Tradycyjnie, jak i przez dwadzieścia lat wcześniej, dwudziesty pierwszy Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka rozpoczął się 9 listopada, w Dniu ukraińskiego pisma i języka. Ale tym razem były też pewne różnice. Maraton językowy wystartował w warunkach kwarantanny pandemii koronawirusa, a także w wojskowym liceum im. Iwana Bohuna.
Zakończenie na str. 4
KATERYNA MOTRYCZ
Maschinelle Übersetzung
Gieorgij ŁUKIANCZUK
Dwadzieścia lat temu Ukraińskie Radio zapoczątkowało coroczną akcję poświęconą języku ukraińskiemu — Radiodyktando Jedności Narodowej. Po raz pierwszy wydarzenie odbyło się 24 maja 2000 roku, w Dniu Cyryla i Metodego. Z czasem tradycyjną datą pisania radiodyktanda stał się 9 listopada, Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Radiodyktando nie ma na celu sprawdzania poziomu znajomości języka konkretnej osoby, lecz zostało pomyślane jako swoista akcja jednoczenia się wokół ojczystego języka, w której może wziąć udział każdy chętny. Z okazji święta tysiące miłośników języka ukraińskiego corocznie na całym świecie przyłączają się do pisania radiodyktanda. Tegoroczne Radiodyktando Jedności Narodowej jest jubileuszowe – jest to 20. edycja. Najaktywniejszymi jego uczestnikami tradycyjnie są uczniowie, studenci i wykładowcy placówek edukacyjnych, jednak z roku na rok dyktando wykracza poza te granice – biorą w nim udział przedstawiciele najrozmaitszych zawodów, a także znani sportowcy, aktorzy, biznesmeni i politycy. Studio do pisania tegorocznego dyktanda urządzono w czytelni Narodowej Biblioteki im. W. I. Wernadskiego. W tym roku w jubileuszowym radiodyktandzie wzięli udział premier Ukrainy Denys Smyhal, Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremin, aktorka Natalia Sumska, posłanka z ramienia „Głosu” Kira Rudyk, piosenkarka Switłana Biłonożko, przedstawiciele ambasad, pracownicy radia i telewizji. Przyłączyć się do pisania Radiodyktanda Jedności Narodowej mógł każdy, zarówno w Ukrainie, jak i poza jej granicami. Ogółem dyktando w Ukrainie i za granicą napisało 10 mln osób. W tym roku przygotowanie dyktanda powierzono trzem specjalistom. Autorski tekst dyktanda napisał znany pisarz i wydawca Iwan Małkowycz. Naukową konsultantką projektu została dobrze znana opinii publicznej doktor nauk filologicznych, profesor Larysa Masenko. Dyktando czytała natomiast znana aktorka Rymma Zjubina.
Według statystyk bez błędów dyktando pisze nie więcej niż jeden procent uczestników. Aby z powodzeniem napisać dyktando w 2020 roku, naukowa konsultantka Radiodyktanda-2020 Larysa Masenko zaleciła przede wszystkim zapoznanie się z nową Ukraińską ortografią z 2019 roku, a także z kilkoma książkami i podręcznikami do języka ukraińskiego.
HALINA PAHUTIAK
OLEH MYKOŁAJCZUK-NYZOWIEC
Maschinelle Übersetzung
Podstawą pomyślnego rozwoju każdego współczesnego państwa są określone interesy narodowe. Wołodymyr SABADUCHA, kandydat nauk filozoficznych, docent, członek Zarządu Ługańskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Za podstawę analizy wspomnianego problemu przyjmujemy koncepcję bytu osobowego oraz metafizyczną teorię osobowości. Człowiek w procesie rozwoju duchowego może przejść następujące stopnie stawania się: osobowość zależna, osobowość przeciętna i wznieść się do poziomu osobowości dojrzałej, a może zatrzymać się na niższych stopniach rozwoju. Najwybitniejsi filozofowie różnych czasów i narodów: Konfucjusz, Platon, Arystoteles, neoplatonicy, Ojcowie Kościoła chrześcijańskiego, mistycy niemieccy, I. Kant, J. Fichte, F. Schelling, G. Hegel, filozofowie ukraińscy (I. Wyszeński, H. Skoworoda, M. Szlemkewycz, O. Kulczycki i in.) podkreślali rolę i znaczenie szlachetnego, duchowego człowieka – osobowości w życiu społeczeństwa. Ich poglądy na rolę osobowości można uogólnić w twierdzeniu: „Osobowość – pierwopoczątek bytu”. Osobowość, kierując się interesami społeczeństwa jako całościowego organizmu, przezwycięża chaos, którego nośnikiem jest człowiek przeciętny. Zaznaczmy, że twierdzenie „Osobowość – pierwopoczątek bytu” jest prawem światopoglądowym, które człowiek przeciętny lekceważy, tworząc chaos po to, by pozostać przy władzy. We współczesnej nauce istnieje duża liczba podejść do interpretacji interesu narodowego. Uważamy, że najbardziej akceptowalne jest podejście akademika W. Horbulina, który dowodził, że wartości narodowe są „kamieniem węgielnym kształtowania interesów zarówno osobowości, różnych wspólnot społecznych, jak i państwa”. Ukraina posiada wszystkie niezbędne zasoby, aby być państwem sukcesu i stworzyć warunki do samorealizacji człowieka. Jednak w rzeczywistości jesteśmy najbiedniejszym państwem europejskim. Dlaczego? Priorytet w państwie należy do człowieka przeciętnego, który dąży do własnej korzyści i takimi działaniami świadomie lub nieświadomie niszczy państwo. Dlatego obiektywną potrzebą społeczeństwa jest uświadomienie sobie tego problemu i podniesienie go na poziom narodowy. Interes narodowy musi obejmować nie tylko materialne i polityczne aspekty życia człowieka, ale zapewniać należyty poziom edukacji, ochrony zdrowia, bo jeśli tak się nie dzieje, to ludzie opuszczają państwo. Ale dzisiaj to za mało. Ostro stoi problem tworzenia warunków do samorealizacji człowieka, jego rozwoju duchowego. Atrakcyjność i skuteczność nastawienia na samorealizację osobowościową może stać się wspólną podstawą dla ludzi o różnej orientacji politycznej, religijnej, kulturowej. Interes narodowy musi obejmować wszystkie aspekty życia człowieka i narodu: ekologiczny, ekonomiczny, polityczny, prawny, moralny, kulturowy, światopoglądowy i duchowy. Oprócz tego interes narodowy jest mechanizmem integracji człowieka z narodem. Interes narodowy z pozycji koncepcji bytu osobowego polega przede wszystkim na tym, że państwo musi zapewniać priorytet tym, którzy są zdolni działać w interesie narodu, a nie z pozycji własnej korzyści. Rdzeniem interesu narodowego jest tworzenie dla człowieka warunków do samorealizacji do poziomu dojrzałej osobowości. Akcent na to, że osobowość jest podmiotem i przedmiotem interesów narodowych, potwierdzają wnioski akademika W. Horbulina, który zauważa, że potencjał społeczeństwa określa się nie zasobami naturalnymi czy finansowymi, a duchowym i intelektualnym rozwojem człowieka. Bez przemyślenia tego problemu i realnego politycznego, prawnego, konstytucyjnego jego zabezpieczenia naród ukraiński nie będzie w stanie przezwyciężyć kryzysu, w którym znalazł się w wyniku działalności człowieka przeciętnego. Przytoczone rozważania pozwalają przeprowadzić rozgraniczenie między interesem a korzyścią. Niezrozumienie tych różnic prowadzi do zamiany pojęć. Dla „przepchnięcia” swojej korzyści człowiek przeciętny manipuluje słowami, czyli świadomie tworzy zło. Dla własnej korzyści politycy, działacze państwowi, przedstawiciele biznesu manipulują interesami narodowymi i wartościami, przez co niwelują obiektywną treść pojęcia „interes” i oszukują obywateli. Ukształtował się pogląd, że głównym podmiotem, który ma gwarantować interesy narodowe, jest państwo, jednak w rzeczywistości na Ukrainie tak się nie dzieje. Dlaczego? A dlatego, że z jednej strony nie określono treści interesów narodowych, a z drugiej – urzędnicy państwowi i działacze nie są zdolni kierować się interesami narodowymi. Znaczenie interesu narodowego pozwala stwierdzić, że jest on realnym kryterium stopnia społeczno-politycznego i duchowego rozwoju człowieka, działacza państwowego, polityka i może dać jednoznaczną odpowiedź na pytanie: „Kim jest ten działacz pod względem swojego potencjału duchowego i pozycji politycznej?”. Jednym z warunków przemyślenia i realizacji interesów narodowych jest ideologia narodowa. Interesy narodowe stają się rdzeniem ideologii narodowej i samoświadomości narodu. Brak jasno sformułowanego interesu narodowego oraz ideologii narodowej pozwala poszczególnym strukturom państwowym, działaczom i liderom politycznym bezkarnie działać wbrew interesom narodowym. Dla przezwyciężenia sprzeczności między interesem narodowym a korzyścią poszczególnych grup społecznych musi zostać sformułowana ideologia narodowa. Uważam, że do roli takiej ideologii może pretendować ideologia personalizmu, która jest zdolna nakreślić nowe wymiary życia społecznego. Z jednej strony przybliża ona politykę do człowieka, a z drugiej – stawia politykę pod kontrolą społeczeństwa obywatelskiego. Sformułujmy główne założenia ideologii personalizmu: – podstawą ideologii personalizmu jest interes narodowy, priorytet duchowego nad materialnym oraz koncepcja bytu osobowego; – prawo światopoglądowe: „Osobowość – pierwopoczątek bytu” oznacza, że priorytet w społeczeństwie musi należeć do osobowości, a nie do człowieka przeciętnego. To prawo nadaje moralne prawo nazywania wszystkiego po imieniu: „Kto jest kim i co jest czym”; – wszyscy podmioty życia narodowego są równoprawni, co oznacza wszechogarniającą odpowiedzialność za życie społeczeństwa i państwa, ale polityk i działacz państwowy ponoszą osobistą odpowiedzialność za wyniki własnej działalności. Zajmowanie stanowiska państwowego, które nie odpowiada możliwościom intelektualnym i przygotowaniu zawodowemu, oznacza tworzenie zła dla narodu ukraińskiego; – interes narodu jest jedyną i absolutną podstawą, która nadaje prawo do działalności politycznej i służby państwowej. Kryterium zrozumienia poziomu intelektualnego i zawodowego polityka oraz działacza państwowego powinny być wyniki dotychczasowej działalności, a nie obietnice; – w społeczeństwie muszą zostać stworzone należyte warunki do samorealizacji wszystkich podmiotów działalności: poszczególnych jednostek, warstw, etnosów i wyznań religijnych. Człowiek w działalności zawodowej i społeczno-politycznej ma moralne prawo pretendować do tego, co odpowiada poziomowi jego rozwoju duchowego; – naród powinien sprawować kontrolę nad działalnością władzy, co musi znaleźć prawne zakotwiczenie w Konstytucji i odpowiednich ustawach. Konstytucja musi zawierać mechanizmy wykluczające możliwość dojścia do władzy człowieka o przeciętnym stopniu rozwoju duchowego; – podstawą życia społeczno-politycznego musi być dyskurs, a nie manipulowanie z wykorzystaniem sieci społecznościowych.
– w społeczeństwie muszą zostać sformułowane normy prawne dotyczące zakazu technologii PR i mechanizmów manipulowania świadomością obywateli. Wykorzystywanie przez polityka i działacza państwowego technologii manipulacyjnych powinno być oceniane jako zbrodnia przeciwko zdrowiu psychicznemu człowieka i narodu; – wyjście polityka i urzędnika państwowego poza granice interesów narodowych i ideologii narodowej powinno być oceniane jako zbrodnia; – ideologia personalizmu zakłada wzajemny szacunek dla osiągnięć kulturowych, poglądów religijnych oraz współpracę z innymi państwami i narodami. Ideologia personalizmu jest wyższą formą świadomości narodowej, a w swojej treści – sumą zasad moralnych i politycznych, skierowanych na kształtowanie u obywatela postawy osobistej, która konkretyzuje się w jego zdolności do bycia aktywnym podmiotem życia politycznego, społecznego i kulturalnego. Z perspektywy społeczno-politycznej ideologia personalizmu to filozofia miary w relacjach między różnymi podmiotami życia społecznego, a zatem może być fundamentem budowy społeczeństwa opartego na jednostce, zdolnego do godzenia sprzeczności między różnymi grupami społecznymi na podstawie interesów narodowych i zasady solidarności. Interes narodowy w połączeniu z ideologią narodową powinny być jedyną pobudką dla działaczy państwowych i partii politycznych, a aktywiści społeczni powinni skrupulatnie śledzić, jak przestrzegają oni interesu narodowego w swojej działalności. W związku z tym rdzeniem ideologii personalizmu jest jednostka, która potrafi działać z pozycji interesów narodowych. Zatem interesy narodowe i ideologia narodowa mają jeden cel – kształtowanie w człowieku zdolności do działania zgodnie z interesami narodowymi. W ukraińskim środowisku politycznym brakuje uzasadnionego podejścia do rozumienia bezpieczeństwa narodowego (BN). Na tle takiego chaosu konstruktywne jest podejście W. Horbulina, który wyodrębnił trzy składowe BN: wartości narodowe – interesy narodowe – cele narodowe, które zaproponował postrzegać w formie trójkąta. Doprecyzujmy ten wniosek: jednostka jest ucieleśnieniem wartości, interesów i celów. Wojna hybrydowa wyraźnie pokazuje, że podstawą państwa są obywatele, którzy nie słowem, a czynem bezinteresownie je bronią i rozbudowują, posiadają godność ludzką, świadomość narodową, ściśle przestrzegają norm moralnych, swoich praw i obowiązków oraz za cenę własnego życia ich bronią. Rozwijając tę konstruktywną ideę, proponujemy umieścić w centrum trójkąta jednostkę, która jest uosobieniem wszystkich cnót. Mówiąc o bezpieczeństwie narodowym, W. Horbulin podkreśla tak ważny moment, że społeczeństwo musi sformułować kryteria dotyczące przeprowadzania „selekcji”, aby nie dopuszczać do władzy ludzi nieuczciwych. Akademik dowodzi, że społeczeństwo musi podnieść wymagania nie tylko wobec poziomu intelektualnego osób sprawujących władzę i polityków, ale także wobec poziomu ich moralności, jednak z bólem zauważa, że u nas nie ukształtowała się elita polityczna. Politycy powinni orientować się nie na walkę o władzę, a na rozwój państwa. W tym kontekście zaproponowana ideologia personalizmu może być fundamentem moralnej i duchowej rewolucji w naszym społeczeństwie. Wyodrębnia się zewnętrzny i wewnętrzny aspekt BN. Największe zagrożenie dla BN stanowi niebezpieczeństwo wewnętrzne. „Podmiotem” niebezpieczeństwa wewnętrznego jest człowiek przeciętny, u którego brak zdolności do kierowania się interesem narodowym, ale istnieje nieznośne pragnienie posiadania władzy i korzyści. Priorytetowa pozycja człowieka przeciętnego jest niebezpieczna tym, że prowadzi do obniżenia poziomu moralności w społeczeństwie, kształtuje się klimat rozczarowania, następuje masowa demoralizacja, zwątpienie i w końcu – chaos. Obecność uznawanego przez obywateli interesu narodowego oraz ideologii narodowej jest głównymi składowymi bezpieczeństwa narodowego. Powyżej udowodniono, że jednostka jest podmiotem interesu narodowego i ideologii narodowej, jednak jednostka jest podmiotem także BN, czyli jednostka jest rzeczywiście pierwotnym źródłem narodu, społeczeństwa obywatelskiego i państwa. Bez wątpienia bezpieczeństwo narodowe jest systemem dynamicznym, ale jednostka jest jego niezmiennym centrum. Zatem celem bezpieczeństwa narodowego jest kształtowanie w człowieku zdolności do działania z pozycji interesów narodowych i ideologii państwowotwórczej. Rozważając wydarzenia społeczno-polityczne okresu ukraińskiej niepodległości, musimy przyznać, że nasza elita polityczna działa wbrew światowemu doświadczeniu i ostrzeżeniom krajowych autorytetów moralnych i religijnych. Tak więc, jeszcze na początku niepodległości, znane interesy, wartości narodowe i bezpieczeństwo narodowe. Nowoczesne zagrożenia dla Ukrainy są związane z brakiem jasno sformułowanych interesów narodowych, ideologii państwowej, co jest przyczyną chaosu gospodarczego, społeczno-politycznego i psychologicznego. Partie polityczne, urzędnicy państwowi i działacze bardzo często działają nie z pozycji interesu narodowego, a z pozycji korzyści tych czy innych partii oraz klanów gospodarczych. Brak w Konstytucji Ukrainy określonej treści interesu narodowego stwarza sprzyjające warunki dla człowieka przeciętnego do manipulowania świadomością społeczeństwa. Nieokreśloność interesu narodowego doprowadziła do tego, że Ukraina znalazła się w stanie wojny hybrydowej. Wszystko to podważa bezpieczeństwo narodowe państwa. Zatem niesformułowanie interesów narodowych, wartości i bezpieczeństwa narodowego jest przyczyną naszych problemów. Ukraina wreszcie musi określić się ze swoimi interesami narodowymi i ideologią państwową.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Ukraiński filozof S. Krymski, analizując wyzwania, przed którymi stanął naród ukraiński, zauważył, że zetknęliśmy się z „fenomenem absolutnego błędu”. Błąd ten objawia się w tym, że ukraińska elita, z jednej strony, na podstawie materialistycznych założeń próbuje przezwyciężyć stan kryzysu, a z drugiej – podmiotem życia politycznego i państwowego pozostaje przeciętny człowiek, który w zasadzie nie jest zdolny do żadnych reform. Szukając odpowiedzi na wyzwania, przed którymi stanęła Ukraina, S. Krymski proponuje zwracać się do idei, które „przeszły próbę historii powszechnej (na wzór idei narodu czy Dekalogu)”, które organicznie wiąże z priorytetem moralności i osobowością. W ukraińskich realiach dla priorytetu moralności nie ma alternatywy. Zmienić priorytet materialny na priorytet duchowy – oznacza przezwyciężyć panującą w społeczeństwie pozycję człowieka masy. Wspomnianą myśl skonkretyzował Lubomyr Huzar, zaznaczając, że na Ukrainie wszystko robi się na odwrót: „Najpierw gospodarka, a tam wszystko samo z siebie stanie się wspaniałe. Nie stanie się. Będziemy mieli dobrą gospodarkę tylko wtedy, gdy będziemy mieli moralnie zdrowych ludzi”. Życie demonstruje zależność interesów narodowych od układu sił politycznych w państwie. W takiej sytuacji interes narodowy staje się swoistym „układem” między różnymi partiami politycznymi. W warunkach takiego podejścia powstaje fundamentalne pytanie: „Kto jest podmiotem, który określa, które interesy są pierwszorzędne, a które drugorzędne?”. W tej sytuacji pojawia się problem określenia podmiotu, który kształtuje i zapewnia realizację interesów narodowych. W warunkach, gdy interes narodowy pozostaje nieokreślony przez Konstytucję, podmiotami interesu narodowego nie jest naród, a poszczególni liderzy polityczni, którzy interpretują go zgodnie z potrzebami innych państw. W tym kontekście należy przyznać, że na Ukrainie nie ma podmiotu interesu narodowego. Przyczyny? Elita polityczna nie odpowiada swojemu przeznaczeniu. Zatem najważniejszym składnikiem interesu narodowego i bezpieczeństwa narodowego jest odtworzenie masy krytycznej osobowości w społeczeństwie, a wszystko inne to konsekwencje. Obecność masy krytycznej osobowości jest indykatorem bezpieczeństwa narodowego. Największym zagrożeniem dla interesów narodowych i bezpieczeństwa narodowego jest degradacja jej elity, przekształcenie jej, według wniosków brytyjskiego filozofa i historyka A. Toynbee, w wewnętrzny proletariat, utrata duchowych podstaw bytu. Szczególnie jest to niebezpieczne, gdy pierwiastek osobowościowy jest nieobecny u wyższych urzędników i deputowanych ludowych. Podsumowując, zauważmy, że interesy narodowe, wartości narodowe i bezpieczeństwo narodowe tworzą fundament istnienia państwa ukraińskiego, ale dzisiaj nie są one określone i nie mogą być określone, ponieważ elita polityczna nie jest zdolna tego zrobić. Jeśli nie jest ona zdolna tego zrobić, to powinna o tym powiedzieć: pora na dymisję.
Maschinelle Übersetzung
Ołena BONDARENKO Ludzie szli do uroczyska Kuropaty — miejsca masowych rozstrzelań podczas radzieckiego stalinowskiego terroru. Szli upamiętnić swoich bliskich i wszystkich zamordowanych przez stalinowski i obecny reżim. Marsz nazywał się: „Dziady – przeciw terrorowi”. W polu na ludzi ruszyły „busy” z siłowikami. Rozległy się strzały i wybuchy. Ludzi bito, chwytano i wrzucano do „busów”… Tak samo, jak ponad 30 lat temu — 30 października 1988 roku. Wtedy też pokojowej manifestacji władza przeciwstawiła armatki wodne, gaz łzawiący, pałki… Wielu mówi, że od tego dnia zaczęło się odrodzenie białoruskiego narodu. Znany historyk, pisarz, dziennikarz Uładzimir Arłou przemawiał na pamiętnym wiecu. Później wspominał (tutaj i dalej – tłumaczenie na ukraiński nasze, — O.B.): „We wszystkich czasach pamięć historyczna była potężną i jednoczącą siłą, która pomagała narodowi przetrwać w najmniej sprzyjających warunkach. Tę prawdę dobrze rozumie każda władza. Jedna władza stawia pamięć historyczną na służbie narodu. Inna boi się świadomości historycznej swoich obywateli. Bo tę władzę interesuje nie zjednoczenie społeczeństwa, a jego rozbicie…” Przez własne problemy i kłopoty teraz może trochę mniej śledzimy wydarzenia na Białorusi. Teraz oto — skandal wokół Sądu Konstytucyjnego. Haniebna decyzja SKU, którą faktycznie zniesiono odpowiedzialność karną za nieprawdziwe deklaracje, nieźle zachwiała autorytetem Ukrainy jako państwa, które dąży do przezwyciężenia korupcji. I oto wielu jest już gotowych bić brawo Ze-prezydentowi, który chce rozpędzić Sąd Konstytucyjny. Nie zastanawiając się, że w niekonstytucyjny, nielegalny sposób nie da się przywrócić praworządności. I że „zniesienie” SKU ma na celu nie ukaranie bezczelnych sędziów i mianowanie uczciwych, a całkowitą i bezdyskusyjną uzurpację władzy. Bo, najwyraźniej, zostanie sformowany taki „nowy” jego skład, który zatwierdzi każdą prezydencką zachciankę. Włącznie, na przykład, ze zniesieniem symboli państwowych, nadaniem rosyjskiemu statusu drugiego państwowego, „nowymi relacjami sojuszniczymi” pod egidą Moskwy… Odwieczny wróg Ukrainy i jego pachołki, aby znów zagnać nas do imperialnej stajni, posługują się jednakowymi metodami. Żeby nie zapominać o tym, wczytajmy się w przesiąknięte krwią, bólem i goryczą strony niedawnej białoruskiej historii. 13 kwietnia 1995 roku Rada Najwyższa Republiki Białoruś z inicjatywy, a ściślej – pod naciskiem — w tamtym czasie niedawno wybranego prezydenta A. Łukaszenki przyjęła uchwałę nr 3728-XII „O przeprowadzeniu referendum republikańskiego w sprawach zaproponowanych przez Prezydenta Republiki Białoruś i środkach dotyczących jego zabezpieczenia”. Wśród pytań, które zaproponował Łukaszenka, by wynieść na referendum 14 maja 1995 r.: nadanie językowi rosyjskiemu równego statusu z białoruskim (czyli – nadanie językowi rosyjskiemu statusu państwowego, a faktycznie – całkowite usunięcie języka białoruskiego ze wszystkich sfer życia państwa i społeczeństwa); ustanowienie nowych Flagi Państwowej i Godła Państwowego Republiki Białoruś (czyli likwidacja narodowych biało-czerwono-białej flagi i historycznego Godła „Pogoń”, i w ten sposób – niszczenie pamięci historycznej narodu); poparcie „działań Prezydenta Republiki Białoruś, skierowanych na integrację gospodarczą z Federacją Rosyjską” (czyli — wchłonięcie Białorusi przez Rosję); wprowadzenie zmian do Konstytucji, którymi przewidywano możliwość przedterminowego zakończenia pełnomocnictw Rady Najwyższej przez Prezydenta Republiki Białoruś „w przypadkach systematycznego lub rażącego naruszenia Konstytucji” (czyli, mówiąc prosto — ustanowienie dyktatury Łukaszenki). Przeprowadzenie referendum rażąco sprzeciwiało się Konstytucji i prawom Białorusi. Frakcja Białoruskiego Frontu Narodowego ogłosiła w parlamencie głodówkę przeciwko niekonstytucyjnemu referendum. Dzień przed głosowaniem, 12 kwietnia 1995 roku, do sali sesyjnej wszedł OMON. Deputowani opozycyjni zostali brutalnie pobici i wyrzuceni z budynku parlamentu. Oto jak wspominał o tym deputowany Lawon Barszczewski w artykule „Krwawa noc”: „Ludzie (jeśli można ich nazwać ludźmi) w czerni błyskawicznie wykręcili mi ręce za plecy, przy czym tak, że mój podbródek znalazł się poniżej kolan. Zaciągnięto mnie na półkole poprzecznego przejścia, które szło wzdłuż tylnego rzędu foteli deputowanych. Przy fotelach łańcuchem stali wojskowi w kamuflażu i pełnym rynsztunku, i każdy z nich próbował butem trafić mnie w twarz. Wielu się to udawało, z rozbitej twarzy płynęła krew, i ja już pożegnałem się z życiem. „Znaczy, — przemknęła myśl, — wszystkie hamulce są wyłączone, jeśli tak można bić deputowanego, to potem muszą zabić, żeby nikomu nie opowiedział…” Masowe protesty były brutalnie tłumione przez władzę. Pytania Łukaszenki na „referendum” 14 maja, rzecz jasna, zostały poparte. Z siedmiu pytań nowego „referendum” — 24 listopada 1996 roku („z narodem trzeba się naradzać choć codziennie!”) — cztery „prezydenckie”. Wśród nich – o przeniesienie Dnia niepodległości z 27 lipca (dzień przyjęcia Deklaracji o suwerenności państwowej) na 3 lipca (dzień wyzwolenia Mińska od nazistowskich najeźdźców), i główne — o wprowadzenie zmian i uzupełnień do Konstytucji, którymi pełnomocnictwa Łukaszenki stawały się praktycznie nieograniczone. Mimo wniosku Sądu Konstytucyjnego (jeszcze nie stał się „ręczny”) oraz uchwały Rady Najwyższej (jeszcze nie z „prezydenckich nominatów”) dotyczącej wyłącznie konsultacyjnego charakteru pytań referendum, Łukaszenka swoim ukazem nadał im obowiązywalność. Na ulicach białoruskich miast wrzały liczne wiece przeciwko uzurpacji władzy przez nowożytnego dyktatora. Z inicjatywy kierownictwa Rady Najwyższej w Sądzie Konstytucyjnym została wszczęta sprawa przeciwko prezydentowi Łukaszence za fakt naruszenia przez niego Konstytucji Republiki Białoruś. Grupa deputowanych wniosła do porządku obrad parlamentu pytanie o impeachment Łukaszenki. W nocy z 21 na 22 listopada w Mińsku spotkali się przewodniczący Dumy Państwowej FR G. Sielezniow, premier W. Czernomyrdin, przewodniczący Rady Federacji J. Strojew, przewodniczący RN Białorusi S. Szarecki i prezydent A. Łukaszenka. Aby zyskać czas i wzmocnić pozycje, uczestnicy „narady” uzgodnili, że Łukaszenka anuluje ukaz o obowiązywalności wyników referendum, a Rada Najwyższa wycofa wniosek do Sądu Konstytucyjnego i „zamknie” pytanie o impeachment. Odetchnąwszy, Łukaszenka znów ogłosił obowiązywalność wyników referendum. Przewodniczący Centralnej Komisji Wyborczej Wiktar Hanczar odmówił uznania wyników referendum. (Wiktar Hanczar ze swoim przyjacielem Anatolem Krasouskim, biznesmenem, politykiem i publicystą, aktywnym przeciwnikiem Łukaszenki, 16 sierpnia 1999 r. zostali porwani w Mińsku. 20 lat później „SOBR-owiec” J. Harawski oświadczył w wywiadzie dla „Deutsche Welle”, że na rozkaz przełożonych brał udział w porwaniu i zabójstwie białoruskich opozycyjnych polityków W. Hanczara, A. Krasouskiego i J. Zacharenki. 7 lipca 2000 r. został porwany i, najwyraźniej, zabity dziennikarz Dzmitry Zavadski. To tylko najgłośniejsze przykłady rozprawy z oponentami…) 24 marca 1996-go odbył się 30-tysięczny marsz protestu, zorganizowany przez BFN (na czele komitetu organizacyjnego stanął wielki białoruski pisarz Wasil Bykau, którego nazywają sumieniem narodu). Siłowicy bili ludzi pałkami, tłukli nogami. Było wielu rannych i aresztowanych…
26 kwietnia – „Czarnobylski Szlak”, 60-tysięczny wiec, na którym lider BNF Zianon Paźniak wzywał swój naród, by się nie poddawał. Do stłumienia protestów rzucono rodzimych specnazowców, jednostki armijne; po raz pierwszy z pomocą „młodszemu bratu” przybył rosyjski OMON. Po referendum rozwiązano Radę Najwyższą. W zamian sformowano Zgromadzenie Narodowe – dwuizbowy parlament – z proprezydenckich deputowanych. Społeczność międzynarodowa nie uznała wyborów. Ktoś z opozycjonistów znalazł się w więzieniu, ktoś – na emigracji. Nastała „Zima Łukaszenki”. Ponad ćwierć wieku „baćka” uosabia wszystkie gałęzie władzy. Parlament, rząd, sądy, struktury siłowe – są podległe. Wszystkie jego decyzje – a priori odpowiadają kryteriom „sprawiedliwości”, które sam ustanawia. Siarhiej Naumczyk, jeden z liderów Białoruskiego Frontu Narodowego „Odrodzenie”, uczestnik głodówki deputowanych w kwietniu 1995 roku, w mediach społecznościowych zaznacza, że „...Reżim ma okupacyjny, antybiałoruski i prorosyjski charakter. Reżim przez 26 lat dokonywał etnocydu, a teraz przeszedł do ludobójstwa. Łukaszenka w latach 1995-96 dokonał zamachu stanu, a teraz rozpętał wojnę domową...”. Zatem dyktator wojuje z narodem. Wiadomo z mediów o jego oświadczeniu: nie zamierza ustępować, „nikogo nie będą brać do niewoli”... UE omawia sankcje przeciwko Łukaszence i jego reżimowi. Jeśli świat z całą stanowczością nie stanie w obronie Białorusi, połknie ją Moskwa. Pomóż, świecie, dzisiaj tym kobietom i mężczyznom, jak możesz. Strzeż ich, Boże, w ich ofiarności, jak umiesz tylko Ty. I, Panie, ześlij nam, Ukraińcom i Ukrainkom, mądrość i zrozumienie tego, co obecnie dzieje się w naszym własnym domu. Tak, niesławna decyzja Sądu Konstytucyjnego – jest niebezpieczna dla dalszej drogi integracji europejskiej: to zamach na politykę antykorupcyjną, którą budowała poprzednia władza. A likwidacja lub podporządkowanie instytucji państwa jednej osobie – to zniszczenie jego podstaw prawnych, chaos i wielkie zagrożenie dla istnienia samego państwa. Małym i śmiesznym dyktator może wydawać się tylko na początku. Dzięki obojętności mieszczańskiej i niewykorzenionemu, mimo wszystkich terrorów i Hołodomorów, „pragnieniu twardej ręki” – szybko staje się drapieżny i niebezpieczny – dla całego społeczeństwa i każdego człowieka... ______________________ *Dziady – Dzień pamięci przodków.
Maschinelle Übersetzung
Switłana MASŁOWSKA, zastępczyni przewodniczącego Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Biedna krewna czy bogata pani? Ptaszyna w klatce czy sokół na niebie?.. Gdzie szukać najbardziej trafnej definicji dla podstawy podstaw? Jak długo będą Ją nosić w swoich zębach wrogowie Ukrainy? Boże, jak wiele pytań dotyczących niej — JĘZYKA — Matki Słowa ukraińskiego! Ale jak dobrze, że nas niewielu, ale jednak jesteśmy, aby Ją chronić, strzec, nigdy nie zapominać, aby godnie przekazać dzieciom i wnukom… Dlaczego niewielu? Bo w Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka do znanej na Bukowinie i jedynej takiej w swoim rodzaju na Ukrainie Steli Pamięci kronikarzy Rusi-Ukrainy przyszło bardzo mało ludzi. Tak, kwarantanna, tak czerwona strefa, ale przecież do sklepu po kiełbasę idziemy, a po duchowy pokarm do skwerku — nie. Czyżby ktoś ogłaszał kwarantannę na pamięć? Poczeka Nestor Kronikarz? I Kotlarewski z Łesią Ukrainką — strażnicy słowa ojczystego, na rogu ulic których wzniesiono stelę, też poczekają?.. A tymczasem Ją, ojczystą, szkalują, niezadowoleni pół setki deputowanych ludowych, jeszcze do Sądu Konstytucyjnego pozew składają na Ustawę o języku państwowym. Za dużo im słowa matczynego, moskiewskie słodsze… Właśnie taki intonacyjny akcent miało zebranie z okazji jednego z głównych świąt prawdziwych prośwician… Tradycyjnie otworzył je przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ostap Sawczuk, który powitał uczestników wiecu ze świętem czczenia języka oraz Dniem pracowników kultury, które nieprzypadkowo zbiegły się w dacie, bo przecież właśnie po ukraińsku tworzy się nasza historia, zwyczaje i tradycje. Jeszcze jedno listopadowe wydarzenie wspomniał pan Sawczuk — 152. rocznica Ukraińskiej „Proświty”. Właśnie tyle lat stoi na straży ojczystego języka jedyna organizacja społeczna, którą prawdziwie można nazwać jej obrońcą. Przejmujące wierszowane wyznanie miłości do królestwa języka — od proświcianki-poetki Ołeny Riepinej. Delikatnie, ale i ogniście brzmiało słowo o języku, jako takim, który ma wpływ na świadomość naszego społeczeństwa od naukowców i aktywistów-prośwician Wołodymyra Antofijczuka, Switłany Masłowskiej, Tamary Minczenko. Bo nie znając języka, nie chroniąc go, możemy stracić: duchowość, intelekt, moralność, dorobek Rewolucji Godności oraz ból wojny rosyjsko-ukraińskiej na Wschodzie Ukrainy. Jeszcze jeden nacisk na istotny moment historyczno-literacki — rola światłych postaci Bukowiny Olhy Kobylańskiej, Jurija Fedkowycza, Iwana Bażanśkiego, Dmytra Zahula, Mykoły Iwasiuka w kształtowaniu i poświęceniu ukraińskości w naszym kraju. I jak nie powiązać przeszłości ze współczesnymi wyzwaniami, gdzie młodzież broni świętości naszej? Jak nie mówić o pryncypialności studentki z Dniepru, która prosiła wykładowcę państwowej uczelni o prowadzenie wykładu po ukraińsku, a ten agresywnie odmówił, nazywając Ukrainę — ruiną? Zatem musimy się ściślej zjednoczyć, być bardziej wytrwałymi i bardziej zdecydowanymi, nie bronić się — atakować! Język musi jednoczyć naród. Wierzmy i działajmy! Sława Ukrainie! Bohaterom Sława! P.S. Następnego dnia w Czerniowieckiej Obwodowej Bibliotece Naukowej im. M. Iwasiuka odbyła się konferencja online z proświcianami rejonów Bukowiny, poświęcona Dniu ukraińskiego piśmiennictwa i języka. Przed uczestnikami wystąpiła profesor Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. J. Fedkowycza, członkini zarządu obwodowej „Proświty” Nadija Babycz. Lwowskie obwodowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki zaprasza do przyłączenia się do maratonu językowego — „Język — to moje narodowe „Ja”, rozpoczętego w Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka. Wydarzenie potrwa do 1 grudnia 2020 roku.
Maschinelle Übersetzung
Dokończenie. Początek na str. 1. Klub liceum. Flaga narodowa. Hymn Ukrainy. Uroczystość słowem wstępnym otwiera dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Słaboszpycki. 20 razy pełnił tę rolę, wygłaszając słowo wstępne przed rozpoczęciem każdego patriotycznego maratonu językowego i 20 razy słowem wstępnym rozpoczynał oficjalne zamknięcie każdego konkursu, z których 19 odbywało się przy pełnej sali w słynnym stołecznym teatrze imienia Iwana Franki. Słaboszpycki wyjaśnia, dlaczego obecnie organizatorzy konkursu muszą zadowolić się takim formatem. Właśnie z powodu pandemii koronawirusa i surowych wymogów kwarantanny to otwarcie nie jest tak licznym wydarzeniem, jak było za każdym razem. Informuje, że były rady i propozycje, aby odłożyć konkurs i wznowić go dopiero wtedy, gdy skończy się pandemia. „Ale czy można odłożyć życie?!” — powiedział mówca — „i na zebraniu Ligi Ukraińskich Mecenasów zdecydowaliśmy, zgodnie z nienaruszalną tradycją, właśnie w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka otwierać ten konkurs i otwierać go właśnie w wojskowej placówce oświatowej. W ten sposób przypominamy społeczeństwu o tym, że już siódmy rok trwa wojna rosyjsko-ukraińska. Oddajemy hołd wszystkim tym absolwentom tego liceum, którzy zginęli, broniąc Ukrainy przed rosyjskim agresorem”. Minutą ciszy obecni uczcili pamięć poległych. Jak to się przyjęło we wszystkich otwarciach i zamknięciach turnieju językowego, głos miał tu również niezmienny przewodniczący jury konkursu – dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktor filologii, profesor Pawło Hrycenko. Ważne, że w tym wydarzeniu wziął udział pełnomocnik ds. ochrony języka ukraińskiego Taras Kremiń, który zapewnił, że nie tylko osobiście będzie opiekował się patriotycznym projektem narodowotwórczym, ale także będzie bronił go przed wszystkimi gałęziami władzy. Podczas uroczystości odczytano pozdrowienia dla organizatorów konkursu i jego uczestników od Związku Ukrainek Australii – niezmiennego zbiorowego mecenasa konkursu. Australijskie Ukrainki mogą być dumne: posiadacze ich nagród pieniężnych są już we wszystkich zakątkach Ukrainy. Minister Gabinetu Ministrów Ołeh Nemczinow również powitał obecnych z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i zapewnił, że rząd będzie znacznie bardziej przychylny dla konkursu, nie wypuści go ze swojego pola uwagi. Korzystając z okazji, Ołeh Nemczinow wręczył Honorowe Dyplomy Gabinetu Ministrów prezesowi Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyrowi Zahorijowi, przewodniczącemu jury konkursu Pawłowi Hrycence, Związkowi Ukrainek Australii oraz Fundacji imienia Iwana Bahrianego (USA), osobiste podziękowanie premiera Ukrainy wręczono niezmiennej sekretarz prasowej konkursu Switłanie Koronenko. Poruszające było wystąpienie znanego działacza społecznego, zastępcy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, doktora nauk pedagogicznych, akademika Akademii Nauk Pedagogicznych Heorhija Filipczuka, którego dobrze znają w tym liceum, ponieważ często występuje tu z wykładami. Pan Filipczuk opowiedział, że w najbliższych dniach Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” przywiezie od siebie bibliotekę dla licealistów. Nawiasem mówiąc, wspaniałą bibliotekę w przeddzień Dnia Piśmiennictwa liceum podarowała Liga Ukraińskich Mecenasów. Służba prasowa Ligi Ukraińskich Mecenasów
Maschinelle Übersetzung
Georgij ŁUKIANCZUK
9 listopada patriotyczna społeczność przeprowadziła przed budynkiem Gabinetu Ministrów akcję protestacyjną przeciwko wykluczeniu literatury ukraińskiej z ZNO (zewnętrznego oceniania wiedzy z języka państwowego) – „Precz z kremlowskimi szponami od ukraińskiej literatury”. Ukraiński Centrum Oceniania Jakości Edukacji oświadcza, że w 2021 roku podczas zewnętrznego niezależnego oceniania (ZNO) absolwenci będą mogli wybierać – zdawać test z języka ukraińskiego lub z języka ukraińskiego i literatury. A jeszcze niedawno test z języka ukraińskiego i literatury był obowiązkowy dla wszystkich, którzy wstępują do szkół wyższych.
Zatem aktywiści pod Gabinetem domagali się dymisji p.o. ministra edukacji i nauki Serhija Szkarleta oraz przywrócenia literatury ukraińskiej do obowiązkowego ZNO. Ich zdaniem wykluczenie przedmiotu „literatura ukraińska” z obowiązkowego ZNO to osłabienie kształtowania wspólnych poglądów światopoglądowych Ukraińców, a w konsekwencji – osłabienie procesów budowania państwa na Ukrainie.
Akcja odbywała się pod hasłami: „Ukrlit to światopogląd”, „Nie wyrzucajcie Ukrlitu!” oraz „Precz od Szkarleta!” – (p.o. ministra). Przed zgromadzeniem wystąpili: były poseł poprzednich kadencji Stepan Chmara, gwiazda aktorka Rimma Zjubina, która tuż przed akcją świetnie poprowadziła tegoroczny jubileuszowy 20. radiowy dyktando jedności narodowej, obrończyni praw człowieka Olena Rozwadowska, pisarka Larysa Nicoj, przewodnicząca Kijowskiej Organizacji NSPU Maryja Moroz (Morozenko) oraz cały szereg młodych prozaików i poetów, a także wykonawcy z „Muzycznego batalionu”.
Ogólnoukraińską akcję protestacyjną przeciwko wykluczeniu literatury ukraińskiej z ZNO zorganizowali i przeprowadzili: Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Społeczne Stowarzyszenie „Muzyczny batalion” oraz Prawy Sektor, do których przyłączyli się aktywiści Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Ukraińskiej Alternatywy Patriotycznej i innych organizacji społecznych.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
będzie wręczany podczas obwodowego święta ukraińskiego języka, kultury i duchowości na ojczyźnie Ewangelii Peresopnickiej 22 maja 2021 roku. Na wydanie potrzebne są środki w kwocie 10 tys. hrywien. Towarzystwo „Proświta”, zwycięzcy konkursu – uczniowie i ich nauczyciele-opiekunowie – będą szczerze wdzięczni za udzieloną pomoc finansową na wydanie almanachu. Przypomnijmy, że w ostatnich latach dobroczyńcami Proświty byli: organizacja społeczna „Instytut Ukraińskiej Idei Narodowej” (przewodniczący Anatolij Żukowski), Serhij Podolin, deputowany Rówieńskiej Rady Rejonowej, nauczycielka szkoły w Reszuce Nina Nazarczuk, Ukraińcy z Ameryki – członkowie Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chicago (kierownik Wira Bodnaruk). Niepozostającym obojętnie prosimy o pisanie na pocztę elektroniczną: [kontakt ukryty]
w kawiarni rosyjskojęzycznego Dniepru. Nauczanie większości przedmiotów odbywa się po rosyjsku, tłumaczenia literatury zagranicznej są po rosyjsku, wychowanie fizyczne, stołówka, akademik – wszystko rosyjskojęzyczne, z wtrąceniami państwowego. A wytrenowane ucho łapie to właśnie: „убірайте снєг попод зданієм, попод зданієм, говорю вам!” Skadowśk. Gazeta rejonowa. Lata dziewięćdziesiąte. Język gazety – ukraiński, język redakcji – 50 na 50, prawie wszyscy swobodnie przechodzą z ukraińskiego na rosyjski. Ale tu to jest zwyczajne, miasto kurortowe, wiele wsi – rosyjskich. Przesiedleńcy, wyjaśnia mój brat. Niepodległość. Samostanowienie. Własna flaga, trójząb, hymn, prezydent. Tylko język... Z trzech miejskich szkół – jedna rosyjska, z nieobowiązkową nauką ukraińskiego. W życiu codziennym dominuje rosyjski, bo państwowy wciąż pozostaje językiem wsi. Jak że to się postarała imperium, że własnym państwowym językiem, językiem ojców, było wstyd mówić?! Mam 51 lat i dopiero tego lata, lata 2014, po raz pierwszy! w rozmowie z Ukraińcami nie przechodziłam na rosyjski w odpowiedzi na ich rosyjski. Zawsze przechodziłam, zmniejszałam się, jak mówiła mama: „A ty, córeczko, ustąp, czy trudno ci?!” Nie było mi trudno. I wielu takim jak ja. Albo nietrudno, albo wstyd. I tak się zmniejszaliśmy, aż prawie straciliśmy język i państwo. „Ukraina eto niedogosudarstwo. Granica jeje – prochodnoj dwor” – pisze mój moskiewski kolega z roku i przepisuje Ustawę o oświacie, oto, mówi, ukraiński wprowadzają we wszystkich szkołach, patrzcie, jacy! Pewnie od tej ustawy trzeba było zacząć w 1991 roku. Bo ukraiński – język i państwo – są tego warte!
P.S. Tak, to mnie boli.
P.S.2. Przyjaciołom i krewnym z rosyjskojęzycznych rodzin tego w pełni nie zrozumieć. Być może porównanie jest chybione, ale: dopóki nie pochowacie swojej matki – nie zrozumiecie, jak to jest żyć bez mamy.
Maschinelle Übersetzung
Iwan WIETROW, przewodniczący Rówieńskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
9 listopada 2020 roku z okazji Dnia Pisma i Języka Ukraińskiego odbyła się online uroczystość, na której ogłoszono zwycięzców obwodowego konkursu literackiego „Perła wielkiej wartości”, organizowanego tradycyjnie już po raz osiemnasty przez Rówieńskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Celem tego konkursu jest utwierdzanie ukraińskiej idei narodowej, państwowego statusu języka ukraińskiego, podnoszenie jego prestiżu wśród młodzieży, wychowanie szacunku dla historii, kultury i tradycji narodu ukraińskiego. Jego zadania zaś polegają na poszukiwaniu i wspieraniu utalentowanej młodzieży, kształtowaniu poczucia patriotyzmu.
W online'owej ceremonii na odległość wzięli udział prawie wszyscy zwycięzcy konkursu, ich opiekunowie, członkowie zarządów towarzystwa „Proświta” obwodu, miast i rejonów, członkowie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kierownicy i metodycy placówek oświatowych, bibliotekarze.
Przewodniczący obwodowego zrzeszenia „Proświty” Iwan Wietrow podsumował wyniki konkursu i ogłosił zwycięzców. Zaznaczył poszerzenie geografii uczestników i zwycięzców; twórczy rozwój tych, którzy z roku na rok biorą w nim udział; głęboką (czasem nie dziecięcą) treść utworów, z których większości nie sposób czytać bez wzruszenia i współprzeżywania. Podziękował za systematyczną pracę Tetianie Horbukowej, kierowniczce literackiego zespołu „Poetarch” (5 zwycięzców), Julii Kostiukiewicz, kierowniczce literacko-rozwojowej pracowni „LitEra” (obydwa zespoły Rówieńskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży), Tetianie Marcyniuk, nauczycielce Bereźniwskiego NWK „ZOSz I–II stopni–liceum z kształceniem zawodowym”, kandydatce nauk filologicznych, kierownikowi ugrzęzłego w zębach słowa lockdown, którego używa się, mówiąc o kwarantannowych obostrzeniach: lockdown: lock ?zamknąć?, down ?w dół? – zamknięcie. Czy zatem ukraińskie słowo „zamknąć” nie oddaje tego pojęcia? Czy nie wystarczy powiedzieć kwarantanna, ostra kwarantanna, adaptacyjna kwarantanna, kwarantanna dnia wolnego, ograniczenia, zakaz?
Inaczej niż w poprzednich rubrykach, w PRZECIWANGLICYZMIE 9 proponuję teoretyczno-schematyczne uzasadnienie bezsensowności nieuzasadnionych zapożyczeń za pomocą proponowanego schematu.
Świat języka
A. Zapożyczenie > wzbogacenie – nieuniknione zjawiska w systemie każdego języka, będące wzbogaceniem jego systemu pojęciowo-leksykalnego i skutkiem współistnienia języków i narodów: brifing, czipsy, buci, bojkot, biznes. B. (anglo)barbaryzacja > ocudzenie – zjawisko ocudzenia języka poprzez naruszenie zasady równowagi literacko-artystycznego studia „Salon Literacki” i innych. Ogółem nadesłano około 200 prac. Były to proza, poezja, publicystyka. Jewhen Szmorhun, przewodniczący jury konkursu, pisarz, członek Narodowej Spółki Pisarzy Ukrainy, jak zawsze krytycznie przeanalizował tegoroczne prace konkursowe i wyróżnił najlepszych autorów, wśród których znaleźli się: Nazar Bohuckyj, uczeń 9 klasy Chodoskiej Gimnazjum Zespołu Edukacyjnego „Szpaniwski Lyceum” w rejonie rówieńskim, kier. Ludmiła Porodiuk; Kaluch Jarosław, uczeń 10 klasy Berestiwskiego Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego „ZOSz I–III st. – DNZ”
obcych i rodzimych słów, własnej i obcej mowy, w wyniku czego powstaje zjawisko warwaryzacji (zaobcowania) jako antykulturowego procesu, który zagraża samobytności narodu i państwa. Jest to wynoszenie obcego i poniżanie swojego: lockdown, draft, horror, rofl, lifehack, fandrejzing, comeback, hejt. B.1. anglicyzmy to zapożyczone słownictwo angielskiego pochodzenia w systemie języka ukraińskiego jako typowe zjawisko społecznie uwarunkowanej mody językowej, którego początki sięgają głównie końca XIX – początku XX w. i które nabierają nowego szczytu od lat 70. XX w. (trysel, brydżek, skuter, pirs, stringer i in.), a w XXI w. stają się lawiną. B.2. antyanglicyzmy to nie tylko pojedyncze rodzime odpowiedniki leksykalne, lecz system pozajęzykowych i wewnątrzjęzykowych czynników aktualizacji własnych zasobów języka dla zachowania jego kultury i rodzimości. Czyli: lifehack – porada, lockdown – zamknięcie, horror – groza, draft – projekt, speaker – rzecznik, mówca; road show – wyjazdowy pokaz lub prezentacja; case – przypadek, zdarzenie, coach – mentor, wychowawca, hype – gwar, lament, krzyk, hałas. Co nowego wniosły te anglicyzmy do naszej bazy pojęciowej? Zatem to powierzchowna moda, pokazowe pseudoznawstwo i kompleks narodowego samozaprzeczenia. Od redakcji: Prosimy czytelników o kierowanie swoich pytań do Ireny Dmytriwny Farion, profesor, doktor nauk filologicznych, stałej autorki «Słowa Proświty».
Dubrowickiego rejonu, kierowniczka Wiktoria Twerdun; wspaniały pomysł sestrzyczek Demczenko Chrystyny i Terezy, uczennic 5 klasy „Centrum Nadziei” z miasta Równe, opiekunka Olha Wertelecka; Raczok Maksym, uczeń 9 klasy Kostopilskiej ZOSz nr 8, opiekunka Halina Smirnowa. Zwycięzców pogratulowali Iryna Bakowecka, kierowniczka Równieńskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, oraz Tetiana Marcyniuk, nauczycielka Berezniwskiego zespołu edukacyjnego „ZOSz I–II stopnia–liceum z kształceniem zawodowym”. W imieniu zwycięzców podziękowania wygłosiła Zofia Martyniuk, uczennica 10 klasy Równieńskiego Gimnazjum Humanitarnego. Na zakończenie kierownik obwodowej „Proświty” podziękował opiekunom zwycięzców za przygotowanie młodych pisarzy; kierownikom placówek oświatowych – za pomoc w udziale; przewodniczącemu i członkom jury Jewhenowi Szmorhunowi, Natalii Sawczuk, Tetianie Serhijuk, Kateryni Syczyk, Myrosławie Kosariewej, miejskim i rejonowym stowarzyszeniom proświatowym – za przygotowanie i przeprowadzenie konkursu. Zwycięzcy obwodowego konkursu literackiego „Perło mnogocinne” zostali nagrodzeni dyplomami i książkami. Utwory zwycięzców zostaną wydrukowane w almanachu „Proris”, który tradycyjnie
Maschinelle Übersetzung
Łarysa Filenko
Co mam na myśli? Język. Ciekawe, czyje to państwo, którego mieszkańcy wstydzą się mówić językiem państwowym, a jeśli już mówią, to odbierają to jako swego rodzaju protest? U nas tak właśnie było. U mnie osobiście. Przez ponad pół życia. I nawet teraz czasem tak bywa. Mam może trzynaście lat, przyjechałam do starszego brata do Charkowa. Moje twarde „што?” [„szto?”] go przygnębia, stara się wyglądać na obojętnego, ale raz po raz prosi: „No mów już normalnie”. Normalnie — to chociaż „szo”. Jestem nastolatką, mam taki wiek, buntowniczy, i mówię „szo”. Ludzie w tramwaju patrzą krzywo: „O, wieś przyjechała!” Dziewiąta klasa. Spotykam na przystanku koleżankę, która po ośmiu klasach poszła do poltawskiego PTU, i już mówi „szto”. Jej wiejska ukraińska jest gęsto doprawiona poltawskimi miejskimi rusyzmami. Młodzi sami między sobą śmieją się z tej miejskiej gwary, a jednocześnie pilnie na nią przechodzą. Bo spróbuj powiedzieć w trolejbusie „Proszę przekazać na bilet, poproszę!” — spojrzą na ciebie takim wzrokiem, tak syknął o wsi, że tu się napchało, i zaraz przejdziesz na rosyjski. Do języka rosyjskiego temu daleko, ale to nie jest też suržyk. To dążenie, by oderwać się od wsi i przystać do miasta. Pierwszy i drugi rok ukraińskiego wydziału Dniepropetrowskiego Państwowego Uniwersytetu. Jesteśmy przyszłymi wiejskimi nauczycielkami. To dziewczyny z wydziałów rosyjskiego i romano-germańskiego marzą o miejskich szkołach, technikach albo, jeszcze bardziej prestiżowo, o pracy tłumaczki. Nie łudzimy się — i jako protest, nieposłuszeństwo, to właśnie młodzieńcze „masz!” — brzmi nasz ukraiński w tramwaju, na ulicy,
Maschinelle Übersetzung
Jak wam się podoba to mnóstwo obcych słów: draft, case, coach, message, road-show, podcast, speaker, top, training, foresight, stakeholder, trendsetter, bike crossing, link, invite, team building, startup, handmade, hype, downshifting, coworking, brainstorm, sketchbook, challenge, look, fakap (porażka, klęska)? A oto świeże zdania, zwłaszcza dwa pierwsze z lwowskiej prasy, z „Wysokiego Zamku”:
„Liście orzecha zachowają warzywa: lifehack od „Dobrego gospodarza” (WZ, 1.11.20). „Ukraiński film trafił do topu najstraszniejszych horrorów” (WZ, 1.11.20). „Świat stopniowo wraca do ostrego lockdownu” (green# post.ua, 26.10.20). Dziś zwrócimy uwagę na
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
podnoszenie świadomości specjalistów oraz zwykłych obywateli w kwestiach znaczenia dziedzictwa kulturowego dla rozwoju społeczeństwa; szkolenie przedstawicieli organów samorządu terytorialnego, stowarzyszeń społecznych działających w sferze kultury; tworzenie zasadniczo nowych podejść do rozwoju kulturalnego wspólnot, zjednoczonych wspólnot terytorialnych poprzez dziedzictwo kulturowe. tworzenie zasadniczo nowych podejść do rozwoju kulturalnego wspólnot, zjednoczonych wspólnot terytorialnych poprzez dziedzictwo kulturowe. Podczas warsztatów online wszyscy uczestnicy mieli możliwość wysłuchania wystąpień i zadania swoich pytań trenerom. Byli nimi: Ołena Arabadży – dyrektor naukowo-metodycznego centrum badań nad niematerialnym dziedzictwem kulturowym narodów Przyazowia, prorektor Melitopolskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Bohdana Chmielnickiego (Ukraina); Jūratė Černevičiūtė – profesor dwóch uczelni wyższych – Wileńskiej Akademii Sztuk Pięknych, Katedry UNESCO Zarządzania Kulturą i Polityki Kulturalnej oraz Wileńskiego Uniwersytetu Technicznego imienia Giedymina (Litwa); Ołena Petrowa – naczelnik wydziału ds. zrównoważonego rozwoju w instytucji komunalnej „Centrum Zrównoważonego Rozwoju i Badań Ekologicznych Regionu Dunaju” Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej, kandydat nauk historycznych, menedżer projektu Muzeum Książki Ukraińskiej, autorka zwycięskich projektów „Dunajskie gościny” oraz „Dniestrowe gościny” (Ukraina); Jekaterina Ławryniec – docent wydziału przemysłów kreatywnych Wileńskiego Uniwersytetu Technicznego imienia Giedymina / miejskie laboratorium badawcze Laimikis.lt (Litwa); Hanna Fil – trener-konsultant, starszy wykładowca Akademii Pracy, Stosunków Społecznych i Turystyki, dyrektor Centrum Szkoleniowo-Konsultacyjnego SIONAS, PR-technolog, brand manager (Ukraina). Dziękujemy wszystkim uczestnikom i trenerom za współpracę i mamy nadzieję, że nasze kontakty będą kontynuowane również w przyszłości! Materiały do publikacji przekazane przez instytucję komunalną „Obwodowe Centrum Metodyczne Kultury i Sztuki” Rady Obwodowej w Zaporożu.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
centrów twórczości ludowej, zarządów i departamentów kultury oraz wydziałów kultury wspólnot terytorialnych z 16 obwodów — kijowskiego, żytomierskiego, donieckiego, ługańskiego, połtawskiego, odeskiego, zakarpackiego, tarnopolskiego, charkowskiego i innych — wzięło udział w warsztatach online „Dziedzictwo kulturowe. Ochrona i popularyzacja w warunkach
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
prorektor Melitopolskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Bohdana Chmielnickiego; Ołena Petrowa, naczelnik wydziału ds. zrównoważonego rozwoju IK “Centrum zrównoważonego rozwoju i badań ekologicznych regionu Dunaju” Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej, kandydat nauk historycznych, menedżer projektu Muzeum ukraińskiej książki, autorka zwycięskich projektów “Dunajskie gościny” oraz “Dniestrowe gościny”; Hanna Fil, trener-konsultant, starszy wykładowca Akademii Pracy, Stosunków Społecznych i Turystyki, dyrektor Centrum Szkoleniowo-Konsultacyjnego SIONAS, PR-technolog, brand manager. Także wszyscy uczestnicy warsztatów online oraz trenerzy otrzymają zbiory: “Zalecenia metodyczne “Dziedzictwo kulturowe. Zachowanie i popularyzacja w warunkach zjednoczonych wspólnot terytorialnych (OTG)”, “Przydatne materiały z zakresu zarządzania kulturą dotyczące zachowania dziedzictwa kulturowego w warunkach (OTG)” oraz “Najlepsze praktyki w zakresie zachowania dziedzictwa kulturowego w warunkach (OTG)” (doświadczenie ukraińskie i zagraniczne). Dzięki warsztatom online “Dziedzictwo kulturowe. Zachowanie i popularyzacja w warunkach zjednoczonych wspólnot terytorialnych (OTG)” stworzono nowe podejścia do rozwoju kulturalnego wspólnot.
Maschinelle Übersetzung
– Niematerialne dziedzictwo kulturowe narodu ukraińskiego to zjawisko unikalne, niepowtarzalne i wieloaspektowe. Każda z istniejących na świecie kultur krajów, każdy naród, nacja, w tym także ukraińska, są niepowtarzalne i stanowią integralną część skarbca kultury światowej – mówi p.o. dyrektora, kierownik działu instytucji komunalnej „OMCKiM” Rady Obwodowej w Zaporożu Ołena Złatowa. – Niematerialne dziedzictwo kulturowe występuje obecnie jako ważny składnik międzynarodowego wizerunku Ukrainy, przejaw regionalnej i lokalnej tożsamości kulturowej, co sprzyja rozwojowi turystyki oraz międzynarodowemu uznaniu kraju. Do obiektów ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego zaliczono zwyczaje, obrzędy, święta, tradycje ustne i formy wyrazu, sztuki wykonawcze, wiedzę i zwyczaje dotyczące przyrody i wszechświata, wiedzę i umiejętności związane z tradycyjnym rzemiosłem – podkreśla Ołena Złatowa. Poprzez platformę internetową Zoom lub łącząc się z kanałem YouTube „OMCKiM Zaporoże”, każdy miał możliwość wysłuchania wystąpień specjalistów i zadania swoich pytań trenerom. W tej roli wystąpili prelegenci z Litwy – Jūratė Černevičiūtė, profesor dwóch uczelni wyższych: Wileńskiej Akademii Sztuk Pięknych (katedra UNESCO ds. zarządzania kulturą i polityki kulturalnej) oraz Wileńskiego Uniwersytetu Technicznego im. Giedymina, a także Jekaterina Lavrinec, docent wydziału przemysłów kreatywnych Wileńskiego Uniwersytetu Technicznego im. Giedymina / miejskie laboratorium badawcze Laimikis.lt. O ukraińskim doświadczeniu mówiły Ołena Arabadży, dyrektor centrum naukowo-metodycznego ds. badań niematerialnego dziedzictwa kulturowego narodów Przyazowia,
Maschinelle Übersetzung
Grant otrzymano w ramach programu konkursowego „Sieci i audytoria” na realizację dwóch warsztatów online „Dziedzictwo kulturowe. Zachowanie i popularyzacja w warunkach zjednoczonych wspólnot terytorialnych (ZWT)”. Wydarzenia odbyły się 22 i 24 września 2020 roku na bazie platformy internetowej Zoom oraz na kanale YouTube „OMCKiM Zaporoże” w studiu firmy „Mediamist”, która zapewniła wsparcie techniczne. Do wydarzenia zaangażowano ponad 500 uczestników – specjalistów obwodowych centrów twórczości ludowej, zarządów (departamentów) kultury oraz sieci wydziałów kultury ZWT z 16 obwodów Ukrainy – donieckiego, dniepropetrowskiego, żytomierskiego, zaporoskiego, zakarpackiego, kijowskiego, ługańskiego, odeskiego, połtawskiego, sumskiego, tarnopolskiego, czerniowieckiego, czernihowskiego, charkowskiego, chersońskiego oraz chmielnickiego. Celem projektu jest wspieranie wzmocnienia zdolności instytucjonalnej sieci obwodowych centrów twórczości ludowej, sieci wydziałów kultury ZWT w sferze dziedzictwa kulturowego, podnoszenie świadomości na temat znaczenia dziedzictwa kulturowego w społeczeństwie oraz szkolenie przedstawicieli organów samorządu lokalnego, stowarzyszeń społecznych, osób pracujących w dziedzinie kultury, strategii i rozwoju w zakresie zapewniania świadczenia efektywnych usług kulturalnych, przedstawianie rekomendacji dotyczących stosowania innowacyjnych i kulturalnych gałęzi przemysłu we wdrażaniu tematyki zachowania dziedzictwa kulturowego, stwo
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...e takim planowano zebranie z okazji uczczenia pamięci Dorosz owieckiego siewcy dobrego, mądrego, wiecznego – Iwana Bażanskiego, oświeciciela naszego kraju. Jeszcze na początku roku komitet organizacyjny zamierzał wręczyć 100-tną literacką nagrodę imienia Bażanskiego aktywnej działaczce społecznej, wolontariuszce „Zastawniwskiej Ochotniczej Setni”, żonie zmarłego prawnuka poety i oświeciciela Bażanskiego, Iwana Iwanowicza Bażanskiego – Marii Iwanownie Bażanskiej. W lutym 2020 roku poprosiła ona o przesunięcie imprezy na lato, aby zebrała się cała rodzina i razem zorganizowała uczczenie drogiego krewnego. Jednak lipiec tego roku stał się ostatnim dla Marii Iwanowny… Ale organizatorzy — Czerniowiecka Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Bukowińska „Proświta” — postanowili, przestrzegając wymogów kwarantanny, zebrać się w wąskim gronie miłośników twórczości pedagoga-pisarza, a na wręczenie dyplomu i nagrody zaprosili syna wspaniałego małżeństwa Bażanskich, Iwana i Marii — także Iwana Bażanskiego. Może to wydawać się dziwne, ale to właśnie z woli Wszechmogącego zebranie odbyło się nie w szkole (z powodu kwarantanny), nie na ulicy, przy pamiątkowym popiersiu Nauczyciela, lecz w cerkwi. Jak powiedział proboszcz cerkwi św. Wasyla Wielkiego Czerniowieckiej eparchii PCU w Dorosziwcach, ojciec Witalij Menzak, który zaprosił nas do duchowego domu, tego dnia Bóg zesłał na tę grzeszną ziemię obfity deszcz, abyśmy uczcili godnych Ukraińców i pomodlili się za spokój dusz Bażanskich — Iwana — Nauczyciela, Iwana — Pracownika, Marii — Wolontariuszki — w pomieszczeniu cerkwi. Bardzo trudno wyrazić słowami uczucia, które napełniały duszę podczas panichidy, której dokonał ojciec Witalij. Bo w Bożej świątyni nawet rozum staje się całkowicie podporządkowany modlitwie. A jeszcze and przyzwyczailiśmy się, że o tematach patriotycznych mówimy i piszemy w przededniu lub podczas państwowych świąt. A są ludzie, którzy z tym żyją każdego dnia i każdej godziny. Nie tylko żyją, ale karmią innych ideą narodową, pokrzepiają nas i przygotowują sobie godną zmianę. To ochotnicy-wojownicy, którzy już od sześciu lat z rzędu, wracając z frontu, nie idą do rodzinnego domu, na odpoczynek, lecz pospieszają do Dobrynówki, na Zastawniańszczyźnie (Bukowina), by czynić dobre dzieło dla przyszłości Ukrainy — organizują szkolenia wojskowe dla naszej młodzieży, praktyczne i teoretyczne: uczą pierwszej przysposobienia wojskowego i rozmawiają na tematy poznawania naszej historii oraz walki w wyzwoleńczych wojnach różnych czasów — od Kozactwa, bitew wojowników UPA — po dzisiejsze bohaterskie czyny naszych
Maschinelle Übersetzung
„Powiedziałbym wam, jaka to w nas siła, Gdyby była u nas jedność, jak by się nam żyło…” Ten wiersz napisał ponad 100 lat temu poeta, którego obdarowała nas ziemia doroszowiecka na Bukowinie.
Nas dosłownie ogarnęło czołowiekowe wiece wielogłosu chóru cerkiewnego. Słuchaliśmy i zgadzaliśmy się z własnym sercem: takie wydarzenia trzeba organizować w świątyni. Tu i słowa są prawdziwe, i mowa melodyjna, i rozmowa wzniosła. A wspomnień o wydarzeniach, które trwają od 2001 roku (wtedy właśnie ustanowiono nagrodę literacką), nazbierało się sporo… Wasyl Dżuran, przewodniczący Czerniwieckiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, wspomniał o jej inicjatorach i założycielach – pracownikach gazety „Głos kraju”, a także gazety „Bukowina”, pisarzach i Doroszowieckiej Radzie Wiejskiej. W tym czasie zrobiono wiele dla popularyzacji twórczości sławnego zemляka. On sam nazywał siebie „Mużyk”, bo ciężko torował ścieżkę życia, by prowadzić prostych ludzi do światła… Obecna 100. nagroda im. Bażańskiego ma charakter honorowy i zostaje wręczona synowi Marii Bażańskiej. Wasyl Dżuran życzył panu Iwanowi i całej rodzinie, by przyłączali się do podwижniczej pracy nad popularyzacją twórczości sławnego zemляka-pedagoga. Następnie przekazał głos profesorowi Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, zastępcy przewodniczącego obwodowej Proświty Wołodymyrowi Antofijczukowi, z którym mają wspólny zamysł – pełne wydanie utworów Bażańskiego. Wołodymyr Iwanowicz opowiedział o swojej pracy badawczej nad chronologią rodu Bażańskich, zatrzymał się zwłaszcza na twórczości jeszcze jednego doroszowiecianina, Denysa Onyszczuka, ciotka, któr–
…której Weronika była drugą żoną (pierwsza zmarła) Iwana Bażańskiego. Pan Antofijczuk uporządkował twórczość Onyszczuka, która przez 44 lata leżała w archiwach, i, krótko ją prezentując, podarował wydanie Iwanowi Bażańskiemu. Witając wszystkich ze świętem wspomnień, podkreślił, że obecnie bardzo ważne jest przywoływanie w pamięci tych, którzy walczyli o niepodległość naszego państwa, i stanięcie wszystkich pod opieką prawdziwego, ukraińskiego, jednego Kościoła. Jednym z przewodników ma się stać nowa badawcza praca o pedagogiczno-oświatowej twórczości Bażańskiego, która dotąd istnieje w rękopisach — 50 grubych zeszytach, przechowywanych w domowych archiwach córki Olgi i wnuka Jasnozora (obecnie również zmarłych).
Mykoła Lisycz, zastępca przewodniczącego GO „Artyści Bukowiny”, poeta, wolontariusz, który jest mecenasem tej imprezy (nagrody), serdecznie dziękował wszystkim za niestrudzoną pracę, zauważając, że nasi obrońcy na Wschodzie Ukrainy są godnymi kontynuatorami takich olbrzymów ducha jak Iwan Bażański. Jeszcze jedną ciekawą gością imprezy była przybyła z Waszkiwiec, z Wyżnicczyzny, miejscowa dyrektorka gimnazjum Lilia Hujwaniuk. Na cześć Bażańskiego wzniesiono zarówno pomnik, jak i tablice pamiątkowe, a w Waszkiwcach trzy lata temu posadzono sad jego imienia… Doprawdy „życie nie kończy się śmiercią, gdy pozostaje sad”. Oto jemy jabłka z waszkiwieckiego sadu — smaczne i soczyste, jak twórczość naszego mądrego nauczyciela.
Głowa wsi Iwan Dymko zauważył, że 87 lat temu zakończyło się życie Iwana Bażańskiego, 9 lat temu — jego prawnuka Iwana, 3 miesiące temu — żony prawnuka Marii. Ale pozostała pamięć. Żyje ona w podobnych zebraniach, w imprezach, które organizują liczni wielbiciele, w tym także Dorosziwecka szkoła. A tam, gdzie są dzieci, tam pamięć trwa przez wieki! Trudno było powstrzymać niezaproszoną łzę Iwanowi, który, wzruszony szacunkiem dla jego zmarłych rodziców, serdecznie dziękował za uhonorowanie jego matki dyplomem laureata. Zapewnił, że będzie kontynuował sprawę popularyzacji swojego sławnego przodka i dobroczynności mądrych i światłych rodziców. Żywa rozmowa w kręgu jednomyślnych, wymienionych wyżej, a także historyka-krajoznawcy, laureata nagrody im. Bażańskiego 2019 roku Jurija Kusznira, przewodniczącej rejonowej „Proświty” Switłany Masłowskiej, naczelnika wydziału edukacji i kultury Jurkowieckiej OTG Jarosława Kotyka o tym, czy bylibyśmy tacy, jacy jesteśmy, gdyby nie Franko, Szewczenko, Bażański?.. Zawsze trzeba pamiętać, komu zawdzięczamy, że tę drogę zapoczątkowali oni — duchowe latarnie, patrioci, literaccy ofiarnicy. Musimy być dumni, że stali się ich następcami! Kwiaty pod pomnik Nauczyciela Bażańskiego, do grobów Marii i Iwana Bażańskich, tablica pamiątkowa poległemu na Wschodzie Ukrainy bohaterowi Andrijowi Wasylyszynowi, zdjęcia pamiątkowe — to hołd pamięci, zarazem skromnemu i wielkiemu Człowiekowi, któremu wystarczyło dotknąć słowa, wypowiedzieć je — i ono świeciło się w tych, których tak wzruszająco i wytrwale uczył. Był ratownikiem ukraińskiego słowa. Nie zgubmy tej złotej nitki, prowadźmy ją dalej swoją nieobojętnością i szczerym, narodowym, oświeceniowym, przenikliwym słowem
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
współczesnych. I wszystko to odbywa się w warunkach niezwykle pozytywnej atmosfery. Nawet teraz, w okresie adaptacyjnej kwarantanny, przestrzegając wszystkich wymogów, szkolenia i wydarzenia patriotyczne nie ustają. Organizacja społeczna „Grupa Taktyczna 4.5.0”, a są to uczestnicy działań bojowych, w większości ochotnicy „Prawego Sektora” oraz innych batalionów ochotniczych, wraz z parafianami cerkwi św. Mikołaja Czerniowiecko-Bukowińskiej eparchii Prawosławnej Cerkwi Ukrainy (proboszcz, ksiądz-kapelan o. Rostysław Semenczuk) tradycyjnie zorganizowali wielkie wydarzenie na szerokiej leśnej polanie w Narodowo-Patriotycznym obozie „Dobryniwce”. Jak zawsze, do organizacji wydarzenia dołączyli także wolontariusze oraz wielu patriotycznie nastawionych młodych ludzi z regionu, którzy nie po raz pierwszy przechodzą na tej bazie szkolenia wojskowe, a także księża-kapelani dekanatu zastawnieńskiego oraz wielu zatroskanych mieszkańców Bukowiny naszego regionu. Zatem o. Rostysław Semenczuk wraz ze swoim towarzyszem broni o. Jurijem Czekanowskim (proboszczem cerkwi Najświętszej Bogurodzicy we wsi Towtry) rozpoczęli zgromadzenie modlitwą. Liczni uczestnicy patriotyczno-wychowawczego wydarzenia — weterani wojny na Wschodzie Ukrainy, wolontariusze, dzieci, młodzież oraz mieszkańcy Bukowiny w podeszłym wieku, którzy zjechali się ze wszystkich zakątków naszego regionu, którym leży na sercu Ukraina, szczerze modlili się za jej wojowników wszystkich czasów. — Tam, gdzie Prawda, tam — Ukraina — podkreślała wolontariuszka Łesia Chomko… SA „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: OS „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W minionym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Stebłowska Łeoniła Petriwna – 200 hrywien. 2. Iwanenko A. W. – 500 hrywien. 3. Mytiura Wałentyn Iwanowycz – 500 hrywien. 4. Podolczuk Ołeksandr Josypowycz – 500 hrywien. 5. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 hrywien. 6. Łohinowa Nadija Antoniwna – 250 hrywien. 7. Sopiwnyk Mychajło Pantełejmonowycz – 250 hrywien. Swój pogląd na historię o tradycjach, ściśle związanych z ideami obrony kraju przed rosyjskim agresorem, wyraziła kandydat nauk historycznych Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. J. Fedkowycza Hanna Skorejko. I oto uroczysta kolumna, prowadzona przez młodych „wojaków”, którzy maszerując do obozu, wykrzykiwali kozackie i upowskie hasła w rodzaju „zwyciężymy, bo broni nie składamy”, „a jak los przyciśnie — podłożę swoje ramię”, ruszyła na bazę szkoleniową, na której wielkiej scenie czekali na nas artyści z artystyczno-narodowo-patriotycznym programem, pozycje wystawowe sprzętu wojskowego, kuchnia kozacka (smaczne jedzenie przygotowywały gospodynie ze wsi Dobryniwce oraz ochotnicy wojny moskiewsko-ukraińskiej za środki wolontariuszy, parafian różnych cerkwi oraz hojnych sponsorów). Tyle ukraińskich pieśni — autorskich i ludowych o tematyce patriotycznej w tym lesie, z pewnością, jeszcze nie brzmiało. Chyba że — od młodych orkiestrantów, których zniszczył system enkawudowski w latach 40. ubiegłego wieku. Gospodarze-wojacy bazy zapoznawali młodzież z wzorami nowoczesnej broni, uczestnicy zgromadzenia rozmawiali ze sobą, z przyjemnością słuchali i śpiewali wraz ze studentami Czerniowieckiego Kolegium Sztuki im. Sydora Worobkewycza, trio wykładowczyń ze szkoły muzycznej w Zastawnej, zespołem instrumentów ludowych z Chocimszczyzny, chórem cerkiewnym cerkwi św. Mikołaja we wsi Dobryniwce i innymi. Wiersz-dedykację dla bohaterów Ukrainy czytała poetka-proświcianka-wolontariuszka Sofija Tiłabowa. Najaktywniejsi chłopcy i dziewczęta z radością wzięli udział w „warsztatach” bukowińskiego autentycznego tańca „Arkan” i pokazali go w całej okazałości. A kiedy na wielką scenę wyszli kijowscy artyści — wczorajsi i dzisiejsi bojownicy ATO/OOS, grupa rockowa LIVING ROCKS, energia dosłownie zawładnęła widzami, co więcej, dodała werwy nie tylko młodzieży i dzieciom, ale wszystkim, którzy dotąd uważali, że rock — to nie dla starszych… Honor, zwycięstwo, męstwo, rycerstwo — główne przesłanie każdej pieśni, oprawionej w nowoczesną oprawę muzyczną oraz podarowane przez nas książki „Pieśni niepokonanych wojną” wywołały niepohamowane pragnienie, by jak najczęściej być częścią wielkiej sprawy narodowo-patriotycznego wychowania z jeszcze jednym prostym, ale skutecznym hasłem: Ukrainę uratuje nieobojętność jej obywateli! Sława Ukrainie! Bohaterom Sława! Stronę przygotowała Switłana MASŁOWSKA, zastępca przewodniczącego Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – z powodu pewnego „sprzyjania” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. I tylko my sami, ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe:
Maschinelle Übersetzung
Bezdomny A ty co myślałeś? Że ona wszystko rzuci i popędzi za tobą? Za twoim dziwnym niezrozumieniem życia? Za twoim wiecznym brakiem pieniędzy? A może za twoim talentem, za który nie kupisz nawet butelki piwa, nie mówiąc już o imprezach i restauracjach, nocnych klubach i dyskotekach? Ty kiedy ostatni raz byłeś w restauracji? Komu ty jesteś potrzebny bez finansów i mieszkania, powiedz, komu?.. Bezdomny oderwał się od myśli, które nachodziły go za każdym razem, gdy grzebał w śmietniku. Była to codzienna obowiązkowa procedura, którą nazywał porannym mocjonem. Śmietniki były głównym źródłem przedłużenia życia: co znajdzie, wszystko jego, chociaż wszystko działo się trochę nie tak. Terytorium było surowo podzielone i pilnowali tego „mniejszość narodowa” Mustafa oraz policjant Strach, jak wszyscy nazywali przedstawiciela władzy o imieniu Jewstratij. Bezdomny często myślał nad tym, jak to we współczesnym świecie można było otrzymać takie imię. Raz nawet zapytał policjanta, ale ten tylko z irytacją machnął ręką i coś wymamrotał w kwestii religijności rodziców, posyłając Bezdomnego w odpowiednim kierunku. Oprócz czysto geograficznego podziału terytoriów, za naruszenie którego winowajcy otrzymywali za pierwszym razem proletariackie kopniaki, za drugim – bito ich złowrogo i boleśnie, a za trzecim… po trzecim, z reguły, naruszający znikał na zawsze, istniał jeszcze podział hierarchiczny. Policjant stał na szczycie piramidy i wszystko cenne, co znajdowali „poszukiwacze”, oddawano najpierw Mustafie, a od niego – Strachowi. Bezdomny był starszy od wszystkich innych takich samych jak on bezdomnych w tej dzielnicy, a być może i w całym mieście. On swoim istnieniem zmieniał znany postulat, który napomykał o szybkiej śmierci ludzi tego powołania: „Bezdomny starym nie bywa”. Bezdomnym był już z osiem lat, mieszkał oddzielnie od wspólnoty, na prawo od tunelu, który prowadził od Kolumny Prawa Magdeburskiego albo, jak ją jeszcze nazywano, dolnego Pomnika Chrztu Rusi, do brzegu Dniepru. W przeszłości Bezdomny był literatem, znał historię i muzykę, lubił smacznie zjeść, a jeszcze lubił kobiety. Właśnie przez nie doszedł do dzisiejszego swojego stanu. Jego ostatnia pasja działała pragmatycznie i celowo: pragnienia płynęły jak z rogu obfitości, a on cudem wykręcał się, zaspokajając je. Ale wszystkiemu przychodzi kres, ostatnia jej zachcianka pociągnęła za sobą zastawienie jego wielopokojowego mieszkania. Ukochana odjechała od niego za kierownicą nowiutkiego modnego auta, a on został, każdego dnia oczekując przyjścia „konkretnych chłopaków”. Oni też przyszli pewnego późnego jesiennego wieczoru. Byli małomówni, opowiedzieli o trzydniowym terminie jego przebywania w lokalu i sposobie ukarania w razie odmowy. On trochę pomyślał, zebrał takie owakie rzeczy i poszedł w świat, wspominając epitafium na grobie wybitnego filozofa i podróżnika: „Świat łowił mnie i nie złapał”. Dzisiaj do jego śmietników przybłąkała się kobietka-bezdomna. Ta ingerencja rozdrażniła. Bezdomny surowo wymamrotał zestaw przekleństw i ręką wskazał, żeby ta zabierała się precz. Kobieta odeszła, ale z czasem znów zbliżyła się do jego śmietnika. Od niej, jak, właściwie, i od niego, szedł cuchnący zapach dawno niemytego ciała, niepranych, cudzych rzeczy i jeszcze czegoś specyficznego, wyłącznie ich – bezdomnego. Bezdomny był z inteligencji: nie przeklinał bez potrzeby, nie bił się, zresztą wiek już był nie na bójki, ale twardy w słowach i sprawiedliwy, a to uznawali wszyscy, w decyzjach. Podszedł bliżej do kobiety z zamiarem po prostu wypchnięcia jej dalej ze swojego terytorium i nagle zobaczył jej oczy, przesiąknięte tęsknotą i beznadzieją. W następnej minucie wszystko przewróciło się w nim: zachciało mu się utonąć w tych oczach, poczuć smak jej warg, zniewolić sobą jej ciało. Bezdomny wyciągnął rękę i wyszeptał kilka czułych słów ze swojego przeszłego życia. W tej chwili nadzwyczajnie zachciało mu się ciepłego prysznica, przywidział się zapach perfum i ciepło szerokiego, miękkiego ręcznika, którym otuliłby swoją brankę. Bezdomny poczuł się olbrzymem, władcą przestrzeni, wielkim panem krajów i ludzi. Teraz mógł pokonać wszystko, co zbijało go z drogi na manowce, przeszkadzało i gnębiło, mógł oczyścić się z tej skazy, która stopniowo, dzień po dniu wciągała w złowrogość. Ulewa zaczęła się nagle, bez grzmotu, bez chmur: jakby na niebie otworzyły się gigantyczne śluzy, którym już nie starczyło sił trzymać majestat wody. Deszcz nakrył mokrym, gęstym płótnem Bezdomnego i kobietę, zmuszając przytulić się do siebie – nagle, bez zastrzeżeń. I naraz, ona pocałowała go… nieśmiało, w dawno nieogolony policzek. Stali pośród bachanalii przyrody, zlewając się w nieoczekiwanej całości. Bezdomny patrzył w jej oczy i nie wierzył, że to naprawdę, że można tak znaleźć się pośród ukwieconego, jasnego blasku. Świat zmienił się: i śmietniki, i zapachy jakimś cudem rozpuściły się. A deszcz nie ustawał, przeciwnie, wzmagał się, bezlitośnie chłoszcząc, zalewając ciała dwojga zastygłych w objęciach ludzi. Tę noc spędzili razem, przedtem starannie, jakby po raz pierwszy w życiu, umywszy się w zimnej wodzie Wiecznej rzeki. Być może właśnie w tym miejscu, gdzie kiedyś Wielki książę ochrzcił swoich synów. Kobieta została w schronieniu Bezdomnego. Okazała się dużo młodsza od niego, ale z dociekliwym umysłem i niepohamowanym pragnieniem poznania. Nie zważając na wiek, los już twardo poszarpał ją, nie dając nic oprócz goryczy i zniewagi. Słuchała Bezdomnego, krok po kroku wyrywając się ze złowrogiego koła, napełniając się nieznaną jej wcześniej siłą, a on dzielił się, oddawał wszystko zachowane przez wiele lat. Pewnej jasnej, łagodnej nocy zobaczyli nad Dnieprem światła. Stali jak zaczarowani, kiedy niespodziewanie w kapryśnym niebie pośród miliardów gwiazd wyodrębniła się niewielka grupka, która zmieniając się, poruszając, przelewając, w pewnej chwili rozbłysła ogromnym promiennym sercem. Odczucie w odczuciu Pamięci Paula Celana Odczucie w odczuciu, w półprzezroczystej, półzniszczonej pułapce, która schowała się na poboczu, w małym wyschniętym liściu, który drży od podmuchów wiatru, w pojedynczym drzewie, które samotnieje na przeciwległym brzegu rzeki, w plusku wody, nieustającej i nieskończonej, w drodze… …która wołała mnie, zaciągała, wtajemniczała, była jednocześnie wybawicielką i kusicielką, odkrywając świat powabny i świat zuchwały, świat ludzi podstępnych, nie, nawet nie ludzi, watahy chartów, które napadały z tyłu, krusząc na kawałki duszę moją. Droga zaczynała się ukwiecona pośród róż i maków, które pieściły moje dzieciństwo, składając pamięć, wychowując małego chłopca, który, jak i wszyscy żydowscy chłopcy, marzył grać na skrzypcach. I coś tam wychodziło, ale nie wyszło, nie stało się skrzypka, lecz muzyka została na zawsze – i brzmiała, i brzmi wiele lat – różnie brzmi... Droga wołała odszukać Słowo w jego najbardziej wyrafinowanym przejawie, w mikrolatach istnienia, w pograniczu głosu i milczenia, w prawdziwości koloru. Lecz świat – kapryśny, i na zmianę różnobarwności przyszedł żółty kolor. On był na wszystkim: na ciałach, odzieży, ojcu, mamusi. Z żółtego – nie było powrotu. To on „wysadził drzwi z zawiasów”, ojcowskie drzwi, do których „moja czuła mamusia już nigdy nie przyjdzie”. Żółty kolor ubrał się w Słowo, z którym się urodziłem i od którego uciekałem. Kim jestem? Powiedz mi: kim jestem? Gdzie ziemia moja? Tutaj czy tam, czy może gdzieś w dalekim świecie? Powiedz mi? Daj odpowiedź. Milczysz…
Szedłem, szukając siebie „od progu do progu”, pilnując Słowa, które odbijało się echem we mnie, w mojej próbie niezatracenia tego, co pierwotne, co z mlekiem matki, co „z głębi Arki”. W tym mieście: imperialnym i secesyjnym, u tej kobiety drapieżnie pożądliwej, u niej w domu, postanowiłem, że odnalazłem spokój. Ale myliłem się. Czyż może być coś straszniejszego od wzgardzonej kobiety. I nie chodzi o wiek czy coś innego, ale nie mogłem tak – byle z kim, i przyjaźń zdradzić, i szacunek – nie mogłem i nie chciałem. A potem przyszła zemsta – długa i wyrafinowana w swojej nienasyconości… …i znowu droga, która w końcu przywiodła do ciebie, moja ukochana, „niby przez ciemność naniesiony znak obcej epoki”. Otuliłaś mnie ciepłem, zrozumiałaś mnie, dałaś mi poczucie szczęścia. Tylko jednego nie zdołałaś: uwolnić od „językowych krat”, przeprowadzić mnie za to okienko, które zagradzało, łamało Słowo w jego zarodku i choćbym nie wiem jak się opierał, widziałem tylko „kółka twoich oczu między prętami”. Żyłem dla ciebie i ty żyłaś dla mnie, pisaliśmy jedno dla drugiego, tworzyliśmy swój świat, nasze serca odbijały się w jednym rytmie. Pamiętam ten dzień, kiedy namalowałaś nasz oddech, nasz z tobą oddech. Milczałem, ale ty słyszałaś mnie i pojawił się ten, który idzie za nami — nasz syn. W dniu tym „niebo ściekało ci z oczu”. I wszystko byłoby dobrze, gdyby nie kolor, który nieustannie przypominał mi: kim jestem i skąd przyszedłem. Prześladował mnie, zamieniał życie w ciągłą ucieczkę. Pamiętasz, kiedy rzuciłem się z ostrzem na ciebie, moja ukochana, zobaczywszy ten żółty, ten brudny, zmieszany z krwią i popiołem kolor. A to był tylko żółty szal na twoich ramionach. I zacząłem bać się siebie, cieni i pustych ulic, twarzy i spojrzeń, słów i milczenia. Znalazłem się na „przełomie oddechu”, w punkcie, z którego nie ma powrotu. Poczucie w poczuciu, w pośpiesznym kroku, w Słowie, które przepełniało usta, w małym chłopcu, który teraz gra na skrzypcach na tym moście przez rzekę. W żółtym kolorze od latarni… W tobie, moja ukochana… W wodzie, która woła… W Słowach, które szukają wyjścia… Jaki miesiąc na dworze?.. Kwiecień. Zimno, dlaczegoś bardzo zimno… Poczucie w poczuciu… Dzwonek Dzwonek rozległ się niespodziewanie i zmusił do drżenia. Dzwonił człowiek z przeszłości, który był obok długie lata, a potem.., potem zniknął, gubiąc się wśród innych przypadkowych i nieprzypadkowych podróżnych. Trochę pogadaliśmy o tym i owym, trochę pożartowaliśmy, trochę wypytaliśmy: kto, jak, gdzie? Wszystko zgodnie z zasadami uprzejmości. Nagle mówi, że jedzie tym samym pociągiem obok mojego miasta, i na
Maschinelle Übersetzung
Księżycowa rozmowa Nie pisze się. I noce niby połowieckie konie. Jak tabuny. Ich połowiecki książę w stepy goni. I księżyc w pełni odpoczywa na parapecie, Asket-mnich od dziesiątek lat studiuje wszystko we mnie.
— Starzejesz się, — powiada, —
a ja za tydzień — nów.
Nie macie tego, co ja nad wami mam. Ja widzę wasze dusze i do was przywykłem, Ja w pieśniach kąpię się waszych, jak w rzekach raju.
Ty mi wyśpiewałaś tysiące pieśni Na gałęzi wiśni, jak ptaszyna, śpiewałaś, A Muza rwała wiśnie w podoł i jaśniał Boży dzień. W twoje pieśni siebie i mnie oczarowała.
Tak my we troje w tej łodzi płyniemy. Ja, zestarzawszy się, znów młodnieję. A młoda Muza zaprowadzi cię to w piekło, to w Eden, To w zwątpienie rzuci, to w nadzieję…
I wybrała tobie wąską i krzemienną drogę, Tych, co na Tabor w bród idą i na oślep Ja słyszę nocami ty modlisz się wciąż do Boga, Jak prosisz Ukrainę powrócić z wygnania.
Twoja miłość do niej — istna kara. A ona zdradzała już ciebie nie raz. To zbiorowisko jeszcze nie chleby, tylko rozczyn I z niego wypiecze choćby kromkę tylko czas.
Nie rwij duszy, — wołam do ciebie znów. Moskiewski duch i krew weszły w wasze geny. Przypominasz sobie: rządzi na Ziemi woda oraz duch i krew, Ci troje rozrywają Ukrainie żyły.
U Moskala płonie pod łapciami ziemia Dlatego on na cudze od wieków ucieka. W błotach biesica urodziła Moskala — Odtąd on Ukrainę do krzyża i przybija.
Moskiewska noc, uwierz, kiedyś minie. Lecz długo cienie ciemności będą dręczyć Ukrainę. Kiedyś ona i je, jak pył z dłoni zdmuchnie. Kiedy w swoich duszach pokonacie ruinę.
I Niebo widzi, jak zielona wszystkożerna szarańcza Dobija pola, sady, ogrody. Jak Ukraina w rzece szuka i nie znajduje dna, Do gardła podeszły jej potopowe wody”.
Tak płynęła ta księżycowa rozmowa, Tak i noc gdzieś uciekała, jak strumień. Gwiazda Wieczorna i jutrzenka świtowa Przyjaźnie uśmiechnęły się — podpaliły horyzont.
I księżyc odtoczył się w oddal, I jaskółka ze mną się przywitała. Objawiła się Muza z naręczem piołunu: “Wybacz, chabry i maki nie tobie się dostały.
I nie tobie hosanna i Tabor-góra, Mała grudka z niej na dłoni. Błysnęła uśmiechem i słowem: “Bądź, na mnie pora! Wybacz. Zmęczyłam się. U was miody nawet słone”.
“W nich sól strat, — rzucam jej w ślad, — To za synami płaczą kwiaty-miododajne. Ona już w niebie, jak kometa, jak bolid. Stwórca ze swoich studni już wodę nosi.
W piecach naszych już płonie ogień, Rozczyn jest, więc na chleby będziemy bogaci. Z Jego miłości i z Jego dłoni Wzejdą jeszcze kołacze w naszej chacie”.
Monolog No, co Bohdanie, Iwanie, wszyscy wielcy-jasnoliccy! Jak tam u was wiedzie się zwyczajnie? Wasze drogi i szczyty zajęli podli, Czy widać wam zazieleniony rodzinny kraj?
Może wy opowiecie nam naszą tajemnicę? Co pieczyngowie, połowcy, chazarzy w teremach? Co janczarzy na kawałki sieką Ukrainę Co faryzeusze i saduceusze obrócili wszystko w horror.
Sanhedryn i hordy piłatów oraz judaszów Zuchwale wytańcowują na tej ruinie. To, może, przyszedł do kraju Sąd Ostateczny, A my naiwni wciąż wołamy: “Sława Ukrainie!”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
półżartem-półserio: czy nie zechcę go zobaczyć na dworcu, bo postój jest długi — jakieś trzydzieści minut? I fala napłynęła — taka ciepła, pod samo gardło i rozlała się po ciele – żarliwie, na wdechu, aż jęknęło, zabolało gdzieś w środku, obok serca. I zadźwięczało muzyką ledwo słyszalną, przejmującą. Dobrze, że zdążyłam jeszcze z uśmiechem odpowiedzieć, że oczywiście – nie, nikt na żadne dworce nie pojedzie i na tym się rozstaliśmy… …A ono utkwiło jak drzazga, i wspomnienie, które zachryple przypomniało o czasie minionym, rozproszonym w naszych nadziejach... …Wilgotno było tego jasnego poranka na dworcu, kiedy przyszłam do pociągu, i potem my — ręka w rękę szliśmy swobodnie, jakby tak było zapisane, a ono, rzeczywiście było zapisane przez Niebo, które cieszyło się, przelewało naszymi uczuciami, szeleściło obok ulicami miasta mojego urodzenia… I znowu coś szczerego nadleciało, wstrzymało, aż oddech się rwał – do zawrotu głowy, do mdłości, do szaleństwa, kiedy znika jakakolwiek kalkulacja, a zostaje tylko ruch i działanie. Wezwałam taksówkę i zaczęłam malować jego zdziwienie, i radość ze spotkania gwałtownego i nagłego, i jego oczy, lśniące, przepełnione strachem przed nową stratą. Przypomniałam sobie dworzec we Florencji, kiedy w oczekiwaniu na wieczorny pociąg rozmawialiśmy o wielkości tworzenia, i jego łzy przy “Narodzinach Wenus”, łzy dojrzałego i sentymentalnego, niczym dziecko, mężczyzny, łzy od bogactwa tego, co zobaczył, od spełnienia marzenia. Potem jeszcze raz widziałam jego łzy, i twarz zagubioną, złamaną urazą, skurczoną pytaniami: “Dlaczego?” i “Po co?” Oto i dworzec, i ja, nie patrząc, nie pytając, pędem do peronu, gdzie zawsze zatrzymywał się jego pociąg, a zamiast tego pustka, całkowita pustka, nawet śmieci, które zostawały gdzieniegdzie, kończyli sprzątać. Rzuciłam się do jednego, do drugiego, z pytaniami, i tylko rozłożone w odpowiedzi ręce, i tylko jeden, już starszy, przypomniał, że rzeczywiście kiedyś zatrzymywał się tu o tej porze pociąg ze stołecznego miasta, ale dawno, już dawno, jak go odwołali. I ja w rozpaczy od niezrozumiałego: a telefon, który zadzwonił dzisiaj, przecież był, i nasza rozmowa godzinę temu. Przypomniało się o rzece, do której dwa razy nie sposób wejść, i o nieuchronności tego, co się stało, i jeszcze coś podobnego i mądrego, i tak zachciało mi się do tej rzeki, tej niepowstrzymanej, upajającej wilgoci, i znowu zabolało serce, z piersi wyrwał się jęk. Aż nagle, pośrodku torów zobaczyłam niewielki strumyk, który z każdą minutą nabierał wody, potężniał, i ja wstąpiłam do niego, taką jaką byłam, na wysokich obcasach, w jaskrawej modnej sukni, wstąpiłam i obmyłam się niepowstrzymaną wilgocią przyszłości… Zaduch Zadzwonił telefon. Odpowiadać nie było ani sił, ani chęci. Dzwonek darł się, zabierając uwagę na siebie. Patrzyłem na nie Kto z was rozsiał ziarna tych przekleństw, A my pokornie: “Tak zapisano nam w rodowodzie…”. Przyślijcie nam Kożumiakę, by pokonał tę zarazę, Sirkę, jego prawicę, zwróćcie Skoworodę! I zabierzcie te hordy niewolników. I rzeki czyste nam puśćcie do obmycia. U tego drzewa, co owocami tak zdrabniał, Wszechstwarzający! Zmień nawet korzenie! Bajka o “folwarku zwierzęcym” Poświęcam wysokopostawionemu komitetowi I sen, przysięgam, dziwny mi się przyśnił. Zagnał mnie na “folwark” do zwierząt nieczysty duch. Stoję, patrzę — dziwowisko: kozioł się ocielił. Ja niby koń, i gniady coś rży do mnie na głos: “Na tym folwarku nic się nie zmieniło, Zmieniają furmanów, stróżów, psy. I choć tobie to wszystko tylko się przyśniło, Ale w tym folwarku śmierdzi i pachniało zawsze tak. Przysięgam, nie rzucą naręcza siana I wygonią, a ja tu uczciwie odsłużyłem. I ty masz piękną grzywę, choć kwaśna mina, O widzisz, ten buldog jakby oszalał. go: bezsensowna marność, jakże nieistotne wszystko, co powiedzą teraz w słuchawce. Powietrza nie wystarczało… Próbowałem je chwycić i nie mogłem. Powietrze znikało, zmieniając istoty. Przypomniałem sobie ryby, które ciągle poruszają wargami, szukając strumyków napełnienia swoich płuc. Łapią powietrze, płyną, nagle zatrzymują się i długo patrzą na ciebie, mrużąc oko, pytając: “Dlaczego w opowieści o Potopie Światowym nic nie powiedziano o rybach?” A rzeczywiście, dlaczego? Być może ich sposób życia – to jedyne ocalenie, bo tylko one nie otrzymały kary Niebieskiej. Lecz bez powietrza i ryby – bezsilne. I one płyną, chciwie chwytając wargami kropelki tlenu, właściwie, tak jak i ja, szukając ratunku w lekkim ruchu. Byłem człowiekiem, który doprowadził się do granicy, gdzie czerniała otchłań. To był mój własny Potop, moja próba, kiedy na szalach balansu ważą się życie i śmierć. …Próbowałem chwycić powietrze, lecz sił brakowało. Zaduch uczepił się żrącym skurczem, krew wirowała, gotowa rozerwać tętnice. Pojawiło się paniczne pragnienie przeżycia, stan, kiedy szukasz czegokolwiek. I w czasie, kiedy wskazówka wagi zachwiała się przed ostatnią decyzją, kiedy zdawało się, że granica znika i zostaje sama otchłań, przyszła kobieta – wymarzona i ukochana. I wszystko zatrzymało się… o krok, o pół kroku, pół oddechu. Głębokiego, ostatniego oddechu, za którym – być albo nie być? Pocięte, pokonane wielokrotnie pytanie, oświecone znakiem wykrzyknika. Świat stał się płaski, poziomy, rozpaczliwie dwuwymiarowy. Uczucie… ono przychodzi nieoczekiwanie. Potrzebuje ciepła, słodkawego posmaku dobra, wiary we własne siły, a jeszcze miłości – bezwarunkowej, szalonej. I otwiera się nowy wymiar, który niesie ocalenie: w postaci oczu twoich, rąk, warg albo oddechu, niepowstrzymanego – żeby poruszyły się szale wagi i świat zagrał tęczą. A teraz, na horyzoncie drapieżne chmury, jak wtedy, na Golgocie przy słowie Jego ostatnim, i powietrze zamarłe w oczekiwaniu, i rozdarta na pół zasłona świątynna, i granica między światem żywych i umarłych, i odwieczne odkupienie… Lecz ledwo zauważalny ruch powietrza, dotyk rąk, kroplą pozostawiony blask oczu twoich i słońce — nagrodą wśród chmur. Rozwarte kleszcze zaduchu, oddychanie, jak zwycięstwo, jak odrodzenie i ty, i jasność twoich włosów. …Znowu zadzwonił telefon. Ręka mechanicznie sięgnęła po słuchawkę. Oto i wróciłem… Melodia Nagle, jak ostry ból, jak spłoszona błyskawica, która na moment rozświetliła ciemną, zagubioną w mroku noc, przyszło zsadzone zrozumienie straty, określoności przepaści, do której staczało się to, co wcześniej cieszyło i inspirowało. Byk go dręczy i owce dęba stanęły, Ryczało i beczało: “Konie za bramę, folwark dla kozłów!”. Dali psu kość, ogon świński obiecywali, Pies padł na zad i stać na poziomie nie śmiał. Stary służbista pies — ani “ciepły, ani zimny”. Choć z zewnątrz lew — zegnie się — myszka. Gdzieś tam błądzą suczki, złe, głodne, A on w obroży i łańcuch jego zbroją. Byk aż zaryczał o miłości ostatniej, U psa skurczyło kręgosłup, jak od tężca, Chór baranów śpiewał owcy hosannę: “Wiwat—wiwat! Niech żyje owca!” Pies wyczekał grzywiastych — ogona nie dali. U stróżów wyszczerbiony los-przewyszczerbiony. I ani hosanny się nie doczekał, ani huli, Odprawił, no i biegnij, bydlę kudłate! Tak to bywa — komuś podstawisz nogę, Chłopską gorliwość okażesz w złości, Tak się zegniesz — nie w modlitwie do Boga, A gniew Jego dostanie się tobie. Nas wygonili oboje — łówcie sobie Pegaza! Macie wolność, łąkę, zimowanie wam — krzaki! Zaprzęgliby was w wóz, czy w bryczkę-tarantas, A tak łówcie tęczę i słoneczne deszcze! Brakowało powietrza, i serce, bez uzdrawiających potoków, zaczynało szwankować. Zmęczyło się wierzyć, chronić w oczekiwaniu i biec nago naprzeciw znieważonego marzenia...
…Melodia przyszła znikąd, pojawiła się i zaczęła żyć, jakby istniała tu od zawsze. Po prostu wcześniej nikt jej nie słyszał, a dziś nagle zabrzmiała w pierwotnej czystości. Melodia była liryczna i tęskna. Przeniknęła w głębiny serca, sięgnęła tajemnego rozumu. Otuliła duszę.
Melodia była o nas dwojgu, o uczuciach, które graniczyły z samotnością na wąskie koronki i rozlatywały się po świecie. Melodia oczarowywała szczerością tego przypadkowego pocałunku, kiedy wszystko na oślep zakręciło się, a mosty, które zostały za plecami, doszczętnie spłonęły.
Melodia brzmiała subtelnie i swobodnie, zapraszając w otoczenie niemożliwego. Ścieliła się najdelikatniejszym jedwabiem, szeleściła jeszcze młodymi, lecz więdnącymi liśćmi, budziła wspomnienia…
Wszedłem do sypialni, to było zakazane terytorium, nigdy tu nie wchodziłem, bo starałem się na zawsze zachować zapach twojego ciała, ale… zapachów nie było, zniknęły, pozostawiając pustkę…
…Melodia broniła dziwaczności nadchodzącego dnia, jego nieodwracalnego smaku, jego wyjątkowości od przebudzenia do snu. Melodia darowała pragnienie zakazanej rozkoszy…
Podszedłem do telefonu – długi, z przerwami sygnał. Znalazłem się w samotności, sam. Nie, jeszcze była melodia – liryczna i tęskna, jak życie, które przeżywało się z każdym dniem coraz szybciej.
Wsłuchiwałem się w melodię: wzywała w nieskończoność…
Wsłuchiwałem się w melodię… Wsłuchiwałem się… Ja…
Talent Takie rzeczy pisze się tylko na jednym oddechu... I nie warto ganić kogoś, gdy samemu się nie potrafi, bo nikt, oprócz Stwórcy, nie daruje talentu.
Ty mogłeś urodzić się piękny, ale czas odbiera urodę, ty mogłeś urodzić się mądry, lecz pójść inną drogą, i rozum zakrztusiłby się w marnościach, ty mogłeś w ogóle się nie urodzić, ale – urodziłeś się. Urodziłeś się utalentowany, więc szanuj to, co darowało Niebo, nie marnuj, nie ścieraj tego na proch…
Zatrzymałem słowa, wziąłem oddech i przyjrzałem się sali. Widz milczał, czekając na kontynuację, polegając na umiejętnościach i intuicji autora.
Monolog był o ludziach, którzy nieustannie wędrowali przez moje życie, oraz o mnie, o moim wnętrzu, zniekształconym bezmiernym lenistwem i bezpodstawną wiarą, że jeszcze zdążymy.
Na scenie było nas dwoje: ja i muzyk,
który rodził dźwięki z niebiańskiego, anielskiego ciała i darował je za bezcen, za chwilę,
Ja z “farmy” wybiegłam, bo czekał na mnie Pegaz. “Ty tam jesteś obca”, — jego źrenice wyznały. Coś z Niebios szepnął mi rodak Taras: Po co “farmę” tę jego imieniem nazwali?
A konie niby nie winne — klasyk to powiedział. Na “farmie” one zbędne. To wyrzutki. “Są równi, są równiejsi” — inny tak o
“farmie” napisał.
Tam psiarnią trąci i gęsto pachnie gnojem…
Według takiej “prawdy” żyjemy, błąkamy się w Synaju. Przędziemy przędzę dni, ktoś wiąże z nich węzły. Z kołchozu niby wyszliśmy, ale wilcze watahy
Patrolują “farmę”, gdzie rządzą tylko kozły.
Wielkie, sprawiedliwe, mój Panie, Twoje dzieła, Ale w człowieku, wybacz, Boże, pomyliłeś się. “Ona tylko ciało”, — Ty wyroczniłeś. I duchem za mała, Mówiąc to, Ty smutkiem się przyoblekłeś.
Z tego snu wyszłam, jak z błota. Wybaczcie, zwierzęta, lepsze jesteście od nas. Wielcy ludzie w zdradach, lecz mali w cnotach. Płyną jak owce i bezczeszczą czas.
Siwobroda posiwiałaby od takiego snu. I konie długo myły grzywy od obrazy i zgnilizny. Tylko Pegaz rozsypał śmiech i powitał wiosnę. I wyrocznił: “Kogo wybrały gwiazdy, ten pokonuje ciernie!”
kiedy natchnienie i szczęście zlewały się w jedno rzemiosło. My czasami występowaliśmy razem, zawsze lekko i swobodnie. Oboje kochaliśmy życie i grzaliśmy się w jego promieniach, pełnych...
…Talentu, jak oddechu świeżego, zimowego lasu, jak uczuć dorosłej, doświadczonej kobiety.
…Talentu, jak pierwszym ciepłym deszczem, przed którym się nie chowasz, a wręcz przeciwnie wybiegasz, oddając się oczyszczeniu. Talentu, jak wybuchem namiętności, nieokiełznanej, szczerej, dla której nie istnieje granica. Talentu, jak spojrzeniem ukochanej, kiedy świat szepcze i uśmiecha się.
…Talentu darowanego mi, talentu darowanego muzykowi…
Akord jeszcze brzmiał, słowo jeszcze wybrzmiewało. Ja i muzyk… Zrobiliśmy krok do widzów i skłoniliśmy się w ukłonie...
…znikając powoli ze sceny, z sali… …pozostawiając po sobie muzykę i słowo, które przelewały się w przestrzeni tajemniczą tęczą…
Anioł
Pamięci Aleksandra Wertyńskiego
I wtedy przyleciał anioł… Zawsze myślałem,
że anioły są białe, a ten — żółty. Nie czerwony, nie czarny — żółty. Dziwne. Chociaż, co mi do koloru – najważniejsze, anioł przyleciał...
Było trochę strasznie i niezręcznie: anioł milczał i ja — ani pary z ust. I nagle trochę z oddali, cicho, pod syczenie starej płyty dobiegł głos.
Aktor śpiewał tragicznie i w odosobnieniu. Słowa przelewały się, broniły duszę przed marnościami. Zamknąłem oczy, zanurzając się w światy, gdzie stale grzeje słońce, gdzie jestem potrzebny i pożądany. Potrzebny… Może zostać tam samemu?
Ależ ja nie jestem sam, nas jest dwoje: ja i anioł, który pojawił się nagle, nie wiadomo skąd. On — obok. Wyciągnąłem rękę i poczułem ciepło, jak wtedy, pamiętasz, kiedy byliśmy razem, i moja ręka znajdowała twoją, ciało twoje. Pamiętasz?..
Nie, chyba nie pamiętasz: był wieczór, który przyniósł nam radość, napełnił czułością. Pochłonął, ukołysał, zaszeptał pieśnią, o uczuciach zagubionych w majaczeniu dni, o sercu zaciśniętym w dłoniach szalonego Pierrota. Czyżbyś nie pamiętała?..
Anioł milczał, a muzyka płynęła z Nieba, a może i nie z Nieba, głos darował frazę za frazą, głos wypowiadał słowa, od których wewnątrz stawało się smutno i niespokojnie.
I kiedy na ostatniej nucie, na wysokim
“do”, trzymając desperacką pauzę, on zatrzymał się, zrozumiałem: anioł przyszedł po mnie, a to, że żółty, to każdy ma swojego.
Wtedy rzuciłem się wszystko zmieniać, odgrywać wstecz. Spróbowałem zdążyć, a, co najważniejsze, poczuć ciepło twoje, oddech twój na swojej twarzy, jeszcze raz poczuć smak ust twoich.
…Lecz – ostry, finałowy akord, urwany w połowie frazy, głos i żółty anioł z tęsknotą w oczach…
Modlitwa To już siekiera przy pniu i korzeniach. Ślepi ujrzą, a głusi usłyszą głos Twój. Nie ma niewolnika, patrycjusza, a jest Twoje stworzenie I dzwony żałobne, cieni ludzkich rój…
Zrąbuje Bóg wszechświatowe chore drzewo, I toczy się echo po światach Na planetarnym tronie świeca migocze Drży i chodzi pośród ludzi strach.
Czy winny wąż czy Ewa zawiniła, Że w Babilońskich rzekach zgorzkniała i woda, Może długo w Eufracie włosy Ewa myła I zbiegła w Międzyrzecze jej siła młoda.
Teraz z planety płynąc pieszy lud Płynie do Boga – kajaj się czy nie kajaj. “Nie stwórz”, “nie kradnij” i dusz wszechświatowych brud Siekiera w rękach Stwórcy wystukuje: lękaj się
Na targowisku, gdzie i miłość dawno niby towar, Planeta dzwoni, jak Judasz srebrnikami, Ukraina aniołami mnoży, Ojcze, Twój Ołtarz, Więc, Matko Boża, omofor rozpostrzy nad nami.
“Na polu krwi” Ukraina ma swoją Golgotę. Przeokrutny żmij rozcina naszą matkę i siecze. Jeśli ją zerwie z krzyża wszechświatowa katastrofa, Podstaw jej, Miłosierny, rękę czy ramię...
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Мертві бджоли і українська мова У давнину вірили, що бджоли – посланці Бога. Пасічник мав право не складати присягу в суді, бо його заняття було найкращою рекомендацією: він тримав увесь світ зі своїми бджолами, отже, був святою і мудрою людиною. Без бджіл, джмелів, ос, метеликів вимре все живе. Про бджіл завжди казали, що вони помирають. Як про людей.
Через те, що жадібні ділки агрохолдингів задля прибутків понавозили пестицидів, бджоли масово помирають, але ніхто не оголошує жалоби. Ставлення пострадянських українців до довкілля настільки жорстоке й цинічне, що не вкладається в голові. Починаючи від спалення трави, вирубування лісів і закінчуючи садистським ставленням до тварин. Ніде немає такого у світі. І це все обертається хворобами, насильством над людьми, масовим отупінням населення і врешті знищенням власної держави. Не бачите зв’язку?
Тоді поговоримо про мову, українську.
До бджіл байдуже, хоч вони є частиною екосистеми, завдяки якій існують люди. А про мову кожен може щось сказати. Наприклад, що її на хліб не намажеш. Або що воюють і російськомовні (так кажуть у телевізорі). Мова не може існувати у ворожому, токсичному середовищі. Як і бджола. Захистити її від зарази, що проникає через ефір і повітря, неможливо. Зараз вона існує лише для того, щоб здати ЗНО, у книгах, і в групах її активних носіїв. Там вона відносно здорова. В інших сферах буття вона відсутня або деформована.
В основі умертвіння бджіл та української мови лежить егоїзм. Мутований, збочений, хворобливий. Аби мені було добре. Але добре нікому не буде, коли людина лежить колодою, замість того, щоб рости деревом: кроною до сонця, корінням до землі. Іншого просто не буває. Інше – мертве. Натомість світ перевернутий: мертві посланці Бога, мертві пророки, мертва мова, якою бояться говорити вголос. А по землі повзають ненаситні хробаки, сліпі й безпорадні, які вважають себе вершиною еволюції й готові зжерти кожного, хто думає не так як вони. Вони завжди невдоволені й нещасливі, бо здогадуються, що існує інше життя – гармонійне і від того радісне. Сповнене сенсу і зігріте любов’ю.
Данайці з їхніми дарами Після Троянського коня посипались дари данайців. А дзвіночок прокалатав давненько. На патріотичній хвилі , на початку війни, Львову запропонували побалакати московською. Потім мала відбутись здибанка пісателєй Донбасу і Лугандону з українськими письменниками. Не дуже вийшло. Не сприйняло суспільство категорично. Що ж, підемо іншим шляхом – тіпа європейським. Зачистка програми з української літератури від знакових творів і заміна їх безталанним укрсучлітом. Невдоволених посікли як капусту, бо ж постмодерн попереду всієї планети. Фоліо і КСД тихенько клепали переклади шедеврів укрсучліту московською,аби читало насєлєніє, яке боїться української мови як чорт ладану, а тому вивчити не може. Автори були не проти, хоч їх і не дуже питали. Так і жили.
Тут раптом Ілля Стронговський вдарив по святому Львову з улюбленим у середовищі інтелектуалів Видавництвом Старого Лева, яке, виявилось, співпрацює з країною-окупантом. Інтелігенція розділилась і показала, хто є хто. Були ридання, плачі видавців і авторів-колаборантів, ні, брешу, спочатку ті огризались дуже грізно. А вже потім почали нарікати на зацьковування. Цікаво, хто перестав купувати в них книги і як довго це тривало? Видно, не довго.
Троянський кінь зайшов в Україну, тим більше, що влада самі знаєте, яка, і яке, прости Господи, міністерство, одне й друге. Тим більше, що Європа може багато, але боронити нашу національну культуру не в її компетенції. А тут диявол послав на землю підмогу – коронавірус з усіма його економічними наслідками, які особливо боляче вдарили по національній культурі, нелюбій і незахищеній. Бідна “патріотична мережа книгарень
“Є”, жалібно завиваючи, оголосила про свою колаборацію з окупантом. Її колишні клієнти заплющували очі на шалену закрутку цін та інші не дуже цивілізовані методи, менш відомі загалу, промоцію окремих авторів і т. д., і залишали в касі кровні гроші. Цікаво, доки триватиме бойкот? Зразу ж, аби розпорошити протести, принесли ще одну порцію данайських дарів – скасування ЗНО з української літератури. Який чудовий подарунок українофобам! Ваша українська література ніц не варта, ми вже вигнали її зі школи, тепер з книгарень, і щоб закріпити успіх – зі ЗНО. І який сенс тоді видавати книжки українською мовою і українських авторів? Жодного. Хай вимирають, аби процвітав російський книжковий ринок.
А що після данайських дарів, яких буде ще немало? Те, що було завжди. Досвітні огні в темряві модерного мракобісся, якщо навіть немає гарантії,що сонце взагалі зійде. Чи може нарешті активний спротив? Наразі Сибір нам не загрожує, і тюрма також.
Ваші російськомовні діти Пригадую ті свої нечисленні поїздки з
“Книжковим двориком” на південь і схід, звідки я поверталася з різними відчуттями, часом пригнічена, часом збентежена, писала про те, що бачила, а потім читала обурливі коментарі від тамтешніх українців. Я ніколи не торкалася одного питання, але тепер, коли пані Люба Хомчак розмовляє з янголами, і її ніхто не зможе замінити, і навіть такі десанти раз у рік, коли українці мали змогу почути українське слово в своїх зросійщених містах, щезнуть, вирішила послати останній привіт у Черкаси, Херсон, Запоріжжя, Краматорськ, Чернігів тим людям, які підтримують українське.Не так про них, як про їхніх та не їхніх дітей. Я не маю на меті когось образити, просто намагаюсь зрозуміти,чому українських діток виховує чужа, ворожа держава.
Черкаси. На презентацію книги молодої письменниці вчителька приводить цілий клас. Випускний. Всі діти разом з вчителькою розмовляють російською. В них навіть і гадки немає, що це не комільфо. Модератори з Києва розмовляють з акцентом, зразу видно, якою мовою вони спілкуються. Перемкнутись на українську мову дітям важко, а звідки беруться молоді вчителі – українофоби, для мене загадка. Дорослі в Черкасах розмовляють здебільшого українською, діти – винятково російською. Ну, нехай, мова вулиці, мімікрія, щоб не зжерли і не затролили. Але є етикет – ви приходите підтримати українську книгу і українського автора, які виявили вам честь і приїхали до вас у гості, на ваше ж запрошення… Продовжувати далі?
У Запоріжжі весь персонал Книжкової виставки вітає львів’ян мовою окупанта. Це не те, що не комільфо, це політика і світоглядна позиція.Чіткий сигнал – то вам не Галичина, переживете.
Підходять за автографами батьки з дітьми. Той, вкрай не чисельний гурт людей, які або викладають українську літературу, або перейшли на українську мову відносно недавно. Тут же при мені звертаються до власних дітей російською чи телефонують російською рідним. Якою мовою вони розмовляють вдома з дітьми? Правильно, російською. При чому нарікають на утиски україномовних в своїх містах владою і токсичним середовищем. Можливо, вони вірять, що діти повинні самі вирішити мовне питання? І самі стануть патріотами? Якщо вдома немає української мови, цього ніколи не буде. І прочитавши кілька українських книжок, не опануєш розмовну мову. Вдома і тільки вдома дитина навчиться і розмовляти мовою свого народу, і здобуде для себе культурний код. Це – джерело її сили і духу.
Я спокійна за галицьких дітей. Їм є кому зробити зауваження. Вони знають, що україномовне середовище, незважаючи на деякі прикрі явища, в нас сильніше. Це не означає, що виховання мовного патріотизму треба у Львові спускати на гальмах. Мова спілкування в соціальних мережах, музичні вподобання теж вимагають уваги батьків. Ви ж не толеруєте вживання наркотиків, дитячий алкоголізм, агресивну поведінку, еге ж? То чому не намагаєтесь захистити власних дітей від мовного культурного насильства? Те, що для вас данина моді – спотворені імена, серіали, пісенний контент – для них може стати основою, яка визначить їхню долю. А отже й долю України, якій найменше потрібні мовні холуї, пристосуванці й обмежені люди. Їй потрібні успішні, оптимістичні, сильні особистості, які зуміють захистити своє, рідне.
Чернігів. Я розповідаю не так про свою творчість, як про проблеми в суспільстві. Сама згадка про мову одразу напружує присутніх. За стінами бібліотеки я жодного разу не почула української мови. За два дні. Жодного. Я навіть у Херсоні, який виглядає як “город русской слави”, почула кілька разів. В очах цих дорослих людей – страх. Вони слабкі й неповороткі. Вони бояться батюшки, сусідів, начальника більше ніж Путіна. В них зашиті роти. І своїм дітям вони теж зашивають роти. Хрестиком, хрестом на майбутньому України. І коли вони потім гніваються за ці мої слова і просять більше не приїжджати в Херсон чи Чернігів, то вони ще більші сепаратисти ніж я зі своїми Бойківщиною та Бескидами. Їхня травма постійна, вони передають її у спадок своїм дітям, а моя – тимчасова, бо я живу в Україні, яка не може не бути українською.
Кров опирів (Не читати супроти ночі) Мене важко чимось налякати. Всілякі макабричні історії читаю охоче, якщо вони автентичні, а не силіконові від масової культури. Боятись, звісно, треба живих, а не мертвих. Правда, наші предки боялись опирів ( вживаю тут місцеву назву), які могли бути і живими, і мертвими. Ласки живих запобігали – були ті люди корисні,що віщували майбутнє, керували погодою, і сердити їх було не варто. Чоловік міг запросто вмерти до трьох днів, якби застав живого опира за специфічною роботою чи на відпочинку і розповів про це комусь. У моєму Урожі так бояться опирів,що не розкривають їхніх імен навіть після смерті.
Але ця інформація мене дійсно вразила. В нас я не чула, щоб мертвих опирів пробивали осиковим кілком, і не хіба опирів. Під статус нежиті, тобто тих, хто надокучає людям після своєї смерті, підпадають усі, а найперше самогубці, чарівниці й грішники. Тому коли труну вдаряють об поріг, відчиняють вікна після похорону, чи ставлять воду на ніч на стіл,то це про всяк випадок. Принаймні так вважали відомі українські етнографи минулого.
Отже, під час епідемії холери 1831 року було відкрито справжнє полювання на опирів. Про спалення опирів у селі Нагуєвичах ви, певно, знаєте.Про це написав цілий нарис Іван Франко. Але були й інші статті. Наприклад, стаття Зенона Кузелі в Записках НТШ за 1907 рік. У Славському, що біля Сколе, під час епідемії люди звернулись до знахаря з сусіднього села. І той вказав на опира, на щастя, мертвого. Громада прийшла на цвинтар і дарма, що гріб був запечатаний священиком, розрила могилу. Знахар поліз у яму, пробив осиковим кілком голову мерця (не серце, як люблять зображати у фільмах про вампірів), а потім наточив з нього крові, змішав з горілкою і дав людям випити зі словами: “ Він пив нашу кров, а ми будемо пити його!” Це, звісно,не допомогло здихатись зарази. Коли знахаря викликали на допит, той знизав плечима і заявив: “ Якби я сего не зробив, то вимерло би ціле село.”
Наскільки глибоко сплелось язичництво з християнством, свідчить і те,що у 18-19 століттях деякі священники часом самі виконували цей древній обряд, відомий у багатьох народів. Зенон Кузеля цитує слова священика : “Дайте осикового кола,заб’ю йому в голову. Більше він ходити не буде, бо то є справедливий ( справжній) опир. Він би був 7 літ людей потинав..” Напевне той священик походив з роду волхвів, які ще у 16 ст в Європі часто вдень ховали мерця в освяченій землі, а вночі викопували з громадою і спалювали десь в лісі, справляючи тризну.
Сучасна демонологія нащадок тієї, вихолощеної совєтчиною етнографії, яка займалася побутом та календарними обрядами, і то дуже поверхово,не залучаючи праць зарубіжних етнографів і, особливо, цнотливо остерігаючись українських націоналістів. Але тепер віднайти щось значно важче, хоча й можливо. А український люд тим часом живе без страху Господнього, без усвідомлення того, що кара за зло рано чи пізно наздожене. Люди, які обрали Лозинськоговбивцю головою ТКГ, кажуть тепер: “Ну, той що з того, що вбив? Зате скільки він добра людям зробив!”.Чим вони кращі за тих, хто пив кров опира, змішану з горілкою? За тих, хто ходить на чолі з мером по Львові хресною ходою, заплющуючи очі на те зло, яке заподіяв він старовинному місту та всім львів’янам? Та сама темнота і відсутність морального інстинкту.
Галицькі приповістки Скільки прислів’їв може процитувати випускник української школи? А дорослий українець з вищою освітою? Журналіст? Письменник? Про те, наскільки часто використовують їх у мовленні, краще не питати. Тим часом перекладачі і редактори мають велику потребу в тому, щоб знайти українські відповідники тих чи інших фразеологізмів, освіжити текст. Словник Павла Номиса знають усі, а про “Галицькі приповістки” Григорія Ількевича чули одиниці. А зібрав їх етнограф в Галичині майже три тисячі і вони надзвичайно колоритні. Та й “Наука добромильська” Яна Щасного Гербурта ( початок 17 ст.) є свого роду словником, де подаються польські та українські відповідники латинських афоризмів.
Про Григорія Ількевича (1803-1841) є блискуча стаття Андрія Франка у 109 томі Записок НТШ за 1912 рік. Народився етнограф у Новому Селі на Жовківщині в родині економа, згодом вивчився і став навчати інших у Коломиї. Знав латину, польську та німецьку мови. За порадою Якова Головацького, натхненний ідеями Руської Трійці, Григорій почав збирати зразки фольклору. У рік його смерті у Відні вийшли “Галицькі приповістки” накладом 500 примірників, які дуже швидко розійшлися. Чимало тих приповісток я чула у себе в селі, тож мені стало аж тепліше на серці,що все минає, а приповістки живуть і завжди актуальні. Може цей разочок перлів стане вам у пригоді й прикрасить вашу бесіду. А щоб знайти більше,мусите потрудитися. Записки НТШ є в Інтернеті у вільному доступі.
Є багато – минеся, є мало – обійдеся. Коли-м ся добре мав, то мене і сусід знав, а коли худина – забула і родина. Гучно, бучно, а п’яти голі. Каменя не дав би голову провалити. Скорий як медвідь за перепелицями. Тримаєся як п’яний плота. Знається як свиня на перці. Натура як у тура. Не полюбиш на брудно,то на чисто трудно. Як маєш в торбі, то сядеш й на горбі. Не грай ,кітко, з песиком, бо тя вкусить. Бідний як мак начетверо. Грицю, не спускайся на дурниці. Де ся не палит, там ся не курит. Де хвіст рядит, голова блудит. Вовк і раховані вівці лапає. Мав пес буду. А ось ці мені особливо сподобалися: Чекай, грибе, заки тебе хтось здибе. Песі голоси не ідуть під небесі. (Про сучасну культуру) Ось так. І – Аби вам ся гарбуз не покотився.
Słowo o założycielu stanisławowskiej „Proświty”, autorze „Małorusko-niemieckiego słownika” Jewhena Żelechiwskiego. Ilko Kołodij, m. Lwów. Zakończenie. Początek w nr 44 z 2020 r. III W Stanisławowie Jewhen Żelechiwski zabiera się na poważnie do pracy nad słownikiem, który, według jego słów, ma stać się „uczonym i krzepkim obrońcą naszego języka”. Ma jasny plan. „Mój słownik — pisze do Ołeksandra Barwińskiego — robię na podstawie ustnej twórczości ludowej, dalsze opracowanie obejmie literaturę klasyczną. Chciałbym sporządzić jak najnowszy słownik”. W liście do Mychajła Drahomanowa szczegółowiej uzasadni zasadę „złożenia” słownika. „Razem z Panem, Dobrodzieju, stoję przy tej zasadzie, że literatura małoruska ma swoją podstawę w żywym języku narodu, w jego ustnej twórczości, która tak dziwną jednolitość języka, jego powszechność dla wszystkich podnarzeczy małoruskich przedstawia. Szczególnie zauważono to przy pieśniach. Dlatego też, układając słownik rusko-niemiecki, przede wszystkim wziąłem za podstawę materiały ustnej twórczości ludowej, a następnie obejmę i klasyków naszych, jak Osnowjanenkę, Szewczenkę, Marko Wowczok, Szaszkewycza, Fedkowycza i in.” Ot tylko czasu ciągle brakuje. Jeszcze w Przemyślu zwracał się do rady szkolnej z prośbą o udzielenie mu półrocznego urlopu, albo przynajmniej zmniejszenie obciążenia, aby poświęcić więcej uwagi słownikowi, ale ta ostatnia ze „zwykłą jej pańską grubiańskością” odrzuciła jego motywacje. … Pierwszy rok pracy w Gimnazjum Stanisławowskim minął niepostrzeżenie. Przy konspektach, lekcjach, studiowaniu literatury do przyszłego słownika. Żelechiwski, prawdę mówiąc, czy nie pierwszy raz w życiu poczuł zmęczenie. Nie tak może fizyczne, chociaż i zdrowiem szczególnym pochwalić się nie mógł, jak moralne. Duchowe… Mijał mu już trzydziesty rok. Życie od małego płynęło samotnie. Przy pracy samotność wydawała się nie tak odczuwalna, za to, kiedy już przychodziła, boleśnie raniła serce. Zwłaszcza latem, w porze wakacji, czuł się osamotniony. Niezbyt ratowały wizyty w Kudobińcach. Matka odnosiła się do niego przyjaźnie i ciepło, jednak miała swoje kłopoty. Zmarła jedna córka, chorowała druga… W sierpniu 1873 roku lecą z Kudobińców smutne wiersze do przyjaciela, adwokata Melitona Buczynskiego w Stanisławowie. „Chciałbym ja naprawdę ożenić się tej jesieni, ale widać jakoś ciężko mi. Może i tak zostanę bez żony. Oswajałem się z tą myślą od dawna”. Lecz zaiste „niezbadane” są sprawy sercowe. Nie minie pół roku, jak Jewhen będzie pisał do wuja do Przemyśla już z zupełnie innymi uczuciami: „8 lutego, w niedzielę, poślubię pannę Adelę Bobykewycz, córkę księdza Antoniego ze Studzianki pod Kałuszem, 3 mile od Stanisławowa”. Justyn Żelechiwski ucieszy się przyjemną wieścią od bratanka i chętnie przyjedzie zastąpić mu „ojca przy takim ważnym akcie”. Wesele nie będzie huczne, ale wysokich gości na nim nie zabraknie. Obok pana adwokata, przyjaciela Melitona Buczynskiego, siedzieć będzie znany w całej okolicy sędzia z Tyśmienicy Tyt Zajaczkiwski, obok wuja Justyna – znany profesor „filozofii” Julian Cełewycz… Po kieliszku wypitym, ożywią się przy rozmowie „o sprawach społecznych” księża Antoni Bobykewycz i Tadej Żehałowycz… Tego samego roku, 18 grudnia, u Żelechiwskich pojawi się pierworodny. W przeddzień święta Mikołaja kwestia wyboru mu imienia odpadnie sama z siebie, i ojciec od pierwszych dni będzie wołał syna nie inaczej, jak Mykolcio. Jewhen również „sam” wybrał sobie imię czterdzieści lat temu. Urodził się 24 grudnia, a 23 i 26 przypadają na dni męczenników Jewhenów – Cezarejskiego i Sebastijskiego… Taka już tradycja w rodzie Żelechiwskich… Zresztą, wśród ludzi, którzy służyli Bogu, było to zwyczajne. Po półtora roku, pod koniec lipca, pojawi się Marynka, również na cześć świętej wielkomęczennicy. Głównym opiekunem i wychowawcą dzieci będzie Adela. On całymi dniami będzie przepadał w pracy i tylko wieczorem zajrzy do nich na kilka minut. Kiedy położą się spać, naftowa „lampa” będzie płonąć przy biurku Jewhena do północy. Lecz praca nad słownikiem posuwała się wolniej, niż planowano. W 1877 roku miał zamiar go zakończyć. Ale nastał już 1879, a końca wyczerpującej pracy nie było widać. Do pracy potrzebna jest specjalna literatura. A skąd ją weźmiesz, kiedy i tak żyjesz dość skromnie. Przychodzi już sprzedawać książki z własnej biblioteki. „Wybaczcie mi, że trudzę Was moją tak prywatną sprawą, — pisze Żelechiwski do studenta filozofii Uniwersytetu Lwowskiego Leonida Zakłynskiego, — brak pieniędzy, a wydatki nadzwyczajne zmuszają mnie rozstać się z tym moim dobrem”. Praca rozciąga się jeszcze na dwa-trzy lata. Lecz nagle trzeba ją przerwać całkowicie. Jakoś niepostrzeżenie, znienacka na policzku Żelechiwskiego pojawił się bolesny guz. Stanisławowscy lekarze rozciąć go nie odważyli się. Trzeba było jechać do Lwowa. Na początku marca Żelechiwskiego operują. Na pierwszy rzut oka, udanie. „Po szczęśliwej operacji goję się”, — powiadomi Melitona Buczynskiego. Lecz później sprawa obróci się na gorsze. 30 marca temu samemu przyjacielowi wyzna: „Wróciłem ze Lwowa, ale nie wyleczony. W środę, 2 kwietnia rano, wyjeżdżam do Wiednia do doktora Billrotha”. On jeszcze nie wie, że guz na policzku – jest złośliwy! Po powrocie z Wiednia znów zasiada do pracy nad słownikiem. Dobiera i systematyzuje słowa z utworów Storożenki, Kulisza, Marko Wowczok… Zwraca się do Ołeksandra Barwińskiego z prośbą zdobyć dla niego „Małoruski zbiór literacki” Mordowcewa, „Elementarz” Szewczenki, „Południoworuski zbiór” Metłynskiego, „Jaskółkę” Hrebinki, „Dumy historyczne” Maksymowycza… Żelechiwski nie ukrywa się ze swoją pracą. Chętnie przysłuchuje się radom specjalistów. Na wczesnym etapie układania słownika pomagał autorowi Mychajło Drahomanow. Nieco później jego naukowym „kierownikiem” stał się ogólnie znany w europejskim świecie filolog-slawista Franz Miklosich. Autorytatywny uczony, zapoznawszy się z kapitalnym zamysłem stanisławowskiego pedagoga, zatwierdził główne zasady budowy słownika, a także zaproponowaną w nim pisownię, która zyskała później nazwę „żelechiwki”. „Żelechiwka” od 1886 roku torowała sobie drogę w życie, a od początku lat 90. była oficjalnie wprowadzona w szkołach Galicji i Bukowiny. Jej również używano w wydawnictwach narodowców i Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki… Sprzyjała zbliżeniu zachodnioukraińskiej pisowni ze wschodnioukraińską… Jednak ostatecznie chaos pisowniowy i „wojna alfabetowa” w Galicji nie ustały, ponieważ reskrypt austriackiego ministerstwa nie rozciągał się na wydawnictwa i periodyki. Dalsze szlifowanie języka literackiego, zbliżenie go do języka Naddnieprza spadło na barki młodszych pokoleń, w szczególności Iwana Franki… IV Od 1882 roku zaczyna się przygotowanie „Słownika” w drukarni Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki we Lwowie. Właściwie, pierwszego jego tomu. Żelechiwski – w podniosłym nastroju. Wreszcie, przynajmniej poszczególnymi wydaniami (po 80 stron), ale już można podziwiać owoce własnej „niezmordowanej” pracy. Na dalszy plan zeszły sprawy domowe, machnął ręką na zdrowie. „Słownik” ma już 305 prenumeratorów. Pięć egzemplarzy zamówił Petersburg, piętnaście — Kijów, trzydzieści dwa rozejdą się po Ukrainie. Są zamówienia z Ameryki. Jego słownikiem interesuje się doktor Vetter z Uniwersytetu w Cambridge. Prenumerata dla Żelechiwskiego — sprawa ważna, gdyż słownik wydaje na własny koszt. Trzeba przecież rozliczyć się z długami.
Rok 1883 i pierwsza połowa 1884 były dla niego najbardziej napięte. Oddawał do druku materiały, nanosił poprawki do tekstu, robił korektę odbitek… Często kursował do Lwowa. W końcu udało się wydrukować pierwszy tom. Pod koniec roku przeczytał i pierwszą recenzję swojej pracy. Odpowiedział znany pedagog, etnograf Kałenyk Szejkowski. Analiza była skrupulatna i wykwalifikowana. To cieszyło Żelechiwskiego. Zgadzał się z autorem recenzji. Zarówno z jego pochwałą, jak i krytycznymi uwagami. Do słownika rzeczywiście trafiło zbyt wiele obcojęzycznych słów, w wielu — nieprawidłowy akcent. Wystarczało elementarnych literówek, co jest szczególnie niepożądane… Wszystko to trzeba uwzględnić przy przygotowaniu drugiego tomu. Zatem, znowu – do dzieła! Nierzadko pracę przerywali goście z okolicznych wsi. Nie było dnia, żeby ktoś z chłopów nie „zapukał” do drzwi „profesora” Żelechiwskiego, który przyjmował ich z „otwartymi ramionami, wspierając ich cennymi radami, książkami oraz zachęcając do zakładania czytelni, bractw trzeźwości”… Żelechiwski i sam wybierał się w gości do chłopów. W Stanisławowie był przewodniczącym „Proświty”, którą sam zorganizował, radnym miasta, członkiem rady powiatowej, „nadzorcą” filii „Narodnej Torhiwli”… A w ostatnich miesiącach swojego życia brał jeszcze udział w tworzeniu „Towarzystwa Ruskich Kobiet”. …Był zmęczony, wyczerpany pracą i chorobą, ale na plac Rynek 6, gdzie 8 grudnia 1884 roku odbywało się pierwsze posiedzenie kobiet, jednak poszedł. Przecież weźmie w nim udział Iwan Franko! Jeszcze 4 października 1882 roku w liście do Iwana Bełeja Żelechiwski nazwał go „olbrzymem naszej literatury”. Ich relacje właśnie wtedy się zawiązywały. 12 listopada 1882 roku Franko z Nahujowic pisał do Mychajła Pawłyka: „Słowa nasze wspólne i mój późniejszy zbiór przekazałem Żelechiwskiemu”. Swoje pocztówki czy listy do Franki podpisywał jako „szczery przyjaciel Jewh. Żelechiwski”. Lecz znajomość była korespondencyjna. A 4 sierpnia 1884 roku, kiedy Franko na cztery dni przyjechał do Stanisławowa, „komitet miejscowy” pod wodzą Melitona Buczynskiego i „przy pełnej pomocy zwłaszcza Jewhena Żelechiwskiego oraz Leonida Zakłynskiego” postarał się „o wygodne pomieszczenie wędrowców po prywatnych domach”, a co więcej — „ruskie domy profesorów Żelechiwskiego, Zakłynskich, Kluczenków i in. były głównymi centrami licznych spotkań”, „roiły się gośćmi”… I oto Franko występuje przed kobietami w pomieszczeniu „Ruskiej Czytelni”, wyróżnia Adelę, jego żonę, która bierze „żywy” udział w życiu społecznym. Miło mu to słyszeć, tak jak i to, że „olbrzym literatury” poparł inicjatywę Natalii Kobrynskiej i nie raz podkreślił znaczenie takiej kobiecej organizacji. Przyjemne jest też to, że jego Adela została wybrana na zastępczynię pani Natalii. W przerwie Franko podejdzie do Żelechiwskiego, aby przypomnieć letnią „wędrówkę” w Stanisławowie i jeszcze raz podziękować panu profesorowi za pomoc w „kwaterowaniu”. Zamienią kilka zdań o pożytecznej pracy stanisławowskiego profesora, który „naszej mowy skarbiec dźwignął”. Bardziej wyczerpującą charakterystykę słownikowi Żelechiwskiego Franko da w „Zarysie historii literatury ukraińsko-ruskiej”: „Trzeba wspomnieć niektóre ważne publikacje, które wyszły z obozu narodowców osobnymi książkami… W pierwszej linii trzeba tu wspomnieć „Małorusko-niemiecki słownik” Jewhena Żelechiwskiego, nauczyciela gimnazjum w Stanisławowie…. „Słownik” Żelechiwskiego, jak na swój czas, był bardzo dobry i, przyjmując pisownię fonetyczną, stał się podstawą późniejszego zwycięstwa fonetyki w szkole i urzędach. Była to ostatnia i najlepsza praca człowieka bardzo sympatycznego i szczerego miłośnika narodu”… Sporo czasu zabierała Żelechiwskiemu korespondencja. Jego adresatami byli już wspomniani Drahomanow i Miklosich, Omelan Ohonowski, Ołeksandr Konyski, Iwan Neczuj-Łewycki, Jurij Fedkowycz, Iwan Bełej, Iwan Franko… …Na początku 1885 roku w liście do wuja Justyna Żelechiwski napisze: „Cały mój czas pożera ta ciężka nieprzerobiona praca. A mnie mój ból nie opuszcza”. Po półtora miesiąca Justyn Żelechiwski przeczyta w „Dile”: „Jewhen Żelechiwski, profesor wyższego gimnazjum w Stanisławowie, przewodniczący stanisławowskiej filii towarzystwa „Proświta”, autor małorusko-niemieckiego słownika, dobry pedagog i pracowity działacz spoczął w środę wieczorem w sile męskiego wieku”. To stało się 18 lutego. Miał czterdzieści jeden lat. Drugi tom słownika porządkował do druku współpracownik z gimnazjum Sofron Nedilski. …W ostatnią drogę Żelechiwskiego odprowadzał nie tylko Stanisławów, miasto, w którym żył i pracował ponad dwanaście lat. Mięli w rękach kapelusze i uszanki siwowłosi miejscy inteligenci i chłopi z okolicznych wsi. Nie przestraszyli się zawiei przyjaciele i pobratymcy ze Lwowa. Młodsi gimnazjaliści nieśli liczne wieńce, starsi – trumnę z ciałem zmarłego. Biły kościelne dzwony. Za trumną szła, szlochając, żona, zapłakani Mykolćo i Marynka. Posiwiałą matkę zmarłego prowadził pod rękę stateczny ojczym Żehałowycz… Mowę pogrzebową na cmentarzu wygłosił redaktor „Diła”, pobratymiec Iwan Bełej. Po nim głos zabrał pisarz, profesor gimnazjum Hryhorij Cełynski, powiedzieli swoje „żegnaj” nauczyciele Iwan Werchratski i Leonid Zakłynski, wystąpił ktoś z uczniów. …Z cmentarza Sofron Nedilski wracał już o zmierzchu. Myślał o towarzyszu. Tak mało wyznaczył mu los. Przeżył ojca o jakieś osiem lat. Lecz zaraz się opamiętał: do Żelechiwskiego podobna arytmetyka nie ma zastosowania. On przeżyje ich wszystkich o wiele bardziej… Po 20 latach w Kołomyi profesor Nedilski przekona się o tym jeszcze raz, gdy przeczyta w artykule Borysa Hrinczenki, że praca Żelechiwskiego „jest jedynym podręcznikiem, przy pomocy którego europejski czytelnik może zapoznać się z ukraińską mową i literaturą”.
Maschinelle Übersetzung
Ukraińskie filmy, których premiery odbyły się w ostatnim czasie, tak różne gatunkowo i niepodobne do siebie, mają jednak coś wspólnego: wielu z tych, którzy tworzą ukraińskie kino XXI wieku, przyswoiło i twórczo rozwija doświadczenia swoich poprzedników — twórców ukraińskiego kina poetyckiego z jego przypowieściowością, wyrazistością wizualną, surrealizmem, dbałością o ukraińskie tradycje i obyczaje. A były przecież czasy, kiedy ukraińskie kino poetyckie ogłaszano bądź ideowo szkodliwym, bądź w ogóle nieistniejącym… Hanna ANTYPOWYCZ (DENYSKO), m. Połtawa Ukraińskiego kina poetyckiego „nie było, nie ma i nie będzie” Pamięć to zdumiewający fenomen: możesz zapomnieć to, co było wczoraj, ale nagle z jej głębin we wszystkich szczegółach może wypłynąć coś, co widziało się lub słyszało pół wieku temu. Bardzo często jest to związane z ówczesnymi silnymi emocjami – pozytywnymi czy negatywnymi. Otóż tak od czasu do czasu nieproszony przypomina mi się dzień sprzed 46 lat, kiedy po raz pierwszy z bliska zobaczyłam Szczerbyckiego i byłam zszokowana tym, kogo i jak „gromił” za ideologiczne wypaczenia w swoim przemówieniu. Oszołomiło mnie już pierwsze słowo przemówienia Szczerbyckiego na ideologicznym kurultaju: czytał swój referat po rosyjsku! My w Połtawie za czasów sekretarzowania Fedora Morhuna do tego nie przywykliśmy, przy nim w obwodowym komitecie KPU tylko wydział przemysłu szprechał „po ogólnorozumianemu”, inni pracownicy porozumiewali się w języku ojczystym. (Chociaż rusyfikacja nabierała tempa i w naszych stronach). Słuchałam Szczerbyckiego i jeszcze jednego „nieużytecznego hamulca”, Małanczuka, 4 października 1974 roku na zebraniu aktywu ideologicznych pracowników organizacji partyjnej republiki. Oprócz tego, że najwyższa osoba urzędowa USRR mówiła obcym językiem, nieprzyjemnie uderzało też to, jakim nudnym głosem odczytywał Szczerbycki to, co napisali mu podwładni. Wydawało się, jakby był jakąś nakręcaną lalką. Aż nagle pośród tego obcojęzycznego potoku kompartyjnych sztamp do moich uszu doleciała… nazwa gazety, w której pracuję – „Komsomołeć Połtawszczyny”! Oho, krzyżują nas za ideologiczne błędy! Gazeta ośmieliła się wspomnieć o kierunku w ukraińskiej kinematografii – kinie poetyckim! I oto werdykt partyjnego boga, czy bożka, czy bałwana: „U nas nie było, nie ma i nie będzie żadnej innej metody, oprócz metody socjalistycznego realizmu…” O tak! A co z prawdziwym kinem poetyckim, które przemawia do ukraińskiej duszy tak swojsko, współbrzmiąco, wywyższa ją ponad codzienność, ponad rozpacz, ponad straty i porażki, daje nadzieję na to, że dobro, poświęcenie i miłość zwyciężą zło?.. Co, mamy wyprzeć się „Cieni zapomnianych przodków” Paradżanowa, „Kamiennego krzyża” i „Zachara Berkuta” Leonida Osyki czy „Białego ptaka z czarnym znamieniem” Jurija Illenki?.. Przecież to najlepsze, co widzieliśmy w ostatnim czasie! Jakaż publikacja wywołała taki gniew partyjnych durniów? To recenzja „Ku wysokiej prostocie” reżysera Jurija Laszenki na film Wasyla Illaszenki „Nowosiele”, wydrukowana w „Komsomolcu Połtawszczyny” 21 września 1974 roku, a dokładniej jej początek: „Kilka lat temu ukraińska kinematografia kilkoma filmami dała potężny plusk świeżej fali w sztuce filmowej. Te filmy nazwano kinem „poetyckim”, połączyły one reżyserów w „szkołę”, sformułowały jej osobliwości w kilka charakterystycznych cech: sprowadzenie fabuły do przypowieści, rezygnacja z charakterystyk psychologicznych, akcent na komponentach wizualnych, ciągoty do etnografizmu, do egzotycznego materiału itd. Nie wiadomo, czy film „Nowosiele”, który nakręcił W. Illaszenko w studiu filmowym imienia O. P. Dowżenki, stanie obok filmów tej „szkoły”. Lecz poetycka aura (prawdopodobnie błąd drukarski, powinno być poetyckość obrazu. – H. A.) jest niezaprzeczalna, łatwo przenika do serca człowieka i zniewala je”. Wydawałoby się, co takiego antyradzieckiego, „mieszczańsko-nacjonalistycznego” jest w tych wierszach, że trzeba zaliczać je do ideologicznych wypaczeń i wpisywać krytykę do referatu Szczerbyckiego? Ale musimy rozumieć cały kontekst, a także znać historię powstania tej recenzji w połtawskiej młodzieżówce, wtedy jednej z najlepszych na Ukrainie. Takie było kino w środku lata 1974 roku! W 1974 roku w naszym obwodzie główny reżyser Wasyl Illaszenko, rodowity mieszkaniec Połtawszczyzny (obecnie jego rodzinna wieś Czechówka należy do rejonu czornobajowskiego obwodu czerkaskiego), operator-reżyser Jurij Harmasz (też nasz ziomek, rodem z Kowaliwki w rejonie szyszaćkim) kręcili film „Bez miłości nie można” (do kin wszedł pod tytułem „W środku lata”, bo cenzura wycięła miłość). Dowiedziawszy się, że w naszych stronach kręcą film, redaktor „Komsomolca Połtawszczyny” Pawło Kłymenko wysłał w delegację do ekipy filmowej doświadczoną i wysokiej klasy dziennikarkę Zinaidę Myronenko. Więc 1 września 1974 roku gazeta wydrukowała pod rubryką „Film kręci się na Połtawszczyźnie” jej opowieść, zatytułowaną „Bez miłości nie można”. Autorka opowiada, jak filmuje się niepokojące kadry, kiedy buldożer nadciąga, by wykarczować potężny dąb-piękniś (ten olbrzym, który ma ponad 750 lat, stoi do dziś w Wełykiej Bahaczce, my z mężem kiedyś fotografowaliśmy się przy nim). Dziennikarka cytuje słowa głównego reżysera, operatora-reżysera, aktorów Kostiantyna Stepankowa oraz Bohdana Stupki. I kończy tak wymownym akapitem: „Trwają zdjęcia nowego filmu. Wkrótce jego bohaterowie ze szczerą przekonaniem, wszystkimi swoimi czynami, zachowaniem, życiem powiedzą widzom: bez miłości nie można, bez miłości do życia, do ziemi, do człowieka, do sprawy, którą się wykonuje… A dzisiaj swoją pracą, natchnieniem, niestrudzonym poszukiwaniem tę prawdę potwierdzają artyści, wspaniali ludzie, którzy z wielką miłością pracują nad filmem – z miłością do sprawy i do ludzi”. Opowiedzieć o tym, co z tymi wspaniałymi ludźmi i ich dziełem robili partyjni cerberzy, Zinaida Myronenko mogła dopiero w niepodległej Ukrainie. W gazecie „Połtawski wisnyk” nr 50 z 12 grudnia 2008 roku pod rubryką „Połtawska „Kinoskarbnica”” opublikowała materiał „W środku lata”, gdzie opowiedziała i o niektórych humorystycznych szczegółach kontaktów z twórcami filmu, i o tym, czego nie mogła naświetlić w publikacji z 1974 roku. Dziennikarka cytuje słowa Kostiantyna Stepankowa: — Nie liczcie zbytnio na rozgadanie Illaszenki. On w ogóle jest człowiekiem w sobie. Może to trochę i z natury. Ale są też inne przyczyny. Bardzo bliska jest mu wieś z jej problemami. Dlatego też wziął się za kręcenie takiego filmu, kręcenie szczerze i prawdziwie. Ale… Cenzura nie drzemie. Oto i tną, tną po żywym. I wycinają to, co najprawdziwsze, najbardziej życiowe, najjaśniejsze, może i najbardziej artystyczne momenty. Zresztą, nie darzy Wasyl Wasylowycz sympatią waszej braci – dziennikarzy. Czasami piszą powierzchownie, sądząc kategorycznie o tym, czego nie rozumieją. Czasami aż wstyd od, wybaczcie, szczenięcego zachwytu… „Na szczęście, przepowiednia Kostiantyna Petrowycza nie sprawdziła się, — pisze Zinaida Myronenko. — Wasyl Wasylowycz prawie wszystkie przerwy oddawał mnie/
nie. Chodziliśmy ścieżkami wokół stadionu, a on mówił o tym, co go bolało – o wsi i swoim filmie. Czy to dla niego nadeszła godzina, kiedy trzeba się wygadać, czy to poczuł pokrewną duszę (przecież ja pochodzę ze wsi i w tamtym czasie, pracując w gazecie, zdążyłam wiele zobaczyć i zrozumieć), ale nasze rozmowy były dość szczere”. Artykuł-wspomnienie dziennikarka kończy podrozdziałem „Za kadrem”: „Czytając publikację sprzed 35 lat, rozumiem, że powinnam była powiedzieć więcej, kopnąć głębiej, ale wtedy bałam się nieostrożnym słowem zaszkodzić ludziom, którzy mi zaufali. Jednak czekała mnie miła niespodzianka: przebywając w Połtawie, ekipa Dowżenki zawitała także do naszej redakcji. Od nich przyszło mi usłyszeć: — Wasyl Wasylowycz, jak i wszyscy, jest zadowolony z tego, jak pani napisała. Koniecznie zaprosimy panią do studia, by pobłogosławić taśmę do rozpowszechniania. Jeśli, oczywiście, ją przyjmą. Taśmę ze zgrzytem przyjęto. I do studia mnie zaproszono. Jednak nasz skromny „bankiet” w wąskim gronie, do którego dołączył też Ołeksandr Biłasz, który napisał muzykę do filmu, nie stał się triumfalny: jego twórcy bardziej smucili się, niż cieszyli, bo z nakręconej taśmy mało co zostało. Na ekrany kin film trafił z licznymi bliznami od nożyc cenzury, które faktycznie okaleczyły pracę artystów… I to jeszcze nie wszystko. Niektórym uczestnikom ekipy filmowej faktycznie „odcięto tlen” — przez długi czas nie dawano pozwolenia na kręcenie, faktycznie czyniąc ich bezrobotnymi”. Zinaida Myronenko cytuje fragment wywiadu z Jurijem Harmaszem, który znalazła w internecie i w którym artysta opowiedział o prześladowaniach, jakich doznał od kompartyjnych urzędników — nienawistników ukraińskiego kina poetyckiego: „Po tym obrazie („W środku lata”) przez rok nie dawano mi pracować. Rzecz w tym, że było w nim dużo kadrów z żółtym i błękitnym… Znalazłem miejsce, gdzie stała stara chata, a obok niej – spora polana, gdzie kwitła żółta dziewanna. Matka stała wśród tych kwiatów, a do niej szedł syn z chabrami. Aktorka Iryna Szewczuk w błękitnej sukni biegała po żółtym polu rzepaku. Tak wyszło bez zamiaru, bo wtedy o niepodległości Ukrainy nawet nie można było pomyśleć. Po prostu ładne połączenie kolorów – żółte z błękitnym. Albo takie: matce śnią się jej synowie, z których jednego grał Bohdan Stupka. We śnie widzi na zielonej trawie wyhaftowany ręcznik, po którym pełznie wąż. Podczas przeglądu obrazu w Derżkino jeden z kierowników tego urzędu mówi: „Rozumiemy, że ręcznik to obraz Ukrainy. A co chcieliście przez to powiedzieć – kto pełznie po Ukrainie?”. Wasyla Illiaszenkę oskarżano jeszcze o wiele rzeczy. Na przykład przewodniczący kołchozu Ruban, którego grał Kost Stepankow, miał kochankę i nieślubne dziecko. A nam: „Czyż takie coś może zdarzyć się z przodującym przewodniczącym?!”. Po tym, żeby dobrze zapamiętał „naukę”, mi, na przykład, przez rok nie dawano kręcić. Zaproszenia przychodzą, a komitet partyjny zabrania…” „Takie to było kino w środku lata 1974 roku”, — kończy dziennikarka swoją opowieść. „Studnia dla spragnionych” „W środku lata” Zakręcali pęta do poprzedniego poziomu Dlaczego kino poetyckie znalazło się pod tak brutalnymi ciosami kompartyjnych sterników? Jeśli poczytać to, co „towarzysz W. W. Szczerbycki” wyczytywał z kartek na wspomnianym zebraniu aktywu (prasa drukowała ogólniki z jego przemówienia w przekładzie RATAU), to zrozumiesz, pod jakim czujnym nadzorem było tych 500 kinematografistów, o których wspomniano w wystąpieniu. Bo przecież „nie można osłabiać uwagi wobec klasowego, internacjonalnego wychowania pracujących”, a prowadzone ono ma być tak, aby „internacjonalistyczne idee, które opanowują rozum”, podporządkowywały sobie przekonania i przekształcały się, „według słów K. Marksa, w „więzy, z których nie można się wyrwać, nie rozrywając swojego serca…”. Tłumacze pozostawili słowo „więzy”, chociaż Ukraińcy w tym kontekście używają słów „pęta”, „kajdany”, „łańcuchy”. W porze chruszczowowskiej odwilży pęta nieco osłabły, przede wszystkim dzięki ujawnieniu kultu jednostki Stalina i uznaniu nielegalności niektórych represji, i oto należało znów zakręcić te pęta do poprzedniego poziomu. Więc na zebraniu aktywu podkreślano, że „wzmocnienie ideologicznej walki w warunkach odprężenia międzynarodowego napięcia wymaga od wszystkich ideologicznych kadr <…> konsekwentnie, ofensywnie i przekonująco demaskować burżuazyjną i rewizjonistyczną ideologie, nacjonalizm i syjonizm” (ze sprawozdania RATAU „Hodować i wychowywać ideologiczne kadry”). A więc tym „ideologicznym kadrom”, do których zaliczano i 500 kinematografistów, partyjni bonzowie nie zamierzali wybaczać zainteresowania prawdziwą historią narodu ukraińskiego, jego zwyczajami, mentalnością, kulturą, a nawet pięknem przyrody naszej ziemi – błękitem nieba i złotem pól, Karpackimi górami i strumykami, stepami, gdzie pośród wypalonej pod słońcem trawy uparcie kwitnie coś błękitnego... Więc, na przykład, „Studnię dla spragnionych” Jurija Illenki, nakręconą w 1965 roku, nie wpuszczano do rozpowszechniania przez 22 lata! Illenko uważany jest za rekordzistę pod względem taśm, które zakazywano – było ich siedem. Jak policzył ten utalentowany reżyser, 18 lat był w pracy, a 32 – bezrobotny. Lista ukraińskich filmów, które zakazywano w latach 70., jest długa, to osobny temat, ale kilka wspomnimy. Nakręcony na Połtawszczyźnie obraz „Zaginiona gramota” (1972 rok) pokazano dopiero po 12 latach. Zbyt „poetyckiego” reżysera Wiktora Hresia w ogóle odsunięto od pracy nad filmem, powierzono reżyserię Borysowi Iwczence. Ale i to, co zrobił Iwczenko, nie zadowalało. Kozacki marsz przy wjeździe kozaków do Petersburga usunięto, niemiecki akcent rosyjskiej carycy także…
Maschinelle Übersetzung
Zakazano „Sumienie” Wołodymyra Denysenki, „Długie pożegnania” Kiry Muratowej, „Białe chmury” Rolana Serhijenki… Film „W środku lata” Wasyla Iljaszenki ryzykował znalezieniem się na tej liście. A recenzja Jurija Laszenki była próbą udowodnienia partyjnym cerberom, że Wasyl Iljaszenko to utalentowany reżyser, nakręcił dobry obraz „Parapetówka”, a stąd wynikało, że do jego nowej pracy nie warto tak się przyczepiać… Wyraził Laszenko i pewne uwagi – żeby nie powiedziano, że wychwala kolegę, z którym pracuje. Ale cerberzy mimo wszystko podnieśli wrzawę, bo aluzję zrozumieli, a to poetyckie kino siedziało im w gardle… „Naszą sprawą jest dzwonić…” Z wiarą w „Naszą sprawą jest dzwonić”, w nieśmiertelność ukraińskiego ducha tworzyło się ukraińskie kino poetyckie. I choć reżyserzy oraz scenarzyści musieli budować fabuły tak, aby cenzura nie postawiła krzyżyka na filmie ostatecznie, a ich nie zesłano „na Sybir nieprzebyty”, to widz już nauczył się odbierać podtekst. I zostawały z nami na zawsze kadry z „Białego ptaka z czarnym znamieniem”: słowa Oresta – żołnierza UPA o tym, że nie po drodze nam ani z Moskalami, ani z Niemcami, i jego ostatni taniec z Daną; i to, jak rechocze Moskal, kiedy brat daje bratu-Ukraińcowi policzek; i bocian, który złapał żmiję; i słowa ojca Myrona: „Naszą sprawą jest dzwonić. A czy będzie świt, czy nie – to już Jego sprawa”. Tak samo przemawiał do naszych serc świadek wielowiekowej historii narodu ukraińskiego, ten potężny dąb z Bahaczanki, w obronie którego przed buldożerem stawała delikatna nauczycielka – kadr z pociętego-zniszczonego, a jednak poetyckiego filmu Wasyla Iljaszenki. …Minęło prawie pół wieku. Czas dowiódł absurdalności i nieludzkości komunistycznej ideologii, okrutnego, ludobójczego charakteru tych żądań i oskarżeń, które susłowy – szczerbyckie – małanczuki wysuwały wobec ukraińskich twórców, w szczególności filmowców. Odszedł w niebyt „metod socjalistycznego realizmu”, a ukraińskie kino poetyckie – jest na fali wznoszącej! Ono, rzecz jasna, zmieniło się, może krytycy-filmoznawcy będą nazywać je inaczej, ale dla nas, widzów, na przykład „Tołoka” Mychajła Illjenki, której premiera odbyła się w sierpniu 2020 roku, – to ukraińskie kino poetyckie XXI wieku: film-przypowieść o niezniszczalności ukraińskiego ducha, ukraińskiego ładu i zwyczaju… Więc wszystko stało się dokładnie odwrotnie do tego, co twierdził Szczerbycki jesienią 1974 roku, ogłaszając ukraińskie kino poetyckie nieistniejącym i krytykując gazetę „Komsomolec Połtawszczyzny” za to, że ośmieliła się o nim wspomnieć. Zatem pozostaje powtórzyć słowa ojca Myrona z „Białego ptaka z czarnym znamieniem”: „Naszą sprawą jest dzwonić…”. Albo słowa ojca Witalija z serialu „I będą ludzie”, nakręconego na podstawie utworów naszego ziomka Anatolija Dimarowa, którego premiera na STB odbyła się w dniach, kiedy piszą się te słowa: „Miejcie świątynię w sercu”. Nowe pokolenie ukraińskich filmowców przyswoiło doświadczenie poprzedników – twórców poetyckiego kina i, nie gasząc ducha, mając w sercu świątynię miłości do własnego narodu, trzyma swoje przyczółki Wolności, zarówno politycznej, jak i twórczej… Gdyby jeszcze nasi rządzący wszystkich przetasowań mieli takie samo zrozumienie tego, co ważne dla narodu – żeby nie ucinano finansowania branży filmowej, jak robi obecna władza, nie anulowano wyników już przeprowadzonych pitchingów, uświadamiali sobie, że nie można wygrać ani zbrojnej, ani informacyjnej wojny z krajem-okupantem, jeśli w kanałach telewizyjnych będą puszczać to stare prostalinowskie moskiewsko-sowieckie filmy, to seriale z gloryfikacją rosyjskiej broni czy rosyjskich bandytów, to niskiej jakości wypociny-komedie, gdzie zza codziennych żartów raz po raz wystawia nos sowiecka ideologia zleceniodawców i wykonawców projektu. …A kropkę w tym artykule stawiam, będąc na premierze filmu Ołeksandra Denysenki „Taras. Powrót”. Przed oczami wyobraźni przepływają jego kadry, przypominają się wszystkie inne premiery filmowe, na których byłam ostatnio, i w duszy krzepnie wiara: rozwoju prawdziwego ukraińskiego kina XXI wieku – różnorodnego gatunkowo, dynamicznego, głęboko psychologicznego i poetyckiego – retrogradom już nie zatrzymać! Lesia WORONIUK Kiedy zobaczyłam tylko zwiastun filmu Atlantyda / Atlantis reżysera Wałentyna Wasjanowycza, od razu poczułam – to będzie poruszające kino o wojnie. Uważnie śledziłam festiwalową historię tego obrazu i cieszyłam się z każdego zwycięstwa. Film całkowicie zasłużenie zebrał i kontynuuje zbieranie wszystkich najsłynniejszych nagród filmowych świata. Co więcej – „Atlantyda” jest nominowana od Ukrainy do „Oscara” i mam wielką nadzieję, że w końcu właśnie ten film przywiezie nam najbardziej prestiżowe wyróżnienie filmowe świata. Niech wybaczą mi drodzy Achtem Seitabłajew z „Cyborgami” oraz Serhij Łoznycia z „Donbasem”, bo muszę przyznać – Wałentyn Wasjanowycz z „Atlantydą” stanął na czele mojego TOP-3 filmów o wojnie. Nie będę opowiadać fabuły filmu. Chcę napisać o nastroju i estetyce. Każdy kadr – po prostu idealny – to żywe wielokompozycyjne płótno. Każdy kadr wypełniony jest wielopoziomową symboliką – kiedy najpierw odczytujesz główne wydarzenie, a potem dodatkowe znaczenia, których jest nieskończona ilość.
A te długie, integralne, złożone sceny bez żadnego montażu i krzątaniny — rozwiązania reżyserskie działają nie tylko na rzecz efektu estetycznego, ale i emocjonalnego, przenikając na wskroś. Twórcom filmu udało się osiągnąć jakiś niewiarygodny stan — to kino artystyczne wygląda jak dokumentalne, bo nie ma żadnej granicy i sztuczności między tobą a bohaterem, a jednocześnie — to absolutna poezja. Główni bohaterowie to nie aktorzy, a uczestnicy wojny, oni po prostu i uczciwie żyją w kadrze. Andrij Rymaruk, bardzo prawdziwy główny bohater. Tak jak praca scenografa Władlena Odudenki. Osobno wyróżnię język — solidna potoczna ukraińszczyzna bez literackości i plastiku, to bardzo organiczne. Uważam również za absolutny cud scenariuszowy to, że psychodeliczność, ból, zespół stresu pourazowego, postwojenno-apokaliptyczny stan bohaterów udało się przekazać bez sztampy, kiedy bohaterowi jest źle i pije — ani kropli alkoholu. I przez to bohaterowie wyglądają jeszcze silniej — są w piekle, którego nie próbują niczym gasić, a przekształcają je, jak mówi główny bohater, „w rezerwat”. Ale mimo wszystko dla widza „Atlantyda” to czysty arthouse, niczym czysty spirytus: parzy od wewnątrz, a nawet długie końcowe napisy nie dają zapasu czasu, by dojść do siebie i łatwo wyjść z sali. Osobno chcę napisać o twórczej odwadze Wałentyna Wasjanowycza. Z tego miejsca będzie to ciekawe i pożyteczne dla wszystkich moich przyjaciół-artystów. Jak często słyszycie, że wasze dzieło to nie format, trzeba je przerabiać, nie będzie na nie popytu, nie odpowiada kanonom, że po 3 sekundach widz już przełączy kanał, film czy promo na Facebooku, że świat jest przepełniony informacją i macie jeden wdech, by pochwycić widza? Otóż — to wszystko jest wyjątkowy szum. Autorski styl reżysera Wasjanowycza to dowód na to, że bycie sobą i bycie wyjątkowym, słuchanie i brak krzątaniny — to najcenniejsze, co możecie dać współczesnemu, zbyt szybkiemu światu. Ponadto Wałentyn Wasjanowycz jest jednocześnie scenarzystą, reżyserem, operatorem, montażystą i współproducentem. Niech wam to dodaje sił, by zaczynać to, co zaplanowaliście, nawet nie mając początkowo ludzi o podobnych poglądach. Planuję jeszcze raz koniecznie pójść i obejrzeć na dużym ekranie. Nie przegapcie, póki kina nie zostały zamknięte ponownie. tego, że teatr to umowność. Oczywiście można było dodać brodę czy wąsy. Ale ja gram nie Don Kichota, a człowieka, który mógł nim być, gram pewną myśl. Na pokazie przedpremierowym spektaklu był moment, że widzę na sali Dulcyneę i daję jej kwiat. Póki co z tego twórczego odkrycia musiałem zrezygnować, gdyż w warunkach kwarantanny niepożądany jest bliski kontakt z widzem, ale myślę, że wrócę do niego w przyszłości. Oczywiście pracować w warunkach kwarantanny jest trudniej. Ludzie boją się chodzić na spektakle i ja ich rozumiem. Zachorowali moi przyjaciele, u niektórych z nich z powodu tej choroby zmarli rodzice. Ale jestem pewien, że wszystko przezwyciężymy, gdyż ludzkość przeżywała i nie takie nieszczęścia. Powoli zaczynam wznawiać działalność wyjazdową. Jeździłem do Słowiańska, gdzie na uniwersytecie pedagogicznym grałem spektakl według utworów Tarasa Szewczenki. Właśnie ten spektakl poprosił zagrać rektor uczelni. Jednak były obawy, jak go przyjmą w tym mieście, gdyż są w nim ostre rzeczy dotyczące Moskwy i Rosji. Przyjęli wspaniale. Spektakl odbił się echem. Grałem także w Kamieńcu Podolskim i Połtawie. Mam kontakty twórcze z ponad 40 miastami w całej Ukrainie, ale póki co w większości z nich nie mogą mnie przyjąć z powodu ograniczeń kwarantannowych. Chcę wystawić „Idiotę” Fiodora Dostojewskiego, ale jeszcze nie wiem, jak będzie brzmiał w języku ukraińskim, a dosłowne przetłumaczenie tego pisarza jest trudne. – Nasza współpraca z Mychajłem Ficą rozpoczęła się kilka lat temu – kontynuuje rozmowę reżyser-inscenizator Petro Myronow. – Był widzem na jednym z moich monodramów. Zaprosiłem go, aby wyreżyserować mu spektakl według A. Czechowa „Oświadczyny”. Spektakl odniósł sukces, wtedy Mychajło zaproponował mi napisanie inscenizacji „Sonaty Kreutzerowskiej” L. Tołstoja. Po „Sonacie Kreutzerowskiej” był „Rewizor” M. Gogola, a „Don Kichot” – nasz czwarty wspólny projekt. Przyznam, nie jestem przyzwyczajony do reżyserowania komuś monodramów. Byłem reżyserem, scenografem i aktorem własnych monodramów. Ale praca z takim aktorem jak Mychajło Fica to sama przyjemność. Gdyż pracuje on z takim pragnieniem, dokładnie robi to, co proponuje mu reżyser, a także rozwija myśl reżyserską. On cały oddaje się pracy aktorskiej. Ile razy nie oglądałbym „Sonaty Kreutzerowskiej” w jego wykonaniu, zawsze miałem łzy w oczach, gdy nadchodziła kulminacja. A to świadczy o wysokiej klasie aktora. Jeśli chodzi o „Don Kichota”, to nie od razu uwierzyłem, że to możliwe. Powiedziałem Mychajłowi, że on prędzej nie jest Don Kichotem, a Sancho Pansą. Napisałem mu monosztukę „Don Kichot oczami wiernego Sancho”. Ale ta sztuka nie przypadła Mychajłowi do gustu i wybrał Bułhakowa. Kiedy zdecydowaliśmy się na materiał, to z przyjemnością pracowaliśmy nad nowym spektaklem. Podczas kwarantanny pracowaliśmy u mnie w domu — rozstawialiśmy mizansceny, wyjaśnialiśmy wewnętrzne przejścia. Utrwaliliśmy tę pracę na próbie generalnej w Domu Aktora. Jestem zadowolony z naszej z Mychajłem pracy.
Maschinelle Übersetzung
Zasłużony artysta Ukrainy Myhajło Fica niedawno zaprezentował na scenie Domu Aktora NSTDU swoją nową monowystawę „Don Kichot”, stworzoną na podstawie noszącej ten sam tytuł sztuki Michaiła Bułhakowa, która z kolei powstała na motywach powieści Miguela Cervantesa. Myhajło przetłumaczył tekst sztuki na język ukraiński, a inscenizacji dokonał Petro Myronow.
Eduard OWCZARENKO
– Jak większość moich rówieśników, zapoznałem się z tym dziełem jeszcze w dzieciństwie – opowiada Myhajło Fica. – A dziesięć lat temu pojawiło się pragnienie, by je wystawić i zagrać. Ten temat dojrzewał długo, były inne inscenizacje, aż w końcu mogłem powrócić do „Don Kichota”. Ale cokolwiek by się działo, jeśli to jest twoje, jeśli to kochasz i tym żyjesz, to wszystko będzie tak, jak powinno być, a twoje nigdzie od ciebie nie ucieknie. W „Don Kichocie” zawarte są biblijne prawdy: nie czyń zła, czyń dobro, broń obrażonych, kochaj bezinteresownie całym sercem i duszą. A jeśli rządzisz, to rządź uczciwie. Kiedy zaś nie potrafisz rządzić, to odejdź z tego stanowiska i zajmij się swoją sprawą. Wziąłem do inscenizacji sztukę Michaiła Bułhakowa, nieco ją skróciłem, a wiele elementów dodałem do niej z powieści Cervantesa. W tym pomagała mi moja żona Łada. W perspektywie chciałbym sięgnąć także do twórczości samego Bułhakowa. Być może będzie to „Mistrz i Małgorzata”. Najważniejsze w każdej rodzinie, w każdym kraju – to miłość do siebie nawzajem. Dziś wielu ludzi jest rozgoryczonych – i to przeraża. Pamiętam czasy, gdy zabraniano chodzić do cerkwi, ale ludzie wtedy byli lepsi niż teraz. Uważam, że Bóg powinien być przede wszystkim w duszy i sercu człowieka. O tym właśnie jest nasza nowa wystawa. Don Kichot jest jak dziecko, ktoś uważa go za niespełna rozumu. Ale to właśnie on jest prawdziwym człowiekiem, który chce zmienić świat na lepsze. Reżyserem wystawy jest Petro Myronow. To już nasz daleko nie pierwszy wspólny projekt. Były zaledwie cztery próby, trzy w domu i jedna na scenie Domu Aktora. Kostiumy wymyślał sam, wychodząc z
Maschinelle Übersetzung
Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa kontynuuje popularyzację współczesnej ukraińskiej dramaturgii. Niedawno wystawiono tu spektakl „Zeszłoroczny śnieg” na podstawie sztuki Olega Mykołajczuka-Nyzowca „Zdejmijcie z niebios kelnera, albo po co nam zeszłoroczny śnieg”. Dzisiaj autor sztuki jest gościem „Słowa Proświty”.
— Kiedy zrodził się pomysł napisania tej monodramy? — Mniej więcej 10 lat temu. W centrum sztuki znajduje się bohater naszych czasów, kelner, który wspomina swoje minione osiągnięcia poprzez znaczące kobiety, które spotykał na swojej drodze życiowej i dla których, w jego mniemaniu, pozostał nauczycielem sztuki życia. Dlaczego sztuki? Ponieważ później zmienił zawód kelnera i został artystą. Właśnie tym chciałem podkreślić swój zamysł dotyczący tego, jak do sztuki trafiają przypadkowi ludzie, bardzo często w ogóle z nią niezwiązani. Alfonso, tak nazywa się główny bohater, ma w sobie bardzo wiele symbolicznego. Utożsamia się ze współczesnymi problemami: egoizmem, bezduchowością, zwątpieniem, które mają coraz większy wpływ na nasze społeczeństwo. Właśnie takich ludzi jak Alfonso jest dziś wielu na niwie sztuki. Sztuka pisała się nadzwyczaj szybko. W spektaklu miał wystąpić jeden aktor i lalki. Ale z czasem nastąpiła zmiana poglądów zarówno u autora, jak i bohaterów tego utworu. Prawdopodobnie samemu Alfonso zachciało się jakoś ożywić lalki, pragnął dialogu. Niemal od razu po napisaniu sztuka została wystawiona na Białorusi, nieco później – w Białej Cerkwi. Publiczność przyjęła te spektakle dobrze, ale już wtedy autor zwrócił uwagę na to, że w sztuce czegoś brakuje. Potem zrozumiał, że brakuje właśnie żywych kobiet, żywego kontaktu. Początkowo takie kobiety pojawiły się pod koniec utworu, a dalej zacząłem prowadzić je przez całą sztukę. A już podczas realizacji tego projektu reżyserka spektaklu Iryna Kałasznikowa w ogóle zrezygnowała z lalek, stały się one żywymi artystkami. Był to dość ciekawy zabieg i, jak się potem okazało, spektakl na tym tylko zyskał. — Proszę opowiedzieć o swoich partnerach w projekcie. — Bardzo cieszę się ze współpracy z Iryną Kałasznikową i Serhijem Melnykiem. Choć przyznam, że nie była ona łatwa. Iryna jest niezwykle interesująca zarówno jako aktorka, jak i reżyserka oraz pedagog. Wymagała od autora wyjaśnienia wszystkich metaforycznych wyrażeń, które zawarł w swojej pracy. Przez kilka tygodni analizowaliśmy samą sztukę. Rozmawialiśmy o tym, dlaczego bohater w tej sytuacji postąpił właśnie tak, dlaczego bohaterka poszła taką drogą, dlaczego dalej fabuła skręca właśnie w ten sposób. Myślę, że taka właśnie powinna być współpraca między reżyserem a autorem. Równie wymagająca Iryna była wobec wszystkich innych uczestników projektu, swoich byłych studentek, które i obecnie pracują ze swoim pedagogiem. Dotyczy to jej wychowanek Ołeksandry Polhuj i Małwiny Smałijczuk, w spektaklu zaangażowana jest także aktorka Daryna Jakuszewa. Ale najbardziej bezlitosna reżyserka była wobec głównej postaci, która niczym Atlas na swoich potężnych barkach trzyma cały spektakl – swojego męża, aktora Serhija Melnyka. Bardzo często bywałem na ich próbach i widziałem, że czasami reżyserka występuje w roli niemal tyrana czy despoty, który nieustannie wymaga pełnego oddania. Pani Iryna zrealizowała również rozwiązanie sceniczne spektaklu. Nad kostiumami każdy z wykonawców pracował samodzielnie. Choreografią zajmowała się Anastasija Andrijenko, muzykę napisała kompozytorka Marija Łahuta. Myślę, że ten spektakl przyciągnie uwagę teatrologów i całej społeczności teatralnej, jeśli trafi na jakiś festiwal, kiedy te już będą się odbywać. — A jak Pan trafił do literatury? — Przypadków w tym życiu nie ma… Od dzieciństwa torowałem swoją drogę do literatury. Mój tata Wiktor Mykołajczuk był poetą, dziennikarzem. Chciał, aby jego syn zajmował się poezją, i od małego wciągał mnie w literaturę. Moje wiersze drukowano w gazetach, czasopismach, także w periodykach zaczęły pojawiać się pierwsze niewielkie opowiadania. Potem była praca w studiu filmowym „Kyjiwnaukfylm”. W latach 90. z powodu braku finansowania studio filmowe zaprzestało swojej pełnowartościowej pracy, ale na szczęście zdążyłem nakręcić tam dwa filmy fabularno-dokumentalne „Wydrapać się na popa” oraz „Ukraiński Salomon”. Obrazy filmowe zainspirowały mnie, dodały skrzydeł, dały zrozumienie, że coś wychodzi, że właściwie piszę nie tylko do szuflady… Potem przyjaciele zaproponowali spróbować swoich sił w dramaturgii. Właśnie w tamtym czasie przygotowywano zbiór sztuk młodych dramaturgów „W oczekiwaniu na teatr”. Redaktorzy zatwierdzili mój utwór i zaproponowali pisanie dalej. Była możliwość jeszcze raz się sprawdzić, więc postanowiłem zabrać się za nową sztukę. Zatem w tym zbiorze pojawiły się od razu dwa moje utwory – „Terytorium B, albo jeśli się rozbierać – to się rozbierać” oraz „Amazonomachia, albo Ostatni krzyk matriarchatu”. Obie sztuki to komedie. A w zeszłym roku wyszedł zbiór „Alchemia czasu”, do którego weszło 8 moich wybranych sztuk. Po pierwszych krokach nie mogłem już zerwać z teatrem. — Proszę przypomnieć pierwszą inscenizację według Pana sztuki. — Odliczanie swojej działalności teatralnej zaczynam od 1999 roku. Właśnie wtedy w Kijowskiej akademickiej pracowni sztuki teatralnej „Suzirja” odbyła się premiera spektaklu według sztuki „Honoriusz, a gdzie Balzac”, którą napisałem razem z Nedą Neżdaną. Swoją drogą, właśnie wtedy doszło do znajomości z Serhijem Melnykiem i Iryną Kałasznikową, którzy brali udział w tamtej pamiętnej inscenizacji. Jeśli chodzi o Balzaka, to ciekawa jest historia powstania tego utworu. W tamtym czasie byłem na wyjeździe dziennikarskim w obwodzie żytomierskim. I człowiek, który towarzyszył mi w samochodzie, powiedział, że niedaleko od nas jest wieś Werchiwnia, w której przez długi czas mieszkał Honoriusz de Balzac i jest tam nawet jego muzeum. Zapytałem, czy można tam zajechać. Zgodzili się, ale ostrzegli, że pewnie wszystko będzie zamknięte, ponieważ wiejskie muzea zazwyczaj otwierają tylko z przybyciem oczekiwanych gości. Podjechaliśmy do pięknego majątku, którego jedno skrzydło zajmowało to muzeum. Jak na dziwo, okazało się otwarte. Czegoś potrzebowała dyrektorka muzeum, przyszła tam właśnie w tym czasie, kiedy przyjechaliśmy, i zgodziła się przeprowadzić dla nas wycieczkę. Oto tak dowiedziałem się, że wybitny pisarz ostatnie pięć lat swojego życia faktycznie mieszkał na Ukrainie. Nasi ukraińscy wieśniacy żartobliwie nazywali go Wesołym Weprykiem. Dowiedziałem się wielu innych ciekawych faktów. Po powrocie do Kijowa, a wtedy przygotowywaliśmy zbiór, zaproponowałem Nedzie Neżdanej zajęcie się tym tematem razem. Zapaliliśmy się… Postanowiliśmy robić. Reżyserem spektaklu był Ołeksandr Mirosznyczenko. Wśród aktorów również przeważała młoda ekipa – Wałerij Astachow, wspomniani już wyżej Iryna Kałasznikowa i Serhij Melnyk. Oto w takim szanownym towarzystwie odbyła się pierwsza premiera. A trzy lata temu odbyła się jeszcze jedna inscenizacja tej sztuki. Teraz już w Centrum Kurbasa. Nazwali spektakl „Gry wilków wieku balzakowskiego”. Grali inni aktorzy, a reżyser pozostał ten sam. Oczywiście, z czasem transformuje się każdy człowiek, wyznając nieco odmienne od poprzednich poglądy artystyczne i gusta. Więc i nowy spektakl wyszedł zupełnie inny. Choć reżyser ten sam, jednak odcinek między inscenizacjami utrwalił 17 lat. Teraz nawet nie potrafię powiedzieć, który z tych spektakli podoba mi się bardziej – z 1999 czy z 2017 roku. Przez to właśnie kochamy teatr. Według wspomnień aktorów-kurbasowców, tak samo było z „Hajdamakami” Tarasa Szewczenki, których Łeś Kurbas wystawiał trzy razy i za każdym razem wychodziły zupełnie inne spektakle. — Znaczące miejsce w Pana twórczości zajmuje sztuka „Assou i Piaf”. — Wcześniej nigdy nie interesowałem się postacią Édith Piaf, nawet mało o niej wiedziałem. Jakoś aktorka Iryna Kałasznikowa zapytała, czy nie mógłbym dla niej napisać sztuki o tej piosenkarce (jeszcze jedno znaczące nasze spotkanie). Wtedy powiedziałem, że pomyślę. I już po tygodniu na stołecznym targu „Petriwka” niespodziewanie natrafiłem na książkę o Édith Piaf, której autorką była jej siostra Simone Berteaut. Zainteresowałem się. Przecież u nas jest wielu znanych ludzi, ale mało takich, o których napisana jest tak prawdziwa historia. Myślę, że Édith Piaf jest sławna nie tylko dzięki swoim piosenkom, ale także dzięki utożsamieniu jej z historią Kopciuszka, która wyszła z nizin i przemieniła się w księżniczkę. Miała wiele ciekawych historii
ry, dlatego pojawił się dylemat, którą z nich wybrać do stworzenia dramatu. W grę wchodziły Edith i 8 znaczących mężczyzn, którzy stali się częścią jej życia. Branie wszystkich jest niecelowe. Później widziałem inscenizacje, gdzie byli przedstawieni wszyscy ci mężczyźni. Ale w tym formacie nie czuło się głębi człowieka, wszystko wyglądało bardzo powierzchownie. Osobiście mnie wtedy najbardziej zainteresował Raymond Asso. Ten autor piosenek przed znajomością z Edith był oficerem Legii Honorowej, miał wyszkolenie wojskowe, uważany był za człowieka honoru. On faktycznie ulepił ją, jak kiedyś Pigmalion swoją Galateę. I zgodnie z klasyką gatunku – to genialne dzieło artysty wyślizguje się z jego rąk. To była niewiarygodna tragedia Asso. Dlatego w mojej sztuce chodzi bardziej nawet o niego, niż o Edith. Ciekawe, że zmarli w ten sam dzień kalendarzowy. Tylko Edith Piaf kilka lat wcześniej. A kiedy umierał Asso, to jego ostatnie słowa były takie: „Wracam do ciebie, Edith”. O tym wszystkim napisałem w swojej sztuce. Weszła ona do zbioru „W poszukiwaniu teatru”. A po paru latach dzwonią do mnie z Winnickiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Mykoły Sadowskiego i zapraszają na premierę. Wystawiła ją wtedy jeszcze niemal początkująca w reżyserii, a obecnie główna reżyserka tego teatru Taisija Sławinśka. Po kilku latach spektaklem zainteresowano się w teatrze „Suzirja”, ale w Kijowie początkowo nie układało się z reżyserami. Dopóki nie przyszedł bardzo ciekawy aktor i reżyser, obecnie ludowy artysta Ukrainy Taras Żyrko. Stworzył wspaniały spektakl. Rolę Raymonda Asso grał w nim Jewhen Nyszczuk, a Edith Piaf wspaniale zagrała obecnie już nieżyjąca Oksana Batko. Także w spektaklu byli zaangażowani Anna Tambowa i Pawło Piskun. Spektakl szedł z pełnymi salami do 2013 roku. A potem od jesieni Jewhen był cały czas na Majdanie, po pewnym czasie nie stało Oksany. Spektakl może mieć długie lub krótkie życie. Tak samo jak człowiek. Na przykład w Winnickim teatrze spektakl idzie już ponad 17 lat, podczas gdy w Kijowie los odmierzył mu tylko 7 lat. Sztuką interesują się i obecnie. W minionym sezonie wystawił ją niezależny lwowski teatr „Oko”. — Czy na pewno znaczącą dla Pana jest sztuka „Kwiat na jawie i we śnie”? — Ten utwór ma jeszcze nazwę „Kwiat na 3 miesiące”. Spektakl trzy lata temu wystawiła Taisija Sławinśka w Winnickim teatrze muzyczno-dramatycznym. Ten spektakl też idzie z ciągłymi pełnymi salami. Zapraszano go na festiwale „Gwiezdny spad liści” na Zakarpaciu i „Wrześniowe klejnoty” w Kropywnyckim. Kwitka Cisyk długi czas walczyła z onkologią. Lekarze ogłosili surowy werdykt – Kwitce pozostało żyć tylko trzy miesiące. I ona decyduje się w tym krótkim czasie za własne środki nagrać profesjonalną płytę z ukraińskimi piosenkami – oddać hołd Ojczyźnie, którą widziała tylko raz w życiu. Kiedy była jeszcze dziewczyną, to przyjeżdżała z mamą na kilka dni na Radziecką Ukrainę. W tej historii uderzyło mnie poświęcenie i miłość do faktycznie nieznanego kraju. I to, że człowiek może się tak oddawać. A jej niewiarygodna miłość do Ukrainy czuje się w jej niepowtarzalnych piosenkach. Znamienne, że po wyznaczonych przez lekarzy trzech miesiącach kwiat nie zgasł, a przeżył jeszcze siedem lat. Medycy nie mogli dać temu wyjaśnienia, wszak ich werdykt był ostateczny. A ona w tym czasie nagrała jeszcze jedną płytę ukraińskich piosenek. Pewnie za to poświęcenie z nieba dany jej był jeszcze jeden dar – siedem lat życia. Więc właśnie tę historię Kwitki Cisyk postanowiłem wziąć za podstawę dramatu, kiedy ona w ciągu trzech miesięcy nagrywa ukraińskie piosenki i praktycznie żegna się z przyjaciółmi, dzieckiem, mężem. Wyszła przejmująca historia. Wydaje się, że udało mi się to pokazać, a reżyserce Taisii Sławinśkiej i jej genialnym aktorom – wcielić na scenie. A w ogóle każdy dramaturg marzy o byciu w zgodzie z utalentowanym reżyserem, który rozumie jego sztuki. Taką bliską osobą w planie reżyserii dla mnie stała się właśnie Taisija Sławinśka, która wystawiła dwa udane spektakle według moich sztuk – „Asso i Piaf” oraz „Kwiat na jawie i we śnie”. — Pracuje Pan jako uczony sekretarz wydziału naukowego Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa. Jakie są plany Centrum na najbliższy czas? — Przygotowany do druku jest kolejny numer zbioru naukowego „Kurbasowskie czytania”. Tam zebrane są bardzo ciekawe artykuły analityczne i naukowe. Będziemy mieć nadzieję, że ujrzy światło dzienne przed Nowym Rokiem. Także rozpoczęła się praca nad spektaklem według sztuki Oksany Taniuk „Sen Lakszmi”, reżyser projektu teatralnego Myrosław Hryniszyn. Jeśli chodzi o plany wydawnicze współczesnej rodzimej dramaturgii, to ponieważ nie mamy na to osobnego finansowania, szukamy sponsorów na podobne wydania. Tym razem przy wsparciu Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej przygotowywana jest do druku antologia „Czas&Przestrzeń”. Będzie to pierwsza na Ukrainie antologia dramatu historycznego. Wejdzie tu 12 sztuk dziewięciu autorów – Ołeksandra Hawrysza, Jarosława Wereszczaka, Anatolija Pokryszenia, Ołeha Mykołajczuka-Nyzościa, Ołeksandra Mirosznyczenki, Nedy Neżdanej, Nadiji Marczuk, Ihora Juziuka, Anny Bahrianej oraz Bohdana Żołdaka. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...zdążyli. Chcemy jedynie, aby wszystkie prace w niej zaprezentowane odpowiadały ekspozycji. Zapraszamy wszystkich obecnych na zamknięcie wystawy, które, podobnie jak otwarcie, odbędzie się z zachowaniem wszystkich norm kwarantanny…
Na wystawie zaprezentowano 49 obrazów. Wydaje się, że do równej liczby brakuje jednej pracy. Starsza córka kuratora wystawy Ołeksandra Janowycza stworzyła niezwykłą rzeźbę, którą podarowała ojcu na urodziny. Właśnie ona stała się pięćdziesiątym eksponatem. A w dniu otwarcia wystawy Ołeksandr Janowycz ogłosił konkurs na najlepszą nazwę tego dzieła sztuki.
Ekspozycja prezentuje twórczość zarówno szeroko znanych, jak i młodych artystów i artystek: Achry Adżindżali, Anny Atojan, Władysława Szereszewskiego, Wlada Kryszowskiego, Oleny Prydiwałowej, Petra Smetany i Nikity Coja. Wszyscy oni byli obecni na otwarciu wystawy. Według słów artystów zgodzili się wziąć udział w „Ścianie na ścianie”, ponieważ Ołeksandr Janewycz zdołał ich przekonać o wadze tego projektu, którego analogu nie ma nie tylko na Ukrainie, a być może także na całym świecie. Wyrazili życzenie, aby podobne projekty można było realizować również w innych przestrzeniach wystawienniczych...
Każdy artysta zaprezentował nie tylko różne obrazy, lecz serie prac łączące je wspólnym motywem. Ciekawy fakt: Centrum Sztuki Współczesnej zapewniło twórcom płótna do pracy. Nie ma tu starych obrazów – wszystkie zostały namalowane w ciągu ostatnich dwóch miesięcy. Jedna z artystek zauważyła, że projekt „Ścianka na ściankę” stał się poważnym impulsem dla jej twórczej działalności. Artysta Petro Smetana pochodzi z miasta Sambir w obwodzie lwowskim. Tworzy malarstwo, instalacje, projekty przedmiotów. Bada obrazy urbanistyczne, wykorzystując przesunięcia przestrzenne w kompozycji, ciężkie faktury i głębokie tony. Włącza w fabułę obserwacje tego, jak obiekty przemysłowe wnikają w przestrzeń miasta i wypełniają ją sobą. Anna Atojan również pochodzi z Lwowa. Pracuje w technice malarstwa na jedwabiu i gorącego batiku, tworzy prace na gruncie kredowym. Ukazując swoje bohaterki aktywnymi, zadowolonymi, zdecydowanymi i figlarnymi, artystka skłania do zastanowienia się nad rolą kobiet we współczesnym życiu. Kijowianka Olena Prydywalowa tworzy obrazy olejne, gwasze, grafikę kolorową, przedmioty użytkowe. W swoich emocjonalnych ki
instytutu inżynieryjno-budowlanego. Równocześnie prowadził zajęcia w studiu artystycznym Domu Kultury „Sławutycz”, o czym z wdzięcznością wspominali jego studenci I. Klec, M. Jaciszyn, S. Skorochodow. Zwrócenie się do tematyki historycznej w czasie proklamowania Niepodległości jest w pełni uzasadnione – W. Szewczenko żył razem ze swoim narodem i podzielał wszystkie jego nadzieje. Dzieła tego okresu świadczą o tym, że artysta z powodzeniem wykorzystywał swój twórczy potencjał. Zwracając się do tematyki sakralnej, wiele podróżuje, bywa na plenerach. Przestrzenne ujęcie obiektów, wielopłaszczyznowość kompozycji z zabytkową architekturą, wyważona gama barw świadczą, że przed nami stoi oryginalny, a zarazem fachowy malarz. Wystarczy spojrzeć na motywy stworzone na Czernihowszczyźnie, w Zakarpaciu, Perejesławiu-Chmielnickim, Żytomierzu, Niżynie, Lwowie, Kamieńcu Podolskim, Chocimiu, Sednewie i in. historycznych miastach Ukrainy. Wasyl Szewczenko przeżył życie wypełnione twórczymi osiągnięciami
…kijowskich pejzażach wykorzystuje wysoką intensywność barwy i światła, aby teatralnie podkreślić istotę przedstawianej sceny. Szybkie plenerowe malarstwo artystki podkreśla wir emocjonalnych wrażeń z otaczającego świata, zachwyt każdym dniem życia. Władysław Szereszewski urodził się w Kijowie. Mistrz współczesnych aluzji, udanego pociągnięcia pędzla i trafnego słowa. Klasyczny lub rodzajowy temat, napisany dynamiczną manierą, przyciąga wzrok, a ironiczne tytuły przekształcają płótno w pole do rozmyślań i refleksji, tworząc wielowarstwową asocjacyjną kompozycję. Pole artystycznych zainteresowań Mykyty Coja, również kijowianina, obejmuje badanie fundamentalnych procesów biologicznych. Artysta trafnie łączy potężny komponent wizualny dzieła z wymyślonym przez siebie, czasem nieoczekiwanym rozwiązaniem koncepcyjnym. Achra Adżindżał – rodem z Abchazji. Pracuje w technice alla prima, preferuje farby wodne (akryl, gwasz). Na swoich kompozycyjnie powściągliwych płótnach odnajduje eleganckie zestawienia barw. Dzięki plastycznej powściągliwości buduje relacje przestrzenne, zestawiając pionowe i poziome płaszczyzny.
ками, był wzorowym rodzinnym człowiekiem, troskliwym ojcem, nosicielem moralnych cnót, których tak brakuje naszemu technogennemu, przepełnionemu stresami wiekowi. Być może dlatego jego liryczne pejzaże, tworzone w różne pory roku, tak poruszają zmysły: „Rzeka Irpień pod Białogródką”, „Kaniowskie urwiska”, „Na obrzeżach wsi”, „Na brzegu Morza Kijowskiego”, „Wiosenne czary. Wydubiczi”. Portrety żony, syna, autoportrety świadczą nie tylko o malarstwie wysokiej jakości, ale także o wyjątkowym darze w odsłanianiu wewnętrznego świata swoich modeli. Jako artysta-pedagog Wasyl Markiewicz zajmował się kolekcjonowaniem rekwizytów: ceramiki użytkowej, ręczników, wyszywanek, świeczników, które następnie wykorzystywał w swoich inscenizacjach. Jego martwe natury z przedmiotami z własnej kolekcji starożytności oszałamiają narodowym kolorytem: „Martwa natura z winogronami”, „Chryzantemy na niebieskim”, „Martwa natura z kumanką”, „Dynia z pomidorami” i in. Wasyl Szewczenko malował z natchnieniem, z pełnym oddaniem i sercem przepełnionym uczuciami. Potrafił wpleść w swoją „pektoralę” wybitne momenty historii narodu ukraińskiego. Większość dzieł artysty obecnie przechowywana jest w kolekcjach bliskich przyjaciół i rodziny.
Maschinelle Übersetzung
Centrum Sztuki Współczesnej „Biały Świat”, znajdujące się w sercu stolicy, w ciągu czterech i pół roku istnienia zrealizowało cały szereg ciekawych projektów wystawienniczych. Wśród nich: „Litografia. Kijów. 1988-2020”, „Ruchome nieruchome”, „Miniatury lewkowe”, „Właśnie ci”, „Portrety paradne” i inne. A niedawno przedstawiono tu nowy projekt kuratorski Ołeksandra Janowycza „Ścianka na ściankę”, którego otwarcie odbyło się w dniu urodzin pana Ołeksandra. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora. Zdaniem zespołu organizatorów projekt „Ścianka na ściankę” to zarówno rywalizacja, jak i współpraca oraz polemika. Nie po raz pierwszy w tej lokalizacji gromadzą się projekty grupowe i wystawy, ale takiego wydarzenia tutaj jeszcze nie było. CSW „Biały Świat” zaprosiło 7 artystów i artystek, aby wystawili się jednocześnie w „Białym Świecie”. Każdy stworzył mini-ekspozycję z 7 swoich obrazów i umieścił ją na jednej z 7 ścian galerii. Osobliwość tego projektu polega na tym, że organizatorzy wykręcają na maksimum dźwignię „Wymiana ideami” i traktują te słowa dosłownie: na zamknięciu wystawy artyści wymienią się obrazami i żadna praca nie zostanie u swojego autora. Wymiana będzie odbywać się drogą losowania. Zatem wszyscy chętni mają jeszcze możliwość zapamiętania całościowego wyglądu ścian, gdyż już 21 listopada rozsypią się one na kawałki puzzli i trafią do różnych kolekcji. Choć być może dla kogoś z kolekcjonerów stanie się to ciekawą grą – znalezienie i ponowne złożenie ścianki ulubionego autora. – Projekt „Ścianka na ściankę” zaczął dojrzewać około dwóch lat temu – zaznaczyła współzałożycielka CSW „Biały Świat” Tamara Janowycz. – Właśnie wtedy Ołeksandr po raz pierwszy opowiedział mi o tym pomyśle i rozpisał koncepcję. Obliczył, że w galerii jest siedem ścian, powinno być siedmiu autorów, każdy z siedmioma pracami. I potem każdy autor będzie musiał oddać swoje obrazy oponentom, a po jednym zostanie w kolekcji naszego Centrum. Początkowo miałam wątpliwości, czy artyści zgodzą się oddać wszystkie swoje prace, ale na szczęście projekt się odbył. Przedstawiamy całe grono współczesnych ukraińskich artystów. Prace niektórych z nich będą przedstawione w kolekcji Odeskiego Muzeum Sztuki, gdzie formuje się stała ekspozycja współczesnej sztuki ukraińskiej. Być może będą tam też jakieś prace, które eksponujemy dzisiaj. – Zwracałem się do różnych artystów – wyznał kurator i autor pomysłu Ołeksandr Janowycz. – Dla mnie było ważne, żeby zapragnęli wziąć udział w tym projekcie, żeby było to dla nich ciekawe. Uważam, że właśnie z takich projektów składa się historia sztuki. Niestety, póki co w Ukrainie nie ma Muzeum Sztuki Współczesnej z dobrą ekspozycją. Ale jestem pewien, że będzie. Myślę, że te projekty, które robi galeria „Biały Świat” razem ze swoimi przyjaciółmi, to kroki do stworzenia takiego muzeum. Jestem bardzo zadowolony, że kiedyś wymyśliłem ten projekt. Po drugie – że zaprosiłem do wzięcia w nim udziału właśnie tych artystów, że zgodzili się przystać na mój pomysł. W trakcie pracy nad projektem u wszystkich pojawiło się pragnienie pokazania go także w innych instytucjach. A być może także zrobienia go seryjnym, czyli „Ścianka na ściankę” 2, 3, 4 itd. Niektórzy z tych artystów, którzy odmówili wzięcia w nim udziału, teraz dzwonią do mnie i mówią, że chcieliby zostać uczestnikami kolejnych części projektu. Planujemy także wydać katalog. Zapytacie, dlaczego jeszcze go nie ma? Nie dlatego, że nie
Maschinelle Übersetzung
W galerii „Mytieć” Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy odbyła się niedawno wystawa prac malarza Wasyla Szewczenki, poświęcona setnej rocznicy urodzin artysty. Autoportret. 1963 r. Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki Zdjęcie z archiwum rodzinnego. Syn artysty Mykoła Wasylowycz podzielił się wspomnieniami o ojcu: „Nie dążąc do uznania, nie stając się ani malarzem salonowym, ani płomiennym piewcą ustroju radzieckiego, Wasyl Szewczenko na długo pozostał poza uwagą koneserów malarstwa. Odpowiedni chłodny stosunek funkcjonariuszy sztuk plastycznych do jego twórczości przyczynił się do ukształtowania nieuwikłanego w politykę „wolnego” artysty, który służył jedynie Sztuce – pisał i malował to, co mu się podobało, co go poruszało, co kochał. Wyjaśnienie znalazłem w archiwach, dokumentach, spuściźnie epistolarnej, dziennikach ojca”. Wasyl Markelowycz Szewczenko urodził się w 1920 roku w Kijowie. W latach 1937–1940 początkowe wykształcenie artystyczne zdobył w szkole plastycznej im. T. H. Szewczenki. Dalszą naukę przerwała wojna i prześladowania NKWD (dziadka stracono jako „wroga ludu”). Przeżywszy faszystowską nawałę, w 1946 roku przyszły artysta wstąpił na wydział malarstwa Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki, który z powodzeniem ukończył w 1952 roku. Przez całe życie Wasyl Markelowycz z wdzięcznością wspominał swoich nauczycieli, wybitnych mistrzów ukraińskiego malarstwa K. D. Trochymenkę, O. I. Fomina, O. O. Szowkunenkę, T. N. Jabłońską, K. D. Jelewę. Okres szestdziesiatnykiw odzwierciedlił się w dziełach artysty serią obrazów tematycznych, portretami współczesnych, wśród których imponują mi obrazy „Żona Hala na zielonym tle”, „Wyszywaczka”, „Portret starca”, kilka „świadków dawności”: „Podół z wyspy Truchanów”, „Plac Kontraktowy. Przy Akademii Kijowsko-Mohylańskiej”, „Przy pomniku M. W. Łysenki” i in. Nie mniej ważną w działalności Wasyla Szewczenki stała się praca pedagogiczna na katedrze rysunku i malarstwa Kijowskiego. Cerkiew św. Andrzeja. 1968 r.
Maschinelle Übersetzung
Ołena ŁOHINOWA z zainteresowaniem i ciekawością czytają jego utwory także młodsi czytelnicy – powieść dzieciństwa „Gołąb na czereśni”, zbiory poetyckie dla dzieci „Gdzie podziały się orzeszki” oraz „Alfabet dla Jewdokijki”. „Dzieci powinny żyć w świecie piękna, zabawy, bajki, muzyki, rysunku, fantazji, twórczości” – tak rozmyślał znany znawca psychologii dziecięcej Wasyl Suchomłynski. Tę prawdę stara się wyznawać także Myrosław Łazaruk w swoich książkach dla dzieci i młodzieży. W szczerej i otwartej rozmowie pisarz opowiadał: „Przypominam sobie jasny moment z własnego dzieciństwa. Ojciec podarował mi jubileuszowy dziecięcy „Kobziarz” z barwnymi ilustracjami, z obwolutą. Przechowuję go do dziś jako najdroższy duchowy skarb. Wtedy, oczywiście, jeszcze nie zdążyłem nauczyć się czytać, miałem niespełna 5 lat. Ale zachwyciłem się pięknymi rysunkami z historii kozaczyzny, innymi atrakcyjnymi rzeczami. Dziecko trzeba umieć zainteresować byle jak. I zainteresować można jeszcze niebanalną treścią poezji. Zamyślone dziecko koniecznie przeczyta książkę. Nawet rysunek, nieprosty skład zbioru zmuszają dziecko do zastanowienia i w końcu dziecko zaczyna ją czytać, bo jest mu ciekawie, dlaczego tak, a nie inaczej. Z przyjściem wnucząt ja, jako pisarz, zaczynam patrzeć na świat oczami dziecka. Sprawdza się to, że dla dzieci trzeba pisać tak samo dobrze, jak i dla dorosłych, tylko sto razy lepiej. W żadnym wypadku nie można być obojętnym, tym bardziej, kiedy tworzysz dla dzieci. Jeśli znalazłeś konkretną sytuację w zachowaniu dziecka, ważne jest, aby znaleźć maleńki jasny szczegół z porównaniami, aforyzmem, niepozbawionymi żartu i humoru. Obowiązkowo musi być obecny także moment wychowawczy. Oprócz dzieciaków, u mnie obecne są i ptaszki, i kotki, i lis, który futerka wiózł przez las, orzeszki-bliźniaki i bóbr, który mieszka na szafie… To trzeba wszystko sobie wyobrazić. I ty musisz być bezpośrednim mieszkańcem Świata Bajek, kiedy wszystko organicznie łączysz, a jeszcze, władając pięknym językiem ukraińskim, wtedy może wyjść coś ciekawego i atrakcyjnego. Wszystkim dzieciom życzę zdrowia. Będzie zdrowie – będą szczęście, zgoda i wysokie uczucia. Będzie zdrowie – będzie i miłość, miłość do Boga. I On pokocha ciebie. To taka trójjedność, której dzisiaj, w tym nieprostym czasie, przekraczać nie można”. Bieżący rok dla pisarza Myrosława Łazaruka przyniósł wydanie barwnej książki dla przedszkolaków oraz dzieci w wieku młodszym i średnim szkolnym z ciekawym, obiecującym tytułem „Chruszczohraj” (Czerniowce: Druk Art, 2020). Ten neologizm-„chruszczohraj”, według mojego głębokiego przekonania, koniecznie pewnie będzie używany przez małych i ciekawskich czytelników z ochotą. A pomogą w podróży po stronach barwnego i mądrego zbioru rysunki znanej ukraińskiej artystki Łarysy Demianyszynoj. Kiedy rodzi się książka dla dzieci – to już wielki i niepowtarzalny cud. Łarysa Semeniwna jest Bukowinką, chociaż większość życia mieszka w Odessie, ale Bukowina na zawsze jest w jej sercu i obrazach. Artysta, kiedy pracuje nad książką, wczuwa się w poetyckich bohaterów, widzi i czuje ich po swojemu, kocha ich i przygarnia do swojego wrażliwego serca. Jak podzieliła się artystka, pracowało się nad książką niezwykle natchnienie i lekko, bo bliska i zrozumiała dla jej twórczej duszy jest subtelna i głęboka poezja M. Łazaruka. Autor radził się artystki w sprawie tytułu książki – „Żółw-nieszczęśnik” czy „Chruszczohraj”. Zwyciężył swoją ekspresyjnością i dziwnością, wiosenną radością i ciepłem muzyczny tytuł „Chruszczohraj”. Pani Łarysa dużą liczbę poezji z książki zna na pamięć, dlatego rodziły się warianty rysunków, potem wracała raz za razem do pewnych poetyckich obrazów, które z czasem otrzymały swoje nowe życie w rysunkach. I już barwne obrazki z jej dzieciństwa kładły się na papier… Czytelnik – i mały, i duży, któremu poszczęści się podziwiać i nabierać mądrości z ciepłej i nieobojętnej książki, będzie cieszył się szczerze ze znajomości z bohaterami, których autorzy książki – pisarz i artystka podarowali mu. Zachwyci się obrazem i urodą dumnego i mądrego, czarującego konia, który „bieli się na sto światów”; pszczołą, „która w kwiatach sny łata”; bocianem, który wita ze stronicy książkowej wszystkich po bukowińsku szczerze i gościnnie; motylem, „który żył sto lat i urósł aż do nieba” i na zawsze zapamięta, że tylko „z ciepła rodzi się dzień”! Obdarowane chrabąszcze, które grają-wygrywają na instrumentach muzycznych, niczym znani na cały świat muzycy z Hłynnyci, podarują setki nowych i znanych szczerych melodii i wrażeń. Spotkacie radosny deszczyk, który „cicho drobnieje” malowanymi kropelkami i dowiecie się, kto chowa „sny w ciasny rękaw”… Rok 2020 nauczył wszystkich żyć inaczej, ograniczenia kwarantannowe dotknęły uczniów, studentów, wszystkich pracujących i pisarzy także… „Bojową piosenkę” mrówkom dumnie wyśpiewuje liryczny bohater Markus, ostrzega, by być ostrożnym i czujnym! Co imponuje mi w nowej książce, to wielka miłość artysty do Najwyższego. Pisarz jest głęboko wierzącym człowiekiem i poprzez poezje uczy także dzieci „szczęściu, zgodzie radować się, bo przecież Wy – Boże dzieci” i przypomina, że zawsze jest czas na to, by z każdym człowiekiem i dzieckiem była „lekka ręka Pana”. Dzieciakom zaś trzeba zawsze słuchać rodziców, ubierać się ciepło, zwłaszcza teraz, kiedy drzewa zostają bez liści, żeby nie zmarznąć i nie przeziębić się, bo czasami nawet „słońce przeziębione kaszle we śnie”. Chyba daleko nie każdy pisarz, który tworzy cuda dla młodych, może z lekką ironią pisać o sobie. Myrosław Łazaruk z dumą nazywa siebie Mymokiem. Historia tego imienia bierze początek z dzieciństwa starszego syna pisarza Tarasa. I „dziadek Mymoko” z łatwością i swobodą gromadzi maluchy, pisze dla nich wiersze, uczy kochać i chronić język, pieśń, zwyczaje, obrzędy: Zaśmieje się on zawzięcie, Słowo tuli do słówka, Bo jakież bez wiersza święto! – U Mymoka-zucha. W pół setce wierszy zbioru Myrosława Łazaruka „Chruszczohraj” młodzi Ukraińcy jeszcze bardziej pokochają światy, „gdzie bajkę poranek rozpisał”, i gdzie „bez nad chmurami lata”, i zobaczą, jak „wiatr wytrząsa z chmury krople ostatnie deszczu” i „rzeki serce złote”, usłyszą „zimy bielutki śmiech”, nauczą się przygotowywać razem z autorem ulubioną huculską potrawę kuleszę i pierożek-szarlotkę, poczują, jak pachną cudem i promiennym ciepłem, „słońcem i miodkiem” babcine pączki babci Oli. Świat nasz jest różnorodny i bogaty. W dzisiejszej Ukrainie w ostatnim czasie jest wiele książek, które wydawane są dla młodych i ciekawskich. Ale właśnie zbiór Myrosława Łazaruka „Chruszczohraj” – pouczający, barwny, niezwykły, kolorowy, melodyjny i dźwięczny, bogaty w barwy i metafory, alegorie, epitety i zadziwiające obrazy, w miłość, dobro, mądrość i pozytyw – jest wart godnego wszelkiego szacunku. Imię Myrosława Łazaruka, ukraińskiego pisarza, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, dyrektora Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka, autora książek poetyckich i prozatorskich, popularnych utworów dla dzieci znane jest niemałej kohorcie wielbicieli jakościowej i filozoficznej ukraińskiej współczesnej literatury. Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 1 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Maschinelle Übersetzung
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,
Maschinelle Übersetzung
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Maschinelle Übersetzung
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna Szewczuk
Dział kultury
Eduard Owczarenko
Dział korekty
Olha Żmudowska
Skład komputerowy
Iryna Szewczuk
Wołodymyr Żyhun
Redaktor internetowy
279-39-55
Maschinelle Übersetzung
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Maschinelle Übersetzung