podpisu prezydentowi Wiktorowi Janukowyczowi, podano na stronie internetowej Rady Najwyższej.
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO
30 lipca CKW oficjalnie ogłosiła rozpoczęcie kampanii wyborczej 2012 roku: 28 października odbędą się wybory do Rady Najwyższej Ukrainy VII kadencji. Nowe prawo wyborcze wprowadziło trzy istotne zmiany w porównaniu z wyborami do parlamentu jesienią 2007 roku. Po pierwsze, wprowadzono mieszany system wyborczy, to znaczy połowa składu parlamentu jest wybierana z list partyjnych w ogólnopaństwowym okręgu wyborczym, a druga połowa w 225 jednomandatowych okręgach. Po drugie, w procesie wyborczym nie występują bloki partii, kandydować mogą wyłącznie partie. Po trzecie, próg wyborczy dla tych partii podwyższono z 3 do 5 procent. Już w pierwszych dniach kampanii wyborczej, zgodnie z jej kalendarzem, odbyły się zjazdy głównych sił politycznych, które zatwierdziły listy partyjne kandydatów, a także kandydatury w okręgach jednomandatowych.
31 lipca w Międzynarodowym Centrum Kultury i Sztuki swoje zjazdy odbyły partie, które weszły w skład niedawno utworzonego Związku Sił Patriotycznych „Nasza Ukraina”. Są to Partia Polityczna „Nasza Ukraina”, Ukraińska Partia Ludowa oraz Kongres Ukraińskich Nacjonalistów. Do tego Związku przyłączyło się także ponad 30 organizacji społecznych, wśród których znajdują się Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, Związek Oficerów Ukrainy, Towarzystwo „Memoriał”, organizacje kozackie, kobiece i młodzieżowe. Przedstawiciele tych organizacji weszli również na listy kandydatów w ogólnopaństwowym okręgu wyborczym oraz w okręgach jednomandatowych.
Najpierw w MCKiS swoje zjazdy odbyły Ukraińska Partia Ludowa i Kongres Ukraińskich Nacjonalistów. Zatwierdziły one kandydatury ze swoich partii na ogólną listę Związku Sił Patriotycznych. Ponieważ nowe prawo wyborcze wymaga zgłoszenia listy przez jedną partię, to NU, UPL i KUN zawarły porozumienie, że taka lista zostanie zgłoszona przez
Polityczna partia „Nasza Ukraina”. Dwie pozostałe partie zgłosiły swoje kandydatury na tę listę, a za kwotę NU idą także przedstawiciele organizacji społecznych. Zjazdy UNP i KUN zatwierdziły również kandydatów, których proponują w okręgach większościowych — zgodnie z własnymi kwotami. Ogólnie zaś SPS wystawia kandydatów we wszystkich 225 okręgach większościowych. I w każdym będzie jeden uzgodniony kandydat od trzech partii. Zasadnicze jest to, że zjazdy UNP i KUN przyjęły rezolucje o poparciu jednolitej listy kandydatów i o poparciu uzgodnionych kandydatów w każdym okręgu.
Zjazd partii „Nasza Ukraina” (z udziałem delegatów z dwóch pozostałych partii) odbył się pod przewodnictwem lidera partii, Prezydenta Ukrainy w latach 2005—2010 Wiktora Juszczenki. W swoim referacie dał on wyraźną charakterystykę tej niepokojącej sytuacji, w jakiej znalazła się Ukraina w ciągu dwóch i pół roku rządów regionałów. Podkreślił, że Związek Sił Patriotycznych „Nasza Ukraina” idzie do wyborów jako alternatywa dla obecnej antyukraińskiej władzy, jako patriotyczna opozycja. Zjazd zatwierdził listę wyborczą „Naszej Ukrainy”, a pierwszą piątkę na niej poprowadził Wiktor Juszczenko.
Maschinelle Übersetzung
Oksana SEMENIUK, zastępczyni przewodniczącego rady Halickiego rejonowego oddziału m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Ołeksandra DIDYK, 52 lata, nauczycielka wyższej kategorii, wykłada język i literaturę ukraińską, m. Kołomyja: — Kiedy dowiedziałam się, że w Kijowie rozpoczęła się akcja w obronie języka ukraińskiego, długo się nie zastanawiałam: załatwiwszy sprawy domowe, z osobami o podobnych poglądach przyjechałam do Kijowa. Jeszcze z lat szkolnych zapadły mi w duszę słowa Maksyma Rylskiego: „Jak latorośl winnej latorośli, // pielęgnujcie mowę. Pilnie i nieustannie // pielcie chwasty…” Dużo jeździłam po wsiach naszej Iwano-Frankowszczyzny w ekspedycjach, gdzie badaliśmy dialekty rodzinnego kraju. I głęboko poruszyło mnie bogactwo i niepowtarzalność naszej mowy, ogromny szereg synonimów. Swoim czynem chcę udowodnić, że są ludzie nieobojętni, którzy pragną chronić to, co najdroższe: mowę, duszę narodu. A naród bez duszy nie może istnieć. W domu został syn, który opiekuje się moją starą, 86-letnią mamą. Oboje mnie wspierają. Mama pobłogosławiła mnie na wyjazd do Kijowa. Syn powiedział, że głoduje razem ze mną — tylko w domu. A na pytanie „Tarasiku, a dlaczego tak robisz?” odpowiedział: „Bo chcę, żeby nas, niezgadzających się, stało się więcej…” Mychajło PIHULAK, 58 lat, m. Iwano-Frankiwsk, bezrobotny: — Poparłem akcję, ponieważ próbują zniwelować to, co najdroższe — mowę. Chcę, żeby moje dzieci. Jarosław PITKO, przewodniczący Lwowskiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Rozpoczynając wystąpienia, przewodniczący Lwowskiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jarosław Pitko podkreślił niebezpieczeństwo uchwalenia antypaństwowej, antykonstytucyjnej ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, skierowanej na zniszczenie języka ukraińskiego, na rozłam społeczeństwa, co zagraża utratą niepodległości Ukrainy. Uchwalając tę ustawę, władza zademonstrowała swoją antyukraińską istotę. Okradłszy naród ukraiński materialnie, postanowiła zabrać mu duszę — mowę i w ten sposób przekształcić Ukraińców w zdenacjonalizowaną ludność. i wnuki mogły oglądać telewizję w języku ukraińskim, żeby kręcono ukraińskie filmy i seriale, a nie tylko reklamy. Żeby dzieci przed snem w kanale narodowym mogły posłuchać bajeczki w ojczystym języku. Chcę, żeby władza bardziej szanowała obywateli swojego państwa: nie wnosiła rozłamu w społeczeństwo, dbała o nasz dobrobyt i przyszłość, a nie pracowała dla zysku sąsiednich państw. W domu czeka żona, która całkowicie mnie wspiera. W rodzinnej wsi Spas został syn, synowa, wnuk i wnuczka. Wspierają mnie, śledzą przebieg wydarzeń, kibicują wynikowi akcji. Dzwonią prawie co godzinę. Syn jest gotów przyjechać do Kijowa z przyjaciółmi, na zmianę za mnie. Myrosław DRAHAN, 73 lata, m. Nowy Jork, USA, lekarz genetyk: — Od dawna interesowała mnie historia języka ukraińskiego. Według ocen znanych uczonych, cywilizowane życie społeczne na Ukrainie istniało jeszcze 45 000 lat temu — świadczą o tym znaleziska archeologiczne. Z zawodu jestem lekarzem genetykiem, więc w swoim laboratorium w USA przeanalizowałem 2000 próbek krwi osób pochodzących z Galicji i Huculszczyzny i odkryłem, że na poziomie genetycznym są niezwykle podobne do próbek krwi Basków. Jak wiadomo, Baskowie mieszkają na drugim końcu Europy, a ich język jest najstarszym w Europie. Uważam, że sytuacja, która wytworzyła się wokół kwestii językowej na Ukrainie, jest sprzeczna z normami międzynarodowymi, jest niemoralna wobec Ukraińców. A język ukraiński w rzeczywistości potrzebuje ochrony państwowej, protekcjonizmu (jak to jest we Francji i Izraelu), wprowadzenia we wszystkich sferach życia na terytorium Ukrainy, a nie ograniczania. Z tymi przekonaniami i wiedzą przyjechałem bronić języka ukraińskiego. Nie zapominajmy, Mahatma Gandhi tak osiągnął niepodległość Indii. Dwujęzyczność jest szkodliwa dla państwa ukraińskiego, dlatego uczepili się, by wprowadzić regionalizm. Ale niczego nie osiągniemy, dopóki nie pokonamy poczucia niższości, które wpajali nam nasi kolonizatorzy. Jurij TYMOSZENKO, 51 lat, malarz-dekorator, bezpartyjny, m. Kołomyja: — Poparłem akcję, ponieważ jestem świadomym Ukraińcem i rozumiem jej ważność. Żałuję, że przyjechałem dopiero teraz: u nas pięć razy różni organizatorzy zbierali chętnych do wyjazdu do Kijowa i za każdym razem wyjazd był odwoływany, bo z Kijowa napływały informacje, że akcję przerwano. Ukraińskie media, zwłaszcza radio, telewizja, przemilczają to wydarzenie. Ale my przez ludzi dowiedzieliśmy się, że akcja trwa, i od razu przyjechaliśmy i zaczęliśmy głodować. Doskonale zdaję sobie sprawę, że nasza akcja ma charakter bardziej symboliczny niż praktyczny. Ale to symbol walki przeciwko reżimowi Janukowycza dla całego świata. Na nasze wsparcie Ukraińcy z całego świata przeprowadzili pikiety pod konsulatami i ambasadami Ukrainy. Wierzę, że wielu Ukraińców szuka w kanałach i na falach wieści z Ukraińskiego Domu o tym, że akcja trwa. W domu zostawiłem żonę, dziesięcioletniego syna i 240 hrywien. Jestem wdzięczny żonie, która mimo trudnej sytuacji materialnej wsparła mnie i pobłogosławiła na ten wyjazd. Roman KIS, 63 lata, etnolog, kulturoznawca, pracownik naukowy Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy, autor ośmiu książek, dwie z nich poświęcone są językowi ukraińskiemu, m. Lwów: — Poparłem tę akcję, ponieważ nie mogłem nie poprzeć. To mój czuciowy wewnętrzny nerw połączenia z organizmem narodowym, który może zginąć nie przez nowożytne rusyfikatorskie cyrkularze, a przez dzisiejszą sytuację środowiska językowego. Zostawiłem we Lwowie cudowne kwiaty dalie, którymi lubię się zachwycać. Leonid TERTYCZNYJ, 51 lat, spawacz elektryczny, obwód czerkaski: — Nie jest mi obojętny los języka ukraińskiego. Moja mama przez 40 lat była nauczycielką języka ukraińskiego. Kiedy zaczęło się głodowanie, mama przyśniła mi się i we śnie zaczęła wyrzucać: „Synku, język ukraiński chcą zniszczyć, a ja poświęciłam mu czterdzieści lat życia. Dlaczego siedzisz, dlaczego nie walczysz?” Rano pospiesznie spakowałem rzeczy i wyruszyłem do Kijowa. W domu została żona. Myśli, że pojechałem do pracy zarobkowej, bo mój zakład teraz stoi, a wszystkich pracowników wysłano na urlop bezpłatny. Leonid BROWCZENKO, 63 lata, emeryt wojskowy, major, ukończył Leningradzką Akademię Łączności:
— Przyłączyłem się do tej akcji, ponieważ jeszcze w 1990 roku występowałem za językiem ukraińskim, za utworzeniem sił zbrojnych Ukrainy, za niepodległą Ukrainą. Czuję się upokorzony słowami Czeczetowa, który oświadczył „po feni” (w żargonie przestępczym), niezdolny nawet uświadomić sobie, jakie poważne stanowisko zajmuje: „My ich rozwieli, kak kotiat” (My ich rozegraliśmy, jak kocięta). Obrazowo mówiąc, ukradli mandaty, żeby zapewnić głosowanie. 4 lipca 2012 roku w Winnicy, zaraz gdy dowiedziałem się, że deputowani ludowi zaczęli głodować, ogłosiłem na wiecu bezterminowy strajk głodowy w obronie języka ukraińskiego. W ciągu jednej godziny zebrałem 220 podpisów na swoje poparcie. Poczułem, że ludziom zraniono duszę tą antypaństwową ustawą. Po tym, jak deputowany ludowy Arsenij Jaceniuk skierował protest w obronie języka ukraińskiego na tory akcji przeciwko Janukowyczowi, a deputowani opuścili schody pod Ukraińskim Domem, poczułem przykrość. Dowiedziawszy się, że młodzież się nie poddała i głodówka trwa, natychmiast wyjechałem do Kijowa i przyłączyłem się do akcji. Młodzież, która przerwała głodówkę z powodu reanimacji, podjęła decyzję o kontynuowaniu walki w obwodach Ukrainy. Ale ja, jako oficer zawodowy Sił Zbrojnych Ukrainy, rozumiejąc wielkie znaczenie zapalonej pochodni walki w obronie języka ukraińskiego, twardo postanowiłem: nie poddawać się i nie pozwolić jej zgasnąć. Żeby przeszkodzić mojemu protestowi, aresztowano mnie. W sądzie sam reprezentowałem swoje interesy i wygrałem sprawę. Teraz oficjalnie mam prawo kontynuować bezterminową głodówkę. Na naradzie rodzinnej omówiliśmy mój wyjazd. Były łzy żony, niepokój dzieci: synów Wołodymyra i Ołeha, córki Hałyny. Ale miłość do matki Ukrainy i jej duszy — języka ukraińskiego, jest ponad wszystko. I na dworcu, pocałowawszy i objąwszy mnie, żona na pożegnanie powiedziała: „Sława Ukrainie!”. Czyż nie przemawia do nas ustami tych ludzi i ich czynami cały ukraiński świat? turowała akcja „Czytaj, oglądaj i słuchaj po ukraińsku”, która jest prowadzona przez „Proświtę” od 2000 r., jeszcze od czasu akcji „Ukraina bez Kuczmy”. W programie — wystawa-sprzedaż książki ukraińskiej, prezentacja wydań ukraińskich z udziałem autorów, propagowanie ukraińskiej pieśni, kina. Pod Ukraińskim Domem trwa bezterminowa akcja w obronie języka ukraińskiego. Gazeta „Słowo Proświty” jest jedną z niewielu, która stale śledzi przebieg wydarzeń na rozgrzanych granitowych schodach Ukraińskiego Domu. Ale każda ludzka sprawa ma ludzkie twarze i imiona. Dlatego dzisiaj chcielibyśmy zapoznać ukraińskie społeczeństwo z tymi, którzy głodują w taki upał na tych schodach, opowiedzieć ich historie. Każdemu z uczestników głodówki zadano tylko dwa pytania: „Dlaczego Pan/Pani poparł(a) akcję?” i „Kogo Pan/Pani zostawił(a) w domu?”. Oto co usłyszeliśmy.
Maschinelle Übersetzung
Pod takim hasłem 30 lipca pod murami Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej odbył się piket, zorganizowany przez Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki.
Musimy wiedzieć, że Kołesniczenko, Jefremowa, Kiwałowa są jedynie wykonawcami programu utwierdzania tak zwanego „russkiego mira”. Temu można przeciwstawić jedno — „budować własny ukraiński świat”, konsolidując wszystkie zdrowe ukraińskie siły wokół idei narodowej — budowy Ukraińskiego Samodzielnego Soborowego Państwa. Ale trzeba być zdecydowanym i pewnym własnej siły. Przypomnijmy, że swoją determinację w obronie języka, państwa, honoru i godności proświtianie Lwowszczyzny zademonstrowali 5 czerwca pod murami Wierchownej Rady Ukrainy oraz w akcjach protestacyjnych pod murami Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. 10 czerwca 2012 roku na posiedzeniu rady Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki podjęto decyzję o przeprowadzeniu w rejonach i miastach obwodu akcji w obronie języka ukraińskiego jako początku akcji protestacyjnej „Fala ukraińska”, która ma przetoczyć się po całej Ukrainie. Tego samego dnia na placu przed Lwowską Radą Miejską odbyło się wielotysięczne weche w obronie języka ukraińskiego. Takie akcje odbyły się we wszystkich rejonach i miastach obwodu. Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki wezwało organizacje społeczne do wystąpienia ze składu Rad Obywatelskich przy obwodowych i rejonowych administracjach. Na to odpowiedziała szereg organizacji społecznych Lwowszczyzny. Proświtianie zwrócili się także do Społecznej Rady Humanitarnej przy Prezydencie Ukrainy z propozycją jej samorozwiązania. Ponadto na Lwowszczyźnie star-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
jako wrogowie narodu w lesie bykowniańskim. Nie uznawszy swojej winy przed narodem ukraińskim, dawni powstańcy atamana Tyszczenki dumnie przyjęli śmierć z rąk katów-enkawudzistów. Wiedzieli, że ich droga była słuszna, wszak bronili danej im przez Boga ziemi przed bolszewicką nawałą i wierzyli, że prędzej czy później ich marzenie o niepodległej Ukrainie spełni się, a ich imiona na wieki pozostaną w pamięci wdzięcznych potomków. Oto imiona tych bohaterów, których stalinowscy kaci rozstrzelali w lesie bykowniańskim 2 kwietnia 1938 roku o godz. 23: Bujało Jakiw Denysovycz; Bujało Karpo Andrijowycz; Bujało Heorhij Demjanowycz; Bujało Iwan Andrijowycz; Bujało Juchym Andrijowycz; Buławczyk Kuzma Mytrofanowycz; Buławczyk Iwan Kuzmowycz; Buławczyk Mytrofan Mytrofanowycz; Horhol Tychon Kuzmowycz; Honczar Charyton Zacharowycz; Honczar Wasyl Zacharowycz; Honczar Ilarion Iwanowycz; Honczar Kyryło Wasylowycz; Denysenko Artem Nykyforowycz; Kuroczka Serhij Wasylowycz; Konopacki Mykoła Hryhorowycz; Iwanicki Parmentij Andrijowycz; Łukasz Stepan Fedorowycz; Łewkoweć Kuzma Antonowycz; Marczenko Petro Iwanowycz; Myskoweć Trochym Iwanowycz; Mojsak Pawło Martynowycz; Mojsak Iwan Hawryłowycz; Mojsak Afanasij Josypowycz; Ochaj Jakiw Kyryłowycz; Pyrożenko Stepan Wasylowycz; Samojłenko Terentij Mychajłowycz; Tryhub Kuzma Pyłypowycz; Tryhub Sidir Stepanowycz; Tryhub Iwan Iwanowycz; Tryhub Petro Sawelijowycz; Tryhub Hordij Tymofijowycz; Tryhub Sawa Andrijowycz; Tymoszenko Josyp Artemowycz; Tymoszenko Jakiw Artemowycz; Tyszkoweć Mykoła Iwanowycz; Tyszkoweć Tymofij Iwanowycz; Chlab Iwan Iwanowycz; Chlab Heorhij Romanowycz; Szynkarenko Musij Fedorowycz; Szynkarenko Łazar Romanowycz; Szynkarenko Demyd Omelianowycz. Rozprawa nad mieszkańcami Swaromia na tym się nie zakończyła, a na początku lat 60. ubiegłego stulecia zniszczona została i sama wieś, która przez stulecia kwitła i bujała wśród dnieprowskich rozlewisk: podczas budowy Kijowskiej Elektrowni Wodnej pochłonęły ją fale stworzonego przez człowieka Morza Kijowskiego. Mieszkańcy Kijowszczyzny, a zwłaszcza rejonu wyszhorodzkiego, powinni pamiętać swoich bohaterów, którzy w złych latach komunistycznego reżimu nie schylali przed nim głowy, a heroicznie bronili niepodległości ojczystej ziemi — matki Ukrainy. I za to im wieczna pamięć oraz cześć.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
…pomocą bagnetów czerwonego komendanta Murawjowa. Widząc, jak zaciekły opór stawiają miejscowi chłopi bolszewickim pachołkom, Tyszczenko bez wahania przystąpił do organizowania antybolszewickiego powstania i dla obrony Swaromia zebrał i poprowadził setkę Wolnego Kozactwa.
Wielokrotnie przychodziło setnikowi Tyszczence bronić rodzinnych i okolicznych wsi przed natrętnymi czerwonymi zagonami, które grabiły Ukrainę. Chłopi z okolicznych wsi wspierali powstańców jako swoich obrońców i wszelkimi sposobami im pomagali. Setka powstańcza Tyszczenki szybko rosła, a sława o niej rozchodziła się po całym okręgu aż do samego Kijowa.
Ataman Tyszczenko utrzymywał ścisły kontakt z przywódcą powstańczego okręgu na północy Kijowszczyzny, pułkownikiem Strukiem. Oddział Struka liczył wówczas ponad trzy tysiące powstańców i miał 4 armaty oraz 8 karabinów maszynowych, więc powstańcy Swaromia nierzadko w trudnej chwili otrzymywali od nich pomoc w postaci amunicji.
Pod naciskiem dobrze uzbrojonych czerwonoarmistów jesienią 1919 roku bojownicy Tyszczenki zostali zmuszeni opuścić Swaromia i wycofać się do wsi Mieżyhiria. Tam na przystani Dniepru powstańcy zajęli wrogi parowiec, wyładowany cukrem, i na nim właśnie niespodziewanie pojawili się przy zajętej przez bolszewików rodzinnej wsi i odbili ją od wroga. Na rozkaz atamana Tyszczenki cały cukier przewieziono do wiejskiego sklepu, gdzie zaopatrzono nim chłopów z przydziałów.
Po tej udanej operacji bolszewicy przez pewien czas nie niepokoili powstańców. Aż oto nadeszła wiadomość, że koperatorzy kijowskiej Kurenówki planują podnieść antybolszewickie powstanie i proszą powstańców o pomoc. Ataman Tyszczenko nie mógł odmówić i poprowadził swoich chłopców na Kurenówkę. Jednak okrutne starcia z bolszewikami nie przyniosły zwycięstwa: oddział musiał się wycofać i wrócić do wsi. „Wystąpienie kurenowskie” bezlitośnie stłumiła Armia Czerwona. Mimo tej porażki pragnienie wyzwolenia Kijowa spod bolszewików nie osłabło. Uświadamiając sobie, że można to osiągnąć tylko połączonymi siłami wszystkich powstańczych oddziałów, Tyszczenko odstępuje od pojedynczych działań i prowadzi swoją setkę do Czarnobyla, aby połączyć ją z oddziałem
Struka, który kontrolował ten teren. Pułkownik Struk radośnie powitał swojego pobratymca i wkrótce wysłał go wraz z pomocnikiem Denysem Liskuncem na spotkanie z atamanem Zelenym, z którym posłowie mieli omówić wspólne działania przeciwko bolszewikom i uzgodnić plan wyzwolenia Kijowa. Czółnem w dół Dniepru delegacja dotarła do Trypola i rozpoczęła negocjacje. Uzgodniono w nich plan wspólnego pochodu atamanów Struka i Zelenego na Kijów, okupowany przez bolszewików. Ten pochód się odbył, ale wyzwolenie miasta powstańcom się nie udało, choć bolszewicy ponieśli znaczne straty. Po odwrocie powstańców żołnierze Armii Czerwonej okrutnie rozprawili się z mieszkańcami miasta, wobec których padało choćby najmniejsze podejrzenie nie tylko o udział w powstaniu, ale także o sympatię do wyzwolicieli. Wielu kijowian wówczas po prostu rozstrzelano bez sądu i śledztwa.
Ataman Tyszczenko, podobnie jak tysiące innych ukraińskich patriotów, został zmuszony w końcu do emigracji za granicę Ukrainy. Jednak z klęską się nie pogodził i w 1922 roku nielegalnie powrócił do Kijowa, gdzie zaczął odbudowywać kontakty z antybolszewickimi ośrodkami. Po bliskim zapoznaniu się z prokijowsko nastrojonym kobzarzem Czałym Semen Zacharowycz zaczął uczyć się grać na kobzie i bandurze, a później przyłączył się do profesjonalnej kapeli banduzystów, z którą koncertował na całej Ukrainie. Przebywając w różnych regionach Ukrainy, Tyszczenko prowadził antyradziecką propagandę i agitował za stworzeniem, według terminologii NKWD, kontrrewolucyjnych ośrodków. Natarłszy na trop atamana, czekiści go wytropili, aresztowali i rozpoczęli śledztwo. I choć dalszy los tego odważnego ukraińskiego patrioty z wsi Swaromja jest dotąd nieznany, nie ma wątpliwości, że zakończył się on tragicznie, jak i los tysięcy innych oddanych synów i córek Ukrainy.
Kilka lat później NKWD zaczęło rozprawiać się z mieszkańcami Swaromii: w lutym-marcu 1938 roku aresztowano ponad 40 byłych powstańców, a wielu z tych, którzy nie mieli żadnego związku z ruchem powstańczym, karano po prostu za to, że byli jednowsi��ami sławnego Tyszczenka. Jednym z pierwszych, 10 lutego, aresztowano najbliższego pomocnika i towarzysza atamana Sydora Kusznira. 28 marca, po kilku dniach tortur, rozstrzelano
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
31 lipca po ciężkiej i długiej chorobie, w wieku 72 lat, odeszła z życia ukraińska poetka, prozaiczka, publicystka, kulturolog, literaturoznawczyni, działaczka ruchu dysydenckiego, obrończyni praw człowieka Iryna Kalynec (Stasiw). Iryna Stasiw urodziła się 6 grudnia 1940 roku w rodzinie wiernych Ukraińskiego Greckokatolickiego Kościoła. Od dzieciństwa płonęła pragnieniem niepodległości Ukrainy. Ukończyła wydział slawistyczny Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Lwowskiego, pracowała jako metodyczka obwodowego Domu Twórczości Ludowej, nauczycielka, bibliotekarka, wykładowczyni języka i literatury ukraińskiej w Lwowskim Politechnicznym Instytucie. Przyjaźniła się z dysydentami Walentynem Morozem i Wiaczesławem Czornowołem. W lipcu 1970 roku podpisała protest 9 obywateli Lwowa przeciwko aresztowaniu W. Moroza. Jesienią tego samego roku wraz z mężem Ihorem Kalynciem wysłała petycję do prokuratury USRR z prośbą o zezwolenie na obecność na rozprawie sądowej w sprawie W. Moroza oraz inne protesty do różnych instytucji. 12 stycznia 1972 roku została aresztowana. W lipcu Lwowski Sąd Obwodowy skazał Irynę Stasiw-Kalynec na 6 lat łagrów o ostrym reżimie i 3 lata zesłania. Po pół roku taki sam wyrok otrzymał jej mąż. Zesłania odbywali razem z mężem w obwodzie czyckim. Począwszy od 1987 roku I. Stasiw-Kalynec aktywnie uczestniczyła w przebudzeniu ukraińskiego kulturalnego i społecznego życia Lwowa, w ruchu na rzecz odrodzenia UKGK, w tworzeniu Towarzystwa Języka Ukraińskiego, „Memoriału”, Ludowego Ruchu Ukrainy. W latach 1990—1992 jako kierowniczka Zarządu Oświaty Lwowskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego wprowadzała ukrainizację systemu szkolnego, w tym przyczyniała się do wyłączenia języka rosyjskiego jako przedmiotu w szkole podstawowej i zdecydowanego zmniejszenia liczby rosyjskich szkół i klas. W marcu 1990 roku Irynę Stasiw-Kalynec wybrano deputowaną Rady Najwyższej Ukrainy. W 1998 roku nadano jej tytuł „Bohaterki Świata”, w 2000 roku odznaczono ją Orderem Księżnej Olgi III stopnia, a w 2005 roku Orderem Księżnej Olgi II stopnia. I. Stasiw-Kalynec jest autorką zbiorów „Poezji”, „Ślubu z piołunem”, książek dla dzieci „Leleka i Czarna Chmura”, „Bajek z zabawkowego telefonu”, kryminału historycznego „Zabójstwo sprzed tysiącleci”; monografii „Studia nad „Słowem o pułku Igora””, „Zagadki chrztu Ukrainy-Rusi”, rozprawy naukowej „Taras Szewczenko i św. Augustyn”, licznych artykułów publicystycznych, esejów i innych. Kolektyw naszej redakcji w imieniu Centralnej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, prosvitianie wyrażają szczere współczucie rodzinie pani Iryny, naszej autorki, wybitnej działaczki i przecudownej osoby, z powodu tragicznej straty.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Mykoła TARAN, krajoznawca, osiedle typu miejskiego Hrebinky, obwód kijowski.
Wody twórczego kijowskiego humoru zatopiły niejedną ukraińską wieś, a wśród nich – starodawną osadę rybacką Swaromie w rejonie wyszogrodzkim (obecnie wyszogrodzkim). W niej urodził się i wychował syn chłopski – wierny obrońca ukraińskiej niepodległości przed bolszewicką nawałą Semen Zacharowycz Tyszczenko. Jego dzieciństwo minęło na brzegach Dniepru wśród cudownej poleskiej przyrody. Chłopiec z powodzeniem ukończył miejscową szkołę cerkiewno-parafialną, ale dalej uczyć się nie poszedł: jego rodzice byli zamożnymi chłopami, mieli ziemię, konie i sprzęt rolniczy, więc pracy we własnym gospodarstwie nie brakowało. Kiedy rozpoczęła się I wojna światowa, Semena Tyszczenkę zmobilizowano do armii carskiej. W okresie służby wojskowej młody chłopak ze Swaromia dosłużył się stopnia oficerskiego i został chorążym armii rosyjskiej, brał udział w walkach z Niemcami. Rewolucja lutowa w Rosji w 1917 roku znacząco wpłynęła na świadomość młodego oficera-Ukraińca. W tym czasie na Ukrainie miały miejsce wielkie wydarzenia historyczne, a najważniejszym z nich stało się ogłoszenie niepodległej Ukraińskiej Republiki Ludowej. Semen Zacharowycz z wielką radością przyjął tę wiadomość i wraz ze swoimi przyjaciółmi-oficerami przysiągł bronić ojczystej ziemi do ostatniego tchu. I przysięgi tej dotrzymał. Patriotycznie nastawiony oficer Tyszczenko wraz z rodakiem, również oficerem, Sydorem Andrijowyczem Kusznirem powrócił do rodzinnej wsi. Tam od razu rozpoczęli aktywną patriotyczną pracę uświadamiającą wśród mieszkańców Swaromia i okolicznych wsi oraz chutorów: wzywali wszystkimi siłami bronić ojczystą Ukrainę przed wrogami, którzy już rwali się na jej ziemie. Tyszczenko, Kusznir oraz jeszcze kilku rodaków dobrowolnie poszli służyć do wojska Ukraińskiej Republiki Ludowej, a kiedy u władzy stanął hetman Skoropadski, służyli w jego straży. Po abdykacji Skoropadskiego Semen Zacharowycz bronił niepodległości matki Ukrainy w wojsku Symona Petlury, a kiedy żołnierze Armii Czerwonej wyparli Ukraińców do zachodnich granic, odmówił emigracji za granice Ukrainy i powrócił do domu, do rodzinnego Swaromia. Tam już panowali bolszewicy, narzucając władzę radziecką za pomocą
Lidija CZERPAKOVA, dziennikarka
To wydarzenie miało miejsce w auli Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli im. M. W. Ostrogradskiego przy wsparciu Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Zebrali się tu krajoznawcy, proświcianie, dziennikarze, którzy interesują się przeszłością Ukrainy oraz sąsiednich z nią krajów, aby spotkać się z Serhijem Kowalenką, autorem książki „Czarni Zaporożcy: historia pułku”. „To pierwsza prezentacja mojej nowej książki, która właśnie ujrzała światło dzienne w kijowskim wydawnictwie literatury historycznej „Stiks” – powiedział S. Kowalenko. Połtawę wybrał do tego świadomie. Wszak książka opisuje wydarzenia naszej burzliwej historii minionego XX wieku, opowiada o męstwie naszych nie tak znowu odległych przodków. Chodzi o jedną z najsławniejszych jednostek wojskowych armii Ukraińskiej Republiki Ludowej – pułk konny Czarnych Zaporożców pod dowództwem Petra Diaczenki. Urodził się on na Połtawszczyźnie we wsi Berezowa Łuka w rejonie hadziackim 30 stycznia 1895 roku. Na początku I wojny światowej 1914–1918 lat jako ochotnik wstąpił do wojska moskiewskiego i wziął w niej udział. Pułk Czarnych Zaporożców, którym z czasem dowodził, składał się z patriotów-śmiałków, takich jak on sam. Oni wsławili się licznymi zwycięstwami nad wrogami Ukrainy. Wśród nich widzimy i machnowców, i denikinowców, i wewnętrznych wichrzycieli, i głównego wroga – moskiewską komunę. Książka zawiera wiele ilustracji, które obrazują wydarzenia tamtych czasów. Są tu portrety działaczy politycznych, wojskowych, rysunki szewczenkowskiej Reszetyliwki, gdzie do czoty Petra Diaczenki dołączyło się pięćdziesięciu kozaków, i stare Kobelaky z pocztówek początku XX wieku, stacje kolejowe kraju, i sławna wyspa Chortyca, na której w maju 1918 roku przebywała i sotnia Czarnych Zaporożców. Dodatki, zamieszczone na końcu książki, to prawdziwy skarb informacyjny, który pozwala czytelnikowi pogłębić wiedzę o wspomnianych wydarzeniach, o osobach, które brały w nich udział. Autor nie pretenduje do stuprocentowego zbadania biografii świadomych Ukraińców, którzy walczyli o samodzielność Ukrainy. Dlatego też zwrócił się do krajoznawców, pracowników archiwów z propozycją kontynuowania rozpoczętego dzieła: odszukać nazwiska tych kozaków z Reszetyliwki i Białej Cerkwi, którzy włączyli się do czoty Petra Diaczenki, odnaleźć imię oraz imię ojca, lata życia ukraińskiego wojskowego Rimskiego-Korsakowa. Autorowi wiadomo, że do 1917 roku służył on w kawalerii wojska moskiewskiego. A na początku kwietnia 1918 roku w Połtawie wstąpił do służby w Armii UNR i został mianowany dowódcą sotni konnej Drugiego Zaporoskiego pułku pieszego. Przed prezentacją swojej siódmej książki „Czarni Zaporożcy: historia pułku” Serhij Kowalenko opowiedział o idei nowego projektu „Zagadkowa Ukraina. XVII wiek” wyspecjalizowanego wydawnictwa literatury historycznej „Stiks” i zademonstrował książki, które już ujrzały światło dzienne: „Ukraina pod buławą Bohdana Chmielnickiego. Encyklopedia w 3 tomach”, „Ostatni czyn wielkiego Hetmana”, „Iwan Bohun – ukraiński Don Kichot”, „Opis kozackiej Ukrainy 1649 roku. Informator” Serhija Kowalenki, „Ataman Orłyk” Romana Kowala i inne.
Maschinelle Übersetzung
Anatolij HAWRYLENKO, kandydat nauk technicznych, Charków
...W marcu 1947 roku mistrz naszej grupy stolarzy Charkowskiej 14. szkoły rzemieślniczej Borys Ołeksijowycz Ołeksijenko zamiast zwykłych zajęć poprowadził nas z Moskiewskiego prospektu, na odległość kilku kilometrów, na dzisiejszą ulicę akademika Pawłowa, do budynku, w którym robotnicy wstawiali drzwi i okna. Zademonstrowawszy ten proces technologiczny, Borys Ołeksijowycz poprowadził nas dalej, w stronę dzisiejszej „Barabaszki”. Tam ustawił nas po lewej, zachodniej stronie ulicy, pośród ogromnych odłamków betonowych bloków, i wygłosił 15-minutowy wykład o technologii produkcji budowlanej. Zakończył przemowę dość nieoczekiwanie – postulatem Hryhorija Skoworody: „Koniec jest jednocześnie początkiem”. Prawda, autora cytatu mistrz nie wymienił, ale czy coś skłoniło go, prostego, choć znakomitego stolarza, do przypomnienia sentencji ukraińskiego filozofa?.. A potem wygłosił kolejne przysłowie filozofa: „Nie jedząc – lżej, a najadłszy się – lepiej” – i zawołał: „Chodźmy, chłopcy, na obiad do szkoły…”
Przypomniałem sobie ten epizod z młodości 31 maja 2008 roku, kiedy mecenas i sponsor mojej książki „Wałkowianie we wspomnieniach, dokumentach i innych” Jarosław Bunt wynajął dwa autobusy, aby zawieźć zainteresowanych charkowian do miasta Wałki, gdzie mieliśmy wziąć udział w nabożeństwie żałobnym i odsłonięciu tablicy pamiątkowej ku czci jego ojca Mychajły Fedorowycza Bunta, zamordowanego w 1937 roku. Dokumenty, które zachowały się w Charkowskim archiwum, opowiadają o tym bez wątpienia wybitnym człowieku następująco: Bunt M. F. w Wałkach od 1921 roku, przyjechał z Irkucka. Służył jako sekretarz i inspektor powiatowego wydziału oświaty (Narobraz). Towarzyski. Otaczał się wałkowianami – ukraińskimi nacjonalistami. Jego wypowiedzi o roku 1933 brzmiały tak: to wymordowanie Ukraińców było specjalnie zleconym zadaniem z góry. „Teraz mądrych ludzi – a zwłaszcza ukraińskich nacjonalistów – zaszczuwa się” – mówił Bunt… W związku z rozstrzelaniem pisarza Szewczenki ze wsi Mińkiwka Bunt mówił, że Szewczenko nie należał do żadnej organizacji, a trzeba zastraszyć naród – i dlatego rozstrzeliwują.
W sprawie Michaiła Bunta na stronie 11 wydrukowano: Sprawę śledczą Bunta M. F. przekazać trójce… Bunt NIE PRZYZNAŁ SIĘ. NACJONALISTA. starszy lejtnant NKWD Barbarow, młodszy lejtnant NKWD Jankiewicz. My, niżej podpisani: komendant HDU NKWD — Zielony, prokurator — Diegin, naczelnik korpusu specjalnego — Kaszin, tego samego dnia o 21.44, na podstawie rozkazu zastępcy naczelnika UNKWD obwodu charkowskiego, majora bezpieczeństwa państwowego towarzysza Rejchmana z 16.XII.37, wykonaliśmy wyrok skazanego na rozstrzelanie Bunta M.F., o czym sporządzono niniejszy akt. (Państwowe Archiwum Obwodu Charkowskiego, f. R6452, op. 3, sprawa 940)
Wróćmy jednak do wydarzeń 2008 roku. Zanim wyjechać z
Charkowa, autobusy na prośbę przedstawicielki charkowskiego „Memoriału”, którą Jarosław Bunt zaprosił z nami, wykonały „hak”, wyjechały na ulicę Akademika Pawłowa, gdzie zatrzymały się nieopodal budynku nr 131. Sto metrów dalej zauważyliśmy skromny znak pamiątkowy i właśnie do niego poprowadziła nas przedstawicielka „Memoriału”, opowiadając o tym miejscu tak: „W 1989 roku charkowska gazeta „Krasnoje znamia” na podstawie dokumentalnych świadectw charkowskiego „Memoriału” poinformowała, że tutaj, na tej ulicy, w ciągu 1937 roku (aż do lutego 1938 r.) pochowano 6865 osób, ofiar represji. Opublikowano relację naocznego świadka — jednego z mieszkańców budynku nr 131, który przypomniał, że już w 1933 roku, jako sześcioletni chłopiec, widział, jak o zmierzchu w pobliżu ich domu zakopywano martwe dzieci. A w 1937 roku wcześniej wykopywano bardzo głęboki dół, a gdy zmierzchało, ciężarówkami przywożono zwłoki, wrzucano je tam i przysypywano niegaszonym wapnem. Grobu nie zasypywano ziemią — przecież nazajutrz miała przyjechać taka sama ciężarówka z ciałami, a pojutrze jeszcze jedna. Dopiero gdy dół całkowicie się zapełnił, zasypano go”. Przyglądając się znakowi pamiątkowemu, nagle rozpoznałem to miejsce — właśnie tu w 1947 roku prowadził nas świętej pamięci Boris Ołeksijowycz Ołeksijenko. Tutaj ustawił naszą grupę uczniów 14. szkoły rzemieślniczej, tutaj wygłosił swoją mowę, niespodziewanie kończąc ją cytatem ze Skoworody. Od tamtej pory minęło wiele czasu. Można ten zbieg okoliczności interpretować różnie. Sądzę, że Boris Ołeksijowycz w jedną z tych przerażających nocy stracił kogoś z bliskich i wiedział, że ten człowiek spoczywa gdzieś na terenie dawnego cmentarza żydowskiego — między budynkami 119 a 131 na ulicy Akademika Pawłowa. A w rocznicę tragedii nasz mistrz — prawdziwy Człowiek — udał wyjście grupy rzemieślniczej na „praktykę szkoleniową” i, ustawiwszy nas i wygłaszając banalne słowa o technologii produkcji budowlanej, sam w myślach modlił się za dusze niewinnie zamordowanych. Napis na znaku pamiątkowym datowany jest na 1990 rok i informuje, że w tym miejscu zostanie wzniesiony memoriał. Jak mówią, rzekł pan: „Kożuch dam”, a jego słowo jest ciepłe. Uważam, że dopiero gdy w Charkowie wreszcie przyjdzie ukraińska władza, na ulicy Akademika Pawłowa powstanie memoriał ku pamięci niewinnych ofiar komunistycznego terroru. I być może, wśród innych stosownych i pięknych słów, wyryte zostaną także słowa ukraińskiego filozofa Hryhorija Skoworody: „Koniec jest zarazem początkiem”. I ten sam postulat ukraińskiego mędrca, który wypowiedział nasz ukochany nauczyciel podczas zorganizowanej przez niego obywatelskiej panichidy przed honorową wartą — szeregiem dziecięcych dusz, „rzemieślniczków” — w odległości dwóch przystanków tramwajowych w kierunku zakładu traktorowego od znanej każdemu charkowianinowi „Barabaszki” — powiedziała też nieumierająca (podobnie jak dusze niewinnie zamordowanych) Mawka z „Leśnej pieśni”: „Stanie się początkiem wtedy mój koniec!”
Maschinelle Übersetzung
Na Lwowszczyźnie odbyły się obchody upamiętniające żołnierzy poległych w lipcu 1944 roku w kotle brodzkim. Mychajłyna BODNAR, kierownik działu pracy kulturalno-masowej Iwano-Frankiwskiej obwodowej „Proświty”. Dzięki przewodniczącemu Iwano-Frankiwskiej stanicy Bractwa Halickiego Mychajłowi Mulykowi, który zorganizował wyjazd naszych krajanów w te miejsca, ja również miałam możliwość dotknąć historycznej przeszłości. We wsi Jasionów w rejonie brodzkim wspięliśmy się na górę Żbyr, gdzie odbyła się panichida za poległych dywizjonistów oraz złożenie kwiatów. W lipcu 1944 roku dywizja „Galicja” wpadła w okrążenie bolszewickiej Armii Czerwonej i przez ponad dziesięć dni nie pozwalała jej zająć Lwowa, pomagając tysiącom ukraińskich patriotów uciec przed represjami stalinowskiego reżimu. Teraz wiadomo: kiedy Stalin dowiedział się, że na froncie pod Brodami w obronie stoi dywizja „Galicja”, wydał rozkaz, by za wszelką cenę ją zniszczyć. Tysiące samolotów, czołgów, „katiuszy”, artylerii oraz wielką liczbę piechoty rzucono, aby otoczyć dywizję. W nierównej walce dywizja została rozbita i otoczona przez przeważające siły wroga. Jednak części żołnierzy „Galicji” udało się przerwać okrążenie i później uzupełniona dywizja brała udział w walkach przeciwko bolszewikom aż do zakończenia wojny. Wielu żołnierzy dywizji zdołało przejść do podziemia UPA, gdzie do końca walczyli o wolność Ukrainy. Po kapitulacji Niemiec żołnierze dywizji oddali się do niewoli Anglikom i Amerykanom, którzy nie wydali ich na zniszczenie komunistycznemu reżimowi i do dziś pomagają weteranom dywizji na Ukrainie. 92-letni Mychajło Mulyk jak dziś pamięta te wydarzenia. Wielu z jego towarzyszy broni (około trzech tysięcy) znalazło tutaj wieczny spoczynek. W latach niepodległości rozpoczęto poszukiwania i chrześcijańskie pochówki szczątków poległych. Tego dnia między wsiami Czerwone–Jasionowce w rejonie złoczowskim na wojskowym cmentarzu memorialnym odbył się również ponowny pochówek trzech dywizjonistów, odnalezionych przez towarzystwo „Pamięć”. Dla nich była modlitwa, kwiaty i nasze poruszające „Słyszysz, bracie mój”, „Czerwona kalina”, „Nie pora”. Tacy bojownicy o wolność Ukrainy zostali uwiecznieni także w Iwano-Frankiwsku. Mamy ulice Ukraińskiej Dywizji, Dmytra Palijiwa oraz Iwana Rembołowycza. Przyszłe pokolenia z wdzięcznością będą pamiętać ich czyn. A żeby takie wydarzenia lepiej zapadały w pamięć i byśmy wyciągali z nich odpowiednie wnioski, to w historycznym miejscu organizatorzy wydarzenia, a są nimi Lwowska Rada Obwodowa i Obwodowa Administracja Państwowa, żołnierze dywizji „Galicja”, Ogólnoukraińskie Zjednoczenie Weteranów, przedstawicielstwo Niemieckiego Związku Ludowego Opieki nad Grobami Wojennymi na Zachodniej Ukrainie oraz młodzieżowa organizacja społeczna „Sokił”, przeprowadzili teatralizowane widowisko wojskowo-historyczne „Kocioł brodzki”, podczas którego odtworzono ostatnią bitwę okrążenia brodzkiego. Oprócz bezpośredniego nauczania pozaszkolnego Centrum Patriotycznego Wychowania Młodzieży Uczniowskiej imienia Stepana Bandery prowadzi szeroką pracę oświatową wśród społeczności miasta, regionu i niemal całej Ukrainy. Praktyczne znaczenie ma doświadczenie współpracy Centrum z organizacjami społecznymi oraz instytucjami kulturalno-oświatowymi, współpracy pozaszkolnej placówki oświatowej ze społecznością miasta. W szczególności z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, komisariatem wojskowym, związkami artystów i pisarzy Ukrainy, Ogólnoukraińską organizacją społeczną „Ukraińskie Kozactwo Rejestrowe”, organizacją skautową „Płast”, bractwem OUN-UPA i innymi. Centrum wielokrotnie odwiedzały delegacje pedagogów z obwodów odeskiego, lwowskiego, sumskiego, winnickiego, chmielnickiego oraz zaporoskiego, niemałe zainteresowanie tą placówką wykazują goście z zagranicy, w szczególności z Rosji, Francji, Kanady. W przyszłości planuje się tu stworzyć muzeum walk narodowowyzwoleńczych, w którym będzie można zobaczyć rzadkie eksponaty i dokumenty. Pierwsze kroki zostały poczynione: w Centrum znajduje się spora biblioteka, podarowana z Filadelfii.
Maschinelle Übersetzung
Uliana WOŁIKOWSKA
Centrum Patriotycznego Wychowania Młodzieży Szkolnej im. Stepana Bandery w Iwano-Frankiwsku to wyjątkowa placówka, zajmująca się wychowaniem narodowo-patriotycznym, łącząca w sobie kompleks dydaktyczno-wychowawczy, muzeum, centrum duchowe i oświatowe. Analogów takiej placówki nie ma nie tylko na Prykarpaciu, ale i na Ukrainie. Otwarto ją w 2009 roku po Pokrowie za sprawą miejskiego głowy Wiktora Anuszkewicziusa i miejskiego zarządu oświaty. Zakres działalności jest tu niezwykle szeroki i wszechstronny: badawczo-poszukiwawczy, krajoznawczy, oświatowy, dydaktyczno-wychowawczy oraz organizacyjno-masowy. Główna idea, którą realizuje Centrum, to kształtowanie świadomości narodowej młodego pokolenia za pomocą edukacji pozaszkolnej. Przede wszystkim rzuca się w oczy budynek, oryginalny pod względem architektury, który wraz z pomnikiem Stepana Bandery tworzy Memoriałowy kompleks bohaterów narodowo-wyzwoleńczych zmagań. Także atmosfera jest tu szczególna. Ekspozycja muzealna placówki liczy 480 eksponatów i jest stale aktualizowana dzięki wystawom objazdowym, a swoją treścią utrwala ideę soborowości i budzi zainteresowanie bohaterską przeszłością naszego narodu. W „Sali Bohaterów” odbywają się wszystkie masowe imprezy, a w sali konferencyjnej — okrągłe stoły i dyskusje. W centrum jest również „Kozacka świetlica”, w której dzięki współpracy z rejestrowym kozactwem zaprezentowano niewielką ekspozycję. Są tu kozacka armata, portrety kozackich hetmanów oraz kopie prac miejscowego artysty Mychajła Fihola. Jak zaznacza jeden z pracowników Centrum Jarosław Tokaruk, niewielki zespół pedagogiczny osiągnął wysokie wyniki we wszystkich kierunkach działalności. Placówka realizuje dwa ogólnomiejskie projekty: „Jestem obywatelem Ukrainy” (w ramach tego projektu prowadzi się pracę z młodzieżą, angażuje uczniów do badań poszukiwawczych i krajoznawczych); „Za honor! Za chwałę! Za naród!” (obchody ważnych dat i wydarzeń historycznych, w tym dnia urodzin Stepana Bandery, Dnia OUN-UPA, upamiętnienie pamięci Wiaczesława Czornowoła itd.). W procesie realizacji tych projektów objęto wszystkich starszoklasistów miasta. Ogółem w placówce bywa około 10 tysięcy odwiedzających w ciągu roku szkolnego. Przeważnie są to uczniowie. W ramach jednego z projektów w centrum codziennie odbywają się zajęcia z oddzielną szkołą i oddzielną klasą. Latem działają pozaszkolne obozy letnie. Główne kierunki pracy kółek to krajoznawczy i artystyczny. Członkowie kółek placówki są aktywnymi uczestnikami i zwycięzcami miejskiego i obwodowego etapu Ogólnoukraińskich Wypraw historyczno-krajoznawczych. Na bazie placówki odbywają się obwodowe i miejskie seminaria dla kierowników kółek historyczno-krajoznawczego profilu, nauczycieli przedmiotów społecznych oraz wykładowców przedmiotu „Obrona Ojczyzny”.
Maschinelle Übersetzung
Na terenach Ukrainy zderzyły się dwie cywilizacje. Od skutków ich walki zależy nie tylko przyszłość ukraińskiego narodu, ukraińskiej ziemi, ale i stosunek sił na kontynencie. Dwa lata temu nad naszą ludnością, chrześcijańską ze światopoglądu, rolniczą z pochodzenia, europejską z historii i kultury, wzięli górę landsknechci przeciwnego kulturowo-cywilizacyjnego kierunku, ateistycznego w swojej niemoralności, nomadycznego z pochodzenia, azjatyckiego pod względem sposobu życia. Potomkowie nomadów nie ukrywają swojego celu: pozbawić ukraiński naród przyszłości na ojczystej ziemi. Oleg HRYNIV, profesor, doktor nauk filozoficznych, m. Lwów. Zamiary nomadycznej bandooligarchii po raz kolejny naświetlił jej antyukraiński ideolog, który sprawuje urząd ministra oświaty i nauki, młodzieży i sportu. Artykuł Tabacznyka „Uroki utraczennoj Dierżawy” (2000, 6—13 lipca br.) nie pozostawia wątpliwości, że ukrainofoby dokładają starań, aby zniszczyć samodzielne państwo ukraińskie, przekształcić je w dodatek do Rosji, a taki status ostatecznie doprowadzi do wchłonięcia Ukraińców jako etnosu przez rosyjską wspólnotę. Próżno mieć nadzieję, że w antyukraińskim obozie zwyciężą gołębie. Nie zaprzeczam: niektórzy regionaliści przestrzegają bardziej liberalnej polityki w porównaniu z otwartymi i cynicznymi przywódcami imperialistycznych idei, ale przypominają oni białe kruki, których głosu nie będą słuchać tabacznyki, czecetowy, jefremowy, kolesniczenki, kiwałowy. Nadzieje są płonne! Nie oszukujmy samych siebie, bracia Ukraińcy! Antyukraiński sabat wokół projektu ustawy o zasadach polityki językowej to tylko jeden przejaw ukrainocydu jako strategicznego celu obecnej bandooligarchii. Jak potwierdzają wydarzenia polityczne, ukrainofoby nie odstąpią ani na krok. Nie chcą uznać prawa narodu ukraińskiego do istnienia na ojczystej ziemi. W czasach przebywania naszego narodu w Imperium Rosyjskim ukrainocyd przybierał różne formy. Choć we wszystkich czasach przewidywał on lingwocyd, czyli próbę pozbawienia Ukraińców ojczystego języka, w pewnych okresach, na przykład podczas Wielkiego Hołodomoru, dochodziło do ludobójstwa, czyli do masowego niszczenia ukraińskiej ludności. Zaprzeczanie Wielkiemu Hołodomorowi jako ludobójstwu Ukraińców przed światem logicznie prowadzi do wniosku, że obecna bandooligarchia jest spadkobierczynią carskiego i bolszewickiego reżimów. Już ponad dwa lata nomadyczna bandooligarchia, co potwierdza jej antyukraińska polityka, próbuje przeprowadzać etnocyd Ukraińców jako formę ukrainocydu. O tym przekonuje wspomniany artykuł Tabacznyka, który przesiąknięty jest chucpą, czyli nieukrywanym cynizmem i rozwydrzoną zuchwałością. Aby przypudrować politykę bandooligarchii, ukrainofob tytułuje się nie ministrem, a naukowymi tytułami. Dla otumanienia czytelników! Czyż minister Tabacznyk będzie prowadził inną politykę niż profesor i doktor nauk historycznych w rządowym fotelu? Jak zawsze, on łże!
Kto nie widzi, że Tabacznyk to kreatura kremlowskiego kierownictwa! Właśnie dlatego drwi on ze wszystkich, a Janukowycz nie jest wyjątkiem! Prezydent nigdy nie zwolni takiego ministra! Dlaczego? Jako wasal Moskwy boi się swoich gospodarzy! Nie oszukujmy samych siebie, bracia Ukraińcy! Dopóki będziemy wierzyć, że dobry car zaprowadzi porządek z samowolnymi podwładnymi! Etnobójstwo Ukraińców zaplanowano na Kremlu! Jest ono uwarunkowane agonią tamtejszego czekistowskiego kierownictwa, które usiłuje przyhamować nieubłagane katastrofalne zmniejszanie się rosyjskiej populacji, a dlatego chce uzupełnić ją kosztem Białorusinów i Ukraińców. Na pierwszy rzut oka artykuł Tabacznyka dotyczy przeszłości, wszak w nim „analizowane” są lekcje upadku hetmańskiego reżimu Pawła Skoropadskiego, czyli wydarzenia sprzed prawie stu lat. W rzeczywistości widzimy zupełnie co innego. Spekulując na przeszłości, Tabacznyk wychodzi ze skóry, by narzucić „głubokoje soznanije nierazrywnoj swiazi s Rossijej”. Właśnie w tym tkwi rdzeń jego spekulatywnej ukrainofobii. Wszystko doprowadzono do absurdu, do bezwstydnej falsyfikacji, kiedy fakty historyczne wykorzystuje się jako szmatę do wycierania imperialnego buta. Kto nie zdziwi się, gdy przeczyta o totalitaryzmie Centralnej Rady? Ale tutaj dziwna logika! Dlaczego totalitarna Centralna Rada zaprosiła na pomoc wojska niemieckie i austriackie? Jeszcze jedno „odkrycie” doktora nauk historycznych: to nielegitymność rewolucyjnego parlamentu! Jak gdyby ukraińscy politycy mogli przeprowadzić ogólnonarodowe wybory w czasie, gdy na Ukrainę czyhały wrogie siły! Czyż nie jest zrozumiałe, że przywódcy ludowego parlamentu chcieli takich wyborów, ale nie sprzyjała temu ówczesna konstelacja międzynarodowa? Oczywiście, Tabacznyk, którego praca doktorska została obroniona z etnologii i poświęcona totalitarnej bolszewickiej maszynie, lepiej wie o totalitaryzmie niż my, ignoranci! Szkalowanie Centralnej Rady nie jest celem samym w sobie. Może historykowi dziwnie czytać o analogiach Centralnej Rady i „pomarańczowej władzy”, „wszystkich tych juszczenkotymoszenkach”. Jak się dowiadujemy, pomarańczowa władza również była nielegitymna, a jej przywódcy „byli staratielnymi uczienikami swoich priedszestwiennikow iz Centralnoj Rady”. Śmiesznie? Dziwnie? Ależ nie! Naciągane za włosy! Widzicie, rzekomo „totalitarna” Centralna Rada nie mogła zaprowadzić porządku w państwie, dlatego już na legitymnych zasadach władzę objął hetman Paweł Skoropadski. A po dziewięćdziesięciu latach było tak samo: na zmianę „wszystkim tym juszczenkotymoszenkom” z ich „totalitarną” władzą przyszedł prezydent Wiktor Janukowycz, na którego zagłosowało nieco ponad połowa wyborców, którzy przyszli do lokali wyborczych (a nie połowa naszych obywateli!), i zaczął zaprowadzać porządek. Czyż nie jest stosowne przystosować słowa Tabacznyka, że Janukowycz może być uważany za „staratielnego uczienika” hetmana Skoropadskiego! Tylko ukrainofob na stanowisku ministra w rządzie Janukowycza „zapomina”, że hetman dbał o rozwój ukraińskiej edukacji, nauki i kultury. Za jego hetmanowania utworzono Ukraińską Akademię Nauk, założono dwa ukraińskie uniwersytety: w Kijowie i Kamieńcu Podolskim, 150 ukraińskich gimnazjów, wydano kilka milionów ukraińskich podręczników itd. Hetman troszczył się o utwierdzenie języka ukraińskiego w sferze zarządzania państwowego, co przyznawał nawet W. Wynnyczenko. A czym może pochwalić się rząd Janukowycza? Projektem ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki, który zawęża sfery użycia języka ukraińskiego! Zatem analogia między obecną bandooligarchią a rządami hetmana Skoropadskiego nie ma żadnych podstaw! Jest ona obliczona na ludzi, którzy są niezadowoleni ze swojego życia i pragną „silnej ręki”, za którą uważają przywódców sąsiednich państw, którzy ustanowili autorytarną formę rządów, zbliżającą się do totalitaryzmu. Nawiasem mówiąc, hetman Skoropadski nie aresztował działaczy Centralnej Rady. A jak działa obecna bandooligarchia! Działa według przewrotnej zasady: „przyjaciołom wszystko, a przeciwnikom — prawo”. Nie po prostu prawo, a interpretowane spekulatywnie, do czego oswojono Sąd Konstytucyjny, który patrzy na palec władzy! Swoją nienawiść do odrodzonej Ukrainy jako samodzielnego państwa Tabacznyk logicznie wiąże z miłością do bolszewików, których idee reanimuje w szkolnych i uczelnianych kursach z historii, literatury, języka. Jeszcze jedno potwierdzenie antyukraińskiego rewanżu! Jeśli wierzyć ukrainofobowi, to bolszewików, którzy pod dowództwem carskiego podpułkownika Murawjowa ze zwierzęcą furią zabijali ukraińskich studentów i gimnazjalistów pod Krutami, radośnie witali nie tylko robotnicy, ale i chłopi, burżuazja oraz prawosławne duchowieństwo. Metropolita Antoni Chrapowicki nawet oświadczył przy zbliżaniu się murawjowskich ordyńców do Kijowa: „Sozwsem byłaby bieda, da wot, sława Bogu, bolszewiczki wyruczyli!”. Czego się dziwić? Moskiewscy klerykałowie i moskiewscy bolszewicy wyrośli na jednym gruncie, który podsycany był nienawiścią do Ukrainy! Czyż nie dlatego obecny patriarcha Cyryl i wczorajszy kagiebista na prezydenckim fotelu tak łatwo znajdują wspólny język. O takich Rosjanie mówią: „Oboje riaboje!”.
Jak wiemy, po czternastu latach „bolszewicy” pokażą ukraińskim chłopom swoją istotę, wygłodziv miliony rolników głodem, który był ludobójstwem Ukraińców, ponieważ w sąsiednich wsiach, gdzie mieszkali Rosjanie, pszenicą karmiono bydło. Tabacznik do tego nie dochodzi. Po co? Taka prawda jest sprzeczna z jego „metodą wybiórczą”, która w sprawie sądowej obraca się w „wybiórczą sprawiedliwość”. Właśnie metody wybiórczej zawsze używali bolszewicy: chcesz uderzyć przeciwnika — wyciągnij z kontekstu jakieś postanowienie, a potem zastosuj do wszystkich przypadków życia. Czyż nie w ten sposób poniżają Ukraińców leninowskim cytatem jeszcze z czasów przedrewolucyjnych o niezdolności Ukraińców do wolnego życia bez Rosjan na pomniku przed rynkiem Besarabskim w stolicy! Najpełniej zamysł artykułu Tabacznika oddano w takich słowach: „Opierając się na lekcjach upadku Państwa Ukraińskiego, jego były hetman ostrzegał, jakie tragiczne konsekwencje w przyszłości może mieć powtórzenie sytuacji, gdy w budownictwie narodowo-państwowym wezmą górę destrukcyjne kompleksy rusofobiczne”. Bez wątpienia historyk, który sądzi o okresie zmagań narodowowyzwoleńczych lat 1917—1921, powinien wiedzieć, że M. Hruszewski, przewodniczący Centralnej Rady, jeszcze w 1917 roku wysunął hasło: „Ukraina — nie tylko dla Ukraińców!”. Trzeci Uniwersał ogłosił zasadę autonomii narodowo-personalnej, co następnie potwierdziła Konstytucja Ukraińskiej Republiki Ludowej. W rządzie URL byli przedstawiciele mniejszości narodowych. Po co kłamać, ukrainofobie! Widocznie Tabacznikowi milsze jest inne hasło, które praktycznie wcielali w życie bolszewicy: „Ukraina — nie dla Ukraińców!”. W tym istota słowotoku! W końcu zastanówmy się nad czymś innym. Jeśli nasze budownictwo narodowo-państwowe nie jest możliwe bez „destrukcyjnych kompleksów rusofobicznych”, to czy jest ono możliwe z niszczycielskimi kompleksami ukrainofobicznymi Tabacznika, Jefremowa, Kolesniczenki, Kiwałowa? Sądzę, że możliwe, jeśli budować państwo nie dla Ukraińców! Wtedy wszystko staje na swoim miejscu, jak przewidział Tabacznik i jego moskiewscy mentorzy! W końcu „kompleksami rusofobicznymi” domorośli bandy-oligarchowie nazywają walkę Ukraińców o swoje prawa, przeciwko otwartemu ukrainobójstwu! Analizując poglądy P. Skoropadskiego, musimy wziąć pod uwagę także to, że wychowywał się on w specyficznych warunkach. Niektóre jego twierdzenia są bezpodstawne. Kto będzie nalegał, że ukraińskość przywieziono na brzegi Dniepru z Galicji? Śmieszne, ale nie dla ukrainofoba Tabacznika! Jednocześnie nie trzeba zapominać, że hetman nie zaliczyłby do kultury rosyjskiej „odesko-donbaskiej erzac-kultury” obecnych bandy-oligarchów i ich landsknechtów. A Tabacznik pcha się z ukrainofobiczną siekierą w otwarte ukraińskie drzwi! Inaczej nie może — nienawiść podjudza! Wątpię, by hetman powitał oklaskami wykonanie na scenie „Murki”! Spekulatywną „metodę wybiórczą” Tabacznik wykorzystuje po to, by bez żadnych zastrzeżeń przenieść myśli działaczy hetmanatu Skoropadskiego na nasze dni. Właśnie tak deklaruje „celowość” po dziewięćdziesięciu czterech latach „dwujęzyczności”, co w praktyce doprowadzi do deukrainizacji ukraińskiej ludności. Tak samo broni jedności cerkiewnej, choć w krajach prawosławnych po ogłoszeniu niepodległości utwierdza się autokefalia cerkiewna. Oczywiście, moskiewscy szowiniści i klerykałowie nie uznają zasad światowego prawosławia! Takich samych zasad swoich właścicieli przestrzega szczery chrześcijanin prawosławny Tabacznik. Na zakończenie artykułu podano praktyczne wnioski, a faktycznie wytyczne do walki przeciwko ukraińskim siłom patriotycznym. Okazuje się, że tylko Rosja pragnie „silnej, prawdziwie niepodległej Ukrainy”, a Unia Europejska i USA są zainteresowane, by na naszych ziemiach istniało „marionetkowe pseudopaństwo”. Czyż nie dla zbudowania takiej silnej Ukrainy rosyjskie kierownictwo sprzedaje naszemu państwu gaz po fantastycznie zawyżonych cenach? Tabacznik proponuje Ukrainie wstąpienie do Unii Eurazjatyckiej i Unii Celnej, a to wyjście, jak widzi nawet obecne kierownictwo, zgubne dla Ukrainy jako niepodległego państwa. Ale członek rządu Tabacznik przypomina kaprala, który z całej kompanii tylko jeden idzie w krok! Jeszcze jedna „lekcja utraconego państwa” brzmi jak zaklęcie, wyrok czy też rozkaz: „To jeszcze raz dowodzi bezpłodności jakichkolwiek prób osiągnięcia zgody lub konsensusu z nacjonalistami — wszelkie ustępstwa (tym bardziej możliwość udziału we władzy) odbierają oni jako przejaw słabości, co tylko podsyca ich do dalszej eskalacji agresji. I ci, którzy jawnie lub skrycie bronią linii fałszywego „zjednoczenia narodu” i „kompromisu z neopetlurowcami” (! — O. G.), dopuszczają tych ostatnich do władzy, powinni zdawać sobie sprawę, do czego to doprowadzi”. Czy trzeba komentarzy? A oto rada jakoby zwrócona w przeszłość, a w rzeczywistości aktualna! Tabacznik uważa, że „majdanowy bunt” poniósłby klęskę, „gdyby niektórzy kierownicy struktur siłowych i sądowych pozostali wierni Konstytucji i przysiędze, a nie kierowali się wskazaniami swoich szefów z amerykańskiej ambasady”. Przypomnijmy, że wtedy struktury siłowe podlegały prezydentowi L. Kuczmie, za którego Tabacznik zrobił zawrotną karierę! Na zakończenie wspomnę zacytowane przez autora artykułu słowa hetmana: „Kto chce wszystko od razu, ten w ostatecznym rozrachunku nic nie otrzymuje”. Mądrze powiedziane!
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ki”. Liczył na to, że uda mu się to zrobić, gdy poczuje się lepiej. Niestety, nie było mu to pisane. Ktoś powie, że Stupka, jakoby pod koniec życia postanowił zrehabilitować się za przyjaźń z Janukowyczem, bo nie miał już czego tracić. Jestem przekonana, że tak nie jest. Oczywiście, Bohdan Sylwestrowicz wiedział o swojej chorobie, ale nie wiedział, że zostało mu życia tak niewiele. Nie raz już wychodził z ciężkiego stanu i miał nadzieję, że i tym razem wróci ze szpitala do aktywnego życia. Tak czy inaczej, w dniu podpisania oświadczenia żywo rozmawiał z aktorami i personelem teatru przez telefon komórkowy. I nie tylko udzielał rad i poleceń, ale też pozwalał zasypywać się różnorodnymi pytaniami (sama byłam przypadkowym świadkiem niektórych takich rozmów). Zatem podpisanie oświadczenia i plany pójścia na rozmowę do Janukowycza nie mają wyglądu aktu desperacji, lecz świadomego stanowiska obywatela, który dla przyszłości Ukrainy postanowił zaryzykować to, co najcenniejsze w jego życiu, — swój teatr. Stupka doskonale rozumiał, jakie ryzyko dla dalszego istnienia teatru, zależnego od państwa, może nieść to oświadczenie. Rozumiał też, że może już nie otrzymać od państwa pomocy na leczenie. Mimo to jednak je podpisał. Teraz pozostaje czekać na reakcję Prezydenta na oświadczenie artysty, którego rzekomo słuchał. Dalsze działania Wiktora Janukowycza wobec projektu ustawy pokażą, czy rzeczywiście uważał Bohdana Stupkę za autorytet, czy też jedynie zasłaniał się jego imieniem i wykorzystywał znajomość z artystą dla poprawy własnego wizerunku, rozgłaszając swoje spotkania i troskę państwa o zdrowie Stupki. Bohdan Stupka już się o tym nie dowie. Podobnie jak nie dowie się, co o nim będą mówić po śmierci. A mówić będą jeszcze dużo: i dobrego, i złego. Ktoś zmieni swoje zdanie, dla kogoś wszystko pozytywne, zrobione przez Stupkę, przekreśli te nieprzyjemne dla niego momenty, które zdarzały się w jego życiu i kontaktach z artystą. A ktoś nigdy nie będzie mógł mu czegoś wybaczyć. Będą i tacy. W każdym razie dla mnie Bohdan Stupka pozostanie nie urzędnikiem państwowym, który w 2004 roku przyszedł pod Centralną Komisję Wyborczą, by pogratulować rejestracji kandydata na Prezydenta od władzy, lecz działaczem państwowym, który nawet w ostatnich dniach swojego życia starał się zrobić dla Ukrainy wszystko, co może, ochronić ją przed rozłamem i zniknięciem. W przeciwieństwie do wielu tych, którzy nigdy nie witali Janukowycza z niczym, którzy zawsze byli w opozycji wobec niego, ale teraz, kiedy bez przesady rozstrzyga się los Ukrainy, zamiast rzucić wszystkie swoje siły, których mają znacznie więcej niż chory Stupka, na ratunek języka i państwa, budują swoje kariery i przygotowują w przyszłych okręgach większościowych pewne części swoich ciał na fotele deputowanych.
Maschinelle Übersetzung
Olha SALO, maidan.org.ua Wiktor Janukowycz przerwał urlop, aby przyjechać na pogrzeb Bohdana Stupki. Zapewne wypowiedział słowa pełne smutku, wspominał wszystko, co dobre w życiu aktora, być może zwrócił się do Boga z prośbą o spokój dla jego duszy. I wielu uważa, że nie było to tylko kwestią przestrzegania formalnego protokołu harmonogramu pracy Głowy państwa. Wszak Janukowycza ze Stupką łączyło nie tylko obywatelstwo jednego państwa, w którym pierwszy jest Prezydentem, a drugi dyrektorem artystycznym wiodącego teatru i po prostu aktorem przez duże A. Nie raz spotykali się w „ciepłej, przyjaznej atmosferze”, a przynajmniej jeden z nich — Wiktor Janukowycz — przedstawiał to nie tylko jako rozmowy służbowe, ale właśnie jako wielką przyjaźń, całym swoim wyglądem okazując szacunek dla Bohdana Stupki jako człowieka, który jest dla niego autorytetem. Po tym warto byłoby wspomnieć o zasadzie „o zmarłych albo dobrze, albo wcale”, jednak w przypadku tak wybitnych postaci jak Stupka, ona nie ma zastosowania. I po śmierci będą ich nadal omawiać, wspominając ich czyny i oceniając ich w skali od „hańba” do „chylę czoła”. Nie, nie zamierzam prać brudów Stupki ani analizować i oceniać całej jego drogi życiowej. Przeciwnie, wychodząc poza ramy wspomnianej zasady, zamierzam do niej wrócić, tylko bez tego „wcale”. Wszak wielu ludzi myśli kategorycznie i nie potrafi zapomnieć cudzych dawnych czynów, niezależnie od tego, jak człowiek zmienił się później. I oni koniecznie, nawet w te dni, wspomną, jak w 2004 roku, kiedy „cała postępowa społeczność” chodziła na pomarańczowe wiece i prowadziła walkę „o świetlaną przyszłość przeciwko zbrodniczemu reżimowi” (ja również byłam w tych szeregach, czego ani przez chwilę do tej pory nie żałowałam), Stupka przyszedł pod Centralną Komisję Wyborczą, aby pogratulować Janukowyczowi rejestracji jako kandydatowi na Prezydenta Ukrainy, co wywołało wtedy u wielu (i u mnie również) bardzo nieprzyjemny szok. Wspomną także liczne spotkania Janukowycza-Prezydenta ze Stupką, które nieustannie pokazywano w telewizji. Co prawda, nie było w nich nic haniebnego: nie ostatnia osoba w kulturze rozmawiała z człowiekiem, który (podoba się to komuś czy nie) zajmuje najwyższe stanowisko państwowe, na tematy, w których jest kompetentny. Ale dla wielu sam fakt takich niemal nieformalnych rozmów z Janukowyczem jest już negatywem, bo one, chcąc nie chcąc, podnoszą wizerunek rozmówcy, demonstrują tego, na kogo obecnie krzywo patrzy cały cywilizowany świat. Jednak ocenę człowiekowi ogólnie warto dawać po tym, jakim się stał, a nie jakim był. Wszak nikomu nie przyjdzie do głowy zarzucać biblijnemu apostołowi Pawłowi jego faryzejskiej przeszłości, kiedy „oddawał głos” za zabójstwem chrześcijan. A z kolei inny przykład — Ołeksandr Moroz, który własnymi czynami w pełni potwierdził własne słowa: „Do historii można wejść, a można w nią wdepnąć”. I nikt już nie wspomni „porządnego i uczciwego bojownika z reżimem, moralnego autorytetu politycznego Moroza”, bo po przejściu w 2006 roku z jednego obozu do drugiego to nazwisko u wszystkich kojarzy się ze zdradą, spowodowaną niepohamowanymi ambicjami. Tak samo Stupka. W 2004 roku jego przyjściu pod CKW, aby pogratulować Janukowyczowi, oczywiście, raczej nie znajdzie się wystarczające usprawiedliwienie (mówią, że on, nie wierząc w zwycięstwo Juszczenki, pragnął w ten sposób zapewnić przyszłość swojemu dotowanemu teatrowi, któremu nie tak łatwo przetrwać w nowoczesnych warunkach). Ale jeśli spojrzeć realnie, czy bardzo wpłynęło to przyjście na ranking Janukowycza? Raczej nie. Raczej wpłynęło na ranking Stupki. I oto dzisiejsze dni. Ostatnie dni życia Stupki, chociaż on o tym jeszcze nie wie, wszak nie po raz pierwszy choroba kładzie go do szpitala. Przez projekt ustawy Kiwałowa-Kołesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej” krajowi grożą destabilizacja, rozłam i stopniowe znikanie najpierw języka ukraińskiego, a z czasem i samego państwa. I wielu ludzi, którzy w 2004 roku robili wszystko, aby Janukowycz nie doszedł do władzy, nic lub prawie nic nie robią dla odwrócenia tego zagrożenia. Zajmują się własnymi sprawami, wypoczywają z rodzinami nad morzami, jeżdżą po swoich przyszłych okręgach wyborczych, maksimum — od czasu do czasu przychodzą na zorganizowane przez innych wiece, ale sami nie zaangażują się w walkę ani czasem, ani środkami, ani swoimi ogromnymi możliwościami (wielu z nich ma szerokie znajomości i mogło, przy odrobinie chęci, wpłynąć na sytuację). Tymczasem Stupka na łóżku szpitalnym jako członek Społecznej Rady Humanitarnej przy Prezydencie Ukrainy podpisuje ostre oświadczenie do Janukowycza w obronie języka ukraińskiego i pokoju obywatelskiego. I kto wie, może właśnie Stupce zawdzięczamy to, że Janukowycz do tej pory waha się, co zrobić z tym projektem ustawy, a nie dał sygnału, by przeforsować go jak Porozumienia Charkowskie czy reformę emerytalną. Wszak do tego czasu od ludzi, których słucha, Prezydent słyszał tylko pozytywne opinie o dziecku Kiwałowa i Kołesniczenki. I po raz pierwszy na posiedzeniu Rady Humanitarnej usłyszał inne zdanie. Do tego od człowieka, którego rzekomo szanuje (jeśli wierzyć oficjalnej kronice). I być może właśnie dlatego, że Janukowycz musiał usłyszeć to zdanie i mógł, jako minimum, wstrzymać proces niszczenia języka i Ukrainy, frakcja Partii Regionów w Radzie Najwyższej w pośpiechu, naruszając regulamin i nawet formalnie nie rozpatrując ponad 2000 wniesionych przez deputowanych poprawek, zagłosowała za tym projektem ustawy w drugim czytaniu właśnie wtedy, gdy Rada Humanitarna dopiero rozpoczęła swoje posiedzenie. Ostry ton tego oświadczenia próbowała złagodzić Hanna Herman. Zaprzeczyć samemu oświadczeniu nie mogła. Więc zaprzeczyła niedbałości niektórych dziennikarzy w kwestii relacjonowania oświadczenia, ani słowem nie komentując samego faktu i treści oświadczenia, które widziała na własne oczy z podpisem Bohdana Stupki i w którym artysta nie pisał, że wychodzi ze Społecznej Rady Humanitarnej, a żądał jej zwołania (i to zostało zrobione po jego oświadczeniu) oraz zaznaczał, że wyjdzie, jeśli ta rada w żaden sposób nie zareaguje na rozłamowy projekt ustawy. Ale Rada Humanitarna, według słów Herman, zareagowała: przedstawiła Prezydentowi propozycje, które miałyby pomóc uregulować sytuację. Na posiedzeniu Rady Humanitarnej Bohdana Stupki, niestety, nie było. Fizycznie nie mógł na nie przyjechać z Teofanii. I bardzo tego żałował. Iwan Dracz oraz Mykoła Żułynski mogą potwierdzić, że Bohdan Sylwestrowycz zamierzał iść do Wiktora Janukowycza, aby porozmawiać z nim o zagrożeniach, jakie niesie projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”
Maschinelle Übersetzung
Ludmyła ILJENKO Zdjęcie Ołeksandra ZAKŁECKIEGO. W minionych dniach w agencji RegioNews odbyła się konferencja prasowa twórczych osobistości oraz działaczy społecznych, którym nie jest obojętne upokarzające położenie, w jakim język ukraiński oraz Ukraińcy znaleźli się we własnej Ojczyźnie w 21. roku niepodległości. Projekt ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, tłamszenie systemu oświaty, zdradziecka postawa wielu deputowanych ludowych nie mogą nie oburzać ukraińskiego ogółu. Według słów organizatorów burzy mózgów, ta ustawa językowa i sposób jej uchwalenia stały się apoteozą parlamentarnego samowolstwa, kiedy ignorowana jest nie tylko opinia kolegów-deputowanych, ale także prawo, moralność, sumienie… „Co robić w tych warunkach zwykłym ludziom? Jak chronić Ukrainę w swojej wsi, na swojej ulicy? Jak przerwać deputackie oszustwa? Jak przywrócić w kraju przyzwoitość i szacunek do samych siebie?” — takie pytania wynieśli pod dyskusję organizatorzy akcji — pisarze bracia Kapranowie. Dla agencji informacyjnej jest to także start innowacyjnego serwisu, który w formacie wideomostu między regionami Ukrainy pozwala mówcom ze wszystkich zakątków kraju omówić aktualny i bolesny dziś temat. Wideomost odbył się w Kijowie, Charkowie, Lwowie, Dniepropietrowsku, Symferopolu, Odessie, Chersoniu, Sumach. Udział w burzy mózgów ze strony stolicy wzięli pisarz Dmytro Kapranow, deputowany ludowy i inicjator Ogólnoukraińskiego komitetu ochrony języka ukraińskiego Ołeś Donij, współkoordynator ruchu „Przestrzeń wolności” Jurij Pywowarenko oraz inni aktywiści społeczni. Jeden z liderów aktualnego ruchu „Ukraiński dom” Witalij Sełyk powiedział: „Wzywamy do przyłączania się do nas, chodzenia do możnowładców i urzędników z oświadczeniami, aby coś robili”. Kateryna Czepura z ruchu „Zemsta za rozłam kraju” wezwała do walki o obniżenie rankingów deputowanych ludowych i partii politycznych, które głosowały za projektem ustawy w Radzie Najwyższej Ukrainy, oraz osób, które swoimi działaniami sprzyjały uchwaleniu projektu ustawy. Aktywiści wezwali także do wzięcia udziału w walce poprzez rozklejanie naklejek agitacyjnych z napisem „Bojkotuj! Oni rozbijają Ukrainę, niszczą język państwowy” obok reklam biznesu zdrajców, takiego jak „Szczedryj dar”, „Hawryliwśki kurczata”, „Nemyriw” itp. Ołeś Donij poinformował, że prowadzona jest mobilizacja działalności wolontariackiej, aby nauczać języka ojczystego tych, którzy chcą go opanować w ramach programu „Naucz przyjaciela rozmawiać!”. Wypowiedziały się także inne miasta Ukrainy, wykazując niemałą solidarność. Wśród występujących był Jewhen Położij (gazeta „Panorama”) z Sum; Wołodymyr Prytuła, korespondent „Radia Swoboda”, przewodniczący Komitetu ds. monitoringu wolności słowa na Krymie; znana lwowska pisarka Marjana Sawka oraz inni.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
ani znaczenia tego słowa. Ich twórcze uformowanie jest niemal synchroniczne. Ich droga artystyczna ma analogię: Laturynska szła od fachowej plastyki, Olżycz — od fachowej archeologii. Oboje osiągnęli tę doskonałość, którą osiągają tylko wyjątkowi artyści i której (z wyjątkiem J. Łypy „tu”, a M. Bażana — „tam”) niemal nikomu ze współczesnych w pełni osiągnąć się nie udało. To — własny styl”. Dodajmy od siebie: oboje łączyło zainteresowanie ukraińską przeszłością, a zwłaszcza prahistorią. A rozbudził je w Oksanie Laturynskiej wcześnie zmarły J. Darahan swoim „Sahajdakiem”. Z jego poezją na zawsze weszła w jej serce epoka książęca i kozacka heroika. Fascynacja starożytnością wydała swoje swoiste i pełnokrwiste owoce — „Gusła” oraz „Książęcą emalię”. Te dwa skromne pod względem objętości zbiory poetyckie — to najcenniejsze samorodki w spuściźnie O. Laturynskiej. Wyszły one, kiedy autorka była już w poważnym wieku i od razu zdobyły przychylność emigracyjnej krytyki. Ta przychylność z latami rosła. Niesentymentalny J. Szerech przyznawał: trudno mu pisać o Laturynskiej — bez przerwy chce się cytować jej miniatury. I mówił przy tym o
Z cyklu „Książęca emalia”
Na warcie
Nie znasz hasła — broń się! Uświęconą trzymam włócznię. Ja popiołów bronię ojców, bohaterów sławy, czci bojowników.
Zuchwalcze, czołem, okiem w dół! Tu nietykalność grobowców, ogniska i święty dąb, i Włodzimierzowy trójząb.
* * *
Ty jeszcze nie umarłeś, ty jeszcze nie umarłeś! Przez wzburzony Dniestr z Dniepru ty wyjdziesz, boże! Upadną na ziemię bogowie wrodzy. Przed obliczem wielkich cudów zadrży książę, mnich i lud. Wtedy w gromie-błyskawicy zapłoną stogi pszenicy. Wzleci ofiarą kogut. Objaw się, boże, i trwaj!
* * *
Nam miło żyć w Perejasławiu. Idą tu z Greków owoce, grona winnych latorośli, z Węgier — zbroja i rumaki i srebro z Czech;
z Rusi — kuny, wiewiórki i sobole, miody i pachołkowie drużynni. Nam miło żyć w Perejasławiu. Sięgać miło po złotogłów, purpurę i cesarskie naramienniki.
O, miło nam przez mgłę stuleci wielką czatować odwagę! Oto szlak bity na Wschód i stopy Aleksandra.
* * *
Ciężkie kirieje, złote dalmatyki oraz olowiry, i książęce płaszcze, i tarcze, noże, włócznie, miecze, topory.
Kolczyki, zawieszki. Barmy i hrywny. I sobole, wiewiórki i kuny.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Opracował i autor rozpraw literaturoznawczych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWSKI
I ojciec wyrzeknie się syna. I pójdzie brat na brata. O, Lublena! O Ty, Jedyna, w purpurowo-białych szatach! O. Laturynska jest jedną z najjaśniejszych ukraińskich poetek. Suwerenna postać w środowisku tak zwanej szkoły praskiej, choć utwierdzała się nie bez jej wpływu. Przede wszystkim — O. Olżycza. Jego „współobecność”, według Małaniuka, jest całkowicie naturalna. „Oboje oni, przede wszystkim, literaccy współcześni i „towarzysze broni” w najbardziej biograficznym sensie, w niespotykanej zwięzłości i pojemności słowa, o „technice męskiego niedomówienia”. „Laturynska potrafi z gramatyki zrobić poezję. Kto jeszcze u nas potrafi to?” — zachwycony wykrzykiwał mistrz. Jewhen Małaniuk poszedł jeszcze dalej, nazywając ją jedną z najjaśniejszych „żon ruskich” i zapewniał: gdyby Olga czy Jarosławna pisały wiersze, to byłyby one wierszami Laturynskiej. Nie spieszmy się podejrzewać nieugiętego „rzymianina” i „imperatora” żelaznych strof o nadmierną egzaltację. Wybitny współczesny pośrednio zauważył bodaj najbardziej charakterystyczną cechę stylu poetki — umiejętność rozpuszczenia się w swoich pismach, sublimowania się w dzieło, stania się jakby przynależnością obcego czasu. Ta sztuka przeistoczenia, ale z zachowaniem autorskiej autonomii — to jedna z tajemnic Laturynskiej. Ona ledwie uchyliła nad nią zasłonę w artykule o O. Telidze, kiedy akcentowała ważność „utożsamienia siebie z postrzeganym”. Oto to utożsamienie, jej zdaniem, jest tą wewnętrzną prawdą, którą mierzy się talent. Wewnętrzną prawdę dostrzegł Szerech w jej „Hieronimie”. I, powołując się na „zrywanie masek” L. Tołstoja, nazwał ją literackim środkiem wielkiej siły. Ta prawda obecna jest już w „Rysunkach jaskiniowych”. Prawda o człowieku historycznym z jego postrzeganiem otoczenia jako nieustannego zagrożenia, a więc i okrucieństwem jako jedynym możliwym sposobem przetrwania. Ona nałoży się z czasem na człowieka historycznego, nabierze nowych właściwości i odcieni, złagodnieje i uwydatni się przejściowymi psychologicznymi niuansami. Aby zrekonstruować historię, samej wiedzy mało, trzeba mieć jeszcze wyczucie historii. Laturynska nie tylko je miała, ale i potrafiła błyskotliwie nim rozporządzić. Mistrzowskie zlanie się z „obiektem” dziwi tym bardziej, że powiązane jest ono z surową oszczędnością w środkach.
Z cyklu „Rysunki jaskiniowe”
* * *
Ząb, włócznia, kopyto, pazur. Tu mąż szedł na siłę wrogą. Trąbił tu mamut. Tu niedźwiedź jaskiniowy wiódł kudłaty ślad. Krążył tu jastrząb w jasnym niebie, po jeziorze płynął czarny łabędź.
* * *
Ustami sławiona strzała zziębnięta.
Chwalona, chwalona, w truciznie hartowana!
Strzała uskrzydlona, strzała wycelowana.
Krwią hartowana strzała znaczona.
* * *
Za oko — wrogie oko, siedlisko — za siedlisko! Błogosławcie kielich, gdzie chmiel nurtuje sokiem!
Za oko — wrogie oko! Jednemu z dwóch upaść. Ręka twarda, kanciasta, nóż ostry i szeroki.
I dźwięki rogu przelewne, i głośne od wyścigów echa.
Rozpędzone niebieskie igrzysko, coraz dłuższe, szersze, głębsze, wyższe. Jest rycerstwu gdzie pohulać i kunszt, i siłę pokazać.
A puchar ze złota ciężki po brzegi napełnia się miodami, on z ręki do ręki krąży chmielnie za stołami.
Oleg. Olhowicz Jarosław, jak nie poznać Światosława? Tarcza jasna — słońce, oczy — staw, a obok niego — wojenna sława.
Roman. Danyło. Ośmomysł. Tobie całe rycerstwo szanowne — choć czapkę zdejmij i ukłoń się — i idzie złoty puchar na zdrowie.
* * *
Chyliły się sztandary, prężyły się w górę i falowały, jak ostnica. Coraz złowieszczej i surowiej ciemniały czernią chorągwie.
Świat drapieżnym ptakiem, zwierzem rzucał się, strzał gnało czarno, jak ciemności, a obok strasznie szła Obida i dotykała skrzydłami.
Było czerwone pole bitwy. Kładli się wojskiem bracia. A dzień odtrąbiał trąbą i złocił tarcze.
Dzień dogasał tak światło-zarze! Dusza prosiła okrętu. Gdzieś obok głosiła Karna, żaliła się Żla.
* * *
Niedobre wieszczy Diw. Tylko w jeden koniec ślady. A trąby trąbią wojowniczo. Step powiewa i woła, woła.
Iść za Don czy nie iść hełmem zaczerpnąć wody? Skrzyżować miecz swój charalużny na zew bojowy i tęskny?
A nuż nie będzie powrotu? Wstecz podkowy nie śledzą. Purpury stygną. Strasznie krajem. I Diw krzyczy, konia straszy.
* * *
Perunie, uświęć miecze! Naprzód, złowieszczy posłańcy: Idzie! Idzie! I spod kopyt ogień i pył.
Zwycięska drży Ityl. Cargrodzie, drżyj! Drżyj, Dunaju, Wołgo! Idzie, idzie syn Olgi.
Heroiczne
Równy step, szeroki step wydłuża się i rośnie, mogiły tłoczą się na wzgórzach. Jak wymierzyć straszne bezmiary wysokości i sił, dążeń, krzepy? Jak nie przycisnąć ostróg ciężkokopytnemu koniowi? I horyzont daleki i różowy przybliża się, rwie się wszerz. Pręży silne piersi bohater.
* * *
Płynęły, płynęły okręty do cudzej ziemi.
Wody w morzu zmącone, serce dziewczyny zasmucone.
Nie przybliży dali. Szlak drżący nie zawróci.
Serce dziewczyny zasmucone, los ze szczęściem nie zaręczone.
Płynęły, łączyły się w jedno miły, dal i ster.
Z cyklu „Wołyńska majolika”
* * *
Ścina czas potęgę kłów, z lip na zgięciach zrywa łyko, dopuszcza obcych najazdy. Lachy, Tatarzy, Węgrzy cwałem. Ich siły i oka nie ogarnie.
Maksimum efektu za minimum słów. Tak jeszcze naturalnie wypowiedzianych. Każda miniatura Laturynskiej — to odłamek jednego lustra. Dla Szerecha lustro — to epos w miniaturach. Oto tylko na próżno on nazywa „technikę niedomówienia” męską. Ten epitet przewiduje pewne wolne wysiłki czy też zadanie, ingerencję w przebieg wydarzeń z boku. A tutaj całkiem inaczej — stan samonawiedzenia. Przejęcie się tym, co się dzieje, do samowyrzeczenia. Tak hipnotyzer wchodzi w stan gotowości do działania. Pismo Laturynskiej dziwi nie tylko skąpstwem tropów, ale i brakiem starannego polerowania, celową niedbałością. W dyptyku „Jej małorosyjska godność — setniczka” (według Szerecha — to arcydzieło) poetka rymuje dusze — opanczę, co odbierane jest jako wyzwanie. Ale w tym rzecz, że takich wyzwań u niej bez liku. Okazuje się, że „niedbałość” za pewnego kontekstu może zadziałać, być środkiem wpływu.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Wydobywa harmonię wewnętrzną kosztem krzyczącej dysharmonii zewnętrznej. Laturyńska twierdziła, że rym w ogóle waży mało. Twierdzenie polemiczne, ale w jej praktyce doprawdy dowodowe. Jeszcze niespodzianka: za „militarnymi” poezjami poetki absolutnie nie przegląda się kobieta. To już potem ona pojawi się w metamorfozach obrzędowości, nadmiernej uwadze do flory, dziecięcych wierszach. Czesi, nauczyciele Laturyńskiej, uważali, że jako rzeźbiarka ona ma męską rękę, a jako malarka — kobiecą. Obydwa pierwiastki odbiły się w jej wierszach. Jak i zajęcia rzeźbą oraz malarstwem. To — patrycjuszowska poezja, która dlatego też zwalcza „niziny upadku”, że pamięta o „szczytach ducha”. Jej wysoki ton zauważył czuły Małaniuk, dla którego jest on niezaprzeczalnym świadectwem siły. W miarę artystycznego oswajania przez Laturyńską słowiańskiej mitologii i bujnej roślinności bliskiej jej sercu Wołynia asceza jej poetyki ustępuje strojności strojów. Ale to nie strojność opisów, jak słusznie zauważył jeden z badaczy jej twórczości, a liryczne przenikanie w zwyczaje, obrzędy, przyrodę. Wydaje się, właśnie dzięki temu przenikaniu Laturyńskiej udawało się, niech i nieczęsto, zindywidualizować rodzimą żywioł, zostawić na nim ślady swojego stylosa. Ale mimo wszystko ogółem — to już nie był poziom „Książęcej emalii”. Obawy Małaniuka — czy uda się jej, Laturyńskiej, wytrzymać swoją wysokość i nie wpaść w stylizację — jednak potwierdziły się. Były, były upadki w „płaską doskonałość dwuwymiarowej grafiki” i w zakołysującą jednostajność zabiegu, rytmu, tropów. Wiersze, poświęcone kwiatom i trawom (ponad sto nazw!), przypominają bardziej rozdział z botaniki, niż poezję. Szukając przyczyny rozpylania i wysychania tego oryginalnego i potężnego talentu, wpierasz się w osobisty czynnik. Los hojnie obdarował artystkę talentami, ale i wziął za to srogą zapłatę. Wczesna śmierć matki. Wczesne zamążpójście za naleganiem hulaszczego ojca. Ucieczka z wołyńskiego chutoru od niekochanego i od rodziny. Najpierw do Niemiec, potem — do Czech. Możliwe, tą ucieczką odezwała się jeszcze i galska krew przodka — zukrainizowanego Francuza Latura. Był to krok żywiołowy, nierozważny, ryzykowny: jej 17 lat i — żadnych środków do istnienia. Lata nauki w Pradze. Opanowanie sekretami plastycznych sztuk pod wodzą czeskich pedagogów i mistrzów. Pierwsze sukcesy. Znajomości i kontakty ze swoimi prażanami. Uświadomienie swojego głównego powołania. „Gęśle” i „Książęca emalia”. Wojna, obóz dla przemieszczonych osób w Niemczech. Wreszcie Ameryka, Minneapolis. Postępująca głuchota, która śledzi ją od dawna, uniemożliwia normalne związki z ludźmi. Co może być straszniejsze — obcy kraj, obcojęzyczne środowisko i podwójny, nieprzebity dla dźwięków mur? Wsłuchajmy się w ten głos po tamtej stronie ściany: W bezkres, w dal-drogę nadłamana zakrzyczę o samotności i o trwodze, o dniach, których nie liczę, o dziwnej niemocie bez słów i dźwięków, o nieczułej niemej, głuchej, pustej, pustej — że serce w dali się przeraziło. Przeraziło się i uciekło — tego razu bezmyślnie — w swój świat. Ale on już stracił opór pod ciężarem fizycznego upadku: operacji na żołądku, raka płuc. Laturyńska odmawia chirurgicznej interwencji, a nawet — przeciwbólowych leków. Po jej śmierci w maszynie jeszcze sterczał biały arkusz papieru… Choć muza zostawiła samotną siedzibę gospodyni za życia. * * * * * * Z książki „Gęśle” * * * * * * Nałożę czółko, rozjaśnię lico, spojrzę do okna — wyjdę wystrojona. Jak pojedzie miły, kwiat rozrzucę biały. Jeśli nie, to zobaczę choć jego śladzik. * * * Słońce świeci niby dziennie, słońce grzeje niby letnio — Ty, zły Stryboże, zdradziłeś czarno! Lasy pod płomieniem, w dymie, i przy ziemi zakonna schyma. Jak serce Rusina nie urazi? — Chwiejniej, chwiejniej chorągwie i sztandary. I okrzyk: “Za strzemię wroga!” z tarczą, z mieczem złamał się książęcy. Upadły wieże, upadły ściany i zrównano wały. Ruiny. Zdobywczy książę, jego drużyna na Lodomerii twierdzach. I, niby modlitwa w rozpaczy, w górę wznosi się Poczajów. ………………………….................... Gdzie, cele, krzyże pieczerskie, książęta potężni Lodomerscy? * * * Ścieżki ogrodu — w złotych cętkach. Idę po nich, jak po wzorach, i sznur pereł niżej wspomnienie tak, jakby to było wczoraj. Oto tam pod srebrną topolą ktoś tęsknotą czekania oddycha, a wieczór siny i przejrzysty, i ja spieszę dojść prędzej. A siny wieczór — coraz delikatniejszy, cieplejsze cętki na wzorach. Jeszcze bielsza stanę w ciszy, jeszcze drżąca, niby chora. * * * Z ogrodu cicho salami przejdę i kilkakrotnie odbiją zwierciadła moich oczu źrenicę złotą i błyskotki — dar listopada. Jeszcze zwoje śniegu dotyku tają. Pocałunek na ręce mojej ciepleje, słodko więdnie zapach carskich mięt na wilgotnym rąbku mantyli. Przez kraty blask księżycowy strumieniuje, mleczny promień po parkietach gubi. Jeszcze jedna podsłuchana chwila, i cichnie koński tętent. * * * Niedawno jeszcze stały kopy pszenic, gryk. Niby wczoraj wozami drogą zbijali kurz. Poszedł już wrzesień, listopad za smugę szarą, niby popiół, tam, tam! Tam podczaszy szklanki tarniny zaczerpnie, gorzkiego beczkami odczepi. Z cyklu “Filigran” * * * W swój kraj wracają i bociany. Ich radosny przyjazny klekot wita wszystko od małego bliskie. Już tyle lat! Nadzieja blednie i domowe ognisko już gaśnie. Życie, życie przecież takie doczesne! Już tyle lat! I ani wieści. I, niby ostatnie opadłe liście: nigdy kwiatami lata nie urodzić się naszym dzieciom. Ja delikatnie przebrałam struny i głos mój, tak wołająco-młody, wibruje świeżością dziewictwa. Ukochany, głos mój — z ojczyzny! * * * Ja wiem pewnie: dnia jednego przechodzień po pustych drogach mi doręczy milcząc miecz cały w szczerbach. Szalona z żalu, ja krzyknę księżycowi i gwiazdom w mgłę nocy, w wir zamieci. Kto wypije z kielicha mojego? Zastąpi stratę drogiego? O, ktoż mi pociechę da?.. Płonieże, triźniane ognisko? Przecież serce — wyschłe grążele, przecież serce — okrętowa takielunek! I białe dni, i białe noce. Śnieg białym gołębiem grucha i przypada do okna: “Gołąbko siwa, zdrzemnij! Już pole śpi, nocuje gaj, nocujesz ty tylko jedna”. I białe dni, i białe noce. Zapatrzone ślepną oczy, otwartym boleśnie oczom. I nie złożyć napięte rzęsy. Wydaje się, w polu ognisko tli się, przywiduje się ktoś bliski tam. W bezkres, w dal-drogę nadłamana zakrzyczę o samotności i o trwodze, o dniach, których nie liczę, o dziwnej niemocie bez słów i dźwięków, o nieczułej niemej, głuchej, pustej, pustej — że serce w dali się przeraziło. Za rzędem dni smutnych zadnieje jeden straszny i nieodwołalny. To będzie dzień, niby w styczniu, dzień zimny beznadziei. Ja wyślę gołębia i łódź i z piórami i z żaglem żarliwym, Ja wysyłać będę wszystko znowu i wysyłać będę na próżno.
Przypłyną bez sztandaru maszty, i gołąb wróci bez wieści. Drżące usta zacisnę ciasno i w bok nie odwrócę swego spojrzenia.
Pokój nad tym miejscem! Będę tu leżeć, obok — pobratymiec. Na honorowe warty stanie ostnica i koń. Będzie sklepienie jaśnieć, gorzknieć piołun, błękitnieć będą kwiaty.
Już rano w jej wierszach dno stawało się coraz wyraźniejsze. To — jeśli odpychać się od wnikliwej uwagi Szerecha: mimo całej przejrzystości tej poezji, jej dna niełatwo jest dostrzec. W niewielkim objętościowo dorobku Laturyńskiej jakby zawisa osobno poemat „Hieronim” — świadectwo jej epickiej i myślicielskiej potęgi. W nim skupił się cały piołun wyjścia, rozdzielności i samobiczowania ukraińskiej emigracji. Zaciskaj pięści czy płacz z bezsilności — Nikt nie pomoże skądkolwiek. „Hieronim” — to żarliwe pragnienie, aby powstał wreszcie „jedyny naród, jedna wiara i język jedyny”, i tragiczne zrozumienie samooszustwa tego pragnienia. A stąd i wybuch bezsilności-rozpaczy: „Gdybym mógł, gdybym mógł…” To już nie to spojrzenie, z którym dzieci przychodzą z anielskiego pola, jak pisał o Laturyńskiej Barka. To spojrzenie męża, który uświadamia sobie brak perspektywy i gubi przy okazji ciężkie słowa kamieni:
Niezrozumiali dla nikogo na świecie, Rozproszyliśmy się, jak ten piasek. I naszymi nie będą nasze dzieci, zgubiwszy Ojczyzny obraz.
Poemat napisany po wojnie, ale z późniejszymi ingerencjami w tekst. Jest on jednym z wymownych świadectw nierozwiązywalności ukraińskich problemów. Oksana Laturyńska — szlachetna panna poezji. Księżniczka, która obchodzi namioty, jak wielbił ją jej ziomek O. Stefanowycz. Tym bardziej przykro uświadamiać sobie, że „Książęca emalia” i „Gęśle” — te dwa dowody wysokiej jakości ukraińskiego słowa — na Ukrainie są faktycznie nieznane. Jeszcze w 1953 roku J. Ławrynenko, wielbiciel Laturyńskiej, konstatował z goryczą: „Fakt jasny, że ukraińska kultura, a z nią jej najcieńszy wkład — poezja, niszczy się i upada obecnie nie tylko na okupowanej ziemi, ale i na emigracji”. Niełatwo mówić, ale fakt nie mniej jasny: Ukraina — do dziś okupowana ziemia, a jej kultura, poezja zwłaszcza — niszczy się z cynizmem i rozmachem do dziś niesłychanym. I — „nie istnieje u nas hierarchia wartości i kwalifikacji, i strasznie osłabł instynkt narodowej integralności”. A cóż księżniczka, która obchodzi namioty? Ona z twardością męża nakazuje nam pragnąć więcej. Dla niej oznaczało to ruch w kierunku „wierzchowia oświetlonego”, dalekiego i… niedosiężnego.
nie rośnie mój dąb zielono, nie kwitnie mój kwiat błękitnie.
Coś wieszczy sercu smutek, coś niedobrego, coś wrogiego. Czarnym okiem strasznie, srogo czarny kruk coś wróży.
* * *
Dawno zatarł się ślad kopyt. Dawno już konie przydudniły. A dali oczom nie śpi się, nie dopełnić łez dojrzałych.
Gdyby choć z daleka ujrzeć! Gdyby wiatry stamtąd powiały! Gdyby zeszła szczęśliwa chwila! Poszli, poszli i… nie wrócili.
I, może, padli już synowie. Mój Boże! Serce — lód. Tarczą Pańską zasłoń, mieczem Archistratega.
* * *
Podnosiły się ręce w górę, suche usta przerywały: „Za tych, co zginęli od moru… za tych, którzy w bojach upadli”.
I biły postacie pokłony za tych, co utonęli w morzu… za tych, co nieznani w konaniu. Bezgłośnie płacząc, w pokorze chyliły się siostry, i wdowy, i matki, i narzeczone, i kapał wosk ze świecy za tych, co padli bezimienni.
* * *
I ojciec wyprze się syna. I pójdzie brat na brata. O, Ukochana! O Ty, Jedyna, w purpurowo-książęcych szatach!
Duszy święta duma Duma, Ty ponad dom i matkę. Tobie ofiary gołębie składać i klękać.
Od redakcji. W nr 28 z 2012 r. w rubryce „STRZAŁA” zdarzył się błąd techniczny. Zamiast portretu Jurija Łypy wydrukowano portret Iwana Łypy.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Prezes Truskawieckiego Towarzystwa Akcyjnego od 1911 do 1937 roku, budowniczy i reformator”. Tekst podano również w języku polskim, aby niektórzy apologeci polskiego i rosyjskiego szowinizmu nie oświadczali w Radzie Najwyższej Ukrainy, że ukraińscy nacjonaliści całkowicie wypierają języki mniejszości narodowych na Ukrainie, czyli rosyjski, polski, grecki, rumuński, mołdawski i inne. Spotkawszy się z dyrektorem Muzeum panią Ołeną Biłas-Berezową, członkiem Związku Twórców Ludowych Ukrainy, wysłuchawszy jej rad i propozycji, po raz kolejny rozpoczynam znajomość z najnowszą ekspozycją Muzeum. Ale najpierw kilka słów o M. Biłasie. Urodził się on w
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Ivan PASEMKO, laureat Funduszu Wolniaków-Szabińskich Fundacji Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Nowym Jorku. Niedawno odwiedziłem rodzinny dom narodowego artysty Ukrainy Mychajła Biłasa. Pan Mychajło mieszka na początku ulicy Bojkowskiej. Kto bywał w Truskawcu, wie: ta zaciszna prowincjonalna uliczka, która utonęła w zieleni ogródków, znienacka wyłania się z objęć swojej starszej siostry Pomierieckiej, w mowie starszego pokolenia — Pomiereckiej, ostatnia dalej prowadzi na znane w Truskawcu Pomirki czy Pomiarki. Ostatni toponim Pomiarki do dziś zachował się w użyciu truskawczan starszego wieku. Ludzka pamięć zaświadcza niemal 600-letnie panowanie Rzeczypospolitej na dawnych ukraińskich ziemiach książęcych Galicji, Wołynia, Bukowiny oraz Podola, co prawda, ostatnie po zakończeniu II wojny światowej przeważająca większość tych ziem książęcych powrócona do łona macierzy Ukrainy, za wyjątkiem chyba tylko Łemkowszczyzny, Nadsania, Podlasia oraz Chełmszczyzny, za co Ukraina i Ukraińcy mają dziękować wodzowi Stalinowi, czy nie najlepszemu znawcy historycznej geografii Ukrainy. Więc tamtej upalnej soboty my wracaliśmy z wnukiem też na Bojkowską, i „oszalaly pies taksa”, tak żartobliwie napisano na furtce obejścia pana Mychajła, piskliwie deklarował o sobie: kto właśnie tutaj najpoważniejszy i najważniejszy gospodarz, i kto stoi na straży całego mienia znanego w Truskawcu artysty. To już potem, kiedy p. Mychajło uspokoił i przekonał taksę, że to goście ze stolicy, on opowiedział, że kiedyś taksa, jak i jej poprzedniczka, nie zdołała prześledzić, jak jedna rodzina ze lwowskich bywalców posiadłości p. Mychajła, artystka Iryna Jelizarowa razem z mężem p. Jelizarowem stale odwiedzali jego artystyczny pałac, zapoznawali się z obrazami, gobelinami oraz panneau, a także z cenną biblioteką i, wszedłszy w zaufanie właściciela posiadłości, wynosili co najcenniejsze artystyczne, publicystyczne oraz naukowe prace wybitnych ukraińskich prozaików, poetów, publicystów, uczonych, które darowano M. Biłasowi przez dziesięciolecia. Nie stało w kiedyś bogatej księgozbiorni artysty unikalnych wydań Dmytra Pawłyczki, Romana Łubkiwskiego, Romana Horaka, Iwana Dracza, Maksyma Rylskiego oraz wielu innych, które obecnie mogłyby nie byle jak upiększyć niewielką biblioteczkę czy nie jedynego na Ukrainie muzeum, otwartego za życia artysty. Pan Mychajło z ledwo zauważalnym oburzeniem mówi, że ci artyści przez ponad trzydziestoletni okres przebywania wśród artystycznego, ukraińskiego bohemy Lwowa, tak i nie opanowali języka ukraińskich autochtonów, zresztą, doskonalszego od tego języka, który nam dzisiaj narzucają nieznani w świecie językoznawcy i ustawodawcy, czym chcą zasłynąć współcześni herostratesi. Odwiedziwszy artystyczną świątynię — Muzeum M. Biłasa w Truskawcu, my wykryliśmy w księdze wpisów nie jedno odkrycie odwiedzających, dla których ten Artysta dotąd był nieznanym, a odtąd oni, wypełnieni niezapomnianymi wrażeniami z przeglądu ekspozycji, — gorący zwolennicy jego twórczości. Mieszkanka m. Krzywy Róg Lubow Zawirucha-Baranowa, pierwszy raz pobywszy w Muzeum 4 października 2003 roku, wyraziła swój zachwyt wierszowanymi wersami, w których przeplotły się i wysokie uznanie artysty, i zachwyt huculskim, łemkowskim i bojkowskim artystycznym rozmaitością człowieka. Z niczym nieporównywalna rozkosz — wsłuchać się w słowa poetyckiej twórczości człowieka tego Naddnieprzańskiego kraju, która, być może, dotąd nie wiedziała o takiej wielkiej narodowej symfonii — twórczości tych ukraińskich subetnosów, które tak jaskrawo wyjawiają swoje umiejętności w różnych gałęziach ludzkiej działalności, właściwie sztuki, i nie słyszała nawet tych melodyjnych, często żartobliwych kołomyjek, które roznoszą sławę o sławnej Kołomyi: „Kołomyja — nie pomyje, // Kołomyja — miasto, // w Kołomyi fajne dziewki, // Jak pszeniczne ciasto”. Kołomyja — miasto, gdzie uczyli się w ukraińskim gimnazjum Dmytro Pawłyczko z Romanem Iwanyczukiem, i gdzie Dmytro kpił z tych Romanowych rajtuzów, uszytych przez wiejskiego krawca. O tej Kołomyi, gdzie pierwszy raz powstało Muzeum Huculszczyzny, Muzeum ukraińskiej pisanki, gdzie znany współczesny Iwana Franki Wołodymyr Szuchewycz (nie będę zatrzymywał się na rodzinnych związkach tego uczonego z szefem UPA Romanem Szuchewyczem) stworzył sześciotomową „Historię Huculszczyzny”, praktycznie pierwszą ukraińską encyklopedię o pięknych, śmiałych, dumnych i wolnomyślnych Hucułach oraz o ich kraju. A oto wrażenia dyrektora jednej z kijowskich szkół: „Szanowny wielki artysto! Z całej duszy przekazuję Panu pozdrowienia od uczniów, nauczycieli, rodziców Średniej Szkoły nr 197 im. Dmytra Łucenki m. Kijowa. Jak pisał Dmytro Łucenko, „wszystko w życiu miłością zmierzone do dna”, tak i Pańskie prace niosą dobro, wiarę, miłość. Niech Pan Bóg chroni Pana. Z miłością, dyrektor Średniej Szkoły nr 197 im. Dmytra Łucenki Switłana Wasyliwna Kuca”.
“Unikalny artysta, zdumiewający Mistrz. Doskonały, niepowtarzalny koloryt etnosu! Ileż dobroci, uroku, liryzmu. Jakaż dusza musi być u tego narodu! Prawdziwie przez Boga obdarowana jest ta ziemia i jej ludzie. Niski pokłon talentowi tego człowieka, samemu mu najjaśniejszego! 1 kwietnia 2004 r. Inna Pimienowna. Moskwa”. Tak właśnie chce się dopisać po tym wpisie: “Droga Pani Inno! Dziękujemy Pani za uznanie unikalności, zdumiewalności, niepowtarzalności kolorytu naszego etnosu. Za Pani dobroć, urok, liryzm, za wysoką ocenę duszy naszego narodu. Ale, ojej! Pojawili się, niestety, na tej świętej Ziemi, darowanej nam przez Boga, przybłędy, którzy pragną i tę ziemię, i naszą mowę, i kulturę, i naukę, i wszelkie osiągnięcia po prostu w biały dzień ograbić, przywłaszczyć wszystko sobie, jak było za czasów carskiej Rosji, a nam chyba tylko zostawić kolorowy siedmiopiętrowy mat! Tak bardzo chce się prosić! Pani Inno! Odwiedźcie znowu Truskawiec. Zmieńcie, proszę, datę z 1 kwietnia na 24 sierpnia. Wtedy sprawy pójdą u nas na lepsze. Z głębokim szacunkiem I. P.”. “Jaki piękny mistrz, jakie niepowtarzalne widzenie piękna życia rodzimego narodu! Jakie gorące serce i delikatne odczucie cudów otaczającego świata! Wszystko brzmi, dźwięczy jak natchniona muzyka… Niech przez wiele, wiele lat jeszcze raduje Artysta swój ukraiński naród, cały świat wypełnionymi pięknem i wewnętrznym żarem cudownymi swoimi kompozycjami. Mnoga lata Wielkiemu Mistrzowi. 12.V.2004 r. Ludowa artystka Ukrainy, laureatka Szewczenkowskiej nagrody kompozytor Łesia Dyczko”. Ale powróćmy do postaci M. Biłasa. I oto jestem w tym sławnym budynku — willi w centrum Truskawca, naprzeciwko Pałacu Kultury im. Tarasa Szewczenki. Ta budowla miała pewien związek z osobą Raymonda Jarosza, bo tablica pamiątkowa na budynku dzisiejszego Muzeum M. Biłasa stwierdza: “1875—1937. Raymond Jarosz — s. Krechowice rejonu dolińskiego na Stanisławowszczyźnie 1.08.1924 r., gdzie ojciec, rdzenny truskawczanin, był leśniczym. Już w 1927 r. rodzice Mychajła przeprowadzają się do wsi Medweża rejonu drohobyckiego na Lwowszczyźnie. W ciągu 1937—1943 lat Mychajło uczy się w Drohobyckim ukraińskim gimnazjum “Ridna szkoła” im. Iwana Franki. 1944—1949 lata — to lata i nauki, i pracy w Drohobyckim obwodowym teatrze dramatycznym. 1949—1950 lata Mychajło uczy się w szkole muzycznej na wydziale wokalu w m. Lwowie. 1950—1952 lata M. Biłas — student szkoły artystycznej im. I. Trusza we Lwowie; 1959—1967 lata on — starszy artysta oraz główny artysta Domu Modeli miast Lwowa i Charkowa. W ciągu 1968—1973 lat M. Biłas pracuje w Kijowie. Okoliczności rodzinne, wiek i choroba matki zmusiły p. Mychajła do powrotu do Truskawca do rodzicielskiego domu; w tym prawdziwie artystycznym pałacu mieszka i pracuje do dzisiaj. 1992 rok — ważny kamień milowy w życiu artysty. W tym roku otwarto jedyne za życia Muzeum ludowego artysty Mychajła Biłasa na ojczyźnie w rodzinnym Truskawcu. Dzieła artysty wystawiane są w 17 muzeach świata: 37 dzieł w Muzeum sztuki ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobrynskiego (m. Kołomyja), 21 prac — w Muzeum Drohobyczczyzny (m. Drohobycz), 4 dzieła w Muzeum Narodowym (m. Lwów), 5 prac — w Muzeum etnografii i przemysłu ludowego (m. Lwów), w Muzeum T. Szewczenki (m. Kaniów), Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej (m. Moskwa), 39 prac — u Luby i Myrosławy Kuców (m. Edmonton, Kanada). Oddzielne dzieła twórcy przechowywane są w Polsce, Niemczech, USA oraz u osób prywatnych na Ukrainie. Przyciąga uwagę zwiedzających Muzeum stoisko z Rządowym telegramem z Kijowa o następującej treści: “Truskawiec, ul. Bojkowska, 2. Biłasowi. Drogi Panie Mychajle! Gratuluję Panu wielkiego wydarzenia w Pana życiu i w życiu kulturalnym całej Ukrainy — otwarcia Muzeum twórczości Mychajła Biłasa. To wysokie uznanie, które Pan zasłużył swoją wieloletnią niestrudzoną utalentowaną twórczością. Muzeum dzieł Mychajła Biłasa ma stać się ośrodkiem kultury narodowej, tradycji oraz estetycznego wychowania. Żałuję, że nie mogę być osobiście obecny przy otwarciu Muzeum. Życzę Panu i nadal twórczych sukcesów, natchnienia oraz dobrego zdrowia. Minister kultury Ukrainy — Iwan Dziuba”. Podobne gratulacje pod adresem Mychajła Biłasa w dniu otwarcia Muzeum nadeszły także z Kołomyi: “Szczerze gratulujemy z okazji otwarcia Pana Muzeum. Bardzo żałujemy, że nie możemy być dzisiaj razem z Panem, ale szanujemy Pana znaczący dorobek. Z głębokim szacunkiem kolektyw Kołomyjskiego muzeum “Huculszczyzna”.
M. Biłas zwraca się, jak świadczy ekspozycja w różnych salach, do najrozmaitszych twórczych zamysłów. Odwiedzający nie przejdzie obojętnie obok gobelinu „Pieśń lasu”, wazy „Skrzydła ducha” (to kwiatowa kompozycja ręcznej roboty, filc, tkanina). W ogóle w pracach artysty niejednokrotnie figurują bajkowe folklorystyczne postacie Łesi Ukrainki, często u niego obecna jest malownicza, czarowna i tajemnicza bajka wołyńskiego lasu, tak poetycko wysławiana przez wielką poetkę Łesię Ukrainkę i z czułością przekazana przez tego artystycznego kronikarza bajkowego Podgórza Karpat M. Biłasa. Wpisuje się w poprzednią tematykę także waza „Kwiaty kochania”, gobelin „Nostalgia”. Tuż obok sala „Pobratymcy” — to o wiernych pobratymcach Ołeksy Dowbusza, wysławianych w kilku prozatorskich utworach czeskiego kronikarza karpackiej Ukrainy Iwana Olbrachta, w epickich utworach Hnata Chotkewycza, wychodźcy ze Słobożanszczyzny, który po rewolucyjnych wydarzeniach 1905 roku szukał przytułku właśnie na Huculszczyźnie, czyli w ówczesnym Austro-Węgierskim imperium, które wódz światowego proletariatu nazywał „więzieniem słowiańskich narodów”. Co prawda, to „więzienie”, którego problemy często porusza w swoich utworach Mychajło Jakymowycz Biłas, stało się dla wielu klasyków ukraińskiej kultury prawdziwym ucieleśnieniem wolności. I na zakończenie odzew przedstawicieli Krajów Bałtyckich. „Мы потрясены творчеством, выставкой, всем духом картин. Здоровья и дальнейших творческих успехов пану Михаилу Биласу! Alla Boborikina, Diana Krilova, Ludmila Levuk. Latvija — 13.06.2004 г.”. Zachowałem zapis łotewskich obywatelek. Może pani Ludmiła jest i ukraińskiego pochodzenia, to jej nazwisko, możliwe, brzmi Lewczuk, czyli LevŁuk, ale chce się zaznaczyć, że ten bałtycki etnos, jak i Litwini, skorzystał z osiągnięć Czechów, zwłaszcza Jana Husa, w zastosowaniu znaków diakrytycznych i już kilka stuleci korzysta z niegdyś najbardziej rozwiniętych osiągnięć czeskich językoznaw-
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Zdjęcie autora. W jednym z wywiadów znany ukraiński pisarz, członek Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Jarema Hojan, który dwa lata temu obchodził swój 70. jubileusz, na pytanie „Jakie jest Pana credo?” odpowiedział tak: — Credo dla mnie — to pieśni, które nad kołyską śpiewała mi mama. Być może to credo — to mama i tata, modlitwa, miłość do ojczystego słowa, nieustępliwość w tym… Credo — to wiedzieć, że jesteś synem Ukrainy, że urodziłeś się na tej ziemi, to — twoja ziemia, pracuj dla niej, póki możesz — rób ukraińską sprawę. Modlitwa, marzenia ojca, matki hartowały młodą duszę w naturalnym patriotycznym środowisku, — tutaj wyjaśnia się cała życiowa, wytrwała, pracowita droga obdarowanego człowieka. I wszystko staje się jasne, jak „Światło z nieba” (tak nazywa się jedna z książek pisarza-publicysty), jak tęcza — wianek nieba i ziemi — raduje każdego z nas. Tak pojunacku, dziecinnie poznajemy świat i rozumiemy go w dojrzałym wieku. Czytajmy Jaremę Hojana, a zrozumiemy siebie, poznamy swoją Ojczyznę. I nie ma tu żadnej przesady. Mogę to stwierdzić, bo dobrze znam twórczość dziennikarza i pisarza Jaremy Hojana z czasów „średniego i starszego wieku szkolnego”: od gazety rejonowej w Śniatynie na Pokuciu aż po świeżo wydany elegancki tom esejów „Zwiastuni” z ilustracjami akademika Wasyla Kasijana (Kijów, „Weselka”, 2011, opracowanie tekstów i ilustracji Ołena Hojan). To swoiste odkrycie przez autora dla nas życiowej doli twórców ukraińskiej kultury, jej narodowego ducha. Według słów badacza, „to — 12 ukraińskich apostołów: Hryhorij Skoworoda, Iwan Kotlarewski, Taras Szewczenko, Markijan Szaszkewycz, Jurij Fedkowycz, Iwan Franko, Łesia Ukrainka, Olha Kobylańska, Mychajło Kociubynski, Panas Myrny, Wasyl Stefanyk, Marko Czeremszyna”. Ten „ikonostas” na frontyspisie z rysunkami W. Kasijana autor „ubóstwia”: „Objmijmy, bracia i siostry, czułą duszą sławnych synów i córek Ukrainy — zwiastunów jej zmartwychwstania, budowniczych wielkiego duchowego Soboru Słowa — ukraińskiego pięknego piśmiennictwa, które wznosi się w przestworzach światowych literatur wierzchołkiem światła jak wieszcza Zorza z wczesnego dzieciństwa. Boże postacie Ukraińców-zwiastunów testamentowej państwowej soborowości, sprawiedliwych w Świątyni Słowa, ochrzczonych Apostołami, jak spowiedniczo mówił Ojciec Narodu Taras Szewczenko: My po prostu szliśmy: u nas nie ma ziarna nieprawdy za sobą. I tę zwycięską dumę słyszy świat”. Iryna MOŁCZANOWA, członek NSŻU. Słyszę słowa tej pieśni i serce zamiera z zachwytu, bo któż nie marzył być sokołem? Kto nie marzył wzlecieć do samego słońca, poczuć siebie nieważkim i szczęśliwym, wolnym od wszystkich ziemskich trosk? Niebo, romantyka, wolność — te pojęcia zawsze żyją w wyobraźni niepokornego Ukraińca. Dlatego już ponad 170 lat poruszają nas słowa Mychajła Petrenki, któremu Bóg dał wyrazić na głos testamentową narodową myśl. Wszak kto pierwszy na świecie wysłał kosmiczny statek do nieba? Ukrainiec Korolow! Kto obliczył lot na Księżyc? Ukrainiec Kondratiuk! I wśród kosmonautów nazwiska synów Ukrainy zajmują zaszczytne miejsca. Mychajło Petrenko, autor sławnej pieśni, urodził się w mieście Słowiańsk na Doniecczyźnie, żył w jednej epoce z Tarasem Szewczenką od 1817 do 1862 roku. Znakomicie znając współczesną mu poezję, poeta zdołał przetorować własną drogę w literaturze. Wiersze-rozmyślania, wiersze-medytacje stały się cechą nowego dla ukraińskiej liryki gatunku. Petrenko kochał i zbierał wzory twórczości ludowej. Podczas nauki na Uniwersytecie Charkowskim stał się inicjatorem prowadzenia modnych ukraińskich wieczorów muzyczno-pieśniarskich. Stąd nie dziwi, że jego własne utwory były pełne narodowej melodyjności. Kiedy w 1840 r. napisał wiersz „Niedola”,
Nowe eseje literaturoznawcze stają się w świetle światła Tarasa poznaniem talentu wielkich Ukraińców zarówno dla uczniów, jak i dla studentów, a nawet dla ludzi obdarzonych życiowym doświadczeniem. Jestem przekonany, że obrazowy ład słowa Goyana to szczególna innowacja, która podnosi tradycyjną eseistykę biograficzną — często nudną i nieciekawą — na wysoki styl pięknego pisania oraz na tak samo wysokie przeniknięcie autora i czytelnika w twórcze laboratorium tego czy innego bohatera opisu. Na przykład: „Rodzi i rodzi narodowe źródło pieśni nowe obrazy, nurtuje, śpiewa, oddycha, żyje. Płynie w wieki i będzie płynąć — wypływać z poezji Markijana Szaszkewycza, tylko sercem przytulmy się do tego niezawodnego źródła, bądźmy wierni mu, jak dziewczyna z Werchowyny, która długo czekała na swojego ukochanego z wojny i rozsławiona przez poetę…”. …Wielkie przedstawienie nowej książki Jaremy Goyana „Zwiastuny” przygotowywano przez kilka miesięcy w Kołomyi. Ziomkowie pisarza dobrze znają jego twórczość. W ostatnich dwóch dziesięcioleciach często odbywały się jego spotkania w wielu wsiach i miasteczkach obwodu iwanofrankiwskiego, w szkołach, gimnazjach, w Przykarpackim Uniwersytecie imienia W. Stefanyka. Trzygodzinne widowisko w Kołomyjskim Domu Narodowym, zorganizowane przez Iwanofrankiwskie Ziemiaństwo w Kijowie, Instytut Ukrainoznawstwa oraz Towarzystwo „Proświta” podczas literacko-artystycznej akademii „Korzeń rodu”, było poświęcone twórczości ziomków, dwóch wybitnych działaczy kultury — laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki akademika Wasyla Kasijana oraz pisarza, historyka sztuki, zasłużonego działacza sztuk Ukrainy Jaremy Goyana. Takie połączenie nie jest przypadkowe, wszak wielu na Iwanofrankiwszczyźnie wie, że Jarema Goyan jest siostrzeńcem wybitnego malarza po młodszej siostrze Olenie. Wydarzenie przerosło wszystkie oczekiwania zarówno widzów kołomyjan, jak i gości: największa sala Domu Narodowego była przepełniona, na wydarzenie przybyli przedstawiciele licznego rodu Goyanów nie tylko z Kołomyi, ale i ze wsi Załucze oraz Mykułynców z sąsiedniego rejonu śniatyńskiego, ze Lwowa i Lwowszczyzny. Lejtmotywem spotkania stało się słowo MODLITWA. Na proscenium — powiększone prace graficzne Wasyla Kasijana: portrety Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Wasyla Stefanyka, autoportret malarza. W głębi sceny napis: „Mamina modlitwa zawsze ze mną. J. Goyan”. Znany na Przykarpaciu reżyser i kompozytor Bohdan Kuczer zaprosił dziekana Kołomyjskiego Soboru Archanioła Michała Petra Czyboraka do otwarcia tej uroczystej akademii modlitwą „Ojcze nasz”. W literacko-artystycznych kompozycjach, kinowych i telewizyjnych reportażach, deklamacjach w wykonaniu aktorów Kołomyjskiego Teatru imienia Iwana Ozarkewycza oraz amatorów teatru poetyckiego w widowisku została odkryta twórcza istność artystów, którzy osiągnęli szczyty ukraińskiej kultury. Zachwycony spuścizną dzieł Kasijana o tematyce biblijnej, J. Goyan napisał: „Wiara chrześcijańska jednoczy ród nasz i naród ukraiński”. Stało się to źródłem dla rozmyślań samego Jaremy Goyana, wcielonych w książkach ostatnich dwóch dziesięcioleci: „Zmartwychwstaniemy!”, „Poświęcenie”, „Prorok”, „Autoportret”, „Światło z nieba”, „Zwiastuny”. Są one połączone klamrą idei miłości do ojca i matki, do Ukrainy. Uhonorować ród Kasijanów-Goyanów przyszli zastępca przewodniczącego Śniatyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Stepan Maksymjuk, akademik Wołodymyr Kaczkan z Iwano-Frankiwska, działacze Kołomyjskiej „Proświty”, chór cerkiewny z cerkwi św. Michała. Rozczuliła obecnych Nataloczka Bojczuk, która przeczytała poemat Jaremy Goyana „Wiśniowy anioł”. Ozdobą wieczoru stał się występ solisty Jarosława Nadulycznego z Sambora, który wykonał pieśń kompozytora Mychajła Kaszczaka do słów J. Goyana „Jaskółka”. Obecni ciepło powitali artystów, a także bohaterkę tej lirycznej opowieści Olenę Goyan, żonę autora słów. Podczas scenicznego widowiska były głośne oklaski, łzy radości i, na żądanie sali, — rodzinne wyjście na scenę. Do improwizowanego chóru dołączyli Jarema Goyan, Bohdan Kuczer i narodowy artysta Ukrainy Mychajło Krywen. Niespodziewanie powstało też wspaniałe męskie trio: zaśpiewali słynny romans S. Worobkewycza „Zagraj mi, cyganie stary”, który natchnienie podchwyciła sala: „…zagraj, stary, mi tę pieśń, którą kiedyś śpiewała mateńka, jak mnie w kołysce kołysała…”. Uczestników twórczego wieczoru od Narodowego Instytutu Ukrainoznawstwa oraz Historii Świata i jego dyrektora akademika P. Kononenki witał kierownik filii „Huculszczyzna” w Werchowynie Petro Szkryblak. Teraz w tej stołecznej placówce naukowej pracuje Jarema Goyan. Na zakończenie widowiska zgodnie z tradycją, która ukształtowała się w wydawnictwie „Weselka”, któremu Jarema Petrowycz oddał prawie 25 lat, sala zaśpiewała słynny pean z „Natalki Połtawki”: „Gdzie zgoda w rodzinie”. W posłowiu do nowej książki „Zwiastuny” J. Goyan zaznacza: „Weselkowe żniwa oświetlają mój los — żniwa na urodzajnym polu ukraińskiego słowa, którego szczere ziarna wykiełkowały w rodzinnym domu od mamy i taty i szczęśliwie posiały się zaoranymi zagonami — ugorami”. A dzisiaj pan Jarema w Instytucie przygotowuje do druku „Czytankę” Markijana Szaszkewycza z własną przedmową. Swoją drogą, właśnie on, poeta-zwiastun, wprowadził to słowo na stałe do edukacji szkolnej. W „Izborniku Światosława” (1076 r.) powiedziano: piękno woja — broń, statku — żagiel. A dla sprawiedliwego — czytanie Pisma Świętego… …Czytajmy Jaremę Goyana.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Ludmiła Ołeksandrowa położyła jego słowa na muzykę (później opracowaną przez kompozytora V. Zarembę), i wiersz „orłem bystrolotnym w niebo polnął” na zawsze pozostał w wysokim rejestrze ukraińskiej pieśni! Bo ta pieśń ponad czasem, ale zawsze w przestrzeni duszy Ukraińców. Pieśń „Patrzę w niebo” drukowano niezliczoną ilość razy na Ukrainie, w Rosji, za granicą, szczególnie w Australii, Kanadzie, USA, gdzie jest wielu ukraińskich emigrantów. Najlepsi śpiewacy: Modest Mencyński, Michał Mykysza, Iwan Kozłowski, Anatol Sołowianenko, Dmytro Hnatiuk, Borys Hmyria, Wołodymyr Hryszko i niezliczeni inni uważali za zaszczyt mieć ją w swoim repertuarze. Pieśń stała się ludowa, znana każdemu, a o jej autorze — Michale Petrence — prawie zapomniano. Ukraińska Encyklopedia Radziecka z 1963 r., napisawszy o nim kilka wierszy, nawet podała, że data jego śmierci jest nieznana… Często pytają: dlaczego M. Petrenko tak szybko zakończył swoją działalność literacką? Powiedzmy, co kiedyś usłyszano w radiu. Petrenko był członkiem romantyczno-poetyckiego kółka w Charkowie, gdzie studiował. Należeli do niego Izmaił Sriezniewski (1812—1880), Lewko Borowykowski (1806—1889), Ambrosij Metłyn-
…ski (1819–1870), inni. Ci wówczas jeszcze młodzi literaci przesłali swoje utwory najbardziej znanemu w carskiej Rosji krytykowi, Wissarionowi Bielinskiemu. Ten, ujrzawszy wiersze w języku ukraińskim, „nieokiełznany Wissarion” ostro je potępił i życzył młodym poetom, by albo zaprzestali wierszowania, albo pisali po rosyjsku. Bardzo wrażliwy Michajło Mykołajowycz całkowicie przestał pisać po takim surowym wyroku. Tak oto brat-demokrata z carskiej Rosji jednym ruchem zgładził twórczość M. Petrenki, choć ten napisał zaledwie 19 wierszy, a trzy z nich stały się pieśniami ludowymi („Wziąłbym ja bandurę”, „Fala chodzi po Oskole”)! Zważywszy na obojętność społeczeństwa, szczególnie cenna jest praca rodaków Michajła Mykołajowycza nad badaniem jego biografii. W 1985 roku nauczycielka W. Niesteleva otworzyła izbę-muzeum Michajła Petrenki najpierw w szkole nr 15, a potem w liceum pedagogicznym w Słowiańsku. Obecnie uczniowie Słowiańska i innych miast przyjeżdżają do muzeum, aby więcej dowiedzieć się o poecie. Wielu znanych ludzi odwiedziło muzeum Petrenki. Oles Honczar przesłał krajoznawcom swoją książkę z dedykacją: „Wszystkim nam przynosi zaszczyt, że czcicie swojego sławnego rodaka, klasyka ukraińskiej pieśni”. Dwa-
...bohater Związku Radzieckiego, lotnik-kosmonauta Pawło Popowycz wzruszony powiedział: „Pieśń »Patrzę w niebo« porusza filozoficznymi rozważaniami o Wszechświecie, jego nieskończoności. Wykonując ją, jakby nabywasz skrzydeł, pojawia się pragnienie, by być pożytecznym ludziom i Ojczyźnie”. Nawet przebywając w kosmosie, Pawło Popowycz śpiewał wersy tej pieśni: „I w górze poznałem, że tylko jedna — dalekie niebo — jest moją stroną”. Z okazji 170. rocznicy urodzin poety na budynku miejskiej biblioteki w Słowiańsku odsłonięto pamiątkową tablicę. A w czerwcu 2012 roku w miejscu, gdzie rzeka Bakaj wpada do Kazennego Torca i gdzie kiedyś znajdowała się siedziba Pietrenków, ustawiono pamiątkowy znak ku czci 150. rocznicy śmierci śpiewaka. Jest to granitowy kamień z napisem, ozdobiony u góry sokołem-marzycielem, który rwie się ku nieosiągalnym niebiosom. Wielu słowiańszczan dobrze się przyłożyło do jego odsłonięcia. Inicjatorami byli: nauczyciel O. Tarasenko, piosenkarz W. Antonenko, mistrz kamieniarski W. Kwitnicki, przewodniczący obwodowej organizacji krajoznawców W. Romaszenko, burmistrz Słowiańska N. Sztepa. Sprawa upamiętnienia pamięci wybitnego donbasowca dopiero się zaczyna. Mamy nadzieję, że imię Michajła Pietrenki wkrótce stanie się szeroko znane, podobnie jak jego niezapomniana pieśń.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
tradycji neoromantyków, „tragicznych optymistów” w rodzaju O. Olżycza, J. Daragana. Jest odważny i ostry w sądach, gdy mowa o obronie wartości narodowych. Drzewo wichurą wykręcone Od niepogody skrzypi boleśnie. Czuję każdym nerwem Ukraińskie rozstrzelane noce. Oto ostatni raz stąpa Kulisz… Ktoś szlocha, ktoś wściekle przeklina… I na tym zadławił się mój wiersz Kule wciąż w niego trafiają. Jednak najwięcej w poezji jest echa lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych: na poziomie formułowej aforystycznej obrazowości, tematów, leksyki. W tej poezji, zwłaszcza z lat 1970. i 1980., daje się zauważyć problematyka ekologiczna, która tylko zaostrza się w warunkach kolonializmu. Poezja O. Zawhorodniego jest antykolonialna. Czasem poeta ucieka się do zbytecznego sentymentalizmu lub nadmiernej patetyczności. Jednak w większości poezja ta tym nie grzeszy. Mamy lirykę filozoficzną, która może wychodzić od problemów narodowych, jednak ślad lat sześćdziesiątych, być może najbardziej — Mykoły Winhranowskiego, Ołesia Honczara (na poziomie filozofii), Iryny Żyłenko oraz Liny Kostenko. Przede wszystkim wiąże się to z tematami humanizmu, zachwytu nad światem, potrzebą stworzenia dla siebie świata piękna: Widziałem przez kilka lat na prospekcie człowieka, który ważył ludzi — wszystkich, którzy tego zapragną. Dawał skrawki papieru: — Proszę bardzo, wasza waga, — mówił. Człowiek zabawnie dopisywał do kilogramów nawet dziesiątki gramów. I oto pewnego razu, kiedy ja, jak wszyscy, otrzymawszy skrawek papieru, zapytałem go: — Powiedzcie, proszę, a jaka jest wasza waga? Człowiek uśmiechnął się i powiedział: — Nie wiem… Albo motywy liryki I. Żyłenko odnajdujemy w takim wierszu: Otoczcie dziecko bajką – nie dorastajcie przedwcześnie. Niech ono jak najdłużej wierzy w czar tego świata… Odczuwa się w wierszach także estetykę lat siedemdziesiątych, które wyszły na nowy poziom rozumienia relacji człowieka ze światem. Są wiersze-katastrofy, wiersze o charakterze technogenicznym, w których odczytuje się właściwą latom sześćdziesiątym ekokrytykę. Ale jeśli pokusić się o analizę poezji lat 1990., to ekokrytyka przesuwa wektor w kierunku od przyrody do człowieka. Przestała śpiewać wieś, Jakby pieśni odleciały w ciepłe kraje. Coś w duszach ludzkich wyrosło, I nie coś — obojętność na wiarę. Kryzys ekologiczny był tylko początkiem, uruchomił straszną reakcję łańcuchową. A być może kryzys ekologiczny był świadectwem tego, że w XX wieku z człowiekiem zaczęło dziać się coś nienaturalnego, antyhumanitarnego, katastroficznego w planie moralności i etyki. Solipsyzm i zagubienie obróciły się w katastrofizm; niezdolność do komunikacji z człowiekiem odbiła się na relacjach z przyrodą i odwrotnie, jak choćby w wierszu napisanym w 1984 roku: Do stęknięcia nażarli się szaszłyków, wtedy chwalili rzekę i pogodę. Leżeli tępo i niemo, jak kłody, obok nich cudowny letni wieczór brodził. Przy księżycu podnieść się zdołali, wszystko dopili, wtedy butelki potłukli. Powoli w sercu wzbierała złość, lecz myśleć o czymś było nie sposób. Zatem paleta stylistyczna poezji O. Zawhorodniego jest różna. Są tu, oczywiście, i sentymentalne wiersze o charakterze patriotycznym, które, moim zdaniem, przegrywają pod względem poetyckości. Książka bez wątpienia tylko by zyskała na staranniejszym uporządkowaniu. Jednak są poezje, które nie potrzebują interpretacji, aby znaleźć drogę do czytelnika, jak choćby ten wiersz: Kiedyś ludzie nazwali tego dziwnego człowieka Słonecznym Zegarem: nigdy przed podłością się nie zginał, nazywał białe białym, a czarne — czarnym, odwrotnie — nigdy. Od jego postawy smukłej nawet w najbardziej ponury dzień padał cień, i ludzie, kiedy widzieli go, mówili: — Oto poszedł Słoneczny Zegar… Ołeksandr Zawhorodni jest mistrzem poezji filozoficznej. Przed nami — dobry poeta, który ma własny pogląd na świat, a jego liryczny bohater obdarzony jest głębokim doświadczeniem psychologicznym, który widzi istotę dzisiejszego świata.
Maschinelle Übersetzung
Dmytro DROZDOWSKYJ, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki. Poezja Ołeksandra Zawhorodniego, przedstawiona w zbiorze wybranych utworów „Lot”, powstawała na przestrzeni czterech dziesięcioleci: od lat 70. XX wieku do dziś. Dlatego można mówić o „ewolucji” autorskiego „Ja”, jeśli w ogóle dla poezji właściwe jest słowo „ewolucja”. W każdym razie zmiany stylu, obrazowania, a co za tym idzie – światopoglądu, są odczuwalne. O. Zawhorodnij urodził się 25 stycznia 1940 roku na Naddnieprzu. Ukończył ukrainistykę na wydziale filologicznym Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Państwowego. Jeszcze w czasach studenckich zafascynował się przekładem utworów literackich. Długo pracował jako dziennikarz. W Tallinnie mieszkał z przerwami do 1972 roku. Uhonorowany nagrodą „Błahowist” za tomik poezji „Życie mojego ptaka” (2004). Książka „Lot” (Dniepr, 2011) składa się z trzech części: własnej poezji, przekładów oraz rozdziału „Wybrane z ukraińskiej synonimiki”, w którym artysta dobiera najbardziej zdumiewające synonimy, sięgając do źródeł pieśni ludowych, twórczości artystycznej, czasem polegając na własnym poetyckim wyczuciu materii słowa. Część z własnymi wierszami składa się z następujących podrozdziałów-tytułów dawnych zbiorów: „Życie mojego ptaka”, „O chacie przypomina tylko bez”, „Raduję się ludziom”, „Ciszej, ciszej: śpi mama”, „Twoje oczy – zwierciadło moje”, „Rodzimego słowa dotyk tajemny”, „Ciche ukośne śniegi”, „Zimny deszcz wydziobuje śniegi”, „Kiedy księżycowa powódź topolom po szyję”, „Srebrny smutek babiego lata”, „I śmiechożar, i śmiechożal” (wiersze ironiczne, szarże, karykaturalne obrazki). Ostatni humorystyczny podrozdział zaświadcza o zamiłowaniu autora do materii języka ukraińskiego. W końcu prawdziwy mistrz to zawsze gracz z językiem, twórca, który musi odkryć własne słowo, własną walencję leksykalną (łączliwość), aby w ten sposób odnaleźć w poezji to, czego przed nim nikt nie wypowiedział. W tym tkwi pragnienie autora, by pozostać w czasie, choćby tylko w jednym nowo odkrytym słowie czy obrazie. Naturalnie, poeci to także lingwiści, którzy przeprowadzają „wykopaliska archeologiczne” języka na różnych poziomach historycznych, kiedy muszą stworzyć utwór historyczny i oddać ducha tamtej epoki, albo po to, by uczynić poetycki rysunek jak najbardziej wyrazistym. Ołeksandr Zawhorodnij to także tłumacz (laureat nagrody im. M. Rylskiego i dwukrotny laureat nagrody Estonii im. Juhana Smuula). Paleta przekładów poetyckich (sam autor nazywa rozdział translatorski „Przewesłem”) to poeci literatury estońskiej (J. Liiv, B. Alver, V. Beekman, E. Vetemaa, J. Kross, K. Kurg, V. Luik, R. Parve, J. Smuul, M. Traat i in.), fińskiej (A. Kivi, K. Vala, T. Summanen, A. Turtiainen), hiszpańskiej (F. García Lorca, M. Hernández), francuskiej (P. Éluard, J. Prévert, R. Desnos), polskiej (W. Broniewski, K.I. Gałczyński), szwedzkiej (E. Södergran), litewskiej (V. Vanagas), rosyjskiej (D. Kedrin). Przekłady zaświadczają o mistrzostwie tłumacza. Autor wybiera do przekładu dość złożone utwory, w których jest coś więcej niż tylko biegłość wersyfikacyjna. Są to poezje o charakterze filozoficznym, w których poruszono pytania o sens ludzkiego życia, o egzystencjalną bezradność człowieka, o ograniczoność ludzkich możliwości w porównaniu z możliwościami przyrody. Te poezje wcale nie powierzchownie, nie w sposób plakatowy, są przepełnione miłością do swojej ziemi i swojego języka. Są w książce niezwykle ciekawe przełożone wiersze, które wyznaczają psychologię współczesnego człowieka – solipsycznego, zagubionego, który stracił grunt, który nie może poradzić sobie z własnym miejscem w nowym świecie, przesiąkającym przez pamięć niczym piasek przez palce. I w człowieku nie zostaje nic, oprócz poczucia utraty czegoś ważnego. Czego dokładnie? Człowiek nie może pojąć. A w konsekwencji – poczucie nieuchronnego spotkania z własną skończonością. Niezwykle wymowna sytuacja została przedstawiona w „wierszu narracyjnym” Jacques’a Préverta „W kwiaciarni”. To wiersz-parabola z ironiczną eskalacją ludzkiego zagubienia, który charakteryzuje współczesnego człowieka: Mężczyzna wchodzi do kwiaciarni I wybiera kwiaty kwiaciarka je owija A mężczyzna opuszcza rękę Żeby wyjąć pieniądze z kieszeni Trzeba przecież za kwiaty zapłacić Ale w tej samej chwili Nagle Rękę przyciska do serca I pada I kiedy on pada Wypadają pieniądze na podłogę A potem kwiaty spadają Z człowiekiem monetami I zostaje kwiaciarka w kwiaciarni Z monetami które się toczą Z kwiatami które więdną Z mężczyzną który umiera I naprawdę bardzo, bardzo smutno I coś przecież trzeba robić Kwiaciarce <…> Oto człowiek który umiera A oto kwiaty które więdną I te monety – Które się toczą Toczą się… Jeśli chodzi o własną poezję, to przedstawione w zbiorze wiersze są dość różne. W zdecydowanej większości jest to prawdziwa poezja, medytacyjna, intymna, patriotyczna, filozoficzna. Podmiot liryczny obdarzony jest filozoficznym spojrzeniem na naturę rzeczy, stoickim spokojem i wytrwałością, zagląda w annały historii, pragnie zobaczyć przyszłość. Jest w nim wiele z romantycznego światopoglądu, który a priori jest wizjonerski i profetyczny. To spojrzenie chwyta czas, odpychając się od historycznej konkretności i wchodząc w przestrzeń wszechświata. Poezja O. Zawhorodniego jest przeważnie tęskna, w minorowych tonacjach, egzystencjalno-filozoficzna, związana z traumami narodowymi, które przeżył naród ukraiński w ciągu zaledwie ostatnich siedemdziesięciu lat radzieckiego horroru. Autor rozwija traumę, prowadzi czytelnika w świat znacznie głębszy, w przestrzeń odwiecznych pytań, na które nie ma odpowiedzi. I najważniejsze – stawiać te pytania, bo tylko tak człowiek rodzi się w sobie, tylko tak budzi się świadomy obywatel Ukrainy, człowiek-patriota i człowiek-filozof, który rozumie marność swojego „Ja”, a dlatego pragnie utrwalić siebie zarówno w nieprzemijających czynach, jak i w myślach. Taka poezja będzie przemawiać do czytelniczego serca niezależnie od epoki. W poezji O. Zawhorodniego jest intonacyjna szczerość, podmiot liryki żyje w świecie etycznego piękna, a to już zaświadcza o poetyckim talencie. Bo sztuka, w której jest piękno, dąży do etyki – w relacjach z ludźmi i przyrodą. Nie żyjemy, a przeżywamy – ani czystych wód, ani powietrza. I niepostrzeżenie tak znikamy, tak niepostrzeżenie… (1987 r.). Albo z najnowszego: I nawet na Świętego Mikołaja Podpita matka niemowlątko łaje. I kruszynka, nie rozumiejąc niczego, Tylko spogląda smutno, jak i wczoraj… (2009 r.) Wczesna poezja to eksperyment językowy, próba znalezienia własnego stylu, odnalezienia nieznanego dotąd obrazu. Mnie najbardziej imponuje właśnie taka poezja – wolna, głęboka, w której nie ma zadanego wektora. To poezja światopoglądowej wielości, bo niepoznawalny jest sam Wszechświat. I ta poezja emancypuje czytelnika od absurdu i proponuje drogę w nieskończoność. Poetycki świat O. Zawhorodniego zbudowany jest na etyczno-estetycznych obrazach, które oznaczają albo harmonię ludzkiej duszy z przyrodą, albo dysharmonię człowieka w jego własnym jestestwie, co z czasem odbija się na skomplikowanych relacjach z otoczeniem. Człowiek wtedy staje się sprawcą katastrof, źródłem niebezpieczeństw. Podmiot liryczny, obdarzony proroczymi zdolnościami, zaświadcza o moralnym katastrofizmie i eschatologicznym ukierunkowaniu ludzkości, jeśli będzie ona nadal tak nieustannie tracić etykę relacji ze światem. Wydają na karę wodzów… Boże, ileż można wydawać?! Płynie czas, i na przestrzeni wieków Płacze nieutulona siwa Matka… W tej poezji wyłapuje się estetykę i światopogląd
Maschinelle Übersetzung
Ołeksij NEŻYWYJ, m. Ługańsk Od połowy lat 90. ubiegłego wieku rozpoczęła się moja znajomość ze sławną szistdesiatnycią Nadią Switłyczną. Podczas każdego spotkania z wyjątkowym pietyzmem opowiadała o Mychajłynie Kociubynśkiej. Na początku października 2004 roku Nadia Switłyczna wraz z byłym więźniem politycznym Mykołą Horbalem przyjechali do Ługańska, aby zaprezentować książkę wspomnień o Iwanie Switłycznym „Dobrooki”. Kiedy zaś mowa zeszła na M. Kociubynśką, zaproponowałem, aby podczas tego wydarzenia literackiego podjąć decyzję o wysunięciu kandydatury Mychajłyny Chomivny do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. Szczególnie serdecznie przyjęła tę propozycję Nadia Switłyczna, która kilka dni później w Kijowie zorganizowała kilka oficjalnych zebrań. Na początku marca 2005 roku wszyscy byli uradowani wiadomością o uhonorowaniu Mychajłyny Kociubynśkiej Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. W tamtych latach przyszło mi sporo pracować nad przygotowaniem do druku listów, a potem dzienników i notatników Hryhora Tiutiunnyka. Wśród głównych źródeł literaturoznawczych, które wtedy studiowałem, były prace Mychajłyny Kociubynśkiej, zwłaszcza z zakresu epistolografii. Opracowane przeze mnie książki zawsze wysyłałem Mychajłynie Chomivnie, otrzymując w odpowiedzi nie tylko kartki ze słowami wdzięczności, ale i jej własne książki, na przykład dwutomnik „Moje horyzonty”. W 2006 roku, w bardzo skromnym nakładzie, udało się jednak wydać w Ługańsku pierwszą książkę wybranych utworów publicystycznych Nadii Ołena Szułha Wiadomo, że postęp dokonuje się dzięki wybitnym osobistościom. To właśnie lot ich myśli sprawił, że ludzkość nauczyła się latać, przekraczać ocean, zajrzała w głąb samej planety. Nie znamy imion tych, którzy po raz pierwszy upiekli chleb, wynaleźli koło, wsiedli do łodzi. Ale imiona bliższych nam w czasie wynalazców i naukowców musimy znać, gdyż dzięki nim nasze istnienie jest komfortowe i wygodne. Tym ważniejsze jest dla nas, Ukraińców, znać imiona naszych rodaków, którzy wznieśli się na poziom światowej nauki. Przez wiele lat próbowano nas przekonać, że cała potęga ludzkiej myśli skupiona jest w Moskwie, a wszyscy wybitni ludzie z ukraińskimi nazwiskami to rdzenni Rosjanie. Lecz, na szczęście, my w to nie wierzyliśmy. Idea dotarcia do szerokiego ogółu Switłycznej. Kilka dni później przez telefon Mychajłyna Kociubynśka zaproponowała, bym został współredaktorem wydania Iwana i Nadii Switłycznych w „Bibliotece Komitetu Szewczenkowskiego”. Teraz mogę z pewnością powiedzieć, że wraz z pierwodrukami Hryhora Tiutiunnyka książka ta „Z żywotnego plemienia Don Kichotów” (2008 r.) jest dla mnie najdroższą. A szkoła tekstologiczna Mychajłyny Kociubynśkiej pozostanie na całe życie, tak jak jej serdeczny odzew: „Tego dnia przyszedł do mnie pocztą pakunek z Ługańska. W nim — mała skromna książeczka „Nadia Switłyczna. Utwory”. Podpis — Ołeksij Neżywyj, docent Uniwersytetu Ługańskiego. „Wiedziałam, że on pracuje, ale że on tyle zebrał… Wydawało mi się, że zebrałam wszystko, co można. Nic podobnego. Tam połowa tych rzeczy, o których nie wiedziałam, zwłaszcza bardzo ciekawa bibliografia. Od razu rzuciłam się do telefonu, bo wiem, że dobre słowo trzeba mówić natychmiast, póki człowiek jeszcze żyje. I powiedziałam dobre słowo tak, że on, zdaje się, rozpłakał się”. (Cytuję za źródłem: Mychajłyna Kociubynśka „Bez niej nie byłoby żadnego szistdesiatnyctwa…” // Mołoda nacija. — 2006. — №2. — S.10.) Poruszające były spotkania w mieście Kijowie, rozświetlone jasną pamięcią Switłycznych: na poświęceniu krzyża na miejscu pochówku Nadii Switłycznej, jubileuszowym wieczorze literackim z okazji 80-lecia Iwana Switłycznego. Potem — współpraca nad zbiorem naukowym, do którego weszły materiały Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej z okazji 80. rocznicy urodzin Iwana Switłycznego „Literackie, publicystyczne, naukowe dziedzictwo Iwana i Nadii Switłycznych w rozwoju kultury narodowej drugiej połowy XX wieku”, która odbyła się 25—26 września 2009 roku w Ługańskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki. W przedmowie „Niezłym cichym słowem…” Mychajłyna Kociubynśka pisała: „I wszystko to, na szczęście, dalekie od oficjałki, szczere i treściwe, zbliżone do prawdziwych, autentycznych charakterystyk tego światłonośnego rodzinnego tandemu. Jakby odblaski tego „światła Switłycznych”, odczuwalnego dla wszystkich, którzy mieli szczęście z nimi obcować. Szczera i ciepła była też atmosfera jubileuszowej konferencji naukowej w ojczyźnie Switłycznego. Budujące jest to, że pamięć o małżeństwie żyje w świadomości rodaków, i nie tylko rodaków. Składowa pamiętnikarska nadaje zbiorowi prac konferencyjnych bezpośredniości i autentyczności. Wszak ci ludzie jeszcze całkiem niedawno żyli i pracowali wśród nas. Ciekawe są też prace o charakterze krajoznawczym i biograficznym. Dobrze, że nie pominięto spuścizny epistolarnej Switłycznego, gdyż jest to nie tylko niezwykle cenne źródło informacji, jego epistolarium ma niebagatelne znaczenie estetyczne i egzystencjalne jako głos epoki. Poświęcono uwagę najbliższemu otoczeniu Iwana i Nadii, które wraz z nimi tworzyło szistdesiatnycki Renesans, kwestiom stylistyki i poetyki Switłycznego — krytyka i poety-tłumacza oraz, co bardzo istotne, jego dorobkowi językoznawczemu. Zaproponowano konkretne opracowania dotyczące badania spuścizny Switłycznego w szkole. Dzieci muszą znać swoich sławnych rodaków, bez takiej wiedzy przyszłość jawi się jako niewyraźna i bezosobowa. Zaproponowane w zbiorze publikacje dodadzą ciekawych szczegółów i nastrojowych niuansów do obrazu tych ludzi „Z żywotnego plemienia Don Kichotów”. Głównym jest ten ładunek powołania, który wynosił ich ponad przeciętny ogół i wyznaczył ich drogę oraz wieczną aktualność w warunkach „rodzimej obczyzny” — Ukrainy. Oni walczyli nie z wiatrakami, stawiali przed sobą świadome, choć trudne do osiągnięcia cele i jednak zrealizowali je w miarę sił i możliwości — dzisiaj, w retrospektywie czasu, staje się to oczywiste”. Taką samą odważną i serdeczną pozostanie w naszej pamięci Mychajłyna Kociubynśka, wielki pracownik w imię „rodzimej obczyzny” — Ukrainy. Kartki Mychajłyny Kociubynśkiej do Ołeksija Neżywego Kartka № 1 Koniec grudnia 2004 roku Wielce Szanowny Panie Ołeksiju! Pozdrawiam Pana z Nowym, pomarańczowym rokiem i życzę sił oraz natchnienia, aby wychodzić zwycięsko ze wszystkich tych trudnych prób, które, bez wątpienia, na nas czekają. Bądźmy! Bardzo dziękuję za książkę. Listy w ogóle — to ciekawe, a listy Hryhora Tiutiunnyka1 — tym bardziej. Będę czytać po trochu, rozciągając przyjemność na dłużej. Niech Panu sprzyja wszystko, co dobre! Kartka № 2 9.07. 2005 Wielce Szanowny Panie Ołeksiju! Bardzo wdzięczna za przesłaną przez Pana książkę z zapisami dziennikowymi Tiutiunnyka2. Takie książki należą do mojej ulubionej lektury. Przedsmakuję przyjemność. Przy okazji, czy czytał Pan moje „Nad dziennikami mamy” („Kurier Krywbasa”. — 2005. — 184, 185)? Jeszcze raz dziękuję. Pana M. Kociubynśka. Kartka № 3 1.09. 2006 Szanowny Panie Ołeksiju! Bardzo wdzięczna Panu za zbiór3. Jest tu wiele ciekawego. Szkoda, że nie ma go w bibliotece naszego instytutu. Powodzenia. Pana M. Kociubynśka
Pocztówka nr 4 30.12.2007 Wielce Szanowny Aleksieju Iwanowiczu! Pozdrawiam Pana z okazji świąt noworocznych i życzę zdrowia oraz wszelkiej pomyślności Panu i wszystkim, którzy są przy Panu! Dziękuję za dobre słowa o moich pismach. Niedawno wraz z kolegami przygotowałam do druku bardzo piękną książkę — R. Korohodski. Brama światła. Szistdesiatnyky (Pokolenie lat sześćdziesiątych). Na szczęście mamy wydawcę — Ukraiński Uniwersytet Katolicki. Kończę przedmowę do przygotowanej przez Lole, już zredagowanej przeze mnie książki listów Switłycznego (przed aresztowaniem i z zesłania). Sofia Hewryk przywiozła ją z Ameryki od Nadijki, zebrała potrzebne środki i mam nadzieję, że wkrótce książka ujrzy światło dzienne. Z „Biblioteką laureatów nagrody im. Szewczenki”4, niestety, wszystko stoi w miejscu… Ale wydaje się, że w przygotowaniu jest zamówiona u mnie około rok temu książeczka (1,5 ark. wyd.) o I. Switłycznym „Rycerz ducha” z serii „O wybitnych ludziach”, zaplanowanej przez fundację charytatywną „Ukr. Rodyna” (daj im, Boże…). Koniecznie prześlę Panu kilka egzemplarzy. Wszystkiego dobrego! Proszę się odzywać! M. Kociubynśka 1 „Żeby było słowo i światło”: Korespondencja Hryhora Tiutiunnyka / przedm., oprac., przyp., przygot. tekstów O. I. Neżywoho. — Ługańsk: Alma-mater, 2004. — 232 s. 2 Tiutiunnyk H. „…obraz Ukrainy — od dawna i do dziś”: Dzienniki, notatniki / H. Tiutiunnyk; przedm., oprac., przyp., przygot. tekstów, red. O. I. Neżywoho. — Ługańsk: Znannia, 2005. — 262 s., il. 6 s. 3 Głód 1933 roku na Ługańszczyźnie. Materiały z praktyk folklorystycznych studentów Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki / Oprac., przedm. O. I. Neżywoho. — Ługańsk: Znannia, 2006. — 92 s. 4 Tutaj mowa o książce, która wtedy była przygotowywana do druku: Switłycznyj I. O., Switłyczna N. O. Z żywotnego plemienia Don Kichotów / Oprac. M. Ch. Kociubynśkiej oraz O. I. Neżywoho. Przedm. i przyp. M. Ch. Kociubynśkiej. — K.: Hramota, 2008. — 816 s., il. (Seria „Biblioteka Komitetu im. Szewczenki”). Towarzystwa im. T. Szewczenki I. Werchratskiego, M. Melnyka, O. Wołoszaka, I. Puluja, I. Horbaczewskiego, O. Mryć, O. Konyskiego, mało znanych szerokiemu ogółowi wybitnych uczonych w dziedzinie nauk przyrodniczych i humanistycznych Z. Bołtarowycz, O. Nepryćkiego-Hranowśkiego, I. Horbaczewskiego i innych. Do pracy dołączyła Mała Akademia Nauk, inne szkoły Kijowa, Instytut Edukacji Przyrodniczo-Geograficznej i Ekologii Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. Młodzi naukowcy pracowali nad odkryciem znaczenia wybitnych osobistości w rozwoju ukraińskiej nauki i sztuki w różnych okresach. Poszukiwania naukowe trwają. Ich niezmienna inspiratorka Natalia Wadzuk, która w tym roku obchodziła 80-lecie, nie męczy się w zachęcaniu do pracy. Biolog z zawodu, wychowanka Krzemienieckiego Instytutu Pedagogicznego, córka profesora sztuk pięknych Uniwersytetu Krakowskiego, była nauczycielka i wykładowczyni uniwersytetu pedagogicznego nie z cudzych słów zna problemy nauczycielstwa, luki w edukacji nauczycieli. Ona sama odkrywała historię swojej rodziny już jako dorosła osoba. Tak, wyjaśniła, że tata swatali mamę razem ze Stepanem Skrypnykiem, później znanym jako metropolita Mstysław, a mama uczyła się w Krzemienieckim gimnazjum w tym samym czasie co Ułas Samczuk i razem z nim śpiewała w chórze. Zachowały się fotografie, dokumenty archiwalne. Dlatego Natalia Wasyliwna zdecydowała się włączać młode pokolenie w historię, ponieważ uświadamia sobie, że środowisko wychowuje i tworzy osobowość. Ważne jest, jej zdaniem, aby uczniowie rozumieli, kim są ich przodkowie i jakich szczytów sięgnęli w nauce i kulturze, a praca jest jedyną drogą do szczęścia.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Zasługa w odkrywaniu mało znanych, zapomnianych i przemilczanych nazwisk wybitnych ukraińskich uczonych należy do Nataliji Wadziuk, docent NPU im. M. Drahomanowa, oraz Kijowskiego Oddziału Publicznej Służby Ukrainy wraz z miejskim zrzeszeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki.
W 1994 roku wśród nauczycieli Kijowa odbył się konkurs „Praca nauczyciela – patrioty niepodległej Ukrainy”. Podsumowując wyniki, organizatorzy stwierdzili, że nauczyciele przygotowani przez radziecki system kształcenia pedagogicznego sami nie znają historii nauki, więc nie będą w stanie wychować pełnowartościowego intelektualisty. Wtedy opracowano program uczniowskich konferencji naukowo-praktycznych, który otrzymał nazwę „Sławne imiona Ukrainy”.
Program zaczęto wprowadzać w życie w roku szkolnym 1994–1995 w Ukraińskim Kolegium im. W. Suchomlinskiego, przy aktywnym wsparciu jego dyrektor Wasyliny Chajrulinej. Wtedy w kolegium wypróbowano kurs „Historia biologii na Ukrainie”. Uczniowie tej placówki, pracując w bibliotekach i archiwach, przygotowywali referaty, które z czasem stały się podstawą poważniejszych prac naukowych. Referaty prezentowano na corocznych uczniowskich konferencjach naukowych. Były to pierwsze kroki uczniów w nauce, ponieważ konferencje odbywały się z udziałem wiodących uczonych z NPU im. M. Drahomanowa. Młodzi badacze odnaleźli w archiwach dane o działalności represjonowanych w latach 20.–30. XX wieku uczonych O. Janata, S. Rudnyckiego, a także niesłusznie przemilczanych członków Nauko-
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Dmytro Małakow, starszy pracownik naukowy Muzeum Historii Kijowa. ...Nasz dobry przyjaciel, kijowski inżynier budownictwa i muzyk Dmytro Harmasz, zaprosił mnie z Iryną oraz wnukiem, dziewięcioklasistą Mychajłem, do odbycia niedużej podróży po Kijowszczyźnie. Naszym towarzyszem i przewodnikiem był dziennikarz, pisarz i znawca rejonu makarowskiego Jewhen Buket. Odwiedziliśmy wieś Byszów, gdzie z ekspozycją szkolnego muzeum zapoznał nas pasjonat krajoznawstwa, historyk Wałerij Ochubiwśkyj. Potem Jewhen Wasylowycz zaproponował odwiedzić jego rodzinną sąsiednią wieś Hruzke — 9 km na zachód od Byszowa. Rodzice Jewhena — Wasyl Mykołajowycz oraz Ałła Mychajliwna Buketowie gościnnie przyjęli niespodziewaną kompanię w zielonej altanie pod winogronowymi gronami, gdzie zamiast krzeseł stały dębowe kłody. Tam Jewhen, autor monografii „Historia ukraińskiej wsi Hruzke”, podarował nam książkę „Literacka Makarowszczyzna”. Przeglądając tę chrestomatię, natrafiłem na ciekawy dla siebie fakt: okazało się, że w dalekim 1941 roku w Byszowie ukończył szkołę ukraiński pisarz dziecięcy Bohdan Chałyj (1924—2008). I w pamięci wypłynęło wspomnienie… …W zenicie lata był lipiec 1959 roku, kiedy staliśmy na dzisiejszej kijowskiej ulicy Architekta Horodeckiego, gdzieś tam była agencja „Aerofłotu”, żegnając w daleką podróż brata-artystę Heorhija Małakowa (1928—1979). Wyruszał on z niewielką grupą ukraińskiej inteligencji w turystyczną podróż do krajów Beneluksu (Belgia, Holandia, Luksemburg). Te trzy kraje należały do tych, gdzie kapitalizm osiągnął wysoki rozwój, a Holandia (lub Niderlandy) słusznie uważana była za ojczyznę kapitalizmu jako takiego. A u nas trwała budowa rozwiniętego socjalizmu. W tej drugiej połowie lat pięćdziesiątych ubiegłego stulecia, dzięki „chruszczowowskiej odwilży”, dopiero co zaczęła po trochu podnosić się „żelazna kurtyna” między „obozem socjalizmu” a „gnijącym” Zachodem. Radzieccy ludzie w większości jeszcze przebywali w niewoli ideologicznych dogmatów komunizmu, ustalonych uprzedzeń oraz strachu przed odpowiedzialnością „za kontakt z zagranicą”. W ankietach była surowa rubryka: „Pobyt za granicą”, twierdząca odpowiedź uważano za minę z opóźnionym zapłonem, którą mogło stać się oskarżenie o szpiegostwo! Ale już nie wszyscy na to tak reagowali: młodzi intelektualiści, z których składała się grupa, pragnęli zobaczyć na własne oczy to, co zakazane, chcieli osobiście przekonać się, że „gniciem” nawet nie pachnie. Kierownikiem grupy został mianowany partyjniak, frontowiec, pisarz, główny redaktor czasopisma dziecięcego „Barwinok”, trzydziestopięcioletni kijowianin Bohdan Chałyj. Grupę towarzyszył „historyk sztuki w cywilu”, którego oddelegowała w tę podróż jakaś obwodowa struktura. Nie kijowska. Prawdopodobnie jako nagrodę za sukcesy w pracy. Lecieli z Kijowa do Moskwy, a już stamtąd — na odrzutowym liniowcu „Tu-104” — ówczesnym osiągnięciu radzieckiego kompleksu wojskowo-przemysłowego. To robiło wrażenie. Grupą opiekowała się firma turystyczna Voyages Joseph Dumoulin, a przewodnikiem był Kostiantyn Matkawa, rosyjskojęzyczny Gruzin, z emigrantów. Podróżowali autobusem firmy „Mercedes-Benz”, za kierownicą którego siedział wesoły szofer Raymond. Codziennie wycieczki, nowe hotele, restauracje. Uczestnikom podróży, którzy przywykli do rodzimego „nienachalnego radzieckiego serwisu” oraz takiej samej nienachalnej reklamy na wzór kijowskiej: „Czy używają wasze dzieci konserwowanej wątróbki dorsza?” albo „Pijcie piwo zakładów „Ukrgołowpiwo” (innego przecież nie było!), zachodnia jednolita reklama była nadzwyczaj zdumiewająca. Zachwycała starodawna i nowoczesna architektura, potok różnorodnych samochodów wszystkich europejskich i amerykańskich marek — tak niepodobnych do ówczesnych radzieckich „wołg” i „moskwiczów” na naszych ulicach. I ludzie: nie po prostu inni, nie po prostu modnie ubrani, a z inną postawą, innym wyrazem twarzy: spokojni, uśmiechnięci, przyjaźni. Bruksela, Gandawa, Brugia, Ostenda, Antwerpia, Liège, Luksemburg, Rotterdam, Haga, Amsterdam, Elburg — to niepełna lista widzianych miast i miasteczek. Fotografia i filmowanie amatorskimi kamerami na 8-mm taśmę filmową. A spostrzegawczy artysta Heorhij Małakow nie tylko fotografował, ale i robił szkice z natury w notatniku, a potem na świeżą pamięć w hotelu. Sporo wiedział o tych krajach i z lat nauki w Kijowskim Instytucie Artystycznym, z kursów historii sztuki, z książek i filmów. Zwracał uwagę na wszystko — od architektury po piękne dziewczęta. Korzystał z flamastrów, długopisu, ołówków, potem — ulubionych tuszu i pióra, akwareli, a z czasem techniką linorytu. Raz Heorhij, mimo zakazu oddalania się od grupy, zajrzał do portowego baru w Antwerpii, zobrazował jego wnętrze: młodzi marynarze w mundurach różnych państw siedzieli przed wysoką ladą, wesoło gawędząc z dziewczętami i popijając piwo, nie zwracając uwagi na ekran wielkiego telewizora. Za plecami barmana stały butelki z napojami i starodawne gliniane kufle do piwa. Nad nimi królował reklamowy napis piwa „Stella Artois”. Ten napis nasi turyści widzieli wszędzie, jak i reklamę porto „Martini”, „Cinzano” lub amerykańskiego napoju „Coca-Cola”. W ówczesnej radzieckiej propagandzie to ostatnie kojarzyło się niemal z pojęciem „amerykański imperializm”. Aby na własne oczy zobaczyć jeden z charakterystycznych przejawów „gnicia Zachodu”, Heorhij zdołał nawe-
podczas wycieczki do Brukseli jeszcze raz odłączyć się od grupy, aby odwiedzić kabarety „Moulin Rouge” oraz „Parisiana”. Tego samego wieczoru namalował to, co zobaczył, z pamięci. Innym razem zdarzyło się coś takiego. W jednym ludnym miejscu ktoś z naszych turystów zwrócił uwagę na jakiś lokal rozrywkowy, gdzie oferowano różnorodne widowiska: od numerów cyrkowych po… striptease. Starsi koledzy, odpowiedzialni za grupę, nie zauważyli tych słów albo nie znali ich znaczenia. Milczał też przewodnik. Występowali żonglerzy, akrobaci, tancerki, aż tu nagle orkiestra przeszła na inne rytmy i na niewielką scenę wyszła diwa. Z pierwszych jej ruchów chłopcy zrozumieli, co będzie dalej. Kiedy odzież zaczęła coraz mniej zakrywać ciało powabnej tancerki, kierownik grupy zdecydowanie wstał i powiedział: „Towarzysze, to prowokacja! Niezwłocznie opuszczamy salę!”. Ale w drzwiach ich zastąpił osiłek z byłych ciężarowców i gestem pokazał: „Do tyłu!”. Przez przewodnika kierownik wyjaśnił, że grupa nie chce na to patrzeć, na co wykidajło rozsądnie wywodził: jeśli tyle osób jednocześnie opuści salę przed końcem występu, to ci, którzy czekają na ulicy na następny seans, pomyślą, że tutaj nie jest ciekawie i pójdą sobie, a lokal będzie miał straty. Nasi turyści musieli wrócić, numer trwał, a kierownik grupy i „spec-towarzysz” siedzieli, zasłaniając twarze dłońmi. Później grupę poproszono o zapomnienie tego „przykrego wypadku”. A po prawie trzydziestu latach Bohdan Czały w dedykacji dla Heorhija Małakowa podał wśród szeregu charakterystyk i taką: „Skłonność do miłych wymysłów, młodzieńczych psot”. W domu Heorhij opracował zebrany materiał, napisał kilka obrazów akwarelowych. Potem przeszedł do popularnej w tamtym czasie techniki linorytu, która pozwalała na autorskie powielanie dzieł. Zrobił serię graficzną „Beneluks”. Była ona szeroko eksponowana na wystawach artystycznych, powielana w czasopismach i gazetach. A jego przyjaciel i towarzysz Bohdan Czały napisał poemat „Noc w Amsterdamie”, poświęcony smutnemu losowi małego chłopca i jego ulubionego pieska. W 1964 roku książkę zilustrował Heorhij Małakow, z wielkim zachwytem malując jaskrawy zewnętrzny blask kapitalistycznego miasta. Bez przesady właśnie to, a nie propagandowy antyzachodni zapał fabuły, zapewniły sukces książce, która jeszcze po pierwszym wydaniu (1965 r. w nakładzie 58 000) dwukrotnie wychodziła na świat w tym samym wydawnictwie literatury dziecięcej „Weselka” (drugi raz w 1977 r., w nakładzie 250 000!). Ostatni raz — w 1988 roku (nakład „tylko” 50 000), kiedy już Zachód stał się dostępny, chociaż jeszcze istniał Związek. Na stronach tej dziecięcej książki Heorhij pokazał architekturę, reklamę, najnowsze samochody i pstry tłum Amsterdamu, widziany przez niego i utrwalony w pamięci wzrokowej, w licznych szkicach i szkicownikach. Tam jest i amerykański marynarz, i chłopiec w dżinsach (o których w tamtych czasach u nas nikt nawet nie miał pojęcia), i dziewczęta w modnych strojach, i bez liku wielkich i małych detali, które można długo oglądać, dziwiąc się spostrzegawczości artysty, jego wyszukanym kompozycjom i wprawnemu władaniu techniką rysunku i akwareli. Nawiasem mówiąc, w kilku fabułach dowcipniś Heorhij przedstawił w tłumie amsterdamczyków… autora poematu i swojego przyjaciela Bohdana Czałego w wyszywanej koszuli i z notatnikiem, a także swojego ojca, żonę, córeczkę i autora tych wierszy. W oprawie graficznej książki Heorhij umieścił informację o sobie jako autorze rysunków na teczce z papierami, przytulonej do walizki artysty. Na niej — jaskrawe naklejki hoteli, gdzie się zatrzymywali (tak wtedy wypadało) oraz żółto-niebieska(!) naklejka jedynej wtedy radzieckiej linii lotniczej „Aerofłot”. A na rączce wisi przywieszka królewskiej linii lotniczej „KLM” (to wtedy też robiło wrażenie), samolotem której wracali do domu. Ilustrował Małakow i inną książkę dziecięcą Czałego: „Ballada o żywym manekinie” (1965 r., nakład 76 000). Oto tak niespodziewanie przez Bysziw i Jewhena Buketa przypomnieli się razem Bohdan Czały i Heorhij Małakow. A rysunki oglądajcie. One są zadziwiająco nowoczesne.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
nika, chociaż wybrana przez niego obrazowa mowa nie należy do prostych dla nieprzygotowanego odbiorcy. A najciekawsze jest to, że jest ona rzeczywiście narodowa w formie i żywa. Tak, tak, właśnie — żywa! Kto wie, być może, aby zbudzić i pokazać prawdziwą duszę swojego stworzenia, artysta musi tchnąć, jak Pigmalion w Galateę, własną unikalną i niepowtarzalną duszę. Czystą, piękną, pociągającą staje się ona dzięki temu, że wyrasta pod pradziadowskimi strzechami, nie schodzi na manowce ze ścieżek narodowej historii i żywi się z pradawnych czystych źródeł i studni miłości do własnego rodu i narodu. Niezależnie od globalizacyjnych procesów rujnacji narodowych osobliwości duchowego świata narodów i układania ich w prokrustowe łoże uniwersalizmu poprzez totalną uniwersalizację (czytaj: prymitywizację), malarstwo Wałerija Franczuka pozostaje głęboko zakorzenione w rodzimych motywach, nastrojach, symbolach… Są one bliskie i zrozumiałe każdemu, w kim nie zdegenerowała się ukraińska dusza. Toteż sam artysta, przebywając w ciągłych twórczych poszukiwaniach wyrażenia otaczającego świata, szczyci się i niezmiennie podkreśla przynależność do ukraińskiej szkoły malarstwa. Jest to naturalne dla każdego utalentowanego artysty. Nie bez powodu znany przedstawiciel impresjonizmu Auguste Renoir powiedział kiedyś: „Jeśli jestem szczęśliwy, należąc do francuskiej szkoły, to nie dlatego, że wywyższam wyższość tej szkoły nad innymi, a dlatego, że będąc Francuzem, muszę należeć do mojego kraju”. Franczuk należy — całkowicie i w pełni — do swojej, naszej Ojczyzny.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Mykoła CYMBALUK. Wielbicieli jego twórczości: zarówno przyjaciół, jak i zazdrośników (cóż począć, tacy też się zdarzają!), zadziwia niewyczerpalność jego życiowej i twórczej energii. Oto i teraz, nie zdążył jeszcze zakończyć kolejnej, 143. wystawy malarstwa, grafiki i rzeźby w drewnie w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy (nawiasem mówiąc, razem z córką Mariją, absolwentką Dziecięcej Akademii Sztuk), a już zaczął przygotowywać swoje prace do wysyłki na Lwowszczyznę, aż do Sambora. — Dyrektor tamtejszego Muzeum Bojkowszczyzny Oksana Dańczyn, — jakby usprawiedliwiając się, opowiada artysta, — jakoś zobaczyła lub usłyszała o mojej rzeźbie w drewnie. Dzwoni, prosi: zróbmy wystawę i u nas! Zgodziłem się, tym bardziej, że wszystkie koszty transportu (a to prawie 700 kilometrów) biorą na siebie organizatorzy. Dla naszych artystów kłopoty z organizacją wystaw indywidualnych, z reguły, nie są byle jakim problemem. Nie wystarczy mieć nazwisko w świecie sztuki — trzeba mieć taki „drobiazg”, jak środki, znaleźć przyzwoite sale, wydrukować afisze, przewieźć i powiesić prace, zatroszczyć się o choćby najmniejszą informację w prasie, w radiu… O telewizji nie ma co marzyć, bo prywatne kanały surkisów-achmetowów i podobnych do nich ukraińska sztuka nie interesuje. To przecież nie „nekrofilstwo”, jak trafnie scharakteryzował jeden z krytyków sztuki współczesną sztukę nowoczesną, która wystawiana jest w „Mysteckim Arsenale” i za którą nasi oligarchowie wykładają dziesiątki, setki tysięcy dolarów. Bo narodowe, ukraińskie — to nie ich. Dlatego też muszą artyści, którzy nie zapominają, cząstką jakiego rodu-narodu są, samodzielnie dbać o drogę swoich dzieł do widza. Tak było i w przededniu Euro-2012. Władza dławiła się od cielęcego zachwytu i sztucznie podsycanego optymizmu co do tempa i zakresu przygotowań obiektów sportowych, hotelowych do doprawdy nieprzeciętnego wydarzenia w życiu Ukrainy. Ale każdy obywatel, daleki od futbolu, rozumiał, że tutaj głównym motywem było nie tyle utwierdzenie wizerunku Ukrainy jako państwa z własną dawną historią i oryginalną kulturą, co finansowe interesy urzędnictwa i małej garstki pro-władzowych oligarchów. Na tym ciemnym tle gromady cynicznych pragmatyków ostro wyróżniała się postać jednego z niewielu naszych artystów — Wałerija Franczuka. Własnymi siłami, własnym kosztem w przededniu Euro-2012 zorganizował dwie wystawy artystyczne: jedną — w Muzeum Literatury, drugą — w Muzeum Mychajła Hruszewskiego. Przedstawiwszy na pierwszej obok prac malarskich grafikę i rzeźbę w drewnie w stylu konstruktywizmu. Na drugiej — ponad pół setki olejnych pejzaży, namalowanych przeważnie w ostatnim czasie. Są to prace z reguły niewielkiego formatu, które otrzymały pozytywne recenzje i opinie prasy oraz zwiedzających. Artysta jest przekonany: najkrótsza droga do poznania przez świat Ukrainy, ukraińskiej duszy — to sztuka narodowa. Czy nie najulubieńszy gatunek Wałerija Franczuka — pejzaż. Przyroda jest dominującym tematem przeważającej większości jego płócien. Ale jakich płócien! Każde z nich jest niepowtarzalne w oddaniu wewnętrznej istoty, żywej duszy na pierwszy rzut oka zwyczajnych, do których tak przywykliśmy, parków, gajów, sadów, małych strumyków i swobodnych wód rzeczek, oczu ziemi — jezior. Każde drzewo pod czułą szpachlą (ulubione narzędzie twórcy) staje się uduchowioną istotą, która żyje własnym życiem. Ono organicznie wpisuje się w barwy niebiańskiego świecenia i ziemskiej twardzi, która oddycha. Dla Franczuka, jak i dla Leśnej Mawki, drzewo doprawdy jest żywe, czuciowe i wrażliwe, z nim można rozmawiać, jego trzeba słuchać, ono jest aktywnym uczestnikiem ludzkich emocji, myśli i w ogóle życia. Nawet korony drzew nie rzadko u artysty powtarzają ulubione przez niego odwrócono-kroplopodobne zarysy ludzkich głów. Nawiasem mówiąc, jakoś zapytałem go, dlaczego on ludzkie oblicza maluje właśnie w takiej formie. „Bo z wczesnego dzieciństwa zapadły mi w duszę oblicza świętych z ikon naszej wiejskiej cerkwi, którą budował jeszcze mój dziadek i którą zburzyli w latach 1980.”, — odpowiedział Franczuk. Uduchowienie otaczającej przyrody przeszło nie tylko na płótna artysty. Po raz kolejny zwiedzający jego wystawę w muzeum literatury zachwycali się i podziwiali dość niezwykłą dla przeważającej większości widzów rzeźbą — kompozycjami z klejonego drewna. W natchnionych rękach mistrza zwyczajne sosnowe odpady listew, belek, szyn, bagiet itp. dzięki twórczo przemyślanej wyobraźni ożywają, przybierając wyraźne ludzkopodobne zarysy. I ożywają jego „Śpiewacy zwycięstw” (kobzarze), „Na bazarze”, „Każdy o swoim”… Sama tekstura sosny jakby odtwarza linie wprawnego rylca grafika, wzmacniając lub przytłumiając zamysł autora idei. Więc patrząc na tę czy inną kompozycyjną grupę (a podobnych prac u autora jest nie jeden dziesiątek), widz bezbłędnie odczytuje zamysł artysty. Zapewne, dusza każdego twórczego człowieka, — nie, nawet po prostu człowieka czułego, szczerego, ludzkiego, — która nie zaskorupiała pod grubą, zamszowo-zgarbioną warstwą czarnej juchty przyziemnie-pragmatycznych interesów, pozostaje obnażonym, wibrującym nerwem w postrzeganiu wszystkiego tego, co dzieje się w naszym szybkim i dalekim od pastelowych tonów dzisiejszym dniu. Wałerij FRANCZUK, znany ukraiński artysta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, tutaj nie jest wyjątkiem, a raczej jaskrawym przykładem. I kluczem do zrozumienia fenomenu narodowego ducha i wielkiego talentu.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Petro ANTONENKO Zdjęcia autora. Uroczystości rozpoczęły się na grobie Petra Prokopowycza w okolicach Palczyków. Dzisiaj jest tu piękne, czyste pole, a kiedyś znajdowała się znana w całym imperium szkoła pszczelarstwa Prokopowycza, którą przeniósł tutaj z Mitczenkiw. Obok, w jednym grobie, pochowany jest także syn Prokopowycza, następca jego pszczelarskiego dzieła, Stepan Wełykdan. Na święto przyjechali pszczelarze z różnych zakątków Ukrainy, a przede wszystkim ci, którzy bezpośrednio brali udział w wydaniu trzytomnika: przedstawiciele Towarzystwa i Fundacji. Uroczystość prowadził jeden z liderów Towarzystwa Pszczelarzy i kierowników Gildii Miodowników Ukrainy Wasyl Sołomka. Wymienił on przede wszystkim tych, którzy są bezpośrednio związani z ukazaniem się trzytomnika: to wydawnictwo „Faktor” z Charkowa, kolegium redakcyjne trzytomnika — M. Hornicz, W. Zuj (tłumacz tekstu z rosyjskiego na ukraiński), W. Korż (koordynator projektu), S. Miłow i, oczywiście, sam Sołomka. Głęboki pokłon tym ludziom za ich heroiczną pracę. Trzeba było bowiem opracować góry materiałów, zwłaszcza w mało dostępnych archiwach, aby z wielkiego i jeszcze nie w pełni opublikowanego dorobku twórczego Petra Prokopowycza wybrać do wydania to, co najcenniejsze. I tę ogromną pracę wykonano w ciągu trzech lat. Trzytomnik wydano kosztem pszczelarzy Ukrainy, wśród których Towarzystwo i Fundacja przeprowadziły zbiórkę datków, choć państwo już dawno mogłoby wydać dzieła sławnego Ukraińca. Pszczelarze — uczestnicy uroczystości złożyli swoje podpisy na trzecim tomie wydania i położyli książkę na płycie nagrobnej Prokopowycza. A potem podarowali ten tom, podobnie jak wcześniej poprzednie, dyrekcji Baturyńskiego Narodowego Rezerwatu „Hetmańska Stolica”. Tego dnia byliśmy także w Mitczenkach przy kamieniu pamiątkowym, ustawionym przez pracowników rezerwatu w miejscu lokalizacji szkoły pszczelarstwa Prokopowycza. Na jej podwórzu była kiedyś studnia z cudowną wodą. Pracownicy rezerwatu niedawno ją odnowili. Woda w niej, jak i dwa stulecia temu, jest bardzo smaczna. Dalej święto ukraińskiego pszczelarstwa trwało w Baturynie. Jego uczestnicy odwiedzili zabytki historyczne miasta, zaczynając od odnowionej Twierdzy Baturyńskiej i jej cytadeli, a kończąc na pałacu Kyryła Rozumowskiego, ostatniego hetmana Ukrainy. Goście są wdzięczni za wspaniałą wycieczkę zwiedzającym z działu pracy naukowej rezerwatu Natalii Serdiuk. Temat Prokopowycza zajmuje ważne miejsce w pracy naukowej rezerwatu. Jego zespół praktycznie już przygotował Muzeum Petra Prokopowycza i choć dzisiaj jest gotowy rozwinąć taką ekspozycję, to niestety, póki co jest to muzeum bez pomieszczenia. Zaplanowano dla niego budynek, w którym obecnie pracuje jeden z oddziałów rezerwatu: naukowcy, konserwatorzy, biblioteka. Dawno powinni byli przenieść się, podobnie jak dyrekcja rezerwatu, na teren pałacu Rozumowskiego, do jednego z oficyn (do tego kompleksu pałacowo-parkowego wchodzi nie tylko sam pałac hetmana i park, ale także dwie oficyny). One, w odróżnieniu od samego pałacu, zostały zrujnowane w czasach władzy komunistycznej, więc odbudowywano je od zera. Biorąc pod uwagę ogromny zakres prac przy renowacji pałacu, za prezydentury Juszczenki po prostu nie zdążono zakończyć budowy oficyn, choć były już prawie dobudowane, pozostało wykonać prace wewnętrzne. I przykro, że prace tutaj, na prawie gotowym obiekcie, obecnie w ogóle nie są prowadzone. Ustały one, gdy tylko za Wiktora Juszczenki zamknęły się drzwi gabinetu Prezydenta. Więc oprócz tego, że trudno jest ustabilizować normalną pracę zespołu rezerwatu, nie możemy jeszcze otworzyć muzeum wybitnego pszczelarza, uznanego przez cały świat. …A trzytomnik dzieł Prokopowycza jest po prostu ciekawy, unikalny. Trzeba go czytać. To więcej niż tylko pszczelarstwo. Zresztą Prokopowycz był niezwykle wszechstronną osobowością, przedstawicielem prawdziwej ukraińskiej elity szlacheckiej. Mamy nadzieję, że wydanie zostanie zakupione przynajmniej dla bibliotek i placówek edukacyjnych. Wykłady dla swojej szkoły pszczelarstwa P. Prokopowycz pisał „małorosyjskim narzeczem”, czyli potocznym językiem ukraińskim, ponieważ uczniami szkoły byli zwykli młodzi wieśniacy-Ukraińcy. W ostatnim tomie wydania znajduje się cały słownik używanych przez Prokopowycza wyrażeń ludowych, terminów pszczelarskich, z wyjaśnieniem ich znaczenia. Oto niektóre z nich. Zgadniecie, o co chodzi? Dowż, druhuk, woryna, znozy, klamci, litoszrij, kuruszka, lubka, nerij, oszytky, pryłoszky, stojany, szapłyczok. Oto co mówi autor o pszczelarstwie: „Ten, kto idzie w naukę pszczelarstwa, powinien mieć dobry rozum, bystrość, domyślność, szybko działać i nie być ospałym, sennym. Do tego musi być zdrowy, umieć liczyć, znać wagę i miary”. A oto wyciąg z ułożonych przez Prokopowycza zasad nauczania w jego szkole: „Utrzymywać uczniów tak, aby byli moralnie dobrzy, wypełniali chrześcijańskie zwyczaje i obrzędy. Wpajać im posłuszeństwo wobec gospodarza, staranność w pracy, wiedzę o różnych sprawach gospodarczych, a zwłaszcza aby we wszystkim byli szczerzy i szczerze oddani. Wykorzeniać w nich wszelką obłudę i drapieżność”. Szkoła Prokopowycza, oprócz czystego pszczelarstwa, dawała wieśniakom bardzo duży zakres wiedzy. Oto jak o tym pisze sam Prokopowycz. Uczniowie tutaj „zajmują się ogrodnictwem, sadownictwem, rolnictwem, koszeniem zbóż nowo wynalezionymi narzędziami, różnym majsterkowaniem przy budynkach (na przykład pokrywaniem słomą, prosto i pod glinę, tynkowaniem mocno i gładko), a także przygotowywaniem dla bydła i koni sytych pasz i różnych mieszanek”. Czyż to nie akademia rolnicza! Pozostaje tylko życzyć, aby tak nieprzeciętna postać, jak Petro Prokopowycz, z jego ciekawą i burzliwą biografią, stała się bohaterem książek i filmów. Wybitni Ukraińcy są tego warci.
Ogólnoukraińskie Towarzystwo Pszczelarzy oraz Fundacja Petra Prokopowycza przeprowadziły uroczystości z okazji wydania 3. tomu, a tym samym zakończenia publikacji trzytomowego wydania wybitnego ukraińskiego pszczelarza, w jego stronach rodzinnych — w hetmańskiej stolicy Baturynie na Czernihowszczyźnie oraz w sąsiednich wsiach — Mytczenkach, gdzie 10 lipca 1775 roku w rodzinie szlachcica i duchownego kozackiego rodu urodził się Petro Prokopowycz, oraz we wsi Palczyki, gdzie w 1850 roku znalazł wieczny spokój.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Wzywamy Państwa do złożenia darowizny na budowę pomnika światła ukraińskiej nauki i kultury, wybitnego działacza państwowego i społecznego, Bohatera Ukrainy, akademika P. T. Trońki. Prosimy o przekazywanie, kto ile może, na konto Fundacji jego świetlanego imienia. Każda kopiejka to cegiełka pamięci! Godnie uczcijmy pamięć Człowieka, który uosabia sumienie i honor Ukrainy! Odbiorca: Fundacja Bohatera Ukrainy, Akademika P. T. Trońki. Kod EDRPOU 38148742 Rachunek nr 26004010476638 w PAT „Ukrsocbank” rejonu peczerskiego miasta Kijowa, MFO 300023 Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadiya KYRYAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Ulana WOLYKOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w sierpniu — 18 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotochemicznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło Mowczan. P.o. redaktora naczelnego Jewhen Buket. Kolegium redakcyjne Lubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk. Zastępcy redaktora naczelnego Petro Antonenko 279-49-47, Jewhen Buket 279-39-55. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung