AKTUALNIE Vitalij KOWALENKO, przewodniczący społecznej inspekcji Kijowskiej organizacji miejskiej Ukraińskiego towarzystwa ochrony zabytków historii i kultury, dziennikarz Zdjęcie autora “Dokąd idziesz, Ukraino?” Z pieśni Nasze państwo kończy 17 lat. W jego powstaniu wielką rolę odegrała organizacja społeczno-polityczna Ludowy Ruch Ukrainy na rzecz Przebudowy. Potem słowa “na rzecz Przebudowy” odrzucono. Co się stało w niepodległej Ukrainie przez 17 lat? Obecnie Kijów jest w dźwigach budowlanych. Architekci-internacjonaliści wprowadzili jednoczesną zabudowę w dziesięciu dzielnicach stolicy 21- i 25-piętrowcami. Między nimi potem będą budować wieżowce od 50 do 100 metrów wysokości. Nowy design Kijowa zmienia stolicę w miasto wieżowców-potworów. Tę ideę pospiesznie wprowadzają, aby jak najszybciej zabudować wieżowcami symbol Kijowa — Ławrę Pieczerską. W tym celu według projektu Serhija Babuszkina na ul. Rybalskiej, na miejscu zburzonego parku telegraficznego, zabytku architektury, zaprojektowano dwa budynki na 54 piętra. Budują wieżowiec także w dolnej części Carskiego Sioła. Istnieje projekt wzniesienia budynku na 34 piętra (bulwar Przyjaźni Narodów, 44-46). Na ul. Lipskiej przygotowują wzniesienie budynków na 10 i 22 piętra. Wszystko to niedaleko Ławry. Dniepr w pobliżu Ławry też jest w oblężeniu potworów. Na ul. Mykilsko-Slobidskiej przy moście Moskiewskim i wyspie Truchanów mają pojawić się budynki-wieże na 43 i 48 pięter. A obok nich projektują wieżę 100 pięter o wysokości 402 metrów. Przy moście Południowym na Nabrzeżu Dnieprzańskim zaprojektowano budowę Centrum Jana Tabacznika na 38 pięter. Można tylko wyobrazić sobie, jak ten projekt wieżowców oszpeci Ławrę Pieczerską! Ławra Pieczerska i Sobór Sofijski to historyczno-kulturowe rezerwaty, które wchodzą do Listy światowego dziedzictwa UNESCO w składzie 184 krajów świata. Ukraińskie ustawodawstwo zabrania prowadzenia prac budowlanych w miejscach historycznych. Wkrótce zabytków historii i kultury w Kijowie nie pozostanie. Budowa 40-piętrowca na początku Chreszczatyka przy Placu Europejskim wniesie dysonans w architekturę centrum miasta. To prowokacyjne wyzwanie współczesnych architektów dla przyszłych pokoleń, wyzwanie zdrajców kultury narodowej. Podczas tworzenia Narodowego parku przyrodniczego “Hołosijiwski” (kosztem terytorium lasu Hołosijiwskiego) wykluczono z niego historyczny Kitajów z Buriakiwszczyną, Bułharskie z uroczyskiem Samburki. Te terytoria to część lasu Hołosijiwskiego. W leśnych gęstwinach zachował się rezerwat archeologiczny “Kitajów” z tak zwaną triadą, analogów którego w Europie nie ma. Składa się on z osady V—VII w., grodziska X—XII w. i cmentarzyska kurhanowego do 400 pochówków. Ten zabytek Rusi Kijowskiej oddano pod zabudowę OAO “Kijowska fabryka warzyw”. Taki los czeka też uroczysko Samburki z błotami i wodą leczniczego strumienia, który bierze początek ze studni-źródła, położonego na najwyższej górze lasu Hołosijiwskiego. Ta studnia jest unikalna: jej głębokość jest nieznana, czyli studnia jest jakby bezdenna. Nie na darmo carowie moskiewscy leczyli uzdrawiającą wodą swoje dolegliwości. Obecnie to źródło jest zaśmiecone. Ziemie należy jak najszybciej włączyć do Narodowego parku przyrodniczego “Hołosijiwski” jako jedną całość. Jako społeczny opiekun zabytków historii, kultury i przyrody z 40-letnim stażem uważam: póki nie jest za późno, kierownicy państwa powinni zatrzymać takie ignoranctwo i znęcanie się nad Kijowem, jego historycznymi i przyrodniczymi dobrami. Przecież miejsca wzdłuż ulic Czerwonoprapornej, Kitajowskiej i Jahidnej, gdzie położone są tereny leśne z drzewami liściastymi dębu (w wieku 700 i więcej lat), grabu, klonu, platana, buka, korkowca, brzozy i pokrywy trawiastej z roślin leczniczych, historyczne uroczyska Kitajów i Samburki jeszcze nie jest za późno włączyć do Narodowego parku przyrodniczego “Hołosijiwski”. Na to potrzebna jest zgoda premiera Ukrainy Julii Tymoszenko oraz Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki i deputowanych ludowych Ukrainy. Zielona oaza Gór Dnieprzańskich w pobliżu Nabrzeża Dnieprzańskiego od Placu Pocztowego do mostu Patona z zabytkiem światowego znaczenia Ławrą Pieczerską wkrótce będzie w dźwigach budowlanych. Na Prawym brzegu Dniepru zaplanowano wzniesienie budynków na dziewięć i więcej pięter — to niegodziwość, na którą pozwala Kijowska rada miejska na czele z Leonidem Czernoweckim. Niepokój budzi też stan jaskiń podziemnego miasteczka, które położone są na Górach Dnieprzańskich razem z historycznymi budynkami Ławry i jej dzwonnicą. Jaskinie wewnątrz już niszczeją od kurzawki. Ściany wilgotnieją, obwalają się, czego wcześniej nie było. Aby zniszczyć jaskinie, Dniepr w Kijowie wypełniono wodami Zbiornika Kaniowskiego o wysokości do 5 metrów, które utrzymują się na tym poziomie ponad 30 lat. Wody podziemne zmieniły swoje stałe biegi, przemieściły się do górnych horyzontów, gdzie położone są jaskinie. Co robić? Trzeba nie krzyczeć gwałt, a jak najszybciej spuszczać wodę Zbiornika Kaniowskiego w Kijowie do dolnego poziomu podpór mostu Metro. Kiedyś, 30 lat temu, podpory było widać, a teraz są zanurzone w wodzie. Nie dziwmy się, po co podniesiono wodę w Dnieprze tutaj, w Kijowie. Działają jeszcze siły zainteresowane w zniszczeniu Ławry Pieczerskiej, mając nadzieję, że jej budynki osuną się do Dniepru. Aby po narodowej ukraińskiej twierdzy nie pozostał nawet ślad. Ślad będzie, ale smutny dla nas, kiedy święte Góry Kijowskie z zespołami architektonicznymi zniszczą się, jak od trzęsienia ziemi. Więc zatrzymajmy barbarzyństwo i zniewagę nad historycznym Kijowem. Ciąg dalszy nastąpi. BLISKIE ECHO HISTORIA POWODZI I JEJ LEKCJE Z KOBZARZEM W DUSZY KAMIANKA NAD TYASMINEM Dobrowolne datki “Na Cerkiew Kobzarza”: MBF “Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB “Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
Maschinelle Übersetzung
Jewhen BUKET
Zbrojny konflikt między Gruzją z jednej strony a Rosją i nieuznanymi republikami Południową Osetią oraz Abchazją z drugiej rozpoczął się w nocy 8 sierpnia. Strony oskarżają się nawzajem o prowokowanie działań wojennych. Przez pięć dni rosyjskie lotnictwo bombardowało terytorium Gruzji, okręty rosyjskiej Floty Czarnomorskiej zablokowały granicę morską. 10 sierpnia wojska gruzińskie ogłosiły jednostronne zawieszenie broni. Próby społeczności międzynarodowej oraz ONZ, by powstrzymać rozlew krwi, nie przyniosły rezultatu. O godzinie 12:00 czasu kijowskiego 12 sierpnia prezydent Rosji D. Miedwiediew podjął decyzję o zawieszeniu broni i wystosował wobec Tbilisi ultimatum, zgodnie z którym konflikt w Południowej Osetii zostanie ostatecznie uregulowany, jeśli wojska gruzińskie powrócą na wyjściowe pozycje dyslokacji, zostaną częściowo rozbrojone, a także podpiszą dokument o niestosowaniu siły. W odpowiedzi gruzińscy parlamentarzyści przygotowują projekt ustawy o okupacji części terytorium kraju przez Rosję.
Społeczność międzynarodowa bez wątpienia skłania się ku stronie Gruzji. Widać to po decyzjach ONZ, która odrzuciła propozycję Rosji dotyczącą odpowiedniego oświadczenia w sprawie Gruzji jako agresora. Kraje UE, na przykład Niemcy, Polska, Litwa, Łotwa, Estonia potępiły działania wojenne Rosji. Stanowisko USA również jest znane. Prezydent Bush ocenił działania wojenne Rosji jako nieadekwatne.
Francja i Finlandia wzięły na siebie misję uregulowania konfliktu. Przywódcy Polski, Ukrainy, Litwy, a także premierzy Łotwy i Estonii wyrazili solidarność z prezydentem Saakaszwilim. Jednak jednomyślności nie ma ani w UE, ani w NATO. Eksperci uważają, że skutki wojny wpłyną na stosunki międzynarodowe nie mniej, niż w swoim czasie wpłynęły wydarzenia 11 września w USA. Nie ma żadnej wątpliwości, że ten kryzys stanie się początkiem przeformatowania stosunków międzynarodowych. Prawdopodobnie konflikt zapoczątkuje kolejny podział świata na „strefy wpływów” Rosji i USA.
Zastępca ministra zdementował nie tylko dezinformację Rosji na temat obiektów bombardowania, oświadczył on o kategorycznej niedopuszczalności tak zwanej ochrony swoich rodaków w innych krajach — właśnie to Rosja nazwała główną przyczyną inwazji na Gruzję. Dość wątpliwe z punktu widzenia prawa międzynarodowego jest to, że dziesiątki tysięcy mieszkańców Południowej Osetii nagle stały się „rodakami” Putina, ponieważ wręczono im rosyjskie paszporty. Jednocześnie z prawdziwą wojną, zaznaczył Jelisiejew, rozpoczęła się wojna informacyjna. Dlatego nie warto dziwić się dezinformacji w mediach, w tym także w niektórych ukraińskich mediach, ściślej mówiąc, tych, które wychodzą na Ukrainie, a gadają z cudzej dzwonnicy.
konflikcie sił Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej. Obywatele Ukrainy wielokrotnie byli świadkami wspierania przez rosyjskie władze ruchów separatystycznych na terytorium państw poradzieckich. Ukraińska Partia Ludowa wzywa obywateli Ukrainy, europejską i światową opinię publiczną, ONZ oraz międzynarodowe struktury bezpieczeństwa (NATO, OBWE) do potępienia militarnej agresji Kremla i okazania wszechstronnej solidarności z narodem gruzińskim.
Ukraińska Partia Ludowa żąda od społeczności międzynarodowej zastąpienia tak zwanego „rosyjskiego kontyngentu pokojowego” w Gruzji, który stał się bezpośrednim uczestnikiem konfliktu i swoją długotrwałą stronniczością po stronie separatystów dyskredytuje status międzynarodowych sił pokojowych. Ukraińska Partia Ludowa wzywa Prezydenta Ukrainy oraz rząd Ukrainy do aktywnego wspierania na arenie międzynarodowej pokojowego uregulowania konfliktu oraz podjęcia działań w celu niewykorzystywania przez Rosję w wojnie sił Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej, które tymczasowo stacjonują w ukraińskim Sewastopolu. Ukraińska Partia Ludowa wzywa ukraińskie media oraz dziennikarzy do obiektywnego relacjonowania tragicznych wydarzeń na Kaukazie i niedopuszczania do wykorzystywania siebie do retransmisji rosyjskiej imperialnej propagandy.
Maschinelle Übersetzung
Wojskowa agresja Rosji wobec Gruzji, która odbywa się za milczącą zgodą i faktycznym przyzwoleniem Zachodu, jest ostrzeżeniem dla Ukrainy. Ta bezkarna demonstracja siły stanowi czynnik nacisku na politykę Ukrainy. Taki scenariusz agresji Rosja może zastosować także wobec Ukrainy: wspieranie działalnościprorosyjskich sił, prowokowanie separatyzmu, wojnę informacyjną, szantaż energetyczny, obecność rosyjskich baz wojskowych na terytorium Ukrainy, nadawanie rosyjskich paszportów obywatelom Ukrainy w celu ich dalszej „ochrony”.
Atak na Gruzję to cios w samodzielną międzynarodową politykę gospodarczą Ukrainy. Rosja metodycznie niszczy jedyny skuteczny projekt geoekonomiczny, liderem którego jest Ukraina, — GUAM. Rosja doprowadziła do wycofania się z umowy Uzbekistanu, a obecnie napadła na Gruzję. W wyniku działań wojennych Azerbejdżan wstrzymał dostawy ropy przez Gruzję, a Czarnomorska Flota Rosji zablokowała port w Poti. To uniemożliwia strategicznie ważne funkcjonowanie rurociągu „Odessa–Brody” w trybie awersowym.
Mając na uwadze zagrożenie dla naszego państwa, WO «Swoboda» domaga się od władz ukraińskich:
Zainicjować zwołanie GUAM w celu wypracowania wspólnego stanowiska w tej sprawie.
Wprowadzić zmiany do Konstytucji Ukrainy, na mocy których status Autonomii Krymskiej zostanie zmieniony na obwodowy.
Znieść specjalny status miasta Sewastopol.
Zlecić Służbie Bezpieczeństwa Ukrainy sprawdzenie, czy mieszkańcy Autonomicznej Republiki Krym posiadają podwójne obywatelstwo.
Pozbawić osoby posiadające podwójne obywatelstwo obywatelstwa Ukrainy.
Jednostronnie zakończyć proces delimitacji i demarkacji ukraińsko-rosyjskiej granicy.
Postawić w stan podwyższonej gotowości bojowej wojska pograniczne Ukrainy.
Nie dopuścić do powrotu okrętów Czarnomorskiej Floty Rosji, które wyruszyły w karną ekspedycję przeciwko Gruzji, do zatok Sewastopola.
Zerwać „Wielki traktat z Rosją” na podstawie jego stałego naruszania przez stronę rosyjską.
Wystąpić z WNP i JPE.
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO
Potwierdził to ponownie zastępca ministra spraw zagranicznych Ukrainy Kostiantyn Jelisiejew na briefingu, który odbył się w poniedziałek w MSZ. Potwierdził kompetentnie, ponieważ już pierwszego dnia wojny, 8 sierpnia, udał się w gorący punkt jako specjalny przedstawiciel Prezydenta Ukrainy, aby mieć nieprzeszkodzoną informację o wydarzeniach i, co najważniejsze, w imieniu Ukrainy wszelkimi sposobami sprzyjać uregulowaniu konfliktu, przede wszystkim zaprzestaniu ognia. Przebywał w Gruzji niemal trzy dni. Odwiedził także Południową
Ukraińska Partia Ludowa ocenia bombardowania miejscowości i kluczowej infrastruktury Gruzji przez rosyjskie lotnictwo oraz wprowadzenie rosyjskich wojsk na jej terytorium jako rosyjską agresję wojskową przeciwko Gruzji. Takie działania rosyjskich władz są z góry zaplanowane i nie mają nic wspólnego z działalnością pokojową. Tą agresją wojskową Kreml realizuje kilka celów, które wykraczają poza format działań pokojowych i ramy stosunków rosyjsko-gruzińskich. Poprzez inwazję rosyjskich wojsk na terytorium Gruzji Moskwa rozpoczęła przede wszystkim praktyczną realizację swojej agresywnej doktryny wojskowej i polityki zewnętrznej, skierowanej obecnie nie tylko na odbudowę rosyjskich wpływów politycznych w nowych państwach postradzieckich, ale także na aneksję ich terytoriów i pełną reintegrację w nowoczesne imperium rosyjskie. Poprzez wieloletnie wspieranie różnorodnych ruchów separatystycznych w krajach postradzieckich, prowokacje graniczne, w tym na ukraińskiej Tuzli, oraz inne operacje specjalne, władze rosyjskie od trzech lat opracowują mechanizmy swojej ekspansjonistycznej polityki. Dlatego obecna rosyjska agresja wojskowa stwarza realne zagrożenie nie tylko dla gruzińskiej państwowości oraz pokoju i stabilności w regionie kaukaskim, ale także dla innych su
Osetii. I przede wszystkim oświadczył, że działania wojenne trzeba natychmiast przerwać, ponieważ na własne oczy zobaczył okropności prawdziwej wojny: zabitych i rannych, cierpienia niewinnych cywilów. Dlatego dyplomatę chyba najbardziej oburzyło to, że nawet po tym, jak Gruzja, proponując natychmiastowe rozmowy pokojowe, jednostronnie wstrzymała ogień, a także wycofała wojska z Południowej Osetii, Rosja w istocie kontynuowała wojnę już przeciwko Gruzji, a były to „nie operacje pokojowe”. W niedzielę i w poniedziałek Rosja nadal bombardowała Gruzję. Bombardowano nie tylko obiekty wojskowe, jak twierdzą Rosjanie, lecz także ludność cywilną i obiekty życiowo ważne dla ludzi, i to nie tylko w gruzińskim mieście Gori, położonym niedaleko Południowej Osetii, lecz nawet w odległości stu kilometrów od granicy, w okolicach stolicy Gruzji, Tbilisi. Wystarczy powiedzieć, że bombardowania prowadzono niedaleko międzynarodowego lotniska w Tbilisi właśnie wtedy, gdy Ukraina zamierzała ewakuować swoich obywateli, którzy wyrazili chęć opuszczenia gorącego regionu. Ze względów bezpieczeństwa trzeba było odłożyć ewakuację.
Maschinelle Übersetzung
UKRAIŃSKIEJ PARTII REPUBLIKAŃSKIEJ „SOBOR” Niedawne wydarzenia muszą stać się lekcją dla Ukrainy. Pokazały one: „nowe” rosyjskie kierownictwo jest gotowe z pozycji siły do końca bronić imperialnych planów Rosji w sąsiednich niepodległych państwach. Nie istnieje problem naddniestrzańskiego, abchaskiego czy osetyjskiego separatyzmu. Istnieje natomiast problem niechęci Kremla do ustąpienia choćby krztą pozycji w tych całkowicie zależnych od Moskwy marionetkowych tworach, poprzez które można nadal wywierać nacisk na Tbilisi, Kiszyniów czy Kijów. Podkreślamy: sytuacja wymaga od ukraińskiego kierownictwa krańcowej konsolidacji, gotowości do skutecznego bronienia interesów narodowych Ukrainy. Wydarzenia tych dni muszą również stać się lekcją dla świata. Polityka tolerowania jawnych imperialistycznych i antydemokratycznych kroków kremlowskiego reżimu niesie realne zagrożenie dla demokratycznej zjednoczonej Europy. URP „Sobor” zwraca się do pokrewnych partii demokratycznych państw z apelem o rozpoczęcie bezterminowej akcji pikietowania rosyjskich ambasad we wszystkich stolicach, bojkotu rosyjskich towarów i usług. Celem akcji ma stać się solidarność z miłującym wolność narodem gruzińskim.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
sferom Rosji i w całej Europie. Ukraińska Partia Ludowa zdecydowanie potępia wojskowe działania Kremla w Gruzji i wzywa wszystkich ludzi dobrej woli do zdecydowanego powstrzymania agresora. Wojskowa agresja Rosji stała się wynikiem polityki „udobruchiwania agresora”, prowadzonej przez niektóre rządy „starej Europy” wobec Rosji, czego przejawem było blokowanie przez kierownictwo Niemiec i Francji procesu przyłączenia Ukrainy i Gruzji do Planu Działań na rzecz Członkostwa w NATO. Drugim celem Moskwy w tej wojnie jest dążenie do uniemożliwienia, poprzez aneksję części terytorium Gruzji, pojawienia się nowych dodatkowych szlaków transportu nośników energii z regionu Morza Kaspijskiego do Europy, w tym także na Ukrainę. Długotrwała antyeuropejska i antydemokratyczna polityka Kremla logicznie doprowadziła do tego, że w stosunkach międzynarodowych na czoło rosyjskiego presji energetycznej wysunięto środki wojskowe. Kolejną przyczyną wtargnięcia wojsk Rosji do Gruzji są rosnące apetyty rosyjskiego wojskowo-przemysłowego kompleksu. Dla przetestowania i unowocześnienia broni oraz dla uzyskania nadmiernych zysków rosyjski WPK i rosyjscy generałowie potrzebują nowych konfliktów zbrojnych. Brak szeroko zakrojonych operacji wojskowych po „zaprowadzeniu porządku” w Czeczenii (Iczkerii) stwarza dla nich nieznośny dyskomfort. Poszukiwania zewnętrznego wroga Kreml również tradycyjnie wykorzystuje do wzmacniania autorytaryzmu wewnątrz Rosji. Agresja przeciwko Gruzji jest potrzebna Kremlowi także do wzmocnienia nastrojów ultrapatriotyczno-imperialnych wśród tych rosyjskich obywateli, którzy nie wyobrażają sobie innego sposobu forsowania rosyjskich interesów, poza wojskowymi „operacjami wymuszania pokoju”. Bez wątpienia jest ona skierowana również na konsolidację i mobilizację „piątych kolumn” Rosji w sąsiednich państwach. Wojskowa agresja Rosji przeciwko Gruzji stwarza potencjalne zagrożenie także dla bezpieczeństwa Ukrainy, która dąży do tego, by na swoich granicach mieć strefę pokoju i stabilności. Szczególne niebezpieczeństwo dla Ukrainy stanowią plany Rosji dotyczące wykorzystania w konfliktach
Maschinelle Übersetzung
Rysunek Swiatosława Mizernjuka
Maschinelle Übersetzung
Sprzyjanie ukraińskiej integracji europejskiej poprzez udział w konflikcie afrykańskim? Brzmi to trochę zabawnie, ale tylko na pierwszy rzut oka. Sytuacja jest dość poważna. 3 sierpnia ogłoszono informację o nowej prośbie Organizacji Narodów Zjednoczonych do Ukrainy i jednocześnie odwrotnie — o prośbie Ukrainy do ONZ. Prawdopodobnie filozofowie dostrzegliby w tym jakiś ukryty tajemniczy symbol. Jak podaje UNIAN, Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych wezwała kraje NATO i ich partnerów, w tym także Ukrainę, do udostępnienia helikopterów do ewakuacji sudańskich uchodźców z Darfuru. Misja humanitarna w Sudanie napotkała brak środków transportu do pomocy uchodźcom w prowincji Darfur, poinformowała „Deutsche Welle”. Siły pokojowe spodziewają się otrzymać ponad sto helikopterów z Włoch, Hiszpanii, Czech, Rumunii i Ukrainy. Rzecznik prasowy organizacji „Save Darfur” Tom Whittington poinformował, że odpowiedzi na prośbę jak dotąd nie otrzymano. „Te kraje mają wolne moce. Ale być może brakuje woli politycznej. Musimy zapytać kraje, które mają wolne moce, dlaczego nie są gotowe ich udostępnić?” — oświadczył. Przypomnijmy, 21 lipca rząd Sudanu za pośrednictwem Białorusi otrzymał partię rosyjskich myśliwców MiG-29 z obejściem rezolucji ONZ o zakazie dostaw broni do tego afrykańskiego kraju. Wojna domowa w Sudanie trwa od 2003 roku. Siłom rządowym i ich zwolennikom z ujednoliconych plemion arabskich przeciwstawiają się liczne powstańcze ugrupowania, które dążą do niepodległości dla zbuntowanej prowincji. W tym czasie, według danych ONZ, zginęło 200 tysięcy osób, ponad 2,5 miliona stało się uchodźcami. Wszystkie rundy pokojowego uregulowania, które odbywały się z inicjatywy ONZ i Unii Afrykańskiej, kończyły się niepowodzeniem. 15 lipca ONZ i Unia Afrykańska oświadczyły, że zamierzają przeprowadzić czasową ewakuację personelu obsługującego wspólny kontyngent w sudańskiej prowincji Darfur. Tymczasem służba prasowa ojczystego Ministerstwa Spraw Zagranicznych informuje, że Ukraina liczy na pomoc ONZ w likwidacji skutków nadzwyczajnej sytuacji ekologicznej. Na to położył nacisk p.o. stałego przedstawiciela Ukrainy przy ONZ Wiktor Kryżanowski podczas spotkania z zastępcą sekretarza generalnego ONZ ds. humanitarnych, koordynatorem pomocy nadzwyczajnej Johnem Holmsem. Podczas spotkania koordynatorowi pomocy nadzwyczajnej przekazano wykaz konkretnych potrzeb i zakres pomocy niezbędnej do likwidacji skutków żywiołu, a także podkreślono, że Ukraina liczy na pomoc ONZ. Zastępca sekretarza generalnego zapewnił o gotowości Organizacji do udzielenia pomocy Ukrainie. Holms pokłada nadzieje w przedstawicielstwie ONZ na Ukrainie, które ma wykonywać swoje funkcje w ścisłej współpracy i koordynacji z przedstawicielami UE, NATO i innych struktur, które przyłączyły się do udzielania międzynarodowej pomocy Ukrainie. Przyjaźń nie może być jednostronna, zwłaszcza w geopolityce. We współczesnym świecie jedynie narodowy egoizm, utrwalony godną odpowiedzią-pomocą partnerowi, może stać się podporą kształtowania się Ukrainy jako potężnego państwa. Historia stosunków Ukrainy z Organizacją Narodów Zjednoczonych jest dość szczególna. Nasza Ojczyzna jest jedną ze współzałożycielek ONZ, a jednocześnie nie wchodzi do stałych członków Rady Bezpieczeństwa. Jednak gotowość ONZ do wsparcia naszego kraju w uregulowaniu kłopotów związanych z ekologiczną tragedią w Zachodniej Ukrainie powinna zostać godnie oceniona przez rodzimych polityków. Białoruś, przez którą Sudan otrzymał helikoptery, czasem nieoficjalnie realizuje wolę polityczną Federacji Rosyjskiej, która od czasu do czasu ujawnia rzekomo geopolityczną łagodność i gotowość do kompromisu, jak obecnie. Zatem jeśli Ukraina zgodzi się pomóc ONZ w Sudanie, to jeszcze bardziej ochłodzi to stosunki naszego państwa nie tylko z Białorusią, ale i z Rosją. Ponadto Moskwa zapewne będzie tym jeszcze bardziej niezadowolona, ponieważ pozytywna odpowiedź Kijowa na prośbę ONZ wzmocni naszą integrację europejską — do Ukrainy zwrócono się właśnie jako do partnera NATO. Ogólnie obecna sytuacja z Sudanem jest tak złożona, że powiedzieć cokolwiek jednoznacznie o rezultacie ukraińskiej interwencji lub nieinterwencji jest niezwykle trudno. Dlatego reakcja polityczna Ukrainy może przypominać reakcję chemiczną — jeśli będzie nadmiar jednego ze składników, skutki staną się nieprzewidywalne.
Maschinelle Übersetzung
Najwyraźniej moda na telefony z dotykowymi przyciskami czyni cuda. 2 września, w dniu rozpoczęcia nowej sesji, deputowani Rady Najwyższej znajdą na swoich miejscach pracy dotykowe przyciski. Co więcej, ekran dotykowy będzie reagował nie po prostu na dotyk ciepła, jakie ma ludzka skóra w wyniku krążenia krwi, lecz na odcisk palca wybrańca narodu. W ten sposób zostanie rozstrzygnięta kwestia, aby każdy posłowie mógł głosować wyłącznie za siebie.
„Intensywnie pracujemy nad «Radą-3» i będziemy starać się wszystko zakończyć w wyznaczonym terminie — powiedział jednej z ukraińskich gazet twórca systemu głosowania «Rada», dyrektor Instytutu Problemów Maszyn Matematycznych i Systemów Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Anatolij Morozow. — Prace już trwają w Radzie, ale deputowani na nadzwyczajnej sesji jeszcze nie mogli ich zobaczyć. 2 września, sądzę, zobaczą już dotykowe przyciski na swoich stanowiskach pracy. Prawda, są dwa problemy. Po pierwsze, inne prace, które trwają na sali. Rusztowania, które tam stoją, mogą nam przeszkodzić. Po drugie, i to najważniejsze, prace nie są finansowane. Dziś finansowania nie ma, choć umowa została podpisana. Dlatego prace prowadzone są z środków Instytutu. A dopiero potem, mam nadzieję, zwrócą nam koszty. Mimo to, nawet przy braku finansowania, nasi ludzie pracują tam po 16 godzin. Orientacyjnie czujniki powinny pojawić się na pulpitach za 10 dni, ale pełne uruchomienie systemu zakończymy do 29–30 sierpnia”. Wprowadzenie zmian do «Rady-3» bez odpowiedniej uchwały Rady Najwyższej nie stanowi naruszenia obowiązującego prawa — uważa Anatolij Morozow: „Przewodniczący Rady Najwyższej jeszcze w lutym postawił przed Instytutem zadanie zrobienia tak, aby na sali posiedzeń wypełniano normę konstytucyjną. Tę pracę właśnie wykonujemy. Nasze zadanie — wykonać ją tak, aby u żadnego z deputowanych nie pojawiły się wątpliwości, że szkodzimy ich zdrowiu”.
Nie jest tajemnicą, że oficjalnym inicjatorem takiej reformy jest Arsenij Jaceniuk. Jednak takiej aktualizacji systemu głosowania sprzeciwili się w komitecie regulaminowym parlamentu: rzekomo swoimi działaniami Jaceniuk złamał ustawę — do wprowadzenia nowego mechanizmu trzeba wnieść zmiany do regulaminu, następnie zatwierdzić kosztorys parlamentu, a dopiero potem zabierać się za przebudowę miejsca deputowanego. „Na ustanowienie nowego systemu potrzeba mniej więcej 650 tysięcy hrywien. W kosztorysie Rady Najwyższej tych pieniędzy nie przewidziano. Trzeba je zapisać, a potem przyjąć razem ze zmianami do budżetu. Wtedy będzie to legitymne” — powiedział w wywiadzie dla gazety «24» pierwszy zastępca przewodniczącego komitetu regulaminowego Rady Najwyższej Ukrainy Serhij Sas, przedstawiciel Bloku Julii Tymoszenko. Ponadto pan Serhij nie wierzy, że deputowani nie zdołają oszukać nowego systemu: „U nas ludzie są pomysłowi: tam zapałką unieruchomili przycisk, tam jeszcze czymś. Zatem nie wiem, na ile nowy system będzie skuteczny”.
Opinie analityków na temat tego reformowania podzieliły się. Jedni nazywają je ważnym krokiem ku demokratyzacji, inni — „śmiercią koalicji”, ponieważ dziesięciu posłów z frakcji «Nasza Ukraina–Narodowa Samoobrona» stale próbuje wkładać kij w szprychy koalicji, głosując bez przestrzegania dyscypliny koalicyjnej (sześciu parlamentarzystów to ludzie Bałogi, członkowie «Jednego Centrum», a także kilku innych). «URA-Inform» podaje społeczeństwu słowa w tej sprawie deputowanej z NU–NS Ksenii Lapiny: „Nam wszystko jedno, jak głosować, bo 226 głosów w koalicji i tak nie ma. Problem już istnieje, a wyjście z niego jest jedno — poruszać wyłącznie kwestie społeczno-ekonomiczne, które przyciągną głosy konstruktywnej części opozycji”.
Przycisk dotykowy… Dotyk… Odczuwa się pewien mistycyzm, czyż nie?.. W czasach średniowiecza nawet za myśli o czymś takim spalono by na stosie… Za Związku Radzieckiego uznano by za sługę wiary okultystycznej i wysłano na Syberię… A dziś, w niepodległej Ukrainie, w czasach postępu naukowego i, szczerze mówiąc, dziwacznego parlamentaryzmu, to już chyba nie dziwi. Naprawdę zdziwimy się my, wyborcy, zaczynając od 2 września, kiedy «Rada-3» ma zacząć działać. Wtedy, prawdopodobnie, życie polityczne na terenach naszej Ojczyzny stanie się jeszcze bardziej zagadkowe. Sądzę, że będziemy jeszcze pamiętać słowa Serhija Sasa o „zapałką unieruchomionym przycisku” i tym podobne. U rodzimych deputowanych bogata fantazja. Ale czy od tego lepiej nam się żyje?
Materiały przygotował Andrij ŁOZOWYJ
Maschinelle Übersetzung
Pewnego razu w eterze programu „Svoboda Sawika Szustera” za pośrednictwem mostu telewizyjnego głos oddano znanemu artyście gatunku rozmównego, konkurentowi Gałkinów i Zadornowów, Władimirowi Wolfowiczowi Żyrinowskiemu. Jego wypowiedzi tradycyjnie były antyukraińskie. Ktoś na sali klaskał mu. Czy ci widzowie naprawdę lekceważą nasze państwo, nasz naród, naszą wolność? Jeśli to ostatnie przypuszczenie jest słuszne, to nasuwają się uzasadnione pytania: czy ktoś z nich zrezygnował z wynagrodzenia lub emerytury, które wypłaca Państwo Ukraińskie? Czy płacą rosyjskimi rublami w ukraińskich sklepach? Czy zrezygnują z tego, żeby ich pochowano na ukraińskich cmentarzach?
Trzeźwo myślącemu człowiekowi, który śledzi rozwój stosunków ukraińsko-rosyjskich, nietrudno zrozumieć, że Żyrinowski i tacy jak on występują w roli nieoficjalnych megafonów Kremla. Ze względu na pewne okoliczności geopolityczne oficjalne stanowisko Moskwy nie zawsze odzwierciedla rzeczywisty stosunek najwyższych przedstawicieli Rosji do wydarzeń i zjawisk. Są jednak zawodowi prowokatorzy, których wizerunek pozwala im mówić bóg wie co, tym bardziej że część elektoratu Federacji Rosyjskiej sympatyzuje z takimi osobami.
Mówić o tym obecnie szczególnie aktualnie, ponieważ od niedawna stosunki Ukrainy i Rosji znajdują się, że tak powiem, w stanie zamrożonej wojny. Na tym tle w społeczeństwie coraz żywiej dyskutuje się o prawdopodobnej dymisji Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Federacji Rosyjskiej na Ukrainie Wiktora Czernomyrdina oraz o powołaniu na to stanowisko innej osoby. Napłynęła informacja, że na to krzesło mogą usiąść Siergiej Kirijenko, Grigorij Jawliński albo… Jurij Ługow. Tak więc odiozowy mos-
...kowski gradonaczelnik może zostać rosyjskim ambasadorem na terytorium Ukrainy! Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko mianował jednak na szefa ukraińskiej ambasady w Moskwie Kostiantyna Hryszczenkę — postać kompromisową i tolerancyjną. Pan Hryszczenko, mimo że w pierwszym rządzie Janukowycza pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych, jest jednak bardziej dyplomatą niż politykiem. Jest on blisko związany z Juszczenką, do niedawna był pierwszym zastępcą sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony. A Wiktor Czernomyrdin uważa, że prezydent Ukrainy „zrobił silny krok”, wysyłając do rosyjskiej stolicy dyplomatę, który w 1975 roku ukończył Moskiewski Państwowy Instytut Stosunków Międzynarodowych. W czasach radzieckich pracował w Sekretariacie ONZ w Nowym Jorku, potem — w strukturach MSZ ZSRR. W okresie niepodległości kierował ukraińskim Ministerstwem Spraw Zagranicznych, reprezentował Ukrainę w ONZ, był ambasadorem w Belgii i USA. Zatem Wiktor Juszczenko uczynił krok naprzeciw uregulowaniu napiętych stosunków ukraińsko-rosyjskich. Czy odpowiedź drugiej strony będzie adekwatna? Rosja w geopolityce czasem zachowuje się nieprzewidywalnie. Według informacji agencji RIA „Nowy Region”, źródło w moskiewskim ratuszu podaje, że Jurij Łużkow najprawdopodobniej w najbliższym czasie opuści swoje stanowisko — dymisja może być związana z planowanym mianowaniem go ambasadorem Federacji Rosyjskiej na Ukrainie. Zatem nikogo nie zdziwi, jeśli rosyjskim ambasadorem w Kijowie zostanie Żyrinowski lub Zatulin. Rosyjskie MSZ na razie oficjalnie zaprzecza informacji o dymisji Czernomyrdina, jednak w to już mało kto wierzy, biorąc pod uwagę dwie jaskrawe porażki rosyjskiej ekspansji na terenie Ukrainy. Chodzi o tegoroczne obchody Dnia Rosji w naszym państwie oraz obchody 225. rocznicy Sewastopola, które odbyły się według ukraińskiego scenariusza, a nie rosyjskiego — właśnie z tego powodu, jak twierdzą, odwołano wizytę Dmitrija Miedwiediewa w Sewastopolu. Kto jeszcze? Trochę dziwnie, ale dość racjonalnie zabrzmiała opinia lidera rosyjskiej partii politycznej „Narodowo-Demokratyczny Sojusz”, byłego premiera Michaiła Kasjanowa. Jest on przekonany, że byłego lidera partii „Jabłoko” Grigorija Jawlinskiego celowo należy mianować ambasadorem Rosji na Ukrainie, bo „to jest człowiek, z którym ukraińskie władze mogłyby rozmawiać jednym językiem”. Uzasadniając swoje zdanie, Kasjanow podkreślił, że Jawliński — demokratyczny polityk i pochodzący z Zachodniej Ukrainy — ze Lwowa. Tak samo uważają niektóre rosyjskie media i politolodzy. Co więcej, na ostatnim zjeździe partii politycznej „Jabłoko” pan Grigorij złożył z siebie uprawnienia przewodniczącego, motywując to przejściem na służbę państwową. Pozostaje liczyć na konstruktywną decyzję kierownictwa Federacji Rosyjskiej, a nie na mianowanie ambasadorem któregoś z ukrainofobów. P.S. Ministra spraw zagranicznych Ukrainy Wołodymyra Ohryzki pytano, czy ojczyste MSZ prowadzi pewne konsultacje ze stroną rosyjską w sprawie mianowania nowego szefa Ambasady Federacji Rosyjskiej w Kijowie. „To kompetencja strony rosyjskiej” — dyplomatycznie zauważył ukraiński urzędnik. Ważne, by i rosyjscy urzędnicy rozumieli, że są sytuacje kompetencji wyłącznie strony ukraińskiej.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
świąt czekało przed nami. Po zakończeniu przemówień na pierwszomajowym wiecu uczestnicy, idąc zapełnioną po brzegi ulicą Sowiecką, wracali w przeciwnym kierunku, i tutaj znowu z przodu bez przeszkód śmiało i dumnie nieśli nasz ukraiński niebiesko-żółty sztandar nauczyciele SPTU-54 W. JanKiewicz i M. Kuszniarenko. Przypominam sobie, że po raz pierwszy nasz sztandar podniesiono w Organizacji Narodów Zjednoczonych. Wtedy Ukraina jeszcze nie miała ustawy o państwowych symbolach.
Historia niebiesko-żółtej flagi jest bardzo dawna. Za nią zabijano, wsadzano do więzień, zwalniano z pracy i wydalano z zakładów edukacyjnych. Dla jednych była symbolem walki, dla innych przedmiotem nienawiści.
Żyjemy w państwie Ukrainie i powinniśmy szanować narodowe symbole, władać językiem państwowym, znać obyczaje i tradycje swojego narodu — to nasz obowiązek. „Kiedy nie mówisz językiem kraju, w którym żyjesz, jesteś albo zdobywcą, albo nie masz rozumu” (Charles Bernard).
Rusyfikacja i denacjonalizacja przez 340 lat zbyt głęboko i na wskroś przeniknęły do ludzkiej świadomości. Dlatego musimy skonsolidować wszystko w imię idei ukraińskiego odrodzenia narodowego. Świadoma ukraińska inteligencja wraz z narodem musi wyhodować prawdziwą, patriotyczną władzę i zaszczepić ducha narodowego w sercu, w symbolice, w języku, w świadomości każdego Ukraińca i całego społeczeństwa.
«Proświta»
Maschinelle Übersetzung
Anatolij Czmil, przewodniczący Ananjiwskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, obwód odeski
To ważne wydarzenie miało miejsce podczas świąt pierwszomajowych 1990 roku. W Ukraińskim państwie dojrzewała samodzielność i niepodległość. Od sowieckich obyczajów i tradycji zwykli mieszkańcy nie byli w stanie się uwolnić, a nikt nie spieszył się, by wprowadzać ukraińskie. Przypomnę wywrotowy dowcip tamtych czasów. W prokuraturze, na przesłuchaniu. „Co widziałeś rano na dachu biblioteki? – Szedłem w swoich sprawach, wisiała czerwona flaga, wracam do domu, widzę, że już i naszego powiesili!”
Oto co wydarzyło się w mieście Ananjiw podczas świąt pierwszomajowych 1990 roku. Także w naszym mieście znaleźli się śmiałkowie, którzy wierzyli i przewidywali, że Ukraina stanie się samodzielnym państwem. Tak, tego dnia na czele świątecznej kolumny, na rogu ulic Sowietskiej i Anosowa, zatrzepotała nasza ukraińska niebiesko-żółta flaga. Było to tak nieoczekiwane, że organy ścigania i kierownictwo rejonu nie mogły się otrząsnąć – co zrobić z flagą i śmiałymi chorążymi? Skąd oni, gdzie pracują, kto pozwolił, skąd wzięli flagę? Podczas gdy zastanawiali się, co zrobić z flagą i jej inicjatorami, niebiesko-żółta bez przeszkód zbliżała się do świątecznej trybuny
Bohdan Sawkiw
Nasze towarzystwo powinno wykonać zdecydowany krok ku utrwaleniu jego wielkiego historycznego przeznaczenia. Przecież żyjemy już w niepodległej Ukrainie. Dlatego słuszna jest myśl przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Stepana Wołkowieckiego, aby doprowadzić sieć organizacyjną towarzystwa do każdej miejscowości.
Przypomniała mi się działalność „Proświty” z dalekich, zupełnie dziecięcych lat przedszkolnych. Dzięki staraniom wiejskiej organizacji w naszej wsi na Tarnopolszczyźnie odbywały się różnorodne imprezy kulturalne, festyny, działał chór, amatorski zespół dramatyczny, organizowano występy ukraińskich artystów zawodowych. Propagowano zdrowy styl życia, krytykowano nadużywanie alkoholu (wtedy wódkę piło się rzadziej niż teraz). W czytelni „Proświty” były ukraińskie gazety (o żadnym zalewie prasy rosyjskojęzycznej czy też polskojęzycznej nie było mowy), odbiornik radiowy. Do tej czytelni przychodzili ludzie, wstrzymując oddech i ze łzami w oczach słuchali ojczystej mowy — audycji radiowych z Zakarpackiej Ukrainy, która walczyła o państwowość. „Proświta” otworzyła we wsi ukraiński przedszkole, gdzie uczyliśmy się patriotycznych wierszy, pieśni, tańców, nawet uczyliśmy się siedzieć „po kozacku”. Z dalekiego dzieciństwa zapamiętałem wiersz:
Ja choć mały chłopczyna,
A już ukraińskie dziecko,
Ukraińcy ojciec i matka,
…
Ale wkrótce postanowili: inicjatorom z niebiesko-żółtym zablokować drogę do trybuny. Jednak nie stało się tak, jak sobie zamierzano. Śmiałków, którzy nieśli przed kolumną niebiesko-żółty sztandar, zmuszono do skrętu w ulicę K. Liebknechta, ale i tu nie dali za wygraną. Przed dumnie uniesioną przez nich flagą, na skrzyżowaniu ulic Sowieckiej i K. Liebknechta, przechodziła, jakby równając krok z flagą, świąteczna kolumna przedstawicieli wszystkich warstw wiekowych mieszkańców rejonu. Jestem przekonany, że zdarzenie z niebiesko-żółtą flagą nie pozostawiło obojętnym żadnego uczestnika święta. Jedni domagali się kary, natychmiastowego zwolnienia inicjatorów-flagowców
…nosicieli chorągwi z pracy, inni wybrali stanowisko: moja chata z boku, a tylko niewielka mniejszość popierała odważnych chorągwionosicieli. Dostało się wtedy także dyrektorowi SPTU-54 P. Kuszniru, od którego na zebraniach rejonowych żądano bezpodstawnego zwolnienia jego nauczycieli-wychowawców, inicjatorów chorągwi: Walerija Jankiewycza i Mykoły Kuszniarenki. Trzeba jednak oddać należne uznanie i podziękować Petrowi Petrowyczowi, który z dużym ryzykiem i dzięki swojej świadomości narodowej przekonał kierownictwo rejonu, że nie było żadnej zbrodni i nie ma podstaw, by zwalniać nauczycieli z pracy. Najciekawsze jednak jest to, że uczestnicy
Maschinelle Übersetzung
Ołena TUNIK. Początek XX wieku to czas niespotykanego rozwoju, odkryć i nadziei w kulturze ukraińskiej. Niektórzy nazywają go nawet okresem rewolucji kulturalnej lub odrodzenia. Ten wieloaspektowy wybuch twórczej energii nosił nazwę „polityki ukrainizacji”. Pierwsze działania tego procesu miały na celu rozszerzenie używania języka ukraińskiego. A realizowano to drogą edukacji pozaszkolnej poprzez organizacje kulturalno-oświatowe. Aby dowiedzieć się, jak w tamtym czasie rozwijała się „Proświta” w regionach, zbadałam zasoby w Żytomierskim Archiwum Obwodowym. Ośrodki, które są wymienione w dokumentach, obejmują nie tylko powiat żytomierski, ale także owrucki, nowogradwołyński i radomyski. W kartotece wspomniano ponad pół setki ośrodków towarzystwa, co świadczy o pragnieniu ludzi, by odradzać się i rozwijać we własnym państwie. W latach 20. podziemni działacze mogli otwarcie deklarować swoją działalność, gdyż mieli wsparcie ministerstwa i aktywnie rozszerzali organizację. W gminach Piatkiwka i Trojanów w 1920 roku stworzono całą sieć ośrodków, a w 1921 roku – w całej gminie Ozadiwka. W innych miejscowościach w tamtym czasie towarzystwa kulturalno-oświatowe już się organizowały i aktywnie działały. Przypadki tworzenia ośrodków w 1921 roku są pojedyncze. Przeglądając dokumenty, znalazłam trzy ośrodki nazwane imieniem Tarasa Szewczenki – we wsiach Studenycia i Baraniwka w gminach Lewkiwka i Małyn. Oto tekst z dokumentu archiwalnego gminy Małyn: „Powiatowy oddział oświaty ludowej Towarzystwa Korbutowskiego „Proświta” im. T. Szewczenki. Podanie. Towarzystwo Korbutowskiej „Proświty” prosi o zatwierdzenie pieczęci Towarzystwa. Przy czym dołączamy wzór. Przewodniczący „Proświty” Szewczuk”. Wzoru pieczęci nie widziałam. Ale to, że w tamtym czasie kilka ośrodków włączyło do nazwy imię Kobziarza, świadczy o świadomych, wykształconych, piśmiennych obywatelach-aktywistach. Jeszcze początek jednego rękopiśmiennego statutu: „Statut Motowyliwskiej „Proświty” na Wołyniu. 1. Towarzystwo „Proświta” zakłada się po to, aby pomóc w oświatowym rozwoju swoich członków, dać im dobrą naukę, pożyteczną rozrywkę i prowadzić do lepszego życia społecznego. 2. Aby osiągnąć swoje zadania, „Proświta” musi dbać: a) o otwarcie bibliotek-czytelni; b) organizację publicznych czytelni, wykładów, odczytów, rozmów; c) otwarcie szkół dla dorosłych, organizację wieczorków dziecięcych i choinek bożonarodzeniowych; d) zakładanie kółek śpiewaczych; e) organizację przedstawień teatralnych i wieczorków; f) budowę „Rodzimej Chaty”; g) nawiązanie kontaktów z innymi „Proświtami” dla jak najlepszego wykonania swoich zadań. 3. Aby lepiej prowadzić pracę „Proświty”, z jej członków tworzy się oddzielne oddziały lub kółka, które dzielą między sobą pracę „Proświty”. W kosztorysach rzetelnie obliczono wydatki ośrodków. W archiwum przechowuje się plan budynku „Rodzimej Chaty”, który projektowano, protokoły zebrań, listy ośrodków oraz ich statuty, sprawozdania, a także Statut towarzystwa kulturalno-oświatowego „Proświta” guberni wołyńskiej z 1920 roku (odbitka typograficzna). Zgodnie z dokumentami, prowadzono regularne występy społeczno-teatralne „Proświt”. W powiecie owruckim znajduje się oryginał dokumentu „O zwolnieniu z mobilizacji wojskowej członków towarzystwa „Proświta” z dnia 22. 02. 1921 roku”. Jest przypadek obrabowania przez wojska polskie mienia towarzystwa „Proświta” we wsi Januszpol gminy Januszpol z dnia 21. 09. 1921 roku. Żydowska „Proświta” – zjawisko unikalne, ale pierwszy protokół również znajduje się w aktach. „Kółko inicjatywne miasta Czerwone zainteresowane sprawą organizacji żydowskiej „Proświty”… Na zebranie przyszło 85 osób. Rozpatrzywszy statut towarzystwa kulturalno-oświatowego „Proświta”, zebranie ogólne uchwaliło przyjąć go do wiadomości i kierować się nim w swojej pracy…”. Dołączono również „Listę członków żydowskiej „Proświty” w mieście Czerwone. Liczba członków – 90 osób”; listę artystów żydowskiej „Proświty”. W archiwum przechowuje się wiele spraw, które czekają na uważnego badacza. A ile ciekawych faktów tak i pozostało nieznanych! Działalność towarzystwa trzeba badać, bo to przeszłość naszych mentorów z sukcesami, niepowodzeniami i triumfami.
Maschinelle Übersetzung
I ja chcę się takim stać. A dalej szczególnie wzruszające jest: „mowa matczyna” oraz „…swoją mowę kocham, a cudzą — szanuję”. Zasługą Proświty było pielęgnowanie od dzieciństwa miłości do ojczystego języka, historii oraz szacunku dla innych języków i narodów. Jednak to „rajskie” trwanie nie trwało długo. Do przedszkola weszło dwóch polskich policjantów i, wykonując polecenia władz, brutalnie je zamknęli. Wychowawczyniami w przedszkolu były wykształcone ukraińskie kobiety, nauczycielki, które na zasadach społecznych podjęły się tak potrzebnej pracy. Jestem przekonany, że nasze państwo powinno wreszcie stać się naprawdę ukraińskie. Szczególnej troski wymaga skrajnie zubożała wieś — nosicielka ludowej kultury, z której wiele zdolnych do pracy matek jest zmuszonych wyjeżdżać, aby zarabiać pieniądze dla siebie i swoich dzieci, zostawiając je pod opieką starszych babć, dziadków, a czasem po prostu na ulicy. Miejscowe koła Proświty powinny przypominać nieudolnej władzy o potrzebach dorastającego pokolenia. Trzeba odrodzić w szkołach wychowanie patriotyczne, nauczyć przyszłe matki niezrównanych ukraińskich kołysanek. Uważam, że trzeba zakładać koła Proświty także w miejscach największego skupienia
...ży Ukraińców emigrantów w Portugalii, Hiszpanii, Włoszech, Grecji, Czechach, Niemczech i innych krajach, w północno-zachodnich i południowo-wschodnich regionach Polski, we Wschodniej Słowacji (Svidník, Preszów, Bardiów). Niezmierzony front pracy także dla pełnowartościowego funkcjonowania ośrodków „Proświty” we władzach — w Gabinecie Ministrów, Sekretariacie Prezydenta, ministerstwach obrony, spraw zagranicznych, oświaty, w Radzie Najwyższej, w środkach masowego przekazu.
1 listopada 1908 roku grupa lwowskich inżynierów przeprowadziła zebranie informacyjne, na którym założono „Ukraińskie Towarzystwo Techniczne” i powołano komitet organizacyjny pod przewodnictwem inżyniera Wasyla Nahirnego. Wkrótce zatwierdziły go austriackie władze. Towarzystwo przywiązywało wielką wagę do ochrony języka ukraińskiego w państwowych zakładach technicznych Galicji, zapoczątkowało prace nad opracowaniem ukraińskiej terminologii technicznej. W niepodległej Ukrainie powinniśmy doprowadzić tę sprawę do doskonałości.
Proponuję, aby obok obchodów 140-lecia „Proświty” świętować także stulecie „Ukraińskiego Towarzystwa Technicznego”, utworzonego pod egidą „Proświty”. W tradycyjnej dla Ukrainy, zwłaszcza na Pokuciu, naf...
...ogałem w dziedzinie naftowo-gazowej, nawet w czasach panowania austriackiego, polskiego i radzieckiego, starano się ukrainizować edukację. A w ciągu kilku lat niepodległości na Iwano-Frankiwskim Narodowym Technicznym Uniwersytecie Nafty i Gazu wydano odpowiednie podręczniki i pomoce dydaktyczne w języku ukraińskim, język ukraiński zabrzmiał na międznarodowych naradach. Na język państwowy przeniesiono całkowicie lub częściowo fachowe czasopisma naukowe. Ukrainojęzyczni specjaliści z powodzeniem konkurują na rynku pracy na całym świecie z rosyjskojęzycznymi. Na uniwersytecie większość zagranicznych studentów z krajów Azji Centralnej, Bliskiego Wschodu i Afryki wybrała jako język nauczania ukraiński, a mniejszość — rosyjski. Nawet w cytadeli znanego ukrainofoba Leonida Gracza utworzono Krymski Wydział Uniwersytetu Nafty i Gazu, na którym przeważająca większość studentów, którzy ukończyli miejscowe rosyjskojęzyczne szkoły średnie, słucha wykładów po ukraińsku bez szczególnych problemów. Nie ma wątpliwości, że staną się wysoko wykwalifikowanymi specjalistami w prestiżowych morskich technologiach naftowo-gazowych, twórcami potężnego kompleksu naftowo-gazowego Ukrainy. Zatem, jeśli chcemy, możemy wiele osiągnąć. Dlatego zabierzmy się do sprawy aktywniej!
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Petro ANTONENKO
Nasza gazeta już opowiadała o unikalnej ekspedycji czernihowskiego proświcianina Ołeksandra WołoszcZuka, która odbywała się przy wsparciu Czernihowskiej Obwodowej „Proświty” oraz jej wydawnictwa — tygodnika „Siwerszczyna”. Doświadczony turysta, który „autostopem” pokonał tysiące kilometrów i na którego koncie była już niejedna podróż, tym razem zrealizował ekspedycję, składającą się z dwóch wielomiesięcznych etapów przez Syberię, Północ i Daleki Wschód, miejsca, gdzie Ukraińcy mieszkają już od ponad stu lat. Niektórzy przybyli tam dobrowolnie jeszcze przed rewolucją jako przesiedleńcy, by zagospodarować te surowe ziemie, niektórzy — nie z własnej woli, jako więźniowie komunistycznych obozów i więzień. Za cel ekspedycji czernihowski proświcianin uznał zebranie materiału historycznego i archiwalnego o życiu Ukraińców w Rosji, a także zapoznanie się z teraźniejszością ukraińskich społeczności tego kraju. Przebieg podróży stale relacjonowała gazeta „Siwerszczyna”, strona internetowa tego wydawnictwa oraz inne czernihowskie środki masowego przekazu. Poszczególne notatki z podróży Ołeksandra drukował również nasz tygodnik. Logicznym podsumowaniem tego wielkoskalowego projektu stało się wydanie książki Ołeksandra WołoszcZuka „Autostopem na koniec świata”. Oto ona, ta elegancka, ładnie wydana książka. Na białym papierze zamieszczono 75 wspaniałych kolorowych zdjęć, które wykonał autor. Szkoda, że w celu oszczędności środków trzeba było drukować tekst drobną czcionką. Więc ta książka, która formalnie ma 220 stron, faktycznie powinna była zawierać ich prawie pół tysiąca. I nie jest to dziwne, wszak zdumiewa sam rozmach projektu. Przytoczę choć kilka liczb z tabeli na końcu książki. Ogólna długość trasy — 35 850 kilometrów. Prawie ziemski równik! Z nich tylko dwa loty samolotem nad bezkresnymi syberyjskimi przestrzeniami, którymi pokonano ponad dwa tysiące kilometrów. A reszta — samochody, kolej, transport rzeczny i morski. Wreszcie 730 kilometrów pieszo. I za wszystkimi tymi dziesiątkami tysięcy kilometrów — liczne spotkania z Ukraińcami, odwiedziny najbardziej egzotycznych i najbardziej tragicznych miejsc, gdzie ginęli, odbywali więzienne i obozowe wyroki tysiące Ukraińców. W szczególności podróżnik odwiedził obozy, gdzie przebywali w uwięzieniu Wiaczesław Czornowił, Łewko Łukjanenko. Zebrano przebogaty materiał. To, co najważniejsze, trafiło na strony książki, niemało innego, bez wątpienia, jeszcze znajdzie zastosowanie. Opowiadanie o pracy, oczywiście, jest sprawą niewdzięczną, trzeba ją czytać. Dlatego wskażę nazwy niektórych rozdziałów. „Jakuckie spotkania. Ukraińska Chandyga. Na biegunie zimna. Uranowy Butugiczag. Rzym na Kołymie. Kołymczanin z połtawskim akcentem. „Kijowska Ruś” na Sachalinie. Ukraińska historia Władywostoku. Śniadanie z widokiem na Koreę Północną. Chabarowcy nie z własnej woli. Czernihowski bard w Swobodnym. Autostop po mongolsku. Ukraińcy Szarego Klina. Katakumbowy biskup”. Zaznaczę, że Mongolia została wspomniana nieprzypadkowo. Ołeksandr tak zaplanował ekspedycję, że objąwszy Zauralie, Północ, Daleki Wschód, wracał na Ukrainę przez Mongolię, Azję Środkową i Północny Kaukaz. To była czysto proświciancka ekspedycja. Ołeksandr WołoszcZuk nie tylko chłonął wszystko, co zobaczył, i zbierał materiał, ale podróżował jako członek „Proświty”, opowiadał o Ukrainie, a nawet zdołał dostarczyć i przekazać Ukraińcom tam, tysiące kilometrów dalej, niektóre proświcianckie wydawnictwa, kasety i płyty z ukraińską muzyką. Powstaje pytanie: jak praktycznie przeprowadzać takie akcje, które są potrzebne nie mniej niż pompatyczne fora? WołoszcZuk w książce wyraża wdzięczność nie tylko obwodowej „Proświcie”, Czernihowskiej eparchii Patriarchatu Kijowskiego, Ambasadzie Rosji na Ukrainie za wsparcie w ekspedycji. Wymienia Ukraińców Rosji, którzy udzielili
Śniadanie na brzegu Morza Ochockiego wozili produktów, zabroniono wyjazdu ze wsi. Najbardziej ucierpiała wieś Nowokrasniwka dzisiejszej rady wiejskiej Bobrykiwka. Tutaj wiosną 1933 roku od głodowej śmierci zginęło 50 pracowitych rodzin, gdzie naliczano do 300 osób. Imiona tych ludzi są znane. W celu uwiecznienia ich pamięci zarząd Antracytowskiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki w osobie jego przewodniczącego I. M. Zacharczenki zwrócił się do komitetu wykonawczego rady wiejskiej Bobrykiwka z propozycją ustawienia pamiątkowego krzyża w Nowokrasniwce, co przyjęto ze zrozumieniem. Na święto Pokrowy Matki Bożej znak pamiątkowy zostanie otwarty. Oprócz wystaw, wykładów, spotkań z ludźmi proświcianie rejonu zbierają i systematyzują wspomnienia naocznych świadków Hołodomoru, które staną się podstawą przyszłej książki „Głód-33 na terenach Antracytowszczyzny”. W ramach przygotowań do obchodów 140-lecia „Proświty” zarząd oddziału rejonowego wraz z wydziałem oświaty rejonowej administracji państwowej przygotowuje pierwszy numer kulturalno-informacyjnego czasopisma „Krynyczeńka”, gdzie wszystkie materiały będą prezentowane pod hasłem „Za Ukrainę na Donbasie!”. Do druku w lokalnej prasie przygotowano książkę szkiców „Ukraińskie oblicze Antracytowszczyzny”. Przygotowujemy inne ciekawe wydarzenia.
Centrum prasowe Ługańskiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
Ziemię czernihowską — do pomnika więźniów Kołymy pomoc finansową w realizacji ekspedycji. Wśród nich — zastępca przewodniczącego dumy miejskiej Władywostoku Ołeksandr Kyryczenko, metropolita syberyjskiej diecezji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Waruch, dyrektor kopalni złota „Krywbas” z obwodu magadańskiego Serhij Bazawłucki, dyrektor firmy „Ratymyr” z Władywostoku Ołeksandr Trusz, a także wiele osób prywatnych z różnych zakątków Rosji. I, oczywiście, pomogli czernihowscy sponsorzy — prywatni przedsiębiorcy. Ciekawe, że sam Ołeksandr wziął z domu zaledwie 500 dolarów, a przejechawszy ponad 35 tysięcy kilometrów, przywiózł 1700. Doświadczony podróżnik zdołał nawet zarobić pieniądze podczas podróży, pracując przy robotach budowlanych i remontowych, między innymi w jednym z klasztorów. A co najważniejsze — dobrzy ludzie nie tylko w większości przypadków wieźli go bezpłatnie, ale też ofiarowywali pieniądze na podróż oraz na wydanie przyszłej książki. Częściowo sfinansował ją sam autor. Książka „Autostopem na koniec świata” ukazała się w większości kosztem gazety „Siwerszczyna”. Wydrukowano ją w naszym obwodzie, w drukarni „Diamant” w rejonowym miasteczku Mena. Cieszy, że obwodowe oddziały „Proświty” mogą organizować ekspedycje i wydawać takie książki. I mimo wszystko nie byłoby źle, gdyby do ciekawych i ważnych akcji dołączały się, na przykład, Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna, Ambasada Ukrainy w Rosji, mecenasi. Jeśli nawet się nie dołączą — i tak będą nowe akcje, nowe ekspedycje w imię Ukrainy, jednoczenia rozproszonego po wszystkich zakątkach świata ukraiństwa. * * * Książkę Ołeksandra WołoszcZuka „Autostopem na koniec świata” można nabyć w Czernihowskim Obwodowym Oddziale Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Adres biura: 14000, m. Czernihów, ul. Worowskiego 10. Telefon kontaktowy: (04622) 4-92-83.
Maschinelle Übersetzung
Kateryna ŻYTNYKOWA, członkini zarządu miejskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Z okazji 90. rocznicy podniesienia ukraińskich flag na Flocie Czarnomorskiej dowództwo Marynarki Wojennej Sił Zbrojnych Ukrainy wraz z patriotyczną społecznością miasta przygotowało tablicę pamiątkową i już drugi miesiąc wojskowi oraz działacze Proświty próbują zainstalować ją na Przystani Grafskiej. Na tę datę przygotowano również odznakę pamiątkową. Ale działaniom na rzecz instalacji tablicy pamiątkowej przeciwdziałają prorosyjskie lokalne komórki „Bloku Rosyjskiego” oraz „Wspólnoty Rosyjskiej”. Wydawałoby się, że te zgromadzenia imperialnych szowinistów powinny mieć tożsamą nazwę, ale nie są one w stanie odróżnić rdzenia „rus” w słowie będącym nazwą państwa naszych przodków od rdzenia „ros” w słowie będącym nazwą państwa moskiewskiego. Niektórzy z nich jeszcze deklarują, że są Ukraińcami! Codziennie na stałe miejsce zamieszkania do Sewastopola przybywają coraz to nowi wojskowi emeryci, zwłaszcza z Dalekiego Wschodu, Nowej Ziemi. W szybkim tempie Flota Czarnomorska Federacji Rosyjskiej buduje dla nich w mieście wielopiętrowe budynki. Na Krymie utworzono nową wspólnotę „Ziemiaństwo Nowoziemców”, która liczy ponad tysiąc osób. Sewastopol przekształcił się w miasto ludzi starszych. Przybywają oni dużymi grupami, wielu z nich wkrótce umiera. Emeryci z sąsiedniego kraju zalali całe południe od Odessy do Mariupola. I tylko gdy się osiedlą, od razu zapraszają całą swoją rodzinę, znajomych. W Rosji obowiązuje prawo: nie władasz rosyjskim — nie masz obywatelstwa, a do naszego państwa przybywa kto chce. Razem z emerytami władze rosyjskie po cichu przerzucają nam także swoich bezdomnych. Są nieumyci, śmierdzący, pracować nie chcą… A w dniu świętowania Floty Czarnomorskiej corocznie do Sewastopola przybywają „obrońcy Moskwy”, którzy mają po 55—60 lat. Widocznie tam, pod Moskwą, wciąż trwa druga wojna światowa. Pora wojnę kończyć. A działacz Proświty Wołodymyr Czornomor w swoim wierszu dał godną odpowiedź rosyjskim szowinistom: …Nie będzie więcej tutaj imperiów, Komun, obietnic kłamliwych. Nie będzie wyższości nad bratem. Obcych nie trzeba nam starszyzn. Zapamiętajcie, kaci wolności: Mój sztandar teraz — najważniejszy!
Maschinelle Übersetzung
Proświtianie z Antracytowszczyzny aktywnie włączyli się w przygotowania do obchodów 75-lecia Hołodomoru na Ukrainie oraz 140-lecia „Proświty”. W lipcu tego roku w rejonie rozpoczęła się ekspozycja pamięci ludowej o strasznej tragedii 1932–33 r. Przez dwa tygodnie w największym wiejskim domu kultury — Dziakiwskim — prezentowana była wystawa „Oskarżamy! Hołodomor 1932–33 r. — ludobójstwo narodu ukraińskiego”, która językiem dawno utajnionych dokumentów przekonująco opowiadała odwiedzającym o strasznym zbrodniczym czynie komunistycznej władzy XX wieku.
Informacyjno-wykładowe zabezpieczenie wystawy prowadzili najaktywniejsi członkowie Towarzystwa: Iwan Zacharczenko, przewodniczący organizacji rejonowej, regionalista; Nadija Korolowa, bibliotekarka; Ludmiła Skapenko, dyrektor SBK.
W kontekście ogólnego obrazu Hołodomoru Iwan Zacharczenko na podstawie własnych badań udowodnił, że Hołodomor dotknął także terenów dzisiejszego rejonu antracytowskiego. Tutaj również wsie i kołchozy za niewykonanie planu zakupów zboża wpisywano na „czarne tablice”, nie za
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
jenka, Iwan Pasemko, ukrainoznawca, slawista, tłumacz z języka polskiego, czeskiego i niemieckiego, uczestnik wielu naukowych konferencji językoznawczych i literaturoznawczych. Utwory Oresta Slywynskiego opublikowano w zbiorach „Kryżmo”, „I bili kupawy” oraz „Aż do rankowoho siajwa”, a twórczość Iwana Pasemki — w zbiorach „Moja frankiana” oraz „Ukrainstwo: switowi obshyry”. Wiele ich utworów dotyczy historii naszego regionu. Wołodymyr HOLYNSKYJ, przewodniczący oddziału „Proświty”, m. Rudki, obwód lwowski. Członkowie „Proświty” z Rudek i okolicznych wsi spotkali się ze swoimi krajanami — kijowskimi mistrzami pióra, słowa i myśli. Nasi goście — Orest Slywynskyj, krytyk, członek kolegium redakcyjnego gazety „Literaturna Ukrajina”, autor szkiców krajoznawczych i esejów, laureat nagrody imienia Iwana Ohijenki. Do członków „Proświty” przemawia nasz kijowski gość Orest Slywynskyj. Odbyła się szczera rozmowa o tym, co napisano, o tym, co nas obecnie niepokoi oraz jak działać, aby Ukraina krzepła i się rozwijała. Do rozmowy zaproszono naszego „proświtańskiego” patriarchę Iwana Buczkiwskiego, niestrudzonego poszukiwacza odrodzonej „Bojkiwszczyny” z Sambora Wasyla Semczyszyna, strażniczkę ukraińskich tradycji ludowych i obyczajów Darynę Lutyk, literatkę ze szkoły w Rudkach Łesię Turczyn, twórczą działaczkę „Proświty” ze szkoły w Czajkowicach Marię Synycką-Wynnycką. W imieniu lekarzy z Rudek przemawiał miłośnik pięknego słowa Oeh Szymański, w imieniu Związku Ukrainek — Nadija Kusznir. Przeczytanym i przeżytym ciepłem dawnych lat dzieliła się inteligencja z Chłopczyc i Wiszni. Nie wszyscy miłośnicy mądrego słowa doczekali się swojej kolejki do wystąpienia, bo przecież do „rankowoho siajwa” (porannego blasku) kontynuować rozmowy było niemożliwe. Spotkanie pobłogosławił ks. Bohdan Waniwskyj, członek rady „Proświty”. W imieniu władz lokalnych uczestnikom zebrania podziękowała sekretarz miejskiego komitetu wykonawczego, członkini „Proświty” Switłana Ferenc. Wielu uczestnikom spotkania kijowscy krajanie podarowali swoje utwory z autografami. Kierownik Biblioteki Miejskiej w Rudkach Łesia Pukało serdecznie podziękowała za prezenty. Ma ona nadzieję na autorskie nowości naszych krajan.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
przedmioty lub sytuacje, które wywołują aprobatę lub zazdrość rówieśników (Tabela 2). Jeśli najmłodsi cenią wysokie wyniki w nauce nawet wyżej niż modną odzież i „gadżety”, to studenci pierwszego roku szkół zawodowych i wyższych uczelni są odmiennego zdania. Jest to być może najważniejszy punkt w podsumowaniu ankiety dotyczącej studentów pierwszego roku: wyniki w nauce są na piątym miejscu. Popyt na wiedzę (edukację) nie istnieje przede wszystkim dlatego, że faktyczny zarobek (prestiż pracy) mało od niej zależy. Trudno odkryć bezpośrednie związki socjologiczne między ryzykownymi zachowaniami seksualnymi najmłodszych a ich wyobrażeniami o szczęściu i prestiżu. Nie ostatnią rolę odgrywają moda, bezmyślne małpowanie i „szczenięca duma”. Jednak nie możemy ignorować ogólnego klimatu moralno-etycznego społeczeństwa, którego niektóre składniki dzisiaj ciążą ku asocjalności. Można stwierdzić, że nastolatki wszystkich grup wiekowych (do 92%) wiedzą, czym jest prezerwatywa. Jeśli wszystko jest tak dobrze, to dlaczego wszystko jest tak źle? Musimy powrócić do problemu narkotyków. Do 12 roku życia żaden z nastolatków nie był z nimi zaznajomiony. W wieku 12–14 lat mniej niż 4% nastolatków już spróbowało narkotyku. Mniej optymistyczny obraz jest wśród 19–20-latków, ponieważ narkotyk spróbowało ponad 15% z nich. A wśród 15–18-latków z narkotykiem zaznajomił się już co piąty. Większą aktywność w poznawaniu „zakazanego owocu” wykazują chłopcy. W wieku 12–14 lat oraz 19–20 lat liczba chłopców zaznajomionych z narkotykami przewyższa liczbę rówieśnic dwukrotnie, a w wieku 15–18 lat — prawie trzykrotnie. Do 60% nastolatków właśnie w tym wieku na sobie wypróbowało ich działanie. Dla pewnej liczby osób już pierwszy kontakt z „narkotykiem” staje się fatalny. Dalej wszystko dzieje się według schematu, w wyniku którego HIV/AIDS (i ogólnie własne oraz cudze zdrowie) Tabela 1 UDZIAŁ NASTOLATKÓW, KTÓRZY MAJĄ EPIZODYCZNE LUB REGULARNE KONTAKTY SEKSUALNE, W ZALEŻNOŚCI OD WIEKU I TYPU PLACÓWEK EDUKACYJNYCH, 2008 ROK „seks-pozytywni”, % Wiek Placówka edukacyjna chłopcy dziewczęta 13–14 lat szkoła 21 3 15–16 lat szkoła 31 13 17–18 lat uczelnia wyższa 43 20 15–18 lat szkoła zawodowa 53 36 stają się mało interesujące. Zacytuję w języku oryginału jeden z podręczników narkologii; mowa o najbardziej niszczycielskim narkotyku „typu makowego” — heroinie: „Zwraca uwagę znaczne odmłodzenie kontyngentu chorych z uzależnieniem od heroiny, zwiększona częstotliwość zachowań kryminogennych, wysoka śmiertelność wśród tych pacjentów. Heroinowa narkotyzacja faktycznie błyskawicznie Tabela 2 CZYNNIKI SZCZĘŚCIA U DZIECI I NASTOLATKÓW (%) Przedmioty szacunku i zazdrości 6 klasa 10 klasa I rok szkoły zawodowej I rok uczelni wyższej Modna odzież i akcesoria 30 33 27 33 Ciekawe hobby 33 28 25 31 Rozwinięcie fizyczne 25 26 24 28 Wysokie wyniki w nauce 33 25 20 23 Możliwość „pięknego” wypoczynku 22 23 25 30 Elitarne mieszkanie 25 17 22 17 Pozycja rodziców w społeczeństwie 19 23 18 17 Nauka w prestiżowej szkole, kolegium 17 11 15 21 Posiadanie własnego zarobku 8 11 17 15 niszczy zadatki pozytywnej orientacji społecznej, wypacza instynkt samozachowawczy nastolatka, który przestaje rozwijać się intelektualnie, traci zdolność do działalności twórczej, pozbawia się osiągniętych pozycji życiowych, wciąga się w życie niezgodne z prawem, staje się „balastem społeczeństwa”, faktycznie wchodząc z nim w nieskończone przeciwdziałanie. Na tle używania heroiny gwałtownie formuje się wyraźna psychopatyzacja osobowości z późniejszą degradacją i obniżeniem moralno-etycznym, tendencjami auto- i heteroagresywnymi. Gwałtownie rośnie liczba chorych zakażonych wirusem HIV z narkomanią heroinową”. BRUDNA KREW Ukraiński Instytut Badań Społecznych im. O. Jaremenki przeprowadził w czterech miastach (Kijowie, Odessie, Pawłohradzie w obwodzie dniepropetrowskim oraz Połtawie) ankietę wśród 1610 osób w wieku do 23 lat: 808 narkomanów iniekcyjnych, 476 ich kolegów, którzy zażywają narkotyki nieiniekcyjne, oraz 326 chłopców i dziewcząt spośród tych, którzy pozostają w przyjacielskich relacjach z respondentami poprzednich grup, ale narkotyków nie zażywają. Uzyskane materiały pozwoliły badaczom wyciągnąć ważne wnioski. 1. 80% narkomanów iniekcyjnych przed pierwszą iniekcją miało doświadczenie zażywania narkotyków nieiniekcyjnych. 2. 87% narkomanów iniekcyjnych zrobiło sobie pierwszą iniekcję w kręgu przyjaciół lub partnerów seksualnych (częściej — dziewczęta pod wpływem chłopców). Średni wiek, w którym rozpoczyna się ta smutna droga, to 18 lat. Zazwyczaj przy pierwszej iniekcji przyjaciele dają truciznę bezpłatnie. 3. Druga iniekcja, która ostatecznie określa los człowieka, pod wrażeniem otrzymanego „haju” w 74% przypadków odbywa się w najbliższym czasie: w 7% przypadków po kilku godzinach (!), w 42% — po kilku dniach, w 25% — po kilku tygodniach. 4. Narkomani iniekcyjni aktywnie reklamują swój styl życia. Po kilku latach od pierwszej iniekcji każdy wciąga „na igłę” 2–3 nowicjuszy, więc liczba uzależnionych od narkotyków tej kategorii co roku się podwaja, ale (z powodu wysokiej śmiertelności) ich skład osobowy szybko się odnawia. Tak więc, po pierwszej iniekcji heroiny ośmiu na dziesięciu narkomanów iniekcyjnych żyje nie dłużej niż 5–7 lat. Łącząc materiały Ukraińskiego Instytutu Badań Społecznych oraz niektórych innych ośrodków naukowych, można sformułować zasadnicze stanowiska dotyczące związku narkomanii i HIV/AIDS. Już przed pierwszą iniekcją 34% narkomanów iniekcyjnych skorzystało nie z czystych strzykawek i igieł, a z tych, które ich mentorzy zaproponowali „po sobie”. Dalej staje się to zwyczajem. Zdjęcie Olesia Dmytrenki
W ciągu pierwszych lat zażywania narkotyków iniekcyjnych (do momentu powstania patologii narządów wewnętrznych) osoby zażywające narkotyki drogą iniekcyjną prowadzą aktywne i „rozwiązłe” życie seksualne, co sprzyja „krzyżowemu” zakażaniu. Od jednej czwartej do jednej trzeciej kobiet zażywających narkotyki drogą iniekcyjną okresowo świadczy usługi seksualne za pieniądze, zarabiając „na dawkę”. Z czasem wiele z nich zostaje prostytutkami, rezygnując z innych zarobków. Według statystyk opublikowanych przez Państwowy Komitet Statystyki, rzekomo mamy na Ukrainie stabilizację liczby osób uzależnionych od narkotyków w ciągu ostatnich 4—5 lat. A HIV/AIDS rośnie. Dlaczego? Najstraszniejsza odpowiedź brzmi: dlatego, że epidemia wyrwała się poza granice tej grupy ryzyka, którą tworzą osoby zażywające narkotyki drogą iniekcyjną, i poszła szerzyć się nie przez igłę, a przez seks. Taka tendencja jest obserwowana, ale stabilizacji liczby narkomanów w rzeczywistości nie ma. Współpracownicy Charkowskiego Instytutu Neurologii, Psychiatrii i Narkologii, profesorowie I. W. Łynski oraz A. I. Mynko, stosując dowcipną procedurę matematyczną, udowodnili, że „służba narkologiczna żywiołowo kompensuje rzeczywiste wahania zachorowalności sztucznym zwiększaniem lub zmniejszaniem okresu utrzymywania zarejestrowanych chorych w ewidencji w celu utrzymania stosunkowo stabilnej liczebności grupy dyspanseryjnej”. (Ukraińska Gazeta Medyczna, 2007, nr 7—8). Mówiąc prościej, liczbę pacjentów w ewidencji trzeba utrzymywać taką, aby personel nie był oskarżany o bezczynność, ale nie zbyt dużą, aby przychodnia mogła wykonać reglamentowane działania wobec każdej jednostki ewidencyjnej i godnie się rozliczyć. Jeśli chodzi o narkotyki wycofane z obrotu, to możemy się tylko domyślać, ile z nich ominęło konfiskatę. Odpowiednie służby USA szczycą się swoją pracą, ponieważ na czarnym rynku wystąpił brak kokainy; naszym narkomanom nie brakuje niczego, chyba że pieniędzy. Tutaj warto porozmawiać o rankingach: według oceny ekspertów Światowego Forum Ekonomicznego, najgorszy spośród swoich wskaźników Ukraina ma w rubryce „jakość instytucji” — 115 miejsce. Zwiększymy liczbę poradni narkologicznych — wzrośnie liczba zarejestrowanych narkomanów, zredukujemy personel tych poradni, które dzisiaj istnieją, i narkomanów „stanie się” dwa razy mniej. Problem narkomanii jest na tyle ważny sam w sobie oraz w kontekście walki z AIDS, że „hipotezę roboczą”, którą posługują się demografowie (oficjalny wskaźnik pomnożyć przez 10), nie można uznać za akceptowalną. Musimy nie domyślać się, a znaleźć prawdę, ale informacja drogo kosztuje, a pieniędzy, oczywiście, brakuje.
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr WOJTENKO, profesor. Będąc małymi, chcą stać się „wielkimi”. Kiedy trochę podrosną, chcą być dorośli: wkładają buty mamy na obcasach albo przymierzają się do papierosów taty. Atrybuty „dorosłości” są oczywiste i osiągalne, zwłaszcza gdy dorośli (w domu czy na łące) nie obciążają swojego zachowania choćby czymś, co nazywa się kulturą. Przekleństwa, tytoń, piwo, wino, wódka, ryzykowny seks, narkotyki, kryminał — oto lista i kolejność tego, na co, dzięki Bogu, nie jest skazana każda nieletnia dusza, a jednocześnie tego, czego uniknąć udaje się nie wszystkim. Nauczyciele o tym wiedzą, ale w większości milczą. Lekarzom milczeć nie wolno. RETRO. W 1999 roku ukazał się raport z badań socjologicznych nad zachowaniami seksualnymi najmłodszych obywateli Ukrainy. Realizacja projektu stała się możliwa dzięki wsparciu Ministerstwa Ochrony Zdrowia Ukrainy, Światowej Organizacji Zdrowia oraz Funduszu Ludnościowego ONZ, które udzieliły wykonawcom wsparcia politycznego, technicznego i finansowego. Badanie objęło prawie 2000 nastolatków ze wszystkich regionów Ukrainy, głównie uczniów średnich szkół ogólnokształcących oraz studentów. Dla uzyskania całościowego obrazu ankietowano również pracowników medycznych, nauczycieli, pracowników służb socjalnych dla młodzieży, konsultantów „telefonów zaufania” oraz rodziców, w łącznej liczbie ponad 200 osób. Uzyskane materiały zszokowały, choć lekarze bliscy zawodowo tej problematyce (wenerolodzy, ginekolodzy) byli wystarczająco poinformowani. 1. 73,6% młodych ludzi utrzymuje regularne i nieregularne kontakty seksualne, większość z nich rozpoczęła życie seksualne w wieku 15–17 lat, jednak 21% nie stosuje środków zapobiegających ciąży. 59% ciąż u dziewcząt kończy się aborcją. Zapalenia wewnętrznych narządów płciowych i zaburzenia cyklu miesiączkowego to pierwsze oznaki tego, że pewna liczba dziewczynek i dziewcząt w przyszłości będzie miała problemy — być może nawet niepłodność. 2. Rozpowszechnienie chorób przenoszonych drogą płciową różni się w zależności od regionu, ale różnice regionalne nie były przedmiotem badania. Lista schorzeń jest typowa dla „dorosłej” wenerologii. 3. Głównymi czynnikami powstrzymującymi nastolatków przed zwróceniem się do specjalistów są względy natury etycznej: boją się osądu, nieprzestrzegania tajemnicy, a także niezrozumienia swoich problemów przez dorosłych. Niektóre obawy mają podstawy. Tak, pracownicy „telefonu zaufania” w 60% zgłoszeń nie potrafią odpowiedzieć na wszystkie pytania nastolatków. 100% ankietowanych konsultantów „telefonu zaufania” nie posiada umiejętności pracy z nastolatkami, większość z nich wskazuje na brak specjalistycznej wiedzy, 25% konsultantów nie wie o wyspecjalizowanych placówkach dla nastolatków i młodzieży, 91% uznało za skrajnie potrzebne dodatkowe przygotowanie zawodowe do pracy z nastolatkami i młodzieżą w kwestiach zdrowia reprodukcyjnego i seksualnego. W przypadku zwrócenia się do lekarzy znika kwestia kompetencji zawodowych, jednak znaczącą rolę jako czynnik powstrzymujący odgrywają kwestie finansowe. Negatywnym czynnikiem jest to, że jedna trzecia nastolatków odczuwa obojętny lub wrogi stosunek do siebie ze strony pracowników medycznych. Badanie potwierdziło, że często lekarze decydują się na naruszenie tajemnicy lekarskiej i informują rodziców o problemach zdrowia seksualnego ich dzieci, a mianowicie: ze wskazań życiowych — 75,8%; za zgodą nastolatka — 57,6%; w przypadkach zagrożenia społecznego — 63,6%; we wszystkich przypadkach — 12,1%. Jest tu o czym myśleć, ponieważ przestrzeganie tajemnicy lekarskiej w pewnych przypadkach jest po prostu niebezpieczne, a jej nieprzestrzeganie (informacja o czym szybko rozprzestrzenia się w środowisku młodzieżowym) tworzy niekorzystny wizerunek placówek medycznych i zmusza do unikania kontaktów z nimi. Autorzy publikacji „Zdrowie reprodukcyjne i seksualne nastolatków na Ukrainie” kończą ją tak: „Sytuacja ze zdrowiem seksualnym i ryzykownymi zachowaniami nastolatków na Ukrainie, według danych przeprowadzonego badania, nie jest krytyczna. Zaniepokojenie wywołuje raczej negatywna dynamika wielu wskaźników. Jeśli środki prewencyjne nie zostaną opracowane na szczeblu państwowym w najbliższym czasie, przyszłość Ukrainy będzie wyglądać bardzo pesymistycznie”. Od tego czasu minęło dziesięć lat i przyszłość nadeszła. OD 1999 DO 2008. Niedawno media opublikowały wyniki sondażu, który przeprowadził Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF) wspólnie z Ukraińskim Instytutem Badań Społecznych im. O. Jaremenki wśród 6535 respondentów — uczniów szkół oraz studentów pierwszego roku szkół zawodowych i wyższych uczelni z 335 placówek edukacyjnych w 227 miejscowościach. Jak wskazuje tabela 1, w porównaniu z 1999 rokiem sytuacja pozostaje „stabilna” (w tym sensie, że życie seksualne rozpoczyna się nie wcześniej niż w 6. klasie). Jednocześnie mamy znaczący odsetek „seks-pozytywnych” wśród młodzieży w wieku nastoletnim. Większość ankietowanych, którzy mieli już doświadczenia seksualne, łączy seks ze spożywaniem alkoholu i narkotyków, a jedna czwarta lekceważy prezerwatywy. I dzieje się to na Ukrainie, gdzie sytuacja epidemiczna w zakresie HIV/AIDS staje się coraz gorsza. Podczas przeprowadzania tego sondażu okazało się, że mniej niż 1% ukraińskich dzieci w wieku 11–16 lat uważa się za „całkowicie nieszczęśliwe”, a prawie trzy czwarte czuje się „dość szczęśliwymi”. Głównym czynnikiem poczucia szczęścia jest
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
nie, serce moje, nie ma takich, jak my dwoje. Są i inne czułe zwroty. U M. Kropywnyckiego: Chwedoska [dopytuje]. Jak ty powiedziałeś mi przy wrotach? Roman [powtarza]. Ptaszyno moja! Czy jak u H. Kwitki-Osnowjanenki: Halu, gwiazdeczko moja!.. Nie można mi bez ciebie wytrwać… Czy jak u M. Kociubynskiego: Czekam twojej odpowiedzi, moje ty słoneczko jasne… Tak samo można znaleźć różne łagodne słowa i dla zwracania się do męża, jak u H. Kwitki-Osnowjanenki: — Kostieńku… sokole… łabędziu! Ja i kochałam cię, i kocham — miary nie ma! Albo u M. Kropywnyckiego: Odarka. Ty, zapewne, zmęczyłeś się, mój gołąbku? Chodź do chaty, odpoczniesz… Czy u B. Hrinczenki: Natalja. Jakymoczku! (Rzuca się i przypada do niego.) Mój drogi! Mój najdroższy! W zwrotach do bliskich i najbliższych ludzi stosowne będą także przymiotniki-określenia drogi, najdroższy, luby, miły, kochany. U M. Kociubynskiego: Drogi przyjacielu! Długo czekałeś na mój list i, jak teraz widzę, nie na próżno spodziewałeś się choć przez mnie zaczerpnąć rodzinnego ciepła. U H. Kwitki-Osnowjanenki: — Braciszku mój milusiński! — krzyknęła Marusia i objęła go rączkami. U T. Szewczenki: Iwanie mój, Iwanie, przyjacielu mój kochany. U Łesi Ukrainki: Mawka. Zagraj mi, kochany, na fujarce, niech ona całe zło oczaruje! Także u Łesi Ukrainki: Mawka. Nie, luby, ja ci nie wyrzucam. U K. Herasymenki: Ty śpisz, moja luba, daleko, daleko… Przestrzenie i dni pomiędzy nami legły. Język ukraiński, oprócz tego, bogaty jest w czułe, emocjonalne formy imion. Weźmy, na przykład, imię żeńskie Olha — ile czułych wariantów tego imienia stworzył nasz naród: Ola, Ołeńka, Oleczka, Olunia, Olunka, Olunieńka, Oluneczka, Oluncia, Olusia, Olusieńka, Oluseczka, Oluta, Olutieńka, Olutoczka, Lusia, Lusieńka, Luseczka, Lola, Loleńka, Loleczka. U W. Kaniwcia: Rzuciła się Maniasza na szyję Oli: — Żegnaj, Lolu, Loleczko! U L. Zabaszty: Ołeńko, Olu… Pieśni moja Bondariwno! Albo imię męskie Mychajło — jak różnie można używać go: Mychajłyk, Mychajłońko, Mychajłoczko, Mychajłunio, Mychało, Mychań, Mychańo, Mychaś, Mychaśo, Mychasyk, Mychaśko, Myś, Myszko, Miszunia. I każda forma imienia wnosi swoje emocjonalne odcienie do zwrotu. Dobrze zauważył to J. Janowski: Dlaczego nazywali go Miszunią? A dlatego, że żadne inne imię do niego nie pasowało — ani Mychajło, ani Myszko, ani Mychaś. Jedynie — Miszunia. Jak czule, delikatnie może brzmieć to czy inne imię w połączeniu kilku jego pieszczotliwych wariantów, można przekonać się z wypowiedzi M. Stelmaha: Oksano!.. Oksanko!.. Oksanoczko!.. — nachyliły się nad nią jego zdziwione i radosne oczy. Albo u O. Dowżenki: — Tak cię zwą Wasyl? — Tak. — Wasyl, Wasylik, a ja Olesia. W porę i stosownie użyte w zwrocie słowa panie czy pani, dobrodzieju czy dobrodziejko, pieszczotliwe formy nazw czy imion sprzyjają porozumieniu, tworzą pełną zaufania, ciepłą, niekrępującą atmosferę komunikacji. Jak radzi Switłana Bohdan, autorka książki “Etykieta językowa Ukraińców: tradycje i współczesność”, “wybierając zwrot, trzeba uwzględniać sytuację komunikacji (w rodzinie, z przyjaciółmi, w pracy, z nieznajomymi ludźmi w transporcie itp.) i czynnik adresata (jego wiek, płeć, stanowisko, zawód itp.)”. Ale podstawowe: każdy zwrot człowieka do człowieka powinien być przepełniony życzliwością, ciepłem i szczerością. I środków do osiągnięcia tego w naszym języku jest wystarczająco. JĘZYK JEST JEDEN
Maschinelle Übersetzung
Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu. Zakończenie. Początek w nr 29 za 2008 rok. A jakże mamy zwracać się do mało znanych i nieznajomych ludzi? „Hej, mężczyzno”, „kobieto”, „dziewczyno” — brzmi to szorstko, jeśli chcecie, dziko. A słowa pan, pani, panno dlaczegoś utykają nam w gardle, bo to, powiadają, tak nazywano obszarników, wyzyskiwaczy. Do obszarników trzeba było zwracać się z szacunkiem, dlatego też tak zwracano się do nich — panie, pani. Jednak pierwotnie te słowa wcale nie oznaczały obszarnika czy obszarniczki. Językoznawcy uważają, że słowo pan przyszło do nas z języka staroirańskiego, gdzie oznaczało „obrońca, stróż, dozorca”. W ukraińskich zabytkach piśmiennictwa po raz pierwszy wspomniano je w 1349 roku, kiedy o poddaństwie i obszarnikach jeszcze nie słyszano. Zatem początkowo było jedno słowo pan jako pełne szacunku zwrócenie się, a z czasem rozszczepiło się na dwa homonimy — słowa brzmiące tak samo, lecz o różnym znaczeniu. W opowiadaniu Marka Wowczka „Kozaczka” czytamy: Właśnie jadą ludzie, — z jarmarku wracają. I Petro Szostozub, i Andrij Honta, i Mychajło Dydycz, i jeszcze ilu ludzi. Petro z siwą parą koni rusza na przedzie… Jedzie sobie powoli i pyta napotkanego człowieka: — A co to za wesele u nas się zdarzyło? — A to, — mówi tamten, — córka nieboszczyka Chmary poślubiła Iwana Zołotarenkę. — Z Zołotarenką? A cóż to za Zołotarenko? — Poddany, panie Petrze, ot, poddany suchomłyńskiego pana. W ostatniej kwestii dwukrotnie użyto słowa pan: w uprzejmym zwróceniu się chłopa do chłopa — panie Petrze, i przy nazywaniu obszarnika — suchomłyńskiego pana. I ukraińscy chłopi ich znaczenie wyraźnie rozróżniają. I w sztuce Łesi Ukrainki „Jesienna baśń” budowniczy zwraca się do majstrów: Panowie-bracia, trzeba coś zacząć. U T. Szewczenki to słowo użyte jest w zwróceniu się do czytelnika: A w każdym razie, jak wiesz, panie-bracie, nie głupiec, sam sobie rozważ. Słowo pan szeroko używali kozacy jako życzliwą, pełną szacunku formę zwrócenia się. Jest to odzwierciedlone w pieśniach ludowych: panowie młodzieńcy, panowie kozacy, panie-bracie, panie-towarzyszu. W dumie śpiewa się: Hej, panie kumie, panie Chmielnicki. W sztuce Iwana Karpenki-Karego „Sawa Czałyj” słowo panowie użyte jest wobec kozaków: Wszyscy zaporożcy. Hej, do pomsty! Napadniemy na Niemirów! Spalimy! Czałyj. Poczekajcie, panowie, do stosownego czasu, nie psujcie wy moich zamiarów, a wtedy razem zapłacimy za wszystko; teraz my jeszcze nie jesteśmy gotowi! Słowo pan używane jest w kolędach i szczedriwkach, a kolędy i szczedriwki, jak wiadomo, pochodzą jeszcze z czasów przedchrześcijańskich, kiedy i panów nie było: Panie gospodarzu, czy śpicie, czy słyszycie, czy w domu nocujecie? Czy każecie szczedrować, swój dom rozweselać? Albo: Dobry wieczór, panie gospodarzu, raduj się! I jeszcze w szczedriwce: Jasny księżyc — pan gospodarz, piękne słońce — żona jego, drobne gwiazdy — jego dzieci. I te nazwy wcale nie były obraźliwe, a przeciwnie — pełne wysokiego szacunku dla tych, do których się zwracano. Na ile słowa pan, pani jako uprzejme zwrócenie się do nieznajomych czy mało znanych ludzi kiedyś były rozpowszechnione, świadczy i takie zdanie z utworu Panasa Myrnego: Do każdego przechodnia krzyczały przekupki jedna przez drugą: tędy-tędy, panie, pani, panienko. Wspominając o ojcu-matce, też nierzadko używano słów pan, pani. U Hułaka-Artemowskiego czytamy: — Hej, Chwedku, ucz się! Hej, opamiętaj się! — tak pan ojciec mówił swojemu dziecku. U Danyła Mordowca: Zostawała u nas jeszcze szkapa dobra i koza leniwa, i je pan zabrał za podatek, bo pani matka zarobić nie mogła. Tutaj słowo pan oznacza obszarnika, a pani matką z szacunkiem nazwano chłopkę. Słowo pan jest obowiązkowe w sferze dyplomatycznej. Używa się go w oficjalnej korespondencji, w oficjalnym zwróceniu się podczas wystąpień: Szanowne panie i szanowni panowie! Zatem, szanowne panie i szanowni panowie, szanujmy się nawzajem, bądźmy panami na swojej ziemi i nie wstydźmy się tak wielbić siebie nawzajem. W naszym języku są jeszcze inne dobre słowa do zwracania się do nieznajomych lub mało znanych ludzi — dobrodzieju, dobrodziejko, niestety, prawie zupełnie zapomniane. Łesia Ukrainka w listach do M. Pawłyka, I. Franki często używa tego zwrotu: Wysokoszanowny dobrodzieju! Oto ja wreszcie przygotowałam do druku swoje wiersze. U P. Kulisza czytamy: Wszedł [dziad Hrywa] do świetlicy, ukłonił się panu sotnikowi i mówi: Dzień dobry, dobrodzieju! — A sotnik mu: — Zdrów bądź, dobrodzieju! — bo oni jeden drugiego przywykli nazywać dobrodziejami. W opowiadaniu H. Kwitki-Osnowjanenki „Dobrze rób, dobrze i będzie” chłop zwraca się do generała: — Pozwólcie mi, wasze… błago… rodzie… jaśnie oświecony, wybaczcie, my chłopi prości, nie umiemy, jak takiego pana i wielbić, nie tylko z nimi rozmawiać, tak niech będzie po naszemu, nie gniewajcie się, dobrodzieju! — i ukłonił się przed nim. Generał, oczywiście, nie zrozumiał, co mu Tychon po naszemu mówił, i zapytał urzędnika. Jakże ten mu wytłumaczył, że, mówi, „dobrodziej” oznacza, że dobro czyni, albo robi dobro, tak generał aż zaśmiał się i mówi: — Haraszo, haraszo, chłopku! Nazywaj mnie dobrodzieju, to lepsze od jaśnie oświeconego. W zwróceniu się do kobiety używają słowa dobrodziejko. W jednym z listów M. Kociubynski pisał: Bądźcież łaskawi, Wysokoszanowna Dobrodziejko, nie odmówcie szybkiej odpowiedzi na ten list. W wierszu Wołodymyra Samijłenki czytamy: Dobrodziejko! Nie myślałem ja nikomu chwalić się o tym, co mam w sercu. Co to słowo postrzegano i może być postrzegane nie tylko jako danina uprzejmości, ale i w jego bezpośrednim znaczeniu, świadczy takie wyrażenie z utworu N. Kobrynskiej: Rozdając chłopom chininę [środek przeciwmalaryczny], Jadzia nawet nie zauważyła, jak tym samym weszła w rolę dobrodziejki swojej wsi. Zatem, zwracając się do znajomych, mało znanych czy nieznajomych ludzi, nie omijajmy takich pełnych ludzkiego szacunku słów, jak panie, pani, panno, panowie, dobrodzieju, dobrodziejko, panie dobrodzieju, pani dobrodziejko. Szanujmy siebie i innych i uważajmy innych ludzi przede wszystkim za dobrodziejów, dobroczyńców, błogosławiących — i oni będą starali się być takimi. A co do bliskich i najbliższych ludzi, to w relacjach z nimi przede wszystkim dbajmy o wzajemne zrozumienie i zgodę. Jak w tej starodawnej pieśni śpiewają: Gdzie zgoda w rodzinie, gdzie pokój i cisza, Szczęśliwi tam ludzie, błogosławiona strona. Ich Bóg błogosławi, Dobro im posyła I z nimi wiek żyje. W zwracaniu się do najbliższych ludzi musi panować dobroć, czułość, życzliwość, szacunek. I przede wszystkim z łaską zwracajmy się do ma...
terów, do naszych najdroższych, jak pisał T. Szewczenko: W naszym raju na ziemi nic lepszego nie ma, jak ta matka młoda ze swoim dzieciątkiem małym. I powtórzę tu słowa poety J. Szporty: Czyż jest świętsze słowo — matka? Czy człowiek jeszcze bliższy bywa? I nasza mowa bogata jest w czułe słowa w zwrotach do matki: mamo, mamciu, mamusiu, mamusieńko, mamuseczko, mamuńko, mamoczko, mamuniu, mamunciu, mamuneczko, mamulu, matinko, matinoczko, matusieńko, nienie, nieńko, nienieczko. W pieśni ludowej śpiewają: Oj mamuńko da gołąbeczko, poradź mnie, młodemu. W innej pieśni ludowej: Dobry wieczór, mamusieńko moja, a czy miła żoneczko moja? Jeszcze w innej pieśni: Oj, mamuniu, kocham się, oj, mamuniu, ślubuję. Albo: Oj mamoczko-gołąbeczko, oj mamoczko-ptaszku, nie daj mnie za pijaka, bo będzie mi ciężko. I jeszcze w innej pieśni: Słońce nisko, wieczór blisko, nauczaj mnie, nieńko! Nauczaj mnie, nienieczko moja, jak teściowej dogodzić. U H. Kwitki-Osnowjanenki: Mamoczko, gołąbeczko, moja najdroższa! Ta jaż cała w ciebie… u mnie twoja natura. Jeszcze u H. Kwitki-Osnowjanenki: Matusieńko, najdroższa, rybko, gołąbeczko, przepióreczko! Nie zatrzymujże mnie. U P. Hrabowskiego: Żałośnie wołają dzieciątka matkę: “Wstawaj, mamuniu, mróz niby”. U U. Krawczenko: Oj nie mogę, matinko, za niekochanym żyć. I to daleko nie wszystkie te czułe zwroty, które można powiedzieć najbliższej osobie — matce. Nie na darmo jeszcze w 1663 roku francuski oficer i historyk Pierre Chevalier zapisał: “Mowa kozaków… bardzo czuła i pełna pieszczotliwych wyrażeń oraz niezwykle wyrafinowanych zwrotów”. Trochę mniej czułych wyrażeń zbierze się w zwrotach do ojca: tatu, tatku, tatoczku, tatuniu, tatusiu, tatonku, tatuneczku. U T. Szewczenki: — Chodźmy tylko podwieczorkować. Czy ty już, Jaryno, zmajstrowałaś nam cośkolwiek?.. Już, tatoczku! — odezwała się z chaty Jaryna. U Marka Wowczka: Wyszedł ojciec drzwi otwierać, ja mu do nóg, kłaniam się i płaczę: — Tatonku najdroższy. U P. Kulisza: Ratuj mnie, tatusieńku kochany, zapomnij mój grzech, mój rozum przeklęty! Tak samo w naszej mowie jest wiele czułych form w zwrotach do babci, dziadka, siostry, brata, córki, syna, żony, męża. Babusiu, babusieńko, babuseczko, babuniu, babciu. U Panasa Myrnego: — Czy woły, babusiu, mówią?.. — pyta Czypka Oryszkę. U T. Szewczenki: — Babusieńko, gołąbeczko, serce moje, nieńko! U Marka Wowczka: — Jak sławnie, babuseczko… jak u nas uroczyście i pięknie! Dziaduniu, dziaduniu, dziaduneczku, dziaduseczku: U J. Janowskiego: — Dziaduniu, — powiedziała Hapoczka, — u was zupełnie oczka nie patrzą. U Łesi Ukrainki: Nie, nie, dziaduniu! Nie, my nie winni! Siostro, siostrzyco, siostronko, siostruniu, siostrzyczko. U S. Wasylczenki: Dalej i pyta się Kniażenko siostry: — Jak żyje się tobie, siostrzyczko, na obczyźnie w samotności? U Pawła Tyczyny: Droga siostronko, miły braciszku… Bracie, braciszku, bratuniu, bratusiu. U Łesi Ukrainki: — A ty, bratuniu, już byś nie odzywał się, kiedy nie zaczepiają! Córuś, córeczko, cóneczko, cóńciu, cóciu. U P. Tyczyny: Podniosą się matki: to ty, moja córuś? U H. Chotkewycza: Powiedzże mi, rybko, powiedz, córeczko moja, pociecho moja, powiedz mi, czym ciebie ratować, czego tobie brakuje? U T. Szewczenki: Cud stał się z tobą, cóneczko moja! Synu, synku, synoczku, synuniu. U Panasa Myrnego: — Pośpij, synku, pośpij jeszcze trochę, póki ja się uprzątnę, — mówi ona, złażąc z pieca. U T. Szewczenki: Nie zwlekaj, mój synoczku, szybciej wracaj! — powiedział stary. U Łesi Ukrainki: — Śpij, luby synonku! śpij, moja urodo! Będziesz ty na świecie szczęśliwy… Żono, żoneczko. U M. Rylskiego: Ja tyle razy, żoneczko moja, ruinę niosłem twojemu spokojowi, że sam dziwię się czułości twojej… Żonę można nazwać i dziewczyną, i sercem, i łabędzicą, i tak, jak u S. Rudanśkiego: — Żonko-duszyczko! Przytul mnie, świergotko. Czy tak, jak u I. Kotlarewskiego: Hannusiu, rybko, duszko, lubko, ratuj mnie, moja gołąbeczko. Czy jak u Mychajła Kociubynskiego: Całuję ciebie, przyjacielu mój, serduszko moje, kochanie słodkie. Najczęściej zakochani nazywają jedno drugie sercem, serduszkiem, serdeniątkiem. Jak uczył nasz wielki filozof H. Skoworoda, “prawdą człowieka jest serce w człowieku, głębokie zaś serce jednemu tylko Bogu dostępne”. Inny nasz filozof Pamfił Jurkewycz twierdził, że “serce jest ośrodkiem duszewnego i duchowego życia człowieka”, przed którym ustępuje rozum. Otóż w pieśni ludowej i śpiewają: Oj zejdź, zejdź, jasny miesiącu, jak młyńskie koło!.. Oj wyjdź, wyjdź, serce-dziewczyno, i przemów do mnie słowo! Albo: Oj wyjdź, wyjdź, serduszko Halu! Serduszko, rybko, drogi krysztale! I jeszcze: Wyjdź, dziewczyno, wyjdź, rybczyno, wyjdź, serdenia, pociechoż moja. Zakochany pyta w pieśni: Oj dziewczyno, serce moje, czy pójdziesz ty za mnie, za mnie? I wyraża prośbę: Marusiu, serce, pożałuj mnie, weź moje serce, daj mi swoje. Słowo serce jako zwrot często wykorzystują także ukraińscy poeci. U I. Kotlarewskiego: Petro (śpiewa). Ja drugiej nie kochałem i kochać nie będę, ciebie zaś, moje serdeniątko, po śmierć nie zapomnę. U S. Rudanśkiego: Któż ciebie przytuli, dziewczynko-serce? U L. Hlibowa: A ty serce-gołąbeczko, nie martw się i do mnie, młodzika, przychyl się. Słowo serce może dotyczyć i chłopca, męża, jak u T. Szewczenki: A Oksana, jak gołąbka, grucha, całuje. To zapłacze, to zemdleje, główeczkę schyli: “Serce moje, dolo moja! Sokole mój miły!” Czy jak u I. Neczuja-Łewyckiego: Karpe! Idź, serduszko, podwieczorkować! Rzucaj robotę. Czy jak w pieśni ludowej: Oj Iwa
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
szczyzny. Państwowy monopol na las, brak ochrony jako odrębnej służby, niepodległej Ministerstwu Gospodarki Leśnej USRR, nie sprzyjały zmniejszeniu wycinki lasów. Resortowe gospodarstwa leśne wycinały las bez kontroli. Za czasów niepodległej Ukrainy liczba tartaków na wsiach i w miastach wzrosła. Oficjalnie las wywozi się do wszystkich regionów Ukrainy i za granicę. Nasze meble za granicą nikomu nie są potrzebne, a dębowe, bukowe drewno, a resortowe — dla lasu to zguba. Dopóki ochrona leśna, inspekcja leśna ma resortowe podporządkowanie, dotąd trwać będzie niszczenie lasów. GÓRSKIE RZEKI GUBI WYWOŻENIE KAMIENIA I PIASKU W Karpatach są setki górskich rzek, które zasilają Dniestr. Z niego biorą wodę częściowo Iwano-Frankiwsk, Halicz, Czerniowce, Białogród nad Dniestrem, miasta obwodu odeskiego i Mołdawii, kończy się Dniestrowska Elektrownia Wodna. Masowe budownictwo w obwodzie potrzebuje dużo kamienia, piasku, tak zwanego szutru (mieszanka kamienia i piasku). Kupować w kamieniołomach ludzie nie chcą, inni nie mogą. Istnieje oficjalny zakaz brania kamienia z koryt rzek. Samowolne wywożenie go jest bezprecedensowe. W ciągu dziesięciu lat wywóz kamienia z rzek, które otaczają centrum obwodowe, sięga tysięcy metrów sześciennych. Niedaleko wsi Opryszowce koryto rzeki Bystrzycy rozszerzyło się o 50 procent, rzeka podeszła do wsi i dacz na 50—60 metrów i zagraża budynkom. Teraz trzeba umacniać brzegi kilka kilometrów od brzegu. Kamień bierze się z rzek Łomnicy, Świecy, Młynówki, Dniestru. Rzeka wyściela koryto kamieniem, który osiada w piasku. Jeśli koparka narusza łoże rzeki, dno jest niestabilne i zmienia się koryto. W wielu wsiach są samowolnie utworzone brygady zbieraczy kamienia, który wywożą do miast i wsi regionu, do Kijowa, Winnicy i innych regionów. Nawet w Karpatach są samoróbne kamieniołomy. W Jaremczu woda z gór niosła kamienie wielkości człowieka, a to zagrożenie dla domostw. Miejscowy pasterz opowiadał, że jeszcze za Austrii bezleśne odcinki gór okrywano metalowymi siatkami — dla umocnienia. Innym nieszczęściem podkarpackich rzek górskich, potoków jest zaśmiecenie drzewami, które rosną nieplanowo, a podczas powodzi znosi je do mostów i tworzą się zatory. Nawet rzeka Bystrzyca w centrum obwodowym zarosła wierzbami. Wierzba znalazła się na filarach jedynego mostu, który pękł i naruszył połączenie miasta z mikrorejonem Pasiczna, gdzie mieszka 30 tys. ludzi, przerwał połączenie Iwano-Frankiwsk—Lwów—Tarnopol. Masowa zabudowa centrum obwodowego doprowadziła do zniknięcia kilku strumyków na działach wodnych mikrorejonu Pasicznej, co też sprzyjało zalaniu. Jakość budowy mostów jest fatalna. Ponad połowę zbudowanych po 1969 r. zniesiono lub są w stanie awaryjnym. Wśród nich most na Pasiczną, Halicki, Czerniejowski, Dragomierczański, które razem kosztują ponad 150 mln hrywien. Bez umocnienia i remontu nawet niewielkie powodzie je zniszczą. Jest sens zaprosić specjalistów z Austrii czy Szwajcarii, gdzie mosty górskie stoją wiekami. Wiele mostów kolejowych u nas jest jeszcze austriackich lub polskich. A my budujemy na szybko, do następnej powodzi. Zmienia się władza, ale przemyślanego systemu nie było. Po powodzi kilka lat coś robią, a potem wszystko zamiera… W porównaniu z poprzednimi powodziami państwo, może po raz pierwszy, zwróciło się twarzą do ludzi. Jednak kontrola jest potrzebna, aby obywatele nie skarżyli się na władze lokalne, które ponoszą odpowiedzialność. Jeśli będziemy przestrzegać proświtańskiego hasła „Swój do swego po swoje”, to i wspólnota stanie się siłą, i wszystko się ułoży. Swoimi barbarzyńskimi działaniami ściągamy na siebie potopy, które odbierają życie, środki i wywołują cierpienie prostego ludu.
Maschinelle Übersetzung
Stepan BOJKO, Iwano-Frankiwsk DRUGI POTOP NA IWANO-FRANKIWSZCZYŹNIE Pierwszy przeżyłem w Kałuszu w 1969 roku. O jego katastrofalnych skutkach władza radziecka nie informowała. Byłem wtedy aktywistą związku zawodowego Kałuskiego kombinatu chemiczno-metalurgicznego. Z 17-tysięcznego kolektywu zginęło pięciu pracowników, pogrzeb odbywał się na koszt przedsiębiorstwa, za zniszczony przez powódź dom państwo wypłacało 5 tys. rubli. Wiem, że kilka kołchozowych ferm popłynęło. Podtopiony był Kałusz, Iwano-Frankiwsk (pierwsze piętra ul. Nabrzeżnej od rzeki Bystrzycy były w wodzie, zniszczono most w Iwano-Frankiwsku i ponad sto w obwodzie). I do powodzi w 2008 roku szereg projektów, wykonanych zgodnie z postanowieniem rządu USRR i rady obwodowej, pozostało na papierze. Są to mosty, tamy, obwodnice w Haliczu, Iwano-Frankiwsku, Kałuszu. Nie rozwiązano dotąd problemu „beczek prochu” — dwóch zbiorników słonej wody o pojemności 1 mln m3 w Kałuszu. Jedynie dzięki temu, że produkcja nawozów potasowych nie pracuje od 15 lat, poziom wody w tych zbiornikach podnosił się powoli i tamy wytrzymały. Ale jeśli taka klęska zdarzy się znowu, to Kałusz może znaleźć się pod słoną wodą przynajmniej na 1—1,5 metra. Niebezpieczne wysypisko żużla Bursztyńskiej elektrowni cieplnej niedaleko wsi Popławnyky: trzywarstwowa tama o wysokości 6—8 metrów nad poziomem wsi trzyma 250 tys. m3 wody z pyłowatym żużlem. Tama w wielu miejscach drenuje, łatają ją już 30 lat. O tych niebezpiecznych obiektach wiedzą w Obwodowej Administracji Państwowej, w rządzie, ale po pierwszej powodzi środków nie wystarczyło i nikt o tym teraz nie wspomina. Jak oświadczyli przewodniczący Obwodowej Administracji Państwowej Mykoła Palijczuk oraz przewodniczący rady obwodowej Ihor Olijnyk, obecnie próbują przeprowadzić wszechstronną analizę przyczyn i skutków takiej tragedii. Najbardziej poraziły przytoczone fakty chronicznego niewykonywania rządowo-państwowych zobowiązań z likwidacji skutków poprzednich klęsk żywiołowych na Przykarpaciu. Z zaplanowanych 137 mln hrywien w ciągu ostatnich dziesięciu lat wydzielono jedynie 37 mln, które napływały gdzieś pod koniec roku. Zresztą, nawet część tych środków popłynęła z obecną wodą. Przewodniczący Obwodowej Administracji Państwowej przytoczył przykłady budowy mostów we wsiach przez górskie rzeki, w którą włożono kilka milionów hrywien, a dokończyć jej nie było za co. Została kupa żelbetu — i wszystko trzeba zaczynać od nowa. Bardzo mało wydzielano środków na budowę tam, wzmacnianie brzegów rzek, poprawianie i oczyszczanie koryt. Gdyby to zrobiono, zniszczeń byłoby mniej. Nikt nie podważa kwalifikacji i poświęcenia bojowników Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, którzy przyszli z pomocą ludziom, na których czyhało śmiertelne niebezpieczeństwo. Ale ich działalność na podtopionej Iwano-Frankiwszczyźnie pokazała, że ukraińscy ratownicy mają mało odpowiedniego sprzętu, w szczególności ich jednostki pływające produkcji lat 60. ubiegłego wieku to przedpotopowe artefakty, a nie nowoczesne agregaty, zdolne pokonywać wartki nurt czy manewrować między drzewami lub półzatopionymi domami. Nie lepiej jest ze śmigłowcami, które są w dyspozycji Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych. Do ratowania ludzi przed powodzią są one niebezpieczne. Śmigła tych śmigłowców po prostu zbijają ludzi z nóg. Przez taki powietrzny wir utopiła się dwójka dzieci w rejonie śniatyńskim
Maschinelle Übersetzung
Sześć lesistych obwodów Ukrainy (winnicki, iwano-frankiwski, zakarpacki, lwowski, tarnopolski i czerniowiecki) goi rany po katastrofalnej powodzi z 23–27 lipca 2008 roku, w której zginęło 30 osób, zalanych zostało 40 tysięcy domów. Zniszczone zostały budynki użyteczności publicznej, linie energetyczne, infrastruktura transportowa. Kląska nie oszczędziła zwierząt gospodarskich, gruntów rolnych. Prezydent Ukrainy ogłosił stan wyjątkowy w tych obwodach, wyznaczono trzymiesięczny termin na likwidację skutków powodzi, Rada Najwyższa przydzieliła 5,8 mld hrywien. Nawet na mojej pamięci to już nie pierwsze żywiołowe nieszczęście.
ani (z tych pięciorga maluchów, które zginęły w wyniku żywiołu). Kiedy do grupy dorosłych i dzieci, które ratowały się na jednym z dachów, zbliżył się śmigłowiec ze spuszczoną drabinką, najmłodsi nie utrzymali się i wpadli do wzburzonego nurtu. Niektórzy zginęli, nie doczekawszy się pomocy (na Pokuciu). Ludzie wsiedli do łodzi, ale nurt ją przewrócił. Zmarłych nie da się przywrócić, ich jest dwadzieścia dwoje. 398 miejscowości zostało zalanych, doszczętnie zniszczonych zostało 350 zagród, ponad 1100 km dróg samochodowych, zniesiono lub uszkodzono 482 mosty samochodowe i 530 mostów dla pieszych, przesiedlono 10 tysięcy osób. Najtrudniejsza sytuacja była w rejonach kosowskim i werchowyńskim, gdzie odcięte od lądu znalazło się 70 wsi. Zniszczono 40 tys. ha upraw, straty rolników — 143 mln hrywien.
PROBLEMY DZISIEJSZEJ POWODZI — W PRZESZŁOŚCI Podczas powodzi po wojnie w 1948 roku chłopi ratowali się sznurami, prawda, pomagali sobie nawzajem. Właśnie dzięki pomocy rodziny przetrwali nieszczęście. O wielkiej powodzi w Galicji opowiadał mi w 1948 roku dziadek Hnat. Miała ona miejsce podczas I wojny światowej i doprowadziła do zniszczenia lasów oraz naruszenia koryt rzek. Jednak rząd austriacki, a od 1918 roku polski, zbudowali mosty i ponad 50 km kanałów. Wszystkie cesarskie i polne drogi miały rowy odwadniające (rowy). Masywy pól, pokosów i pastwisk miały szereg rowów, które odprowadzały wodę do rzek. W każdej wsi był inspektor od rowów. Pod jego kierownictwem każde gospodarstwo musiało odpracować kilkadziesiąt dni na pracach społecznych przy remoncie mostów i utrzymaniu rowów. Przy gospodarstwach i na polach chłopi utrzymywali rowy w należytym stanie. Wycinanie okolicznych lasów karano grzywną. Suche gałęzie zbierano w lasach pod nadzorem leśników. Nikt nie mógł zlikwidować nawet najmniejszej rzeczki na polu czy przy siedlisku. Na Lwowszczyźnie w latach 20.–30. XX w. do prac melioracyjnych przyłączało się „Proświta”. Właśnie z jej środków opracowano projekt, a dzięki wspólnej pracy (tołoce) wykopano kanał Ganaczów—Zachodni Bug o długości ponad 13 km. Władza radziecka zniszczyła wszystko. Kolektywizacja i przesiedlenie Ukraińców na Syberię zaniedbały ziemię. Wycinka lasów, zła melioracja, dewastacja pastwisk i łąk zniszczyły kanały, rzeczki (zmniejszyła się liczba ryb i ptaków wodnych). Powodzie stały się częstsze.
POWOLNA ŚMIERĆ OBSZARU LEŚNEGO Podczas II wojny światowej Niemcy masowo wywozili drewno. Na odbudowę gospodarki narodowej URSR po wojnie z Karpat wywieziono kilka milionów metrów sześciennych drewna. Dąb i buk szły na budowę portów Odessy, baz wojskowych. Obecnie powierzchnia lasów w naszym obwodzie wynosi ponad 40 procent ogólnej powierzchni. To największy obszar leśny. Po powodzi 1969 roku z Syberii zaczęto sprowadzać drewno na produkcję mebli oraz na industrializację Iwano-Frankiwska
kłody idą do Europy, a nawet na Bliski Wschód i do USA. Skorumpowana władza (leśnicy, wójtowie wsi, DAI) walczy z kradzieżami tylko na pokaz. Wielu urzędników państwowych jest powiązanych z ukrytym handlem drewnem. Drewno wywożą nocą, stosując różne sztuczki (przysypują je kamieniem, ziemią itp.). Intensywna zabudowa obwodu wymaga wycinki wielu drzew, a na tym zarabiają złodzieje, z którymi są związani ci, którzy wytwarzają wyroby stolarskie w obwodzie i poza jego granicami. Iwano-Frankiwszczyzna to kraj turystyczny. Malownicze krajobrazy, trudno dostępne lasy i wsie stają się strefami wypoczynku „zielonej turystyki", a ich właściciele poszerzają swoje bazy. Tysiące skorobogaczy od niedawna buduje pałace, jakich nie mieli tu nawet zamożni krewni Habsburgów i Potockich. A ich „mini-parki" są całkiem spore. Jarema-Dora i Jamna jeszcze dziesięć lat temu miały kilometrowe rowy, a teraz wszystko zlało się w jedną piętnastokilometrową zabudowę. Nawiasem mówiąc, te rezydencje położono nad Prutem i jego dopływami. To presja na przyrodę, niszczenie lasu. Państwowe leśnictwa wciąż jakoś kontrolują sytuację i sadzą
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
manewrując dwiema stacjami, przerzucając gigantyczne masy wody z jednego zbiornika do drugiego. Osobna i jeszcze niewyjaśniona kwestia to to, na ile jest to opłacalne ekonomicznie, biorąc pod uwagę ogromne nakłady na takie stacje. Ale poza tym, jak czytamy w oświadczeniu Narodowego Centrum Ekologicznego Ukrainy, “nikt nie obliczył wartości bezpowrotnie zniszczonych w procesie budowy zasobów naturalnych oraz wartości historyczno-kulturowych, zasobów rekreacyjnych”. Przewiduję, że od razu pojawią się przeciwnicy oponentów elektrowni szczytowo-pompowej. Przynajmniej podczas “okrągłego stołu” mowa była o “lobby energetycznym”, gotowym przepychać jakiekolwiek projekty. Będą więc i argumenty za elektrowniami szczytowo-pompowymi. Przede wszystkim wspomną o “bezpieczeństwie energetycznym” czy zaopatrzeniu państwa w energię, o tym, że trzeba wreszcie wyrywać się z zagranicznej niewoli energetycznej. A “zasoby rekreacyjne”, a tym bardziej “wartości historyczno-kulturowe” dla niektórych pragmatyków to sentyment, pusty dźwięk. Czas na poważną dyskusję społeczną wokół elektrowni szczytowo-pompowych. Powracając do tematu powodzi w Zachodniej Ukrainie, podczas “okrągłego stołu” zapytałem ekologów: czy to nieszczęście stało się ostrzeżeniem w kwestii niedopuszczenia do podobnych klęsk w innych punktach? “Nie stało się” — brzmiała krótka i, niestety, niewesoła odpowiedź. I wymieniono kilka potencjalnych niebezpieczeństw. Jednym z nich są ogromne składy niczyich środków chemicznych w sektorze rolnym. Jeden z ekologów dodał, że żywioł wodny dotarł również do tych “bomb z opóźnionym zapłonem”, miejscami zalewając magazyny z pestycydami. One prawdopodobnie już płyną do morza… GORĄCY TEMAT
Maschinelle Übersetzung
Halyna LEWYCKA, członkini Krajowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Kijów
W czasach imperium radzieckiego komunistyczne działania wobec natury stale szkodziły, dążąc do tego, by podporządkować ją sobie. A tych, którzy ośmielali się zwracać uwagę na zgubność takich działań, prześladowano. Wymowny przykład to los Mykoły Rudenki. Przyszedł on do obrony praw człowieka, bo odczuwał potrzebę rozumnego postępowania z przyrodą. I dziś u władzy są wychowankowie komunistycznej biurokracji, dawni chłopcy-komsomolcy, którzy po katastrofie czarnobylskiej szokowali świat swoimi oświadczeniami, że Czarnobyl i jego strefa staną się bezcennym poligonem dla nauki. Czy ludzie z taką filozofią są zdolni przejmować się ekologicznym stanem Karpat i sąsiednich regionów? Jak twierdzą ekolodzy, wycinanie karpackich lasów doprowadziło do niebywałej dotąd katastrofy. Wcześniej listopadową powódź 1998 roku na Zakarpaciu uważano za powódź stulecia. Obecna pod względem skali znacznie przewyższyła poprzednią tragedię. Wprowadzone w ZSRR na poziomie państwowym niszczenie moralności zrodziło zjawiska patologiczne. Na przykład są ludzie, którzy nie byli w Czarnobylu, a korzystają z czarnobylskich przywilejów. Dlatego być może znajdą się chętni, by na tej biedzie ogrzać sobie ręce, tym bardziej że po posiedzeniu nadzwyczajnej sesji Rady Najwyższej suma odszkodowań, które otrzymują ofiary powodzi, znacznie wzrosła. Według słów premiera Ukrainy, obecnie pierwszoplanowym zadaniem rządu jest nie tylko rekompensata strat, lecz także zapobieganie sytuacjom takim jak ta powódź. Dlatego trzeba tworzyć system tam i zbiorników wodnych. I tylko ludzie pozbawieni elementarnej moralności mogą twierdzić, że te zamiary to tania autopromocja na tle nieszczęścia dziesiątek tysięcy ludzi. Jednak o zmniejszeniu tempa wycinki lasów i ich samoodnawianiu mówiono także po powodzi 1998 roku. Mimo to niczego nie zrobiono. Kto to zignorował, powinien wyjaśnić Ukraińcom obecny rząd. Wiele krajów wyciągnęło rękę z pomocą Ukraińcom w ich nieszczęściu: Polska, Kanada, Litwa, USA, przyłączyły się organizacje europejskie. Ze wszystkich regionów napływa pomoc humanitarna. Jednak występują także inne zjawiska. Na Bukowinie, w rejonie nowosielickim, gdzie zalano najwięcej wsi, ujawniono przypadki spekulacji podczas sprzedaży gumowych butów. Podnoszą ceny produktów spożywczych w innych poszkodowanych rejonach kraju. W strefie powodzi obok ratowników pracować są zmuszone także mobilne grupy, których zadaniem jest łapanie osób, które będą spekulować towarami w poszkodowanych rejonach Bukowiny.
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO. Powódź w regionach zachodnich i jej katastrofalne skutki nie mogą pozostawić obojętną opinii publicznej, już odzwyczajonej od polegania wyłącznie na instytucjach państwowych. Niezdarność, biurokracja, a nawet korupcja tych instytucji nigdzie nie zniknęły, wręcz przeciwnie, w sytuacjach kryzysowych mogą jeszcze narastać. Dlatego kontrola społeczna nad usuwaniem skutków żywiołu nie jest zbędna. Taki był lejtmotyw „okrągłego stołu”, który odbył się niedawno w Kijowie w Narodowym Centrum Ekologicznym Ukrainy. Rzeczywiście, komu, jak nie ekologom, bić na alarm? Ludziom, którzy nie raz ostrzegali przed realnymi zagrożeniami ze strony żywiołu, a którzy obecnie pragną nie dopuścić do powtórzenia tragedii. Oto dlaczego tak ciasno było w sali agencji informacyjnej „Nowyny”. Przed zebranymi występowali kierownicy Centrum Wiktor Melnyczuk, Jarosław Mowczan oraz inni znani ekolodzy. W opublikowanym Oświadczeniu Narodowego Centrum Ekologicznego Ukrainy wskazano globalne, chroniczne przyczyny tych i podobnych katastrof. Jest to przede wszystkim brak w państwie wyważonej polityki ekologicznej (nawiasem mówiąc, z naruszeniem międzynarodowych zobowiązań Ukrainy), totalne nieprzestrzeganie ustawodawstwa o ochronie przyrody przy braku odpowiedzialności winnych, a także długotrwały kryzys zarządzania w sferze ochrony przyrody. Zresztą resort branżowy, który w cywilizowanych krajach jest potężną i autorytatywną strukturą, u nas, niestety, uważany jest za trzeciorzędny urząd. Skutki są bardziej niż smutne, jeśli powrócić konkretnie do tej katastrofy. W Oświadczeniu Centrum prognozowano znacznie wyższą, niż podaje władza (o kilka miliardów), kwotę środków potrzebnych na usuwanie skutków żywiołu, zwłaszcza tych długotrwałych. Tymczasem, jakkolwiek to dziwne, nawet w takiej sytuacji w państwie nadal „przepycha” się dość dziwne i wątpliwe projekty. Takie, które po pierwsze, pochłoną niemałe środki, które powinny pójść na „łatanie” ekologicznych „dziur”, a po drugie, są dość nieprzewidywalne w sensie nowych klęsk żywiołowych. Chodzi mianowicie o budowę tak zwanych elektrowni szczytowo-pompowych (ESP), które dość ostro oceniono podczas „okrągłego stołu” i w Oświadczeniu Centrum. Jednak szereg tych ESP już działa lub jest budowanych właśnie w strefach, które dopiero co zostały dotknięte klęską żywiołową. Czym jest ESP? W ich sprawie w tym roku odbyły się już dwa wysłuchania publiczne — w maju w stolicy i w czerwcu w Mikołajowie (w sprawie Taszłyckiej ESP). Nie wdając się w szczegóły naukowo-techniczne, zaznaczmy, że ESP to elektrownia szczytowo-pompowa, czyli siostra elektrowni wodnej. Historia jeszcze osądzi, czym to było, począwszy od Dnieprogesu na wielkich budowach komunizmu, w tym na największych na świecie syberyjskich oraz, co dla nas istotniejsze, na arterii wodnej Ukrainy — Dnieprze. Wtedy mówiono, że to źródło niemal „darmowej elektryczności”, ale w wielu krajach podchodzi się do tego dość nieufnie, przynajmniej ostrożnie. Nie zaszkodziłoby to również nam, na Ukrainie, z jej nizinnymi rzekami, „rękoma stworzonymi morzami”, z którymi jeszcze przyjdzie nam mieć do czynienia. Dlatego ESP buduje się obok, w kompleksie z działającymi elektrowniami wodnymi, dla rzekomo racjonalnej produkcji i wykorzystania elektryczności —
Maschinelle Übersetzung
Przez silne sobotnie ulewy woda zalała domy i gospodarstwa domowe Użhorodu, Czopu oraz czterech rejonów obwodu. W obwodowym centrum pod wodą znalazło się 24 ulice, dziesiątki domów i posesji; podobna sytuacja jest w rejonie, w mieście Czop, w czterech wsiach rejonu peczyńskiego, w jednej wsi rejonu swaliawskiego oraz w jednym rejonie miżhirskim. Osuwisko zasypało drogę między Nowosełycią a Liskowcem. MNS prowadzi tam prace odbudowy — z większości gospodarstw i domów wodę już odpompowano, komunikacja samochodowa została przywrócona. Poszkodowanych nie ma.
Według komunikatu MNS Ukrainy trwa drugi etap likwidacji sytuacji nadzwyczajnej, która powstała w wyniku gwałtownych powodzi na zachodniej Ukrainie pod koniec lipca. Dotąd podtopionych jest 15 domów w sześciu wsiach, jedna wieś jest bez zaopatrzenia w wodę, dwie — bez prądu, a bez gazu — 36.
Maschinelle Übersetzung
Z powodu silnych ulew ucierpiały obwody: winnicki, iwano-frankowski, zakarpacki, lwowski, tarnopolski i czerniowiecki. Powódź spowodowała ofiary śmiertelne. Dziesiątki tysięcy Ukraińców zostały bez dachu nad głową i środków do życia. Światowy Kongres Ukraińców wyraża głębokie współczucie wszystkim naszym braciom i siostrom, którzy ucierpieli od tej klęski żywiołowej. Ludzie pilnie potrzebują pomocy humanitarnej, by przezwyciężyć skutki katastrofy. Nie pozostawajmy obojętni wobec smutku naszych rodaków i pomóżmy im swoimi ofiarami. Musimy być razem, pomagać sobie nawzajem. Dlatego Światowy Kongres Ukraińców i Światowa Rada Służby Społecznej organizują szeroką akcję pomocową. Zwracamy się do wszystkich naszych instytucji społecznych, cerkwi i do każdego Ukraińca w diasporze o pomoc ofiarom powodzi. Środki zbierane są: — w USA: Zjednoczony Ukraińsko-Amerykański Komitet Pomocy Charytatywnej; — w Kanadzie: Społeczna Służba Ukraińców Kanady (czeki wystawiać na „Pomich Ukraini”); — w Wielkiej Brytanii: Związek Ukraińców Wielkiej Brytanii.
Askold ŁOZYŃSKI, prezes SKU
Ola DANYLAK, przewodnicząca SRSS
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
gdyby spojrzeć na tego mężczyznę: smukły, wysoki młodzieniec, ubrany w narzucony na ramiona jasnobrązowy płaszcz, który tak pasuje do jego śniadej twarzy. Smolista czupryna zawadiacko zwisa nad wysokim czołem. Gdyby mi w tamtej chwili powiedziano, że wkrótce skończy okrągłą rocznicę, to bym nie uwierzył: wystarczy spojrzeć na człowieka, który zszedł ze stopnia pociągu na peron, aby się o tym przekonać. Tutaj, w Odessie, minęły studenckie lata Awdijewskiego. Tutaj się uczył, tutaj często powraca myślami. Były spotkania z wykładowcami Państwowego Konserwatorium imienia A. Nieżdanowej, spacery po Dieribasowskiej, rozmowy z przypadkowymi przechodniami, wizyty w księgarniach… A już potem, wieczorem, kiedy uspokoiło się zmęczone miasto i w hotelu zostaliśmy z Maestro, zapytałem go: — Anatoliju Tymofijowyczu, jak Pan trafił do Ukraińskiego Chóru Ludowego? — Zaczęło się wszystko od 1962 roku, kiedy rozformowano Poleski Chór Ludowy „Ljonok”, który stworzyłem w 1950 roku jako student Konserwatorium w Odessie, uczeń utalentowanego chórmistrza i pedagoga Kostiantyna Kostiantynowycza Pihrowa. Stało się to tak. Na którejś z narad M. Chruszczow powiedział: „Coś dużo dziś namnożyło się rozmaitych kolektywów. Czy nie dość śpiewać i tańczyć za państwowy koszt?”. I tego było dość, żeby na Ukrainie zaczęto, delikatnie mówiąc, „reorganizować” kolektywy artystyczne. W Rosji — ani jednego. Tak samo „zreorganizowano” w „małe zespoły” Tarnopolską, Charkowską, Dniepropetrowską, Odeską kapele chóralne, Czerkaski i Poleski chóry ludowe, tym ostatnim kierowałem. Wtedy odmówiłem kierowania tak zwanym „zreorganizowanym” zespołem chóralnym i od razu znalazłem się wśród pierwszych radzieckich bezrobotnych, co doprowadziło do trudnej sytuacji materialnej mojej rodziny. Podczas pobytu w Żytomierzu zadzwonił do mnie Hryhorij Huryjowycz i poprosił, by przyjechać do Kijowa, mówiąc, że jest poważna rozmowa. Zgodziłem się. Ciepło mnie przyjęto. Hryhorij Werowka zachowywał się jak ojciec. Obok — Eleonora Pawliwna Skrypczynśka. Właśnie wtedy zaproponował pracę w chórze, początkowo jako pomocnik-asystent, a z czasem — kierownik kolektywu, motywując to tym, że już źle się czuje. To był styczeń 1963 r. Hryhorij Huryjowycz powierzył mi kierowanie studiem chóralnym. Lecz, niestety, nie udało się długo popracować, bo Czerkaski Chór Ludowy został bez kierownika, a ministerstwo kultury zażądało ode mnie objęcia tego kolektywu, mimo kategorycznego protestu H. Werowki. Od tego czasu się zaczęło. Wzywano mnie do ministra kultury R. W. Babijczuka i po kolejnej rozmowie musiałem jechać do Czerkas. Prawda, i tam nie przyszło długo popracować — zaledwie rok, choć kolektyw był nadzwyczaj zgrany, ludzie zakochani w ukraińskiej pieśni ludowej. A już w 1964 roku, po śmierci Hryhorija Huryjowycza i po kolejnych rozmowach w ministerstwie kultury, Radzie Ministrów, KC KPU 5 marca 1966 r. mianowano mnie dyrektorem artystycznym-dyrygentem Państwowego Ukraińskiego Chóru Ludowego. Od pierwszych dni zaczęła się żmudna praca nad odnowieniem składu twórczego kolektywu, naborem młodych śpiewaków, muzyków. A ten proces, jak wiadomo, odbywa się nie bezboleśnie, gdyż starsi wykonawcy, którzy oddali miłość i serce kolektywowi, ale nie mieli wykształcenia muzycznego, zmuszeni byli opuścić chór. Do chóru przyjęto najlepszych młodych wykonawców ze studia, innych kolektywów. A po kilku miesiącach z nowym programem koncertowym po raz pierwszy wyjechaliśmy na występy do Koreańskiej Republiki Ludowej (1966). W następnym roku zaproszono nas do Meksyku, potem — do Montrealu, na „Expo 67”. W Kanadzie prasa wysoko oceniła chór i ciepło przyjmowali nas rodacy. Wszystko było: i uśmiechy, i łzy radości. Wtedy dla nas otworzyły się po raz pierwszy tragiczne karty naszej historii. Na koncertach nie raz przekonywaliśmy się o miłości kanadyjskich Ukraińców do Ojczyzny, widzieliśmy, jak wpływa ukraińska pieśń ludowa na ludzi, tym bardziej na rodaków. Tego słowami przekazać nie sposób. Potem — występy we Francji, Hiszpanii, Portugalii, krajach Ameryki Łacińskiej. …Więc czy zdarzyło się wam widzieć człowieka, który jedzie na spotkanie z młodością? Nie? Wtedy uważajcie, że nie mieliście szczęścia.
Maschinelle Übersetzung
Halina STEPANCZENKO, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy
Ukazała się nowa książka znanego ukraińskiego pisarza, krytyka teatralnego i choreografa, redaktora naczelnego „Ukraińskiej Gazety Muzycznej”, zasłużonego dziennikarza Ukrainy, laureata nagrody w dziedzinie teatroznawstwa i krytyki teatralnej Wołodymyra Korniejczuka „Rozmyślania o teatrze, muzyce, literaturze” (K., „Feniks”, 2007, 320 s.). Ta praca zachwyca szerokim zakresem różnorodnych zjawisk artystycznych, które autor obserwował przez 35 lat swojej twórczej działalności. Zebrano tu wszystkie artykuły autora, które drukował w zbiorach i w prasie różnych lat. Przewracając strony tej swoistej encyklopedii życia artystycznego Ukrainy drugiej połowy XX — początku XXI wieku, mimowolnie zanurzasz się w ciekawe wydarzenia tamtych czasów, spotykasz wybitne osobowości, które są ozdobą ukraińskiej kultury.
Marii Zankowieckiej poświęcono szczególne miejsce w badaniach Wołodymyra Korniejczuka. Jego oryginalne esej teatroznawczy z głęboką analizą naukową „Ave Maria! albo Psychologiczne osobliwości twórczości aktorskiej Marii Zankowieckiej” odsłania czytelnikom warsztat twórczy genialnej ukraińskiej aktorki.
W rozdziale „Teatr” autor analizuje prace reżyserskie Mykoły Merzlikina, Walerija Pacunowa, Wiktora Hiricza, prace aktorskie Ady Rohowcewej, Bohdana Stupki, Julii Tkaczenko i innych. Bardzo udane strony poświęcono twórczości Kijowskiego Państwowego Akademickiego Teatru Młodego Widza na Łypkach. Wołodymyr Korniejczuk kilkadziesiąt lat swojego życia twórczego poświęcił badaniu specyfiki działalności tego zespołu twórczego. Przedstawienia, prace reżyserskie, debiuty aktorskie — nic nie pozostało bez uwagi teatroznawcy. Jego recenzje są trafne i zawsze dają obiektywną ocenę zjawiska teatralnego.
Rozdział „Muzyka” przepełniony jest miłością autora do ukraińskiej pieśni ludowej i do najlepszego chóru współczesności — Narodowego Chóru imienia Hryhorija Werowki oraz jego wybitnego kierownika, Bohatera Ukrainy, akademika Anatolija Awdijewskiego. Te strony są najpoetycksze w książce. Czuć w nich wieloletnie zanurzenie autora w twórczości Awdijewskiego i jego chóru. Ze stron rozdziału dobiegają głosy Ołeksandra Koszyca, Nestora Horodowenki, Wasyla Awramenka, Pawła Muraws'kiego, Lesi Dyczko, Jewhena Stankowycza, Jewhenii Myroszniczenko, Mykoły Kondratiuka, Niny Matwijenko i innych. Ciekawe opowieści o tych utalentowanych ludziach splatają się z treściwymi wywiadami z tymi, którzy byli obok znanego pisarza i dziennikarza.
Książka „Rozmyślania o teatrze, muzyce, literaturze” Wołodymyra Korniejczuka jest cenna dla nas tym, że przekazuje osobiste wrażenia autora ze spotkań z wybitnymi artystami Ukrainy. Połączenie własnych rozmyślań z myślami bohaterów jego szkiców tworzy tę duchową atmosferę autorskich szkiców, która oddziałuje na czytelnika jak łyk źródlanej wody ze studni niewyczerpanej kultury ludowej.
Rozdział książki „Literatura” zapoznaje czytelnika z opowieściami Wołodymyra Korniejczuka o twórczości znanych ukraińskich pisarzy Stepana Rudańskiego, Ołeksandra Kowińki, laureatów Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Ołeksandra Syzonenki, Walerija Szewczuka, Mykoły Winhranowskiego, Petra Perebyjnosa, Myhajła Słaboszpyckiego i innych. W tych artykułach przed czytelnikiem odsłaniają się oryginalne cechy współczesnej literatury ukraińskiej.
Książka Wołodymyra Korniejczuka jest bogata w fotografie, a niektóre z nich publikowane są po raz pierwszy (około dwustu zdjęć).
Gratulujemy autorowi ciekawej książki, która przybliżyła czytelnikowi wydarzenia artystyczne minionego i współczesnego burzliwego życia społecznego Ukrainy. Ukazała ona portrety artystów, którzy poświęcają życie duchowemu rozkwitowi naszego kraju.
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr KORNIJCZUK — I to było niezapomniane, niepowtarzalne twórcze spotkanie, które odbyło się, uważam, nieprzypadkowo — między mną jako kompozytorem a Anatolijem Tymofijowyczem Awdiewskim jako dyrygentem-wykonawcą — nadzwyczaj łagodnie (bo wymowę ma taką, jakby Ojcze Nasz czytała albo się spowiadała), z anielsko-aksamitnym tembrem powiedziała mi niewielka wzrostem, pełna w twarzy, z bujnymi czarnymi lokami, ludowa artystka Ukrainy, kompozytorka, laureatka Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki Łesia Wasyliwna Dyczko, kiedy usiedliśmy przy długim-przedługim stole w gabinecie Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, gdzie Łesia Wasyliwna zajmuje zaszczytne stanowisko sekretarza związku, i od której właśnie wyszedł jeden z licznych odwiedzających, amatorów-kompozytorów, który dość długo i natarczywie dowodził jej, że jego muzyka jednak jest coś warta… — Ale choć moja twórcza współpraca z nim była nietrwała — kontynuowała Łesia Wasyliwna — za to odbyła się — i to ważne! — z łaski Bożej, o której marzyłam przez całe życie. I która zdarzyła się stosunkowo niedawno, a mianowicie 30 października 1999 roku, kiedy w Narodowej Filharmonii Muzycznej świętowano moje sześćdziesięciolecie i odbywały się koncerty „Kijów-muzyk-festu”. Tak więc, na jednym z nich wybrzmiała część mojej opery chóralnej „Złotosłow” w wykonaniu Narodowego Chóru im. H. Weriowki pod batutą akademika Anatolija Awdiewskiego, zwłaszcza „Płacz”, albo „Płacz dziewczyny” — właśnie taką nazwę ma ta część opery. Więc na tym koncercie chór zaśpiewał jeszcze niewielką komediową cząstkę-scenkę z pieśni weselnych opery, a także finał „Oj dzwonkie drzewko”. I chór wykonał to błyskotliwie, jakoś po ludowemu soczyście, barwnie, uroczyście, gdzie były i „pomysł” chórmistrza, i żart, i ogromna reżysersko-wystawiennicza jego praca jako dyrygenta. A w tym utworze jest gdzie „rozwinąć się”, „rozpędzić”, „rozszaleć”, ponieważ u jego podstaw leżą teksty z epoki przedchrześcijańskiej. Zatem Anatolij Tymofijowycz, moim zdaniem, dość ciekawie, oryginalnie i swoiście zinterpretował mój zamysł właśnie tych części opery „Złotosłow”. Dlatego utwór odniósł u słuchaczy wielki sukces. Ciekawostką jest, że na długo przed wspomnianym koncertem moją operę „Złotosłow” wykonywało niemało innych akademickich zespołów, na przykład „Chreszczatyk”, „Oreja” itd. Ale tak, jak zdołał wykonać Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Ludowy Chór im. H. Weriowki, udało się po raz pierwszy — mój utwór tak jeszcze nie brzmiał. I to chyba nie przypadek, bo i poszczególne fragmenty, i sama opera przypadły do serca zarówno dyrygentowi, jak i artystom chóru. Zresztą sama w twórczości dawno dążę do folklorystycznych źródeł, dlatego mam nadzieję, że moją a capella operę „Złotosłow” kiedyś jednak w całości wykona chór. Chór — unikalne, niepowtarzalne zjawisko w świecie artystycznym Ukrainy, jak i w światowej kulturze muzycznej w ogóle — pod względem składu, brzmienia, barwy tembrowej przypomina akwarele Kateryny Biłokur albo obrazy Marii Prymaczenko z cudownym, fantastycznym i niepowtarzalnym światem tonów, półtonów i odcieni. A nasz Anatolij Tymofijowycz — to jeszcze swoisty filozof w sztuce chóralnej — artysta, który łączy jasne cechy dyrygenta i filozofa-twórcy, któremu właściwe jest oryginalne widzenie świata. A do tego ma po prostu zdumiewające zdolności organizacyjne. Co więcej, jest nie lada mówcą, optymistą z subtelnym poczuciem humoru, potrafi rozweselić i zjednoczyć ludzi w silny zespół artystyczny, twórczo ich zapalić. Zwróćcie uwagę, jakim jest kompozytorem! Jego „Kołysankę” do słów Łesi Ukrainki, utwór jasny, utalentowany, wykonuje niemało różnych zespołów chóralnych. Więc kocham jego twórczość i unikalny zespół chóralny, któremu przewodzi A. Awdiewski. W repertuarze chóru są nie tylko ludowe, duchowe, ale i akademickie utwory chóralne, nie stroni on też od współczesnej muzyki chóralnej. I to, że Narodowy Chór stworzył swego czasu razem z kompozytorem Jewhenem Stankowyczem folk-operę „Kwiat paproci”, było przełomem w nową sferę muzyczną, bo dotąd żaden z ludowych zespołów chóralnych niczego podobnego nie wykonywał. Na przykład, choć estońskie akademickie chóry profesjonalnie wykonują utwory Tormisa i jego liczne opracowania pieśni ludowych, ale przecież nie folk-operę! A tutaj — Narodowy Ludowy Chór im. H. Weriowki i nagle — folk-opera! Dlatego nie dziwi, że za czasów Związku Radzieckiego utwór ten wybrzmiał jak wybuch, jak prawdziwe odkrycie artystyczne. Inna sprawa, że ignoranci od sztuki zdołali jednak „zacienić”, „przykryć” jego brzmienie na pewien czas, jak i wykonanie samej folk-opery „Kwiat paproci”. Ale ci ignoranci nigdy nie zdołają przykryć czy zacienić szczerej, bujnej, bogatej i nadzwyczaj melodyjnej ukraińskiej pieśni ludowej. MAESTRO (Fortissimo) Sądzę, że przeważająca większość czytelników „Ukraińskiej gazety muzycznej” zna historię chóru, kiedy objął go główny dyrygent Anatolij Awdiewski. Ale nie wszyscy miłośnicy talentu Maestro wiedzą, jak przyszedł do zespołu. Więc na początku — niewielki ekskurs w przeszłość. Wczesną wiosną bieżącego roku (1993. — Aut.), kiedy odbywał się regionalny etap Wszechukraińskiego konkursu zespołów chóralnych imienia M. Łeontowycza, miałem szczęście być w składzie jury konkursu, któremu przewodniczył przewodniczący Wszechukraińskiego Związku Muzycznego Anatolij Awdiewski, w Odessie. Czy zdarzyło się wam widzieć człowieka, który jedzie na randkę z młodością? Nie? Wtedy uważajcie, że wam się nie poszczęściło: widziałem zdumiewającej urody oblicze człowieka, który, przeistoczywszy się, stał się młody. Jakby narodził się po raz drugi: rozpromienione oczy płonęły młodzieńczo. Ciepły uśmiech rozgrzewał każdego, kto patrzył na twarz. I coś nieuchwytnego, tajemniczego iskrzyło w oczach. A co — pojąć nie można. Takim zobaczyłem Maestro, przyjechawszy do miasta jego młodości — Odessy. Wy tylko spójrzcie
Maschinelle Übersetzung
Walentyn Iwaszczenko od 1996 roku organizuje ukraińskie wieczornice, na których występują znani artyści z Kijowa, Moskwy, Kubania. Ogromnym sukcesem cieszył się zasłużony artysta Ukrainy Heorhij Kuzowkow, solista Petersburskiego Teatru Operowego, zwłaszcza gdy wykonywał „Reve ta stohne Dnipr szyrokyj”. Cała sala śpiewała mu wtórem. Na „Wieczornicach u Walentyna” artystka Ksenia Iwaszczenko organizuje wystawy ludowego i użytkowego rzemiosła artystycznego, a Maria Iwaszczenko skutecznie gospodaruje. Z okazji kolejnej rocznicy przeniesienia prochów Kobzarza swój wieczór „Zbieraj swoje dzieci, rodzino” poświęciła twórcza grupa: poeci Anatolij Samijlenko z Kijowa i Mykoła Żyhło z Petersburga oraz ulubieniec publiczności kompozytor Walerian Stratuca, autor muzyki do słów Szewczenki „Na wzgórku koło brodu”, „Wokół miasteczka Berestecznka”, „Nieszczęśliwa ja”, innych wspaniałych pieśni. Walerian Stratuca pochodzi z wsi Michajliwka w rejonie jampilskim na Winnicczyźnie, z rodziny miłującej śpiew: śpiewali ojciec i matka, cztery siostry matki, w muzyce kochają się dwaj rodzeni bracia. Ale tylko Walerian otrzymał zawodowe wykształcenie muzyczne — w 1967 roku ukończył Tulczyńskie Szkoło Muzyczne i poświęcił się muzyce oraz sprawom wojskowym. To jak dwa skrzydła: pracował jako technik-instruktor w Łomonosowskiej Wojskowej Lotniczej Szkole Technicznej, a bajan i akordeon stały się jego stałymi przyjaciółmi. Napisał dziesiątki pieśni, miał wiele wieczorów autorskich. Jest laureatem ogólnorosyjskich konkursów i festiwali. A co najważniejsze — słuchacze go niezmiernie kochają za liryczność, człowieczeństwo i oczywiście talent. W Petersburgu popularne są ukraińskie zrzeszenia ziemiackie, które współpracują z Narodowo-Kulturalną Autonomią. Szczególnie aktywne są: Połtawskie (przewodniczący Mychajło Wolik), Romeńskie (przewodniczący Walerij Zelenski) oraz Donieckie (przewodniczący Serhij Łisowski). Niestety, z różnych źródeł napłynęła informacja, że zrzeszenia są rozproszone; jak mówi jeden z kierowników, „diaspora ma taki sam podział, jak Ukraina. Tylko tutaj odczuwa się to jeszcze dotkliwiej”. Oczywiście każde zrzeszenie coś robi, zwłaszcza dla swojego regionu. Na przykład Romeńskie zrzeszenie szczególnie troszczy się o lokalną kulturę Romów, pomaga pedagogom, pracownikom muzeów i utalentowanym dzieciom: organizuje konkursy, dziecięce festiwale, sponsoruje zbiory twórczości utalentowanych dzieci. A także wspiera rodaków, którzy chcą zdobyć wykształcenie w petersburskich zakładach edukacyjnych. Wśród Ukraińców Petersburga jest wielu biznesmenów, pracowników handlu i ludzi najrozmaitszych zawodów. Są też kawiarnie w ukraińskim stylu, na przykład „Barwinok”, „Puzata chata” i inne. Diaspora petersburska mogłaby stać się niezwykle silna, gdyby była zgodna. Lecz w końcu tego brakuje także naszemu państwu, by w pełni zrealizować swój potencjał.
Ciąg dalszy nastąpi.
Maschinelle Übersetzung
Nadia KYRIAN Ukraińska bajka ludowa „Mądra dziewczyna” opowiada, jak pan kazał dziewczynie, aby pojawiła się przed nim jednocześnie nieobuta i niebosa, nie przyszła i nie przyjechała, z prezentem i bez prezentu. Ten epizod przypomniał się, gdy w tym roku odwiedziliśmy Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu, gdzie uczył się Taras Szewczenko. Kiedy wraz z przewodniczącą Kijowskiego oddziału obwodowego MO „Żinocha hromada” Tamarą Bihun przyszłyśmy do Akademii i zapytałyśmy, jak trafić do Memorialnej pracowni-muzeum Szewczenki (otwartej w 1964 roku podczas obchodów 150-lecia urodzin poety), muzealna dozorczyni odpowiedziała: „Ona jest zamknięta. Przyjdźcie 9 marca, wtedy odwiedzicie. Nie pożałujecie! Tutaj tego dnia Ukraińców jest wielu, są w pięknych strojach narodowych i śpiewają pieśni, i tańczą, tak ciekawie! Prawda, w tym roku pokój otwierano jeszcze raz, kiedy przyjeżdżała delegacja z Bohusławia w związku z jubileuszem ich ziomka Iwana Soshenki, również absolwenta Akademii”. Zatem pokój-muzeum, z którego dumni są Ukraińcy, niby jest i jednocześnie go nie ma. A życie genialnego poety jest ściśle związane zarówno z Petersburgiem, jak i z Akademią Sztuk Pięknych, którą ukończył. Rada Akademii nadała mu tytuł akademika w dziedzinie grawerowania. Już po zesłaniu, od czerwca 1858 roku, tam mieszkał i pracował. Poeta mieszkał w pomieszczeniu, które miało jeden pokój, podzielony na dwie części: antresolę i pracownię. Na antresoli stały biurko i łóżko. Na dole — pracownia, z której wąskimi, ciasnymi schodami można było wejść na antresolę. W tym pokoju 10 marca 1861 roku poeta zmarł i w cerkwi przy Akademii odbyło się jego nabożeństwo żałobne. Czyżby cała społeczność nie mogła uczynić pokoju-muzeum dostępnym dla zwiedzających? Przecież tych, którzy interesują się kulturą, jest niemało nie tylko wśród Ukraińców. Na Cmentarz Smoleński, w odróżnieniu od muzeum, trafiliśmy bez problemów. Tutaj przy wejściu, obok cerkwi, ustawiono kamień, na którym wyryto napis: „Tutaj 12 marca 1861 r. odbył się pierwszy pochówek Wielkiego Poety Ukrainy Tarasa Szewczenki”. Obok niego stale leżą kwiaty. Razem z nami uczcić pamięć poety przyszli Ukraińcy z obwodu mikołajowskiego. W Petersburgu imieniem Tarasa Szewczenki nazwano plac, na którym za zebrane przez Ukraińców środki wykonano i ustawiono pomnik geniusza autorstwa rzeźbiarza z Kanady Leo Mola. Przed pomnikiem na kamieniu w językach ukraińskim i rosyjskim wyryto napis: „Ten plac w 2001 roku nazwano na cześć wybitnego ukraińskiego poety i malarza Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Kamień pamiątkowy ustawiono w 2003 roku kosztem wspólnoty terytorialnej m. Kijowa na cześć 300-lecia założenia Petersburga”. A jeśli chodzi o naszą petersburską diasporę, to przekonałam się: Ukraińcy żyją z Szewczenką w duszy. Istnieje tam Petersburskie Towarzystwo im. T. H. Szewczenki, które było inicjatorem stworzenia „Ukraińskiej Narodowej Autonomii Kulturalnej Petersburga”. Razem z nią bierze udział w wielu przedsięwzięciach oświatowych, z których znaczna część poświęcona jest Tarasowi. Jedna z najaktywniejszych petersburskich Ukrainek Tetiana Łebedynśka wydała książki „Szewczenkowskie miejsca Petersburga”, gdzie przytoczono około stu miejsc związanych z imieniem geniusza, „Petersburg i Ukraina”… Od 2000 roku corocznie organizuje konferencje naukowe na ten temat. Tetiana Mykołajiwna urodziła się w Kijowie. W jej rodzinie zawsze była twórcza, duchowa atmosfera. W gościach u jej ojca, poety Mykoły Szpaka, bywali Maksym Mykołajiwnie udało się zorganizować w domu Grina muzeum, dokąd przychodziło wielu ludzi. Przez te problemy pochować ją obok Grina zabroniono. Na polecenie władz przyjechali, zabrali trumnę i pochowali na pustkowiu jakieś 100 metrów od cmentarza. 22 sierpnia 1971 roku, w dniu urodzin Grina, bliska znajoma żony pisarza Perłowa oraz czworo studentów z inicjatywy Wiktora Kostiantynowycza w nocy potajemnie wykopali trumnę z Niną Grin i pochowali w rodzinnym grobie, jak ona zapowiedziała. Wszystkie te okoliczności zmusiły Wiktora Kostiantynowycza do opuszczenia Ukrainy. Osiedlił się w Petersburgu, gdzie mieszka do dziś. Z sukcesem prowadzi wycieczki, ludzie zachwycają się jego pięknymi opowieściami. Przygotował wycieczkę „Szewczenko w Petersburgu”. Od niego petersburżanie i goście miasta mogą dowiedzieć się wiele o najwybitniejszym ukraińskim poecie, odwiedzić miejsca związane z jego życiem i twórczością. Jest to, na przykład, Prospekt Zagorodny, dom 8, na którym znajduje się tablica pamiątkowa z napisem: „W tym domu w latach 1832—38 mieszkał wybitny ukraiński poeta, rewolucjonista-demokrata T. H. Szewczenko”. Tutaj, w domu Krestowskiego, w mieszkaniu W. H. Szyriajewa mieszkał i pracował na kontrakt u tego mistrza cechu malarskiego. Ogród Letni, który Szewczenko stale odwiedzał, gdzie 3 kwietnia 1836 roku poznał Iwana Soshenkę; to spotkanie drastycznie zmieniło jego los. Pałac Aniczkowski na Newskim Prospekcie przy Moście Aniczkowskim przez Fontankę. Tutaj odbywała się loteria, w której rozegrano portret W. A. Żukowskiego, namalowany przez Karla Briułłowa. Za środki uzyskane za portret wykupiono Szewczenkę z poddaństwa (22 kwietnia 1838 r.). Wyspa Wasylewska, 5 linia, dom Kastiurina, na którym jest tablica pamiątkowa: „W tym domu w latach 1840—1844 mieszkał wybitny ukraiński poeta, rewolucyjny demokrata Taras Hryhorowycz Szewczenko. Tutaj napisano poematy „Sen”, „Hajdamacy”. To znana Akademia Sztuk Pięknych, inne miejsca pamięci… Teraz Wiktor Padałka przygotowuje wycieczkę „Ukraińcy w Petersburgu, począwszy od XVIII wieku aż po dziś”. Ukraińców było tu wielu: wybitnych i zwyczajnych, postępowych i zdrajców swojego narodu, którzy za ochłapy, hrabiowskie i książęce tytuły zapominali o Ukrainie, pomagali ją grabić i niszczyć. Było tu wielu dysydentów, tych, którzy nie akceptowali komunistycznej ideologii. Wałentyna Błaszczuk kieruje obecnie ukraińskim zespołem „Suzirja”. W pokoju, gdzie zbiera się zespół, na honorowym miejscu jest portret Szewczenki, a pieśni do jego słów — stale w repertuarze.
Rylski, Mykoła Bażan, Ołeksandr Kornijczuk, Andrij Malyszko oraz inni klasycy. Studiowała początkowo na uniwersytecie we Lwowie, potem w Leningradzie, ukończyła aspiranturę, przez 40 lat wykładała na uczelniach wyższych Leningradu. Kandydat nauk filozoficznych, docent, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Niezmordowanie pracuje, generuje nowe pomysły i wciela je w życie. Profesor T. M. Zubyk występuje z referatami o Szewczence przed społecznością, uświadamiając ludziom znaczenie jego postaci: „W historii każdego etnosu są swoi bohaterowie — pasjonaci. Kumulują oni energię, która przez stulecia gromadzi się w społeczeństwie. Charakteryzuje ich wewnętrzne, nieodparte dążenie do aktywnej działalności w interesach swojego narodu. Pasjonatami byli przeważnie bohaterowie miecza. Każdy naród, który osiągnął dojrzałość, ma swoich pasjonarnych bohaterów. Do nich, bez wątpienia, należy geniusz narodu ukraińskiego Taras Szewczenko. Ale on jest pasjonatem niezwykłego pokroju, bo jego bronią nie jest miecz, a słowo. Słowo Szewczenki pomogło Ukraińcom uświadomić sobie siebie i swoje miejsce w historii. Wielki Kobziarz przypomniał im chwalebną przeszłość, otworzył oczy na ciężką niewolę. Oświetlił na stulecia drogę do upragnionej wolności i niepodległości…”. Wiktor Padałka to znany w Petersburgu przewodnik z niełatwą biografią. Urodził się w 1945 roku we wsi Sosnowa w rejonie perejasławsko-chmielnickim na Kijowszczyźnie, szkołę ukończył na Krymie, studiował na Kijowskim Uniwersytecie Państwowym im. Tarasa Szewczenki. Relacje z kierownictwem uniwersytetu nie układały się z powodu jego krytycznych poglądów na radziecką rzeczywistość, tak zwanego „dysydentyzmu”. Powrócił do rodziców do Symferopola. Właśnie wtedy, w październiku 1970 roku, do Starego Krymu, gdzie znajdował się domek Grina, przywieziono trumnę z ciałem Niny Mikołajewny, żony pisarza. Zostawiła testament, by pochowano ją w rodzinnym grobie obok męża i matki. Ale radzieckie organy uważały ją za zdrajczynię: przebywała w radzieckich łagrach 10 lat, w 1955 roku powróciła. I po tym były problemy z komunistyczną władzą — Nina. Switłana Myrwoda z uczestnikami zespołu pieśni ukraińskiej „Suzirja”
Maschinelle Übersetzung
Ulana HLIBCZUK O Iwanie Draczu jakoś nie wypada pisać oficjalnie czy patetycznie, w stylu „wybitny przedstawiciel epoki szestdziesiątników, potężny poeta i scenarzysta filmowy, zjawisko”. Nieodpowiednio wyglądałby też sentyment. Postać Dracza jest zbyt masywna, zbyt graniczne są jego wiersze: łza zapłynie, a wyrafinowane napięcie przeważy publicystyka codzienności. Rozważając jedno z pytań, Iwan Fedorowycz posłużył się frazą Picassa: „Przyszedłem na ten świat znaleźć, a nie szukać”. Dobra fraza, ale daleka od rzeczywistości. Każdy artysta zawsze samotnie szuka czegoś utraconego lub jeszcze niezdobytego. Dla mnie w buntowniczości Dracza, jego wyważonej szczerości, zamaskowanym, zmęczonym idealizmie jest coś podstępnie sentymentalnego i pociągającego. A rozmowę zaczęliśmy od istoty i natury sztuki lat sześćdziesiątych, jej globalnego światowego rozmachu. — Za planetarność nie mogę ręczyć… Powiem tylko o tym, co było w naszym najbliższym otoczeniu: nazwiska kultury rosyjskiej (Jewtuszenko, Wozniesienski, Rożdiestwienski, Achmadulina), cała kohorta Łotyszy i Litwinów. Szestdziesiątnictwo było charakterystyczne dla całego środowiska społeczno-politycznego, którym był Związek Radziecki i kraje tak zwanej demokracji ludowej. I to zjawisko, bez wątpienia, wiąże się z XX zjazdem i z odwilżą, która nastąpiła w życiu politycznym i z czasem wylała się w różnych formach artystycznych. Swoją drogą, nie tylko literackich. Oto niedawno omawialiśmy książkę o szestdziesiątnikach, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Smołoskyp”. Nalegałem, że wydanie będzie niepełne, jeśli nie wspomnieć o filmowcach (Paradżanowie, Illience, Osyce), artystach (Jakutowiczu, Danczence, Hawryłence). Wspominając szestdziesiątnictwo, nie możemy obejść się też bez nazwisk znanych kompozytorów. Czyli był to cały kompleks. W 1962 roku pojechałem do Moskwy się uczyć. Można powiedzieć, siłą, bo tutaj, w Kijowie, droga była zamknięta. Za sprawy polityczne wyrzucono mnie z uniwersytetu. Inicjatorami wyjazdu do Moskwy byli Serhij Paradżanow i Mykoła Winhranowski. Przekonywali, że literatura — to bardzo ograniczony areał ludzkiego wysiłku. Natomiast wszystko co najlepsze w sztuce skoncentrowane jest w kinematografii. Literatura, muzyka, teatr, sztuki plastyczne — wszystko sublimowane w jednej hipostazie. Więc, mówili, zajmuj się tym, póki jesteś młody… — W pewnej mierze mieli rację, bo wtedy był prawdziwy boom w kinematografii. — Tak, światowe kino przeżywało swój gwiezdny czas. Antonioni, Fellini, Bergman, Kurosawa. To było to, czym żyło społeczeństwo. I ja również nie wyobrażałem sobie inaczej swojego życia. Kiedy przyjechałem do stolicy „naszej Rodiny”, nękali mnie esbecy. Jakoś poszedłem na wystawę amerykańskiej grafiki, poznałem różnych ludzi. Ciekawie. Ale mnie tam od razu nakryli „szperacze”. Dyrektorem kursów scenariuszowych był Michaił Maklarski, znany jako scenarzysta filmowy i radziecki kontrwywiadowca. Z czasem okazało się, że był zamieszany w zabójstwo Jewhena Konowalca. Właśnie Maklarski pomagał w Rotterdamie Sudopłatowowi. I oto z czasem on już kieruje kursami scenariuszowymi. Przyszli do niego z KGB i mówią, że jest tu taki a taki z Kijowa. A on w odpowiedzi: „A, eto — moj. Wy, riebiata, brostie, ja s nim sam zajmus”. Potem mnie pytał, co było na wystawie. A ja odpowiadam, że nic szczególnego: ciekawe dziewczyny przychodzą, ciekawa grafika… Tak on odprawił esbeków w Moskwie i dał mi możliwość się uczyć. — Niejednoznaczny czas mierzony był czynnikiem ludzkim, który nie mieścił się w prokrustowym łożu. — Nic nigdy się nie mieści. — Nie chcę budować naszej rozmowy w surowej chronologicznej kolejności. Od Moskwy powędrujmy do Kijowa w 1991 roku. Wtedy do parlamentu weszło wielu pisarzy i na nich spadła pewna odpowiedzialność za język i kulturę. Czy wykorzystali wszystko, co od nich zależało? Czy może stracili złotą szansę? Rozumiem, że to dla Pana już dość męczące pytanie. — Kiedy odbyło się pierwsze głosowanie na Prezydenta i wygrał Krawczuk, to stało się charakterystyką czasu i społeczeństwa. I Ruch — A teraz? Myśli Pan, że ta ćwiartka się zwiększyła? — Myślę, że bardzo się zwiększyła. Ale nasza bieda w tym, że dla głównych przywódców i pretendentów do władzy najważniejszy złoty cielec — dolar, czyli wszystko to, co wchodzi w pojęcie i wymiar pieniędzy. Nawet na początku chaotycznych lat dziewięćdziesiątych było więcej moralności, czystości i przyzwoitości niż teraz, kiedy wszystko jest przemieszane z krwią, potem i pieniędzmi. Niedawno byłem w Wilnie na uroczystych obchodach 20-lecia Ruchu Narodowego na Litwie. Tam jeszcze choć coś zostało, bo ludzie mówili o zasadach moralności i przyzwoitości. U nas już zapomnieli, że takie zasady kiedyś istniały na świecie. — Myśli Pan, że w ostatnich latach nastąpiło zanieczyszczenie w społeczeństwie? Wszystko to odbieram na „pełnej petardzie” i cieszę się. Niepokoi, że bardzo powoli formuje się system polityczny: on jest na jakimś pierwotnym etapie opanowywania i połykania władzy oraz kapitału. Porównuję nasz system z bułgarskim, polskim czy litewskim. U mnie zostały kontakty w linii politycznej, literackiej i kinematograficznej. U nas, niestety, najpierwotniejsza substancja — protodemokracja. Dlatego tak ciężko wszystko przychodzi. — Na początku naszej rozmowy opowiedział Pan romantyczną historię swojej fascynacji kinematografią. Marzył Pan o tym, by zostać reżyserem, jednak sprawdził się Pan jako poważny scenarzysta filmowy. Kto wie, może bez Pana udziału znane filmy tamtej epoki nie stałyby się kultowe… — Dziękuję. We mnie wszystko istnieje całościowo — polityczny, poetycki i filmowy
Maschinelle Übersetzung
Serhij Paradżanow oraz Iwan Dracz
Rada, której przewodniczył Juchnowski, też była znakiem czasu. Przebywało w niej 100—120 osób, i nigdy więcej. Odsetek demokratów w parlamencie i elektorat, który głosował na Czornowiła, był w przybliżeniu jednakowy — jedna czwarta. Czyli kraj tylko w jednej czwartej był gotowy na Niepodległość. Moim zdaniem, dlatego też zdarzyły się nieszczęścia. Pisarze, którzy pracowali w parlamencie, chwytali się każdej możliwości, na ile starczało ich zrozumienia, przyzwoitości i sumienia. Wszystko przecież trzeba było wywalczyć — nawet flagę i herb. Dochodziło do absurdalnych sytuacji, kiedy Krawczuk dowodził i tłumaczył deputowanym, niczym niepojętnym dzieciakom. Mówił, że pojedziecie za granicę w poważnej delegacji, więc paszporty trzeba mieć… No nie można przecież tak, jeśli jesteśmy wolnym państwem… Wreszcie przegłosowali z przewagą jednego głosu. Teraz już zapomnieli i nikt nie proponuje zmienić flagi czy herbu. Elementarnych rzeczy domagano się nadludzkim wysiłkiem. Mój przyjaciel z Ameryki przyjeżdżał, kiedy jeszcze nie było Sekretariatu Prezydenta, a jedynie jego blada podobizna — Kancelaria. Przywoził z Ameryki pieczątki, które zamawiano dla służby prezydenckiej, — w neseserach… Zmierzam do tego, że naszą niepodległość tworzono od zera, żywymi rękami. To dzisiaj wydaje się, że tak było zawsze.
— Nie tyle zanieczyszczenie, co totalna mieszanina. Jeśli wtedy była wielka polaryzacja między demokratami i komunistami, to obecnie polaryzacja odbywa się w jakichś innych rzeczach. I wszyscy mówią jedno i to samo: wyraźne fałszywe słowa. — Kiedy pan powiedział, że dzisiaj w polityce “złoty cielec jako kryterium”, pomyślałam, można i męża stanu Iwana Mazepę oskarżyć o to samo, wszak był bardzo bogatym człowiekiem. — Jednak sytuacja doprowadziła do tego, że musiał zrezygnować ze swojego bogactwa. Bo to, co Mazepa przeprawił przez Dniepr i dowiózł do Warnicy, było drobnostką w porównaniu z jego majątkiem. To już inne pojęcie. Tutaj chodzi o państwowość i o sposób jej budowania. — Lata sześćdziesiąte — romantyczna epoka, a Dracz — poeta. Tyle wydarzeń, uczuć, emocji za plecami… Może pan powiedzieć o sobie, jako o zmęczonym romantyku? — Czy jestem zmęczonym romantykiem? Może jestem człowiekiem, który zmęczył się życiem. Niestety, rozwiało się zbyt wiele iluzji. Widziałem, jak one się burzyły. Mogę otwarcie o tym mówić. I razem z tym tyle niewiarygodnie ciekawego i pięknego istnieje w tym życiu! Słynne wystawy, które odbywały się w Narodowym Muzeum Sztuki: Picasso, Paradżanow, Pirosmani, Goya.
matograficzny pęd. Kiedy przyszedłem w ten kijowski świat, to starałem się opanować go pełnometrażowo. Dlatego dla mnie bardzo ważna była znajomość z rodziną Bileckich — Andrijem Ołeksandrowyczem i jego żoną Tetianą Czernyszową, z Witalijem Korotyczem i Jurijem Szczerbakiem. Oni uosabiali świat miasta, który ja, wieśniak, pragnąłem zrozumieć. Dla mnie było ważne, czy ten świat mnie przyjmie czy odrzuci. Potem w nim pojawili się Dziuba, Jakutowycz, Paradżanow, u którego odbywałem praktykę przy filmie “Cienie zapomnianych przodków”. Z czasem zrozumiałem: to, co robię
Mykoła Maszczenko i Iwan Dracz w sztuce, w pewnym stopniu dotyka i polityki. Tym, że przetrwałem jako osobowość, jako twórcza persona, zawdzięczam tylko temu, że nigdy nikomu nie ulegałem. Jak tylko czułem nad sobą czyjąś rękę, to buntowałem się, bo wiedziałem: to moja śmierć. Aby się utwierdzić jako twórcza osobowość, należy unikać jakichś szeregów, istnieć osobno. Paradoks, ale tak właśnie wyszło, bo moje najsilniejsze poetyckie rzeczy — to “Słonecznik”, “Protuberancje serca”, “Ballady powszedniości”. W kinematografii — “Studnia dla spragnionych”, “Kamienny krzyż”, “Idę do ciebie”, “Przepadła gramota”. Wtedy była straszna wojna o te filmy. I ja walczyłem, wydawało mi się, że to wszystko nie to, że trzeba rozdzierać wszystkie granice. A potem okazało się, że okres szestdziesiątnictwa był najlepszym w moim życiu. On stworzył we mnie zupełnie inny typ człowieka. Po czarnobylskiej tragedii i tym, kiedy zostałem kierownikiem Ludowego Ruchu, okazało się, że bytowanie w kinematografii obdarowało mnie pragmatyką. Poczułem się człowiekiem, który umie organizować, rozumieć, kto i co może, kogo i gdzie stawiać: godzić Łarysę Skoryk z
Serhijem Hołowatym, Mychajła Horynia — z Dmytrem Pawłyczkiem; kogoś ograniczać czy odpychać, kogoś wyróżniać. To właśnie jest kinematografia. Niezrealizowany we mnie reżyser dał możliwość organizowania tego, czego inni nie zdołaliby. Żeby to zrozumieć, trzeba zwrócić się do Serhija Eisensteina. Wyobraźcie sobie: ogromna statystykacja podczas zdjęć filmu “Pancernik Potiomkin”. Reżyser krzyczy: “Majtek Sawczenko, podnieś nogę, biegnij do przodu, co ty tam utknąłeś!?” On krzyczy do majtka Sawczenki, którego nie ma, ale jest Petrenko, Iwanow, Sydorow. I oni myślą: aha, jeśli widzi Sawczenkę, to i mnie też. I szybko podnoszą nogi i biegną. Czyli prawa takiej masowej sztuki odbiły się na kierowaniu Ludowym Ruchem. Wiedziałem, gdzie można obejść władzę, a gdzie warto ustąpić. Wszystko po to, żeby zdobyć Niepodległość. — A gatunek poetyckiego kina odbił się na działalności politycznej? — Poetyckie kino — to swoisty glamour tamtej epoki. Moskiewska władza razem z krytykami filmowymi Blejmanem i innymi widziała w nim zarodki narodowego protestu, wojny ukraińskiej idei przeciwko moskiewskiemu despotyzmowi. Blejmanowie to węchem wyczuli i sprzedali moskiewskiej władzy. Z czasem ono przekształciło się w wojnę ze sztuką filmową jako taką — od Paradżanowa do Denysenki. — U mnie powstała idea, że ukraińskie poetyckie kino podświadomie kształtowało naszą przestrzeń informacyjną. — W pewnym stopniu ma pani rację. Wtedy wszyscy — od aktorów (Stepankow, Brondukow, Mykołajczuk) do reżyserów warzyli się w jednym kotle. Mykołajczuk był kwintesencją sztuki. — Ukraińskie poetyckie kino ma kontynuację we współczesnej kinematografii czy pozostało w historii sztuki w postaci konserwy? — Nie, nie przepadło, ono wygrywa różnymi barwami: jakieś bledną, jakieś stają się wyraźniejsze. Niedawno przejawiło się w filmie Olesia Sanina “Mamaj”. — Ależ są plusy i minusy. Za to, że chwalą, mogą i zganić. W szczególności nadmiar “pięknostkowości”… — Niedawno obejrzałem ponownie “Aszik-Kerib” Paradżanowa. Tam czuje się nadmiar. Starałem się określić substancję reżysera, bo zacząłem o nim pisać. Dla mnie najbliższy istocie Paradżanowa jest “Kolor granatu”, a nie “Aszik-Kerib”. Oczywiście, poetyckie kino ma swoje wady. Ale w latach sześćdziesiątych wszystko istniało w kontekście: japońskie, włoskie filmy… — We włoskim kinie jednak więcej realizmu czy też neorealizmu. — Tak, u nich więcej realizmu i więcej pełni oddechu życia. Dużo cielesności u Pasoliniego. Dramaturgiczny przepych uwarunkowany jest tym, że Włosi mieli wspaniałą dramaturgię, stąd źródła Felliniego. U nas wszystko było bardzo zwężone, ograniczone, niedorozwinięte. Nic nie poradzisz — wady czasu. — Czyli nasze kompleksy niższości są umotywowane? — Bezsprzecznie, jest wiele takiego, co ma swoje prawa i prawidłowości. Potem dało to formalne rezultaty w 1991 roku i my mimo wszystko trafiliśmy w ogólnoeuropejski kontekst. Bo gdyby nie było polskiej “Solidarności”, nadbałtyckich Frontów, walki o władzę Gorbaczowa i Jelcyna, my do dziś istnielibyśmy w wariancie kolonialnym.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
narodowej tradycji, piękna i kobiecości. Student trzeciego roku Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, Ołeh Łewycki, pochodzący ze wsi Kutkir, zainteresował się twórczością artystki jako przyszły historyk sztuki. Podczas święta fragmenty „Pieśni leśnej” przeczytała Hałyna Hadzało, wykładowczyni Lwowskiego Kolegium Pedagogicznego. Nauczycielka Lwowskiej Szkoły Średniej nr 69 Łesia Prystawśka, pochodząca z tej samej wsi co artystka, opowiadała, jak jej babcia wspominała, że Sofia już jako uczennica była pracowita i pełna determinacji, lubiła dużo czytać. „W pracach Sofii Karaffy-Korbut jest bardzo ciepło” — powiedziała pani Łesia. I tak jest w istocie, bo w każdym dziele czuć nastrój, charakter bohaterów, obraz artystyczny. Dyskusję o wystawie trafnie uzupełnili lekarz, znajomy Sofii Petriwny, Iwan Kasaraba oraz poetka Luba Proc z Dublan w rejonie samborskim. Bandurzystka Lubomyra Zubko z Sambora, która obecnie mieszka w Rzymie, podarowała wszystkim uczestnikom dyskusji o wystawie ukraińskie pieśni ludowe. Do końca lata w muzeum będzie czynna ekspozycja. Przyjeżdżajcie do Sambora, nie pożałujecie. Tego dnia, kiedy trwała dyskusja o pracach słynnej artystki, wydawnictwo „Kameniar” zorganizowało w Samborze, w muzeum „Bojkiwszczyna”, wielką wystawę-sprzedaż książek — własnych oraz innych wydawnictw Ukrainy, z którymi utrzymuje partnerskie stosunki. Zaprezentowano prawie tysiąc tytułów różnych wydawnictw (oczywiście, wśród nich były książki z ilustracjami Sofii Karaffy-Korbut, w szczególności „Iwan Wyszeński” Franki). Imponowała różnorodność książek dla dzieci, które aż świeciły tęczowymi barwami: bajki, wiersze, wydawnictwa edukacyjne itp. Niestety, mimo dobrego zapewnienia informacyjnego wystawy, Sambor nie zdołał zorganizować należytej obecności miłośników książek, adekwatnej do liczby przywiezionych pozycji (których z reguły nie ma w lokalnych księgarniach). Czy to już oduczyliśmy się czytać, czy zobojętnieliśmy na ojczyste słowo, czy może w Samborze zabrakło prawdziwych Ukraińców?.. Dziwne, że w dyskusji o wystawie nie było lokalnych organizacji społecznych, z których tak kiedyś słynęło to starożytne miasto książęce. Gdzie podziała się lokalna organizacja „Proświty”, Związek Ukrainek, towarzystwa nauczycielskie, stowarzyszenia kulturalne? Dziwne było też to, że tylko kilka dziewcząt reprezentowało na wystawie społeczność szkolną Sambora. Czyżby edukatorzy z rejonu pozostawili młodzież szkolną podczas wakacji na pastwę losu?! A Sambor w dawnych czasach zawsze wyróżniał się właśnie umiejętnością zainteresowania uczniów. Czy mamy w naszej bliskiej czasowo historii wiele postaci, które tak bezinteresownie i ofiarnie przysłużyły się Ukrainie, jak zrobiła to Sofia Karaffa-Korbut? Szkoda, że taki przykład nie został wykorzystany. Mamy nadzieję, że czas, podczas którego wystawa będzie jeszcze eksponowana w muzeum „Bojkiwszczyna”, pozwoli nadrobić stracone. Niestety, było mało chętnych do kupowania książek. I to jest obecnie problem numer jeden w kulturze i edukacji Ukrainy. szlifuje, i tak wiele razy, aż dopóki doskonałość krajobrazu nie wypuści swojego twórcy i nie wybierze przestrzeni do uświęcenia — któreś z muzeów lub prywatne mieszkanie, gdzie, jakby zyskawszy duszę, tworzy wnętrze według własnego uznania. Kilka lat temu los połączył artystę z akademikiem Borysem Hryniowem, który organizuje plenery „Szlakami Wasylkiwskiego: spojrzenie przez stulecia”. Uczony, który wdraża do produkcji opracowane na Ukrainie farby — temperę kazeinowo-olejną — stał się jednym z sympatyków twórczości O. Sudakowa, a następnie jego mecenasem. Dwa wspaniałe duże albumy, wydane przy wsparciu B. W. Hryniowa, wiele znaczą dla koneserów sztuki. A dla artysty, zapewne, najdroższa jest jednak dana przez uczonych-producentów dodatkowa wolność — swobodnie „wypróbowywać” coraz to nowe farby charkowskich uczonych i przekazywać na obrazach tchnienie wieczności na ojczystej ziemi. Ten realny przejaw, realne wcielenie niepodległości i jedności utwierdza piękno oraz pełnowartościowość Ukrainy w świecie, równoważąc osiągnięciami artystycznymi straty, które ponosi nasz naród przez nierozsądek polityków. Twórczość Ołeksandra Sudakowa jest wysoko oceniana w kraju i za granicą, bo światło — to światło. Właśnie ono rozprasza ciemność. KULTURA
Maschinelle Übersetzung
Marija LUDKEWYCZ, pisarka, m. Lwów. Od półtora roku na Samborszczyźnie działa projekt „Ukraińscy pisarze w grafice Sofii Karaffy-Korbut”. Wdraża go w życie historyczno-etnograficzne muzeum „Bojkowszczyzna” wraz z wydawnictwem „Kameniar” oraz propagatorem twórczości wybitnej artystki Wasylem Wałkiem. Dzięki staraniom niezmiennej dyrektor muzeum Roksolany Danczyn w pełnym zakresie zaprezentowano „Iwana Wyszeńskiego” Iwana Franki w oprawie sławnej malarki. Na pamiątkę tego wydarzenia pozostał film, nakręcony przez dziennikarzy Lwowskiej telewizji i radia „Frankiana Sofii Karaffy-Korbut”. Niedawno w muzeum miało miejsce znaczące wydarzenie. Przyjaciele muzeum, samborska inteligencja, przyszli na społeczną dyskusję wystawy „Pieśń lasu” Łesi Ukrainki w grafice Sofii Karaffy-Korbut. Nic dziwnego, że ten, kto jest w muzeum po raz pierwszy, ma okazję zobaczyć cudowne perły tego kraju. Muzeum założyła w 1927 roku twórcza inteligencja Sambora. Przez długi czas muzeum kierował Iwan Fyłypczak, pedagog, pisarz, działacz społeczny. Muzeum „Bojkowszczyzna” istniało do 1954 roku i z nieznanych przyczyn Ministerstwo Kultury je zamknęło. 30 tysięcy eksponatów przekazano innym muzeom Drohobycza, Stryja, Lwowa. Odnowiono je już za czasów niepodległej Ukrainy w 1991 roku. Obecnie w muzeum znajduje się 20 tysięcy eksponatów: przedmioty codziennego użytku, narzędzia pracy, bojkowski strój. Stale działają trzy wystawy. W sali rodziny Kozakewyczów można zobaczyć meble z końca XIX – początku XX wieku. Ciekawe są eksponaty walki o ukraińską państwowość na Bojkowszczyźnie, zwłaszcza na Samborszczyźnie. Tutaj przedstawiono pokój Andrija Czajkowskiego, pisarza, adwokata, działacza społecznego, który w 1918 roku był komisarzem powiatowym ZURL. Oprócz tego odbywają się wystawy znanych artystów, mistrzów ludowych, które są popularne wśród samborzan. Zatem i na swoiste święto uczczenia Sofii Karaffy-Korbut przybyli goście ze Lwowa: zarządca spuścizny twórczej artystki Wasyl Wałko, dyrektor wydawnictwa „Kameniar”, w którym wydają i wznawiają książki w oprawie Sofii Petriwny, Dmytro Sapiha. Przybyła do swoich ziomków także Rostysława Fedak, zastępca przewodniczącego Związku Ukrainek, która badała twórczość Iwana Fyłypczaka i pomagała w odnowieniu oraz uzupełnieniu muzeum. – Prawda – opowiada Wasyl Wałko – twórczość Sofii Karaffy-Korbut to wielka, pełna poświęcenia praca, która wymaga badania i zrozumienia. Jej talent i niezmordowana praca zdumiewają. Ponad 70 prac wykonano do poezji T. H. Szewczenki. Ponad 100 książek z jej ilustracjami ujrzało światło dzienne w wydawnictwach „Kameniar”, „Weselka”, „Dnipro”. O niej piszą historycy sztuki i ci, którzy znali osobiście tę utalentowaną, wyrazistą artystkę. Za życia malarki nie było łatwo. Władza radziecka nie dała jej ani tytułów, ani nagród, przemilczała jej twórczość. Szczytem twórczości artystki stały się dzieła graficzne do „Iwana Wyszeńskiego” i „Pieśni lasu”. Już po śmierci artystki w 1996 roku te książki ujrzały światło dzienne i stały się dorobkiem społeczności. Obecnie chciałoby się wznowić „Kobziarza” Szewczenki ze wszystkimi ilustracjami artystki, które przechowuje się w muzeum w Kaniowie. W Londynie mieszka Vira Rich, znana tłumaczka z języka ukraińskiego na angielski. Posiada ona tłumaczenia poematu „Iwan Wyszeński”. Jakim luksusowym byłoby dwujęzyczne wydanie z ilustracjami S. Karaffy-Korbut! Warto byłoby powtórzyć także wydanie serii książek dla dzieci z ilustracjami artystki. Nadszedł czas, aby w Busku, gdzie urodziła się artystka, zostało stworzone muzeum. Trzeba wygospodarować pomieszczenie. A i szkoła we wsi Kutkir powinna nosić imię niezapomnianej S. Karaffy-Korbut. Podczas dyskusji nad wystawą docent Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki Wasyl Semeniuk zaznaczył, że te obrazy „Pieśni lasu”, które stworzyła S. Karaffy-Korbut, są niedoścignione, ponieważ niosą w sobie życiodajny strumień energii dobra. Hanna KOZACZENKO, członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Jest przestrzeń i wertykał, które tworzą krzyż połączenia ziemi i nieba, a w przecięciu – mądre ludzkie serce, zdolne pomieścić cały Wszechświat. Zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Sudakow nową retrospektywną wystawą w salach Narodowego Związku Artystów Ukrainy dowodzi, że obecność wieczności można poczuć i odtworzyć całkiem realnymi, od dawna znanymi technikami, wszak sztuki plastyczne, w odróżnieniu od fotografii, są zdolne przekazywać żywą dynamikę wszystkiego, co istnieje. Warto tylko być spostrzegawczym i kochać wszystko wokół. Artyście, który urodził się w Starobielsku (Ługańszczyzna), właściwa jest wewnętrzna cisza i samopogłębienie, które osiągali starodawni ikonografowie, gruntując do idealnej powierzchni przeważnie lipowe deski, a napisane przez nich ikony stawały się „okienkami” między widzialnym a subtelnym światem, czyli pomagały przybliżyć Boże Królestwo harmonii podczas szczerej modlitwy. Zatem, odrzuciwszy pokusy i marność współczesnego świata, Ołeksandr Sudakow świadomie i w skupieniu kontynuuje pisanie portretu rodzinnej ziemi, bo temat ten jest niewyczerpany.
Maschinelle Übersetzung
Oczywiście nie przypomina schimnika. Przeciwnie — jest bardzo swobodny i otwarty w rozmowie, a do tego obdarzony niezwykłym talentem literackim. Album-katalog, wydany przed nową wystawą, uzupełnia słowem reprodukcje — wyznanie artysty o jego drodze twórczej, o doświadczeniu. Oleksandr Sudakow nie ukrywa ani tych wspólnych dla całego naszego narodu wydarzeń, które kształtowały wrażliwość jego artystycznej duszy, ani tajemnic swojego rzemiosła, które dziś, jak i w czasach późnego średniowiecza i renesansu, pomagają przekazać odległym potomkom artystyczne objawienia o obcowaniu Człowieka z Naturą. Jego twórczość jest dla nas szczególnie cenna dzisiaj: w mętnych, a czasem po prostu obrzydliwych strumieniach informacji, które zalały społeczeństwo przez ekrany telewizorów, stopniowo się stępia, zwłaszcza u jeszcze niezaprawionych młodych ludzi, którzy potrzebują piękna i harmonii. A prawdziwa, uduchowiona sztuka jest zdolna wyhamować i zatrzymać proces samozniszczenia ludzkości.
Swoją ojczyznę Ołeksandr Sudakow odczuwa i maluje w taki sposób, że otwierają się Ziemia i Niebo, wylewając niewidzialnym strumieniem błogosławioną Miłość na każdego, kto potem spojrzy na ukończony obraz. Białe pagórki — żywe ciało ziemi — ukoronowane złotogłowymi cerkwiami pod bezmiarem nieba, gdzie chmury, jak żywe istoty, splatają się ze sobą i z nami. Są pokryte dywanami kwitnących traw, i nawet słychać woń macierzanki oraz górsko-słodką mieszankę piołunu i miodunki. Niespieszne ruchy zwierząt na pastwiskach — w zagłębieniach i wąwozach, a nad nimi unosi się, jak anioł, artystyczne i widzowskie spojrzenie, albo też zupełnie blisko, na słońcu, z ciekawością i ufnością spogląda na człowieka cielę lub biała koza… To są obrazowe opowieści, epickie i liryczne, zawarte w etiudach-miniaturach. We wszystkim tym nie ma sentymentalności, jest natomiast wzniosłość, która daje poczucie stabilności i bogactwa, wzbudza wiarę w dzień jutrzejszy i pojutrzejszy oraz w nowe tysiąclecia, bo cała ta doskonałość świata stworzonego przez Wszechmogącego jest dostępna człowiekowi; istnieje ona na pomoc i rozkosz dla sprawiedliwych i grzeszników. Właśnie ona wskazuje proste i zrozumiałe jasne drogi, zdolne wyprowadzić z bezdroży na rozstajach własnego losu. Na wystawie z okazji 65-lecia artysty zaprezentowano ponad sto prac, wykonanych w różnych technikach. Jednak Ołeksandr Sudakow przyznaje, że mimo wszystko preferuje lewkas, który jest najbardziej odporny na czas. Szczególnie zimowe pejzaże artysty jakby korespondują z dziełami malarzy połowy minionego stulecia, lecz nie pojawia się mistyczna myśl o wędrówce dusz — wręcz przeciwnie, czuje się, że wszystko na świecie istnieje jakby jednocześnie — trzeba jedynie włączyć się w to lub owo nakładanie się płaszczyzn czasowych. Osiąga się to długą pracą, nie tylko talentem. O. Sudakow maluje obraz, następnie szlifuje wyobrażenie, ponieważ kazeina — jeden z ważnych składników farb temperowych — staje się nadzwyczaj twarda i nadaje długotrwałą świeżość barwom na obrazie. Dalej artysta znów maluje, a dopóki obraz się utrwala, „kamienieje”, znowu
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
tego nie można uznać za obłudę: kiedy kot czatuje na mysz przy norce, okazuje swój rozum i doświadczenie, ale w żadnym wypadku nie podstępność. Właściwe kobietom zaufanie do kota znalazło odzwierciedlenie w ludowych przesądach. Po jego zachowaniu określają: jeśli się myje, to znak zmiany pogody albo tego, że będą goście. Kiedy drapie podłogę lub ścianę zimą — na zamieć, a latem — na deszcz. Jeśli zaś położy się brzuchem do góry — oznacza to, że się ociepli. Jednocześnie spotkanie z czarnym kotem rzekomo wróży nieszczęście, a o kłótni czy ochłodzeniu relacji mówi się: „czarny kot między nimi przebiegł”. W ukraińskich bajkach Kot-braciszek występuje jako poważny dobrodziej, ratując Kogucika przed Lisicą. A wygnanie z domu starego kota uważa się za okrutny i bezsensowny postępek, o czym opowiada ludowa bajka „Pan Kocki”. Współcześni miłośnicy zwierząt domowych mogą wybrać sobie puszystego ulubieńca z dziesiątek ras, od zwykłego szarego do białego angorskiego. Na wyspie Man w Wielkiej Brytanii wyhodowano nawet bezogonowego. No, a syjamskie, perskie, syberyjskie — są szeroko znane. Dzikie zaś koty niegdyś występowały w całej Europie, poza północnymi krańcami, a także na Bliskim Wschodzie, w Międzyrzeczu (Mezopotamii), gdzie stał starożytny Babilon. A w naszych Karpatach do dziś żyje żbik. Jest podobny do domowego, ale większy i silniejszy, ma gruby, krótki ogon; futro rudawo-szare, z ciemnymi tygrysimi pręgami, na szyi i brzuchu jest białe. Te zwierzęta, jako zatwardziali indywidualiści, radzą sobie samotnie; więc wszystkie troski związane z opieką nad potomstwem i ich wychowaniem spadają na dziką kotkę. W kwietniu lub maju rodzi, do października kocięta dorastają i opuszczają matkę. Taka oto smutna historia kociej rodziny. Pozostaje dodać, że żbik to rzadkie stworzenie, wpisane do Czerwonych ksiąg wielu krajów, chroni go prawo. Uważa się, że w Ukrainie pozostało ich nie więcej niż cztery setki.
Maschinelle Übersetzung
Staroegipska figurka kota domowego, koty i hieny (tam) będą się spotykać… Po tym odkryciu ukraińskich biblistów możemy i kota uważać za istotę biblijną. Choć to dziwne, ale w Starożytnym Egipcie koty nawet czczono. Dziki kot z Nubii, oswojony tam pięć tysiącleci temu, początkowo był zwykłym łowcą myszy, lecz z czasem stał się istotą nietykalną, a nawet świętą. Jako jedną z hipostaz boga Ra, gorliwie go pielęgnowano, a po śmierci balsamowano; artyści zaś uwieczniali kota na równi z wybitnymi osobistościami. Realistyczne przedstawienie nubijskiego kota wśród kwiatów lotosu, znalezione w grobowcu jednego z urzędników Średniego Egiptu, ma blisko cztery tysiące lat. W Europie koty domowe były rzadkością jeszcze nawet w epoce Odrodzenia. Nie ma o nich wzmianek w literaturze, nie spotyka się ich także na obrazach ówczesnych artystów. Na słynnym portrecie Leonardo da Vinci przedstawił mediolańską damę Cecylię Gallerani, która trzyma w rękach nie kociaka i nie szczeniaka. Portret nazywano „Damą z gronostajem”, choć z czasem okazało się, że to domowa tchórzofretka, czyli fretka. Za czasów Leonarda fretki wykonywały kocie obowiązki — łowiły myszy. Ostrożny w relacjach, kot rzadko daje o sobie znać na głos, jak robią to psy. Skryte zachowanie kosztowało koty brak uznania przynajmniej połowy ludzkości. Mężczyźni woleli przyjaźnić się z psami, gardząc miauczącymi intrygantami, zdolnymi nawet poróżnić z żoną. Tak, swoisty koci charakter, który rażąco różni się od towarzyskiej natury psa, po mistrzowsku przedstawił angielski pisarz Rudyard Kipling. W bajce o kocie, który chadzał własnymi drogami, pies towarzyszy człowiekowi na polowaniu, a mały spryciarz tymczasem, zabawiając dziecko, obłaskawia serce kobiety i zostaje w domu… Z tego powodu mówią: „Pies przywiązuje się do człowieka, a kot przyzwyczaja się do miejsca”. Przyznajmy, że taki staroświecki pogląd na domowego Mruczka jest powierzchowny. Nasi dziadkowie uważali, jakoby kot lubił się przymilać, jest chytry, mściwy, a nawet krwiożerczy, bo nie może przepuścić nieostrożnemu ptaszkowi. Oczywiście pies tak się nie zachowuje, bo w odróżnieniu od kota uznaje człowieka za swojego pana. Może przyjąć jako rzecz oczywistą nawet karę fizyczną. Pobicie zaś kota doprowadzi do przeciwnych skutków: więcej on wam nie zaufa, bo koty pragną partnerskich relacji. A brak szczerości u zwierzęcia
Maschinelle Übersetzung
Andrij TOPACZEWSKIJ. Kontynuacja. Początek w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24, 26, 28, 31 za 2008 rok. Arab tam nie rozbije namiotu i pasterze tam nie odpoczną ze swoją trzodą. Lecz będą tam legły dzikie zwierzęta pustyni... I będą się tam spotykać dzikie zwierzęta pustyni z hienami... Izajasz, 13:20-21; 34:14. Wielki prorok maluje obraz spustoszenia imperialnej stolicy, Babilonu, tego wyzyskiwacza i kata narodów. Głęboka obrazowa wyrazistość Izajasza, właściwa klasycznym utworom Starego Testamentu, zmusza czytelnika do wyobrażenia sobie, jak luksusowe miasto zamieni się w ruinę, którą zawładną drapieżne zwierzęta... Jakieś sto lat później, w VII wieku przed Chrystusem, prorok Jeremiasz, przewidując upadek nowej imperium babilońskiego, powtarza: Dzikie zwierzęta pustyni będą tam siedzieć z szakalami. Widocznie Jeremiasz był dobrze zaznajomiony z proroctwami Izajasza, które nie tylko znajdowały potwierdzenie w jego Księdze, ale i wpływały na jej język oraz obrazowość. Aby dowiedzieć się, kto kryje się pod alegorią „dzikie zwierzęta pustyni”, badacze Biblii musieli porównać nawyki i zwyczaje zwierząt, które mogły w tamtym czasie „legać” czy „siedzieć” na pustynnych terenach, prowadząc skryty tryb życia. Mogły to być dzikie koty, niezrównani myśliwi, którzy dobrze czują się w całkowicie bezludnych miejscach. Pogardliwie wspomniano o nich razem z szakalami i hienami, które również uważano za zwierzęta nieczyste. Do takiego wniosku doszli niedawno angielscy uczeni bibliści. Ale jeszcze w latach 60. ubiegłego wieku 14. werset 34. rozdziału Księgi proroka Izajasza w przekładzie Iwana Chomenki (pod redakcją Ihora Kosteckiego i konsultacjach Mychajła Oresta Zerowa) zabrzmiał tak: Dzikie. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. „IKONĘ MAMA WYRWALA Z OGNIA”. — Historię odnowionej ikony należy zacząć od wsi Ostrożec, skąd pochodzi mój ojciec — opowiada Maria Omelczuk. — Rodzice, kiedy się swatał, przekazali mu ten święty obraz, który najprawdopodobniej kupili w Ławrze Poczajowskiej, bo chodzili tam na pielgrzymkę. Dlaczego i kiedy rodzinna relikwia pociemniała — nie pamiętam. Tata zmarł w 1941 roku, jeszcze przed wojną. Mamie zostało czworo dzieci — najstarsza moja siostra Kateryna miała 14 lat, Sofijka — 10, a nam z Niną — po cztery. Pewnego razu podczas wojny w naszej chacie zebrało się zgromadzenie — mieszkańcy wsi razem z kilkoma żołnierzami UPA omawiali, jak bronić dorobku przed Niemcami, których obławy stawały się coraz częstsze. Ale nie obyło się bez prowokatora. Kiedy do wsi zawitali Niemcy z Polakami, to od razu skierowali się do naszej chaty. Już od progu, jak opowiadała mama, zaczęli: „Gdzie banderowcy? Kiedy się zbierali? Dokąd poszli?”. I choć mama uparcie dowodziła, że u niej ludzie zbierali się nie na zgromadzenie, a na kościelne śpiewy, oni nie chcieli nawet słuchać. Podpalili chatę. A przedtem, jak palić, pobili wszystkie obrazy, portret Tarasa Szewczenki. Obrazu, który teraz się odnowił, jak na dziwo, nie pobili. Kiedy chata zajęła się ogniem, mama przypomniała sobie, że w środku została ikona. Mama pobiegła, wyrwała ikonę z ognia, a potem schowała w piwnicy. KOUPAK, SPOJRZAWSZY NA CIEMNY OBRAZ, ZDZIWIŁ SIĘ: „I CO WY NA NIM WIDZICIE?”. Chata spłonęła doszczętnie. A nad nami, bezdomnymi, zlitowała się ciotka, która mieszkała w ładnej i dużej chacie na obrzeżach Swyszczewa, bo ja już na tamten czas byłam inwalidką. Jakoś uciekałyśmy przed bombardowaniem na wozie, starsza siostra nie utrzymała mnie, spadłam i uszkodziłam kręgosłup. Lekarza w tamtym czasie we wsi nie było i kręgi zaczęły zrastać się nieprawidłowo.
Maschinelle Übersetzung
W domu Marii Omelczuk ze wsi Swyszcziw w rejonie młynowskim odnowiła się ikona, która nosi rzadki i zarazem symboliczny tytuł „Narodzenie Twoje, Chryste Boże nasz”. A wcześniej święty obraz przeszedł prawdziwie męczeńską drogę — prawie 70 lat był całkowicie ciemny, cudem ocalał podczas pożaru wznieconego w czasie wojny przez hitlerowców; trafiał w pole widzenia znanego dowódcy partyzanckiego Sydora Kowpaka; o mało nie wylądował na śmietniku. Ciekawostką jest również to, że choć ikona odnowiła się nagle, Maria Fedoriwna wierzyła w jej zmartwychwstanie przez całe życie. Przynajmniej, jak sama zaznacza, z powodu przeczucia nadchodzącego cudu stale trzymała „ciemny” obraz na widoku. W 1943 roku przez naszą wieś przechodzili partyzanci kowpakowcy. Na podwórku ciotki postawili kuchnię polową i stąd przez jakieś trzy miesiące niemal codziennie zaglądał tu sam Kowpak. Już podczas pierwszych odwiedzin zapytał ciotkę Matronę, czyje to małe dzieci i dlaczego ja leżę. „Ona jest kaleką” — usłyszał w odpowiedzi. „To zabierzmy ją do szpitala. Tam być może dziecko wyleczą, jeszcze dziewczyna za mąż wyjdzie” — te słowa Kowpaka do dziś wspominam. Ale babcia z jakiegoś powodu odpowiedziała, że nie odda dziecka nigdzie. Wtedy dowódca partyzancki wykonał jeszcze jeden szlachetny krok — rozkazał kucharzowi, aby dawano nam jeść to samo, co partyzantom. Oni mieli i konserwy, i mięso. Ikona nie lada zdziwiła Kowpaka przede wszystkim swoją ciemnością. Mama z ciotką myślały, że wojskowy rozkaże zdjąć „przeżytek przeszłości”. Ale on tylko zdziwiony wzruszył ramionami, patrząc na ciemny obraz: „I co wy na nim widzicie? Ja na przykład nic”. Dalej niespodziewanie wyznał, że nie zabrania partyzantom mieć ikonek i nosić krzyżyków. Niech, powiada, wierzą, że Bóg ich zachowa… LUDZKIE SERCE WIERZYŁO Maria Omelczuk od ośmiu lat mieszka sama. Zmarli mama, siostra. Ze starej chaty Maria Fedoriwna przeprowadziła się do porządniejszego domu, który kupiła od siostrzeńca. — Kiedy się tu przeniosłam — kontynuuje opowieść kobieta — to ikonę powiesiłam nad swoim łóżkiem. Zawsze się do niej modliłam. Jeśli coś było potrzebne — prosiłam Pana o pomoc, dziękowałam Mu. A niedawno spojrzałam na obraz — i po plecach aż przeszedł mnie dreszcz: „Boże, ona przecież się odnowiła”. Jednak początkowo nikomu nie wyjawiłam tajemnicy, bałam się. Myślałam: kiedy ksiądz będzie święcił dom, wtedy mu pokażę. W końcu jednak nie wytrzymałam, wyjawiłam tajemnicę duchownemu wcześniej. On też poradził, aby obraz poświęcić i procesją przenieść do cerkwi, żeby każdy z parafian mógł mu się pokłonić. Zabrałam ikonę do swojego domu, bo przez cały ten czas czułam się samotna. Teraz mam inne odczucie: w domu nie jestem sama, tutaj jest Duch Boży. Ikona cudownie się odnowiła: ponad połowa wizerunku nabrała jasnego i żywego wyglądu. I pieczara, i aniołowie u góry, i Maria z Józefem przy Dzieciątku, i mędrcy, którzy pochylili się nad żłobem. Mało tego, kiedy ikona wisi, to aż mieni się kolorami. Odnawianie się ikon to obecnie zjawisko nieodosobnione. Ale to, co wydarzyło się w domu Marii Omelczuk, jest naprawdę szczególne. Jest przesiąknięte męczeńską historią i niezachwianą wiarą. Przez dziesięciolecia ludzkie serce wierzyło, że święty obraz ożyje, i w końcu te nadzieje się spełniły. Czyż nie ma tu związku między tym, co ziemskie, a tym, co niebiańskie?
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Muzeum Literacko-Pamiątkowe w Kamieńskiem
Maschinelle Übersetzung
Ludmiła DECHTIAROWA O Kamieńce nad rzeką Tiaśmin można usłyszeć: “Tam zrujnowano wszystko, co stworzyła rosyjska kultura. Muzeum jest zamknięte, a poza tym nie ma na co patrzeć”. Jeśli ciągnąć to dalej, to i Kamieńka już nie stoi, a wody Tiaśminu nie wpadają do Dniepru. I jak ją włączono do turystycznej “Złotej Podkowy Czerkaszczyzny”?! Prawda, że w turystycznych broszurach wszystko skoncentrowano wokół pomników wybitnych osobistości rosyjskiej historii, jak gdyby własnej nie było. A obok Czehryń, Czerkasy, Subotów, Chołodny Jar. Czy naprawdę pomniki stoją? SZTAFETY WŁAŚCICIELI Prawda, że pomnika władcy-założyciela w Kamieńce nie ma. Miasteczko powstało, jak to się teraz mówi, przez “samozasiedlenie”. Pod koniec XVI – na początku XVII w. chłopi uciekali spod ucisku polskich magnatów z białoruskiej Mozyrszczyzny i Homelszczyzny, ukraińskiego Pobereża, Kijowszczyzny. Wabiła niezamieszkana okolica w dolinie Tiaśminu: rozległa stepowa przestrzeń, wcięte w nią niezbyt głębokie kamieniste koryto. Nie bywa tak, żeby ziemie do nikogo nie należały. Można zacząć od 1362 r., od bitwy nad Sinymi Wodami. Wtedy wojsko litewskiego księcia Olgierda odrzuciło za dnieprowe progi mongolskie hordy. Tiaśmiński step stał się częścią Wielkiego Księstwa Litewskiego. Nowa bieda – potężne Imperium Osmańskie i obok niego wzmocnienie Chanatu Krymskiego. Na południu stepu rozpoczęli polowania na Ukraińców tureckojęzyczni koczownicy-nogajcy. Rzeczpospolita nie była w stanie obronić przywłaszczonych południowoukraińskich ziem. Rozpoczęła się samoobrona, tworzenie zbrojnych ukraińskich umocnień. Król Stefan Batory postanowił przeprowadzić “reformy kozackie”. Kozacy otrzymali niemało praw, wśród których prawo do własności ziemskiej, choć bardzo ograniczonej. Wszystko inne pozostawało pod polskim starostwem. Osada Kamieńka, która właśnie się budowała, znalazła się w granicach polskiego starostwa korsunskiego. Przez nią latem 1594 r. przejeżdżał Erich von Steblau, poseł Rudolfa II Habsburga, na Sicz Zaporoską. Zapisał w dzienniku, że zagospodarowaniem kraju zajmuje się “jakiś Daniłowicz”. Był to Jan Daniłowicz, zięć koronnego hetmana polskiego Stanisława Żółkiewskiego, u którego służył prawosławny szlachcic – Rusin Mychajło Chmil (Chmielnicki). Daniłowicz wziął go do siebie na podstarościego, aby rozbudowywać wsie i miasteczka oraz “osadzać” w nich przesiedleńców, jak w Kamieńce. Mychajło Chmielnicki pracował jako osadczy 40 lat, za co miał podziękowanie od króla. Dla siebie kupił chutor Subotów, który przekształcił w bogatą osadę. Rok 1649 stał się dla mieszkańców Kamieńki szczęśliwym. Po zwycięskiej bitwie z Polakami pod Zborowem Bohdan Chmielnicki wywalczył od króla Jana Kazimierza zwrot rodowej spuścizny ojca, którą zagarnął Czapliński. Na własność hetmana przeszła też Kamieńka, która pozbyła się danin dla Polaków. Jej mieszkańcy stali się wolnymi płatnikami podatków według praw niezależnego Państwa Kozackiego. Trwało to tylko do stycznia 1667 r., kiedy w wyniku zmowy Państwa Moskiewskiego z Rzecząpospolitą Prawobrzeże znów znalazło się pod polską koroną. Rok 1787 zmienia polskiego właściciela Kamieńki na rosyjskiego. Magnat Lubomirski sprzedaje ją księciu Grigorijowi Potiomkinowi. Jak wiodło się chłopom, odtąd rosyjskim poddanym, nie pisano. Wygląd Kamieńki początku XIX w. odtworzono na obrazie J. Kotenki, który znajduje się w tutejszym muzeum. Malownicza wieś nad Tiaśminem, chatki, skąd idą do pracy chłopi, park z gospodarczym dwupiętrowym budynkiem. Mozaikowa ściana ku czci poległych dekabrystów KOMU ŚPIEWAŁY SŁOWIKI Katarzyna Nikołajewna Samojłowa, siostrzenica G. Potiomkina, otrzymała od niego Kamieńkę w prezencie. W małżeństwie z L. Dawydowem miała syna Wasyla Lwowicza, który stał się jednym z bohaterów wojny z Napoleonem. Później emerytowany wojskowy W. L. Dawydow stał się jednym z przywódców Południowego Towarzystwa dekabrystów, a rodowy majątek w Kamieńce – kwaterą główną. Za czasów władzy radzieckiej w Kamieńce ustawiono dwa pomniki dekabrystów. Jeden – wysokiej klasy artystycznej grupa rzeźbiarska, ozdoba wspaniałego parku, przeludnionego słowikami, chyba najgłośniejszymi na świecie. Drugi – mozaikowa ściana na granicy parku, a na niej portrety straconych dekabrystów i symboliczny miecz, znak męstwa i honoru. Obok ściany postawiono jeszcze trzecią grupę rzeźbiarską – pomnik poległych czekistów. I choć jest to wyróżnienie ku czci tych, którzy mordowali ludność cywilną, z artystycznego punktu widzenia – to mocne dzieło. Wielu z tych, którzy stali na czele ruchu dekabrystów, miało kozackie korzenie. W rodowodzie dekabrysty Jakubowicza – sławna postać czehryńskiego pułkownika Fedora Weszniaka-Jakubowicza. Pochodził z Połtawszczyzny, najwyraźniej uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a od 1636 r. został pisarzem wojskowym Wojska Zaporoskiego. Był “najlepszym pułkownikiem i doradcą hetmańskim”, kierował poselstwami do Warszawy i Moskwy, brał udział w bitwie pod Zborowem jako hetman nakazowy. To właśnie on wraz z podobnie myślącymi podniósł powstanie kozactwa rejestrowego w 1648 r. i przyłączył się z nim do wojska Bohdana Chmielnickiego (z książki ks. Jurija Mycyka “Czehryń, hetmańska stolica”). Żona zesłanego na Syberię W. L. Dawydowa, Aleksandra Iwanowna, była przy mężu przez 30 lat zesłania. Pochowawszy tam męża, wróciła do Kamieńki. Jej portret można zobaczyć w muzeum. W drodze z parku do muzeum literacko-pamięciowego można natknąć się na pamiątkowy budynek – “grot Puszkina”. To klasyczna piwnica na wino, którą tradycyjnie posiadał w majątku każdy szlachcic. Jak twierdzą przewodnicy, dostała się Dawydowom jeszcze od Lubomirskiego. Łukowaty, świeżo pomalowany fasad z tablicą pamiątkową jest teraz w doskonałym stanie, jak na dawnych broszurach. Mowa w nich, że ten romantyczny zakątek parku pod luksusowymi koronami drzew był w guście wielkiego poety Rosji, darował mu wspaniałe godziny natchnienia. Więc gdzie jesteście, wielbiciele geniusza Puszkina, gdzie wasze wieczory literackie, wieczory pamięci, wykonywanie romansów Puszkinowskich? Zbyt głośno krzyczycie, że “wszystko zrujnowano”. W przeciwległej części parku – wykwintny pomnik. Wspaniała rzeźba Piotra Iljicza Czajkowskiego chwyta moment, kiedy kompozytor uważnie przysłuchuje się, może słowikom, może niedalekiemu śpiewowi lub wewnętrznemu Grot Puszkina głosowi. Ukraińskie pieśni rozbrzmiewały wszędzie i stawały się tematami genialnych symfonii, utworów kameralnych, oper. Gościnna Kamieńka – to nie przypadek dla kompozytora. Czajkowski gościł tu u ukochanej siostry, Aleksandry Iljicznej, która była w związku małżeńskim z Wasylem Lwowiczem, synem dekabrysty L. W. Dawydowa. Lista wszystkiego, co stworzył sławny kompozytor z ukraińskimi korzeniami właśnie na Ukrainie, jest imponująca. Przecież gościł tu prawie co roku przez 28 lat. Sam wyraził się: “Znalazłem w Kamieńce to poczucie pokoju w duszy, którego daremnie szukałem w Moskwie i Petersburgu”. Czemu by naszym, a nie naszym “bojownikom przeciwko dyskryminacji wszystkiego, co rosyjskie” nie skierować energii w pokojowe koryto – organizację w Kamieńce festiwali muzycznych i konkursów ku czci światowo uznanego kompozytora?
Nasza wycieczka po Kamionce rozpoczęła się w niedzielę rano. Kiedy dotarliśmy do muzeum, zgadywaliśmy, że raczej nie będzie ono czynne od wczesnej pory. Ale równo o 9.00 jego drzwi otworzyły się dla zwiedzających. Jeszcze do dziś można tu nabyć przewodniki w językach ukraińskim, rosyjskim, angielskim, wydane w 1987, 1988 roku. Można mieć nadzieję, że wraz z nowym napływem przyszłych turystów (właśnie gorliwych zwolenników „wszystkiego rosyjskiego” już dawno tu nie widziano) pojawią się nowe wydania na poziomie współczesnej poligrafii i współczesnej wiedzy o historii Ukrainy. W Kamionce jest choć skromny, ale pojemny hotel w centrum z zadziwiająco niską jak na dzisiejsze czasy ceną pokoi. Obok — tradycyjny rynek z pełnym zestawem wszystkiego, co świeże i smaczne, co ukraińska ziemia daruje wiejskiemu pracownikowi. Działają kawiarnie, sklepy firmowe z wędlinami (nie sztucznymi) i produktami mlecznymi. Kamionka jest czysta, schludna, spokojna, nie zarażona mikrobem beznadziejnego pesymizmu. Daj jej, Boże, godną przyszłość z życzliwymi turystami.
Maschinelle Übersetzung
IMPRESJE
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
kocha! Pomagam mamie — zmywam naczynia. Chcę, żeby mieć braciszka. Mama wieczorem czyta mi bajkę, a tata już śpi”. „Mam cztery lata i z braciszkiem ciągle się kłócimy”. „Czasami rodzice mnie karzą”. „Mam koleżankę, ona daje mi jabłuszka”. „Chcesz, podzielę się z tobą ciasteczkiem? Pogramy w klasy?”. Autorem i realizatorem tej twórczej idei jest firma „Kyivstar” wspólnie z Ihorem Kaszubą, producentem Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Aktualnej „Ambient Art”, oraz rzeźbiarzami Jurijem Bakajem, Dianą Pernerowską, Kostiantynem Synyckim, Ołeksandrem Mychajłyckim. Zaplecze techniczne, które „nauczyło figury mówić”, specjalnie dla „Kyivstar” opracowali i wykonali specjaliści firmy „TagArtWorks” Jewhen Senko, Wadym Zełynski oraz Danyło Sytnykow. Art-instalacja nie pozostawiła nikogo obojętnym. Przechodnie uważnie przyglądali się każdej dziecięcej figurze, ze zdziwieniem zatrzymywali się, wsłuchiwali w dziecięce monologi. Szczery, słoneczny uśmiech kwitł na twarzach ludzi. Chętnie fotografowali się z rzeźbami na pamiątkę. Zatem zamysł się spodobał. Niestety, dialogi i zachowanie większości przechodniów świadczyły o tym, że nie zastanawiają się nad głęboką ideą, która ma poruszyć ich „zatarte” codziennymi kłopotami dusze: aby zrozumieli, że ich dzieci są tym, co najdroższe, dla czego warto żyć. Redaktor dyżurny Uliana HLIBCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10F, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301233 Nakład — 20000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 3 3 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung
Swiatosław MIZERNIUK
Zdjęcie autora
Według wyników badania socjologicznego z 2007 roku dzieci i rodzina zajmują pierwsze miejsce w systemie wartości, z którymi Ukraińcy kojarzą swoją szczęśliwą i udaną przyszłość. Tymczasem badanie socjologiczne Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii ujawniło deficyt jakościowej i pełnowartościowej komunikacji we współczesnej ukraińskiej rodzinie, w której są dzieci w wieku 10–16 lat. Niemal co czwarte dziecko jest pozbawione rozmów w rodzinie. Badanie wykazało, że obecnie w rodzinach wszystko sprowadza się do kontroli nad dzieckiem: jego odżywianiem, zdrowiem i porządkiem w domu. Jak się okazało, nasze dzieci oczekują od nas wzajemnego zrozumienia, szacunku dla siebie i swoich interesów. Tymczasem rodzice żądają od nastolatków jedynie posłuszeństwa. Ponad połowa rodziców nawet nie domyśla się, jakie troski mają ich dzieci i jak rozwiązują swoje problemy. Zaniedbywanie tego negatywnie wpły
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Maschinelle Übersetzung
Projekt artystyczny „Komunikacja dla przyszłości” to twórcze przemyślenie przez dorosłych tematu dziecięcej samotności. Interaktywną instalację artystyczną składającą się z dwunastu białych gipsowych figur dziecięcych mogli oglądać od 7 do 10 sierpnia wszyscy, którzy odwiedzili Majdan Niepodległości w Kijowie. Kwintesencją zamysłu jest dziecko, które czuje się samotne: z książką to Artiomczyk, z misiem to Ihor, w niebo patrzy Marynka, płacze Tarasyk, z boku smutno siedzi Mychajłyk, wyciąga rączki do dorosłych Switłanka. Jeszcze sześcioro dzieci trzyma lustra, w których widać ich dziecięce marzenia. Osobne lustro przeznaczone jest dla widza. Spójrzcie w nie i zastanówcie się: czy wiecie, o czym chce wam opowiedzieć wasze dziecko? wpływa na stan psychiczny dziecka i wywołuje agresję, konflikty rodzinne, wyobcowanie dziecka od rodziny. Eksperci podkreślają, że rodzice powinni uważniej odnosić się do próśb i zainteresowań swoich dzieci oraz uwzględniać je, planując wspólny czas wolny. A tymczasem niemało dzieci ukrywa przed rodzicami własne przeżycia duchowe. Projekt artystyczny „Komunikacja dla przyszłości” ma na celu odzwierciedlenie w formach sztuki problemów dziecięcej samotności oraz zwrócenie uwagi opinii publicznej na niedostateczną komunikację między rodzicami a dziećmi. Posiada on ciekawe know-how: każda dziecięca figura „potrafi” rozmawiać. Jeśli podejść do figury, zaczyna ona mówić, jakby przyciągając uwagę swoich taty i mamy takimi zwyczajnymi, codziennymi dla nas dziecięcymi monologami: „Skąd bierze się wiatr? Dlaczego klauni są tacy śmieszni? Dlaczego zimą pada śnieg? Dlaczego wszyscy muszą pracować?”. Innymi słowy, dzieci czekają na dialog z rodzicami. A figury dorosłych w kompozycji odbiera się jako dalekie i nieosiągalne dla dzieci, ponieważ rodzice w swoich codziennych kłopotach nawet nie zauważają, jak ważne i potrzebne dzieciom jest prawdziwe komunikowanie się z nimi. W tym celu stworzono ten projekt artystyczny, który zdaje się wzywać dorosłych: rozmawiajcie więcej ze swoimi dziećmi! W kompozycji rzeźbiarskiej po raz pierwszy na Ukrainie wykorzystano pomysł zwrócenia uwagi na złożony problem społeczny za pomocą środków sztuki ulicznej. W tym celu opracowano specjalny elektroniczny moduł interaktywny, dzięki któremu figury „rozmawiają” jak żywe. Przechodnie, zatrzymując się, słyszą nagranie audio: dziecięce rozmowy, bajki, opowieści — wszystko to, co mówi lub chce usłyszeć dziecko: „Czemu stoisz daleko, podejdź bliżej”. „Mama moja piękna, dobra. Ona mnie Redaktor naczelny Wałentyna DAWŁDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNIUK 279-39-55 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena Szułha 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55
Maschinelle Übersetzung