Mykoła CYMBALUK
Organizatorzy i uczestnicy wystawy artystycznej „Z imieniem Skoworody kroczymy w przyszłość” (czytaj s. 9)
Minęło już ponad trzy lata od kulminacji Rewolucji Godności. Wydaje się,
SENSACYJNE ODKRYCIE
PRZYKŁAD
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Wydawało się, że po tych krwawych wydarzeniach na Majdanie i jeszcze krwawszych — w Donbasie, Ukraina, jej rządząca elita, społeczeństwo powinny wyciągnąć należyte wnioski. Ale przywódcy państwa nadal myślą i działają w tradycjach przedwczorajszego dnia, idąc w ślad za północnym wrogiem i dbając przede wszystkim o własne interesy. Jest to szczególnie widoczne w stanie bezpieczeństwa informacyjnego. Nasze państwo, nie pierwszy rok przebywając w ekstremalnych warunkach, do tej pory nie ma efektywnego publicznego instytutu, którego głównym przeznaczeniem jest zaspokajanie potrzeb informacyjnych społeczeństwa i ochrona narodowej przestrzeni informacyjnej. A myśl i stanowisko postępowych kręgów ukraińskiego społeczeństwa pozostają głosami wołających na puszczy. O tym mówiono w agencji informacyjnej „Ukraińskie Nowiny” podczas okrągłego stołu na temat „Nadawca publiczny. Ryzyka i zagrożenia bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy”. Organizatorzy wydarzenia — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, stowarzyszenia społeczne „Ukraińska Alternatywa”, „Państwo Przyszłości” i inne. Przed przejściem do dyskusji prowadzący, przewodniczący Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Ukraińska Rada Koordynacyjna” Andrij CHOMA od razu zaakcentował uwagę uczestników na tym, że telewizja i radiofonia publiczna są jednym z głównych instrumentów zapewnienia łączności władzy ze społeczeństwem, przeciwdziałania zagrożeniom zewnętrznym i wewnętrznym. Ale nie mniej ważna jest jej rola w kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego w państwie. Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki poinformował, że właśnie zakończyła pracę Rada Główna Towarzystwa. Wśród kwestii, które rozpatrywała, jedną z najważniejszych było pytanie o bezpieczeństwo informacyjne, w szczególności o te niepokojące tendencje, które zaczęły przejawiać się w Nadawcy Publicznym jeszcze zanim stanął na jego czele Zurab Alasania. P. Mowczan przypomniał, że problem ochrony narodowej przestrzeni informacyjnej nie powstał dzisiaj. Próbowali go rozwiązać 24 lata temu deputowani bloku demokratycznego parlamentu Ukrainy i przedstawiciele społeczeństwa, inicjując utworzenie rady społecznej ds. jego ochrony. Wtedy niespodziewanie dla wszystkich L. Kuczma został prezydentem. Wkrótce utworzono odpowiednie Ministerstwo Informacji, któremu szefował Zynowij Kułyk, i wtedy też rozpoczęło się rozpaństwowienie wszystkich państwowych kanałów narodowych. Jednocześnie uruchomiono niekontrolowany proces przechodzenia przestrzeni medialnej w ręce grup oligarchicznych. Mistrzem wśród oligarchów w kontroli nad telewizją został zięć Kuczmy Wiktor Pinczuk. Obecnie ma w swoim aktywie trzy kanały telewizyjne — ICTV, STB i Nowyj kanał. Wchodzą one w skład holdingu Pinczuka StarLightMedia (właścicielami są sam Pinczuk i jego żona Ołena, córka Kuczmy). Oprócz tego, za prezydentury swojego teścia Pinczuk nabył także inne aktywa medialne: do holdingu weszły kanały muzyczne M1, M2 oraz QTV. Ogółem kanały Pinczuka obejmują 22% ukraińskiej widowni telewizyjnej (według badania Instytutu Masowej Informacji). To więcej niż udział innych oligarchów: Inter Media Group D. Firtasza, 1+1 Media I. Kołomojskiego, Media Grupy Ukraina R. Achmetowa. — Rozumieliśmy — zaznaczył P. Mowczan, — że nasze państwo traci kontrolę nad najważniejszymi pozycjami, które gwarantują jego bezpieczeństwo. Ponieważ byliśmy na początku zarówno budowania państwa, jak i ochrony, to zrozumiałe, że w pierwszych latach niepodległości nie wszyscy zrozumieli, na ile bezpieczeństwo informacyjne jest ważne dla Ukrainy. Właściwie, tworząc taką radę, mieliśmy nadzieję, że będziemy mogli wpływać na politykę kolesiostwa. Ale przeliczyliśmy się — kanały wymknęły się z rąk państwa. Obecnie jesteśmy świadkami kontynuacji niezwykle niebezpiecznej tendencji. „Proświta”, „Ukraińska Alternatywa” już wielokrotnie zwracały się przez różne kanały komunikacyjne w różnych formatach, w tym także przez okrągłe stoły do władzy i społeczeństwa. Bo niszczycielskie tendencje, zapoczątkowane jeszcze za czasów L. Kuczmy, coraz bardziej nabierają nieodwracalnego tempa. Realnie zagrażają one bezpieczeństwu narodowemu. Niestety, jeszcze nikt do końca nie uświadomił sobie i nie ocenił tego, co wydarzyło się i wydarza na Ukrainie. Sfera informacyjna na Ukrainie jest niezwykle zawężona. Ochrona naszej przestrzeni informacyjnej drogą kwotowania rosyjskojęzycznego kontentu, według twierdzeń ekspertów, jest mało produktywna. Ograniczenia — to nie ta droga. Ukraina jako państwo ma i musi przestrzegać tych zasad narodowych, na których stoi większość odnoszących sukcesy krajów świata. Jest to przede wszystkim dominanta narodowo-państwowa. Dokończenie na str. 3 NIEZŁOMNOŚCI DUCHA BIJ, DZWONIE POKOJU! WOREK Z PIENIĘDZMI 14-15
Maschinelle Übersetzung
Ołena BONDARENKO. Winda. Dwóch współpasażerów. Jeden — po prostu współpasażer. Drugi — jakiś działacz w kompartii. “Wsio, blizitsia okonczatielnyj raspad”, — nagle zadowolony obwieszcza kompartyjczyk. Współpasażer wzdycha: “Ależ krwi tyle się przeleje…” “A my już i tak… nawalali…” — konstatuje pierwszy. Milczę. Bo moja reakcja doda kompartyjczykowi dobrego nastroju, i będzie on zajmował się podrywaniem fundamentów jeszcze z większym ogniem i zapałem. W parlamentarnej frakcji KPU ten wypielęgnowany brzuchacz był “przydzielony” do “banderowskiej” tematyki. Jego płaskie wystąpienia sprowadzały się do jednego i tego samego: nie dopuśćmy “heroizacji”, “popularyzacji”, “banderyzacji”. Jeszcze był “przypisany” do regionu donieckiego i sumiennie jeździł tam podjudzać miejscowych na wszystko, co ukraińskie. To, co przez wiele lat z rzędu towarzysze “nawalali”, rodziło się nie tyle z ich zbiorowej paranoi, co stanowiło składową przemyślanej, zorganizowanej kampanii, ciągłej w czasie i obliczonej na ów właśnie “raspad” kraju, nienawistnego imperialnemu sercu ich gospodarzy. A już to, co oni “nawalali” w Donbasie, odczuwa obecnie na sobie każda ukraińska rodzina. Tymczasem władza po Majdanie trochę pokrzątała się z zakazem kompartii, włącznie z ucieczkami sędziów wprost z procesu; aktywni obywatele obalili Leninów i poszli do domów; my wszyscy spokojnie zapomnieliśmy o istnieniu tego, co poza naszym polem widzenia kontynuuje aktywne istnienie. I rzeczywiście — całkiem aktywnie. Na kompartyjnej stronie coś regularnie jest aktualizowane. Watażka udziela wywiadów zagranicznym mediom o “faszyzmie” i “grażdanskiej wojnie”, spotyka się z przywódcami “bratnich partii”, wyskakuje na brzegach ciepłych mórz, w międzyczasie pouczając “naRRRod”. Na miejscu Heorhij ŁUK’JANCZUK Zdjęcie autora. W ramach projektu już odbyły się wystawy fotoprac “Życie na zero” Jurija Wełyczki (pseudonim “Fotograf”); poezji i zdjęć autorstwa Maksyma Krywcowa (pseudonim “Dali”); malarstwa Pawła Kułyka (pseudonim “Barklay”), a także uroczyste przekazanie połowieckiej “baby” Muzeum Historycznemu, którą bojownicy “Azowa” cudem uratowali przed ostrzałami bojówkarzy i wywieźli z okupowanego terytorium Donbasu. We wrześniu rozpoczął się nowy cykl spotkań z wojownikami, którzy w strefie ATO utrzymywali niepodległość Ukrainy, oraz prezentacje filmów i książek o Donbasie i Krymie. Pierwsze takie spotkanie — prezentacja artystyczno-dokumentalnego obrazu “Krym. Opór” z późniejszą dyskusją-omówieniem. Autor pomysłu i scenariusza filmu — wiceminister polityki informacyjnej Ukrainy Emine Dżaparowa. Głównym bohaterem obrazu jest realny zagraniczny badacz James (Austin Charron), który studiuje historię krymskich Tatarów. Przyjechał na półwysep od razu, jak dowiedział się o obecności nieznanych “zielonych ludzików”, aby zbadać, co naprawdę dzieje się na Krymie. To obraz o obronie Ukrainy na Krymie, o krymskich Tatarach i Ukraińcach na półwyspie, wciąż te same wyświechtane klisze o “przerabianiu historii” i “jaskiniowych nacjonalistach”. Prawda, z inwektywami stało się ostrożniej: żadnej adresowości, wszystko jakieś bezosobowe “nacjonal-oligarchowie” i “krwiopijcy”. Słowem, zajęcie najstarszym zawodem choć nie tak dochodowe, jak wcześniej — wiek, co by nie mówić, — ale owoce, zdaje się, jeszcze daje… Ja o nich, “najstarszych”, też, szczerze mówiąc, nieco zapomniałam. Bo nie do nich jakoś. Bo wojna i giną najlepsi. Bo uciekają za granicę młodsi i mądrzejsi. Miasta duszą się w mackach hazardowych melin, a narkobarygowie, nie kryjąc się, wszędzie reklamują swój śmiercionośny towar. I ludzie cichną przed rosnącą bezprawną wszechwładzą. I medyczno-emerytalna reformy nadchodzą nieuchronnie i groźnie, jak tsunami, zmuszając “małych Ukraińców” kulić się, czując się coraz mniejszymi. I mordziści w wyszywankach, wszystkożerni i nachalni, coraz bardziej przypominają pospiesznie uwspółcześnionych chłopaków Janukowycza… Ale na tle tego horroru zapomniane nieślubne dzieci “swietłogo buduszczego” cicho i metodycznie, jak szubrawcy, podgryzają fundamenty naszego i tak już chwiejnego domu. Oni szepczą swoje nieprzyzwoitości o “raspadzie” wszędzie, gdzie tylko się pojawiają (s ludźmi nada goworit wieździe). Robią regularne agitacyjne wypady na nieokupowane przez separów terytoria Donbasu. Oni aktywnie czekają na swoją godzinę. I ich aktywne czekanie skądś jest finansowane. Zza poriebrika? Czy nie tylko?.. Naprawdę kurzy generał Sasza Zacharczenko ze swoją “Małorosją” i niedozakazany kompartyjczyk mówią jedno i to samo. I naprawdę ich istnienie jest jednakowo użyteczne władzy: i tamtejszej, kremlowskiej, i tutejszej — “wojującej”. Tej — ze swoich zrozumiałych przyczyn. Tej — bo jednoczą Ukraińców pod hasłem: “Zaczepiać władzę — rozchwiać państwo!” Czyli, skłaniają nas zostawić władzy na pastwę ojczysty kraj, którym władza handluje z wielkimi dla siebie zyskami. Od razu wniosę jasność: do “zradofilów” nie należę. Równie jak i do “porohobotów”. Ja należę do tych, którzy wiedzą: Ukraina będzie, i ona będzie silna i szczęśliwa. Trzeba tylko odrzucić filozofię “życia jednym dniem”, do której nas nieustannie skłaniają “reformatorzy nędzy”. I pielęgnować oraz pomnażać swoje siły, talenty, wolę, wiarę wokół ojczystych, ukraińskich wartości.
Maschinelle Übersetzung
Kopie: Prezydentowi Ukrainy Poroszence P. P., Premierowi Hrojsmanowi W. B., ministrowi kultury Nyszczukowi J. M., wicepremierowi Kyryłence W. A., minister edukacji Hrynewycz L. M., merowi Kijowa Kliczce W. W., Parubijowi A. W., Komisarence S. W., Akademii Nauk Ukrainy, ZPU, środkom masowego przekazu („Ukraińska Prawda”, „Literacka Ukraina”, „Dzień”, „Słowo Proświty”, środkom masowego przekazu ukraińskiej diaspory światowej), możliwym mecenasom i sponsorom, organizacjom społecznym, ludziom nieobojętnym. Zbliża się 100-lecie Olesia Honczara, klasyka literatury ukraińskiej, akademika, pośmiertnie Bohatera Ukrainy, działacza społecznego — 3 kwietnia 2018 roku. Ukraina znajduje się w stanie wojny, więc zamiast przeprowadzania hucznych uroczystości: wieczorów, koncertów, jednorazowych pokazowych akcji w celu „zagospodarowania” środków budżetowych — uważamy za stosowne uczcić tę datę w nowym formacie. Ja, Wałentyna Danyliwna Honczar, żona pisarza, jako wkład charytatywny z okazji 100-lecia Olesia Honczara w 2018 roku przekazuję dla przyszłego muzeum-forum pisarza jego gabinet, archiwa, bibliotekę, obrazy i rzeczy osobiste. Muzeum planowane jest w formacie „żywego” muzeum-forum, gdzie odbywać się będą konferencje, spotkania twórcze, prezentacje. Instytut Filologii KNU im. Szewczenki (Semenjuk H. F.), zespół IF, rektor KNU oraz rada naukowa uniwersytetu poparli i umożliwili tę ideę, wydzielając pomieszczenie na stworzenie muzeum-forum Olesia Honczara z osobnym wyjściem na bulwar Szewczenki, w muzealnym sercu stolicy. Ministerstwo Kultury Ukrainy jest kuratorem tego projektu. Podkreślamy, że stworzenie muzeum-forum przy Instytucie Filologii KNU im. Szewczenki oraz pełne wydanie akademickie dzieł to jedyny słuszny sposób uczczenia pamięci pisarza, a nie inne huczne, krótkotrwałe uroczystości, niestosowne w czasach wojny. Rodzina Olesia Honczara i ja osobiście kontynuujemy poszukiwania środków na ten projekt (ponieważ w finansowaniu ze strony państwa nam odmówiono), na katalogowanie eksponatów, archiwów i biblioteki, które przekazuję w celu stworzenia muzeum. W bibliotekach świata istnieją takie „żywe” muzea, miałam okazję odwiedzić jedno z nich — Henry’ego Menckena w Baltimore, w USA. Na własne oczy widziałam potok zwiedzających, którzy przychodząc po książkę, odkrywali dla siebie poprzez gabinet-muzeum także inną epokę, jej kontrowersyjność, wewnętrzny świat procesu twórczego swojego wielkiego rodaka. Dlatego w tworzonym przez nas muzeum-forum Olesia Honczara przy KNU im. T. Szewczenki, poprzez „aurę” pisarza, byłoby stosowne dać zarówno studentom, jak i zwiedzającym poczucie trudnej epoki radzieckiej oraz tego, jak żyło się w niej ludziom twórczym, patriotom, opowiedzieć o ich porażkach i zwycięstwach w imię Prawdy i potomnych. We wszystkich czasach władze totalitarne niszczyły swoich duchowych przewodników, władze demokratyczne zaś po prostu ich nie zauważały… Stworzenie muzeum-forum Olesia Honczara przy Instytucie Filologii KNU im. T. Szewczenki oraz pełne wydanie akademickie dzieł, w naszym głębokim przekonaniu, stanie się godnym uczczeniem pamięci pisarza w 100-lecie jego urodzin. Pozostawszy sam na sam z rozwiązaniem kwestii finansowania muzeum (transport i renowacja eksponatów oraz przygotowanie pomieszczenia), zwracamy się do wszystkich nieobojętnych ludzi i organizacji społecznych, aby zostali mecenasami i pomogli temu projektowi dowolnym wkładem. Wałentyna HONCZAR, żona Olesia Honczara, zasłużony pracownik kultury, tel. 235-72-06; Ludmyła HONCZAR, córka, tłumaczka z angielskiego, tel. 235-72-06; Łesia HONCZAR, wnuczka, pisarka, zastępca przewodniczącego organizacji społecznej „Etniczni Kozacy Naddnieprza”, tel. [kontakt ukryty]; Rusłan NAJDA, rzeźbiarz, [kontakt ukryty]. 2 września 2017 roku grał Chopina, Bacha, Beethovena. Po Majdanie była wojna i 120 dni niewoli w Iłowajśku. W niewoli Ihor znalazł zepsuty instrument muzyczny, naprawił go i ratował się muzyką. Według jego słów, muzyka to język, który rozumieją nawet wrogowie. Po dwóch latach wojny Ihor Mychajłyszyn, po demobilizacji, wstąpił do Kijowskiego Instytutu Muzyki im. R. Gliera. We wszystkich dziełach zrodzonych przez wojnę wyraźnie widać ból i nadzieję, którymi przepełnione są dusze naszych wojowników. Przebywając w epicentrum wojny, nie zgorzknieli, nie złamali się, nie zamknęli się przed światem — są gotowi wzbogacić nas tym ciężkim i jednocześnie życiodajnym doświadczeniem. Ich dar dla nas to nie tylko spokojne niebo, ale także możliwość poczucia poprzez sztukę emocji człowieka „na zerze”. To ta pamięć, którą musimy zachować dla potomnych... Ten projekt to możliwość dla wojskowych, by za pomocą twórczości przejść pewną rehabilitację psychologiczną, opowiedzieć o tej wojnie oraz o roli człowieka/osobowości w niej. A dla widzów — by poprzez dzieła artystyczne zbliżyć się do zrozumienia tego doświadczenia. To most między dwoma światami, którym powinniśmy iść jednocześnie z dwóch stron naprzeciw siebie. Projekt „Sztuka Niepodległości” potrwa do 31 października.
Maschinelle Übersetzung
W Narodowym Muzeum Historii Ukrainy działa projekt artystyczny „Sztuka Niepodległości”. Projekt ten jest swoistą platformą artystyczną dla ukraińskich żołnierzy, dzięki której „usłyszą” ich mieszkańcy wolnego terytorium Ukrainy, którzy obecnie stali się głównym celem okupanta, ale kontynuują walkę: jedni w więzieniach, inni na wolności, niektórzy w okupowanym Krymie, a jeszcze inni na kontynencie. Kolejnym wydarzeniem w ramach projektu jest prezentacja wydania Jewhena Położija „Iłowajśk” oraz pokaz filmu dokumentalnego „Czarne tulipany Donbasu” autorstwa Jurija Kowalenki. Jeździł on dziesiątki razy do strefy ATO, aby odnaleźć szczątki poległych żołnierzy i cywilów w obwodzie donieckim. Do tej pory udało im się odnaleźć i pochować ponownie ponad 600 poległych. Jurij Kowalenko mówi, że są takie momenty, które może wyjaśnić tylko on. Na spotkaniu wolontariusz opowiedział o przeżytym trudnym doświadczeniu i odpowiedział na wszystkie pytania zainteresowanej publiczności. Wśród pytań były również bardzo ostre. W szczególności o to, dlaczego życie każdego ukraińskiego bohatera jest cynicznie wyceniane przez państwo na medal „Za Odwagę” zaledwie III stopnia (??!). Inna Jermakowa na prezentacji książki „Iłowajśk”. Według jego słów, niektóre historie trzeba było uogólnić, dla niektórych wymyślić pseudonim, a co nieco z usłyszanego odsiać. Powieść ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Folio”. „Iłowajśk” otrzymał specjalne wyróżnienie jury społecznego Lwowskiego Forum Książki. Jewhen Położij to dziennikarz, pisarz, redaktor naczelny kilku wydawnictw. W 2015 roku napisał powieść w nowelach „Iłowajśk”, którą nazywa „Opowieściami o prawdziwych ludziach”. Jewhen Położij przez długi czas spotykał się w całej Ukrainie z bojownikami, którzy wrócili z frontu i byli pod Iłowajśkiem. Zapisał dziesiątki świadectw i postanowił przedstawić je jako tekst artystyczny, a nie w zbiorze wywiadów. Wszak, według jego słów, niektóre historie trzeba było uogólnić, dla niektórych wymyślić pseudonim, a co nieco z usłyszanego odsiać. Odbył się koncert muzyki fortepianowej Ihora Mychajłyszyna (pseudonim „Pianista”), prawnika z wykształcenia, bojownika batalionu „Donbas—Ukraina” Sił Zbrojnych Ukrainy, instruktora strzelectwa i obsługi granatników. Chłopak podczas Majdanu na... Wolontariusz misji „Czarny tulipan” Jurij Kowalenko, Jewhen Położij — dziennikarz, pisarz oraz kierownik projektu „Życie na zerze”.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
naszego państwa, sprawą całego narodu ukraińskiego. — W warunkach obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej nie tylko każde słowo — powiedział on — ale i czyn mają ogromną potencjalną wagę. Zwycięża albo zło, albo dobro. Jeśli nie jesteśmy obojętni na los naszych rodaków i narodu, państwa, to jesteśmy zobowiązani zwrócić się do naszego narodu, gdzie Ukraińcy jako naród tytularny stanowią 90,6 % na terytorium Ukrainy. Zgodnie ze wszystkimi prawami Ukrainy i ONZ jest on obdarzony wszystkimi prawami narodu państwowego. Jeszcze francuski psycholog i filozof Gustave Le Bon w pracy „Narody i nacje” pisał: „Narody mogą wiele stracić na swojej drodze — terytorium, zasoby, nawet państwowość. Ale są zdolne odzyskać to, co utracone, pod jednym warunkiem — jeśli zachowały duszę swojego narodu”. Tak więc właśnie o dusze Ukraińców, przeciwko ich kolonizacji przez naszego odwiecznego wroga, trwa dziś wojna zarówno na froncie wschodnim, jak i w polu informacyjnym. — Czyż dziś w działaniach poszczególnych przedstawicieli władzy nie widzimy prolongaty polityki postkolonialnej? — pyta on. — I chcemy, żeby w naszej przestrzeni informacyjnej były inne rzeczy? Oni mówią: mówmy najpierw o gospodarce, a dopiero potem o duszy. A ja chciałbym wprowadzić taką poprawkę. Według ostatnich danych międzynarodowych ekspertów — Stowarzyszenia Księgowych, Ukraina zajmuje „zaszczytne” 3. miejsce na świecie pod względem poziomu korupcji, 1. — Azerbejdżan, 2. — Nigeria. Korupcja na Ukrainie sięga 46 %! Czym jest 46 % dla Ukrainy? To 1 bilion 93 miliardy hrywien! Taką cyfrę nawet trudno nam sobie wyobrazić. Gdybyśmy w ostatnich latach choć o 10 % zmniejszyli poziom korupcji, to Ukraina otrzymałaby ponad 100 mld hrywien, które można by wykorzystać na rozwój i konsolidację narodu. Na to, co kształtuje ukraińską duszę, jej intelekt. A tymczasem cztery grupy oligarchiczne na Ukrainie, które nigdy nie miały nic wspólnego z ukraińską duszą, które nigdy nie myślały kategoriami ukraińskimi (bo dla nich Ukraina to terytorium, na którym można bezkarnie zarabiać nieprawe majątki), okupowały 76 % telewizyjnej i 93,5 % radiowej przestrzeni informacyjnej. Więc jak można dziś, kiedy naród walczy, wyjść zwycięsko ze śmiertelnego pojedynku z przeważającą siłą zła, bez potężnej broni obronnej — informacyjnej? Heorhij Filipczuk nie bez powodu wspomniał o wewnętrznej okupacji. Do tego sprowokowało go, w szczególności, wystąpienie podczas okrągłego stołu doradcy premiera Ukrainy, wiceprezesa Akademii Nauk Ekonomicznych Ukrainy Anatolija Paszki. Akademik pozwolił sobie pogardliwie, poniżająco wypowiedzieć się na temat żądania uczestników, by mówić w państwowym języku ukraińskim. Ten doradca trzeciej osoby w państwie przyrównał Ukraińców do Indian w USA. Ale z tą różnicą, że oni nie przejmują się stanem swojego języka. Cóż, doniesienia o naszej śmierci, o czym marzy Moskwa i jej kelnerzy — piąta kolumna wewnątrz naszego kraju, są przedwczesne. Niezrozumiały jest fakt, dlaczego „przyjaciele narodu”, usadowiwszy się na najwyższych szczeblach ukraińskiej władzy, bez przeszkód kontynuują swoją niszczycielską pracę nie tylko w dziedzinie bezpieczeństwa informacyjnego. Mykoła CYMBALIUK
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Publiczne — z formy, zależne — z faktu», S. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. Za czasów sowieckich, kiedy słyszeliśmy: “Mówi Kijów, słuchajcie Moskwy!”, widzieliśmy we wszystkim i uświadamialiśmy sobie swoją zależność od metropolii. Przeżyliśmy to. Dzisiaj zaś, kiedy ja, na przykład, słucham “Głosu Stolicy”, kiedy oglądam kanały 24, 112 (mogę wymienić prawie wszystkie kanały), to odnosi się wrażenie, że czas cofnął się. Widzę na kanałach telewizyjnych i radiowych wciąż tych samych rosyjskich delegowanych dziennikarzy (jestem absolutnie przekonany, że są delegowani przez FSB Rosji). I kiedy ci, którzy, wydawałoby się, powinni byli z logiki rzeczy zniknąć z ukraińskich kanałów, kontynuują pracę nie na rzecz naszego kraju. Co więcej, niszczenie ogólnonarodowej przestrzeni nabiera nowych cech i staje się dominującą tendencją, nie tracąc swojej metodyczności i antyukraińskiego ukierunkowania. I widzimy to nie tylko w stolicy, a powszechnie w obwodach. Z tym bezpośrednio wiąże się stworzenie Nadawcy Publicznego i wybór jego szefa. Ukraińska opinia publiczna nijak nie może pojąć, jak Zuraba Alasanię, obecnie prezesa Nadawcy Publicznego, któremu jeszcze niedawno wyraził wotum nieufności zespół NTKU, drogą manipulacji i “układów” ponownie przywrócono do władzy. Zrozumiałe, że nie ostatnią rolę odegrała tu partia “Batkiwszczyna”. Ale to, jak twierdzą analitycy, pyrrusowe zwycięstwo politycznego sojuszu, do którego weszli Awakow, Turczynow i Julia Tymoszenko. Zatem mianowanie, czy też “wybór” Alasanii na drugą kadencję jest antypaństwowym krokiem, a jego celem jest dokończenie niszczenia tego, co póki co nazywa się ukraińską przestrzenią informacyjną. Ma go dokończyć ten powołany legionista charkowskiej grupy. Tak zwana charkowska grupa jest dobrze znana. Wiek temu, za czasów Ukraińskiej Rewolucji i walki o odrodzenie Ukraińskiego Państwa 1917—1920 lat, ich poprzednicy już zrealizowali moskiewsko-bolszewicki projekt. Wtedy też została rozegrana karta stworzenia zapasowej stolicy w Charkowie, aby podmienić Kijów. W ten sposób i dzisiaj Charków (charkowskie ugrupowanie) przygotowują jako platformę dla przyszłych, teraz już moskiewsko-putinowskich projektów. Że obecna jest tam ręka FSB, Moskwy, dla mnie nie ma żadnych wątpliwości. Tak jak nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że niszczą system ukraińskich mediów nie po to, by prymitywnie oczyścić platformy, przywłaszczyć nieruchomości i majątek. Mamy informację, że kompleks telewizyjno-radiowy na Chreszczatyku, 26, już demontują. Redakcję kanału “Kijów” już wyrzucili z ich pomieszczenia na Chreszczatyku, 6. Tymczasowo przeniesiono go na Chreszczatyk, 26, a z czasem wszystkich zagonią pod “ołówek” (kompleks telewizyjny na Dorohżyczach). Znany reżyser, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Leonid Mużuk twierdzi, że i “ołówek” sam w sobie wkrótce może upaść, jeśli takiego “reformowania” nie zatrzymamy. I dlatego my jako przedstawiciele opinii publicznej musimy użyć wszystkich niezbędnych dźwigni wpływu, aby zmienić sytuację, póki nie jest za późno. Nie możemy być po prostu obserwatorami tego, jak nasze Ukraińskie Państwo, które zaczynaliśmy budować na demokratycznych, narodowych zasadach, w tym także w dziedzinie bezpieczeństwa informacyjnego, poprzez tak zwane uwłaszczenie przyspieszenie prowadzą do ruiny. Na to nie możemy pozwolić. Mykoła HOŁOMSZA, przewodniczący partii “Patriota”, współprzewodniczący stowarzyszenia społecznego “Ukraińska Alternatywa”: — Dopóki państwo ma media, które są pod kontrolą tylko finansowo-przemysłowych grup, produkujących zależny kontent, oligarchiczne grupy, a przez nie Moskwa będą manipulować opinią publiczną, kierując się tylko swoimi interesami. Dlatego musimy zgodzić się, że bez wprowadzenia nadawania publicznego radykalne zmiany w kraju są niemożliwe. Nasza Publiczna Telewizja i Radiofonia Ukrainy (NSTU) utworzona jest w formie publicznej spółki akcyjnej, której 100% akcji należy do państwa. W ogóle istnieją ogólnie uznane zasady funkcjonowania nadawania publicznego. Jedną z nich jest jego niezależność od władzy i biznesu. — W artykule 6 Ustawy przewidziano, że Statut tego medium zatwierdza Gabinet Ministrów Ukrainy. W ten sposób daje to możliwość Rządowi wpływać na główny dokument, którym w swojej działalności gospodarczej będzie kierować się NSTU. Zmiany do Statutu również są wnoszone przez Gabinet Ministrów Ukrainy na wniosek Rady Nadzorczej NSTU. W przeciwieństwie do tego, byłoby bardziej celowe, aby Statut NSTU był zatwierdzany przez Radę Najwyższą Ukrainy jako przedstawicielski organ władzy. Da to możliwość pełniejszego zrealizowania określonych w art. 3 Ustawy zasad działalności NSTU, a także uniemożliwi pobłażanie organowi władzy wykonawczej, a przede wszystkim Rządowi, gwarancji niezależności NSTU. Najbardziej kontrowersyjnymi w Ustawie są artykuły, które dotyczą finansowania mediów NSTU oraz zarządzania jego majątkiem. Ustawa określa, że państwo zapewnia należyte finansowanie NSTU, które przewiduje się osobną pozycją w Budżecie Państwowym Ukrainy i stanowi nie mniej niż 0,2% wydatków funduszu ogólnego Budżetu Państwowego Ukrainy za poprzedni rok. Taki mechanizm finansowania daje władzy dźwignie wpływu na funkcjonowanie NSTU. Na przykład, w 2017 roku NSTU powinna była otrzymać 1,28 mld hrywien (około 47 mln euro). Jednak budżet państwowy na 2017 rok przewiduje, że NSTU otrzyma tylko 970 mln hrywien, co tworzy na samym początku reorganizacji deficyt w wysokości ponad 300 mln hrywien (Załącznik nr 3 do Ustawy Ukrainy “O Budżecie Państwowym Ukrainy na 2017 rok”). Oczywiście, zgodnie z Ustawą, może ono otrzymywać zyski ze sprzedaży własnej produkcji telewizyjnej i radiowej, opłat za korzystanie z praw autorskich i pokrewnych; budżetu państwowego i lokalnych; dobrowolnych i charytatywnych składek, darowizn osób fizycznych i prawnych itp. W praktyce wszystkie inne źródła finansowania (oprócz finansowania z budżetu państwowego) efektywnie jeszcze nie zaczęły działać. Co więcej, majątek NSTU nadal będzie pozostawał we własności Gabinetu Ministrów, co daje władzy jeszcze jedną dźwignię wpływu na to medium. Zwróćmy się do doświadczenia Europy. Tam nadawanie publiczne istnieje około 90 lat. Przy tym wypracowano już kilka schematów jego finansowania. Głównym źródłem powinny być składki obywateli, ale najczęściej żywotność mediów wspiera kilka źródeł. Głównym źródłem finansowania jest opłata od telewidzów i reklama. Na drugim miejscu pod względem rozpowszechnienia jest “budżet państwowy i reklama”, na trzecim — “opłata od widzów + reklama + bezpośrednie wsparcie budżetowe”. Jednym z pierwszych niezależnych kanałów, który zdobył obecnie światową popularność, stała się firma BBC. Telewizja finansowana była kosztem składek widzów jeszcze od czasów narodzin TV. Na dzień dzisiejszy składka widzów stanowi 70%, reszta — reklama i wsparcie z budżetu państwowego. Kontrola działalności sprawowana jest przez specjalną radę złożoną z 12 osób, które mianuje królowa na podstawie propozycji rządu.
Schemat finansowania telewizji publicznej za pomocą specjalnej opłaty jest rozpowszechniony także w innych krajach Europy Zachodniej. W Szwajcarii na te środki istnieje około 7 kanałów telewizyjnych i 18 stacji radiowych, które nadają w kilku językach. Różnorodność językowa przy niewielkiej liczbie ludności stała się przyczyną rekordowej dla Europy wysokości opłaty: 169,15 franków szwajcarskich za radio plus 293,25 za telewizję. Ze zwolnienia z opłaty korzystają emeryci oraz osoby z niepełnosprawnościami. Przy tym taka opłata pokrywa tylko 70%, a reszta to reklama, którą oczywiście stara się ograniczać, aby widz widział różnicę między kanałem komercyjnym a publicznym. Pod względem sposobów płatności istnieje również duża różnorodność. Na przykład w Polsce, Rumunii, Serbii, Macedonii, Czechach, Wielkiej Brytanii opłata za telewizję publiczną jest wliczona w rachunek za energię elektryczną. Ale nie wszyscy uważają to za sprawiedliwe, ponieważ nie wszyscy, którzy płacą za energię elektryczną, oglądają telewizję. Jeśli chodzi o Ukrainę, to na etapie przygotowywania podstaw prawnych dla nadawcy publicznego wybraliśmy różnorodne źródła finansowania, które obecnie, poza państwowym, jeszcze nie zaczęły należycie funkcjonować. Innym, nie mniej ważnym problemem jest działalność nadawców regionalnych (obwodowych państwowych kompanii telewizyjno-radiowych (dalej – OPKTR) oraz ich finansowanie, które zapewniałoby prawdziwą niezależność od wpływu władz lokalnych na lokalną telewizję. Wielu uważa, że wystarczy przekształcić państwowy kanał telewizyjny w publiczny, a on od razu stanie się niezależny, będzie dostarczał jakościowy, obiektywny materiał. Niestety, tak nie jest. U nas do tej pory nie określono, w jaki sposób będzie zabezpieczana przestrzeń medialna w regionach, a przede wszystkim – w kwestii jej finansowania. Nie dał odpowiedzi na to pytanie również Rząd, przyjmując 5 sierpnia 2015 r. osławione rozporządzenie nr 567 „Niektóre kwestie utworzenia publicznej spółki akcyjnej „Narodowa Publiczna Kompania Telewizyjno-Radiowa Ukrainy”. Wyżej wymienionym rozporządzeniem uruchomiono proces reorganizacji 32 podmiotów przestrzeni medialnej – Narodowa Kompania Telewizyjna, Narodowa Kompania Radiowa, Państwowa Kompania Telewizyjno-Radiowa „Kultura”, Państwowa Kompania Telewizyjno-Radiowa „Krym” i wszystkie obwodowe państwowe KTR. Zatem można z pewnością stwierdzić, że mamy brak jasnej koncepcji budowy Publicznej telewizji i radiofonii na Ukrainie. Przejawia się to przede wszystkim w: a) niedoskonałości struktury terytorialnej Publicznej telewizji i radiofonii na Ukrainie, która uwzględniałaby potrzebę zabezpieczenia przestrzeni medialnej w regionach; b) zależności od subiektywnych czynników finansowania Publicznej telewizji i radiofonii; c) w konsekwencji, zachowaniu ekonomicznych czynników wpływu na Publiczną telewizję i radiofonię. Za wszystkimi wydarzeniami, które mają miejsce w związku z tak zwanym reformowaniem ukraińskiej przestrzeni medialnej, kryje się nie tylko szereg niedociągnięć i błędów systemowych, ale także kryminalny ślad. Jewhen Kałenśkyj, były wiceprezes NTKU, poruszył niedawne strony z biografii Zuraba Ałasanii, kiedy był on dyrektorem generalnym NTKU. Jakby podsumowując dyskusję przy okrągłym stole, współprzewodniczący Ukraińskiej Alternatywy, akademik NAPNU, członek Rady Głównej Towarzystwa „Proświta” Heorhij Filipczuk zauważył, że zebrali się tu ludzie nieobojętni zgodnie ze swoim konstytucyjnym prawem, art. 17 Konstytucji Ukrainy. Zaznaczono tam, że ochrona suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy, zapewnienie jej bezpieczeństwa ekonomicznego i informacyjnego jest najważniejszą funkcją
Maschinelle Übersetzung
Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki. Psychologicznie chorzy „połuisbaczi” nijak nie mogą pojąć, a może i nie chcą zrozumieć, że wolna osoba, jej obywatelski, patriotyczny duch, wszechstronny rozwój moralny możliwy jest tylko w narodowo-kulturowym i wysokoduchowym ukraińskim środowisku życiowym, poza granicami kłamstwa, obłudy, cynizmu, przemocy, asymilacji, poza granicami duchowo-kulturowej suszy. Pojęcie kultury ma kilkadziesiąt definicji, ale istota ich polega na tym, że „w skład kultury wchodzą język, sztuka, folklor, literatura, filozofia, religia, zwyczaje, rytuały, symbole” — podkreśliła polska badaczka ukraińskiego pochodzenia Ola Hnatiuk. Wysokoduchowa kultura narodowa to swoisty moralny cement, który spaja obecne społeczeństwo z przodkami oraz ich intelektualno-duchowym dziedzictwem na zasadach homogenicznej koncepcji ukraińskiej tożsamości. System międzypokoleniowych wartości narodowych i więzi zapewnia adekwatność codziennego zachowania, czynów. Sumę moralno-duchowych sensów nazywamy komunikacyjnym kodem kultury narodowej. Przeciwko historycznej ciągłości komunikacyjnego kodu ukraińskiej kultury narodowej, przeciwko jego utwierdzeniu nie zaprzestają swojej cynicznej polityki mokselijsko-rosyjscy zaborcy. 80 lat temu, 5 sierpnia 1937 r., rozpoczął się wielki terror w ZSRR, podczas którego komunistyczni oprycznicy brutalnie zniszczyli największą liczbę przedstawicieli ukraińskiej elity kulturalnej. Utalentowany historyk Jarosław Kałakura zwrócił uwagę na fałszywy paradygmat moskiewskich ideologów o wspólnej rosyjsko-ukraińskiej historii, wspólnej kulturze, wspólnym wrogu Rosji i Ukrainy, których model na wszelkie sposoby formowali w świadomości społecznej, narzucali stereotypy, że jedynym obrońcą i gwarantem istnienia Ukrainy jest Rosja. Obecnie manipulacyjna rosyjska propaganda wszelkimi sposobami, formami i metodami narzuca myśl, że Rosja nie wojuje z Ukrainą, a pomaga, wspiera tych, którzy bronią ukraińskich obywateli przed nazistowsko-faszystowską juntą, która zasiadła w Kijowie. Mówiąc, że Białorusini, Ukraińcy, Rosjanie to „jedinyj narod — russkij”. „Kremlowski wróg, który liczył na wojskowy blitzkrieg, teraz postawił na podważenie ukraińskiego społeczeństwa od wewnątrz” — podkreśliła historyk i literatka Ołena Stiażkina. Cyniczna moskiewska wojna hybrydowa skierowana jest na to, aby u ukraińskich obywateli nie nastąpiła deokupacja świadomości, żeby „połuisbaczi” zajmowali czołowe stanowiska w administracji państwowej. Niestety, do dziś niemało ludzi na Ukrainie nie rozróżnia pojęć „wiedzieć” i „rozumieć”: każdą manipulacyjną informację przyjmują za prawdę, rozpowszechniają ją, chwaląc się swoją „wiedzą”. Brak u nich głębokiego zrozumienia istoty informacji na zasadach ukrainocentryzmu. Dotyczy to także niektórych polityków, urzędników, deputowanych, dziennikarzy, którzy pod melodię rosyjskiej bałałajki w warunkach moskiewskiej agresji przeciwko Ukrainie propagują neutralność. Mówiąc, że kultura jest poza granicami dobra i zła. Poza granicami polityki i wojny, jest ona ogólnoludzka. Komu korzystne są te manipulacyjne sugestie dotyczące marginesu ukraińskiej kultury narodowej? Odpowiedź na to pytanie znajdujemy także w zestawieniu takich cyfr. Kierownictwo ZSRR na rozwój kultury w Ukraińskiej SRR wydzielało na osobę 3,8 rubla, a w RFSRR wydatki te sięgały 12,8 rubla. Taryfikacja pracy intelektualno-kulturowej w Rosji i obecnie jest znacznie wyższa od narodowej ukraińskiej na Ukrainie. Zewnętrzni i wewnętrzni ukrainofobi wszelkimi sposobami narzucają niszczycielskie postulaty, że Bojkowie, Huculi, Łemkowie, zakarpaccy Rusini to osobne narodowości, a ich oryginalna kultura nie jest ukraińską. Cel takiej manipulacji polega na tym, żeby rozdzielać, siać nieporozumienia w jednolitym ukraińskim naturalno-narodowym organizmie kulturowym z pewnymi etnograficznymi osobliwościami. Znany demograf Artur Wirth podkreślał, że syndromami upadku narodu są zmniejszenie dzietności w kraju, erotyzacja sztuki, kłanianie się przed obcym oraz upadek kultury narodowej i języka. Podobną sytuację, niestety, obserwujemy na Ukrainie. Do tej pory jeszcze nie wszyscy na Ukrainie zrozumieli, że rosyjska polityka kulturalna na ukraińskim kierunku była w pełni zintegrowana z ogólną strategią likwidacji państwa ukraińskiego. Dla rosyjskiej manipulacyjnej propagandy szeroko wykorzystują nie tylko media, ale i przemysł kulturalno-rozrywkowy. Rosyjska ekspansja kulturalna przeciwko Ukrainie realizowana była świadomie i wytrwale przez wszystkie lata niepodległości. Temu sprzyjał brak narodowej ideologii budowy państwa, koncepcji polityki kulturalnej, humanitarnej i informacyjnej. Warto podkreślić: patriotą Ukrainy czyni nie krew, a uświadomienie, że człowiek jest cząstką swojej Ojczyzny i od jej honoru zależy honor kraju. Ten, kto gubi na życiowej drodze ukraińskie narodowe i ogólnoludzkie uczucia moralno-duchowe, wartości, prędzej czy później zaczyna służyć złu, sprzyja „połuisbaczom” w potęgowaniu duchowo-kulturowej suszy na Ukrainie. Językowo-kulturową schizofrenię kultywuje niemało kanałów telewizyjnych i radiowych, których właścicielami są oligarchowie-cudzoziemcy: Ukraina dla nich to tylko płodny teren dla nieuczciwego wzbogacenia się. Tolerują oni moskiewski kolonializm kulturowy, żeby niszczyć ukraińską kulturę od wewnątrz. Na przykład, zamiast prawdziwego estetyczno-moralnego ukraińskiego humoru, którego twórcą jest także kołomyjski humorysta Mykoła Sawczuk, kanały telewizyjne TET, ICTV, STB i inne propagują różnorodne programy, w których szkalują język ukraiński, drwią z ukraińskojęzycznych piosenek, narodowo-kulturowych tradycji i zwyczajów. Ukraińską psychikę narodową niszczyli Tarapunka ze Sztepsielem, dołwonosyky, kroliky, Serdiuczka, „Fajna Jukrajna” itp., a obecnie to niemoralne widowisko kontynuują nieśmiertelny „Witalika”, „Dizel-show”, „Pewnego razu pod Połtawą”, „Na troje” i inne, razem z filmami „Ostatni Moskal”, „Wioska na milion”. Wszystkich nie wymienisz. Widowiska „95 kwartału”, „Ligi śmiechu” przekazują swoim widzom idee, że państwo ukraińskie to coś niepoważnego, język ukraiński jest niezdarny (chyba że dla śmiechu!), a ukraińskiej kultury, ukraińskiego rodzimego humoru w ogóle nie ma. Przy okazji, w tym roku mija 1165 lat od powstania staroukraińskiego państwa, którego pierwotna nazwa to Ruś. Nestor Kronikarz w „Powieści minionych lat” pytał „Skąd wzięła się Ruska ziemia”? I sam odpowiedział: „W roku 852 zaczęła się nazywać Ruska ziemia”, czyli na długo (30 lat) przed pojawieniem się wikinga Olega w Rusi Kijowskiej. Prapaństwo Ukraińców Ruś — metropolia imperium Rurykowiczów, którzy przybyli do Kijowa ze Skandynawii przez ziemie pskowskie i nowogrodzkie — „stało się centrum szerzenia chrześcijaństwa i bizantyjskiej formy kultury europejskiej na ogromne wschodnioeuropejskie i częściowo azjatyckie przestrzenie” (I. Smeszko). Ponad dwa stulecia Ruś była jednym z flagowców postępu kulturowego tamtych czasów w ogólnoeuropejskiej historii, podkreślił profesor Ihor Smeszko.
Destrukcję staroukraińskiego państwa Ruś rozpoczął książę Andrzej Bogolubski, którego matką była Połowczynka. W 1155 r. wykradł on z żeńskiego klasztoru w mieście Wyszogród pod Kijowem ikonę Świętej Bogurodzicy i uciekł z nią do Włodzimierza nad Klaźmą. Według legendy ikonę tę napisał jeszcze święty Łukasz. Do Kijowa z Konstantynopola przywieźli ją Rurykowicze. Po wykradzeniu ikony przez Andrzeja Bogolubskiego nazwano ją cudotwórczą ikoną „Włodzimierskiej Matki Bożej”. Początkowo uważano ją za największą „moskiewską”, a z czasem — za największą „rosyjską świętość”… W marcu 1169 r. „syn ziemi suzdalskiej” Andrzej Bogolubski w sojuszu z koczowniczymi plemionami Połowców ograbił, zrujnował starożytne ruskie-staroukraińskie miasto Kijów, ogłosił się Wielkim Księciem i oświadczył o przeniesieniu stolicy Wielkiego Księstwa z Kijowa do Suzdala. „Azjatycki macierzyński składnik koczownika-Połowca, najwyraźniej zwyciężył w krwi księcia Andrzeja nad europejską ojczyzną” (I. Smeszko). Uważamy, że Andrzej Bogolubski rozpoczął pierwszą wojnę etniczną mokselców-moskali-Rosjan przeciwko Rusinom-Ruskim-Ukraińcom. Dzisiejsza Federacja Rosyjska kontynuuje antyukraińską politykę: informacyjno-psychologiczną, hybrydową i wojskową agresję. Budując obecnie państwo ukraińskie, które chce za wszelką cenę zniszczyć nienasycona Moskwa, a której świadomie lub podświadomie sprzyjają niektórzy politycy o imperialnym myśleniu z innych sąsiednich państw, jesteśmy powołani do ciągłego zwracania się ku naszej przeszłości oraz widzenia, odczuwania w niej „pulsujących” punktów, które i teraz dają nam życiodajną energię. Przecież wbrew wielu wrogom naród ukraiński żył, zachował swoją kulturę, język, tożsamość. Niestety, obecne zagrożenia dla ukraińskiej kultury i języka nabrały nowych odcieni, które tworzą moskiewscy agresorzy, „połuizbacze”-piątokolumnowcy, rabusie miliarderzy i milionerzy. Po pierwsze, 80% ludności Ukrainy według europejskich norm to biedacy, ludzie skrajnie potrzebujący i mało zmotywowani do kulturowo-obywatelskiego samostanowienia. Po drugie, jak można prowadzić politykę narodową budowania państwa, jeśli wielu ludzi, przede wszystkim kierowników różnych rang, deputowanych, urzędników, pracowników mediów nie odczuwa różnic między ukraińską a obcą kulturą? Znany dziennikarz, kulturoznawca Witalij Portnikow w związku z dyskusjami o kwotach ukraińskich piosenek w telewizji, radiu oraz z powodu tego, że „do nas nie wpuszczają rosyjskich artystów”, zwrócił się do tych obywateli Ukrainy, dla których ojczystą do tej pory jest „połuizba”, a nie ukwiecona ukraińska chata, nie ukraiński jasny dom kultury. Proszę uważnie przeczytać, moim zdaniem, ważne rozważania Witalija Portnikowa: „25 lat z rzędu nie męczę się mówić wam jedno i to samo: musicie zdecydować, czy jesteście Ukraińcami czy nie? Macie swoją kulturę czy nie? Macie swój język czy nie? Macie swoją dumę czy nie? Nie szukajcie dobrego obcego pana. Dobry — i tak jest obcy. Ja jestem rosyjskim filologiem. Skończyłem Uniwersytet Moskiewski. Ale tylko cała ta kultura jest obca dla mnie. Po prostu tak się stało. Po prostu nie jestem Rosjaninem. I to samo mogę napisać o włoskiej, francuskiej, polskiej, węgierskiej, japońskiej cywilizacji. Urodziłem się Żydem w Ukrainie. Szolem-Alejchem, może być, nie jest tak wielki jak Tołstoj — ale on mnie rozumie. Szewczenko, może, ustępuje Goethemu — ale ja go rozumiem. I tych, dla których pisał, też. To przecież takie proste. Kiedy nauczycie się odnosić do rosyjskiej kultury — a już tym bardziej do wulgarnej rosyjskiej „popu” jak do obcej — przed wami otworzy się ogromny świat. Świat obcych kultur i świat swojej kultury. Wпрочем, ja już nie wierzę, że się nauczycie. Większość z was tak i umrze przy moskiewskich piosenkach i z obrazą na Rosję, która nie chciała uznawać waszego prawa bycia Europejczykami i pozostawania w „russkim mirze” jednocześnie. Spróbujcie chociaż nauczyć tego swoje dzieci. Wam na pewno wyjdzie. Wam na pewno się uda. Moim rodzicom, jak widzicie, się udało”. Zatem prawdziwa kultura musi być narodowa. Nie ma kultury bez narodowego oblicza, twierdził Jewhen Małaniuk. W różnorodności kultur — piękno świata i nieśmiertelność ludzkości. Wiadomo, że długotrwałe zniewolenie Ukrainy przez różnych kolonizatorów negatywnie wpływało na rozwój kultury narodowej. I w Rosji, i w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, niszczenie ukraińskości było, że tak powiem, regułą dobrego tonu. Przykro o tym pisać, ale prawdy nie ukryjesz — antyukraińskość była państwową polityką zaborców. A ten fakt, że życie pod jarzmem jakoś trwało, że były w nim i pozytywne momenty, w tym i osiągnięcia kulturowe, w żadnym wypadku nie można przypisywać żadnemu kolonizatorowi, przenosząc na nich pozytywne ukraińskie zdobycze kulturowe. „Bo wszystko pozytywne powstawało nie dzięki, a wbrew ucisku”, — słusznie podkreśla kulturoznawca Anatolij Swidzynski. Kultura narodowa głęboko wpływa na wszystkie aspekty ludzkiej działalności, organizuje produkcję materialną, stosunki ludzi między sobą, a także człowieka z przyrodą, właściwie całe jej pełnokrwiste bycie w świecie. Nieprzerwalność narodowego rozwoju kulturowego — przesłanka zapewnienia niezniszczalności narodu, utwierdzenia ukraińskiej Ukrainy. Chrońmy ukraińską kulturę przed współczesnymi „połuizbaczami”, przed duchowo-narodową suszą. Wydział dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. Żył i pracował na Ługańszczyźnie. Szczerze kochał ten kraj, walczył o jego ukraińskość. Iwan Nyzowy napisał: „Gniłowody zalały Sicze, Słowobłudy język ukrzyżowały, Janiczary dwieście razy po dwa razy Pradziadowską sławę przepili. Na ruinie wznosimy państwo – Półchatę i połuizbę”… Mam nadzieję, że Wy, szanowni czytelnicy, zgodzicie się ze mną: obecnie — w 27. roku odnowionej niepodległości Ukrainy mamy jeszcze wielu niemoralnych połuizbaczów, którzy także przyczynili się do informacyjno-psychologicznej i wojskowej agresji RF przeciwko Ukrainie.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
członkowie rady: pisarze, dziennikarze, wykładowcy uczelni wyższych, duchowni oraz przewodniczący oddziałów rejonowych. Maria Maksymiwna pomaga nam wszystkim planować pracę, wymieniać się doświadczeniami, publikować w reaktywowanym czasopiśmie „Łastiwka”. Dobrze, że to czasopismo dociera do każdej szkoły. W przyszłości zadbamy o to, aby „Łastiwka” zawitała również do każdej biblioteki wiejskiej. Ściśle współpracujemy z Centrum Turystyki, Krajoznawstwa, Sportu i Wycieczek, dla którego wychowanie narodowo-patriotyczne jest priorytetem. Pod kierownictwem Anatolija Dudki prowadzone są nie tylko rajdy, zawody, wystawy fotograficzne, ale także wielka praca poszukiwawcza. Tutaj pod kierownictwem Sofii Fery zebrano obszerny materiał badawczy o najlepszych ludziach naszego regionu: pracownikach frontu pracy, bojownikach o wolność Ukrainy, uczestnikach ATO i innych. Nasz rejon słynie również z dużej liczby muzeów i za to niski ukłon dla dyrektorów szkół — Anatolija Dudki, Olgi Szewczenko, Anżeli Żyżyjan oraz wszystkich, którzy włączyli się w tę ciekawą, potrzebną i niełatwą pracę — tworzenie i otwieranie muzeów! O rozwoju muzealnictwa wiele mówi się w naszym rejonie i poza jego granicami. Przyjeżdżają do nas ludzie ze wszystkich zakątków Ukrainy, zwłaszcza do muzeów Olgi Kobylańskiej oraz imienia Iwana Topała. Pedagodzy regionu należycie czczą pamięć sławnego muzealnika Iwana Topała, ustanowili Nagrodę im. Iwana Topała, którą wyróżniają pedagogów za wychowanie narodowo-patriotyczne młodzieży szkolnej. Wielu członków „Proświty” zostało nagrodzonych przez władze lokalne, obwodowe i państwowe za aktywny udział w budowaniu ojczystej Ukrainy. Rozmawiała Iryna HOŁOWAJ, m. Kijów
Maschinelle Übersetzung
Oleksandra PRYCHODKO-WOZNIAK, przewodnicząca Hlibockiego oddziału rejonowego „Proświty” w obwodzie czerniowieckim. My, członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, zawsze szukamy zgody, odbudowujemy naszą niepodległą Ukrainę. I oto nadszedł czas składać sprawozdanie, a jest o czym składać sprawozdanie, ponieważ nasze oddział rejonowy nieustannie włączał się do patriotycznie nastawionej społeczności „Proświty”. Nasi kozacy, członkowie Ruchu Ludowego, nauczyciele, pracownicy placówek medycznych oraz kulturalno-oświatowych, Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego, mieszkańcy rejonu wraz z przedstawicielami władz aktywnie przygotowywali i przeprowadzali święta państwowe, obchodzili znamienne daty. Wszystkie te wydarzenia zawsze relacjonuje nasza gazeta rejonowa „Nowyj deń” (redaktor M. A. Szapka) oraz radio rejonowe (redaktor H. T. Bezwerchnij). Wspólnie z księdzem Romanem Romanowyczem Hryszczukiem zapoczątkowaliśmy budowę cerkwi równoapostolskiej księżnej Olgi. Obecnie w tej wspaniałej świątyni już trzykrotnie odprawiano nabożeństwa ku radości wszystkich, którzy dołączyli do tego świętego dzieła. Nasz ksiądz był kapelanem w strefie ATO, na Majdanie podczas Rewolucji Godności. Obecnie rejonowa komórka „Proświty” prosi organizację obwodową o nagrodzenie ojca Romana Hryszczuka Dyplomem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Uwaga rejonowej komórki „Proświty” zawsze skupiona jest na twórczości naszych wychowanków. Tak, kierownik centrum metodycznego Olesia Namaka oraz naczelnicy wydziału oświaty — w przeszłości Wasyl Szweć, a obecnie Wasyl Barariuk nieustannie trzymają w polu widzenia wychowanie narodowo-patriotyczne dorastającego pokolenia. Wśród uczniów odbywają się różnorodne konkursy, skierowane na studiowanie utworów T. H. Szewczenki, L. Kostenko, pisarzy rodzinnego kraju. Rejonowa rada uczniowska „Lider” zainicjowała projekt „Urodzeni, by bronić Ojczyzny”; w tym roku dzieci kończą pracę nad tym projektem, a wydział oświaty podsumuje te materiały w zbiorze-albumie. Najlepszych uczniów, którzy zajęli miejsca na podium w olimpiadach rejonowych i obwodowych, wydział oświaty nagradza nie tylko Dyplomami, ale i cennymi prezentami, także każdy przedstawiciel młodej elity Hlibocczyzny otrzymał „Kobziarza”. Wielką pracę wykonuje także Dom Twórczości Dzieci i Młodzieży. W kółkach nasi wychowankowie uczą się recytować wiersze, malować, wyszywać, lepić, tańczyć, fotografować, malować pisanki itp. A kierownik kółka młodych motocyklistów Wasyl Tkaczuk uczy jeździć na motocyklach, młodzi sportowcy zwyciężają nawet w zawodach ogólnoukraińskich. Także w rejonie nieustannie odbywają się zawody sportowe w piłce nożnej, siatkówce, piłce ręcznej itp. Budowane są nowe boiska, owocnie pracuje szkoła sportowa pod kierownictwem naszych nauczycieli Mykoły Lacha i Prokopa Strilczuka. Jesteśmy wdzięczni przewodniczącej komitetu rejonowego związku zawodowego pracowników oświaty Switłanie Łazurko. W krótkim czasie pracy w związku zawodowym zorganizowała dziesiątki ciekawych wycieczek. Często wspierała nasze przedsięwzięcia, wydzielając środki na uhonorowanie pisarzy, amatorów sceny, uczestników wspólnych posiedzeń, a także na prenumeratę „Słowa Proświty”, wspierała wydawanie utworów naszych pisarzy-pedagogów. Na każdym kolejnym wspólnym posiedzeniu członków „Proświty” oraz studia literacko-artystycznego „Wytoky”, które owocnie działa już czterdzieści lat przy gazecie rejonowej „Nowyj deń”, mowa była o wykrywaniu, wspieraniu, rozkwicie i zachowaniu talentów. Przez czterdzieści lat istnienia studia literackiego przekształciło się ono w literacko-artystyczne. I, niestety, z naszych szeregów odeszło w zaświaty ponad trzydziestu jego aktywnych członków. Byli to nauczyciele, dziennikarze, amatorzy sceny, muzycy, kołchoźnicy, budowlańcy, hafciarki… Zawsze na nasze wspólne spotkania przyjeżdżał zasłużony pracownik kultury Kuźma Smał, przywoził swoje utwory i książki, nagrywał nasze pieśni, pomagał w ich wydawaniu. Często obecni byli Wira Kytajhorodśka, Lubomyra Paraniuk, Tamara Minczenko, Nadija Babycz, Marija Pełech, Iwan Derda. Występowali artyści Pawło Dworski, Wasyl Pyndyk i inni. Utrzymywaliśmy ścisły kontakt z Anną Duszczak (obecnie nieżyjącą): słuchaliśmy jej wierszy i czytaliśmy jej swoje… Cieszyliśmy się, kiedy Marjan Hadenko zorganizował w jej obejściu festiwal, wtedy zjechali się do niej wielbiciele z całej Ukrainy. Obecnie dołączyli do nas miłośnicy pięknego słowa z innych rejonów naszego obwodu, przysłali swoje utwory członkowie studiów literackich z Doniecczyzny, Mikołajowa, Iwano-Frankiwska, Wołynia… Oto i na to przedostatnie posiedzenie zawitali do nas ciekawi ludzie: Natalija Kornuta i Natalija Bewcyk z rejonu storożynieckiego. Obie niedawno świętowały swoje urodziny, obie są zakochane w świecie piękna. Także dołączyli do nas członkowie „Rodyny” ze Storożyniecczyzny: Natalija Bewcyk, Marija Hułej, Silwija Honczariuk. Dobre słowo należy powiedzieć wszystkim kierownikom bibliotek szkolnych, rejonowych i wiejskich, którzy nieustannie poszukują nowych metod i podejść do pracy. Na bazie bibliotek, którymi kierują, zawsze odbywają się otwarte wydarzenia i seminaria, szczególnie ciekawe spotkania z pisarzami, lekarzami, artystami. Przeprowadzono wieczory pamięci Nazarija Jaremczuka, Iwana Mykołajczuka, Iwana Franki, Tarasa Szewczenki, poległych żołnierzy ATO… Szczególnie owocnie pracuje nasz wydział kultury pod kierownictwem Oleny Riepinej. Dba ona o należyty poziom przeprowadzania różnorodnych wydarzeń i zawodów. Dobre słowo trzeba powiedzieć o Marii Majszczuk, która kieruje odrodzonym Hlibockim Domem Ludowym. Tutaj niejednokrotnie zbierali się nasi proświcianie. Udało nam się z pomocą Hlibockiego wydziału oświaty zwiększyć prenumeratę „Słowa Proświty”. Za to jesteśmy bardzo wdzięczni metodyście Ninie Troszynie, kierownikowi „Młodej Proświty” Ludmyle Peniuk, nauczycielom-polonistom oraz bibliotekarzom wszystkich szkół rejonu. Systematycznie odwiedzamy narady i seminaria w naszej organizacji obwodowej, której przewodzą przewodniczący Ostap Sawczuk i sekretarz odpowiedzialny Marija Pełech,
Maschinelle Übersetzung
W Iwano-Frankiwsku w dniach 8—10 września odbył się II Ogólnoukraiński festiwal współczesnej liryki miłosnej i autorskiej piosenki o miłości „Językiem serca”. Inicjatorami i inspiratorami festiwalu jest twórcze małżeństwo Romana i Olhy Bojczuków, którzy nie tylko pielęgnowali ideę przeprowadzenia konkursu współczesnej liryki, ale także pozyskali sponsorów: Fundację Charytatywną Ołeksandra Szewczenki „Nowy Iwano-Frankiwsk” oraz zapewnili sobie wsparcie obwodowej „Proświty”. Wśród gości festiwalu była m.in. Elwira Kaczula — piosenkarka z Krymu (jest ona córką Wiktora Kaczuli, redaktora naczelnego Ogólnoukraińskiej ogólnopolitycznej i literacko-artystycznej gazety „Krymska switłycia”), która nie tylko podarowała obecnym wspaniałe autorskie piosenki, ale także wyraziła swoje przeżycia dotyczące losu i sytuacji Ukraińców na Krymie: „Szanowni Ukraińcy, nie zapominajcie, że Krym jest nasz! Dzisiaj na Krymie tak bardzo potrzebne jest państwowe i społeczne wsparcie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, inicjatywy Ukraińców dotyczące wspierania języka i kultury… Nie zapominajcie o Ukraińcach Krymu!”. — Kto wywalczył zwycięstwo na festiwalu? — Zapoznawszy się z nadesłanymi zestawami poetyckimi i utworami muzycznymi, a także wysłuchawszy występów uczestników ze sceny, jury festiwalu wyłoniło zwycięzców. Nominowanymi w kategorii „Siła poetyckiego męskiego słowa” zostali Wiktor Krupka (Winnica), Mychajło Neczytajło (obwód kijowski), Mychajło Pasicznyk (obwód żytomierski), Mychajło Żajwor (Żytomierz) i Maksym Riazańcew (obwód winnicki). Zwycięzcami w tej kategorii zostali Mychajło Newidomski (Kijów), Serhij Pikaroś (Lwów) oraz Ołeksandr Jaworski (obwód iwanofrankiwski). W kategorii „Zmysłowa kobieca poezja” nominowanymi zostały Nadija Kapinos (Lwów), Natalija Szewciw-Mazur (Lwów), Marija Staruk (obwód lwowski), Ołeksandra Komisarowa (Równe), Iwanna Stefjuk (Czerniowce), a za najlepsze uznano zestawy poetyckie Nataliji Baneckiej (Iwano-Frankiwsk), Iwanny Jurkiw (Iwano-Frankiwsk) i Nataliji Mraky (obwód rówieński). W gatunku autorskiej piosenki o miłości za najlepsze uznano utwory Wałentyny Łulycz (Równe), Maksyma Pyłypenki (obwód czerkaski) i Witalija Kobzara (obwód kijowski). Na platformie twórczej „Poetyckich bitew” podczas napiętej rywalizacji publiczność wyłoniła czterech zwycięzców: Bohdana Kyrstę (Iwano-Frankiwsk) i Wołodymyra Oliwecia (obwód kijowski), którzy podzielili pierwsze miejsce, a także Irynę Bowę (obwód kijowski) i Marjanę Surmaczewską (Iwano-Frankiwsk), którzy zajęli drugie i trzecie miejsce. Chciałoby się, aby takie festiwale na Ukrainie zyskiwały popularność, wsparcie informacyjne i państwowe. Serdeczne wyrazy szacunku dla wszystkich, którzy organizowali i prowadzili Ogólnoukraiński festiwal poetycki „Językiem serca”. Szczególne podziękowania dla przytulnych, gościnnych ulic Iwano-Frankiwska. Życzymy dalszych sukcesów twórczych i długowieczności festiwalowi „Językiem serca”! W przyjaznym gronie uczestników festiwalu „Językiem serca”. (Małżeństwo Bojczuków, W. Wakulenko z synem, T. Belimowa, Nika Nikaleo)
Maschinelle Übersetzung
W amerykańskim Bound Brook odnaleziono pierwsze, petlurowskie, wydanie dzieła Iwana Ohijenki „Ukraińska kultura”, które ujrzało światło dzienne w Kijowie równo sto lat temu, ale którego cały nakład zniszczono na polecenie czerwonej Moskwy. Mykoła TYMOSYK, doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy. Sto lat nieznajomości. Chodzi o fakt doprawdy sensacyjny: autorowi tych wierszy podczas niedawnego stażu naukowego w USA udało się odnaleźć jedyny jak dotąd egzemplarz pierwszego wydania znaczącego dla historii narodowego wydawnictwa książkowego dzieła — „Ukraińskiej kultury”. Dopiero co, po stu latach od wyjścia z drukarni Ukraińskiej Centralnej Rady! Zastanówmy się, szanowny czytelniku, nad istotą niespodziewanego znaleziska: minęło równo stulecie, jak ta książeczka została wydrukowana. Ale dotąd nikt, ani z badaczy, ani z czytelników, jej nie widział. Nie ma pewności, czy widział, czy trzymał ją w rękach sam autor. Przecież w swoich dziennikach notuje on raz, jeszcze na Ukrainie, tę chwilę, kiedy zachwycony jego wykładem podczas otwarcia w Kijowie nowego, ukraińskiego z istoty i nazwy, uniwersytetu 5 października 1917 roku Symon Petlura daje wskazówkę swojemu pomocnikowi, starszynie Czerniawskiemu, pilnie przygotować do druku ten tekst i wydać… milionowym nakładem — dla ukraińskiej młodzieży w ogóle i Ukraińskiej armii w szczególności. Zatem Iwan Iwanowycz wiedział o wskazówce „z góry”, by wydrukować. Ale w przeżytych faktycznie na kołach rewolucyjnych miesiącach, które przypadły na ukraińskich terenach, do autora ten egzemplarz, najprawdopodobniej, mógł i nie trafić. Nic dziwnego, że później Ohijenko-Iłarion nigdzie i nigdy nie wspominał o tym wydaniu jako realnym, nie robił odniesień do niego, nie wprowadzał do swoich licznych bibliograficznych spisów, które zazwyczaj przygotowywali do druku w periodykach współpracownicy-jednomyślnicy na kolejną jubileuszową datę. Oprócz tego wariantu rękopisu „Ukraińskiej kultury” był jeszcze jeden utwór, który autor uważał za na zawsze utracony, taki, który już nigdy nie mógł ujrzeć światła dziennego. Chodzi o jego wczesny rękopis o nie mniej sensacyjnym losie — „Miasteczko Brusiłów i jego okolice”. Jego udało mi się odnaleźć w dawnych kijowskich funduszach specjalnych. I także — o dziwny zbieg okoliczności! — równo po stu latach od czasu stworzenia. Jak rodziła się książka o niezwykłym losie. Dobrze znana ukraińskiemu czytelnikowi ponad 300-stronicowa książka Iwana Ohijenki „Ukraińska kultura” ma chyba najszczęśliwszy los spośród szeregu innych jego znaczących prac. I to chociażby dlatego, że od pierwszego wyjścia w świat w 1918 roku była wznawiana znacznymi nakładami sześć razy, z tego trzy razy — na Ukrainie i trzy razy — za granicą. Jednak dotąd faktycznie nieznany nawet specjalistom był los jej poprzedniczki — 36-stronicowej broszury, odzianej w lichą miękką okładkę malinowego koloru, która specjalnie przeznaczona była dla żołnierzy Ukraińskiej armii. Jak ona się pojawiła i gdzie się podziała? Nieszczęściem dla młodego wykładowcy Kijowskiego uniwersytetu św. Włodzimierza, dokąd on jednak trafił jeszcze w 1916 roku po dramatycznych perypetiach wygnania z aspirantury, okazał się jego charakter: nieumiejętność ukrywania swojego wyostrzonego poczucia narodowej godności, mówienia prawdy, bronienia jej. Za to nie raz już był bitym przez okrutne realia życia. Oto i tym razem docent-początkujący katedry literatury rosyjskiej nie mógł pojąć sytuacji, w której znajdował się kolektyw tego całkowicie zrusyfikowanego zakładu: na ruinach spróchniałego caratu stopniowo wyłaniają się zarysy Ukraińskiego samodzielnego państwa, a ten uniwersytet nadal tępo broni idei „wierności carowi i ojczyźnie”. Cały skład profesorsko-wykładowczy zachowywał się tak, jakby w kraju nic się nie stało. To doprawdy faryzejskie milczenie „naukowej i oświatowej elity narodu” docent Ohijenko przełamał w niezwykły sposób: na początku kwietnia 1917 roku on, zamiast scholastycznego i nieciekawego dla niego kursu wykładowego „Historia akcentu wschodniosłowiańskiego”, proponuje swoim studentom pierwszy wykład… z historii języka ukraińskiego. Co więcej, w języku ukraińskim. Od formalnej strony, to rzeczywiście było naruszenie statutowych wymogów uniwersytetu i niesłychanym wyzwaniem dla całej rady uczonej. Przecież pozwolenia na taki wykład wykładowca nie miał. Ale w tej doprawdy sił wyższych sytuacji taka „wybryk” Ohijenki tłumaczy się dawnym i niesprawiedliwym ignorowaniem przez władzę potrzeb studentów, by znać i słyszeć w audytoriach głównego uniwersytetu kraju język narodu, z którego oni pochodzili. Kiedyś takie musiało nadejść. Inicjatywa ta, którą, nawiasem mówiąc, z całego uniwersytetu poparł tylko jeden starszy kolega — profesor Szarowolski — drogo kosztować będzie ich obu. Po pilnie zwołanej przez rektora M. Cytowicza — dawnego ukrainożercę i byłego srogiego głównego kijowskiego cenzora — radzie uczonej prorosyjsko nastawiona większość przyjmuje na tej radzie dwie decyzje: — zatwierdza i wysyła do Petersburga na adres Rządu Tymczasowego Kiereńskiego dokument o wymownej nazwie — „Protest Rady uniwersytetu św. Włodzimierza przeciwko gwałtownej ukrainizacji Południowej Rosji”; — wyklucza z uniwersytetu docenta Ohijenkę i profesora Szarowolskiego „za samowolne przejście na wykładanie wykładów z języka rosyjskiego na ukraińskie narzecze”. Skutków tej dramatycznej dla kształtowania naukowej kariery młodego naukowca było dwa: „Ukraińska kultura”, 2012 r. — decyzją nowo powstałej wiosną 1917 roku w Kijowie Centralnej Rady w czerwonym korpusie uniwersytetu św. Włodzimierza na okres przejściowy działały dwa uniwersytety: rosyjskojęzyczny Włodzimierzowski oraz nowy ukraińskojęzyczny, który otrzymał nazwę Ukraiński uniwersytet ludowy. — w tym nowym uniwersytecie Iwan Ohijenko zostaje profesorem katedry języka ukraińskiego i jednocześnie sekretarzem wydziału historyczno-filologicznego; i właśnie jemu rektorat zleca operatywnie opracować i od października tego samego roku rozpocząć czytać nowy kurs „Ukraińska kultura”. Na 5 października wyznaczano początkowy uroczysty wykład, na którym młody profesor miał wygłosić tezy nowego kursu. Wykład był publiczny, dlatego aula była szczelnie wypełniona — i studentami oraz wykładowcami dwóch uniwersytetów, i nieobojętną młodzieżą „z ulicy”. Według przekazów, chętnych zebrało się kilka tysięcy. Przyszedł nawet Sekretarz Generalny spraw wojskowych UNR Symon Petlura. To był złoty czas Ohijenki, kiedy na tle jakby oczarowanej publiczności (ta swoimi wyrazami twarzy pokazywała, że dotąd nie może uwierzyć usłyszanemu) on czuł, że za plecami wyrastają skrzydła. Wykład wywarł na obecnych silne wrażenie. Zaskoczony był i chyba najpoważniejszy słuchacz w auli — Symon Petlura. On tamże podejmuje decyzję wydać tekst tego wykładu oddzielną broszurą w celu oświatowej pracy wśród żołnierzy Ukraińskiej armii. Rozgłos od głośnego wykładu w czerwonym uniwersytecie poszedł po Kijowie. Znany w tamtym czasie wydawca Je. Czerepowski proponuje autorowi operatywnie przygotować rękopis do druku oddzielnym wydaniem, jeszcze i obiecuje honorarium. Zaskoczony znienacka atrakcyjną propozycją, Ohijenko obiecuje rękopis za kilka miesięcy, przecież dopiero rozpoczął przygotowywać ten nowy dla niego kurs. Oto tak, faktycznie z uniwersyteckich wykładów, przygotowanych w krótkich terminach, ale sumiennie, narodziła się książka, równych której, bez przesady, w tamtym czasie na Ukrainie nie było.
Egzemplarz ze skrzyni starej emigracji Przez ponad dwie dekady, odkąd stopniowo zaczęto otwierać archiwalne fundusze specjalne (tam, zdawałoby się, na wieki zostały zamknięte rękopiśmienne i drukowane dzieła autorów uporczywie niebezpiecznych dla ideologów komunistyczno-bolszewickiego systemu, z piętnem „burżuazyjnych nacjonalistów”), długo i wytrwale szukałem wszystkiego, co związane ze zniesławionym i oczernionym na polecenie oficjalnej Moskwy Iwanem Ohijenką. I nie tylko dlatego, że naukowa, dziennikarska i wydawnicza działalność tej osobowości stała się swego czasu przedmiotem mojej rozprawy doktorskiej. Przez cały czas, już po obronie doktoratu i napisaniu pierwszej książki, prześladowało mnie silne pragnienie dokopania się do odpowiedzi na dwa fundamentalne pytania: 1. Za co nazwisko tego utalentowanego Ukraińca weszło do pierwszej dziesiątki złowrogiej listy radzieckiego Gławlitu, mówiąc dokładniej — radzieckiego urzędu cenzury, według którego wszystkich wymienionych tam zabraniano wspominać w jakimkolwiek kontekście? 2. Dlaczego na wydane na Ukrainie po przewrocie październikowym dwie prace badawcze Ohijenki — „Kultura ukraińska” oraz „Historia ukraińskiego drukarstwa” nałożono szczególne tabu? W ten sposób, mimo aktywnych poszukiwań, nigdzie w dawnych ukraińskich archiwach czy bibliotecznych funduszach specjalnych nie wykryto ani jednego egzemplarza pierwszego wydania „Kultury ukraińskiej”. Tliła się nadzieja: jeśli takie wydanie rzeczywiście ujrzało światło dzienne w burzliwym 1917 roku (inna sprawa, że o faktycznym nakładzie z zaplanowanego przez Petlurę miliona egzemplarzy obecnie nie sposób się dowiedzieć), to coś może prędzej czy później „wypłynąć” z domowych schowków nielicznych ukraińskich patriotów „starej gwardii”. Wszak miłośnicy książek i bibliofile, którzy jeszcze nie wyginęli we współczesnej Ukrainie, od czasu do czasu odnajdują dawno poszukiwane pozycje w rzadkich dziś działach antykwarycznych księgarni czy na spotkaniach kolekcjonerów. Jednak, jak wyjaśnił mi jeden stały sprzedawca dawnych ukraińskich książek na słynnym targu książek przy pomniku Iwana Fedorowa we Lwowie, z biegiem czasu takie znaleziska stają się coraz rzadsze. W okresie stalinowskich represji w Centralnej i Wschodniej Ukrainie do więzień zsyłano nawet tych, którzy trzymali u siebie w domu książki wydane przez nie-radzieckie wydawnictwa. Dlatego wielu ludzi, zwłaszcza na wsiach, po prostu paliło takie książki tylko dlatego, że były w języku ukraińskim. Podobne zjawisko rozpoczęło się w latach 40. i 50. XX wieku także na ziemiach zachodnioukraińskich. Tam radzieccy „wyzwoliciele” zaczęli pakować do licznych eszelonów towarowych setki i tysiące rodzin nieprawomyślnych Galicjan — przede wszystkim tych, którzy byli związani ze starymi „Proświtami”, ruchem młodzieżowym Strzelców Siczowych, Sokołów, Plastunów, a tym bardziej z UPA. Dlatego nie dziwi, że to sensacyjne znalezisko stało się możliwe nie na Ukrainie, a za oceanem — w Ameryce. W rodzinach starej ukraińskiej emigracji, świadków tak zwanej ery pionierskiej, obecnie modne stało się zwracanie do nielicznych ośrodków kulturalno-oświatowych, archiwów i bibliotek duchowych skarbów swoich dziadów i pradziadów, którzy wszystko to pilnie przechowywali w swoich skrzyniach, często przywiezionych jeszcze ze „Starego Kraju”. Oto w jednej z takich skrzyń i przechowywał się przez te sto lat przy-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
egzemplarz „Ukraińskiej kultury” Ohijenki. Na ślad takiej skrzyni natrafiłem w swoistej stolicy ukraińskiego prawosławia Bound Brook, która znajduje się niedaleko amerykańskiego Jersey City. Ucieszona właścicielka tej oraz innych rzadkich książek Ohijenki, starsza pani o imieniu Maria, poprosiła, by nie podawać jej nazwiska, gdy poczuła, że wynosi z domu ten dorobek dziadków nie gdzieś „byle z rąk”, a przekazuje w pewne ręce. Duch metropolity wskazał drogę poszukiwań I oto w moich rękach ten długo poszukiwany egzemplarz. Już po raz drugi przekroczył ocean i powrócił do tego miasta, w którym się narodził. Na początku — w głowie autora, a wkrótce, w formacie A-5, jako broszura spięta dwiema metalowymi „zszywkami” z okładką w kolorze malinowym, wydrukowana na tanim papierze gazetowym w drukarni Ukraińskiej Centralnej Rady. Tak, to rzeczywiście „wydanie Petlury”, bo ukazało się pod marką Ukraińskiego Wojskowego Komitetu Generalnego, którego kierownikiem jesienią 1917 roku był Symon Wasylowycz. Nazwa tego komitetu jako wydawcy zaznaczona jest w górnej części okładki i strony tytułowej. Autor został przedstawiony z podaniem jego pierwszego stopnia naukowego: Iwan Ohijenko, prywatny docent Uniwersytetu Kijowskiego. Tytuł książki „Ukraińska kultura” wykonano w stylu staroukraińskiej grafiki. Niżej wskazano rodzaj wydania: „Przemówienie akademickie na otwarciu Ukraińskiego Uniwersytetu Narodowego w Kijowie”. Książeczka ta kończy się słowami, których nie ma w pełnym wydaniu „Ukraińskiej kultury”: „W dniu naszego wielkiego święta narodowego, kiedy zakładamy nowy Uniwersytet, nowe ognisko nauki, chciałem przypomnieć wam o ukraińskiej kulturze... Niech ono, to ognisko, świeci jasnym światłem wiedzy, tym żywym płomieniem, który oświeci całe życie nasze i pokaże prawdziwą ścieżkę narodowi naszemu, ścieżkę do cichego szczęścia, do upragnionej wolności; tę ścieżkę, której nieustannie szukaliśmy przez całe wieki...” Na końcowych stronach tej książeczki zamieszczono ciekawą informację, która rzuca światło na priorytety problemowo-tematyczne oraz zakres studiów ukrainoznawczych przyszłego uczonego-ukrainoznawcy światowej sławy. Przede wszystkim na osobnej stronie czytelnik dowiaduje się, że wkrótce w Kijowie staraniem wydawcy Jewhena Czerepowskiego ujrzy światło dzienne pełne wydanie „Ukraińskiej kultury” tego autora. Zapowiadano, że „będzie około 192 stron, dużo rysunków” oraz proponowano składanie zamówień przedpremierowych na zakup książki. Podano również adres księgarni J. Czerepowskiego (Kijów, ul. Funduklijewska 4). Obecnie jest to początek ulicy Bohdana Chmielnickiego od strony Chreszczatyka. Wydanie książki zapowiadano na koniec 1917 roku. W rzeczywistości jednak ukazała się ona z datą wydania 1918 roku. Ostatnia, dolna strona okładki wypełniona jest listą wydrukowanych prac prywatnego docenta I. Ohijenki. Wymieniono tu 17 tytułów. Są to zarówno osobne broszury i książki, jak i obszerne artykuły, które publikowano w „Zapiskach NTSz” oraz „Literacko-Naukowym Wiestniku”. Oprócz pięciu tytułów, które ujrzały światło dzienne w latach 1907–1910, rok wydania pozostałych oznaczono jako jeden — 1917. Wydawca informuje czytelników, że te książki są w magazynie księgarni Czerepowskiego i można je nabyć za 50 kopiejek. Lista ta również budzi pytania i skłania do poszukiwań. Wszak wymienione są w niej prace, których obecnie nie ma w żadnej bibliotece. Powiedzmy: „Ciernistą drogą: O krzywdach narodu ukraińskiego”, „Odrodzenie Ukraińskiego Kościoła”, „Historyczna chrestomatia języka ukraińskiego”. Oto krótka historia świeżo odnalezionego egzemplarza pracy Iwana Ohijenki. Uważam jego niezwykłe pojawienie się w Ameryce i powrót na Ukrainę w roku 135-lecia autora za Bożą opatrzność. A może to duch samego metropolity Iłariona po prostu wskazał prawdziwą, choć bardzo daleką drogę poszukiwań? I pomógł w ten sposób zwrócić tę książkę Ukrainie?
Maschinelle Übersetzung
14—17 września we Lwowie odbyło się 24. Forum Wydawców. We Lwowskim Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu uroczyście nagrodzono autorów i wydawców najlepszych książek w różnych kategoriach. W kategorii „Klasyczna literatura ukraińska” zwyciężyła książka Iwana Franki „Mojżesz” (wydawnictwo Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki). W kategorii „Współczesna proza ukraińska” — „Internat” Serhija Żadana (wydawnictwo Meridian Czernowitz); „Współczesna poezja ukraińska” — „Antologia poezji ukraińskiej XX wieku: od Tyczyny do Żadana” (redaktor Iwan Małkowycz, wydawnictwo „A-ba-ba-ha-ła-ma-ha”); „Klasyczna literatura zagraniczna” — Matsuo Bashō „Poezje” (wydawnictwo „Weselka”); „Współczesna literatura zagraniczna” — „Księga istot zmyślonych” Jorge Luisa Borgesa (Wydawnictwo Starego Lwa). „Literatura dla dzieci w wieku od 0 do 9 lat” — książka Oksany Buły „Żubr szuka gniazda” (Wydawnictwo Starego Lwa); „Literatura dla dzieci w wieku od 10 do 12 lat” — „Mała książka o miłości” Ulfa Starka (Wydawnictwo Starego Lwa); „Literatura młodzieżowa” — „Glosariusz mody. Ilustracje odzieży ukraińskich projektantów” Jany Podosielnik (wydawnictwo „Artbooks”); „Biografia” — „Łowy na nieuchwytnego ptaka: życie Hryhorija Skoworody” Leonida Uszkałowa (Wydawnictwo „Duch i litera”); „Historia” — „Ukraińskie kobiety w tyglu modernizacji” Oksany Kiś (wydawnictwo „Klub Rodzinnego Czytania”); „Ukraiński non-fiction” — „Startup na milion. Jak Ukraińcy zarabiają na technologiach” Timura Worony (wydawnictwo Vivat); „Tłumaczony non-fiction” — „Plutokraci. Epoka nowych bogatych i upadek starego systemu” Chrystii Freeland (wydawnictwo „Nasza formata”); „Literatura edukacyjna, informacyjna, profesjonalna” — „Sztuka funkcjonalna: wprowadzenie do infografiki i wizualizacji” Alberto Cairo (wydawnictwo
Maschinelle Übersetzung
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora
Od 175 lat od czasu pierwszej pełnej publikacji książka zyskała własną wizualizację, która wiele mówi o Ukrainie różnych okresów. Jubileusz kultowej dla ukraińskiej kultury książki zaczęto obchodzić w ramach tematu przewodniego „Książkowego Arsenału—2017”. Jednak przekrój ilustracyjnej składowej „Eneidy” do tej pory ani razu nie był prezentowany szerokiej publiczności. „Projekt Eneida” — to pierwsza wystawa, która gromadzi około 200 wybitnych artefaktów: ilustracje, malarstwo sztalugowe i grafikę, afisze teatralne i animację, zdjęcia i materiały wideo, wydania książkowe, które dotyczą wizualnych obrazów poematu Iwana Kotlarewskiego z prywatnych kolekcji i 11 muzeów. Oto co opowiedzieli kuratorzy projektu. Pawło Hudimow: „W ciągu ostatnich czterech lat naszej historii szczególną uwagę zacząłem zwracać na te kody wizualne, które nas otaczają. „Eneida” w swoim wizualnym przejawie — to ten nieprzeciętny wzorzec, z którym można pracować głęboko i jakościowo”. Diana Kłoczko: „Na razie konstatuję: do magicznego przekształcenia „Małorosyjskiego przełożenia” w pełnowartościowy ukraiński epos najbardziej przyczynili się właśnie artyści-ilustratorzy. Nie bali się konsekwentnie, dekada po dekadzie, zwiększać siłę obrazów w różnych rodzajach i gatunkach sztuk pięknych, jakby podchwytując i komplikując złożone tematy, które dotarły do nas z głębi wieków”. Dmytro Borysow: „Tymczasowa kawiarnia „Enej” — to nie tylko możliwość zapoznania się z wystawą „z korzyścią i smakiem”, to próba opracowania dwóch różnych źródeł, związanych z kształtowaniem się ukraińskiej gastronomii i kultury. Pierwsze: „Eneida” — znakomite dzieło literackie. Drugie — legendarna kijowska kawiarnia „Enej”, która przez długi czas była centrum intelektualnego życia miasta. Mamy nadzieję, że „Enej” stanie się nie tylko źródłem przyjemnych doznań gastronomicznych, ale także przestrzenią do komunikacji, wymiany myśli i zdobywania nowej wiedzy”. „Projekt Eneida” opowiada o dziele ukraińskiej literatury, któremu tak często nadaje się charakterystykę „legendarnego” i „klasycznego”. Akcentują wizualną stronę istnienia dzieła, która do tej pory jest mało zbadana. Pierwszy cykl ilustracyjny (autorstwa Porfyrija Martynowycza) został wydany jeszcze w 1903 roku, jednak badania wizualnych obrazów „Eneidy” tak i nie przeprowadzono. Przez minione stulecie poemat Kotlarewskiego przeżył mnóstwo artystycznych interpretacji: na zmianę pierwszym akademickim szkicom przyszła potężna eklektyka Dmytra Narbuta; bojczukizm wcielił się w poemat przez Iwana Padałkę, podczas gdy ekspresjonistyczną wizję poematu zaproponował Dmytro Derehus. Swoje spojrzenia na dzieło mieli artyści z Rosji i Niemiec. A Ukraińcy Mykoła Butowycz i Myron Łewycki nawet zza oceanu nie przestawali ilustrować „Eneidy”. Wybuchowe obrazy zaproponowały lata 60., a najbardziej znaczącą stała się książka, zilustrowana przez Dmytra Bazylewycza.
Zrównoważyła ją poważna i przemyślana praca Ołeksandra Danczenki. W końcu „Eneida” znalazła dziesiątki twarzy w rzeźbach i animacjach, w sztuce teatralnej i muzycznej. Ekspozycja opowiada o tworzeniu wizualnego obrazu „Eneidy” przez artystów Wasyla Kornijenkę, Łeonida Repryncewa, Mykołę Muratowa, Borysa Erdmana, Iwana Jiżakewycza, Fedora Konowaluka, Ołeksandra Dowhala, Witalija Krawczenkę, Ołeksandra Beketowa, Wałentyna Hordijczuka, Antona Tokariewa, Iwana Budzeja; rzeźbiarzy Łeonida Pozena, Ołeksandrę Mahinśką-Słobodiuk; autora małych form rzeźbiarskich Ołeksandra Szczerbynę i innych. Inny temat wystawy — zespół rockowy „Enej”, który istniał od 1968 do 1977 roku, a w jego skład wchodzili Taras Petrynenko, Kyryło Stecenko, Ihor Szabłowśkyj, Mykoła Kyrylin, Ołeksandr Blinow. Dalej — opowieść o animowanych inscenizacjach z 1969 i 1991 roku. Osobna strona projektu opowiada o scenicznym życiu „Eneidy”. Wybitny ukraiński kompozytor Mykoła Łysenko scharakteryzował swoją pracę nad „Eneidą” jako ukraińską operę ludową. Kompozytor zrezygnował z nadmiernego cytowania poematu i maksymalnie zbliżył operę do stylu ludowo-pieśniowego. M. Łysenko starał się odejść od gatunku opery klasycznej, stale rozcieńczając ją dialogami mówionymi. Autorstwo libretta do opery przypisuje się zarówno Mykole Sadowśkiemu, jak i Ludmyle Staryćkiej-Czerniachiwśkiej. Uważa się, że Sadowśkyj, a wcześniej Mychajło Staryćkyj byli zapisani jako autorzy po to, aby uniknąć problemów z cenzurą, podczas gdy Staryćka-Czerniachiwśka naprawdę opracowała libretto. Mimo że główna linia fabularna została sprowadzona do miłości Eneasza i Dydony, M. Łysenko nie chciał ograniczać się tylko do takiego klasycznego tematu. Kompozytor zwracał uwagę na to, że poemat Kotlarewskiego jest obrazem niejednorodności ukraińskiego społeczeństwa, które nie sprowadza się umownie do wyjątkowej „malowniczości”. W rezultacie do opery wprowadza się także krytykę stanu społecznego, co znajduje swoje odzwierciedlenie w fabule z bogami i boginiami. Sceny, które odnoszą się do tematyki antycznej lub ukraińskiej, są rozdzielone w dziele Łysenki niemal równomiernie. Opera składa się z trzech aktów, podzielonych na numery, w sumie jest ich 27. W ten sposób M. Łysenko zrezygnował ze zwykłego tłumaczenia „Eneidy” na język muzyczny. Zamiast tego kompozytor wziął główne idee Kotlarewskiego i przerobił je na własną wypowiedź artystyczną. W 1959 roku w Akademickim Teatrze Opery i Baletu USRR im. T. Szewczenki (obecnie Narodowa Opera Ukrainy) odbyła się inscenizacja „Eneidy” w reżyserii Wołodymyra Sklarenki i Wasyla Harczenki. Szczególnie zachwycił jeden z wykonawców partii Eneasza — Dmytro Hnatiuk. Na premierę przyszli uczestnicy pierwszej inscenizacji z 1910 roku Ołena Petlasz (Dydona) i W. Zolden (Eneasz). Ta inscenizacja łączyła w sobie dwie ry-
UKU); „Książka wizualna” — powieść graficzna Iwana Franki, Michaiła Tymoszenki, Kyryła Horisznego „Bohater mimo woli” (wydawnictwo „Leopol”). Miasto-Charków „Fasady. Charków” Maksyma Rozenfelda (wydawnictwo „ASSA”). Szczególne wyróżnienie Charkowskiego jury otrzymała książka Ałły Pidłużnej „Kod Wołodymyra Dachna” (wydawnictwo „AVIAS”). Miasto-Kijów „Babi Jar. Historia i pamięć” Władysława Hrynewycza (wydawnictwo „Duch i litera”). Szczególne wyróżnienie Kijowskiego jury otrzymała książka Tarasa Łozyńśkiego „Ręczniki Naddnieprzańskiej Ukrainy” (Wydawnictwo „Majster knyh”). Miasto-Lwów „Lwów: odczytywanie miasta” Katarzyny Kotyńskiej (wydawnictwo Starego Lwa); Szczególne wyróżnienie Lwowskiego jury otrzymała książka Jaryny Wynnyćkiej „Narzeczona” (wydawnictwo „Terra Incognita”).
Wł. inf.
si: z jednej strony odbywała się ona na fali bardziej liberalnego stosunku do klasyki narodowej, z drugiej zaś — utwór interpretowano w całkowicie ideologicznym nurcie. Tak w programie spektaklu Mykoła Łysenko przedstawiany był jako ateista, który pragnął ujawnić wady swojego społeczeństwa, „zmuszał widza do śmiechu z cara-batuszki”. Wyraźnie zarysowuje się też korzyść płynąca z opery: „Musi ona wychowywać młode pokolenie, które nie odczuło grozy carskiego samodzierżawia”. Wróg został wybrany, a linia ideologiczna była podkreślana również w wizualnym wcieleniu opery. Tak więc Eneasz z kozakami jawią się jako bardzo „prości wieśniacy” w sztampowych, lecz miłych strojach z szarawarami i wyszywanymi koszulami. Natomiast bogowie ubrani są dziwacznie. Elementy pańskich strojów śmiesznie kontrastują z poszczególnymi antycznymi ubiorami. Szczególnie wyróżnia się Zeus, który symbolizował cara — jego wizerunek bardziej przypomina wyobrażenie o miejscowym pijaczku, a nie o bogu z Olimpu. Wśród licznych prób przełożenia „Eneidy” na język teatru nowatorską stała się inscenizacja z 1986 roku, która była wystawiana na scenie Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki w Kijowie. Po pierwsze, zwrócenie się ku poematowi zbiegło się chronologicznie z początkiem okresu „głasnosti”, co dawało oficjalną możliwość pluralizmu i względnej wolności, w szczególności w sztuce. Po drugie, „Eneida” z 1986 roku była syntetycznym dziełem polisztucznym, które poddano przewartościowaniu na wszystkich poziomach. Utwór epicki do inscenizacji scenicznej przerobił Iwan Dracz. Oprawę muzyczną, która z czasem zyskała miano „pierwszej ukraińskiej opery rockowej”, napisał Serhij Bedusenko, a głównym reżyserem i organizatorem zamysłu wystąpił Serhij Danczenko. Główną postać Eneasza zagrał Anatolij Chostikojew, a rolę Autora wykonał Bohdan Stupka. W inscenizacji reżyser odszedł, z jednej strony, od „teatru radzieckiego i narodowego”, zwracając się ku tradycji nowoczesnej, w szczególności teatru Łesia Kurbasa, a z drugiej — od wektora oświeceniowo-narodowego. Chociaż aktorzy byli ubrani w strojne ukraińskie kostiumy, wykonywali tańce ludowe, jednak nie miało to odcienia stylizacji, a było raczej odrodzeniem pierwotnego karnawałowego ducha, który obiecywał wyzwolenie i łamanie istniejących kodów ideologicznych. Narodowe Muzeum Sztuki zaprezentowało zakrojony na szeroką skalę „Projekt Eneida”, który stał się nowym spojrzeniem na fenomen legendarnego poematu Iwana Kotlarewskiego.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
cji od początku kwietnia do końca sierpnia wykorzystać na podróże pieszo po kraju. Ależ w szlacheckim społeczeństwie złożyło się przekonanie, że chodzimy po to, aby uczyć chłopów rżnąć panów”. Ich pobratymiec Borys Poznański uważał to za bezsensowną wymysł. “Czyż można prowadzić jakąś propagandę 4—5 podróżnym, którzy wędrują na wózku, zaprzężonym w jednego konia, i wcale się nie ukrywają, zawsze gotowi pokazać swoje dokumenty i bilety?” Tadeusz wykłada w ukraińskich szkołach niedzielnych, a podczas studenckich wakacji 1859—1860 lat razem z Wołodymyrem Antonowyczem oraz swoim młodszym bratem Józefem, studentem wydziału fizyczno-matematycznego, dwa lub nawet trzy lata z rzędu wędruje po Ukrainie — guberniach kijowskiej, wołyńskiej, podolskiej, chersońskiej i katerynosławskiej. Odwiedzają dawne ziemie zaporoskie, Tawrię oraz Kubań. Studenci-chłopomani, przebrani za wiejskich parobków, badają chłopski byt, zapisują twórczość ludową, pieśni historyczne. Podróż odbywali pieszo, w świtkach, wszędzie brano ich za wiejskich parobków. Nocowali, prosząc się na noc do chłopów. Ukraińscy “chłopomani” — uczestnicy etnograficznej podróży po Ukrainie (1859?) Onufry Chojnowski, Wincenty Wasilewski, Władysław Winiarski, Tadeusz Rylski, Wołodymyr Antonowycz
Maschinelle Übersetzung
„Cześć jego pamięci!” — te słowa Łesia Ukrainka poświęciła Tadeuszowi Rozesławowiczowi Rylskiemu (1841—1902). W jej wypowiedzi zawarty jest nie tylko pośmiertny hołd, ale także wyraz wielkiego szacunku i podziwu dla życia tego człowieka. Łesia Ukrainka pisała: „Ukraińska prasa nie przemilczała pamięci cichej i uczciwej działalności Tadeusza Rylskiego, a ukraińscy chłopi, którzy stykali się z Rylskim, gorliwie opłakiwali śmierć tego jedynego ze wszystkich polskich »chłopomanów«, który konkretnie, bezpośrednio i do ostatniej chwili służył ukraińskiemu ludowi. Korzystam z okazji, aby publicznie dołączyć jeszcze swój jeden ukraiński głos do głosów ukraińskiej prasy na wspomnienie o Tadeuszu Rylskim. Cześć jego pamięci!”. O Tadeuszu Rylskim pozostawili ciepłe, pełne wdzięczności wspomnienia inni wybitni Ukraińcy: Mykoła Łysenko (z listu do Borysa Poznańskiego): „...Umarł kwiat młodości lat 60., sławnych lat świadomości obywatelskiej i odrodzenia ukraińskiego poczucia narodowego. Prawobrzeże dało dwa złote, bezcenne dary ukraińskiemu społeczeństwu, więcej, zapewne, nie da nigdy z polskich rodzin. Takie epoki się nie powtarzają...”. Iwan Franko: „...wielkim zaskoczeniem dla mnie była jego praca z teorii ekonomii społecznej, z którą wystąpił w »Zapiskach« naszego towarzystwa... Nie jako uczony ekonomista, a jako wysoce idealny człowiek i uczciwy charakter, jako jeden z niewielu Polaków, którzy całym swoim życiem udowodnili powagę swojej miłości do rodzinnej Ukrainy i jej narodu, pozostanie T. Rylski żywy w naszej pamięci”. Mychajło Hruszewski: „Nasze Towarzystwo poniosło nową stratę w osobie długoletniego członka i współpracownika Tadeusza Rylskiego... Zmarły był jednym z najbardziej charakterystycznych reprezentantów ukraińskiego ruchu narodowego minionego stulecia. Urodziwszy się w pańskiej polskiej rodzinie, on... zrywa ze szlacheckimi kręgami, z którymi wiązało go pochodzenie, przystaje do ukrainofilstwa i przez całe życie wciela w rzeczywistość narodowe, ukrainofilskie dążenia...”. Serhij Jefremow (wiceprzewodniczący Centralnej Rady, wybitny ukraiński działacz społeczno-polityczny, publicysta, literaturoznawca): „...Tadeusz Rylski wraz z Antonowyczem wystąpił ze śmiałym protestem przeciwko szlacheckim uciskom nad ukraińskim narodem, wraz z nim wycierpiał wszystkie te insynuacje, donosy, oszczerstwa, które sypały się z rozjuszonego szlacheckiego gniazda na ich głowy, wraz rzucił w twarz możnemu państwu oskarżenie o nieludzkie traktowanie narodu, wraz wystąpił na sąd ze swoim kręgiem — i wyszedł oczyszczony na sądzie historii. Razem potem szli towarzysze przez całe życie obok siebie, pracując dla rodzinnego kraju... Antonowycz i Rylski — to cała epoka w naszym życiu społecznym... Żeby więcej było u nas na rodzinnej ziemi takich pracowników, jak Tadeusz Rylski, wtedy nie głuszyłyby chwasty jej niwy, nie panowałaby ciemnota i mrok, a szczyciłaby się ona pracą i kulturą...”. Maksym RYLSKI, prawnuk, przewodniczący fundacji rodzinnej „Róże i winogrona”. W 2013 roku wydawnictwo „Uspich ta karjera” wydało pierwszy zbiór utworów Tadeusza Rylskiego pod tytułem „W życiu nigdy nieprawdzie nie służył”. To wyrażenie z wiersza syna Maksyma Tadeuszowicza Rylskiego „Pomnik” w pełnej mierze można odnieść i do syna, i do ojca. Przez wiele lat zbierała i przygotowywała do publikacji utwory Tadeusza Rozesławowicza, studiowała jego drogę twórczą i życiową kandydat nauk filologicznych Nadija Mychajliwna Paziak, była pracownica Kijowskiego Muzeum M. T. Rylskiego. Z miłością przygotowana przez nią została również przedmowa. Mnie przypadł zaszczyt zostać redaktorem tego unikalnego wydania, z którego przedmowy skorzystałem w tej publikacji, podobnie jak ze szkicu Jurija Chorunżego „Rylscy” z książki „Ukraińscy mecenasi” (Kijów, 2001 r., dom wydawniczy „KM Akademija”).
Dla współczesnych Tadej stał się przykładem niezłomności ludzkiego ducha i poświęcenia na ołtarzu sprawy narodowej, dla duchowych potomków — ucieleśnieniem najlepszych cech młodego pokolenia ukrainofilów początku lat 60. XIX wieku. Swoim ideowym spadkobiercom Tadej pozostawił niezwykle cenne badania naukowe z zakresu ukraińskiej etnografii i folklorystyki, historii oraz ekonomii. Rzeczywiście, w jasnym gwiazdozbiorze osobistości odrodzenia narodowego drugiej połowy XIX wieku wyraźnie wyróżnia się postać Tadeja Rozesławowicza Rylskiego — oświeciciela, obrońcy praw, ekonomisty, krajoznawcy, działacza społecznego, uczonego-literata. Współcześni uważali Tadeja Rylskiego za najlepszego znawcę życia ludowego Prawobrzeża. Jego badania, artykuły, rozprawy, studia nad światopoglądem ludowym, stosunkami rodzinnymi i religijnymi, etnografią, ekonomią, relacjami prawnymi specjaliści do dziś uważają za encyklopedię ówczesnego społeczeństwa. Nie mniej znaczący jest sam życiorys Tadeja Rylskiego. Wraz z grupą studentów-ukrainofilów witał trumnę z ciałem Kobziarza pod Kijowem, towarzyszył smutnej procesji do Kaniowa, był wśród kopiących ostatni dom na Czerneczej Górze. Właśnie idee Tarasa Szewczenki o wolnej nowej Ukrainie stały się dla Tadeja Rylskiego sensem życia, który widział w służbie rodzinnemu narodowi. Prawie całe życie przebywał pod jawnym i niejawnym nadzorem policji. Cudem nie został aresztowany w 1861, w 1862 roku, po klęsce polskiego powstania styczniowego (1863 r.) oraz w latach 80. Potomek dawnego rodu książęcego, Tadej Rylski zrezygnował ze szlacheckiej kariery, żył i gospodarował w środowisku chłopskim, założył i utrzymywał szkołę ludową, pod którą oddał własny dom. Sam też wykładał niemało przedmiotów. Przez całe życie „pan Tadej” pomagał chłopom wszystkim, czym mógł. A co najważniejsze — był dla nich sprawiedliwym i doradcą, obrońcą ich interesów w sporach sądowych, przykładem w codziennym życiu. Urodził się Tadej Rozesławowicz w rodowym majątku Rylskich we wsi Stawiszcze powiatu skwirskiego guberni kijowskiej. Jego ojciec, Rozesław, cieszył się autorytetem wśród polskiego ziemiaństwa, przez pewien czas był marszałkiem powiatowym lub przywódcą szlachty, a matka — z domu księżna Daria Trubecka. Ojciec próbował zaszczepić pańskie poglądy i maniery synowi, lecz na próżno. Trafiwszy na naukę do Drugiego kijowskiego gimnazjum męskiego, Tadej zanurzył się w demokratycznej atmosferze, która panowała wśród wychowanków. Dość wspomnieć, że w tym gimnazjum jednocześnie uczył się także Pawło Czubynski, autor hymnu narodowego. Należy zaznaczyć wpływ na losy Tadeja Wołodymyra Antonowycza, w tamtym czasie studenta wydziału historyczno-filologicznego Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza. Antonowycz był korepetytorem w rodzinie Rylskich. Z czasem studentem tej uczelni został także Tadej Rylski. W środowisku studenckim, które skupiało się wokół Antonowycza, szerzył się puryzm — nieakceptowanie szlacheckiej pychy i rozrzutności. Hulajstwu przeciwstawiano skrajną wstrzemięźliwość w jedzeniu, wykluczenie pijaństwa, moralność i skromność w ubiorze. Pychie — uprzejmość i skromność. Powstaje grupa „chłopomanów” (tak drwiąco szlachta nazywała młodzież studencką o demokratycznych przekonaniach). Utworzono Starą Kijowską Hromadę — kulturalno-oświatowe towarzystwo ludzi o podobnych poglądach, którzy postanowili poświęcić swoje życie rodzinnemu narodowi. Hromada wyrosła z ruchu „chłopomańskiego”, z czasem zjednoczyła całą postępową ukraińską inteligencję. Najaktywniejsi członkowie — Wołodymyr Antonowycz, Tadej Rylski, Pawło Czubynski i inni. Od jesieni 1860 r. — Mykoła Łysenko i Mychajło Starycki. Ścisłe stosunki utrzymywał Mychajło Drahomanow. „Młodzież zaczęła uświadamiać sobie, że należy służyć »temu narodowi, wśród którego żyjesz. Tak zaczęły pojawiać się ukraińskie hromady” — wspominał Antonowycz. Według jego wspomnień „pod koniec lat 50. w naszym kółku pojawiła się myśl, że wstyd żyć w kraju i nie znać samego kraju, ani jego ludności, i postanowiliśmy wszystkie waka- Tadej Rozesławowicz Rylski Nie ukrywali, że studenci. Kiedy pytali, co robią, odpowiadali, że się uczą. Chłopi witali przyjaźnie, nawet oferowali swoje kopiejki. „Nasze pokolenie, odczuwając potrzebę humanitarnego zjednoczenia z masą ludową, zaczęło przyglądać się przeszłemu i teraźniejszemu życiu narodu, którego ziemia nas wykarmiła, którego pieśń obudziła w nas pierwsze serdeczne myśli” — wspominał Tadej. Uważał, że „większość szlachty prawego brzegu Dniepru — to spolonizowani Ukraińcy”. Właśnie do takich zaliczał i siebie, gdyż miał dane, że jego daleki przodek był kijowskim pisarzem miejskim w przededniu powstania Bohdana Chmielnickiego. A co do pradziada Romualda (1754—?), ucznia humańskiej bazyliańskiej szkoły katolickiej, wiadomo było, że przywiązany przez hajdamaków do słupa podczas koliszczyzny 1768 roku, zaczął śpiewać ulubiony utwór ukraińskich prawosławnych „Przeczysta Dziewico, matko ruskiego kraju”, za co go ułaskawili. „Nie możemy pozostawać kolonistami, jeśli chcemy być użyteczni narodowi” — twierdził Tadej. Ojciec Tadeja, pan Rozesław, nie chciał nawet słyszeć o ideach syna, nawet żądał od niego porzucenia Uniwersytetu Kijowskiego i wyjazdu na naukę do Polski, skarżył się kijowskiemu generał-gubernatorowi Wasilczykowowi na syna za propagandę „demokratycznej zarazy”... Ale to w żaden sposób nie wpływało na przekonania Tadeja Rylskiego. Po ukończeniu uniwersytetu odmawia on zaproponowanej katedry profesorskiej na Uniwersytecie Krakowskim. Jednak „chodzenie w lud” nie pozostawało niezauważone przez władze. W archiwum kijowskiego generał-gubernatora zachowało się doniesienie naczelnika policji: „W mieście Kijowie studenci przy każdej dogodnej okazji wmawiają chłopom, że szlachcice i chłopi — wszyscy są równi, i wszystko — co kto ma — powinno być wspólne. Na święcie parafialnym w rzymskokatolickim
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Przy kościele w miasteczku Makarowie woźnice i lokaje w oczekiwaniu na zakończenie nabożeństwa zebrali się w kółko i zaczęli rozmowę o nadchodzącym uwolnieniu z poddaństwa: “Kiedy to jeszcze będzie, może i nasi dziadowie się nie doczekają”. Słowa te usłyszał syn ziemianina Rościsława Rylskiego z Makowiszcz — Tadeusz Rylski, wychodzący z kościoła. Powiedział: “Nie martwcie się, ludzie, będzie wam wolność. Choć to będzie nieprędko, ale będzie wam dobrze”. [...] Latem starszy syn ziemianina Rylskiego Tadeusz całe dnie spędzał przy pracach polowych z chłopami: żął zboże, kosił siano, grabił pokosy, układał w kopki, orał i bronował. W dni świąteczne zaś … z chłopami w karczmach śpiewał pieśni małoruskie”. Agent policji donosił, że Rylscy z niezrozumiałych przyczyn pomagają swoim poddanym, kiedy ci są w biedzie. Jednemu Tadeusz podarował woły, innym — nowe siermięgi. Panicz zbiera wokół siebie wiejskich parobków i czyta im poezje, które wysławiają gorzkie położenie poddanych i przepych wolnego życia. Na szczęście agent Melnyczenko nie znał Szewczenki. W śledztwie wypłynął tylko poemat “Najemnica” — jako utwór nieznanego autora. Sprawa uzupełniała się nowymi zeznaniami. A wszystkiemu winien student Antonowycz, który zorganizował “towarzystwo komunistyczne” i z pomocą Rylskich ma wyjechać za granicę. Przy czym sam stary Rylski przeznacza Antonowyczowi na podróż dwieście tysięcy rubli w srebrze. Zdaniem policji dojrzewa bunt chłopski, po powiecie makarowskim krążą już prawdziwe legendy o Rylskich. Tadeusz jest dla nich obrońcą skrzywdzonych. “Co mamy robić?” — pytali go chłopi. “To, co wasi dziadowie robili” — odpowiadał Tadeusz, nawiązując do kozackich wojen wyzwoleńczych. 11 stycznia 1861 r. w kijowskim mieszkaniu Rylskich przeprowadzono rewizję. Następna miała być posiadłość we wsi Makowiszcze. Dowiedziawszy się o tym od służby, Josyp w nocy popędził do Makowiszcz palić bratu papiery. Policja zabierała wszystko, nawet książki, które należały do dziada Teodora. A po tygodniu bracia stali przed komisją przy gubernatorze Wasylczykowie. Tadeusza oskarżono o stosunki z chłopami, propagandę “komunistycznych idei o równości”, o czytanie napisanej przez Rylskiego “Historii Ukrainy”, gdzie były takie frazy: “Statut Litewski układali wielcy panowie i dlatego on tylko dla panów się nadaje...”, “Jak nastała Chmielniczyzna, wszyscy garnęli się do kozactwa, bo zniknęli panowie i podziały na wyższe i niższe stany, wszyscy powstali do jednej sprawy — wyzwolić się z pańskiego jarzma”. Tadeusz Rylski odrzucił wszystkie oskarżenia, poza tym, że rzeczywiście pracował z chłopami w polu, śpiewał pieśni, ale propagandy nie prowadził. Po pracy komisji śledczej generał-gubernator książę Wasylczykow zaproponował przeniesienie braci na studia do Uniwersytetu Kazańskiego, jak najdalej od Ukrainy. Ale wtedy nastąpiło długo oczekiwane zniesienie poddaństwa. Dlatego generał-gubernator wycofał swoją “propozycję” i pozostawił braci na Uniwersytecie Kijowskim, ustanawiając nad nimi surowy nadzór policyjny. Ciąg dalszy nastąpi.
Maschinelle Übersetzung
W Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela, przy współudziale Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, otwarto wystawę sztuki „Z imieniem Skoworody kroczymy w przyszłość”. Odbywa się ona w ramach ogólnoukraińskich wydarzeń jubileuszowych z okazji 300. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego myśliciela, poety, filozofa, pedagoga i muzyka Hryhorija Skoworody. Wśród organizatorów ekspozycji znajduje się Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. H. Skoworody w Perejasławiu Chmielnickim oraz naukowo-dydaktyczne Centrum Skoworodoznawstwa (dyrektor — doktor nauk filologicznych, profesor Mykoła Korpaniuk). Olga NAUMENKO, specjalistka wydziału socjalno-humanitarnego uczelni, m. Perejasław Chmielnicki. Zdjęcia: Heorhij ŁUKIANCZUK. Celem wystawy jest aktualizacja wieloaspektowego dziedzictwa filozofa, popularyzacja idei wybitnego myśliciela i oświeceniowca Hryhorija Skoworody oraz zrozumienie jego filozoficznych interpretacji i poglądów życiowych. Doktor nauk o sztuce, profesor Tetiana Martyniuk zaznaczyła: — Ziemia perejasławska słynie z imienia Hryhorija Skoworody. To człowiek o głębokim charakterze, jasnym sercu i przenikliwym umyśle. Człowiek, którego samo życie było oryginalnym dziełem. Jego wykształcenie było nadzwyczajne, wchłonął w swoją istotę kulturę filozoficzną ludzkości. Był filozofem — i stał się twórcą ludzkich dusz, był duchowym siewcą — i wyrosły ziarna zasiane jego ręką. Wystawa „Z imieniem Skoworody kroczymy w przyszłość” jest rozświetlona miłością do Hryhorija Skoworody. W galerii zaprezentowano prace twórcze studentów wydziału pedagogicznego oraz wykładowców uczelni, w szczególności Romana Motuzki, Tetiany Nosaczenko, Olhy Striłeć, Oksany Smirnowej, Zariny Szokirowej, Oleny Szpytalowej. Ekspozycja wystawowa daje jasne odpowiedzi na problematyczne pytania naszych czasów — o charakterze edukacyjnym i kulturowym. Dzieła artystyczne eksponowane na wystawie (malarstwo, malarstwo na szkle, grafika, akwarela, wycinanka, imitacja książki, Point to point, haft dywanowy) przedstawiają krajobrazy Perejasławia Chmielnickiego, ścieżkami którego chadzał wielki filozof. Jaskrawo odzwierciedlono portrety filozofa, zilustrowano frazeologizmy ludowego myśliciela, jego stosunek do życia, miłość do rodzinnej ziemi. Miłym prezentem dla zespołu Kijowskiego Miejskiego Domu Nauczyciela stała się książka „Encyklopedyczny słownik symboli kultury Ukrainy”, którą podarowała dyrektor biblioteki Uniwersytetu w Perejasławiu Chmielnickim Olha Szkyra.
Maschinelle Übersetzung
…Chwile życia nieustannie uciekały, przesączały się niczym piasek przez palce rąk, którymi od dawna już nie władał. Po śmierci „najdroższego pomocnika”, syna Andrija, na nowo uczył się pisać i coraz częściej zastanawiał się, co zostawia po sobie przed odejściem za Bramę Wieczności... Szczególnie przejmował się tym, że współcześni wspominali mimochodem lub wręcz całkowicie pomijali milczeniem jego liczne prace w językach polskim i niemieckim. A stanowiły one niemal piątą część jego dorobku! Łarysa KANEWSKA, kierownik działu naukowo-badawczego „Muzeum Iwan Franko i Kijów” Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury Łesi Ukrainki, M. Łysenki, P. Saksahanskiego, M. Staryckiego. Zdjęcie Heorhija LUK’JANCZUKA. Powstały one w okresie twórczej dojrzałości, gdy „rozum-bystroum” jeszcze nie zawodził i mógł jednocześnie produkować najróżnorodniejszy materiał intelektualny: powieść obok notatki statystycznej, poezję — obok gruntownego artykułu naukowego. Produkować szybko, niestrudzenie, niemal bez poprawek i korekt. Właśnie dlatego w przededniu własnego 40-letniego jubileuszu pracy twórczej postanowił przygotować do druku przekłady swoich najważniejszych prac obcojęzycznych z lat 1880—1890 i przedstawić je ukraińskiemu czytelnikowi. Zbiorek nazwał „Na służbie u sąsiadów” i mimo trudności materialnych wydał za własne środki, które otrzymał jako dar jubileuszowy. Zdołał przygotować tylko pierwszy tom, który ujrzał światło dzienne w 1914 roku we Lwowie. A planowanych tomów (tylko z artykułami o treści społeczno-politycznej) miało być trzy... „Oglądając się wspomnieniami na te czasy, spędzone „na służbie u sąsiadów”, z czystym sumieniem mogę powiedzieć, że wcale nie były one stracone ani dla mnie osobiście, ani nawet dla interesów naszego narodu, dla których ja właściwie w tym czasie zrobiłem, zdaje mi się, daleko więcej, niż którykolwiek z naszych najwybitniejszych działaczy tamtego czasu” — podsumowywał we wstępie do swojego zbioru wybranych przekładów wieloletnią współpracę z polską periodyką. Swoje pierwsze próby pisania w języku polskim Iwan Franko podejmował jeszcze podczas nauki w drohobyckim gimnazjum. W archiwum pisarza zachował się zeszyt ćwiczeń 17-letniego Franki-gimnazjalisty, gdzie jego ręką, jako zadania domowe z języka polskiego, zapisano już dość dojrzałe i obszerne utwory — fragment dramatu „Jugurta”, poezje „Podanie o przybyciu Eneasza do Italii”, „Życie jest tylko podróżą” i in. „Wychowany w polskich szkołach, wyhodowany obok innych i polską literaturą, czuję się połączony z polskim społeczeństwem takimi więzami, których zerwanie bardzo wiele by mnie kosztowało” — wyznawał Franko później w artykule „Co nieco o stosunkach polsko-ukraińskich” (1895). A od 1878 roku jego utwory artystyczne, artykuły na tematy literackie, teatrologiczne, folklorystyczne oraz społeczno-polityczne regularnie pojawiają się na łamach takich polskojęzycznych czasopism, jak „Praca”, „Przegląd Tygodniowy”, „Kwartalnik Historyczny”, „Ruch”, „Kraj”, „Prawda”, „Ateneum”, „Przegląd Społeczny”, „Głos”, „Przyjaciel Ludu”, „Wisła” oraz wielu innych. Z wieloma działaczami polskiej kultury — Janem Kasprowiczem, Henrykiem Biegeleisenem, Elizą Orzeszkową, Bolesławem Wysłouchem, Janem Karłowiczem, Stefanem Żeromskim i in. — Franko był znajomy osobiście lub korespondował. I nawet po bolesnym zerwaniu z polskim społeczeństwem z powodu pojawienia się artykułu o A. Mickiewiczu „Poeta zdrady” (1897), lat swojej pracy „na służbie u sąsiadów” nie uważał za stracone na marne. „Tylu mam wśród Polaków przyjaciół, którzy mi ufają — pisał w artykule „Co nieco o stosunkach polsko-ukraińskich” — tak wiele radosnych i smutnych wspomnień mnie z nimi wiąże, tak wiele im zawdzięczam i tak szczerze w miarę możliwości gotów jestem się odwdzięczać, że przypisywanie mi nienawiści do wszystkich Polaków brzmi w moich uszach niczym jakaś wieść z innego świata. Jako Ukrainiec kocham ponad wszystko swój naród i swoją narodowość i pragnę w miarę swoich sił i możliwości służyć ich podniesieniu i wzbogaceniu. […] Niehonorowym, nieuczciwym i po prostu głupim sposobem byłoby rzucanie obelg na naród, w którym chciałbym widzieć oparcie rozwoju i samodzielności mojego własnego narodu”. Temu okresowi długiej i bardzo owocnej współpracy Franki z polskimi periodykami — współpracy miejscami wymuszonej, podyktowanej potrzebami zarobku, ale w znacznej mierze szczerze natchnionej pragnieniem tworzenia „złotych mostów zrozumienia i współczucia” między dwoma narodami — poświęcona jest wystawa, która otworzyła się 6 września br. w Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury w Kijowie. Wystawę przyурочено (zorganizowano) z okazji 161. rocznicy urodzin Iwana Franki oraz 130. rocznicy rozpoczęcia jego aktywnej współpracy z polską prasą, w szczególności z gazetą „Kurjer Lwowski” (1887—1897), na łamach której, według wyliczeń bibliografa Myrosława Moroza, pojawiło się ponad trzy i pół setki artykułów i notatek Franki. Od współorganizatorów wystawy — Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy — na jej otwarciu w Muzeum Mychajła Staryckiego głos zabrał zastępca dyrektora ds. naukowych tego instytutu Mykoła Sulyma. Wystąpili także działacze społeczni Wasyl Kuszereć, Nina Hejko oraz Mykoła Ocun. Na wystawie zaprezentowano autografy polskojęzycznych prac i przekładów Iwana Franki, odbitki korektorskie poszczególnych artykułów zbioru „Na służbie u sąsiadów” z autorskimi poprawkami, rzadkie wydania książkowe i czasopiśmiennicze z osobistej biblioteki Franki z archiwum Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, a także unikalne materiały fotograficzne z kolekcji zbiorów Muzeum. Wystawa potrwa do 28 września br.
Maschinelle Übersetzung
Kiedyś z dumą słyszeliśmy: Ługańszczyzna — świt Ukrainy, serce mięknie i dusza śpiewa — oto zza horyzontu wyłoniło się słoneczko, z woli Bożej właśnie u nas, i pójdzie wędrować po całym naszym odnowionym przez Niepodległość państwie. A dzisiaj Ługańszczyzna wcale nie jest świtem. Raczej — zmierzchem, po rosyjsku — „zakat”. Zmierzchem-„zakat” wszystkiego, co postępowe, skierowane w przyszłość, w cywilizowaną Europę. Zatem rację miał niemiecki poeta Blok, patetycznie wykrzykując kiedyś: „Tak, Scytami jesteśmy, tak, Azjatami jesteśmy!”. I wtedy myślę, że Ługańszczyzna to wcale nie świt, a horyzont Ukrainy. A jak to w życiu bywa — im wyżej wspinasz się na szczyt, tym dalej i dalej oddala się horyzont. I teraz tutaj u nas, na wschodzie Ukrainy, na jakąkolwiek górę czy wzgórze byśmy się nie wdrapali — na jakikolwiek umowny szczyt byśmy nie weszli, przekonujesz się: horyzont naszej Ukrainy katastrofalnie się oddala i ona rozmywa się w nim. Okoliczności, w których się znaleźliśmy, są straszne. Państwo jest w niebezpieczeństwie. Przyszła wojna, smutek, łzy, śmierć, uchodźcy, szatańska wakanalia, kłamstwo, zniewaga, duchowy brud… I panują u nas: Obce pieśni, obce kino I obcy bohaterowie. Obcy język, obca wiara. Obce ideały — obca i prawda A w Ługańsku ślepy zaułek, A w ślepym zaułku, oczywiście, głucho. I siedzimy w ślepym zaułku — I nie ma życia w naszym życiu. Dlatego trzeba stale zwracać się do pamięci, do duchowego dorobku minionych lat. Pamięć — to nieskończona księga, w której zapisane jest wszystko. Aby znać dzisiejszy dzień, musimy od czasu do czasu przewracać strony naszej historii… Jeszcze na długo przed erą chrześcijańską przywędrowali tutaj „Scytowie” — Azjaci, popasali się tutaj wraz ze swoimi końmi i owcami, i zniknęli w niebycie. A wraz z nimi odeszli w wieczność Chazarowie i Połowcy, Nogajowie i Alanie, Hunowie i Awarowie… I zostali w stepach ostnicowych sympatyczne świstaki, i naswistały w ten kraj wolnych kozaków zaporoskich, oraczy-siewców z Siewierszczyzny i Polan-szczyzny, górników i hutników ze wszystkich stron ukraińsko-rosyjskich. Budowali zimowiska z pasiekami, słobody z niwami i sadami — ukrainizowali wszędzie mowę swoją i pieśń. Tak pojawiła się Słobożanszczyzna, Słobodzka Ukraina, granicząc z drugą wielką wolnicą — Dońszczyzną. Obie, przynajmniej w planie bytowo-kulturowym, istnieją do dzisiaj. Same siebie jakoś żywią i w miarę możliwości zachowują swoją tożsamość. Chociaż należą teraz do dwóch różnych państw. Na zawsze spowinowaciły się tutaj życiodajne pieśni kozaków zaporoskich i dońskich, tęskne melodie czumaków, słowianoserbskie motywy i połtawskie wyszywanki… Wielonarodowych cech nie da się już oddzielić od historii całej ludzkości, nie tylko Ukrainy, świtowych wzlotów naszych rodaków. A ziemia nasza ługańsko-doniecka na wieki wsławiona jest imionami Wielkich Ukraińców — Borysa Hrinczenki i Mykoły Czerniawskiego, Wołodymyra Sosiury i Wasyla Barki, Mykoły Rudenki i Wasyla Stusa, dwóch jasnookich Iwanów — Switłycznego i Dziuby, Ołeksy Tychego i Nadiji Switłycznej, botanika Kostiantyna Sytnyka oraz fizyka Wiktora Barjachtara… Oni urodzili się i wyrośli na patriotów na odwiecznie ukraińskich czarnoziemach. Dzieła ich świętego nie zmiecie żaden drapieżnik-okupant. My zaś dobrze znamy i kochamy, i nigdy nikomu nie oddamy swoich rodaków — wszechukraińskich pochodni kultury, nauki i duchowości: Mykyty Czerniawskiego, Iwana Nyzowego, Iwana Biłohuba, Jurija Jenenki, Ołeksandra Dudnyka… Oni są naszymi rzecznikami i nauczycielami naszych współczesnych patriotów: Iwana Szerbuła, Hryhorija Połowynka, Wołodymyra Semystiahy, Switłany Tałan, Jurija Kyselowa, Wiry Slipczenko, Neli Butkowej i innych. Wierzymy swoim przewodnikom i podążamy za nimi do wymarzonego celu — Wielkiej Ukrainy! Na naszych barkach i na naszym sumieniu leży wielka odpowiedzialność za ukraińską przyszłość. A jak mówią w ludzie: przed przeszłością schyl kolano, a przed przyszłością zakasaj rękawy. Przeszłość nie zostaje martwym ciężarem, a cudem wraca do nas, głęboko odbijając się w duszy. Bo przyszłość zaczyna się u nas, na słobodzkim wschodzie: Rodaku, nam Los i Najwyższy Wszystkie skarby ziemskie i niebieskie pobłogosławili i uświęcili na życie. Żyjemy, jak żyli nasi przodkowie — w harmonii z Bogiem, czujemy Jego obecność obok, sprawdzamy wszystkie swoje czyny z Bogiem, wierząc, że On jest obok, usłyszy i odpowie na szczere prośby. Pan wszystko widzi, czuwa nad każdym człowiekiem, jego zachowaniem, przychodzi z pomocą, albo go karze i każdemu prędzej czy później odda zasłużone: dobrym — nagrodę, niepokutującym, kłamcom, przestępcom — karę. Ale Pan, jak kochający ojciec, czeka na powrót syna marnotrawnego do rodzinnego domu, przyjmując takiego z przebaczeniem i radością. Wiedząc to, zwracamy się do duchowego dorobku minionych lat. Kilka lat temu w Ługańsku, na poboczu drogi, która prowadzi z centrum miasta do jego południowych obrzeży, w pobliżu przystanku transportowego o czarującej nazwie „Tęcza” wyrósł sobór. Wielki, jakościowo wykończony. Świątynia przyciąga do siebie nie tylko kozacką architekturą, ale i swoim przeznaczeniem. Zbudowali go za środki zarobione i zebrane przez parafian całej Ukrainy, a zainspirował ich do realizacji swojego zamysłu wielki patriota naszego państwa — Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. On dobrze zna cenę swojego zamysłu i rolę Kościoła w duchowym wychowaniu wolnego narodu. Kościół w ciągu tysiąca lat swojego istnienia na Ukrainie pełnił rolę centrum chrześcijańskiego życia, kształtującego oblicze narodu ukraińskiego, jego światopogląd, treść i formę duchowej oraz materialnej kultury. Kościół, mimo przeszkód i trudności, dla każdego pokolenia był Domem modlitwy i Słowa Bożego, które wskazywało na zapisane w Piśmie Świętym idealne relacje między ludźmi. On swoich wiernych wychowywał w duchu szacunku i miłości do drugiego człowieka, nie ograniczając wyznaniem czy rasą ogólnoludzkiego przykazania: „Kochaj bliźniego swego, jak siebie samego” — oraz drugiego humanitarnego przykazania: „Nie zabijaj”. Kościół
Do Przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana; do Redaktor Naczelnej tygodnika „Słowo Proświty” Lubow Hołoty stała się dla chrześcijanina miejscem pokory przed Wszechmogącym, strachu przed grzechem i sądem Bożym, dawała wyobrażenie o Królestwie Niebieskim, była miejscem łaski, oknem na niebo, darowała przejście od życia do śmierci i od śmierci do życia wiecznego. Świątobliwy Patriarcha Filaret pragnie, aby o tym wszystkim z jednakową świadomością pamiętano na wschodzie i na zachodzie, na południu i na północy naszego wielkiego państwa. Przecież naród u nas jest jeden i wiara u niego jest jedna. Ale przez długi czas pozostawała ona pod wpływem innego patriarchatu, pod wpływem polityki innego państwa, w jedności z którym — nie z własnego, oczywiście, życzenia — znajdowała się Ukraina. Lecz tamto imperium ostatecznie się rozpadło, a nasz kraj w grudniu 1991 roku ogłosił niepodległość i stał się samodzielnym państwem. A samodzielny, niepodległy kraj, zgodnie z logiką, powinien mieć także samodzielną Cerkiew. Tego chce naród ukraiński. Ale wcale tego nie pragną zwolennicy innego ustroju religijnego. Zaczęły się różnorodne insynuacje, różne, nie zawsze prawdziwe interpretacje historii. Doszło do tego, że Ukraina rzekomo nie ma wielkich zasług w II wojnie światowej, że zwycięstwo nad faszyzmem odniesiono by i bez jej udziału. Wszystko to zmusza Świątobliwego Filareta do poświęcenia większej uwagi właśnie duchowemu wychowaniu wiernych, i to właśnie na wschodzie Ukrainy, gdzie „dobrodzieje” z sąsiedniego państwa próbują przede wszystkim rozszerzyć swoje wpływy. Tak powstała idea zbudowania w Ługańsku Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego. Nie w porywie, że tak powiem, duchowego przeciwstawienia, jak niektórzy próbują wyjaśnić ten fakt, lecz w celu prawdziwego wychowania mieszkańców regionu. My, ługańczanie, chcemy być prawosławni i żyć po prawosławnemu drogą samodoskonalenia każdej osobowości, pozytywną energię kierować w potrzebne koryto, na potrzebne sprawy, zaprząc się do wozu codziennych kłopotów i trosk, zacisnąwszy zęby, ciągnąć go bezdrożami współczesności. Doskonale uświadamiamy sobie, że jesteśmy nieodłączną częścią Ukrainy, jak mówił o tym niezapomniany proświcianin, prawosławny chrześcijanin, poeta Iwan Nyzowyj: Święta ziemio, która nas wykarmiłaś W cieple i dobru, w szczerej miłości, Skrawku Ukrainy, kraju Donbasie, Pro-ukraiński w swojej istocie. Jesteśmy dumni z pochodzenia swego I cieszymy się mową ojczystą swoją, I sławimy Ukrainę — wspólny dom, W którym żyjemy prawdą swoją. My strzeżemy, pielęgnujemy sobory naszych dusz, a dusze nasze często tną na żywca, przyklejając nam etykietę nacjonalisty, banderowca, bandyty, niezrozumiałego przedstawiciela prawego sektora, niełaskawego, niekanonicznego. Ten trudny egzamin na męstwo, wytrwałość, cierpliwość, zwycięstwo zdajemy na celująco. Ługańsk-Donieck cały jest ukraiński, z wyjątkiem kilkuset łotrów, którzy nie znoszą Ukrainy. Osobista moja droga do Stwórcy była ciernista. Nigdy nie byłem bezbożnikiem, antyreligijnym, wcześniej nie byłem ateistą — wierzyłem: „Coś” jednak jest, ale od prawdy byłem bardzo daleki. Do prawdziwej wiary Stwórca przywiódł mnie w czasach niepodległej, sobornej Ukrainy. W 1991 roku po raz pierwszy wziąłem do rąk Biblię. I najbardziej poruszyły mnie proroctwa Daniela, które absolutnie dokładnie spełniły się w procesie rozwoju historycznego. Tak, Daniel przewidział upadek Babilonu, powstanie państw medo-perskich i greckich, imperium rzymskiego. Byłem zdumiony i wkrótce przekonałem się, że Biblia to Żywa księga. Jednocześnie przyszło zrozumienie tego, że żywy jest i Bóg. Zatem zmienił się także mój stosunek do Niego. Wcześniej zwracałem się do Boga, jak, niestety, i większość wierzących — nieco uproszczony. Wiele lat temu, pracując jako nauczyciel-filolog, zafascynowałem się twórczością klasyka literatury ukraińskiej Ołesia Honczara. Przypominają się strony jego powieści: „Sztandarowi”, „Człowiek i broń”, „Tronka”, „Cyklon”, „Sobór”, „Twoja zorza” oraz innych utworów, których bohaterowie weszli w moje życie. Po ukończeniu instytutu pedagogicznego przyszedłem do szkoły i po raz pierwszy zobaczyłem w pięknie urządzonym gabinecie literatury ukraińskiej portret Ołesia Terentijowycza, do którego był podobny mój nauczyciel języka ukraińskiego i literatury Weniamin Antonowycz Karpenko. Z czasem został on zastępcą dyrektora szkoły, potem — dyrektorem szkoły, znanej w mieście i obwodzie, gdzie było po jedenaście klas — 9., 10., 11. Absolwentów było ponad 400. Po dwóch latach zostałem zastępcą dyrektora ds. wychowawczych. Z czasem stosunki nauczyciela i ucznia przerodziły się w duchową i serdeczną przyjaźń na dziesięciolecia. Weniamin Antonowycz Karpenko pracował z dziećmi ponad 60 lat. Zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, ZSRR, pasjonował się krajoznawstwem historycznym i literackim. Razem napisaliśmy do dziesięciu książek, takich jak „Przewodnik — Kamianyj Brid”, poświęcony historii Kamianego Brodu, a także sławnym postaciom, które rozsławiły historię tego regionu; „Aura tworzenia” — wydanie literacko-publicystyczne o ziemi o szczególnej energetyce — Ługańszczyźnie itd… Wielce Szanowni Pawle Mychajłowiczu i Lubow Wasyliwno! Dziękujemy Wam za to, że tak uważnie śledzicie życie, działalność naszego Soboru Katedralnego Świętej Trójcy w Ługańsku. Mimo nacisków, drwin, upokorzeń, zastraszania, parafianie wytrwali. Wasza gazeta „Słowo Proświty” — to źródło wiedzy, informacji, mądrości, człowieczeństwa, ukraińskości. A Słowo — to Dar Ducha Świętego. Słowo — to potężna siła prawdy, wiary, optymizmu. Niestety, nie tak często można widzieć gazety takiej jakości, hartu, treści, jak Wasza. Czasopismo inspiruje do Boga, do swoich korzeni, do kochania swojej ziemi, dbania o swoją Pomiestną Soborną Cerkiew, nawraca na to, że jesteśmy Ukraińcami, że powinniśmy być jednością, że jesteśmy narodem. Ale istnieją problemy o skali międzypaństwowej. Jesteśmy odcięci od Wielkiej Ukrainy granicami, drutem kolczastym, punktami kontrolnymi, wielkimi kolejkami ludzi, ciągłymi kontrolami rzeczy osobistych, niezasłużonymi zniewagami. Liczymy na dalszą współpracę, Waszą łaskawość, szczerość oraz uwagę dla Nas.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ręka uniosła się, by zapukać do okienka, nagle zatrzymała się mechanicznie, gdy zobaczyłem, jak przy stole siedziała grupa mężczyzn-byczków, zajadając kawałki mięsa. W jednej chwili zrozumiałem, że to nie było zwierzęce mięso, a ludzkie — rzuciły się w oczy ręce, palce i inne części ciała… Po tym, co zobaczyłem, biegłem kilkadziesiąt kilometrów. Później wyjaśniono mi, że gdyby mnie złapali, to zabiliby mnie i zjedli”. …Na cmentarzu, zapaliwszy na grobie świecę, matka po modlitwie zawsze prosiła: „Synku, ty wiesz wiele rzeczy (matka była dumna, że skończyłem instytut, kieruję szkołą), dowiedz się o Królestwie Niebieskim, czy ono jest, czy nie, bo przez całe długie życie nie spotkałam ani jednego człowieka, który stamtąd wrócił”. Niestety, moja Duchowa Przewodniczka nie kończyła uczelni, ale była mądra światłem. Moja droga matko, wypełniam twoje testamenty, uczę się, dowiaduję się o Bogu i nie mówię, że „umarli”, bo oni naprawdę odeszli. Więc dzisiaj ku pamięci tych, którzy nie dożyli, ku pamięci tych, którzy nie do kochali, ku pamięci żywych i nienarodzonych — nikt nie ma prawa o tym zapominać! Wieczna pamięć niewinnie zabitym i cicha świeca naszej łzy! W 2015 roku z inicjatywy przewodniczącej bractwa świętego Apostoła Pierwszego Powołanego Wiery Slipczenko na posiedzeniu rady parafialnej Soboru Katedralnego Świętej Trójcy podkreślono potrzebę stworzenia szkoły niedzielnej dla dzieci i dorosłych. Rada jednogłośnie przyjęła tę propozycję i nakreśliła zadania oraz problemy szkoły niedzielnej. Parafianka Oksana Czernousowa wniosła pod dyskusję nazwę placówki edukacyjnej, cel, zadania i plan pracy. Członkowie rady parafialnej zatwierdzili nazwę szkoły „Aniołek”, określili cel — uczciwie i szczerze wychowywać uczniów w duchu ukraińskiego patriotyzmu, kształtować pojęcie istnienia Wyższej Siły, Boga, Bożej Opatrzności; poznawać czarujący świat przyrody, studiować historię rodzinnego kraju, ukraińskie tradycje, zwyczaje, obrzędy. Wiodącymi stały się dla nas słowa Tetiany Majdanowycz: „Taka nam będzie Ukraina, jakie u nas będą serca”. W tym roku parafianie odwiedzili ojczyznę naszego rodaka Mykoły Rudenki we wsi Jurjiwka w rejonie łutuhynskim na Ługańszczyźnie. Radośnie witano nas w muzeum M. Rudenki. Przewodnicy zapoznali nas z biografią, życiem, twórczością poety-dysydenta, członka rzeczywistego Akademii Nauk Ukrainy, autora 40 książek, który swoim Słowem budził i budzi każdego, kto bierze do rąk jego książki i wchodzi na duchową drogę. Bohater Ukrainy Mykoła Rudenko za dewizę swojego życia obrał: Być człowiekiem — znaczy cierpieć. Być Ukraińcem — cierpieć stokrotnie! Tego samego dnia byliśmy w muzeum Borysa Hrinczenki — pisarza, uczonego, działacza społecznego, autora znanego „Słownika języka ukraińskiego”, utalentowanego pedagoga, etnografa i folklorysty we wsi Ołeksijiwka. Ukraińska Cerkiew Kijowskiego Patriarchatu miasta Ługańska twardo stoi na pozycjach Jednej, Świętej, Sobornej i Apostolskiej cerkwi, służy Bogu, służy ludziom, służy swojemu Państwu, służy w ukraińskim języku państwowym. Bij, dzwonie pokoju, bij, chmurę nienawiści wojny rozbij. Nasza wspólnota modli się za Ukrainę, za zachowanie wspólnego domu, za wysoką świadomość przeciwko wrogości, rozłamowi. Modlimy się słowem. Modlimy się czynem. Modlimy się uczciwą pracą. Ta wojna, która przyszła na Ukrainę, musi być ostatnią ze wszystkich wojen, które były na ziemi. Dlatego że człowiek przychodzi, rodzi się dla radości, dla szczęścia, dla miłości. A miłość — to nasz Pan i Bóg, i Zbawiciel nasz Jezus Chrystus! Z wdzięcznością i szczerym sercem, sekretarz Ługańskiej eparchii UKP KP protojerej Anatolij NAZARENKO
Maschinelle Übersetzung
…I oto w 1989 roku doszło do mojego poznania z Olesiem Terentijowyczem. Delegację z Ługańszczyzny zaproszono na Zjazd Założycielski Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, w skład której weszli sławni, niezapomniani patrioci Ukrainy: profesor-wykładowca I. Biłohub, literaturoznawca B. Pastuch, pisarz M. Noczownyj. Do składu twórczej inteligencji włączono także mnie jako autora literacko-historycznego muzeum „Ługańcy”. W pamięci wyryło się przemówienie Olesia Honczara. Jego słowa, oczy, postać, barwa głosu promieniowały miłością, bo dla niego Bóg jest miłością, a bez miłości tworzyć jest niemożliwe. „Z miłości — twórczość, z miłości — szczęście ludzkie” — to credo naszego olbrzyma słowa. Honczar nigdy nie był ateistą, miał Boga w duszy. W rozmowie z przyszłymi proświcianami podzielił się swoimi wspomnieniami o wojnie. Kiedy Honczar trafił do kolumny jeńców swoich rodaków, zwrócił się z modlitwą „Wybaw mnie, Matko Boża”. I ona wyprowadziła go z niewoli oraz chroniła w walkach. Modlitwa. To właśnie ona przybliża do Boga. Modlitwa to nasza rozmowa ze Stwórcą. Najczęściej modlimy się podczas prób czy niepowodzeń. W trudnych chwilach swojego życia zwracamy się do Boga, do Matki Bożej, wszystkich świętych, prosimy o radę i pomoc. …Przypomina się jeszcze ciekawe stwierdzenie. Korespondowałem z uczniami z jednym z najbardziej znanych ukraińskich pisarzy, laureatem Nagrody Szewczenkowskiej Anatolijem Dimarowem. Ogółem w moim archiwum jest ponad trzy tysiące listów przyjaźni z mistrzami słowa. Anatolij Dimarow opowiedział nam taką historię: „W młodości byłem, jak wielu młodych ludzi w tamtym czasie, komsomolcem i bezbożnikiem. Ale na wojnie zdarzył się ze mną przypadek, który zmusił mnie do przemyślenia całego życia. Pod nogi spadł mi pocisk. Kręcił się, syczał tuż pode mną, jak żywy, i lada chwila miał wybuchnąć. Wtedy wszystkie komórki mojego ciała zwróciły się do Boga: „Boże, pomóż mi, zachowaj moje życie, przecież tak krótko żyłem, niczego nie widziałem”. I stał się cud… Pocisk pokręcił się i zatrzymał. Tak i nie wybuchł. Pozostałem żywy. Ten przypadek pozwolił mi poznać Boga i uwierzyć w Jego realne istnienie”. Te i podobne przypadki doprowadziły mnie do wiary prawosławnej. Przez cały czas i we wszystkich przypadkach życia towarzyszył mi obraz mojej troskliwej matki. Miała złote ręce, dobre, wszystko wybaczające serce, zawsze była dla ludzi życzliwa, pożądana. Ona i babcia to symbol, wzór, przykład zewnętrznego i wewnętrznego piękna, czystości, humanizmu. W naszym domu zawsze rozbrzmiewał dziecięcy śmiech. Mama urodziła się na Ługańszczyźnie, z pochodzenia była Rosjanką, ojciec był Ukraińcem, pochodził z okolic rosyjskiej Donszczyzny, gdzie do dziś brzmi ukraińsko-rosyjski surżyk. Kwestia narodowościowa dla rodziców nie istniała. Nie istniała ona ani w moim Kambrodzie, ani w Ługańsku, nigdzie na Ukrainie: każdy swobodnie mówił w swoim języku. Kwestię językową wymyślili i z powodzeniem wykorzystują do swoich celów nieczyści na rękę i bezsumienni politycy, mając z tego niemałe zyski, „nabijając” polityczny wizerunek i pomnażając nieuczciwy kapitał. Idąc na cmentarz, mama zabierała i mnie. Po drodze opowiadała o latach wojny, okupacji. Szczególnie zapamiętały się strony tragicznych prób lat 1932—33, kiedy na błogosławioną ziemię kwitnącego ukraińskiego kraju przyszedł głód. Nie wierzyła, że tutaj, w spichlerzu Ukrainy, nagle zniknął chleb, ludzie zostali bez ziarnka. Głód 1933 roku to nie historyczna przeszłość, on żyje w pamięci naocznych świadków. Oto wspomnienia mojego ojca: „Wszędzie rozprzestrzeniał się strach przed śmiercią. Z dotkniętego głodem Ługańska pieszo, przez 150 km, docierałem do rodzinnego chutoru Ukraińskiego, na Rostowszczyźnie, po woreczek chleba, żeby jakoś przeżyć. Droga była długa — i trzeba było zatrzymywać się na nocleg. Podszedłem do chatki na skraju wsi, Switłana MASŁOWSKA, przewodnicząca Zastawniowskiego rejonowego zjednoczenia WUT „Proświta”, obwód czerniowiecki
Właśnie tak można powiedzieć o mieszkańcach Bukowiny, którzy z inicjatywy rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w przeddzień święta Przemienienia Pańskiego tradycyjnie odbyli 14-kilometrową drogę pokutną do Wasłowickiego Żeńskiego Monasteru Przemienienia Pańskiego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, aby nie tylko zjednoczyć się w jedną wspólnotę modlitewną, ale także jako wielka społeczność pomodlić się za rodzinę, za naszych żołnierzy, za Ukrainę, a także oczyścić swoje dusze z grzesznych upadków i prosić Pana o pokój na ojczystej ziemi. Uczestnicy procesji gromadzili się przy znaku pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni w mieście Zastawna. Mieszkańcy centrum rejonowego i okolicznych wsi, a także sąsiedzi z rejonu kicmańskiego (wieś Wytyliwka) zjeżdżali się, aby wspólnie wyruszyć do Wasłowic. Równo o 12.30 księża cerkwi UKP PK eparchii czerniowiecko-bukowińskiej (nabożeństwu przewodniczył dziekan okręgu zastawnieńskiego ks. Witalij Menzak) odprawili modlitwę przedpielgrzymkową i ze słowami: «Niech Pan pomoże pokonać tę drogę», wyruszyli w drogę. W Małym Kuczurowie dołączyli mieszkańcy wsi Onut, Mosoriwka, Samuszyn, Bridok, Mytkiw i stało się nas więcej. Tak, to dopiero druga tak potężna procesja, dlatego ludzi nie ma jeszcze wielu, ale każdy szedł ze szczerą duszą i świadomością: sama pielgrzymka ratuje spragnione dusze, młody monaster trzeba wymodlić, aby dodawał sił modlitwom, że tą procesją obsiewamy duchową niwę ziarnem wyborowym, które wyda dobre plony dla ustanowienia na Ukrainie Jednej Lokalnej Cerkwi Prawosławnej. Do swojej Niepodległości szliśmy długo i małymi krokami, co tu dużo mówić, wywalczamy ją jeszcze do dziś. Tak samo ciężka jest droga do Jednej Ukraińskiej Cerkwi. Ale minie wiele lat i każdy z pielgrzymów będzie dumny z dzieci i wnuków, że to właśnie ich rodzice-proświcianie byli pierwszymi i stali się budowniczymi Lokalnej Cerkwi, bo jej ustanowienie jest procesem nieodwracalnym. Innego wyjścia nie ma i powrotu nie ma. Jaskrawym świadectwem jest wielkie zjednoczenie pątników, które tworzyło się przy kapliczce przy wjeździe do Wasłowic, kiedy dwie kolumny — od strony Zastawnej i Czerniowiec, które zlały się w jedną modlitwą i Bożym śpiewem, jednym krokiem i wielkim uniesieniem duszy. A jaka to radość, że obok nas jest młodzież (chłopcy i dziewczęta oraz dzieci) razem z dorosłymi — z Sadgóry, Czerniowiec, rejonu głębockiego, storozynieckiego, wyżnickiego, którzy do nas dołączyli. Chyba z niczym nie da się porównać modlitw w melodii i Bożego śpiewu naszych księży — w ojczystym języku ukraińskim. Obowiązkową misją tej procesji jest modlitwa przy pamiątkowym popiersiu pierwszego metropolity Bukowiny Eugeniusza Hakmana, które znajduje się w centrum wsi, a dalej — do miejsca jego urodzenia, gdzie wzniesiono monaster, do którego zmierzaliśmy. Tymczasem dzwony cerkiewne obwieściły, że zbliżamy się do świętości i drugie tchnienie nie kazało na siebie czekać... Oto jesteśmy na miejscu. Metropolita czerniowiecki i bukowiński Daniel oraz przełożony monasteru, archimandryta ks. Eugeniusz witają nas modlitwą. Uroczystą wieczorną liturgię odprawił Władyka Daniel, a współsłużyli mu księża eparchii czerniowiecko-bukowińskiej. Słowo Metropolity jest zawsze ważne i przenikliwe — nie sposób opisać słowami uwagi wiernych i wielkości ich duchowej satysfakcji podczas kazania władyki, jak zawsze ciekawego i pouczającego. Komunia i namaszczenie olejami, modlitwy i błogosławieństwa, pokłon przed relikwiami męczennika aleksandryjskiego i wspólny Boży śpiew — to odczucie duchowego uniesienia, oczyszczenia, braterstwa, dobroci i szczerości, miłosierdzia i Bożej łaski, które unosiło się nad wzgórzami wsi i w duszy każdego z nas. Właśnie tak odbyło się kolejne święto-przemienieniowe, oświatowe zjednoczenie mieszkańców Bukowiny, które otrzymaliśmy w prezencie od siebie nawzajem i od pierwszego Metropolity Bukowiny Eugeniusza Hakmana. Szczerze wierzymy: widział nas z Niebios i miał nadzieję, że to właśnie ci ludzie, którzy budują mocny fundament Jednej Lokalnej Cerkwi Prawosławnej na Ukrainie.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ukraińskiej dramaturgii „Dniepr. Teatr. UA” (m. Dniepr), „Szwejk” Jaroslava Haška — XVIII Międzynarodowy festiwal teatrów etnicznych Ukrainy, krajów WNP oraz regionu karpackiego „ETNO-DIA-SFERA” (m. Mukaczewo). Teatr brał aktywny udział w wydarzeniach kulturalno-artystycznych dla żołnierzy w strefie ATO, przesiedleńców i dzieci-uchodźców. Aktorzy występowali z koncertami w szpitalu wojskowym Ministerstwa Obrony Ukrainy oraz centralnym szpitalu klinicznym Państwowej Służby Granicznej. Koryfeusz teatru Hałyna Jabłonska brała udział w „Artystycznym specnazie”, a zasłużona artystka Ukrainy Lubow Dobronożenko — w wydarzeniach z okazji 85-lecia obwodu donieckiego (m. Kramatorsk). Pierwsza premiera 98. sezonu — spektakl „Życie jest snem” Pedro Calderóna de la Barki (reżyser Andrij Prychodko). Na listopad zaplanowana jest premiera sztuki klasyka niemieckiej dramaturgii Heinricha von Kleista „Rozbity dzban”. Nad inscenizacją pracuje reżyser Roman Marcholia, scenografia — Wołodymyra Kowalczuka. W rolach głównych: Ostap Stupka, Ołeksij Bohdanowycz, Ołeksandr Zadniprowśkyj, Natalija Korpan, Anżelika Sawczenko, Tetiana Michina. A pod koniec roku na Scenie Kameralnej oczekiwana jest inscenizacja sztuki współczesnego fińskiego dramaturga K. Smedsa „Coraz ciemniejszy dom”, która będzie wspólnym projektem teatru oraz Ambasady Finlandii na Ukrainie. Nowy sezon będzie bogaty także w benefisy i wieczory jubileuszowe gwiazd sceny. Wśród przyszłych jubilatów — Hałyna Jabłonska, Iryna Doroszenko, Ludmyła Smorodina, Polina Łazowa, Wołodymyr Kolada, Ostap Stupka. Budząc się w więzieniu, były książę dochodzi do wniosku, że „życie jest snem” i nie zdradza go, nawet gdy dowiaduje się o szczegółach swojego całkiem realnego istnienia. W usta Segismunda Calderón wkłada chrześcijańską ideę o tym, że „wszyscy śpimy aż do przebudzenia”. Ale prędzej czy później do wszystkich przychodzi śmierć, która budzi ze snu życia. Uświadomiwszy to sobie, Segismundo postanawia czynić dobro. „Moje pierwsze zetknięcie ze sztuką Calderóna „Życie jest snem” miało miejsce w 1996 roku na scenie teatru Wachtangowa. W 2004 roku zrealizowałem jej inscenizację przy wsparciu kierownik Centrum Kulturalno-Artystycznego Mohylanki Ołeny Zamostian oraz Prezydenta NaUKMA Wiaczesława Briuchoweckiego w murach Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Bardzo długo marzyłem o wystawieniu „Życie jest snem” z kijowskimi aktorami. Calderón w swoich tekstach zawarł pełnowartościowy model bytu” — opowiada reżyser-inscenizator Andrij Prychodko. Zasłużonym artystom Ukrainy Wołodymyrowi Nikołajence (Basilio, król Polski), Ołeksijowi Pałamarence (Clotaldo, starzec), aktorom teatru Bohdanowi Adamence (Clarín, błazen), Iwanowi Janczence (Astolfo, książę Moskwy), Marii Motornij (Estrella, infantka), Katerynie Kuksenko (Rosaura, szlachetna dama) udało się stworzyć wiarygodne postacie, które na długo zapadają w pamięć. Na wysoką ocenę zasługuje gra młodego aktora Bohdana Bujłuka, który zdołał przekonująco i w rozwoju ukazać głównego bohatera — księcia Segismunda. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO
Maschinelle Übersetzung
O osiągnięciach zespołu w minionym sezonie oraz planach na przyszłość opowiedzieli dyrektor generalny teatru Mychajło Zacharewycz, kierownik części literacko-dramatycznej Natalija Ponomarenko, artyści ludowi Ukrainy Hałyna Jabłonska, Łarysa Kadyrowa, Natalija Sumśka, Ołeksij Bohdanowycz, Iryna Doroszenko, reżyserzy-inscenizatorzy Andrij Prychodko i Jurij Odynokyj. Już w minionym sezonie teatralnym frankowcy zaczęli przygotowywać się do 100-lecia założenia teatru, które będą świętować w 2020 roku. Pierwszymi spektaklami 97. sezonu stały się przedstawienia „Przecinające się ścieżki” na scenie głównej oraz „Uwertura do pożegnania” na Scenie Kameralnej im. S. Danczenki. W grudniu na Scenie Kameralnej odbyła się premiera spektaklu „Tajemnica bytu” według sztuki współczesnej ukraińskiej dramatopisarki Tetiany Iwaszczenko o życiu osobistym Iwana Jakowycza. W październiku odbył się wieczór jubileuszowy „Skrzydła. Wieczór z Bohdanem” z okazji 75. rocznicy urodzin wybitnego aktora teatru i kina Bohdana Stupki. A już miesiąc później frankowcy uczcili pamięć Mistrza na scenie teatru Zańkoweckiej we Lwowie. Również w zeszłym roku w październiku na Scenie Kameralnej z inicjatywy dyrektora generalnego teatru Mychajła Zacharewycza spektaklem „Ukradzione szczęście” I. Franki (inscenizacja Serhija Danczenki) rozpoczął się retro-pokaz wideo najlepszych spektakli teatru XX wieku. W ramach pokazu wideo widzowie mieli możliwość obejrzeć spektakle z udziałem Bohdana Stupki, inscenizacje Mistrza reżyserii, wieloletniego kierownika artystycznego teatru Serhija Danczenki, a także nagrania spektakli z udziałem koryfeuszy głównej sceny dramatycznej kraju. W nowym sezonie teatr zamierza kontynuować rozpoczęte pokazy. W marcu frankowcy obchodzili 80. rocznicę urodzin Serhija Danczenki. Tego dnia na Scenie Kameralnej odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Danczenko. Masterclass”, w której wzięli udział przyjaciele, koledzy, czołowi krytycy teatralni, historycy sztuki. Wieczorem na głównej scenie teatru pokazano spektakl Serhija Danczenki „Poskromienie złośnicy” W. Szekspira, w foyer otwarto wystawę poświęconą działalności twórczej artysty. A w maju w budynku teatru otwarto ekspozycję z okazji 100. rocznicy urodzin znanego scenografa światowej skali — Danyła Lidera. W minionym sezonie odbyło się sześć premier: „Trzej towarzysze” Ericha Marii Remarque’a (reżyser-inscenizator Jurij Odynokyj), „Skąpiec, albo Szkoła kłamstwa” Jean-Baptiste’a Molière’a (inscenizacja Petra Ilczenki), „Wszyscy moi synowie” Arthura Millera oraz „Podróż Alicji do Szwajcarii” Lukasa Bärfussa (obie inscenizacje Stanisława Mojsejewa). A reżyser Andrij Maj wystawił spektakle „Porwanie Europy” według materiałów dokumentalnych opracowanych przez dramaturga Ołeksija Doryczewskiego oraz „Tajemnica bytu” według sztuki Tetiany Iwaszczenko. Oprócz tego teatr brał udział w licznych tournée i festiwalach artystycznych. Spektakl „Sanacja” według sztuki Václava Havla odbył tournée po Czechach w ramach obchodów 80. rocznicy urodzin tego czeskiego dramaturga. Jeden z najpopularniejszych dziś spektakli teatru „Niezrównana” według sztuki Petera Quiltera (reżyser-inscenizator Anatolij Chostikojew) odbył tournée do Iwano-Frankiwska, Lwowa, Żytomierza, Zaporoża, Dniepru, Winnicy. A spektakl „Ryszard III” W. Szekspira z sukcesem pokazano w Żytomierzu i Winnicy. Nawiasem mówiąc, wykonawcę głównej roli w „Ryszardzie III” Bohdana Beniuka wyróżniono w nominacji „Najlepszy aktor” na prestiżowych festiwalach teatralnych „Kijowska Pektoral” oraz „Melpomena Tawrii”. A w maju na głównej scenie teatru odbył się wieczór twórczy z okazji 60. rocznicy urodzin aktora, który nosił tytuł „Rower moich marzeń”. Laureatami różnych festiwali zostały spektakle: „Moment miłości” Wołodymyra Wynnyczenki — Ogólnoukraiński festiwal teatralny „CzechowFest-2017” (m. Sumy), „Na polu krwi” Łesi Ukrainki — Otwarty festiwal kameralnej sztuki teatralnej „Pod światem sakury” (m. Użhorod), „Maria” Zbigniewa Chrzanowskiego — otwarty festiwal teatralny ukraińskiej dramaturgii. Imię Pedro Calderóna, klasyka hiszpańskiej dramaturgii XVII w. — jedno z najpopularniejszych w światowym teatrze. Godnie kontynuował on tradycje swojego nauczyciela i mentora Lope de Vegi. To właśnie ci autorzy stworzyli i rozwinęli tak popularny w teatrze gatunek „płaszcza i szpady”, który przez stulecia zachwyca zarówno wykonawców, jak i widzów. Biografia dramaturga jest podobna do życiorysów klasyków epoki baroku. Zmieściła w sobie naukę w madryckim kolegium jezuickim, uniwersytet, służbę wojskową, potem była aktywna działalność teatralna na dworze Filipa IV, która przyniosła przyszłemu klasykowi sławę i uznanie. Tutaj wystąpił zarówno jako aktor, jak i inscenizator sztuk. W wielu inscenizacjach angażował najlepszych w tamtym czasie muzyków i scenografów, wykorzystywał efekty specjalne. Druga połowa życia dramaturga i poety, w której połączyły się perypetie o charakterze społeczno-politycznym i osobistym, doprowadziły do przyjęcia święceń duchownych. Calderón został członkiem bractwa religijnego i ostatnie 37 lat życia poświęcił pracy nad dramatami religijnymi. Wśród sztuk autora najbardziej znane są komedie „Dama widmo” (obecnie z sukcesem grana na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru „Kołeso”), „Z miłością nie żartuje się” (w 1994 roku inscenizację tego utworu na scenie frankowców zrealizował W. Opanasenko) oraz dramat filozoficzny „Książę niezłomny”. Sztukę „Życie jest snem” po raz pierwszy wystawiono w 1653 roku. To najsłynniejsza sztuka Calderóna. Przy tworzeniu utworu Calderón wykorzystał znaczną liczbę źródeł literackich, historycznych i legendarnych. W formie nietradycyjnego spotkania aktorów i reżyserów z przedstawicielami mediów w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki odbyła się konferencja prasowa poświęcona otwarciu 98. sezonu teatralnego. Hałyna Jabłonska Łarysa Kadyrowa
Maschinelle Übersetzung
Pierwszą premierą nowego sezonu w teatrze im. Franki stał się spektakl „Życie jest snem” według sztuki Pedro Calderóna de la Barki, którego inscenizacji dokonał zasłużony działacz sztuki Ukrainy Andrij Prychodźko. Wśród nich znaczące miejsce zajmuje „Opowieść o Barlaamie i Jozafacie”. Przed Calderónem do tego wątku zwracał się Lope de Vega, który napisał dramat „Barlaam i Jozafat”. Najsłynniejszymi odniesieniami do tej sztuki były inscenizacje W. Meyerholda i A. Tairowa na początku XX wieku. Sztuka składa się z trzech „jornad” (aktów). Słowo „jornada” ma hiszpańskie korzenie i oznacza „drogę człowieka, którą przebył w ciągu dnia”. Czas artystyczny dramatu składa się właśnie z trzech dni: w pierwszym (Segismundo jako więzień w lochu) następuje ustawienie bohaterów na konfliktowych pozycjach, w drugim (Segismundo jako książę w pałacu) napięcie osiąga punkt kulminacyjny, a w trzecim (Segismundo jako więzień i przyszły król) następuje rozwiązanie akcji. Trzy jornady stają się również trzema etapami dojrzewania ludzkiej duszy. W pierwszym dniu Segismundo jest człowiekiem, który niewiele różni się od zwierzęcia, jego egzystencja jest pozbawiona ludzkich uczuć i moralności. Wyrwany z naturalnego dla niego środowiska, zachowuje się jak prawdziwa bestia. Władza drugiego dnia odkrywa w Segismundo najgorsze cechy – egoizm, niepohamowanie, pożądliwość.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
koncertu Rachmaninowa. To unikalny, dość popularny program. Już tradycyjnie w minionym sezonie odbył się wspólny koncert z artystą ludowym Ukrainy Iwanem Kuczerem (wiolonczela). Podczas tego koncertu wykonywaliśmy utwory Bacha i Vivaldiego. Niedawno do naszego zespołu dołączył utalentowany skrzypek Nazarij Pyłatiuk. Jeszcze 15 lat temu razem występowaliśmy na tournée w Niemczech. Wtedy ten muzyk miał zaledwie trzynaście lat. Jestem szczęśliwy, że teraz pracuje w Kijowie. — A czy sięgacie po muzykę ukraińską? — Współpracowałem i współpracuję z wieloma ukraińskimi kompozytorami. Podczas zagranicznych tournée zawsze wykonuję ich utwory. W XVII—XIX wieku na Ukrainie muzyki na organy nie tworzono. Ale mamy wiele wspaniałych utworów muzycznych na chór z tamtego okresu. Zrobiłem niemało opracowań. Miałem możliwość dotrzeć do unikalnej biblioteki Soboru Włodzimierskiego w Kijowie. Właśnie tam znalazłem utwory Wedela, Bortniańskiego, Berezowskiego, których wykonywanie na Ukrainie było zabronione. Wśród tych wydań chciałbym wyróżnić „Utwory chóralne” Artemija Wedela, wydane w 1911 roku. Stworzyłem osobny program z utworów tych kompozytorów. Wśród współczesnych kompozytorów jest to Mykoła Kołessa, który napisał piękną muzykę na organy. Dobre relacje twórcze mam z Wołodymyrem Hubą. Także bardzo owocnie współpracuję z Żanną Kołodub. Podczas zamknięcia minionego sezonu koncertowego wykonałem jeden z jej nowych utworów. A poza tym w Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy co miesiąc odbywają się koncerty muzyki ukraińskiej. To skłania do poszukiwania kontaktów z kompozytorami i studiowania dziedzictwa muzycznego narodu ukraińskiego. 30 października tego roku odbędzie się u nas nowy koncert muzyki ukraińskiej. — Swego czasu głośne stało się starcie o pomieszczenie między Domem Muzyki Organowej i Kameralnej a wspólnotą katolicką Kijowa. Jaką sytuację mamy obecnie? — Dzięki wyważonemu stanowisku naszego kierownictwa i dyrektor T. M. Stachurskiej udało się znaleźć porozumienie. Z miesięcznym lub dwumiesięcznym wyprzedzeniem dyrekcja otrzymuje harmonogram nabożeństw kościelnych. Wszystkie nasze koncerty i próby odbywają się z uwzględnieniem życzeń katolickiego kościoła świętego Mikołaja, który mieści się z nami w jednym budynku. — W mediach pojawiały się informacje o awaryjnym stanie Państwa pomieszczenia. Czy rzeczywiście jest aż tak źle?
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr Koszuba ukończył Konserwatorium Kijowskie jako pianista (klasa profesor T. Krawczenko) oraz jako organista (klasa zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, profesora A. Kotlarewskiego). Po ukończeniu konserwatorium artysta pracował w stołecznym teatrze im. I. Franki oraz Filharmonii Kijowskiej. Od 1981 roku jest solistą-organistą Republikańskiego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy. W 1999 roku Amerykański Instytut Biograficzny (ABI) przy Kongresie USA wpisał imię Wołodymyra Koszuby do światowego katalogu muzyków nowego tysiąclecia. Działalność twórczą artysta od 1983 roku łączy z nauczaniem w klasie organów w Kijowskiej Specjalistycznej Szkole Muzycznej im. M. W. Łysenki. W 2007 roku przyznano mu tytuł artysty ludowego Ukrainy. W tym samym roku wybrano go na prezesa Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Organistów i Mistrzów Organowych. Dzisiaj Wołodymyr Wiktorowycz jest gościem „Słowa Proświty”.
— Czy uważa Pan siebie za szczęśliwego człowieka? — Pod względem twórczym jestem bardzo szczęśliwym człowiekiem. Ukończyłem Konserwatorium Kijowskie (obecnie Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego), jestem pianistą. Z przydziału pracowałem w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki. Poznałem ludowych artystów ZSRR i Ukrainy: A. Haszynskiego, W. Dalskiego, P. Kumanczenko, Nonnę Koperżyńską, Polinę Niatko i wielu innych. Jeszcze gdy studiowałem w Konserwatorium Kijowskim, przez kilka miesięcy uczęszczałem na kurs organowy u profesora A. Kotlarewskiego. Zafascynowałem się tym instrumentem. W 1974 roku mój kolega i uczeń z klasy w Szkole Muzycznej im. M. W. Łysenki, Ołeksandr Osadczyj, zaproponował mi występy na organach elektrycznych w składzie orkiestry kameralnej Kijowskiej Filharmonii Państwowej. Ten zespół współpracował z wybitnymi artystami XX wieku — Dmytrem Hnatiukiem, Jurijem Hulajewem, Kostiantynem Ohniewem, Anatolijem Sołowjanenką, Jurijem Bahatikowem, Dianą Petrynenko, Mykołą Kondratiukiem i innymi. Występowaliśmy na wiodących scenach koncertowych byłego Związku Radzieckiego. Podczas tych podróży bardzo wiele dla siebie wyniosłem jako muzyk. Wszystko to przydało się w dalszej praktyce koncertowej. Miałem wielkie marzenie, by kontynuować profesjonalną naukę gry na organach. Choć wtedy nikt nie mógł pomyśleć, że za kilka lat w Kijowie pojawi się wspaniały Dom Muzyki Organowej i Kameralnej. Organy wykładano jako fakultet na wydziale fortepianu Konserwatorium Kijowskiego. Ukończyłem już konserwatorium jako pianista i jako wyjątek minister kultury USRR Serhij Bezklubenko pozwolił mi przystąpić do egzaminów wstępnych. Po raz drugi wstąpiłem do konserwatorium, które ukończyłem po czterech latach w klasie organów u profesora Arsenija Kotlarewskiego. 5 sierpnia 1981 roku wraz z wybitną śpiewaczką Ołhą Basystiuk zostałem zatrudniony jako solista-organista w nowo otwartym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej. I już 37. rok niezmiennie występuję na tej wspaniałej scenie. — Czy łączy Pan pracę na stołecznej scenie z występami gościnnymi? — W ZSRR istniał ściśle przemyślany system działalności koncertowo-estradowej. Istniała dość surowa selekcja pod względem profesjonalizmu muzyków. Dopiero po trzech i pół roku od momentu, gdy zostałem solistą-organistą, Ministerstwo Kultury Ukrainy zatwierdziło dla mnie prawo do koncertu solowego w jednym oddziale w Kijowie oraz podczas występów gościnnych, a po kolejnych dwóch latach — do dawania koncertów w dwóch oddziałach. Obecnie ten wymóg został zniwelowany i wielu muzyków różnych gatunków bez odpowiedniego wykształcenia może występować z koncertami na Ukrainie. Miałem kontakty twórcze z wieloma filharmoniami byłego ZSRR. W ciągu roku dawałem sto i więcej koncertów w różnych zakątkach kraju. Były miesiące, kiedy ich liczba dochodziła do dwudziestu. Zagraniczne wyjazdy w tamtych czasach były nieliczne. Pierwszy wyjazd twórczy odbył się w 1985 roku do Krakowa (miasta partnerskiego naszej stolicy), gdzie właśnie trwały dni kultury Kijowa. Jako solista-organista występowałem w Bułgarii, Czechosłowacji, na Węgrzech, w NRD. W 1989 roku zaproszono mnie na prestiżowy festiwal organistów ZSRR i USA do RFN w mieście Akwizgran. Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości rozpoczęła się aktywna działalność koncertowa za granicą. O ile w Rosji, Mołdawii i na Białorusi przez te lata byłem tylko kilka razy, o tyle otworzyły się szerokie możliwości występów w krajach Europy Zachodniej i Ameryki. Na zawsze pozostanie w pamięci rok 1994. Wtedy dałem 12 koncertów w USA, stamtąd przeniosłem się do Brazylii, potem Urugwaju i zakończyłem swoje występy w Argentynie. W mieście Montevideo (Urugwaj) witali mnie w wyszywankach przedstawiciele ukraińskiej diaspory. Byłem pierwszym ukraińskim organistą, który tu zawitał. Wcześniej zdążyli tu dotrzeć jedynie Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Chór Ludowy im. H. Weriowki oraz Narodowy Zespół Tańca Ukrainy im. P. Wirskiego. Jeszcze więcej przedstawicieli ukraińskiej diaspory witało mnie w São Paulo (Brazylia). Zaimponowało mi, jak pielęgnują ukraińskie tradycje ludowe przedstawiciele diaspory w Argentynie. W mieście La Plata poznałem miejscowego milionera Szeparowycza, którego ojciec był aktywnym działaczem UPA. W 1945 roku wyemigrował do Argentyny. Swego czasu pracował w USA w firmie Sikorskiego, gdyż był znakomitym inżynierem, a potem wrócił do Argentyny. Przez cztery dni mojego pobytu u tego człowieka zapoznałem się z wieloma unikalnymi wydawnictwami poświęconymi UPA. Dla mnie stało się to prawdziwym odkryciem, gdyż u nas ten temat był wtedy zakazany. Byłem również w Kanadzie. Moje koncerty organizuje i prowadzi profesjonalna Amerykańska Gildia Organistów (AGO). — Czy zajmuje się Pan również działalnością społeczną? — 10 lat temu wybrano mnie na prezesa stowarzyszenia organistów i budowniczych organów Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego. W naszym Związku nie ma zbyt wielu organistów, ale wszyscy oni są wykonawcami na bardzo wysokim poziomie twórczym. Prowadzimy różnorodne festiwale, ale z powodu niedostatecznego finansowania w ostatnim czasie mamy pewne trudności. Przez wiele lat aktywnie współpracowaliśmy z przewodniczącym Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego Anatolijem Awdijewskim. Obecnie Związkowi przewodzi charyzmatyczny człowiek — Jewhen Sawczuk. Nasza współpraca trwa. — Jest Pan już czwartą dekadę jednym z wiodących solistów-organistów Ukrainy. Czy zmienił się w tym czasie widz? — W pierwszych latach ludzie odwiedzali nas, by po prostu popatrzeć i posłuchać organów. Teraz publiczność jest dość wybredna, świadoma. Dobrze znają każdego muzyka. Wszyscy wykonawcy mają swoje grono wielbicieli. Ale teraz patrzą nie tylko na nazwisko artysty, lecz także na to, co będzie wykonywał. Nie można już żyć stale z jednym repertuarem (5-6 programów). I to zmusza do poważnego traktowania aktualizacji programów. Mam dość dużą bibliotekę. Zawsze przywoziłem z wyjazdów koncertowych dużo literatury nutowej. W minionym sezonie koncertowym miałem kilka nowych programów koncertowych. Po raz pierwszy na Ukrainie wykonałem program „Marsze i tokaty”. Wśród nich marsz z opery Verdiego „Aida”, „Marsz lalek” Czajkowskiego, „Marsz marionetek” Saint-Saënsa. Inny program, zatytułowany „Muzyka romantyzmu”, składał się z 17 nowych utworów. 5 października tego roku przygotowuję jeszcze jeden program, poświęcony muzyce epoki romantyzmu. Ciekawe programy zrobiliśmy razem z Kateryną Bażenową (fortepian). Nawiasem mówiąc, niedawno pani Katerynie przyznano tytuł zasłużonej artystki Ukrainy. Był to już nasz drugi wspólny projekt. Wykonywaliśmy utwory amerykańskich kompozytorów XIX—XX wieku, „Sonatę Księżycową” Beethovena, fragmenty z 2
— Tak, to pytanie istnieje. Ale jest ono stopniowo rozwiązywane. W minionym sezonie koncertowym były wielkie problemy z dachem. Jednak dzięki Ministerstwu Kultury Ukrainy wydzielono środki na jego remont. Obecnie wydzielono fundusze na renowację zewnętrznej części budynku. Częściowo prace te zostały już przeprowadzone. Chce się wierzyć, że nasz budynek zostanie doprowadzony do porządku. — Co Pan powie o współczesnym stanie kultury ukraińskiej? — Mamy popkulturę i profesjonalną kulturę klasyczną. Niestety, ta pierwsza zalała eter radiowy i przestrzeń telewizyjną. Być może dlatego, że jest łatwiejsza w odbiorze. Ale wspominam wyjazdy do USA. Tam w transporcie publicznym stale brzmi muzyka klasyczna. Długo marzyłem o czasach, kiedy tak będzie i u nas. Wreszcie moje marzenie zaczęło się spełniać — klasyka zabrzmiała w kijowskim metrze. Mam nadzieję, że ta inicjatywa będzie kontynuowana. Marzę o kanałach telewizyjnych i radiowych poświęconych muzyce klasycznej. Dobrze, że działa kanał telewizyjny „Kultura”, takie audycje zaczęły pojawiać się na innych kanałach. Mamy wspaniałych wykonawców estradowych. Szanuję Tarasa Petrynenkę, z którym razem uczyłem się w Kijowskiej Szkole Muzycznej im. M. Łysenki, staram się uczęszczać na jego koncerty. „Okean Elzy” i ONUKA to konkurencyjne zespoły, podobnie jak wielu innych artystów i grup muzycznych. Pozytywnie odnoszę się do wprowadzenia kwot na produkt w języku ukraińskim w ukraińskim radiu. Pojawia się wielu młodych, interesujących muzyków. Mam nadzieję, że z czasem staną się popularni daleko poza granicami Ukrainy. Aktywnie rozwija się także kino ukraińskie. Jednocześnie nie mogą nie martwić wydarzenia na wschodzie kraju. Na Ukrainie mamy 15 organów koncertowych. Dwa z nich znajdują się w Ługańsku i Doniecku. Wcześniej często bywałem w tych miastach z występami. Mieliśmy wspaniałe relacje twórcze. Ale teraz, ze zrozumiałych przyczyn, nie mogę tam bywać. — Jeszcze na początku naszej rozmowy wspominał Pan o swoich planach twórczych. Co może Pan jeszcze dodać w tej kwestii? — Mam wiele planów i zamierzeń twórczych. Nasz zawód jest taki, że nie można zatrzymywać się na tym, co już zrobione. Swój autorytet twórczy trzeba potwierdzać codzienną, żmudną pracą. Kontynuuję działalność koncertową. Ale występy trudno planować ze względu na napięty grafik w Kijowie. Obecnie mam zaproszenie do wyjazdu do USA. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr i Serhij Charukowie oraz Wołodymyr Taran
Kateryna HALYNSKA
Ale wybiegłam nieco w przód… Zatem współpraca grupy artystycznej „Arttrjum” (Wołodymyr Taran, Ołeksandr i Serhij Charukowie) z Narodowym Bankiem Ukrainy zaczęła się jeszcze w 1995 roku, kiedy zespołowi zaproponowano pracę nad szkicami monet „100-lecie Igrzysk Olimpijskich ery nowożytnej” oraz „Pierwszy udział w letnich Igrzyskach Olimpijskich”. Monety te zostały wybite w 1996 roku w Mennicy Polskiej: Ukraina własnej jeszcze nie miała. W tamtym czasie wszyscy członkowie grupy pracowali w Fabryce Banknotów NBU jako główni specjaliści ds. projektowania i wytwarzania banknotów. W ciągu ponad 20-letniego okresu twórczego artyści ci stworzyli tysiące szkiców monet okolicznościowych i kolekcjonerskich, około 250 wybito w różnych metalach. Jest to znacząca część ogólnej liczby monet (740), które zostały zaprezentowane przez Narodowy Bank Ukrainy do dziś. – Zrobiła na mnie wrażenie seria monet poświęcona 200. rocznicy urodzin Szewczenki. Proszę skomentować realizację – zwracam się do Wołodymyra Tarana. – My, oczywiście, nie mogliśmy nie odpowiedzieć na tę pamiętną datę. Tak pojawiła się duża moneta o masie 500 g ze srebra próby 999 o średnicy 85 mm, o nominale 50 hrywien. Rewers monety podzielono na pół: u góry powierzchnia lustrzana, na dole – reliefowa, dekoracyjna. Jest to symbol dramatycznego losu poety. Po okręgu przedstawiono serię autoportretów Szewczenki: ilustrują one różne okresy życia artysty. Dla rewersu wybraliśmy wersy z poezji „Los”: „…MY NIE LŻYLIŚMY Z TOBĄ,/ MY PO PROSTU SZLIŚMY; U NAS NIE MA/ ZIARNA NIEPRAWDY ZA SOBĄ”. W centrum kompozycji awersu – koło z wersów poezji „Muza”: „...W NOCY, I W DZIEŃ, I WIECZOREM, I RANO WITAJ ZE MNĄ I UCZ, UCZ NIEŁŻYWYMI USTAMI POWIEDZIEĆ PRAWDĘ”. Na tle ręcznika – stylizowane alegoryczne uosobienie talentu artysty, jego dwie muzy: Poezji i Sztuk Pięknych. Serhij CHARUK dodaje: – Dla rewersu monety z miedzioniklu o średnicy 35 mm o nominale 5 hrywien użyliśmy reliefowego portretu Szewczenki według motywów jego autoportretu z 1841 roku. U góry napis: „SWOJĄ UKRAINĘ KOCHAJCIE…” Po prawej i lewej stronie – ornament roślinny. Przypomina on stylizowany wyszywany ręcznik, którym tradycyjnie ozdabiano portrety Kobziarza. Właśnie za udane rozwiązanie artystyczne moneta „200. rocznica urodzin T. H. Szewczenki” (50 hrywien) została laureatem konkursu NBU „Najlepsza moneta roku” za 2014 rok. Artyści wielokrotnie zostawali laureatami konkursu NBU na najlepszą monetę. W szczególności – za monetę „Droga Mleczna” (za 2007 r.), „Zymneński Świętogórski Monaster Zaśnięcia Matki Bożej” (za 2010 r.), „1000-lecie założenia Soboru Sofijskiego” (za 2011 r.), „Ukraińska pieśń liryczna” (za 2012 r.), „Ukraińska wyszywanka” (za 2013 r.), „200. rocznica urodzin T. H. Szewczenki” (za 2014 r.), „Kijowski książę Włodzimierz Wielki” (za 2015 r.), „Szczedryk” (za 2016 r.). – Proszę opowiedzieć – zwracam się do Ołeksandra Charuka – o tej monecie dokładniej. – Motyw rewersu podzielono na dwie części stylizowaną linią muzyczną ze „Szczedryka”: u góry portret Mykoły Łeontowycza z batutą dyrygencką w prawej ręce. Na lewej ręce kompozytora – jaskółka. Po lewej stronie od portretu na tle koncentrycznych kół, Zdarza się, że pytają ich: gdzie można się wyuczyć, żeby „rysować” pieniądze. Cała trójka w takim momencie uśmiecha się. Przede wszystkim trzeba być profesjonalnymi artystami-grafikami. Sami oni nie myśleli, nie przypuszczali, że będą ich naprawdę uczyć „rysować” banknoty – aż w Szwajcarii. Było to w dalekim 1994 roku, kiedy Wołodymyr Taran, Ołeksandr i Serhij Charukowie (bracia bliźniacy) pracowali w Mennicy Banknotowej Narodowego Banku Ukrainy. Skierowano ich na naukę do wyspecjalizowanej, bodaj jedynej na świecie firmy „DE LA RUE GIORI S.A.”, gdzie artyści uczą się tworzyć design banknotów. Przeszli tam profesjonalne szkolenie. I „swoje” banknoty rzeczywiście stworzyli: to robocze szkice nowego szeregu banknotowego oraz „żywe”, które wciąż znajdują się w obiegu, 20-hrywniowy banknot z portretem I. Franki i wizerunkiem Lwowskiego Teatru Operowego oraz 5-hrywniowy banknot z Bohdanem Chmielnickim. A z czasem artyści ci zaczęli specjalizować się w designie monet, które wypuszcza do obiegu NBU. I obecnie są pewni: tworzyć szkice monet trzeba rzeczywiście uczyć się specjalnie. Niezbędne jest odpowiednie wyrobienie ręki – dla wyrazistości i dokładności linii, lakoniczności obrazu oraz jego symbolicznego wypełnienia. Niezbędne jest także umiejętność przemyślanego i wyobrażonego wizerunku przeniesienia najpierw w kompozycję graficzną, a potem – zobaczenia go w reliefie, małej plastyce. I to nie wszystko. Istnieje odpowiednia rada ekspercka przy NBU, która może przyjąć lub odrzucić szkic, który jeszcze musi przejść nie jeden etap zatwierdzenia. Ołeksandr Charuk: – Zdarza się, że członkowie Komisji Eksperckiej NBU pytają, dlaczego na szkicu jest taki czy inny symbol lub obraz. Oczywiście, artyści przemyśliwują „obrazek”, który musi być i lakoniczny, i treściwy, i stylistycznie spójny, jeśli chodzi o serię. Ale wizerunek może „wypłynąć” intuicyjnie. Za każdym zamysłem ukryte jest całe poprzednie doświadczenie artystyczne, znajomość historii, umiejętność znalezienia jej obrazowego oddźwięku ze współczesnością.
co symbolizuje brzmienie muzyki, — wstawka z sześciennego tlenku cyrkonu. Na dole „Kolęda dzwonków”: na tle kolorowych holograficznych kół przedstawiono dzwoneczki. Holograficzne refleksy zdają się modelować melodię „Szczedryka”, tworząc iluzję brzmienia kolędy. Na awersie monety — grupa kolędników. Wołodymyr Taran dodaje: — Szkoda, że nie udało się wydrukować jeszcze opakowania dla monety z melodią „Szczedryka”. Za to prezentacyjna pocztówka z kodem QR rzeczywiście ujrzała światło dzienne. Pod linkiem można słuchać różnych wariacji wykonania znanej szczedriwki. Na świecie podobne rzeczy istnieją, ale prezentacja monety w taki sposób odbyła się po raz pierwszy w Ukrainie. W ten sposób przypomnieliśmy całemu światu, kto jest autorem popularnej świątecznej melodii. W USA, gdzie szeroko znany jest nasz „Szczedryk”, mało kto wie, że „Kolęda dzwonków” to opracowanie ukraińskiej pieśni ludowej. — Państwa moneta mogłaby przyczynić się do popularyzacji kultury Ukrainy za granicą. Wiem, że wasze trio wielokrotnie wygrywało konkurs w Japonii… — Tak, w 2004 roku za monetę „PRZYRODA UKRAINY” wygraliśmy Grand Prix Międzynarodowego Konkursu Projektowania Monet, który przeprowadza Mennica Japonii — opowiada Serhij Charuk. — Odbieraliśmy nagrodę w Japonii w 2005 roku, na fali uniesienia po Pomarańczowym Majdanie. Dalej wielokrotnie otrzymywaliśmy wysokie wyróżnienia Mennicy Japonii za inne monety. — Wspomnieliście o Pomarańczowej rewolucji. I Rewolucja godności, o ile wiem, też godnie, wybaczcie tautologię, została odzwierciedlona przez wasze trio. Bracia Charukowie uzupełniają się nawzajem: — Tak, to trzy monety w zestawie: EUROMAJDAN, REWOLUCJA GODNOŚCI, NIEBIAŃSKA SETKA. Pierwsza moneta symbolizuje żywioł „wiatr”: wolną przestrzeń, dążenie do zmian. W centrum awersu — kompozycja z ludzkich twarzy, fragment licznego zgromadzenia-wiecu, które często odbywały się na placach miast i miasteczek Ukrainy w pierwszej fazie rewolucyjnych wydarzeń 2014—2015 lat. Ten motyw obramowany jest lustrzaną ramką w kształcie kwadratu: symbolizuje władzę, wszechmoc, prawdę i sprawiedliwość. W polu ramki — cytat z piątego artykułu Konstytucji Ukrainy: „Nosicielem suwerenności i jedynym źródłem władzy w Ukrainie jest naród”. Główna kompozycja umieszczona jest na tle powiewającej flagi. W centrum rewersu — dłoń zaciśnięta w pięść, trzymająca flagę Ukrainy. W dolnej części — brzeg rękawa wyszywanki. Tłem służy flaga Unii Europejskiej. Kompozycja symbolizuje dążenie Ukrainy do europejskich wartości i standardów życia. „REWOLUCJA GODNOŚCI” — druga moneta serii. Symbolizuje ona ogień: katharsis, boską oczyszczającą siłę. Dominantą awersu jest obraz młodego bojownika o godność i sprawiedliwość, którego przedstawiono na tle dzwonu — symbolu trwogi i wezwania do obrony. Tłem całej kompozycji są języki płomieni. Kompozycja rewersu — siłowe starcie na Majdanie. Motyw ma formę krzyża kozackiego, co symbolizuje ciągłość historii, ideę sukcesji po państwie kozackim. Moneta „NIEBIAŃSKA SETKA” — to żywioł ziemi: właśnie z niej wszystko, co żywe, powstaje i do ziemi powraca, aby odrodzić się na nowo. Motyw awersu akcentuje świece za niewinnie zabitymi, których płomień zamienia się w dusze Niebiańskiej setki… Świętowaliśmy już także 26. rocznicę naszej Niepodległości. Na 25-lecie tej daty NBU wypuścił kolekcję monet, których projekt również wykonali artyści Wołodymyr Taran i bracia Charukowie. W tej serii wyróżniają się monety poświęcone źródłom ukraińskiej państwowości: RUS KIJOWSKA, KRÓLESTWO HALICKIE, PAŃSTWO KOZACKIE. Artyści podkreślają: ciekawym i niezwykłym w kolekcji jest to, że przy umieszczeniu monet w określonej kolejności, jak to zrobiono w opakowaniu pamiątkowym, trzy monety
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
z pojedynczymi symbolami heraldycznymi tworzą połączoną kompozycję, odtworzoną na czwartej monecie. Kolejne dwie monety, srebrna i złota, o nominałach 20 i 250 hrywien, uzupełniają tematykę 25 LAT NIEPODLEGŁOŚCI UKRAINY. Tłem motywu awersu srebrnej monety są litery Я różnej wielkości i różnego kroju. Jest to symbol współczesnej Ukrainy, w której kształtuje się społeczeństwo obywatelskie. W centrum kompozycji znajduje się słowo UKRAINA, nałożone na ogólne tło liter Я. Napis UKRAINA wykonano na zasadzie ukrytego obrazu, co nadaje ogólnej kompozycji określony sens. Tło z różnych liter Я tworzy słowo Ukraina: tak jak poszczególne osoby, obywatele tworzą społeczeństwo o określonych wartościach, budują odnowioną Ukrainę. W polu motywu znajduje się wiersz Iwana Franki „Nam pora dla Ukrainy żyty”. Kompozycja awersu złotej monety to Mały Herb Ukrainy, obramowany stylizowanym wieńcem z gałązek kaliny. Centralne miejsce motywu rewersu monet srebrnej i złotej zajmuje stylizowane, konturowe wyobrażenie mapy Ukrainy, ozdobione motywem plachty. Ten typowo ukraiński motyw był popularny w ukraińskiej grafice lat 20. i 30. ubiegłego wieku, odrodzony w latach 60. i 70. Symbolicznie: to właśnie na wschodnie terytoria państwa nałożona jest niebiesko-żółta flaga Ukrainy, na której przedstawiono także mak – symbol przelanej krwi. Tłem całej kompozycji jest bukiet kwiatów, kaliny i kłosów: roślin kojarzonych z Ukrainą. Jest też gałązka oliwna – symbol pokoju. Symbolika bukietu wyraża życzenia z okazji jubileuszu, pokoju i dobra. Pytam Wołodymyra Tarana, która z monet wykonanych przez „Arttrium” jest mu najdroższa. – Trudno powiedzieć. Oto (pokazuje) moneta „UEFA. Euro 2012. Ukraina–Polska”. Jest to zestaw z 2 monet, które składają się w koło. Idea i ogólne wstępne szkicowanie zostały wykonane przez nas. Ukraina i Polska miały po segmencie koła, monety tworzyły określony kształt, dopasowany jeden do drugiego. Projekt rewersu monety polskiej został zaproponowany własny, ale nie naruszyło to pierwotnego zamysłu. Monety bito równocześnie w Mennicy Polskiej i w Bankowo-Mennicznym Dworze NBU. Tak nastąpiła wymiana określonego doświadczenia artystycznego i technologicznego. A to są przesłanki do współpracy międzynarodowej, otwarte możliwości realizacji wspólnych projektów międzynarodowych. Serhij Charuk z szczególnym sentymentem wspomina serię „Ukraińskie dziedzictwo”. Są to m.in. monety UKRAIŃSKA LIRYCZNA
PIEŚŃ i UKRAIŃSKA WYSZYWANKA. Mówi, że kolekcjonerom szczególnie spodobała się ta seria. Zastosowano w niej emalie, kolorowy akcent. Tampodruk i hologram pozwoliły zimitować elementy ukraińskiego haftu. Ołeksandr Charuk zwraca uwagę na serię „Duchowe skarby Ukrainy”, w której ukazała się moneta poświęcona 900-leciu powstania pierwszego wariantu kroniki „Powieść minionych lat”, najwybitniejszego zabytku ruskiego kronikarstwa Rusi Kijowskiej. Tematyka historyczna należy do ulubionych tematów autorów. Opracowując szkice monet, udaje im się znaleźć ciekawe obrazy artystyczne, zadziwić głębią symboliki, zaskoczyć nowatorstwem kompozycji. Moneta 500-LECIA BITWY POD ORSZĄ należy właśnie do tego rzędu. Jest nowoczesna, zajmuje godne miejsce we współczesnym kontekście monetarnym świata. Na awersie – kompozycja z czterech mieczy, symbol wojskowej wspólnoty narodów polskiego, litewskiego, białoruskiego i ukraińskiego. Miejsce przecięcia mieczy wieńczy stylizowany wieniec z liści dębowych, obraz wojskowej chwały i zwycięstwa. Tłem kompozycji jest rozbity symbol Moskwy – dwugłowy orzeł. Ta moneta to nie tylko przypomnienie o historycznym zwycięstwie, lecz także pomost do współczesności. W serii historycznej – moneta 400 LAT NARODOWEMU UNIWERSYTETOWI „KIJOWSKO-MOHYLAŃSKA AKADEMIA”. Na rewersie, na tle starego budynku akademickiego (Mazepińskiego) – fragment dawnej ryciny: trzej studenci ze zwojami w rękach. Moneta stylistycznie doskonała, podobnie jak inna – BOHDAN CHMIELNICKI. Na awersie – dokładna kopia osobistej pieczęci Chmielnickiego, a na rewersie, oprócz znanego jego portretu pędzla W. Gondiusa (1651), – fragment sztandaru hetmana z jego inicjałami i skrótem hetmańskiego tytułu. Główną cechą tego wyrobu jest to, że jest to pierwsza wybita moneta z wklęsłymi według hiperboli płaszczyznami. To czyni wyrób niezwykłym, zachwyca widza. Wyróżnia się także moneta PAMIĘCI OFIAR LUDOBÓJSTWA NARODU KRYMSKOTATARSKIEGO. Na lustrzanym tle awersu – mapa Półwyspu Krymskiego, na niej – herb Tatarów krymskich, tamga. Na dole – koła parowozu: symbol deportacji narodu krymskotatarskiego. Centralnym motywem na rewersie monety jest kompozycja uogólnionego obrazu krymskotatarskiej rodziny. Znajduje się ona za oknem wagonu towarowego („teplushki”) zasłoniętym drutem kolczastym. Takimi wagonami najczęściej deportowano Tatarów krymskich poza granice ojczyzny. Po lewej stronie – data rozpoczęcia deportacji. A jeszcze są monety DZIEŃ ZA-
ZAHISNIKA UKRAINY (OBROŃCY UKRAINY), UKRAINA ZACZYNA SIĘ OD CIEBIE. Z OKAZJI 100-LECIA WYDARZEŃ UKRAIŃSKIEJ REWOLUCJI 1917–1921 LAT.
Nowy symboliczny szereg, nowe zabiegi kompozycyjne, nowe cechy stylistyczne – to właśnie łączy te monety. Wykorzystanie stylistyki artystycznej ukraińskiej awangardy lat 1910–1930 w ostatniej z nich niezwykle trafnie i wymownie oddaje społeczne wstrząsy oraz procesy budowania państwa na ukraińskich ziemiach na początku minionego stulecia. Ponadto projekt monety jest zaskakująco oryginalny i świeży, otwiera nowe kierunki stylizacji i artystycznego wyrazu, tworzy niepowtarzalne oblicze małej plastyki.
Oryginalna jest moneta KOŁO ŻYCIA. Zastosowano tu komputerową modulację 3D. Otworzyło to nowe możliwości w realizacji twórczych zamierzeń. Migotliwa faktura, pokryta miejscowym złoceniem, kompozycyjnie wpisana w okrąg fabuła, głębia obrazu nie pozostawi obojętnym żadnego miłośnika małej plastyki – współczesnej pamiątkowej i kolekcjonerskiej monety.
Na moje pytanie dotyczące kolekcjonerów artyści z „Arttrium” wyjaśniają:
– Obecnie zainteresowanie kolekcjonerów, a także zwykłych obywateli Ukrainy, ukraińskimi monetami niezwykle wzrosło. Kupuje się je jako oryginalny upominek, prezent na urodziny. Jednak artyści uważają, że polityka Narodowego Banku Ukrainy w tej dziedzinie mogłaby być znacznie bardziej elastyczna, a ukraińskie monety mogłyby znacznie szerzej trafiać do obiegu i wzbogacać skarbiec państwa. Zagraniczne mennice aktywnie reklamują swoje produkty, dlatego są one dobrze wykupywane, przede wszystkim przez kolekcjonerów z całego świata.
Każde dzieło ma zadziwiać, chociaż wydaje się: czym tu zaskoczyć? Oto Polacy niedawno wypuścili monetę w kształcie kuli. Zaskoczyć można nowoczesnymi technologiami. „Arttriumowcy” zaproponowali ideę patynowania. Ten zabieg „postarzania” metalu tradycyjnie stosowano w przypadku srebra, a oni wpadli na pomysł, by najpierw pokrywać je złotem. Ono „prześwituje” przez ciemny nalot: nadaje to wyrobowi szczególnego „uroku”. Taką technologię po raz pierwszy zastosowano w monecie poświęconej Ewangelii Peresopnyckiej, na której składają przysięgę prezydenci Ukrainy.
Co do planów – u tych artystów pojawiają się one jak fale przypływające na brzeg. Byle zdążyć z realizacją! Zwłaszcza zaplanowali serię monet PRZYJACIELE UKRAINY: mają zostać upamiętnione postacie, które troszczyły się o Ukrainę i walczyły o nią, przyniosły jej światową sławę. Słowem, może się uzbierać cały worek monet według szkiców W. Tarana i braci Charuków!
Na nieskromne pytanie, ile zarabiają za swoją pracę, artyści śmieją się:
– Jeśli myśleć o worku pieniędzy, można z torbami wyruszyć w świat! Najważniejsze – być w twórczym poszukiwaniu.
Oprócz projektowania monet artyści zajmują się oprawą książek, tworzą projekty znaczków pocztowych, pracują w technice autorskiej, tworząc martwe natury i inne kompozycje. Wzbogacając siebie nowym doświadczeniem, wzbogacają tym kontynent ukraińskiej kultury, utrwalonej w metalu.
Maschinelle Übersetzung
Iwan PROSIANYK, zielarz. Kontynuacja. Początek w nr 14—19, 37 z 2017 r. Zapalenie przełyku. Tata radził wziąć jeden korzeń jednorocznego łopianu i gotować w litrze wody 10 min. Gdy tylko zacznie wrzeć, wrzucić dwa-trzy listki babki lancetowatej. Zaparzać godzinę pod przykryciem. To dzienna porcja. Spożywać 30 min. przed jedzeniem, przez trzy tygodnie. Tydzień przerwy — i w razie potrzeby powtórzyć. Zapalenie płuc. Tata opowiadał, że prababcia Bohiwna leczyła tę niemoc babką. Rozścielano cienko wyprawioną skórę kozią, później na koc ceratę, świeżą babkę układa się dwiema warstwami. Chory kładł się na niej plecami. Babkę nakładano na piersi. Z wierzchu cerata. Ciało dobrze ocieplano. W pozycji półleżącej choremu podawano napój z lipy, malin i babki. Ból w piersiach od razu znikał. Po dwunastu godzinach babkę zmieniano na nową. Po 3-4 dniach nieprzerwanego leczenia człowiek całkowicie zdrowiał. Oto dlaczego, na wszelki wypadek, u nas zawsze na zimę gromadzono wielką torbę babki. Zimą parzy się ją na gazie nad wrzącym kotłem. Krwotoki (hemoroidalne, żołądkowe, płucne, maciczne). 2 łyżki stołowe babki i pokrzywy zwyczajnej (dwudomnej) zalać dwiema szklankami wrzątku. Zaparzać noc. To dzienna porcja. Pić do wyzdrowienia. Niemoc płciowa. Wziąć podczas kwitnienia kłosy babki i włożyć do litrowego dzbanka do pełna. Zalać 60% alkoholem. Zaparzać 18 dni w ciemności. Odcedzić, odcisnąć. Kłosy ponownie zalać 40% alkoholem. Zaparzać 9 dni. Nalewki połączyć. Spożywać po 1 łyżce stołowej dwa razy dziennie na czczo i przed snem. Ta nalewka leczy również męską niepłodność. Kolka nerkowa. Z litra 40% alkoholu odlać 200 ml i napełnić naczynie świeżo rozkwitłymi kłosami babki. Zaparzać dwa tygodnie w ciemności. Spożywać po 1 łyżce stołowej trzy razy dziennie 30 min. przed jedzeniem. Nietrzymanie moczu. Spożywać, popijając wodą, po 15 g proszku z nasion babki lancetowatej trzy razy dziennie. Palenie. Wziąć po łyżce stołowej liści babki i korzenia arcydzięgla lekarskiego. Namoczyć na godzinę w zimnej wodzie. I żuć 10 min. Ślinę połknąć, a wytłoki, dobrze wyssane, wypluć. Trzy razy dziennie. Po dwóch tygodniach, bez łamania ciała, rzucicie palenie na zawsze. Ale, rzecz jasna, podczas leczenia odstawić papierosy. Wole. Przy tej niemocy tarczycy tata radził z żyłek babki siedmiokrotnie skręcić sznureczek i nosić na szyi. Tydzień. Spalić i nową założyć. Dość potężny czynnik. Oto doszliśmy do najważniejszego — babka to potężny czynnik przeciwnowotworowy. Jak już zaznaczaliśmy, jest jedyną z roślin, która leczy raka płuc. Liście myje się, nieco osusza z wody, wkłada do garnka, przesypuje warstwami cukru. Zaparza w cieple i ciemności dwa tygodnie. Spożywać po 1 łyżce stołowej 3—4 razy dziennie 30 min. przed jedzeniem. Można zrobić też na miodzie. Trzy tygodnie — tydzień przerwy — i kontynuować leczenie. Uwaga: można przeplatać z sokiem aksamitki, przygotowanym w ten sam sposób. Ale po ćwierć łyżeczki raz dziennie. Trzy tygodnie — tydzień przerwy — kontynuować babką. Kiedy znamiona zaczynają rosnąć, szarpać, wywołując ból, spożywa się 40 dni albo sok z babki, albo syrop, przygotowany jak w poprzednim przepisie. Po 1 łyżce stołowej trzy razy dziennie. Ale pić stale co pół roku. Jednak tata w swojej praktyce rozróżniał babkę lancetowatą i babkę psie języki — czyli babkę długą Plantago lanceolata. Ta ostatnia jest niezwykle bogata w garbniki i związki jodu. Dlatego jest bardziej skutecznie stosowana przy gojeniu ropnych ran, kiedy dokuczają blizny na ciele, przy wolu, przy katarach, a nawet guzach gardła, przy niemocach oczu. Niemoce pęcherza moczowego. Wziąć po 40 g babki długiej, połonicznika nagiego, liści dziewanny wielkokwiatowej, po 10 g wierzchołków pędów tui, po 30 g kwiatostanów kocanek piaskowych oraz majowych liści brzozy. 5 łyżek stołowych na 1 l surowej wody. Zaparzać noc. Rano gotują 10 min. na słabym ogniu. Na czczo wypijają szklankę, a resztę w czterech porcjach w ciągu dnia. Za każdym razem godzinę po jedzeniu. Katar przewodu pokarmowo-jelitowego wszystkich rodzajów. Biorą po 40 g babki długiej, krwawnicy pospolitej, kocanek błotnych, po 10 g korzenia tataraku i mięty pieprzowej, 20 g kurdybanka, 15 g kwiatów krwawnika, 6 g nasion kminku — 5 łyżek stołowych na 1 l wrzątku. Zaparzać noc. Pić jak w poprzednim przepisie, do pożądanych rezultatów, ale nie mniej niż miesiąc. Wołchwowie-uzdrowiciele dawnej Rusi uważali babkę za ziele najpotężniejszego i najstarszego praboga ROD-a. Dlatego tę roślinę wykorzystywano i w celach leczniczych, i w magicznych obrzędach. Babka z korą dębową na sadle niedźwiedzim stosowana była jako najlepsze lekarstwo na gojenie ran. Uważano, że rycerza, wykąpanego w mocnym wywarze z babki, ominie wroga strzała. Rycerze przy przysiędze na wierność kładli na dłonie po liściu świeżo zerwanej babki i uważano, że przysięgę poświadcza sam ROD swoją dłonią. Jednak i odstępstwo karano straszliwie. Zdrajcę wiązano i kładziono między dwa mrowiska. Babka-siedmiosił wchodzi w Wielkie Swarorze Koło ziół, które odmładzają człowieka. Czynią rozum jaśniejszym, wzrok — ostrzejszym, słuch — głębszym, żar — młodzieńczym, płodniejszym. Właśnie w tym ostatnim celu wiedźmy radziły kłosy babki w kwiecie jako ziele miłosne. Babkę dawano mężczyznom, aby zapobiec małżeńskiej zdradzie. Przy bezpłodności nakazywano pić jednocześnie i żonie, i mężowi. Tata kochał się w tej roślinie, niejednokrotnie powtarzając: “Siedem żył leczniczych ma to ziele: dwie w główkę, dwie w nóżki, dwie w rączki, a ta, co w korzonek zbiega, — korzonkowi też pomaga!” Tata liście babki zbierał po burzowym deszczu, jak tylko obeschły, uważając, że szerokie dłonie babki potrafią łowić Niebiańską Siłę. Suszyli oddzielnie od korzeni na strychu. Kłosy zaś brali wcześnie rano, przed wschodem słońca, od razu wrzucając do litrowego słoika z mocną wódką. Nasiona obłuskiwano w gorącą sierpniową godzinę. Nie wiano. Służyły one i jako wspaniałe lekarstwo, i jako najpotężniejszy amulet. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 1 8 15 września startuje prenumerata na 2018 rok. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» na czasopisma drukowane
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Zastępca redaktora naczelnego
Maschinelle Übersetzung
Sekretarz odpowiedzialny Wydawca Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninyh, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. powoływanie się na „Słowo Proświty” obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, Nakład ogólny we wrześniu — 15 200
Maschinelle Übersetzung