Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №47 за 2017 рік

16 S. · 33 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 33 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 47 (943), 23—29 listopada 2017

Wychodząc z realnych wyzwań i zagrożeń, które stanęły przed Ukrainą: agresja militarna Rosji, aktywizacja wewnętrznych sił antynarodowych, skomplikowana sytuacja społeczno-ekonomiczna, utwierdzenie panowania finansowo-politycznej oligarchii we wszystkich sferach życia ukraińskiego Narodu, — delegaci zjazdu deklarują gotowość do działania w sposób skonsolidowany ze wszystkimi siłami narodowo-patriotycznymi w interesie Narodu Ukraińskiego dla zachowania i wzmocnienia Państwowości jako najwyższej wartości Narodu. Głównymi oświeceniowymi zasadami działalności „Proświty” są ideowy ukrainocentryzm, realizacja Idei Narodowej, budowa Państwa Narodowego i silnego społeczeństwa obywatelskiego na podstawie wartości Wolności, Soborowości, Sprawiedliwości, Godności, Ukraińskości. W imię zachowania i rozwoju tożsamości narodowej, duchowej i politycznej konsolidacji Narodu, ukraińskie partie będą bronić jedynej Pomiestnej Cerkwi Ukraińskiej, autorytetu państwowego Języka Ukraińskiego, Suwerenności przestrzeni kulturowo-informacyjnej, ukrainocentrycznej polityki władz, europejskości i euroatlantyzmu rozwoju oraz bezpieczeństwa kraju. Strategicznymi zadaniami dla ruchu oświeceniowego jest formowanie świadomości narodowej społeczeństwa obywatelskiego, które będzie zdolne do deoligarchizacji i „deofszoryzacji” systemu finansowo-ekonomicznego i politycznego kraju, dekolonizacji światopoglądu, ukrainizacji narodowej przestrzeni informacyjnej. Tylko pokonując te negatywne zjawiska, można zlikwidować biedę, zatrzymać katastrofalną migrację produktywnej części narodu za granicę, wychować patriotyczną, wykształconą, konkurencyjną ukraińską młodzież, zachować dla obecnych i przyszłych pokoleń środowisko naturalne, utwierdzić sprawiedliwość społeczną i wzmocnić Państwowość Ukraińską. Dla wychowania silnego ukraińskiego narodu politycznego, zdolnego do obrony wolności i suwerenności Ukrainy, tworzenia duchowych i materialnych wartości kultury narodowej i gospodarki, obrony ludzkiej, narodowej i państwowej Godności, konieczne jest utwierdzanie we wszystkich sferach życia nacio- Zapal świecę pamięci 25 listopada Płonie świeca dzisiejszej modlitwy żałobnej Dojrzewało żyto. I drżały dziecięce kolana — Czerniał dziurawy płaszcz śmierci zezowatej... Wymierała wieś — tonęła we łzach Ukraina, A zagubione niebo połykało zduszony płacz. Szalał ludobójca — wściekali się nowi janczarzy, I staruszka babcia zamieniała ikonę na snop... Nad polami świętymi męczone dusze jęczały, I Dniepr zachłysnął się w rozpaczy straconych słów. Płonie świeca dzisiejszej modlitwy żałobnej, I rozkiełznana pamięć maluje ślad historii... Tylko te kłosy – wytwór życiodajnego wymiaru, Jak zawsze, dziecięcymi oczami mierzą świat. Ihor JAWORSKYJ 3 kwietnia 2007 roku, Czerkasy Uchwała

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, przyjęta przez X zjazd 18 listopada w Kijowie

„Sława Ukrainy ma swoje źródło nie w politycznej władzy, a w idei NARODowej jako podstawie postępu państwa ukraińskiego. «Proświta» podkreśla, że najistotniejszymi zadaniami władzy i społeczeństwa, rodziny i cerkwi, przedstawicieli wszystkich etnosów i narodowości, dla których Ukraina jest Ojczyzną, jest wychowanie szacunku do Ukrainy, dumy z Ukrainy, oddana praca i walka o ukraińską Państwowość jako decydującą wartość duchową, ideową, polityczną, jej kulturę narodową i historię, język ukraiński i narodowe świętości, tradycje i jedyną ukraińską Cerkiew, Konstytucję. Biorąc pod uwagę półtorawieczne doświadczenie historyczne walki «Proświty» o Ukrainę, kulturę, szkołę, cerkiew, język ukraiński, zamach na który zawsze był tożsamy z niszczeniem Narodu ukraińskiego oraz ukraińskiej państwowości, zważając na to, że ojczyste Słowo jest i będzie głównym elementem tożsamości narodowej, samostanowienia oraz głównym bogactwem kultury narodowej, podstawowym składnikiem ukraińskiej państwowości i fundamentem bezpieczeństwa narodowego, zwracamy się z żądaniami i propozycjami do państwa, organów samorządowych, publicznych oraz instytucji społecznych i politycznych: a) żądać od władzy i najwyższego kierownictwa państwowego natychmiastowego uchylenia ukrainofobicznej ustawy językowej „Ka-Ka”, która niszczy ukraińską tożsamość, świadomość narodową, soborną państwowość, niszczy bezpieczeństwo i postęp narodu ukraińskiego, ogłaszając wreszcie decyzję Sądu Konstytucyjnego w tej sprawie; b) uchwalić ustawę Ukrainy „O języku ukraińskim”; c) zapewnić bezwarunkowe wykonanie norm Konstytucji Ukrainy, decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 14 grudnia 1999 roku dotyczącej ochrony, wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium kraju; d) uchwalić na najwyższym szczeblu politycznym Państwowy kompleksowy program ochrony i rozwoju języka ukraińskiego na okres 2018—2025 lat; e) Rządowi Ukrainy, organom samorządu terytorialnego wprowadzić do planu działań na lata 2018—2020 (zgodnie z Dekretami Prezydenta Ukrainy o Strategii zrównoważonego rozwoju „Ukraina-2020”, Strategią narodowo-patriotycznego wychowania dzieci i młodzieży na lata 2016—2020) środki dotyczące przezwyciężenia deformacji narodowej przestrzeni językowo-kulturowej, językowo-informacyjnej, kulturowo-oświatowej, gwarantując prawa językowe i kulturowe Ukraińców na całym terytorium Państwa; f) co roku rozpatrywać w Radzie Najwyższej Ukrainy rządowy raport o stanie ochrony, funkcjonowania i rozwoju języka ukraińskiego; g) zagwarantować na Ukrainie uzyskanie wykształcenia na wszystkich poziomach w języku państwowym. Jednocześnie potępiamy działania MON UKRAINY, WŁADZ LOKALNYCH na terenach podkontrolowanych, skierowane na zamykanie szkół ukraińskojęzycznych w Donbasie; h) zapewnić na poziomie ustawy „O oświacie” wykonanie normy, że język ukraiński jest językiem nauczania we wszystkich publicznych państwowych i prywatnych placówkach oświaty Ukrainy, językiem egzaminów, prac dyplomowych, wydarzeń wychowawczych, komunikacji; i) utwierdzać prestiż, autorytet języka ukraińskiego przede wszystkim osobistym przykładem i wysiłkami wyższego kierownictwa państwa, przedstawicielami organów i organizacji władczych, samorządowych, zawodowych, społecznych. j) chronić i pełnowartościowo rozwijać państwowy język ukraiński, kino, ukraińską książkę, teatr, sztukę plastyczną i ludową, muzykę, pieśń, przemysły narodowo-kulturowe; w warunkach tworzenia wspólnot terytorialnych niedopuszczalne są fakty zamykania bibliotek oraz innych placówek kulturalno-oświatowych na wsiach, co nie odpowiada interesom Człowieka; k) sprzyjać wypracowaniu i realizacji państwowej polityki informacyjnej, zorientowanej na skuteczną i radykalną ochronę narodowej przestrzeni informacyjnej; l) rozwijać oświatę, naukę, kulturę narodową jako najważniejsze priorytety w realizacji strategii zrównoważonego rozwoju Ukrainy, zaliczając je do „wektora rozwoju” i pierwszoplanowych zadań modernizacji kraju, stymulując na poziomie ustawodawczym odpowiedzialność społeczną państwa, biznesu, instytucji pozarządowych w zakresie ich wspierania; m) wychowywać naród, zwłaszcza młodzież, na wartościowych ideałach Narodu Ukraińskiego, BOHATERÓW Majdanu, zwycięstwach, zrodzonych ze szlachetności wysokiego celu Bohaterów Niebiańskiej Sotni oraz obrońców Ojczyzny, którzy bronią Ukrainę przed wrogiem na jej wschodnich rubieżach; n) zapewnić normę konstytucyjną dotyczącą wypełniania przez państwo zobowiązań „dbania o zaspokojenie potrzeb narodowo-kulturowych i językowych Ukraińców, którzy mieszkają poza granicami państwa”. Aktywizować współpracę z zagranicznymi Ukraińcami we wszystkich sferach życiowej aktywności narodu; uchwalić Narodowy program Ukrainy „Zagraniczne ukraiństwo” na okres do 2020 roku oraz wyznaczyć organ władzy centralnej, odpowiedzialny za politykę realizacji norm Konstytucji (artykuł 12) i odpowiedniej Ustawy; Dokończenie na str. 5 NARODOWĄ kulturę narodu — wkład myślicieli i oświeceniowców we wspólny dorobek ludzkości”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

dekolonizację i odrodzenie Ukrainy, otrzymaliśmy „jedinuju stranu” ze wszystkimi nawrotami niszczenia organizmu państwowego i narodowego. Zniknęli otwarci ideolodzy „ruskiego miru” z mapy politycznej, jednak pozostała i wzmocniła się sama ideologia „ruskiego miru”, czego świadectwem jest absolutny monopol w przestrzeni informacyjnej języka rosyjskiego na większości kanałów telewizyjnych i radiowych, okupacja rynku książki przez książkę rosyjskojęzyczną. W kioskach z gazetami obecność ukraińskiego słowa drukowanego wciąż stanowi 5 procent ukraińskich wobec 95% wydań rosyjskich. Zrujnowany ukraiński system bankowy, zdewaluowana trzykrotnie ukraińska hrywna, do końca niszczone jest ukraińskie rolnictwo, rozkradane są zasoby naturalne, totalnie niszczone są ukraińskie lasy… Monopolizacja władzy przez dwa pseudodemokratyczne ugrupowania zubożyła Ukrainę trzykrotnie, kierując strumienie migracyjne drogą „europejskiego ruchu bezwizowego”, który uważany jest za najwyższe osiągnięcie obecnej władzy, która, bez oglądania się na wojnę, na którą za każdym razem się powołuje, gdy mowa o emeryturach, taryfach, pensjach, — pomnożyła swoje majątki trzykrotnie… Jak twierdzą ukraińscy ekonomiści, z Ukrainy do rajów podatkowych w ciągu ostatnich trzech lat „uciekło” 42 miliardy dolarów… Jedna z najbardziej wpływowych osób oligarchatu w centrum Londynu nabyła dom, którego wartość przewyższa roczny budżet ukraińskiego Ministerstwa Kultury… I na zakończenie listy wszystkich „osiągnięć” „nowej władzy z nowymi twarzami” mamy pełnowymiarowe funkcjonowanie „Ustawy Ka-Ka”, na którą w odpowiedziach na nasze wnioski do ministerstw otrzymujemy wyraźne powołanie… Z braku czasu nie będę cytował tych antypaństwowych odpowiedzi z administracji obwodowych do rejonowych, nawet z wydziału edukacji miasta Lwowa… „Ustawa Ka-Ka”, sformułowana w kremlowskich laboratoriach politycznych, według niepodważalnej bazy dokumentalnej wybitnego ukraińskiego prawnika i dyplomaty W. A. Wasylenki, nadal działa. Oto opinia profesora Wasylenki: „Dzisiaj wojnę przeciwko językowi ukraińskiemu prowadzi władza putinowskiej Rosji w trybie operacji specjalnej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Z «Proświtą» spełni się ukraińska Ukraina. Referat przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki Pawła MOWCZANA

Szanowni delegaci Dziesiątego zjazdu! Cztery lata temu, kiedy uparcie rozchwiewaliśmy doniecki żużlobeton, kiedy regionalne stada Moskali i małorosjan, otrzymawszy indulgencję od Sądu Konstytucyjnego, legalnie wydeptywali ukraińską Ukrainę do poziomu całkowitego klepiska, polegaliśmy tylko na samych sobie i Bogu, na swoim narodzie. I — po raz kolejny! — Ukraińcy okazali zmobilizowanie, samoorganizację, odwagę i niepokorność w przeciwdziałaniu moskiewskiej infekcji, formując majdanowy Ruch. Gen narodowy powstał i, zdawało się, na zawsze pokonał ciężką imperialną niemoc, wraz z Janukowyczem wygnał z pieczerskich wzgórz raszystowskich emisariuszy, którzy, jeszcze od czasów Referendum 1991 roku, na wszelkie sposoby uniemożliwiali ustanowienie ukraińskiego państwa, tłumiąc duchowe odrodzenie, kontynuując niszczenie oraz asymilację ukraińskości poprzez promowanie «russkiego mira», moskiewskiej cerkwi i aktywnie wzmacniając piątą kolumnę. Przestrzeń informacyjna, kulturalna, edukacyjna znalazły się, w istocie, w cudzych rękach. To znaczy, według słów Dmytra Pyłypczuka, nastąpiło «ideologiczne rozbrojenie Państwa Ukraińskiego i Narodu Ukraińskiego». Oto dlaczego na Majdan godności Rosja odpowiedziała aneksją Krymu i okupacją Donbasu, mając nadzieję, że zrusyfikowana Ukraina łatwo podda się byłej metropolii. «Proświta», ukrainocentryczni politycy oraz działacze społeczni i kulturalni zawsze bronili kluczowej roli języka ojczystego w ustanawianiu ukraińskiej państwowości. Wydawałoby się, że właśnie w Majdanowej Ukrainie powinien zostać natychmiast uchylony «ustawa Ka-Ka», a zamiast tego powstała przebiegła formuła «Jedyna kraina — jedinaja strana». Jadowita chemioterapia, zastosowana przez moskiewsko-ukraiński oligarchat, stłumiła narodowe uniesienie duchowe, delegując do wszystkich struktur władzy «swoich» ludzi. Opo-blokowa kolumna wrogów Ukrainy zamiast w więzieniach wygodnie rozsiadła się w murach ukraińskiego parlamentu, otrzymawszy legitymację na dalsze wyzyskiwanie, na oszustwa, na «bezprawie» we wszystkich sferach życia narodowego… Zamiast jedynej, zmobilizowanej na transformację i z zaangażowaniem wielu przedstawicieli krajowego politykumu oraz stworzonej na Ukrainie «piątej kolumny», która działa pod przykrywką licznych finansowych i sterowanych z zewnątrz partii, organizacji społecznych i ruchów…». Główny cel wrogów Ukrainy (i zewnętrznych, i wewnętrznych), pozostaje niezmienny, jego, swego czasu, najdokładniej sformułował Wasilij Szulgin: «Niepodległa, ale skrajnie zrusyfikowana Ukraina jest dla nas lepszym wariantem, aniżeli Ukraina w składzie Imperium Rosyjskiego z panowaniem na jej terenach języka ukraińskiego i kultury: to te czynniki, które są zdolne doprowadzić do całkowitego jej zejścia z orbity naszych interesów». Jak widzimy, tą wytyczną rzeczywiście do dziś kierują się te oligarchiczne siły, które, zagarnąwszy wszystkie dźwignie ekonomiczne, zamiast budowy narodowej przestrzeni językowo-informacyjnej, edukacyjno-kulturalnej i naukowej, konsekwentnie rozszerzają sferę użycia obcego języka, języka naszych okupantów i morderców, wypierają język ukraiński z państwowej przestrzeni Ukrainy. Słabe i spóźnione przeciwdziałanie tym procesom poprzez kwotowanie jest małoefektywne. Głównym narzędziem wybudowanej przez wrogów strategii humanitarnej jest, według słów W. Wasylenki, kontynuacja wojny przeciwko językowi ukraińskiemu, która trwa kilka stuleci i wzmocniła się wyraźnie teraz, aby osiągnąć główny cel: niszczenie narodowej ukraińskiej tożsamości z równoległą ruiną ukraińskiej wsi. Najjaskrawszy przykład — kolizje, które wynikły wokół Ustawy «O oświacie» na Ukrainie i na Węgrzech, w Rumunii, wśród tych naszych sąsiadów, którzy, jak się okazało, nie postrzegają naszego państwa jako pełnoprawnego podmiotu. Zacytuję doktora filologii Jurija Kowaliwa, jednego z tych, którzy głęboko przeanalizowali Ustawę «O oświacie»: «W niej, mimo że skonstatowano prawa sensu edukacyjno-językowego, jednak nie zapisano odpowiednich i niezbędnych obowiązków zarówno Ukraińców, jak i przedstawicieli mniejszości narodowych, nie nakreślono dróg, środków i mechanizmów realizacji tego dokumentu, nie uwzględniono stanu psycholingwistycznego i demograficznego na Ukrainie, gdzie przez wieki panowały obcojęzyczne struktury, powodując deformację świadomości narodowej autochtonów, niszcząc infrastrukturę kulturalną i etnomentalną rdzennego narodu». Zatem żyjemy faktycznie w zrusyfikowanym państwie, gdzie w ciągu prawie trzech dziesięcioleci nie rozwiązano fundamentalnego problemu, problemu tożsamości narodowej, problemu, który stał się swoistym mechanizmem spustowym dla rozrywających ruchów separatystycznych. Jaskrawym świadectwem czego jest niszczenie języka oraz wszelkich śladów ukraińskiego państwa w Lugandonii oraz pewnej niestabilności w kilku strefach granicznych Ukrainy… W ciągu 3 ostatnich postmajdanowych lat proces zrusyfikowania, jak widzimy, wzmocnił się także w sferze informacyjnej… Do szeregu dwujęzycznych kanałów, dobrze je znacie, dołączył niedawno jeszcze jeden — «Pryamyj». Jak twierdzi proświcianin profesor Wasyl Lyzanczuk, «ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność „Pryamego” wzmocniła zrusyfikowanie Ukrainy… Ta, rozpowszechniona w ostatnim czasie we wszystkich sferach dwujęzyczność, jest, — według wniosku Jurija Szewczuka, profesora uniwersytetu columbijskiego, — „pocałunkiem śmierci”… Oto jego resume: „Schizofrenia językowa lub lingwoschizofrenia — to konsekwentna polityka kulturalna, która przewiduje mieszanie języka ukraińskiego i rosyjskiego. To niszczy język ukraiński na wszystkich jego poziomach… Odbywa się to, do czego zawsze dążyła polityka rosyjskiego imperializmu — zniszczyć język ukraiński od wewnątrz, rozchwiać, upodobnić do rosyjskiego tak, aby sami Ukraińcy „dobrowolnie” z niego zrezygnowali. Oprócz tego, odbywa się deintelektualizacja języka ukraińskiego i kultury…” Wybaczcie za obfite cytowanie. Ale to świadectwo, że nowe wyzwania, z którymi jeszcze nie spotykaliśmy się aż w takich skalach, postawiły nas przed wyborem, który sformułowała Iryna Farion: „Kto nie jest zdolny obronić języka ojczystego, ten nie zdoła obronić i granic ukraińskiego państwa”. Dobrze uświadamiamy sobie: jeśli będzie trwała kolonialna inercja w rozwiązywaniu kwestii językowej, która dzisiaj sprowadza się do zastraszania ludności: nie ruszajmy kwestii językowej — są ważniejsze problemy socjalne, problemy emerytur i taryf, — więc nie nazywajmy najbardziej bolesnego problemu ukraińskiego narodu — problemu języka państwowego, nie nazywajmy go językiem narodu tytularnego! Oto, właściwie, dlaczego wyostrzam waszą uwagę na problemie egzystencjalnym: być albo nie być ukraińskiemu narodowi przy istniejących dzisiaj w sferze językowej zasadach, być albo nie być Ukrainie. Całkowicie logiczne jest pytanie: a co robić nam, proświcianom? Odpowiedź jest prosta: nie jesteśmy biernymi świadkami obumierania najcenniejszego skarbu narodowego, tak jak nie byliśmy bierni przez wszystkie trzy dziesięciolecia, kiedy formowaliśmy na zasadach odrodzonej «Proświty» jedyną potężną narodową siłę polityczną, która, właściwie, i odrodziła ukraińskie państwo narodowe, ale nie zdołała rozwiązać najbardziej fundamentalnego ze wszystkich problemów — problemu języka ukraińskiego, a zatem, problemu dekolonizacji ukraińskiego narodu w XXI w.» Niestety, prawie wszystkie projekty narodowe wypracowane przez „Proświtę”, Ruch, „Swobodę”, znaczące w zamyśle, wciąż pozostają szkicami do projektu „Ukraina XXI w.”. W zrusyfikowanych korytarzach władzy nie wytworzyła się nowa filozofia rozwoju naszej odrodzonej Ukrainy… A dlaczego? — to kolejne pytanie… A dlatego, że filozofia rozwoju kraju to ideologia narodowa. Ponieważ ideologia państwowa jako taka nie została sformułowana nawet dzisiaj. Wiemy, że za czasów Kuczmy na Ukrainie stworzono najbardziej dochodowy biznes, przekształcając władzę w towar, że właśnie w takich okolicznościach uformowała się nowa klasa oligarchów, która kupiła władzę na Ukrainie i której związki z Rosją są oczywiste i jednoznaczne, ponieważ są one zlane z rosyjskim kapitałem i politykami… Ukraina dla świata jest krajem niezrozumiałym, ale jeszcze bardziej niezrozumiała jest władza. Pierwszy prezydent Ukrainy L. Krawczuk niedawno oświadczył, że u nas działa demokracja na opak… „Ukraińska władza jest w ślepym zaułku, z którego, wydaje się, nie ma już wyjścia… A ludzie śmieją się przez łzy… Kiedy skończą się polityczne przedstawienia, nieuzasadnione obietnice, które mają na celu konkretne zadanie — oszukać naród?!”. I jeszcze: „Przez lata niepodległości ukraińscy politycy prawie nigdy nie byli samodzielni i niezależni”. Szanowni delegaci zjazdu! Jestem zmuszony dokonać tak szerokiej analizy sytuacji społeczno-politycznej na Ukrainie, aby zrozumieć, jak nam, proświtanom, należy działać dzisiaj, biorąc pod uwagę oceny nie tylko polityków, ale przede wszystkim Ukraińców, którzy coraz częściej przekonują się, że odrzucanie wartości narodowych nie jest tylko improwizacjami władzy, a być może nawet pewną jej ukierunkowaną strategią. Władza ma na wszystko usprawiedliwienie, które formułują zarówno zamaskowani, jak i jawni wrogowie Ukrainy: mianowicie, że w dobie globalizacji bezsensowne jest budowanie Ukrainy na zasadach etnicznych, zamiast stworzyć nowoczesny naród wieloetniczny… Pytam, szanowni delegaci, a na jakich zasadach formowało się i formuje państwo Izrael, na jakich zasadach stoją nasi sąsiedzi od Rosji po Węgry, Rumunię, Polskę czy Słowację? Przecież naród polityczny powinien być jedynie pochodną narodu etnicznego… Przy takiej, panującej obecnie na Ukrainie, kosmopolityczno-internacjonalistycznej ideologii, ideologii tak zwanej wielokulturowości, a czasem nawet staczania się w stronę ideologii „ruskiego miru”, współpraca „Proświty” z władzą, która nieustannie nadaje w języku rosyjskim, staje się po prostu niemożliwa… My zawsze dążyliśmy do aspiracji narodowo-centrycznych, broniliśmy wartości narodowo-państwowych i na tym stoimy!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Nasze wielokrotne przestrogi, listy i apele do władz o ignorowanie problemów humanitarnych w Ukrainie są głosem wołającego na ukraińskiej pustyni… Ruina sfery humanitarnej jest oczywista i groźna, ponieważ dzieje się na tle wojny, która na razie nie ma żadnych oznak zakończenia. I musimy w niej wytrwać, bo ta wojna hybrydowa, poza linią frontu, nie ma tyłów. Oznaki hybrydyzacji, moim zdaniem, tkwią także w nieprzemyślanych krokach, znów zdeterminowanych brakiem narodowej strategicznej polityki humanitarnej. Inaczej mówiąc: dlaczego w Akademii Muzycznej zlikwidowano wydział muzyki etnokulturowej, dlaczego likwidowane są 17 obwodowych centrów radiowo-telewizyjnych, dlaczego publiczną telewizją u nas kierują byli regionałowie, dlaczego projekt „Ukraińska książka” został zlikwidowany, dlaczego nie wydano ani jednego tomu Hruszewskiego, Franki, Łesi Ukrainki, Ukraińskiej encyklopedii?.. Dlaczego odpaństwowione ukraińskie gazety obwodowe i rejonowe przechodzą na własność oligarchów i, odpowiednio, przechodzą na język okupanta… Władzy, jak się wydaje, siły narodowe nie są potrzebne jako sojusznicy, nie są potrzebne także jako opozycja… Oto dlaczego, szanowni delegaci zjazdu, dziś tak wyraźnie zarysowały się dwie drogi: albo szukać losu poza granicami Ukrainy, co czynią miliony opuszczających ojczyznę, albo zmieniać osobliwości obecnej władzy… i samą władzę. Właśnie dlatego Centralna Rada Proświty zainicjowała utworzenie nowego społeczno-politycznego zrzeszenia „Ukraińska Alternatywa”, które wysunęło aktualny program rozwoju Państwa Ukraińskiego na narodowo-patriotycznych, ukraińskocentrycznych zasadach. Ten, umownie mówiąc, „Ruch-II” jest niezbędny do zmiany elit politycznych w Ukrainie. W takich okolicznościach musimy działać. Proświtianie zawsze byli aktywnymi obywatelami, dziś ich aktywność się spotęgowała, bo polegamy tylko na własnych siłach — praktycznie jesteśmy pozbawieni państwowego wsparcia finansowego. Wszystkie nasze projekty i propozycje przez te trzy lata były odrzucane przez centralne resorty państwowe. Dotyczy to czy to filmów dokumentalnych, poświęconych bohaterskiej przeszłości Ukrainy „Od Światosława do Niebiańskiej Setki”, części filmów z których już zrealizowała grupa Dmytra Łomaczuka „Kinologos” dzięki finansowemu wsparciu członka Głównej Rady „Proświty”, lidera partii „Patriota” Mykoły Jarosławowicza Hołomszy… Czy to „biblioteczki wojownika”, czy rozpowszechnianie w bibliotekach „Słowa Proświty” albo w szkołach popularnej „Dziecięcej kolekcji”, składającej się z setek płyt i plików gry intelektualnej na komputer w języku ojczystym dla dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, opracowanej przez członka CR „Proświty” J. Handziuka! Odrzucony został wspomniany program „Ukraińska książka oświatowa”, w ramach którego zamierzaliśmy wspólnie z wydawniczym centrum „Proświta” (dyrektor W. Kliczak) zapoczątkować serię wydawnictw literackich i folklorystyczno-etnograficznych: od kilkutomowika „Pisarze Proświty” — po korpus ukraińskich pieśni ludowych oraz ukraińskich bajek i przekazów; biblioteki ukraińskich słowników itd. Jednak, jak kiedyś mówiła prezenterka telewizyjna Ludmiła Łysenko: „Nie wszystko jest u nas tak źle w domu”. Robimy to, na co nas stać. Wspomniane przeze mnie proświtiańskie wydawnictwo rzeczywiście wydało szereg książek różnego formatu: od „Wielkiego słownika objaśniającego” (wydanie 2., uzupełnione) po mały słownik rosyjsko-ukraiński Szepotiejewa. Do żołnierzy dotarła seria aktualnych wydawnictw pod nazwą „Biblioteka ukraińskiego wojownika”, szkoły i biblioteki zostały uzupełnione książkami z adnotacją „Dar Proświty”. Ukazały się dzieła współczesnych ukraińskich poetów i prozaików: Wasyla Herasymiuka „Grehit”, współczesne białoruskie opowiadania „Jak ryba o lód”, Wołodymyra Bilenki „Kręta droga do czytelnika. Jak w Ukrainie wydawano książki Wasyla Symonenki”; pod redakcją Ołeksandra Szokala ukazał się tom Pawła Muraws'kiego „Moja szkoła chóralna”, a także „Pieśniowy Kobzar” T. Szewczenki w 3 tomach pod redakcją Pawła Muraws'kiego. Ukazał się 1. tom „Niezłomni” — wywiady z bohaterskimi żołnierzami ATO. Pojawiło się drukiem historyczne studium „Żeglugа Rusów” Wiktora Iwadniewa. Ukazały się również dwa zbiory materiałów z konferencji naukowych, zorganizowanych wspólnie z Ministerstwem Kultury i Ministerstwem Oświaty — „Patriotyczne wychowanie narodu” i „Język ukraiński w edukacji i kulturze”… Nawiasem mówiąc, nasze propozycje dotyczące patriotycznego wychowania narodu легły в основу Указу Президента z lipca 2016 roku… W tej sali Domu Nauczyciela, a także w różnych auditoriach uniwersyteckich — od Uniwersytetu im. Drahomanowa po Odeski Uniwersytet Państwowy — odbyły się dziesiątki naszych konferencji. Przez cztery lata z rzędu w radiowej stacji „Kultura” nadawane są proświtiańskie programy „Logos”, „Srebrna pora”, „Uczymy się mówić po ukraińsku”, które prowadził wybitny ukraiński proświtianin Iwan Juszczuk i które koniecznie trzeba przywrócić na antenę. Udział proświtian w różnych programach telewizyjnych i radiowych na całej Ukrainie jest oczywisty. Chcę przy tej okazji podziękować zarówno Dmytrowi Łomaczukowi, jak i Heorhijowi Filipczukowi, i Ljubow Hołocie, a szczególnie Kyrylowi Stecenkowi, który rozwinął szeroko zakrojony projekt z okazji 150-lecia „Proświty” w różnych muzeach, salach koncertowych i instytucjach naukowych pod nazwą „Koło Kijowa”… Na wydarzeniach poświęconych 150-leciu „Proświty” w 2018 roku kładę szczególny nacisk. Przygotowaliśmy do druku dwutomowe wydanie: „Proświta” w przeszłości i w teraźniejszości”, chcemy wydać „Kobzarza” Proświty w łącznym nakładzie 150 tysięcy egzemplarzy, trwają prace przygotowawcze do produkcji filmu dokumentalnego „Proświta”, planujemy także wydanie jubileuszowego kalendarza „Proświta—150”. Zwróciliśmy się do Narodowego Banku z prośbą o wydanie monety jubileuszowej, z odpowiednim wnioskiem zwróciliśmy się do Ukrposzty w sprawie wydania jubileuszowego znaczka i koperty, koniecznie przeprowadzimy dwie ogólnonarodowe konferencje poświęcone kwestiom językowym wspólnie z Ministerstwem Edukacji i Ministerstwem Kultury, Akademią Nauk, NSPU i innymi organizacjami społecznymi pod warunkową nazwą „Język ukraiński od Nestora do O. Honczara”, a także drugą konferencję, na której rozważymy wszystkie technologie niszczenia języka ukraińskiego przez okupantów. „Język ukraiński: od ukazów Piotra I do „Ustawy Ka-Ka”. Zamierzamy 1 grudnia przeprowadzić we Lwowie uroczystą akademię: „Matka Proświta: 150 lat walki o to, co najcenniejsze i najpotrzebniejsze dla narodu ukraińskiego…” Same uroczystości chcemy obchodzić w stołecznej operze 8 grudnia 2018 roku… Ale wróćmy do tego, co zostało już zrobione w okresie sprawozdawczym przez Zarząd Centralny. Bo, w przeciwieństwie do struktur partyjnych, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” działa zgodnie z zadaniami statutowymi autonomicznie w każdym obwodowym zjednoczeniu i organizacjach rejonowych… Jak państwo wiecie, szanowni delegaci, Zarząd Centralny „Proświty” nie gromadzi składek członkowskich w centrum, pozostawiając prawo do przeprowadzania tej procedury organom kierowniczym obwodowych zjednoczeń. Dlatego właśnie wasze wystąpienia uzupełnią listę tego, co „Proświta” zrobiła między zjazdami w terenie. Nie zapominajmy, że w wielu proświtiańskich ogniskach działają punkty wolontariackie, jak w zastawniańskiej „Proświcie”, że proświtianie upamiętniają pamięć poległych bohaterów, organizują uroczyste akademie, festiwale, akcje językowe, wydają dziedzictwo książkowe, ustawiają pomniki narodowym bohaterom. Przedwczoraj na kanale „Rada” przedstawiliśmy telewidzom wraz z reżyserem Dmytrem Łomaczukiem projekt, który realizujemy od kilku lat przy osobistym wsparciu członka Głównej Rady „Proświty” Mykoły Hołomszy. Chodzi o serię filmów dokumentalnych pod wspólnym tytułem „Heroiczna przeszłość: od Światosława do Niebiańskiej Sotni”. Pięć z nich było już emitowanych na kilku ukraińskich kanałach telewizyjnych: 1. Światosław. 2. Piotr Sahajdaczny. 3. Wyhowski. 4. Doroszenko. 5. Mazepa. A szósty, „Bohun”, mogliście zobaczyć dziś rano w tej sali… Przed nami jeszcze 9 odcinków… Nasze zamiary są zatem bardzo ambitne… A dzieje się to przy braku finansowego wsparcia zarówno dla tego projektu, jak i dla innego, „Logosu”, który ma kolosalne zapotrzebowanie we wszystkich strefach osadnictwa Ukraińców, podobnie jak „dziecięca kolekcja” Jurija Handziuka czy wieloodcinkowa kreskówka „Lis Mikita”, zrealizowana przez Wołodymyra Kmetyka (podziękujmy mu), z kanałem telewizyjnym którego „Proświta” współpracuje od wielu lat… W tym historycznym budynku Centralnej Rady od wielu lat z rzędu Dmytro Łomaczuk prowadzi cotygodniowe kino-wykłady, których podstawą jest pokaz 80-odcinkowego filmu „Logos”, który właściwie wstrzymano cztery lata temu… A ten projekt ma według zamysłu autorów trwać 365 dni: na każdy dzień – nowy film. Dlatego że nasi przodkowie przeżywali każdy dzień jako odrębny, wyjątkowy dzień w wielkim narodowym stylu, wypełniony poszczególnymi rytuałami i obrzędami: narodzinami, chrzcinami, weselami, obrzędami według cykli kalendarzowych… Dlatego zdążali, jak mawiali nasi przodkowie, nacieszyć się światem… O okrągłych stołach, które organizowano w różnych agencjach informacyjnych i kanałach telewizyjnych, nie będę się rozwodzić… „Proświta” nadal uczestniczy w uzupełnianiu zasobów bibliotecznych na wschodzie Ukrainy… Samodzielnie oraz za pośrednictwem Rady UWK skompletowaliśmy i przekazaliśmy biblioteczki naszym zarobkowym emigrantom w krajach europejskich, którzy nie zrywają z „Proświtą” i z ukraińskim Kościołem. Wołodymyr Semystiaha, który opublikował serię artykułów i nieraz odwiedzał przyfrontowe wsie swojej ojczyzny, Jewhen Dziuba, który nakręcił filmy „UPA oczami wschodnich Ukraińców”, Dmytro Łomaczuk, Tetiana Niegrij, Mykoła Cymbaluk, Serhij Archypczuk (listę można by kontynuować) odbyli nie jedną dziesiątkę podróży do naszych frontowców, gdzie szczególnym zainteresowaniem cieszy się nasze centralne wydawnictwo „Słowo Proświty”, które ma dobry rozgłos w Kijowie i w obwodach. Nawiasem mówiąc, w sekretariacie CP „Proświty” na ćwierć etatu pracuje pięcioro ludzi, włącznie z woźną. A dla wiadomości tych, którzy chcą porozmawiać o dobrobycie prosvitian, przewodniczący WUT „Proświta” ani jednego dnia nie pobierał pensji… Nie będę zwracać Waszej uwagi na setki wezwań, oświadczeń, pozwów CP „Proświty” dotyczących naruszenia 10 artykułu Konstytucji w Ukraińskim Państwie. Szanowni delegaci X Zjazdu „Proświty”! Wyciągam wniosek: nikt poza nami nie zrobi naszej sprawy, bo łączy nas nasza ukraińskość, nasze wartości, nasze idee, nasze dążenia i nasze przekonania, które mimo wszystko czynią realnym kształtowanie się wolnej Ukrainy. Nie tylko krytykujemy – robimy wszystko, co w naszej mocy. Nasze doświadczenie proświtiańskie i nasze wspólne wysiłki opierają się na organicznym połączeniu dwóch składników: narodowego i społecznego, co czyni nasze hasło-przysięgę: „Ukraina ponad wszystko!” określającym i osobistym dla każdego z nas. My, Ukraińcy, uczynimy Ukrainę duchowo bogatą i społecznie zamożną… Żadni przybysze z innych państw, żadni Europejczycy nie wzniosą za nas naszego narodowego domu tutaj, na przestrzeni europejskiej, a nie w azjatyckim jarzmie… Wielu z nas bez żalu i nagród oddało swoje złote lata, swoją siłę i talenty „Proświcie”, którą przyjęliśmy jako powołanie i przeznaczenie – na zawsze. Nie zbłądziliśmy na manowce, nie ulegliśmy rozłamom. Spełniliśmy się z „Proświtą”, z „Proświtą” spełni się Ukraina. Chwała Wam, delegaci X Zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki! Chwała Ukrainie!!!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

WUT «Proświta» — X zjazd zakończony, pracujemy dalej

18 listopada 2017 r. w Kijowie odbył się X zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki. Spośród 243 delegatów wybranych przez wszystkie organizacje obwodowe, przybyło, zarejestrowało się, odebrało mandaty i wzięło udział w pracach zjazdu 223 delegatów, co świadczy o prawomocności zgromadzenia i decyzji podjętych przez zjazd. Olga ŻMUDOWSKA Komisja mandatowa raportuje Trochę statystyki od komisji mandatowej, do której zjazd wybrał Switłanę Feszczenko (przewodnicząca komisji), Witalija Michalewskiego, Ludmyłę Strilczuk, Jewhena Buketa, Ołenę Feszczenko, Serhija Dowhala. Spośród 223 delegatów 205 posiada wyższe wykształcenie, 11 — średnie specjalne, 5 — średnie, 2 — niepełne wyższe. Wśród nich: 9 doktorów nauk, 2 akademików, 24 kandydatów nauk, 1 Bohater Ukrainy, jeszcze 51 zostało wyróżnionych innymi odznaczeniami państwowymi. Wśród delegatów — 34 pisarzy i dziennikarzy, 21 przedstawicieli związków twórczych. Narodowość delegatów: Ukraińców — 219, po jednym delegacie określiło się jako Polak, Żyd, Rosjanin. Jeszcze jeden delegat nie wskazał narodowości. Przynależność partyjna delegatów: NRU — 9, KUN — 11, WO «Batkiwszczyna» — 8, WO «Swoboda» — 4, po jednym delegacie określiło się jako członkowie Partii Radykalnej, «Frontu Zmian», BPP, SDP, «Patriota», «Naszej Ukrainy», URP, «Samopomocy», «Za Ukrainę», «Siły Ludzi». Na zjazd zaproszono przedstawicieli instytucji państwowych, organizacji społecznych, partii politycznych, związków twórczych, mediów. Organy robocze zjazdu Delegaci zagłosowali za utworzeniem także innych niezbędnych do pracy zjazdu komisji. Tak więc do komisji redakcyjnej wybrano Heorhija Filipczuka, Lubow Hołotę, Iwana Juszczuka, Leonida Mużuka. Wychodząc z potrzeby pracy nad udoskonaleniem Statutu organizacji, wybrano Komisję Statutową, do której weszli Mykoła Nesterczuk, Stepan Wołkowecki, Ludmyła Woronina, Iwan Smyhelski, Wasyl Czepurnyj. W komisji skrutacyjnej pracowali Eduard Mandzelewski, Ołeh Ołeksiuk, Petro Antonenko. Sekretariat zjazdu — Switłana Feszczenko, Mykoła Nesterczuk, Petro Szulha, Olga Żmudowska. Do Prezydium weszli przewodniczący WUT «Proświta» im. T. H. Szewczenki Pawło Mowczan, zastępcy przewodniczącego WUT «Proświta» — profesor Ołeksandr Ponomariw, przewodniczący Lwowskiego Zjednoczenia Obwodowego Jarosław Pitko, przewodniczący Połtawskiego Zjednoczenia Obwodowego Mykoła Kulczynski i przewodniczący Ługańskiego Zjednoczenia Obwodowego Wołodymyr Semystiaha, członek Zarządu Centralnego, akademik Heorhij Filipczuk, a także deputowany ludowy Ukrainy (i przewodniczący Zaporoskiej Organizacji Obwodowej «Proświty») Ihor Artiuszenko oraz Bohater Ukrainy, poeta Dmytro Pawłyczko. Praca zjazdu — i wyniki Porządek dzienny zjazdu składał się ze sprawozdania Zarządu Centralnego za okres od września 2013 roku do listopada 2017-go, — raportował Przewodniczący Towarzystwa Pawło Mowczan; sprawozdania Inspekcji Kontrolno-Rewizyjnej — raportował przewodniczący inspekcji Ołeksij Czerniachiwski. W dyskusji nad sprawozdaniem Pawła Mowczana wystąpili przewodniczący organizacji obwodowych — Stepan Wołkowecki (Iwano-Frankiwsk), Ihor Artiuszenko (Zaporoże), Jarosław Pitko (Lwów), Mykoła Kulczynski (Połtawa), Wołodymyr Semystiaha (Ługańsk). Ze strony Związku Oficerów Ukrainy wystąpił Jewhen Łupakow. Po sprawozdaniu przewodniczącego Towarzystwa i przewodniczącego Inspekcji Kontrolno-Rewizyjnej, dyskusji nad sprawozdaniami odbyły się wybory Przewodniczącego Towarzystwa — przerelektowano Pawła Mowczana (3 głosy przeciw, 7 wstrzymujących się). Wybrano także członków Rady Głównej oraz Inspekcji Kontrolno-Rewizyjnej. Sformowano również Zarząd Centralny WUT «Proświta» im. T. H. Szewczenki. (Ciąg dalszy w następnym numerze gazety) Na X zjeździe WUT «Proświta» im. T. H. Szewczenki przewodniczący towarzystwa Pawło Mowczan wręczył artystce Katerynie Motrycz medal laureata Narodowej Nagrody im. Szewczenki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Organy kierownicze Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki

Przewodniczący — Mowczan Pawło Mychajłowycz I zastępca — Filipczuk Heorhij Heorhijowycz Zastępcy: Region zachodni — Pitko Jarosław Mychajłowycz, Lwów; Region wschodni — Kulczynski Mykoła Heorhijowycz, Połtawa Centralny zarząd: 1. Wołwacz Petro Iwanowycz 2. Handziuk Jurij Iwanowycz 3. Hołota Lubow Wasyliwna 4. Hojan Jarema Petrowycz 5. Zajeć Iwan Ołeksandrowycz 6. Kliczak Wasyl Josypowycz 7. Mużuk Łeonid Petrowycz 8. Nesterczuk Mykoła Trochymowycz 9. Ponomariw Ołeksandr Danyłowycz 10. Stecenko Kyryło Wadymowycz 11. Filipczuk Heorhij Heorhijowycz 12. Tymoszyk Mykoła Stepanowycz Redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty” — Hołota Lubow Wasyliwna Inspektorat kontrolno-rewizyjny Czerniachiwski Ołeksej Iwanowycz Ocun Mykoła Petrowycz Cymbaluk Mykoła Iwanowycz

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Rada Główna Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

1. Tekluk Anatolij Iwanowycz, Winnickie Zjednoczenie Obwodowe; 2. Strilczuk Ludmyła Wasyliwna — Wołyńskie Zjednoczenie Obwodowe; 3. Dowhal Serhij Mykołajowycz — Dniepropetrowskie Zjednoczenie Obwodowe; 4. Szewczenko Wołodymyr Pawłowycz — Donieckie Zjednoczenie Obwodowe; 5. Wasylczuk Swiatosław Karpowycz — Żytomierskie Zjednoczenie Obwodowe; 6. Pipasz Wołodymyr Wasylowycz — Zakarpackie Zjednoczenie Obwodowe; 7. Artiuszenko Ihor Andrijowycz, Zaporoskie Zjednoczenie Obwodowe; 8. Wołkowecki Stepan Wasylowycz — Iwano-Frankiwskie Zjednoczenie Obwodowe; 9. Kowalczuk Anatolij Antonowycz — Kijowskie Zjednoczenie Obwodowe; 10. Ratuszniak Ołeksandr Mychajłowycz — Kirowohradzkie Zjednoczenie Obwodowe; 11. Pitko Jarosław Mychajłowycz — Lwowskie Zjednoczenie Obwodowe, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; 12. Semystiaha Wołodymyr Fedorowycz — Ługańskie Zjednoczenie Obwodowe; 13. Marcinkowski Ihor Bohdanowycz — Mikołajowskie Zjednoczenie Obwodowe; 14. Kulczynski Mykoła Heorhijowycz — Połtawskie Zjednoczenie Obwodowe, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; 15. Wietrow Iwan Wasylowycz — Rówieńskie Zjednoczenie Obwodowe; 16. Szewczenko Ołeksyj Hryhorowycz — Sumskie Zjednoczenie Obwodowe; 17. Pyłypeć Dmytro Jurijowycz, Charkowskie Zjednoczenie Obwodowe; 18. Ołeksiuk Ołeh Wasylowycz — Chersońskie Zjednoczenie Obwodowe; 19. Michalewski Witalij Cezarijowycz — Chmielnickie Zjednoczenie Obwodowe; 20. Feszczenko Ołena Wasyliwna — Czerkaskie Zjednoczenie Obwodowe; 21. Sawczuk Ostap Wasylowycz, Czerniowieckie Zjednoczenie Obwodowe; 22. Szewczenko Ołeksandr Ołeksandrowycz — Czernihowskie Zjednoczenie Obwodowe; 23. Wołwacz Petro Wasylowycz — Ogólnokrymskie Zjednoczenie; 24. Stecenko Kyryło Wadymowycz — Kijowskie Zjednoczenie Miejskie; 25. Moroz Witalij, przewodniczący «Młodej Proświty»; 26. Hłaholiuk Wasyl Petrowycz — przewodniczący Kołomyjskiej «Proświty». Przedstawiciele twórczej inteligencji, naukowcy, pisarze, działacze społeczni: 27. Andrijczuk Petro Ołeksandrowycz — kierownik zespołu twórczego «Darnyczanka»; 28. Antonenko Petro Jakowycz — redaktor gazety «Swit-Info»; 29. Burawski Mykoła Ołeksandrowycz — artysta ludowy Ukrainy, kierownik artystyczny teatru folkloru ukraińskiego «Berehynia»; 30. Wasyłaszko Wasyl Fedorowycz — poeta, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, sekretarz odpowiedzialny Towarzystwa «Znannia»; 31. Handziuk Jurij Iwanowycz — profesor, dyrektor firmy «Atlantik»; 32. Hajdamaka Anatolij Wasylowycz — artysta plastyk; 33. Hołomsza Mykoła Jarosławowycz — współprzewodniczący Zjednoczenia Społecznego «Ukraińska alternatywa»; 34. Hołota Lubow Wasyliwna — pisarka, redaktor naczelna gazety «Słowo Proświty»; 35. Horbaczuk Iwan Tychonowycz — prof. Kijowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa; 36. Hrycenko Pawło Juchymowycz — dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; 37. Hojan Jarema Petrowycz — pisarz; 38. Żułynski Mykoła Hryhorowycz — dyrektor Instytutu Literatury Ukraińskiej Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; 39. Zajeć Iwan Ołeksandrowycz — zastępca przewodniczącego organizacji społecznej «Ruch za Ukrainę w NATO»; 40. Kaczan Anatolij Łeontijowycz — poeta, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; 41. Kmetyk Wołodymyr Iwanowycz — kierownik kanału telewizyjnego «Malatko TV», dyrektor studia «Fresky»; 42. Kiral Sydir Stepanowycz — profesor, doktor nauk filologicznych; 43. Łomaczuk Dmytro Fedorowycz — dyrektor studia «Proświta», zasłużony pracownik kultury Ukrainy, doktor kulturoznawstwa; 44. Łupakow Jewhen Ołeksandrowycz — przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy; 45. Łupij Ołeś Wasylowycz — pisarz, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; 46. Kołodny Anatolij Mykołajowycz — zastępca dyrektora Instytutu Filozofii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; 47. Mowczan Pawło Mychajłowycz — przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; 48. Pawłyczko Dmytro Wasylowycz — pisarz, Bohater Ukrainy; 49. Mużuk Łeonid Petrowycz — reżyser filmowy, artysta ludowy Ukrainy; 50. Nesterczuk Mykoła Trochymowycz — zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T.G. Szewczenki; 51. Ponomariw Ołeksandr Danyłowycz — profesor, doktor nauk filologicznych; 52. Słaboszpycki Mychajło Fedotowycz — pisarz, dyrektor wykonawczy «Ligi Ukraińskich Mecenasów»; 53. Sydorżewski Mychajło Ołeksijowycz — przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; 54. Tymoszyk Mykoła Stepanowycz — profesor Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki; 55. Filipczuk Heorhij Heorhijowycz — akademik Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy; 56. Franczuk Wałerij Ołeksandrowycz — artysta plastyk, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki; 57. Szokało Ołeksander Andrijowycz — pisarz; 58. Juszcuk Iwan Pyłypowycz — profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego; 59. Motrycz Kateryna Wakułiwna — członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatka «Nagrody Ludowej»; 60. Cyrypiuk Dmytro Iwanowycz — reżyser Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ł) uwzględnić w budżecie państwa niezbędne wydatki na finansowanie programu współpracy z ukraińską diasporą za granicą; m) otworzyć (wznowić!) działalność konsulatów w krajach masowego zamieszkania Ukraińców; n) Ministerstwu Oświaty i Nauki opracować koncepcję rozwoju edukacji za granicą, w której jasno określono by cel, priorytetowe kierunki rozwoju, treści kształcenia, proces nauczania i wychowania w zakresie ukrainoznawstwa oraz podstawy ekonomiczne; Uchwała

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Apel delegatów X zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki do Prezydenta Ukrainy P. O. Poroszenki

Wysoko szanowny Panie Prezydencie! Jak Pan wie, w Radzie Najwyższej Ukrainy zarejestrowano projekt ustawy nr 5670-d „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, którego autorami jest 76 deputowanych ludowych ze wszystkich frakcji parlamentarnych (oprócz Bloku Opozycyjnego). Projekt ten został przeanalizowany przez odpowiednie środowisko eksperckie i otrzymał ocenę pozytywną. Dyskusja nad tym projektem odbyła się w różnych audytoriach, na konferencjach i okrągłych stołach, zorganizowanych przez organizacje społeczne, w tym także przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Dzięki Pana wysiłkom i postawie państwowotwórczej oraz podjętym odpowiednim krokom na rzecz ochrony języka ukraińskiego, w szczególności wcześniej uchwalonym ustawom: „O służbie państwowej”, która zobowiązuje urzędników państwowych do posługiwania się językiem ukraińskim; „O telewizji i radiofonii”, która zwiększa udział piosenek w języku państwowym w programach muzycznych i audycjach radiowych; „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących języka audiowizualnych (elektronicznych) środków masowego przekazu”, co znacząco zwiększa kwoty audycji telewizyjnych i emisji filmów w języku ukraińskim, jest ważnym krokiem na drodze do realizacji art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz zapewnienia wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium naszego kraju. Jednakże już uchwalone, jak i nowe akty prawne, mające na celu wspieranie rozszerzania języka ukraińskiego w poszczególnych sferach, nie są i nie mogą być alternatywą dla jednolitej, systemowej i wszechstronnej ustawy o języku ukraińskim. Dlatego my, delegaci X zjazdu Organizacji Społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”, zwracamy się do Pana z prośbą o jak najszybsze uchwalenie ustawy, która przyczyni się do konsolidacji narodu ukraińskiego, zapewni integralność terytorialną i soborowość państwa ukraińskiego. Jak świadczy światowe doświadczenie udanych demokratycznych krajów świata, język był i pozostaje siłą konsolidującą każdego państwa. Pokładamy nadzieję, że dzięki Pana osobistemu wsparciu niezbędna Ukrainie ustawa zostanie uchwalona w Radzie Najwyższej, co automatycznie zniweluje dotychczas funkcjonującą tak zwaną ustawę „Ka-ka”. o) opracować konkretny program perspektywy nauczania Ukraińców z zagranicy na uczelniach wyższych Ukrainy kosztem budżetu centralnego, uzgadniając takie działania z organizacjami społecznymi na Ukrainie i za granicą; p) opracować ogólnonarodową stronę internetową, która skutecznie pomagałaby funkcjonowaniu ukraińskich wspólnot, działalności placówek oświatowych, globalnie jednocząc Ukraińców w jedną grupę etniczną, tworząc tak zwaną ukraińską etnosieć, posiadając wspólną Ojczyznę, która dla każdego jej członka jest źródłem UKRAIŃSKIEJ kultury, języka, historii, tradycji, tożsamości narodowej; r) wprowadzić nowoczesne technologie edukacyjne, w szczególności technologie kształcenia na odległość, które zapewniają edukację zdalną, za pomocą której można doskonalić przygotowanie uczniów i studentów oraz przygotowanie i przekwalifikowanie nauczycieli i wykładowców. Umożliwi to świadczenie bardziej jakościowych usług edukacyjnych dużej liczbie Ukraińców za granicą za pomocą wyspecjalizowanego informacyjnego środowiska edukacyjnego, opartego na Internecie; s) wprowadzić systemowe przygotowanie, przekwalifikowanie kadr naukowo-pedagogicznych i pedagogicznych z dyscyplin ukrainoznawczych i przedmiotów dla placówek oświatowych za granicą w miejscach zwartego zamieszkania. Ołeksandr HA WROSZ, Użhorod Ukraińska telewizja państwowa stoi u progu wielkich zmian. Zamiast niej wkrótce zacznie działać telewizja publiczna według nowego schematu. Reformy już się rozpoczęły i w przyszłym roku mają się zakończyć. Jedna z największych zmian dotyczy obwodowych firm telewizyjno-radiowych. Od teraz są one filiami Narodowej Telewizji Publicznej Ukrainy i utraciły status odrębnych osób prawnych. Dojdzie do znacznych redukcji w terenie, ponieważ w niektórych filiach stan pracowników już przekracza dwie-trzy setki. I oto tutaj główne pytanie — co i kogo redukować, przecież zmniejszać się będzie także produkcja własnych programów w regionach. Zatem chce się rozmyślać o pracy Zakarpackiego państwowego kanału telewizyjnego „Tysa-1”. Główna „fiszka” miejscowych telewizyjników, którą nieustannie szpanują przed Kijowem: nadajemy w ośmiu językach. (Inna sprawa, — czy to jest potrzebne?). Jak informuje strona „Tysy-1”, tutaj pracuje redakcja programów w języku węgierskim, redakcja w języku rumuńskim, redakcja w języku słowackim, redakcja w języku niemieckim jeszcze osobno — redakcja w językach mniejszości narodowych. (Cztery poprzednie, najwyraźniej, do mniejszości narodowych nie należą.) I oto tutaj zaczyna się najciekawsze: redakcja mniejszości narodowych, jak zaznacza jej oficjalna strona, wypuszcza programy dla Rusinów, Rosjan i Romów. Jeśli chodzi o Romów, to tutaj pytań nie ma: Zakarpacie ma bodaj najliczniejszą ich wspólnotę na Ukrainie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von «Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, przyjęta przez X zjazd 18 listopada w Kijowie», S. 1

Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, przyjęta przez X zjazd 18 listopada w Kijowie

miejsca zamieszkania Ukraińców poprzez organizację odpowiednich kursów na Ukrainie, proponując ukraińskim nauczycielom w diasporze efektywny system doskonalenia zawodowego, wykorzystując wszystkie możliwe formy i środki; t) udoskonalić politykę tworzenia podręczników dla zagranicznych Ukraińców za pomocą zasobów elektronicznych w formie stron internetowych i płyt kompaktowych, dzięki którym w interaktywnej formie można pogłębić, udoskonalić i sprawdzić wiedzę, traktując takie zasoby nie jako elektroniczną wersję podręcznika, a jako jego uzupełnienie; u) przeprowadzić w roku szkolnym 2018 monitoring szkół i placówek oświatowo-wychowawczych ukraińskiej zagranicy, sprawdziany wiedzy uczniów, co da możliwość opracowania i wdrażania realnego programu edukacyjnego dla zagranicy; f) jakościowo udoskonalić (zgodnie ze światowym i europejskim doświadczeniem) koncepcje i treść edukacji historycznej, literackiej i artystycznej, realizując ich znaczący narodotwórczy i państwowotwórczy oraz antropocentryczny potencjał. Kultura narodowa i sztuka mają stać się metodologią edukacji. Nie dopuścić do minimalizacji na wszystkich jej poziomach komponentu humanistycznego, kiedy zmniejsza się liczbę godzin na naukę języka ukraińskiego i literatury, kultury narodowej, historii Ukrainy, filozofii, wykluczając, poczynając od szkoły podstawowej, muzykę i sztuki plastyczne jako przedmioty obowiązkowe, zubożając treść edukacji artystycznej w pedagogicznych szkołach wyższych; x) udoskonalić politykę humanistyczną państwa w sferach nauki, kultury, edukacji, informacji, systemie wychowania narodowego, kształtując obywatela i patriotę, intelektualną i duchową osobowość, można przede wszystkim dzięki efektywnemu przeciwdziałaniu zgubnej zewnętrznej interwencji humanistycznej, ideologicznej, informacyjnej, wpływowi obcych naszemu narodowi „wartości”, które są realizowane przez media, książkę, cerkiew, historię, kulturę narodową, działalność antyukraińskich organizacji i polityków; c) jakościowo rozwiązać problem ukraińskiej książki (naukowej, artystycznej, społeczno-politycznej, publicystycznej), podręczników szkolnych (na Ukrainie na jedną osobę drukuje się tylko 0,5 książki). Zwiększać możliwości i wpływ państwowego programu „Ukraińska książka” na rzecz wychowania narodowo-patriotycznego i obywatelskiego, rozwoju intelektualnego młodzieży; cz) konieczne jest udoskonalenie i wzmocnienie nauki państwowego języka ukraińskiego w szkołach, gdzie uczą się dzieci mniejszości narodowych, aktywne wykorzystywanie systemu pogłębionej nauki przez nie języka ukraińskiego i literatury, w szczególności kosztem języka rosyjskiego, którego jako drugiego języka obcego uczą się obecnie w 23—25% szkół Ukrainy; sz) rozszerzyć na podstawie ustawy „O edukacji” ukraińską przestrzeń językowo-kulturową w systemie szkolnictwa wyższego, który nadal ulega rusyfikacji, w szczególności na poziomie uniwersytetów, które otrzymały status „narodowego”, zwłaszcza prywatnych uczelni, wychowując przyszłą denacjonalizowaną inteligencję, co hamuje postęp ku jedności narodu politycznego; szcz) nie dopuścić do kontrrewolucji naukowo-technicznej, ataku możnowładców i oligarchatu politycznego na naukę, którą zawsze starano się wykorzystywać na Ukrainie do obsługi ideologicznej. Należy wychodzić z założenia, że nauka potrzebna jest przede wszystkim narodowi, bez niej państwo staje się półkolonialne. Wypieranie nauki z priorytetów państwowych, spadek jej prestiżu jako atrakcyjnego rodzaju działalności życiowej, zwłaszcza dla utalentowanej młodzieży, stało się przyczyną problemów ekonomicznych i społecznych, rozpadu szkół naukowych, uniemożliwiło odnowienie personelu naukowego; ju) zatrzymać zgubną (wbrew doświadczeniom najlepszych systemów edukacyjnych i praktyk) dla bezpieczeństwa narodowego tendencję do zmniejszania zamówień państwowych w szkolnictwie wyższym, nie dopuszczać do nieodwracalnej utraty kapitału ludzkiego, emigracji „mózgów” za granicę. Rządowi: stworzyć Ukraiński Międzynarodowy Instytut im. Tarasa Szewczenki, rozszerzyć centra i katedry studiów ukrainoznawczych, aktywizując współpracę z takimi instytucjami, jak Ukraiński Uniwersytet Wolny (Monachium), Ukraińska Wolna Akademia Nauk (Nowy Jork), Instytut Studiów Ukraińskich na Uniwersytecie Harvarda i wieloma innymi; wesprzeć na szczeblu państwowym jedyne ukraińskie wydawnictwo „KRYMSKA SWITŁYCIA”. Radzie Najwyższej Ukrainy: zakazać wielomilionowego finansowania parlamentarnych partii politycznych, wykorzystując te środki na wsparcie ukraińskiej edukacji, kultury, ukraińskiej książki, ochrony socjalnej młodzieży. Prezydentowi Ukrainy: nadać Ogólnoukraińskiemu towarzystwu „Proświta” im. Tarasa Szewczenki status Narodowego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Narodowy absurd w zakarpackiej telewizji

Z Moskwą — na wieki? A wyjaśnić potrzebę istnienia w najbardziej wysuniętym na zachód obwodzie Ukrainy cotygodniowego półgodzinnego rosyjskojęzycznego programu „Zierkało wriemieni” jest już trudniej. Według spisu powszechnego z 2001 roku, Zakarpacie ma jedną z najmniejszych rosyjskich społeczności na Ukrainie. Dla przykładu, na Lwowszczyźnie Rosjan jest trzykrotnie więcej. Ale tam nikomu nie przyszło do głowy, by w obwodowej telewizji państwowej emitować cotygodniowy program w języku rosyjskim, aby propagować lokalną komórkę „ruskiego miru”. My w żaden sposób nie możemy wyplątać się z sieci kilkusetletniej brutalnej rusyfikacji, ustalamy kwoty dla języka ukraińskiego w centralnych kanałach telewizyjnych, aby go uratować; w Rosji nie znajdziesz ani jednego programu w telewizji w języku ukraińskim dla milionów Ukraińców, a „tolerancyjne” Zakarpacie propaguje język rosyjski i kulturę za państwowe pieniądze. W obecnych warunkach, komu mało Rosji, może spokojnie otrzymać ją w całości przez satelitę czy internet. Żadnych problemów! A w Użhorodzie dochodzi do absurdu, kiedy ukraińskojęzyczny uczestnik programu „Zierkało wriemieni” udziela komentarzy nie w ojczystym języku, a po rosyjsku, bo program jest rosyjskojęzyczny. (Bo skąd tych Rosjan tutaj nabrać na cotygodniowy półgodzinny program?) I to paradoksalne widowisko odbywa się na zakarpackim kanale telewizyjnym w czasie, gdy ługańska telewizja w trudnych warunkach wojny ogłasza pełne przejście na nadawanie w języku ukraińskim. „Separatystyczna rodzina” Jeszcze dziwniejszy jest program dla Rusinów „Rusyńska rodzina”. Przecież Rusini nie są mniejszością narodową na Ukrainie. Kto w to wątpi, może przeczytać wyniki Wszechukraińskiego spisu powszechnego z 2001 roku, gdzie ci, którzy zapisali się jako Rusini, zostali zaliczeni do Ukraińców (podobnie jak Łemkowie, Huculi, Bojkowie, Kozacy itd.). Ale „Tysa-1” z jakiegoś powodu zaliczyła Rusinów do mniejszości narodowej i co tydzień propaguje ich odrębność od Ukraińców. Na oficjalnej stronie redakcji napisano, że Rusini to „dzielny naród”, a w programach stale podkreślają, że to coś osobnego i z Ukraińcami nie ma nic wspólnego. Bezsprzeczną separatystyczną ideę programu podkreślają plansze w kolorach trójkoloru. Jak zapisano na tej samej stronie, program nadawany jest „językiem rusyńskim”. Co to za wynalazek, należałoby zapytać lingwistów. Bo „języków rusyńskich” na świecie jest już kilka, ale żaden z nich dla Zakarpacia się nie nadaje. Zakarpackie dialekty nie mają oficjalnej kodyfikacji, dlatego nie mogą być ogłoszone osobnym językiem. Póki co jest to gwara w wariancie: „Kto jak umie, tak mówi”. Prowadząca program Wira Kobulej i jej „Rusini” mówią jakimś przerażającym surżykiem, przepełnionym rusycyzmami w rodzaju „izwiestnyj”, „izdanije”, „opytnyj”, „proizwiedienije”, „wospitanije”, „pieczat”, „obobszczajut”, „żyzn”, „szestwije”, „proischożdienije” itd. O jakiej kulturze języka może być mowa w takich warunkach? Jest to tym bardziej szokujące, że na Uniwersytecie Użhorodzkim jest niemało naukowców-dialektologów, którzy nauczyliby Wirę Kobulej i jej gości wypowiadać się po ludowemu. Ale kłopot w tym, że bez rusycyzmów wszystko to będzie zbyt ukraińskie. Jak tutaj propagować osobny „język”? Od 2008 roku Zakarpacka Telewizja Obwodowa poprzez „Rusyńską rodzinę” propaguje, że Rusini to osobny naród. Kiedyś robiono to absolutnie otwarcie, przeprowadzano wywiady ze znanymi separatystami, poświęcano im całe programy. W ostatnich roku-dwóch robią to już bardziej powściągliwie, ale duch programu pozostał ten sam. Ciekawe, że teraz „Rusyńska rodzina” może opowiadać i o znanych Ukraińcach (takich jak muzykolog Wołodymyr Hoszowśkyj, pisarz Wasyl Basarab czy nawet malarz ze Stryja Ihor Panejko), ale, jasna rzecz, ani słowem nie zdradzi ich ukraińskiej narodowości, przypisując wszystkich domyślnie do osobnego „dzielnego narodu”. Ten absurd dawno powinien się skończyć. Była rozsądna myśl, by przemianować program na „Zakarpacką rodzinę” i tam już opowiadać o lokalnych zwyczajach czy działaczach, nie dzieląc ich na „Rusinów” i „anty-Rusinów”. I nawet dla ludowej gwary mogłoby się tam znaleźć miejsce. Ale „separatyści” zaprotestowali, bo tracili główną trybunę. I „Rusyńska rodzina” trzy razy w tygodniu (przy czym w prime-time — sobotni wieczór!) dalej pozostaje tubą idei, że Zakarpatczycy to inny naród. Państwo ukraińskie po raz kolejny występuje w roli „pożytecznego idioty”, który sam sobie stwarza problem i jeszcze za własne pieniądze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

1. Moskalofilstwo Lwowa: historia

Typowym błędem egzystencjalnym społeczeństwa jest życie według stereotypów i falsyfikatów, nazywanych obecnie mitami. Wśród takich historycznych falsyfikatów znajduje się rzekomo wyjątkowa dojrzałość narodowo-światopoglądowa Lwowa, co całkiem słusznie wiąże się z powstaniem w okresie międzywojennym lat 20.—40. militarnego fenomenu UWO (E. Konowalec), a później OUN (S. Bandera) i UPA (R. Szuchewycz) jako odpowiedzi na polską, a następnie niemiecką i moskiewską okupację. Jednakże jest to tylko odcinek w historii tego terenu, którego blask i dzisiaj jest potężny i realnie daje siłę do pasjonarnego zmagania się o naszą ukraińską Niepodległość i Soborność, zagrożoną nowożytnym globalnym liberalizmem, kosmopolityzmem oraz swoistym utylitaryzmem. Często te stereotypowe złudzenia nie tylko uniemożliwiają prawdziwą analitykę procesów społeczno-politycznych i ideowo-kulturowych — one paraliżują adekwatne działanie człowieka. Taki stan myśli i działań przeważającej większości ukraińskiego społeczeństwa skłonił mnie do zerwania z tym stereotypem Lwowa jako piemontu procesów społeczno-kulturowych (choć były one w okresie międzywojennym przede wszystkim) i pokazania w historycznym przekroju całkiem przeciwnych tendencji na tych terenach: idei „ogólnoruskiej” wspólnoty językowo-genetycznej, paradoksu małorosyjskości i jej najpotężniejszego rozkwitu — moskalofilstwa. Rozpętanie tego ostatniego w trzecim tysiącleciu podczas wojny lat 2014—2017, która z powodu kolonialnej zależności nazwana została ATO, jest zbyt groźne, by nie sięgnąć źródeł moskalofilstwa na lwowskiej ziemi i tą palącą prawdą nie wypalać wad narodowego niedorozwoju. Iryna FARION …jedna z głównych bolączek naszego życia narodowego — rozłam naszej inteligencji na dwa obozy: ukrainofilski i moskalofilski. Iwan Franko Mam za cel przedstawić sfokusowaną historię wybuchów moskalofilstwa we Lwowie jako jednej z ogólnospołecznych tendencji małorosyjskości. Według E. Małaniuka: „…problem ukraińskiej małorosyjskości jest jednym z najważniejszych, jeśli nie centralnych problemów, bezpośrednio związanych z naszym podstawowym problemem — problemem państwowości. Co więcej: jest to ten problem, który jako pierwszy stanie przed mężami stanu już Państwowej Ukrainy. I jeszcze długo, w czasie trwania i stabilizacji państwowości, problem ten będzie stał jako zadanie pierwszoplanowe, a dla samej państwowości — jako groźne memento (przypomnienie)” [Małaniuk 2013, s. 17]. 1. Źródła moskalofilstwa: lata 90. XVI w. Pierwsze przejawy idei religijnej, etnicznej i historycznej jedności z Moskowią odnajdujemy w 1592 roku w poselstwie do Moskwy lwowskich bractw i lwowskiego metropolity Dionizego Bałabana z prośbą o pomoc w odbudowaniu spalonej Cerkwi Uspieńskiej („Czełobitnaja Lwowskaho bratstwa Moskowskomu carju Fiodoru”). Znamienne, że właśnie tak chwalony przez oficjalną naukę książę Ostrogski, gorliwy moskalofil, dał na drogę tym lwowskim bractwom list uwierzytelniający, choć przy jego niewiarygodnym bogactwie mógł on sam tę cerkiew odbudować. Słusznie zauważa o. doktor Błażejowski: „Tutaj, jak się wydaje, jest ideologiczny początek Perejasławia i orientacji politycznej od 1620 roku na Moskwę” [Błażejowski 2010, s. 32]. Właśnie argumenty na korzyść jałmużny stały się ideową podstawą dla dalszych kontaktów z Moskwą: a) moskiewski car Fiodor został przedstawiony jako opiekun świata prawosławnego; b) jako przywódca całego „wieloplemiennego rodu Rosyjskiego”; c) jako następca księcia Włodzimierza Wielkiego, chrzciciela „całego rodu Rosyjskiego” [Ak. ZR, t. IV]. Takie charakterystyki w Moskowii i na Rusi miały zupełnie różne podłoże. Jeśli moskwicini kładli nacisk na dynastyczne prawa cara do ruskich (czyli ukraińskich) terytoriów, to bractwa formułowały etniczno-religijną jedność polsko-litewskiej i moskiewskiej Rusi, co odzwierciedlało, w szczególności, światopoglądowe założenia kółka ostrogskiego i, jako konsekwencję, wydanie Biblii w języku cerkiewnosłowiańskim w 1581 roku, która miała za podstawę moskiewską Biblię, wyproszoną przez księcia Ostrogskiego u cara Iwana Groźnego... [Błażejowski 2010, s. 29]. Dmytro Błażejowski z perspektywy dnia dzisiejszego nazywa to zbrodnią: „W odniesieniu do narodu ukraińskiego, jego świadomości narodowej, tożsamości narodowej, odrębności oraz poczucia narodowej ukraińskiej wspólnoty Bractwo Lwowskie, najbardziej ruchliwe i wpływowe, popełniło zbrodnię narodową, gdy w Moskwie zadeklarowało jedność wiary i „pochodzenia Ukraińców z Moskalami”, a zatem, że Moskale i Ukraińcy są narodowo i religijnie jednym narodem” [Błażejowski 1995, s. 551]. Niezwykle ważny w tej pierwszej orientacji na Moskwę jest grecki czynnik jako źródło panslawistycznego (wszechsłowiańskiego) prawosławia, które powstało po rozłamie jedynego Kościoła w 1054 roku. Właśnie w 1592 roku przyjeżdżał do Lwowa grecki dostojnik, metropolita tyrnowski Dionizy z Moskwy. Nie przypadkiem wręczył on bractwu trzy listy uwierzytelniające do Moskwy: do cara, do carycy, do Borysa Godunowa. Grecy byli maksymalnie zainteresowani budowaniem stosunków z Ukraińcami przez Moskwę i nie tylko dlatego, że nie mieli żadnych sympatii do katolickiej Polski, ale dlatego, że zbyt hojna na wszelkie materialne dary dla nich była właśnie Moskwa. Ponadto ślub bizantyjskiej księżniczki w 1492 roku Zofii Paleolog z moskiewskim księciem Iwanem III (ks. 1462—1505) wywarł wielki wpływ na wzmocnienie międzynarodowego autorytetu Carstwa Moskiewskiego, a spuścizna Bizancjum odegrała decydującą rolę w „zbieraniu Rusi” przez Moskowię i wypracowaniu narodowej ideologii Trzeciego Rzymu. Właśnie Iwan III był inicjatorem rozłamu Metropolii Kijowskiej, kiedy po podpisanej unii na soborze florenckim aresztował metropolitę kijowskiego Izydora. W 1448 roku Iwan III zwołał w Moskwie sobór podległych biskupów, którzy bez błogosławieństwa patriarchy ekumenicznego wybrali zwierzchnika samozwańczej Cerkwi Moskiewskiej. Grecy, w szczególności patriarcha antiocheński Joachym i konstantynopolitański Jeremiasz, z pominięciem lwowskiego biskupa i kijowskiego metropolity nadali lwowskiemu bractwu prawa stauropigialne, czyli całkowitą niezależność od głównej miejscowej instytucji hierarchicznej Kościoła Kijowskiego oraz ukraińskiego episkopatu. Bractwa otrzymały od Greków prawo sądzenia ukraińskich biskupów i donoszenia na nich! Doprowadziło to do gwałtownej anarchii wśród Ukraińców, bo, zauważmy, ani Grecy, ani Moskwicini nie mieli takich niedorzecznych praw [Błażejowski 2010, s. 31]. Zatem, otrzymawszy taką stauropigię, lwowskie bractwo w 1592 roku wyruszyło do Moskwy po pieniądze z deklaracją o wspólności wiary, pochodzenia i języka… Pieniądze otrzymali. My natomiast w trzecim tysiącleciu spłacamy długi życiem zabitych Ukraińców... 2. Bractwo Lwowskie jako wektor obcości. Czy Bractwo Lwowskie było tubą idei rusko-ukraińskich, a w szczególności języka ruskiego (staroukraińskiego)? Przypomnijmy słowa znanego lingwisty Aleksieja Szachmatowa, które są niezwykle aktualne dzisiaj, w czasie bezprecedensowego zalewu procesu edukacyjnego na Ukrainie językami obcymi: od moskiewskiego, węgierskiego, polskiego i in. — do angielskiego: „Historia języka literackiego ruskiego to historia stopniowego rozwoju oświaty ruskiej”. Język oświaty to utwierdzenie treści albo narodowej, albo hybrydowej, albo antynarodowej państwa. Miejsce języka staroukraińskiego (ruskiego) w systemie oświatowym XIV—XVII w. jest wtórne, a nawet marginalne. I nie tylko dlatego, że były to stulecia panowania języków sakralnych jako systemów ideologicznych, ale także dlatego, że na Ukrainie ani rozwój językowy, ani oświatowy nie poszedł drogą radykalnie reformatorską, a wręcz przeciwnie — drogą konserwowania cudzej tradycji, która z „pancerza narodu” (Dmytro Doncow) przekształciła się w hamulec rozwoju. Chodzi o stopniowe, z wieku na wiek, przeważnie regresywne kultywowanie języka cerkiewnosłowiańskiego rzekomo jako zachowanie starożytności, co w końcu doprowadziło do politycznego wyparcia przez niego pod koniec XVII w. języka staroukraińskiego (ruskiego), czyli języka prostego. A zatem język polski po unii lubelskiej (1569 r.) zaczął gwałtownie zdobywać przestrzeń życia kulturalno-świeckiego. Właśnie boom szkolny na przełomie XVI—XVII w. z wprowadzeniem do procesu nauczania triumwiratu językowego — cerkiewnosłowiańskiego, łacińskiego i polskiego — „przytłumił ten żywiołowy proces rozwoju języka »prostego«”, który można prześledzić w ostatniej ćwierci XVI — na pocz. XVII w. [Jakowenko 2005, s. 300]. Zauważmy, że właśnie w średniowiecznych szkołach polskich „rodzi się pierwszy zawiązek polskiej kultury językowej”, co „było decydującym brzemiennym w skutki czynnikiem”, i to pomimo tego, że język polski służył zazwyczaj jako środek pomocniczy do nauki łaciny. Jednocześnie znana jest słynna uchwała synodu łęczyckiego z 1287 roku, która przewidywała zakładanie szkół, gdzie angażowanie Niemców do procesu nauczania byłoby możliwe chyba pod warunkiem ich nauczania w języku polskim i łacinie w szczególności [Obrońcy 1953, s. VI—VII]. Główny skutek lingwistyczny takiego procesu szkolnictwa to brak normowanej gramatyki i elementarzy do języka staroukraińskiego (ruskiego), w przeciwieństwie do istnienia takiej literatury dydaktycznej w języku cerkiewnosłowiańskim. Negatywna rola Bractwa Lwowskiego jest w tym pierwszorzędna. D. Błażejowski uważa, że „haseł samodzielności Ukrainy bractwa nigdy nie postawiły w swoim programie, ani nawet języka ojczystego nie szanowały, nie uczyły go, być może, w swojej szkole, albo bardzo słabo, bo protokoły swoich posiedzeń pisały po polsku” [Błażejowski 1995, s. 24]. Pomimo słusznej kategoryczności D. Błażejowskiego, chyba najwięcej światła na komunikację językową w szkole lwowskiej rzuca, według M. Hruszewskiego, „program nauki”, stworzony jesienią 1586 roku, według którego dzieci nie mają porozumiewać się między sobą językiem prostym, a jedynie słowiańskim i greckim, choć mogą na pytania po słowiańsku odpowiadać językiem prostym i czytać w nim nauki świeckie, na wzór retoryki i dialektyki [Hruszewski 1996, s. 109]. Czyli nauczanie w języku staroukraińskim (ruskim), jak i samego języka staroukraińskiego, nie wpisywało się ani w kontekst polityczny zniewolonego życia Rusi w składzie Rzeczypospolitej, ani ponadto w kontekst skolonizowanego rozwoju etnicznej samoświadomości duchowej elity i ogółu. Dodajmy, że szkoły jezuickie, które zalały Rzeczpospolitą od 1565 roku, w młodszych klasach bezpłatnie uczyły języka ojczystego uczniów — polskiego — i dopiero później przechodziły do nauki łaciny [Niczyk 1990, s. 244]. Natomiast wśród priorytetów Lwowskiej szkoły brackiej były przede wszystkim język cerkiewnosłowiański i języki greckie, które otwierały drogę do kultywowania jakiejkolwiek innej obcości na rzecz przelotnych tendencji językowo-oświatowych. 3. W pierwszej ćwierci XVII w. w nowych warunkach agresywnego odnowienia hierarchii prawosławnej po 1620 roku (militarno-kozackimi wysiłkami galicjanina z Samborszczyzny Piotra Sahajdacznego!) idee moskalofilskie rozwijali także przybysze z Galicji, kijowscy metropolici prawosławni Hiob Borecki, 1620—1631 (ur. w Galicji, wieś Bircza; był rektorem Lwowskiej szkoły brackiej, następnie pierwszym rektorem Kijowskiej szkoły brackiej) oraz Izajasz Kopiński, 1631—1640 (ur. na Podlasiu lub w Galicji). Właśnie oni wykorzystali kozactwo na czele z Sahajdacznym jako „argument siłowy w polemice religijnej” [Błażejowski 2010, s. 23]. W liście do cara z 1624 roku H. Borecki wypisuje historyczno-dynastyczne pokrewieństwo Rusi polsko-litewskiej i moskiewskiej, traktując, wbrew prawdzie historycznej, Romanowów jako „krewnych” księcia Włodzimierza; rozwija etniczno-krwiste pokrewieństwo Ukraińców i Moskali, wykorzystując biblijną legendę o dwóch braciach Józefie Pięknym i Beniaminie, opierając się na której, wprowadza nieszczęsne pojęcie Ukraińca-Małorusina jako młodszego brata w rodzinie wobec starszego Rosjanina-Wielkorusa [WUR I, s. 46—48]. W swojej polskojęzycznej pracy „Protestacja” (1621 r.) H. Borecki zaznacza: „Przyrodniej było i patryarsze, i nam, i kozakom działać po stronie Moskwy, z którą u nas jedna wiara i służba Boża, jeden ród, jeden język i wspólne zwyczaje” [USPD, s. 290] — najwyraźniej mając na myśli pod wspólnym językiem cerkiewnosłowiański. Kozacy na czele z galicjaninem P. Konaszewiczem-Sahajdacznym, który z Sambora (wieś Kulczyce), duchownego H. Boreckiego usłyszeli: 1620 roku w Kijowie wsławiony antytureckimi i antymoskiewskimi wyprawami hetman z kilkoma tysiącami kozaków uroczyście powitał patriarchę Jerozolimskiego i w imieniu całego Wojska Zaporoskiego poprosił go o odpuszczenie grzechów za przelanie krwi chrześcijan podczas wyprawy moskiewskiej 1618 roku… Po prostu wyjątkowo idiotyczny i niemal już narodowy sposób obracania zwycięstw w kolosalne klęski ideologiczne! A zatem kompleks idei, uformowanych na wsparcie prawosławia na Ukrainie z zewnątrz, który jest jaskrawo ucieleśniony przez decydujące persony czasu, w szczególności Sahajdacznego, Boreckiego, Kopińskiego, słusznie nazwano „ideą małorosyjską”, czyli banalną podległością Ukrainy Moskwie poprzez jedność prawosławną [Kohut 2004, s. 24—25] i z dalszą zależnością polityczną. Według E. Małaniuka, „…małorosyjskość — to nie polityka i nawet nie taktyka, jedynie zawsze aprioryczna i totalna kapitulacja. Kapitulacja jeszcze przed bitwą” [Małaniuk 2013, s. 19]. Źródło formowania się „idei małorosyjskiej” w wprowadzeniu z inicjatywy metropolity Rusi I. Kopińskiego (byłego lwowskiego brackiego działacza i biskupa przemyskiego) do tytulatury patriarchy moskiewskiego Filareta (Romanowa) składnika „Mała Rosja”. Ciąg dalszy na str. 10

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Pamiętamy, smucimy się

18 listopada 2017 roku w 86. roku życia odszedł do wieczności wybitny uczony literaturoznawca, krytyk, działacz społeczny i polityczny, doktor nauk filologicznych (1984 r.), profesor (1999 r.), akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (2006 r.), laureat Państwowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki (1996 r.), wieloletni pracownik Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy Witalij Hryhorowycz Donczyk. Jego dorobek naukowy to cały kamień milowy ukraińskiego literaturoznawstwa, swoisty ląd fundamentalnych badań nad decydującymi postaciami i okresami kształtowania się literatury ukraińskiej XX wieku, kluczowymi etapami samostanowienia narodu ukraińskiego poprzez słowo artystyczne. Ponad pół tysiąca prac naukowych, ponad półtora tuzina monografii, wśród których takie badania jak „Czas i jego oblicze”, „Jedność prawdy i pasji”, „Granice współczesnej prozy”, „Petro Pancz”, „Prawda — osobowość (Proza Pawła Zahrebelnego)”, „Ukraińska powieść radziecka: ruch idei i form. 1927—1977 rr.”, „Z potoku lat i latopotoku”, „Los literatury ukraińskiej — los Ukrainy. Monologi i polilogi”, „Nieuchronne i nieprzemijające”. Znaczną wartość stanowią prace, w których udokumentowano żywą współczesność i przemyślano gwałtowne zmiany w społeczeństwie ukraińskim okresu niepodległości i odrodzenia narodowego, w szczególności: „Wspólny mianownik — trzynaście. 1987—2004. Kronika świadka i uczestnika wydarzeń”, „Kochajcie Ukrainę, albo Jakie państwo budujemy?”. Szlachetność, ludzkość, pryncypialność zawsze wyznaczały postawę Witalija Hryhorowycza Donczyka zarówno w codziennym życiu, jak i w nauce. Jego badania literaturoznawcze odznaczają się nie tylko fachowym przemyśleniem wąskoprofilowych problemów, ale także niezłomną postawą obywatelską, obroną nauki filologicznej jako ważnego instrumentu budowy narodu i tworzenia państwa. Naukowe priorytety uczonego kształtowały się w Instytucie Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy, któremu Witalij Donczyk oddał ponad 50 lat swojego życia. Tutaj przeszedł drogę od młodszego do głównego pracownika naukowego, przez długi czas był kierownikiem działu literatury ukraińskiej XX wieku, od 2000 roku aż do dziś — kierownikiem fundamentalnego projektu „Historia literatury ukraińskiej” w 12 tomach. Temu wydaniu, które wymagało znacznych wysiłków organizacyjnych, długotrwałej publicznej dyskusji i, już z pojawieniem się pierwszych tomów, stało się wybitnym zjawiskiem ukraińskiego literaturoznawstwa, Witalij Donczyk, jako autor koncepcji i kierownik, poświęcił ponad dekadę. W tym samym czasie przez lata pełnił obowiązki członka rady naukowej i specjalistycznej ds. obrony rozpraw doktorskich i kandydackich, rady naukowej ds. problemów „Dziedzictwo klasyczne i współczesna literatura piękna”. Osobna strona biografii naukowej Witalija Donczyka — redagowanie czasopisma „Słowo i czas”, które pod jego kierownictwem z odnowioną nazwą i treścią przez długi czas znajdowało się w awangardzie procesu literackiego, odrodziło żywe polemiki, stało się jednym z najpopularniejszych na Ukrainie czasopism literaturoznawczych. Bezcennym stał się udział Witalija Donczyka w procesach odrodzenia narodowego pod koniec lat 80. XX wieku, w szczególności w inicjowaniu i tworzeniu Ludowego Ruchu Ukrainy. O wybitnych zasługach dla nauki świadczy wybranie go na członka rzeczywistego (akademika) Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, uhonorowanie tytułem Zasłużonego Działacza Nauki i Techniki Ukrainy, Narodową Nagrodą Ukrainy imienia T. G. Szewczenki, Republikańską Nagrodą w dziedzinie krytyki literacko-artystycznej imienia O. I. Biłeckiego, nagrodą NAN Ukrainy imienia I. J. Franki. Zespół Instytutu Literatury głęboko smuci się z powodu niepowetowanej straty drogiego kolegi, autorytatywnego uczonego, wspaniałego człowieka, wyraża serdeczne kondolencje rodzinie Witalija Hryhorowycza Donczyka — jego żonie Jewhenii Andrijiwnie, synom — Andrijiowi i Maksymowi. Cenimy znaczący wkład Witalija Hryhorowycza w ukraińskie literaturoznawstwo, oddajemy hołd jego nieprzeciętnej osobowości, losowi, za którym stoi epoka ukraińskiej nauki, ukraińskiej historii. Wieczna pamięć, Królestwo Niebieskie jego duszy! Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, redakcja gazety „Słowo Proświty” głęboko smucą się, odprowadzając w ostatnią drogę wybitnego człowieka naszych czasów akademika Witalija Hryhorowycza Donczyka. Zawsze z wdzięcznością i miłością będziemy wspominać jego rady, współpracę, praktyczną pomoc i aktywny udział w pracy proświtańskiej. Wyrażamy głębokie kondolencje jego bliskim i krewnym. Wieczna pamięć i spokój jego duszy!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Obecne wykorzenianie tego, co narodowe, w dziennikarstwie zaczęło się od zniszczenia Szestopala. Posłowie na 100-lecie dziekana-nacjonalisty kijowskiego wydziału dziennikarstwa

Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz Gorzko-jasne uczucie towarzyszy stuletniemu jubileuszowi zadziwiającego losu byłego dziekana-nacjonalisty kijowskiego wydziału dziennikarstwa. Obchodzono go skromnie, w marmurowej sali nieogrzewanego już Domu Pisarzy na Bankowej. Spotkała się tu na szczerą rozmowę garstka byłych studentów „naboru” Szestopala, a także tylu samo jego zwolenników. Jubileusz bez kamer telewizyjnych, uroczystych przemówień, wysokich dostojników władzy i „kawiorowego” bankietu. Jak zwykle, gdy mowa o tych, którzy jeszcze za życia zasłużyli na to prawdziwie ludowe, wzniosłe miano — sumienia narodu, i którzy zawsze byli w opozycji wobec władzy. Chce się o tym krzyczeć. Żeby usłyszano. Nie „ci na górze” — tam już dawno nikt nie chce słyszeć ani o sumieniu, ani o narodzie. Lecz o wielu z nas — albo jeszcze niedojrzałych, albo po prostu obojętnych, sennych, którzy nawet nie kryją swojego poczucia chochoła-małorosa. Słuchając przejmujących wystąpień starszych kolegów-współtowarzyszy, przygotowując własne, nagle ujrzałem przed oczami tę przerażającą kronikę celowego i uporczywego wyjaławiania narodowego rdzenia z naszego dziennikarstwa. Tego dziennikarstwa, które obecni jego przywódcy, nie chcąc wyciągnąć go z bagna niższości, zawzięcie wpychają dziś w takie samo bagno kosmopolitycznej epoki „komunikacyjno-kanalizacyjnej”. W tej kronice, która następuje poniżej, przebija się jakaś „niewidzialna ręka”. Dość silna i niebezpieczna. Argumenty? Połowa lat 60. XX wieku. 67 studentów wydziału dziennikarstwa podpisuje w „wyższych instancjach” list z groźbą opuszczenia wydziału, jeśli nie zostanie przywrócona sprawiedliwość. W ich rozumieniu — powrót na wydział ich ulubionego wykładowcy Matwija Szestopala, oskarżonego o „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”, oraz zwolnienie tych wykładowców, którzy nic nie rozumieli w prawdziwym dziennikarstwie. Władza bezlitośnie rozprawiła się z „buntownikami”. A ich idolowi Szestopalowi zakazano zajmowania się zarówno dziennikarstwem, jak i nauczaniem. Połowa lat 70. XX wieku (czas mojych studiów na wydziale dziennikarstwa) O losie Szestopala — szeptem i poufnie — mówią nieliczni. Władza „dobijała” ostatnich zwolenników niezłomnego dziekana spośród wykładowców-patriotów: Wołodymyra Klinczenka, Jychyma Łazebnyka, Romana Iwanczenka. Na wydziale głównymi wykładowcami zostali ci, przeciwko którym odważnie występowali szістdziesiątnicy: dawny pomocnik Kaganowicza W. Ruban; organizator nagonki na Sosiurę za wiersz „Kochajcie Ukrainę” W. Prożohin (zapamiętano jego zdanie „Etomu kałchoznomu ukrainskomu jazykù nie budiet mesta pri kommunizmie”) oraz nieprzygotowany zawodowo Onoré de Artynow, który od 1 do 5 roku czytał przedmiot „Sowieckaja stiengazieta — osnowa żurnalistiki”. Lata 80. Haniebna prowokacja KGB, która doprowadziła do głośnego wyrzucenia z wydziału dziennikarstwa kolejnego proukraińsko nastawionego, młodego i perspektywicznego wykładowcy Wiktora Połkowenki. Lata 90. Wraz z przeniesieniem z Żółtego budynku do dawnego pałacu wyższej szkoły partyjnej przy ulicy Melnykowa z wydziału ostatecznie wytępiono ducha niezłomności, wolności i twórczości w ich narodowej oprawie. Początek lat 2000. Po śmierci dziekana, zawodowego dziennikarza A. Moskalenki, sprawa kształcenia dziennikarzy i ich rozwoju naukowego przez wiele lat przechodzi w ręce osób, które nie miały ani dyplomu dziennikarza, ani praktycznego doświadczenia pracy w mediach. Co więcej, takie osoby, niestety, nie posiadały nawet podstawowej wiedzy o samym dziennikarstwie, jego historii ani o dawnej wielkości i dramacie samego wydziału. Lata 2010. W Instytucie Dziennikarstwa — innowacje: — z różnych powodów nie wykładają tu już ci dziennikarze-profesjonaliści, którzy mocno trzymali nić ciągłości tradycji Szestopalowskich, zrodzonych w Żółtym budynku: Wiktor Myronczenko, Ołeksandr Mukomela, Wołodymyr Iwanienko, Anatolij Pohribnyj, Wołodymyr Szkliar, Halyna Datsiuk. Zignorowano legendę ukraińskiego dziennikarstwa Stepana Kolesnyka. Zmuszony był opuścić rodzinny wydział także autor tych słów. — na wspólnych korytarzach państwowego Instytutu Dziennikarstwa utworzono prywatny Instytut Komunikacji Masowej. Tymi placówkami kieruje jedna osoba; — pod pozorem „prywatnej afery” kierownictwo państwowego Instytutu Dziennikarstwa podejmuje próbę przemianowania Instytutu Dziennikarstwa na Instytut Komunikacji Masowej; jednak w Radzie Naukowej nie zabrakło wówczas tych, którzy odważyli się obronić ukraińską tradycję; — na wniosek kierownictwa IŻ rząd podejmuje decyzję, zgodnie z którą dziennikarstwo jako nauka zostaje przeniesione z kierunku „Filologia” do nowo wymyślonego — „Komunikacja społeczna”; powstaje główny kierunek badań naukowych (z odrębną radą specjalistyczną do obrony rozpraw kandydackich i doktorskich) — „Teoria komunikacji społecznej”. Obroniono dziesiątki rozpraw, które nie mają nic wspólnego z prawdziwym dziennikarstwem; — zamiast tradycyjnych zbiorów naukowych „Dziennikarstwo” w szeregu placówek edukacyjnych, gdzie wciąż figuruje dziennikarstwo jako specjalność, zakładane są wydawnictwa naukowe z nową marką — „Komunikacja społeczna”. Szereg katedr o tradycyjnej nazwie „Dziennikarstwo” zostaje również zastąpiona tą niezgrabną, dalekو od prawdziwej istoty dziennikarstwa nazwą „socjokomunikacyjną”. Wyjałowienie istoty dziennikarstwa (zwłaszcza jego narodowego, patriotycznego komponentu) z programów nauczania, wykładów, podręczników i monografii staje się jawnie, że w warunkach nowej rosyjsko-ukraińskiej wojny jest niedopuszczalne, i moralnie, i zbrodnicze. 2017 rok zaznaczył się nowym natarciem agresywnych ignorantów na tradycyjne narodowe dziennikarstwo. I to natarcie stało się bardziej cyniczne. — w Kijowie zarejestrowano „Narodową Akademię Komunikatywistyki” — na razie w statusie organizacji społecznej; — z inicjatywy sterników edukacji i nauki dziennikarskiej na Ukrainie, pod przykrywką tej efemerycznej akademii oraz dwóch kijowskich katedr dziennikarstwa (uniwersytety Szewczenki i Hrinczenki) odbywa się okrągły stół pod tytułem „Wprowadzenie na Ukrainie dziedziny edukacyjnej „Komunikatywistyka”; — wynik takiego „stołu”, kierowanego bezwarunkowo przez główných „komunikatorów” Ukrainy, jest przygotowany do przekazania do podpisu W. Hrojsmanowi projekt uchwały Gabinetu Ministrów Ukrainy, zgodnie z którym dziedzina wiedzy „Dziennikarstwo” przestaje istnieć. Tak zwani wynalazcy-nowatorzy, z których większość nie przepracowała ani dnia w prawdziwej redakcji gazety, czasopisma, radia czy telewizji, proponują, by pozycję 06 „Dziennikarstwo” przemianować na „06 Komunikatywistyka”, 061 „Komunikacje i dziennikarstwo”. Czy, szanowny czytelniku, nie przypomina Panu/Pani pierwszego brutalnego pogwałcenia naszego „Dziennikarstwa” przez „Komunikacje społeczne” i „Teorie komunikacji społecznej”? Faktycznie przedstawiłem tezy swojego wystąpienia na tej smutnej tryznie-jubileuszu Matwija Michajłowicza Szestopala, którego współcześni nazywali Apostołem Prawdy i Dobra. Czy zatem można, wobec świetlanej pamięci tego Wielkiego Ukraińca, dopuścić, by wysokopostawieni ignoranci od dziennikarstwa dalej tak bezczelnie niszczyli to, na co swoje jeszcze młode życie położyli prawdziwi nauczyciele i prawdziwi dziennikarze? Ci, którzy niezmiennie wyznawali w myślach i czynach Przyzwoitość, Profesjonalizm, Patriotyzm. I to właśnie tego tak brakuje w tekstach i postępkach wielu znanych i mniej znanych dziś „rekinów pióra”. Dokąd zmierza nasze ukraińskie dziennikarstwo i kto kieruje nim „niewidzialną ręką”?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Nikanor KOWAL Kruśliwka trzydziestego roku Fragment powieści Nikanora Kowala

Śniadali późno i, jak zawsze, na przypiecku. Mykołka i Marijka, podgiąwszy pod siebie nogi, siedzieli na leżance, Martyn na ławie. Jedli z jednej miski, czerpiąc ogryzionymi, wyszczerbionymi, poczerniałymi łyżkami. Siorbali zgodnie, w pośpiechu. — Dobry kulesz! — chwalił Martyn. — Smacznie! — pociągała nosem Marijka, wycierając zachlapane kolanka. — M-mm! — potakiwał z zadowoleniem, potrząsając głową, Mykołka. Matka jadła na łóżku. Nieco się podniosła, oparła na łokciu i siorbała, biorąc jedną ręką na zmianę to chleb, to łyżkę. Jadła i myślała, myślała. I czego to ona nie zaznała w swoim życiu?! To dwa razy dziennie czerwoni zmieniali białych, a w nocy przychodzili nie wiadomo jacy, i wszyscy pili, jedli, grabili, mobilizowali, przystawiali do karabinów, wyganiali z podwodami, żądali chleba i mięsa, zabierali konie, a jedni rozstrzeliwali gdziekolwiek w ogrodzie każdego, kto choćby dzień przebywał z innymi. Chowali wszystko przed wszystkimi. Mężczyźni miesiącami wysiadywali w dołach, wykopanych gdzieś w zakamarku, pod słomą, konie odprowadzali do lasu. Albo pieniądze. Boże, jak one wyczerpywały krwawą pracę! Za cenami nikt nadążyć nie mógł. Bywało, sprzedasz cielę dzisiaj, a jutro za te pieniądze pudełka zapałek nie kupisz. I jakich to nie było! Katarzynki, kierenki, mikołajówki, karbowańce, ruble… Dochodziło do tego, że w workach je, jak słomę, nosili! A później, kiedy zaczęli gospodarować komitetczycy, ziemię bez końca dzielić zaczęli… Ugnoisz, wyrobisz, a ją wiosną innemu oddadzą, i takiemu, co ani orać, ani siać nie będzie! I komu to nie trzeba było dogadzać, kogo nie prosić, samogonu ćwiartkami nie stawiać! Prawem, prawdą niczego osiągnąć nie można było — rządzili we wsi trzy-cztery osoby, które mogły puścić z torbami po świecie, wsadzić do więzienia. Czekali, myśleli, minie i to, jak mijało wiele innych rzeczy, a nagle — kołchozy! Zapisz się, oddaj swoją krwawą pracę! Ale komu, za co?! Hołowczenko, kiedy koń zdechł, gnojówkę taczką sam pod jęczmień wywoził, — a Bażajko z głodu spuchł, ale nie wywiezie! On i w pole, dopóki słońce w plecy nie przypiecze, nie wyjdzie! To czyżby jemu, leniowi, dobrowolnie, na jednym wniosku, oddać wszystko? — Dolać jeszcze, mamo? — zapytał Martyn. — Ha? — nie zrozumiała matka, ale od razu pojęła i uśmiechnęła się. Gospodarz. Teraz i ona może poleżeć. Cielaczkowi słomy podścielił, owieczkom sianka dał, siary udoił, pójło krowie przygotował, prosiakowi wyniósł. Od razu nie podniesie, to po trochu wynosi: najpierw puste wiaderko, potem pójło w wiadrze. Przypomniała sobie, że dziewczynka Martynowi się nie spodobała, i znów się uśmiechnęła. Wyrośnie! Sam czerwony, pomarszczony, brzydki, niewielki, jak łyżka, był, a teraz spójrz, jaki wyrósł! — Nie zginiemy! — rzekła wesoło. — Mleczko się pojawiło, pomocnicy rosną. — I ja pomocnicą będę! Gwiazdeczce (cielątko już tak nazwali) trawkę latem rwać będę. Dziewczynkę bawić będę, prawda, mamo? — zagadała Marijka. — Oczywiście, oczywiście — odpowiedziała matka, — ty już jesteś mądrą dziewczynką! Wszystkim zrobiło się dobrze, wszyscy się cieszyli, i Mykołka się radował. Patrząc na innych, próbując z ruchu warg odgadnąć, o czym mowa, sam próbował zacząć mówić. — A-a-a! M-m-m? — pokazywał na chlew. On z Marijką już trzy razy biegł na cielątko popatrzeć i za każdym razem zauważał u niego coś nowego, o czym Marijka natychmiast opowiadała: “Jeszcze ono ma jedną raciczkę białą. Ja nie zauważyłam, a Mykołka zobaczył”. I teraz, widząc, jak Mykołka szybko je, Martyn już wiedział, że śpieszy się znowu biec do cielątka! Ale im nawet zjeść nie dali. Zaskrzypiały drzwi, w sieniach dała się słyszeć głośna rozmowa, rozległ się tupot ciężkich butów, i do chaty wwalili się Redźka, Nazar Drużba, Tymko Mazurenko, Waśka Sawczuk, Jakiw Dowbnia… Idą, walą tłumem! I uzbrojeni. Redźka ma nagan. Waśka Sawczuk i Jakiw Dowbnia z karabinami, aktywiści mają szupki: długie, ostre, niczym kozackie piki, żelazne pręty! Napchało się ich do sieni, chaty i wciąż idą, idą. Wchodzą, jak do stodoły, nikt czapki nie zdejmuje, nie wita się. Zamilkły, zastygły z otwartymi ustami dzieci. Zatrzymały się w pół drogi łyżki, wycieka niedoniesiony do ust kulesz. — A-a-a… mać! — zagrzmiał nagle wyborną wiązanką Petro Nożenko, przykucając i łapiąc się za głowę. Zapomniał, że sufit niski, wyprostował się za progiem w pełnym wzroście i wyrżnął czubkiem głowy. — Dywersję robisz? — groźnie zmarszczył się Redźka. — Ha-ha-ha! — podchwyciła brygada żart przełożonego. — Ua-a… Ua-a, — zapiszczało dziecko. — Płodzisz się? Rozmnażasz? — pogardliwie zmrużył oczy Redźka. — Lepiej o oddaniu chleba pomyślałabyś! Teraz nikt się nie śmiał. I matka, i komniezamy, i dzieci zrozumieli, że żarty się skończyły. Matka poruszyła się, podniosła niby, jednak skuliła się z bólu i skłoniła na poduszkę. — Synku — zawołała Martyn. — W skrzyni leży biała chusteczka, tam są kwitki. Wyjmij, pokaż im. My wykonaliśmy wszystkie dostawy. Dwa razy wykonaliśmy! Martyn zsunął się z ławy, rzucił się do skrzyni, ale Redźka machnięciem ręki zatrzymał go: — My nie po kwitki! My po nadwyżki! Musisz oddać pięć centnarów pszenicy! Matka gorzko się uśmiechnęła: — Nadwyżki. Pięć centnarów! Nam samym choć z torbami idź! Ziemniaki dawno mieszamy, dynie, buraki, łupiny suszymy! — Ty to zostaw! Pytam: dobrowolnie chleb będziesz oddawać? — groźnie wyprostował się Redźka. — Nie wierzycie, sami patrzcie — rzekła matka. — Ta-a-ak! Nie chcesz dobrowolnie? — zaczął kiwać głową Redźka, nieprzytomny z wściekłości. — Mówię, gorzej będzie. Siłą — gorzej! Matka nie rozumiała. Nie wiedziała ona, że wódz uczył łączyć przekonywanie z przymusem. Nie wiedziała, że z bronią chodzili nie dla postrachu. Za to Redźka znał swoje uprawnienia. On wszystko mógł, i zabić też! Byle tylko powód był. I strażnik w więzieniu nie mógł po prostu wejść do celi i zastrzelić więźnia, ale wyprowadzić tego więźnia za bramę i zabić z bliska, powołując się na “próbę ucieczki”, było dla niego łatwą sprawą. Za zabójstwa “przy próbie” osąd był prosty, tutaj można i osobiste rachunki wyrównywać. Wyrównywał i Redźka. — Ta Tak! — przebiegł on wzrokiem brygadę, a ci bez słów zrozumieli, rzucili się do wykonania. A Redźka ucichł. Usiadł na ławce, wyciągnął tytoń i, złowieszczo się uśmiechając, zaczął kręcić skręta. Przewodniczący rady wiejskiej! Gospodarz! I demokracja, i zebrania, i lud działały, ale praktycznie rządził, odpowiadał za wszystko on jeden! I te słowa wodza zapamiętał bardzo mocno, na zawsze. Tak, on swój — korżowski, tak samo, jak inni, w dziecięce lata jako pastuch w polu biegał, za to obecnie jego władza! To i po ubraniu widać, wyprawiony kożuszek, kozackie bryczesy, buty ze skrzypieniem, dziarsko załamana, na bok zsunięta czapka z szarego karakułu. On — naczelnik, i wola, i władza jego! Nie ma teraz na wsi siły przeciwko niemu! On wszystko może! Żonę swoją znudzoną — zabił! Wszyscy sąsiedzi słyszeli, jak on ją butami, niczym glinę miesił, a kto donosić poszedł? Nikt. Dlatego że zasłużony on! Nazwisko jego w mieście na ścianie byłego Pałacu Pracy napisane! On papier ma: „Przebywał w oddziale bojowym młodzieży robotniczej III Międzynarodówki, wielokrotnie brał udział w tłumieniu kontrrewolucyjnych wystąpień w guberni”. On szalał straszliwie. Nikt bardziej od niego w tamtych czasach kupców i popów za miasto nie wywiózł! U niego i teraz ręka nie zadrży i napluć mu na prawa! Dla niego prawo — słowa wodza: „My zawsze mamy rację, dlatego że my — władza”. Wspomniawszy, jak Knysz groził skargą, on pogardliwie się uśmiechnął. Nie wie Knysz, że skarga mu na korzyść, że sekretarz komitetu rejonowego niejednego przewodniczącego rady wiejskiej na naradach przy całym ludzie dla przykładu za to właśnie zdejmował, że skarg na niego nie pisali. Nie słyszał Knysz słów pierwszego: „Kontrze pobłażasz?! Słoneczkiem swojej władzy ją grzejesz i nie skarżą się oni, żyją?!” „Idź skarżyć się, idź!” — powiedział on sam do siebie i myślą wracając do kancelarii, gdzie on nocą komnezamy szkolił, zadowolony zaczął się uśmiechać. Nożenko po prostu się pogubił, kiedy on go przed wszystkimi na baczność postawił i zaczął dopytywać: „Kto ty, towarzyszu Nożenko, jesteś? Co ty dla władzy radzieckiej zrobiłeś? Ilu kułaków zniszczyłeś?! Bandytów ilu zabiłeś?!” Nożenko się pogubił, a on go, mądralę, czyścił, czyścił, potem hajda na całe zebranie „Prawdę” czytać, nienawiści klasowej wszystkich nauczać, na kułaka i „indusa” szczuć. Jemu w rejonie czytali o tym, jak „zakopywali chleb w ziemię”, i on im o tym samym czytał. Wielki, na dwie kolumny artykuł, ale słuchali, słowa nie mówili. Kiedy zaś on, Możliwe, że o tym unikatowym moskiewskim wydaniu autobiograficznej powieści Nikanora Kowala „Kruszyłowka trzydziestego roku”, poświęconej hołodomorowi i kolektywizacji na Ukrainie, jeszcze nikt u nas nie wspominał. A w Rosji, jakkolwiek dziwnie, ona już drukowana trzykrotnie: po raz pierwszy w czasopiśmie „Grani” za 1996 rok oraz dwoma osobnymi wydaniami w 2000 i 2010 roku. Nakład ostatniej publikacji dla Rosji nieznaczny: zaledwie dwa tysiące egzemplarzy. Autor powieści urodził się w 1922 roku we wsi Majdan-Litynecki, obecnie Jabłuniwka w rejonie lityńskim na Winnicczyźnie. Zmarł w 2000. Oficer zawodowy, tłumacz wojskowy, uczestnik II wojny światowej. Po wojnie żył w Rosji, w Kałudze. Czy zamierzał zostać pisarzem? Pewnie nie. Ale jeszcze w młode lata poprzysiągł opowiedzieć prawdę o niesłychanym gwałcie nad ukraińską wsią, świadkiem i ofiarą którego był. I opowiedział, ukradkiem pisząc zakazaną książkę wiele lat. To była podziemna praca. Pisał nocami. Ukrywał się z rękopisem, dwukrotnie go niszczył, bojąc się rewizji. Darł napisane, bo ono nie zadowalało go, uczył się i uczył pisarskiego rzemiosła, gromadził wielką własną bibliotekę, opanowywał rosyjski język literacki i wreszcie w nowych warunkach politycznych zaczął kolejno rozsyłać swoją pracę do redakcji czasopism. Lecz na próżno! Potężna demaskatorska siła rękopisu przerażała redaktorów. Jakoś wędrujący tekst Nikanora Kowala trafił do rąk Aleksandra Sołżenicyna. Ten zainteresował się przeczytanym, nadał mu swój tytuł i pomógł z publikacją. Autor już przed śmiercią potrzymał makiety przyszłej książki w rękach, twardo wiedząc, że wkrótce ona pojawi się drukiem, i po raz kolejny odczytując na pierwszej stronie drogie dla niego słowa: „Olianie Makariwnie, matce mojej, zamęczonej kolektywizacją, dedykuję”. Główny bohater powieści, nastolatek Martyn — to on sam, matkę nazwał Kateryną, rodzinę swoją — Hołowczenkami. Oto i cały wymysł. Reszta — prawda, która podczas czytania wydaje się niewiarygodna. Czymże różni się powieść Nikanora Kowala od wielu innych wydań na ten temat? Moim zdaniem, przede wszystkim szczegółami — wyjątkowo prawdziwymi, tragicznie przeżytymi, bezpretensjonalnie i szczerze, z bólem odtworzonymi, które składają obraz jakby jakiegoś pierwotnego ludzkiego okrucieństwa. Nie mając zamiaru dawać w tym słowie wstępnym szerszej oceny powieści, zwrócę uwagę czytelników na to, że Nikanor Kowal donosi do nas jeszcze i taką gorzką prawdę: hołodomor na Ukrainie tworzyli nie tylko ludzie (czyż ludzie?) o nieukraińskich nazwiskach, ale i swoi, współmieszkańcy wsi, sąsiedzi, nawet krewni. I o tym zapominać nie należy. Moskwa cudzymi rękami żar zagarniała. Cudzymi, ale naszymi. Ile w ukraińskiej historii tragicznego, popełnionego własnymi rękami! A dzisiaj czyż nie tak?.. Proponuję uwadze czytelników „Słowa Proświty” jeden z początkowych rozdziałów powieści we własnym przekładzie z przekonaniem, że to dzieło należy również do historii ukraińskiej literatury, choć i tworzone w języku rosyjskim.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

дочитавши, ніготь великого пальця до сто ла пригнув: “Індусів — у твердоздавальни ки!”, всі схвально загуділи, і Ноженко, за бувши, як він його чистив, від радощів з такою силою крутнувся на великому бугаївському стільці, що розтрощив його на уламки. “Згода? — спитав він і, не чекаю чи на відповідь, правив далі. — Правильно! А починатимемо з викачки хліба! Триста пудів — ось наш новий план! І то завтра, негайно!” Ні, він індусам покаже. Тверде завдання — це кінець, труна індивідуальному господарству! Стосовно твердозда вальника все дозволено! Усім, кого потрібно було викорчувати, “тверде” давали. Та не відразу він їх кінчатиме. Він спочатку примусить їх спізнати, почім ківш лиха, сповіщення на хліб одне за іншим слатиме. Виконає індус одне — він надішле друге, виконає друге — він йому третє! І так до тих пір, доки не застогне: “Нема більше, не можу!” Ось тут він і на поляже на “твердому”, за яким піде бригадою і спустошить до пня! Куркулів нема, але підкуркульники залишилися! Не всі це розуміють. Дружба, який писав протокол, коли він Андрія Головченка до списку твердозда вальників увів, від несподіванки зупинився, підвів голову: “Середняка?” Довелося поправити Назара: “Зловмисника! Колгосп ганьбить! Худобу свою вирізує!” Так розмірковував Редька і сидів на лавці, палив самосад, смачно спльовуючи собі під ноги. Основне він зробив — організував і тепер міг сидіти, попльовувати. Комнезами шукали самі. Нишпорили в клуні, в ко морі, в хлівах, на горищі, під стріхою, під тинами. Надійні хлопці, нічого не пропустять: горщик з під борщу в печі, оберемок соломи в клуні, комин, стелі і стіни — все переглянуть, перетрусять, перестукають. Остап Соловейко либонь змок, заповзято на щуп налягаючи, щоби на метр, не менше, в землю загнати! Шукати комнезами чуже вміли і Редька їм довіряв. Хоча, звичайно, і понадміру суворим не був, кишень, котрі, він знав, вони за одним заходом сушеними вишнями, слива ми, грушами або кришаницями напихали, не перевіряв. Хай собі, велика річ — крадіжка! Сидів Редька, палив і, коли йому доповіли, що хліба не знайшли, не закричав, не підскочив, цигарки в гарячці не розтоптав. Він наперед знав, що, крім борошна і якого небудь клунка з пшоном, нічого не знайдуть. Пшеницю не там шукати треба. Вона, якщо й залишилася, то цілком в іншому місці. — Сама здаси чи ні? — спитав Редька спокійно, дивлячись на матір. — Господи, — простогнала вона. — Де ж у мене та пшениця?! Редька вийшов. Вийшов, і просто до комори, де на стінах, з понабиваними цвяхами і зубами від борін, висіли мотузки, порвані ланцюги, упряж, коси, серпи, пряжа, поперечна пилка і на полицях понакидано всякого господарського манаття — від з’їденого іржею й засуненого в отвір зламаної дверної завіси старого цвяха до жмутика висушеного кропу і насіння в ганчірочках. Там навкруги стояли мішки, солом’яники, бочки, діжки, кадібці, луб’яні козуби, пощерблені горщики і кухлі з висівками, борошном і крупами. У коморі, вгледівши Редьку, Тимко Мазуренко виразно крякнув. Назар Дружба протяжливо свиснув. Яків Довбня солоно лайнувся: доповідали всяк по-своєму. Грубо, не нагадуючи собою напнуту струну, без належної улесливості, проте Редька був задоволений — навчив визнавати в собі начальство! За вдаваною грубістю він добре вловлював, як зростає трепет підлеглих. — Гу-у! — видихнув голова. — У клуні, у хлівах, у соломі? — Обшукали, промацали! — розвів руками Петро Ноженко. — І там? — показав Редька на дощаний настил у коморі. — Під дошками шукали? — спитав жорстко, по-начальницьки. Комнезами провинно похнюпилися. Ні. Не звернули уваги, не здогадалися. Ходили по них, бачили, що постелені як-небудь, не прибиті і злегковажили. — Роззяви! — сплюнув Редька. Стояли, винувато м’ялися, слова ніхто не мовив. Адже правда: під дошками можна було заховати тонни зерна. Васька Савчук мовчки приткнув у куток гвинтівку, нагнувся, щоби вправним рухом, напоказ жбурнути дошку за двері. Узявся й присів. — Ого! — гукнув зніяковіло. — Та це ж дуб, дурню! — докірливо крутнув головою Назар Дружба і, непоспішливо зсунувши на потилицю свою смушеву, по-парубоцьки заламану шапку, взявся за інший кінець, допоміг її викинути за поріг. І тоді здійнялася пальба. Гриміли діжечки, тріщали, лускали горщики, оглушливо, як бомби, гупали одна за одною дошки. Метушилися всі, не терпілося навіть найспокійнішим і неповоротким. Хотіли хутчіше побачити, що там під підлогою. Але очистили і побачили звичайну, закидану почорнілими давніми трісками, кострицею та різним сміттям землю. Ями з хлібом, на яку, як їм здалося, сподівався Редька, не виявили. Для більшої певності проткнули землю в кількох місцях щупом, ударили довбнею, копнули лопаткою і зупинилися. Цілина — ні порожнин, ні просідань. — Дарма викидали, — сказав Назар. Редька не слухав. Задерши голову, він дивився на небо, намагаючись визначити годину по сонцю, що визирнуло з-під роздертих хмар. Завтра о п’ятій із Коржівки має вийти червона валка з хлібом. Нехай не триста, але пудів сто п’ятдесят він вивезти мусить! І спостерігаючи за хмарою, що розтяглася в довгого, худого чоловіка, Редька думав про товариша Нечипорука, бачив, як той, худий і довгий, із жовтяничним лицем, ходить по кабінету, зігнувшись запитальним знаком. “Клади, контра, наган і партквиток!” — почув він так виразно, що здригнувся і відступив на крок перед убивчим поглядом секретаря. “Кістьми ляж, але завдання виконай! Пам’ятай, влада тобі велика дана, але й вимога чимала! Для тих, що вагаються, місця нема. Злякався, легкодухість виявив, пожалів, крові забоявся — зрадник. За зраду великій справі — смерть!” Це були останні слова Нечипорука на вчорашнім зібранні, і Редька знав, що це не погроза, а попередження! — Чому дарма? — перепитав він, відповідаючи Назару. — Дошки сільрада продасть за зерно. — Я візьму! — обізвався Тимко Мазуренко. — Для колгоспу. — Бачиш, — підморгнув Редька до Назара, — і купець уже є. Назар почухав за вухом. — На дошки купець знайдеться. Я б і сам за них пудів п’ятнадцять відсипав. — А колгосп скільки дає? — глянув Редька. — Теж п’ятнадцять, але ще за зруб п’ятдесят. Оптом беремо дошки і зруб. Редька повеселів. Нарешті! Звичайно, він знав, де зерно взяти. Колгосп на куркульському добрі забагатів. Землі відібрали доглянуті, вгноєні, врожаї зібрали великі і, користуючись пільгами, продподатки мінімальні здавали. Хліба повні комори в колгоспі і колгоспників, яким мішки підводами розвозили. Мішків по тридцять на сім’ю отримали! — За зруб, — сказав Редька, — менше сімдесяти не можна. Ти поглянь, — відігнув він солом’яну обшивку, — не колоди — струни! Рівні, сухі… Головченко, сам знаєш, господар. Вибере — не забракуєш! — І кивнув на клуню. — За красуню скільки даєш? Тимко дивився на клуню. Красуня, справді. Стовпи — дуби в обхват! Не клуня — фортеця! І стояти їй сто років, не похитнутися. Нова, солом’яний верх почорніти не встиг. — Ну? — чекав Редька. Тимко хитро прищулився: — Будівля міцна, гарна, але ж перевозити треба. А там одне поламають, друге загублять, третє вкрадуть. Пудиків шістдесят хіба що? — Добре, — не став сперечатися Редька. — Віялка, я думаю, теж колгоспові потрібна? — Віялка? — Мазуренко почухав потилицю. — І віялку, і борони, і плуг, і віз візьму. Двадцять пудів! — За все? — здивувався Редька. — Ти подивися на віз — все на залізі, куте. Це тобі не бажаєвська тарадайка! Остап Соловейко, давно віддаля переступаючи з ноги на ногу, наблизився до Редьки, шепнув: — Там корова з телятком. Я дав би пудів десять пшениці і п’ять ячменю. Редька бачив телятко, посміявся, що корова і господиня одного дня отелилися, проте до продажу не додумався. А чому б іні? Зайвих п’ятнадцять пудиків на дорозі не валяються. — Лише не ячменю, пшениці п’ятнадцять! — сказав він. — У хліві ще п’ять овечок бекають, — підступив Петро Ноженко. — По пуду за штуку, товаришу голово, не мало буде. — Я забрав, по півтори дав! — поспішив перебити Назар Дружба. Комнезами обступили Редьку, напирати стали. Кожний що-небудь бачив, узяти хотів. Дешевинка! Випадок, якого не можна проґавити! Редька мовчав. Він і радів, що замість тридцяти пудів в одному дворі двісті набирається, і тривожився. Не за правилами чинив! Колишній його начальник, товариш Бик, навчав: “Поступово треба. Нікого не обдирай до нитки відразу. Пам’ятай, заготівля — прірва, безодня. Отримав завдання на сто пудів сьогодні — завтра на двісті дадуть! Здаси завтра, буде іна післязавтра завдання. Держава — не купчина якийсь. Той скупив тисячу, дві, ну тридцять тисяч пудів — і досить. А тут кінця нема”. Товариш Бик — керівник досвідчений, дослухатися б треба. Він, Редька, ще в активістах ходив, коли Бик головував. Бригада вантажилася. Винесли пудів два пшениці (останні!), пуди півтора проса, півмішка гречки, мішок жита. Коли Васька Савчук потяг і борошно, Редька прикрикнув: — Лиши! Борошна ще ні в кого не брали. Але Васька зі злості шпурнув мішок так, що шов тріснув, борошно розсипалося по коморі, запилило стіну, кадібець з сиром, солом’яник. Вантажили, вивозили все. Остап Соловей виніс на руках, поклав на сани телятко і прив’язував позаду корову. Назар Дружба підібрав, як намисто, на мотуз, погнав поперед себе овечок, вони бекали, збивалися докупи. Хтось запхав до мішка поросятко. — Куди ви? — кинувся навперейми Мартин. — Геть, щеня! — перехопив, пнув його ногою в сніг Васька Савчук. І тут з’явилася мати. Бліда, квола, вона показалася на порозі, коли Мартин упав на сніг. Угледівши її, він не зразу зрозумів, що вона в одній сороці, з розпущеним волоссям. А вона роздягнена, розпатлана, так і пішла подвір’ям, по снігу, дійшла до Захарка, стала на коліна: — Пощади! Дітей пожалій! На “ти” зверталася, хоч і голова. В дитинстві сусідами були, гралися разом, корів пасли згодом. У наречених його ходила з рік. Редька насупився, відвернувся. — Люди добрі!.. Господи! — з відчаєм заламала вона руки, переходячи від одного до другого. — Діти малі лишаються! Даремно. Ніхто слухати не хотів. Остап Соловейко, поклавши телятко і прив’язавши корову, злякався, що Редька не витримає, одумається і, щоб скоріше забратися, хльоснув по конях. Заскрипіли полози, пішла з двору корова. І тоді, немов навіжена, мати звелася, наздогнала сани, схопила Остапа за комір, відкинула його з надлюдським зусиллям убік, потяглася до телятка. Напад був таким несподіваним, що Остап подався назад, оступився і полетів у сніг. На хвилю всі застигли, на обличчях відбилися і страх, і подив, і жаль. Так дивляться на тих, що несповна розуму. Та підбіг Редька, пхнув матір кулачиськом у груди і, охнувши, вона похитнулася, випустила телятко, впала навзнак, заголилися живіт і забруднені кров’ю ноги. — Хі-хі-хі!.. Ха-ха-ха! — засміявся цинічним сміхом Васька Савчук. — Го-го-го!.. Ги-ги-ги!.. — підхопили той сміх інші. У Мартина в очах потемніло. Крик матері болісно відлунив у нього в голові, різонув по серцю, і він, не тямлячи себе, рвонувся, підплигнув на бігу, вчепився зубами Редьці в горлянку. Редька не чекав нападу і впав разом із Мартином, який здавив йому горлянку руками й зубами. — Щеня! — встиг гукнути Редька і, відчуваючи, що задихається, покотився по снігу, відриваючи своїми ручиськами малого Мартина. А в Мартина звідки лишень і сила взялася! Намертво вчепившись руками, він стискав голові горлянку, душив його. Може, й задушив би, якби не Савчук. Редька вже синів, коли Васька розмахнувся ногою, двигонув Мартина носком у бік і той ойкнув, осунувся, випустив горлянку Редьки… Переклад Анатолія ПОДОЛИННОГО
Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von «1. Moskalofilstwo Lwowa: historia», S. 6

1. Moskalofilstwo Lwowa: historia

Iryna FARION. Ciąg dalszy. Początek na str. 6. I to wbrew temu, że kijowska metropolia prawosławna była kanonicznie podporządkowana Patriarchatowi Konstantynopolitańskiemu. W liście do moskiewskiego zwierzchnika cerkwi I. Kopyński w 1622 roku nazywa siebie biskupem i egzarchą Małej Rosji, a adresata — po raz pierwszy patriarchą Wielkiej i Małej Rosji: „…kir Filaretu […] patriarchu Wielikoj i Małoj Rossii…”, „…Isaija Kopinskij, jepiskop i eksarch Małoj Rossii, rukoju włastnoju” [WUR I, s. 27—28]. Do używania tego terminu zachęcili także greccy hierarchowie: „Grecy nazwali Ukrainę Małą Rusią, czyli częścią Wielkiej Rusi, albo Moskowszczyzny. To, że Grecy stworzyli w Moskwie patriarchat — też było jej na korzyść, bo postawiło ją wyżej od Kijowa” [Błażejowski 2010, s. 29]. 4. Druga połowa XIX wieku — wybuch moskalofilstwa spowodowany zwątpieniem we własne siły narodowe. W tym okresie moskalofilstwo jest przede wszystkim nurtem językowo-literackim, który obok kierunku cerkiewnego stał się podstawą dla dalszego ruchu politycznego. Powszechnie znana jest rola „Rusałki Dniestrowej” (1837) i Ruskiej Trójcy — M. Szaszkewycza (1811—1843), I. Wahyłewycza (1811—1866) i J. Hołowackiego — w kształtowaniu narodowej świadomości Galicji, a przede wszystkim Lwowa. Jednak to właśnie pobratymcy M. Szaszkewycza, I. Wahyłewycz i J. Hołowacki, zdradzili ukraińską ideę narodową: „Było to jakby jakieś przekleństwo nad galicyjską ziemią, że dwaj ludzie, którzy budzili ją ze snu, skończyli nie tyle zwątpieniem, co zdradą swoich najlepszych marzeń, wyhodowanych w młodości, wyśnionych pośród prześladowań i tułaczki” [Studynśkyj 1935, s. 190]. Jeśli I. Wahyłewycz, mimo swoich niezaprzeczalnych i poważnych zasług naukowych w dziedzinie językoznawstwa, etnografii i folklorystyki, poszedł służyć Polakom i stanął na czele krótkotrwałego organu spolonizowanych Ukraińców „Dnewnyk ruskyj” (1848 r. we Lwowie), którego hasło polegało na jednoczeniu Polaków i Ukraińców (zwłaszcza polskojęzycznych) jako jednego (!) narodu w składzie Polski, to J. Hołowacki, mimo swoich możliwości jako profesora katedry literatury ruskiej na Uniwersytecie Lwowskim, stał się wyrazistym przedstawicielem intelektualnego obozu moskalofilskiego. Wybór J. Hołowackiego, naukowca z solidnymi badaniami w dziedzinie ukrainoznawstwa [Lesiuk 2014, s. 80—89], jest tym bardziej cyniczny, że w czasie rewolucji 1848 roku był on symbolem ukraińskiej tożsamości, przede wszystkim dzięki swojemu bardzo postępowemu artykułowi pod znamiennym pseudonimem Hawryło Rusyn „Stanowisko Rusinów w Galicji” (1846 r.), który jest absolutnie skierowany w stronę teraźniejszości: „Przede wszystkim brakuje ruskiemu narodowi zdolnych kierowników i przywódców, centrum i organicznego związku poszczególnych części, a wykształconym Rusinom — niezbędnej siły moralnej, znajomości sprawy, miłości do ojczyzny i poświęcenia. Naród rozczłonkowany, przygnębiony i ledwie wegetuje bez samoświadomości, a jego wodze, zdenacjonalizowani i obcy mu, spokojnie usypiają go dalej w tym śnie” [Rusałka Dnistrowa 1989, s. 248—249]. W październiku tego samego roku staje się on jednym z najaktywniejszych uczestników pierwszego zjazdu działaczy ukraińskiej kultury, oświaty i nauki we Lwowie, gdzie występuje z błyskotliwą mową o językowo-etnicznej jedności wszystkich gałęzi narodu ukraińskiego (artykuł „Rozprawa o języku południoworuskim i jego narzeczach” z epigrafem Szafaryka: „Naród, który uświadamia sobie znaczenie języka ojczystego dla swojego wyższego życia duchowego, a sam go porzuca i wyrzeka się, popełnia samobójstwo”) i w grudniu zostaje kierownikiem katedry literatury ukraińskiej (języka i literatury ukraińskiej) Uniwersytetu Lwowskiego [Steblij 2011, s. 78—79; Petrasz 1996, s. 94]. Znamienne, że rozważając propozycję objęcia redakcji oficjalnego ukraińskojęzycznego czasopisma we Lwowie, Hołowacki w jednym z listów wyraża kluczowe sądy światopoglądowe, których wyrzeknie się już za rok: „...tylko boję się, czy nie trzeba by w razie czego wyrzec się kiedyś swojego przekonania, swojego prawego stanowiska jako Rusin, podsuwać się pod jakiś nie nasz sztandar, zdradzić tę chorągiew, której przysięgałem nie teraz, nie przed urzędem jakimś ludzkim, ale jeszcze wtedy, kiedy przyszedłem do świadomości, przed sumieniem, przed Bogiem, przed sądem rodu swojego. Tej barwy boję się zdradzić i tej barwy nie zdejmę za nic, nie sprzedam za żadne zaszczyty” [Steblij 2011, s. 80]. Co zatem stało się przyczyną tego strasznego odstępstwa od własnego sumienia „jako Rusina”? Dlaczego stracił to, co absolutnie bezbłędnie sam jako Hawryło Rusyn określił dla dobra narodu: „siła moralna, znajomość sprawy, miłość do ojczyzny i poświęcenie”? Przede wszystkim okoliczności społeczno-polityczne, które na ludzi bez charakteru i słabych, mimo ich intelektu, mają wpływ podważający przekonania światopoglądowe i moralne. Wewnętrzny świat ich zasad jest znacznie słabszy od świata zewnętrznego. Dołączyły do tego osobiste wpływy moskalofilskiego greckokatolickiego działacza cerkiewnego M. Malynowskiego, reakcyjnego historyka-moskalofila D. Zubryckiego oraz moskiewskiego historyka M. Pogodina — ideologa rosyjskiego panslawizmu. Po rewolucji „Wiosny Ludów” 1848 roku nastała kontrrewolucja, która ostatecznie zapanowała po wezwaniu Austriaków do Rosji o stłumienie rewolucji na Węgrzech. W rezultacie latem 1851 roku rozwiązano Główną Radę Ruską i na dziesięciolecia zapanował stary system austriackiego absolutyzmu, który uruchomił z nową siłą polskie procesy kolonizacyjne we Lwowie. Dopiero co odrodzona, słaba i chwiejna wiara Rusinów (Ukraińców) w siebie, zwłaszcza intelektualno-duchowego przywództwa, doznała krachu: „Oni stracili wiarę, by nasz naród własnymi siłami mógł kiedykolwiek dorównać Polakom, ogarnął ich strach, że Polacy gotowi są nasz naród całkowicie spolonizować” [Łozynśkyj 1994, s. 7]. Nie mając sił moralno-duchowych i ekonomicznych, by wytrzymać przed polskim naciskiem, wzmocnionym pozorną austriacką neutralnością w polsko-ukraińskim konflikcie, te wysokie warstwy ukraińskiego społeczeństwa, duchowieństwo i intelektualiści, szukali ratunku w rzekomo jednowierczej Rosji i rzekomo spokrewnionym z nią języku. Niedojrzałość narodowej samoświadomości, obce państwo austriackie, silny polski ucisk i w konsekwencji depresja polityczna w czasie porewolucyjnym oraz restauracja austriackiego absolutyzmu w latach 1849—1859 doprowadziły do gwałtownego rozwoju moskalofilstwa we Lwowie (jak i w Galicji, na Bukowinie, na Zakarpaciu). Podkreślmy, że moskalofilstwo zrodziło się w środowisku właśnie ukraińskiej inteligencji [Suchyj 1998, s. 116]. W gazecie „Słowo” w 1866 roku (redaktor B. Dydyćkyj) otwarcie ogłoszono kurs na zjednoczenie z Rosją: „...nasz naród i naród rosyjski, to jeden naród, a nasz język i język rosyjski, to jeden język” [Łozynśkyj 1994, s. 8] (porównaj z konstatacją J. Boreckiego jeszcze z 1621 roku w „Protestacji”). Nieustanne subwencje pieniężne z Rosji na sferę informacyjno-wydawniczą oraz naukowo-oświatową jedynie maksymalnie wzmacniały tę nową zależność. Absolutna większość lwowskiej tak zwanej inteligencji oraz ówczesne przywództwo Kościoła greckokatolickiego zmoskalofilczyły się! Stąd ich liczne instytucje: Instytut Stauropigialny, Dom Narodowy we Lwowie, Galicyjsko-Ruska Macierz, Towarzystwo im. Kaczkowskiego, czasopisma „Słowo”, „Russkaja Rada”, „Nauka”, „Hałyczanyn”, „Prołom” i inne. Zatem J. Hołowacki, który miał wszelkie możliwości, by na uniwersytecie wykładać literaturę ukraińską, przekształcił się w nudnego, zwątpionego uczonego: „...w tym czasie w jego duszy już przygasły dawne ideały, a w sercu nie zostało ani zapału, ani wiary [...]. Wielkie możliwości zostały utracone na zawsze” [Petrasz 1996, s. 101]. Wskaźnikiem tej zdrady i zwątpienia w zdolność Ukraińców do samodzielnego rozwoju od razu stał się JĘZYK. Od 1851 roku przechodzi on w swojej działalności dydaktycznej na katedrze języka ukraińskiego (dla tego języka została stworzona!) z języka ludowego na osławione „jazyczije” — hybrydową mieszaninę cerkiewnosłowiańskiego, staroukraińskiego i innych języków, bo jakoby „nie na wątłym drzewie samego prostego języka zbudujemy świątynię narodowego oświecenia” [Petrasz 1996, s. 95]. Od 1866 roku ostatecznie wlewa się do obozu moskalofilów i zbiera datki „na wsparcie rosyjskiej sprawy w Galicji”, co prowadzi do jego zwolnienia z uniwersytetu, gdzie zdążył być i dziekanem (1858—1859), i rektorem (1864), czyli miał wyjątkowe możliwości, by rozwinąć kolosalną pracę nad rozwojem ukraińskiego języka ludowego... Po przeprowadzce z rodziną do Rosji staje na czele „Archeograficznej komisji do rozpatrywania dawnych aktów”, systematycznie pisze do galicyjskich, finansowanych z Rosji moskalofilskich organów „Słowo”, „Prołom”, „Besieda”, „Strachopud”. W tym ostatnim w latach 1887—1888 publikuje upokarzający dla Ukraińców utwór rzekomo autorstwa Markijana Szaszkewycza „Ne/Ovidii Heroides” („Posłanie”) Markijana do swoich proświtnych interpretatorów”), który poraża swoim cynizmem. Obok zjadliwej pogardy dla wszystkiego, co ukraińskie (najbardziej nienawidzą tego, co zdradzili!), w szczególności hetmanów I. Mazepy i I. Wyhowskiego, wyśmiewa on jeszcze fonetyczną pisownię swojego dawnego towarzysza M. Szaszkewycza w jego własnym imieniu… [Studynśkyj 1935, s. 199—201]. Jak świadczą współcześni, u schyłku życia Hołowackyj rzekomo gorzko żałował swojej zdrady, obwiniając o to ideowego ojca galicyjskiego moskalofilstwa, historyka Denysa Zubryćkiego, jednak wydaje się, że za ojcowskie przewinienie w pełni zapłaciły jego dzieci: syn Jarosław, śledczy sądowy, odebrał sobie życie; syn Wsewołod, znany ze swojego umiłowania wolności, nie mógł jako lekarz znaleźć pracy w Rosji; a córkę z powodów politycznych uwięziono w izolatce. Prośba do cara o ułaskawienie pozostała bez odpowiedzi. Ten cios moralny doprowadził do śmierci Hołowackiego. Według surowych i sprawiedliwych słów Iwana Franki, „przeżuło go i wypluło galicyjskie moskalofilstwo” [Petrasz 1996, s. 105]. Słusznie zauważał I. Franko, że moskalofilstwo to w rzeczywistości „głęboki problem psychologiczny” i rozpatrywał go na przykładzie życia znanego moskalofila we Lwowie I. Naumowycza (1826—1891) — proboszcza w powiecie zbaraskim, pisarza i posła do Sejmu Krajowego (1861—1866), który w 1876 r. nawrócił na prawosławie całą wieś i oświadczył w sejmie, że książkowy język moskiewski to w rzeczywistości ruski, stworzony przez Rusinów. Przyjmując książkowy język moskiewski, odzyskujemy własną własność. Jednak i ten działacz o rozdwojonej duszy („dwujęzyczność i dwulicowość”), „zobaczywszy tam (kiedy przeprowadził się do Rosji — I. F.), że jego marzenia o rosyjskim raju opierały się na iluzjach, odwołał całe swoje życie — zażył truciznę” [Franko 2006, s. 557]. 5. Od XX w. do III tysiąclecia: od moskalofilstwa „nowokursników” do hybrydowego moskalofilstwa „jedyna kraina — jedinaja strana”. Do lat 80. XIX wieku moskalofilstwo, mimo narodzin narodowstwa w latach 60., było wiodącą siłą Lwowa (jak i całej Ukrainy Zachodniej), która poruszała się z z góry zaprogramowanymi klęskowymi hasłami orientacji na obcego: „Lepiej utopić się w rosyjskim morzu, niż w polskiej kałuży” albo „Wróg mojego wroga to mój przyjaciel”. Konfrontacja między Ukraińcami a Polakami, wrogie stosunki Polski i Rosji (ale całkowicie zgodne w niedopuszczeniu ukraińskiego separatyzmu), zwłaszcza po powstaniu 1863 roku, przegrana Austrii w wojnie austriacko-pruskiej 1866 roku i rzekomo nieuchronny podział Austrii, jak niegdyś Polski, a za tym i wyimaginowane przyłączenie Galicji do Rosji — wszystkie te obiektywne okoliczności historyczne oraz subiektywne lęki, brak woli i wiary we własne siły narodowe (czyli czynnik mentalny) werbowały coraz to nowych zwolenników orientacji na Moskwę… Na początku XX wieku na partie prorosyjskie w wyborach głosował niemal co trzeci Ukrainiec Wschodniej Galicji! Jednak najciemniej jest przed świtem. Pierwsza wojna światowa stała się początkiem ekipy pogrzebowej prorosyjskich nastrojów, w tym we Lwowie. Moskalofile podzielili się na „starorusów” i „nowokursników” (od „nowego kursu” na przyswojenie „nowoczesnej rosyjskiej tożsamości”), z których ci ostatni na czele z W. Dudykewyczem i in. stanęli na pozycjach pełnej narodowo-politycznej jedności z Rosją i przyjęcia rosyjskiego języka literackiego. Kiedy 21 sierpnia 1914 roku wojska rosyjskie wkroczyły do Lwowa, to mianowany przez Rosję generał-gubernator Galicji hrabia G. Bobrinski jasno wyraził swój program działań: „Wschodnia Galicja i Łemkowszczyzna od wieków są rdzenną częścią jednej wielkiej Rusi; na tych ziemiach rdzenna ludność zawsze była rosyjska, ich ustrój zatem musi być oparty na rosyjskich zasadach. Będę wprowadzał tutaj język rosyjski, prawo i ustrój” [Kubajczuk 2004, s. 61]. Swoje uprawnienia do wykorzenienia Ukrainy w Galicji Bobrinski podzielił z „Ruską Radą Narodową” pod przewodnictwem pochodzącego z greckokatolickiej rodziny kapłańskiej ze Stanisławowa, posła do Sejmu Krajowego W. Dudykewycza, który wraz z innymi miejscowymi wyrazistymi moskalofilami S. Bandasiukiem i J. Jaworśkym przyjechali do Lwowa w taborze armii rosyjskiej. Przypomnę, przy okazji, jak w taborze moskiewskiej armii na czele rzekomo zbrojnych sił radzieckiej Ukraińskiej Republiki Ludowej przyjechał do Kijowa wraz z rosyjskim generałem Murawjowem nikczemny syn wielkiego ojca J. Kociubynśkyj w styczniu 1918 roku, aby rozstrzelać każdego, kto mówił w Kijowie po ukraińsku i był ubrany w wyszywaną koszulę… Czyli piąta kolumna w działaniu: zewnętrzny wróg zwycięża tylko wtedy, gdy wewnętrzny pomaga. Skutkiem tego moskiewskiego najazdu na Lwów i żarliwych oczekiwań miejscowych moskalofilów stało się zamknięcie wszystkich ukraińskich szkół, towarzystwa „Proświta”, aresztowania Galicjan i wywózki ich na Sybir oraz, oczywiście, zainicjowano kursy języka rosyjskiego dla nauczycieli i drukowanie podręczników w języku rosyjskim… Jednak odwrót armii rosyjskiej w kwietniu 1915 roku doprowadził do emigracji wielu moskalofilów do Rosji, gdzie wielu z nich rozczarowało się ideologią moskalofilstwa i z czasem brało udział w ukraińskich zmaganiach narodowowyzwoleńczych 1917—1921 lat. Natomiast W. Dudykewycz, który uciekł do Rosji, jak i inny zdrajca po drugiej stronie Zbrucza J. Kociubynśkyj, zostali rozstrzelani przez ich własną wyhodowaną władzę — moskiewskich bolszewików: Dudykewycza bolszewicy rozstrzelali w więzieniu w Taszkencie w 1922 roku (według innych danych zmarł w więzieniu), a J. Kociubynśkiego zabito 8 marca 1937 roku jako przywódcę kontrrewolucyjnej organizacji trockistowskiej. W rezultacie bezpośredni i pośredni potomkowie lwowskich moskalofilów w czasach ZSRR w większości stali się radzieckofilami… Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wsią powinno być Ozerna, ponieważ wokół wsi jest aż 13 jezior. Gazeta rejonowa twierdziła, że nazwa pochodzi od pierwszego kozaka, który osiedlił się tutaj. Nazywał się on Tymur Ozirnyj, był rzekomo z Połowców i tym tłumaczy się, że u wieśniaków przebijał się nieco wschodni typ twarzy. ciach, i tam uczniowie wołali na nią Jewhenija Wasyliwna. Udało jej się wyrwać z kołchozu przypadkiem. Na urodziny Petrowskiego, którego imię nadal nosił kołchoz, przyjechał korespondent z gazety obwodowej, żeby napisać, jak zamożnie i szczęśliwie żyją ludzie w kołchozie. A tu okazało się, że ani jeden człowiek we wsi nie miał wyższego wykształcenia. To było jawne nieprzyzwoitość, którą należało natychmiast naprawić. Więc tak się złożyło, że tą pierwszą osobą, która miała zdobyć wyższe wykształcenie, została Jewhenija, córka byłego kołchoźnika, który podczas wojny oddał swoje życie za Ojczyznę, oraz jego żony — przodującej kołchoźnicy, która każdego roku coraz bardziej zwiększa urodzajność buraków (czym we wsi wszyscy byli bardzo zdziwieni). pomnika, który stoi teraz, a był inny, z popiersiem Kobziarza. Ojciec oburzał się, że postawili takie straszydło na grobie zamiast krzyża, który komsomolcy na pierwszomajowej majówce 1923 roku pod śpiew gnębionych i głodnych zrzucili w dół do potoku Małanczyn, gdzie on się rozbił. Ona pamiętała, jak we wsi ludzie cichutko, żeby nie słyszało kierownictwo, śpiewali: Wstań, Tarasie, popatrz, co Twój naród wyczynił: Ani krowy, ani świni, Tylko Stalin na ścianie! Jeszcze można było w Czerkasach spróbować wstąpić na matematykę czy fizykę, ale o ukraińskiej filologii, jak chciała ona, nie mogło być mowy. Zresztą, ona sama nie chciała do Czerkas. Ciągnęło ją do Lwowa, o którym tak zachwycająco opowiadał Dmytro. Mówił o pięknych budynkach, świetle na ulicach, tramwajach, które widziała tylko w kronikach filmowych, pokazywanych przed rozpoczęciem filmu, operze, muzeach, uniwersytecie. Jeszcze mówił, że tam ludzie wszędzie rozmawiają po ukraińsku, a nie tak jak w Czerkasach, gdzie ten język można usłyszeć tylko na bazarze, dokąd przyjeżdżają wieśniaczki, żeby coś sprzedać. Mama była kategorycznie przeciwna jej wyjazdowi do Lwowa. Zięć zięciem, ale tam przecież, na Zachodniej, w tym Lwowie, są banderowcy, którzy rżną i zabijają wszystkich, którzy przyjeżdżają z Związku, i, nie daj Boże, żeby mówić po rosyjsku, bo śmierć pewna! Tak mówią wszyscy, chociaż Dmytro z tych opowieści tylko się śmieje. Ono, sąsiedzi, którzy jeździli na Zachodnią, kiedy był głód, opowiadali, że ludzi, którzy jechali tam, żeby wymienić rzeczy na produkty, nie wpuszczano, wyłapywano i odbierano wszystko, co mieli przy sobie, i odsyłano z powrotem. A tych, którzy się opierali, to wysyłali do więzienia albo nawet zabijali. Ale to mało pomagało: głód gnał ich nawet na pewną śmierć. Od rewizorów ludzie chowali się na dachach wagonów. Jednak przed mostem nad Zbruczem był naciągnięty drut i tym, którzy nie zdążyli się schylić, ścinało głowy. Tych trupów było tak dużo i nikt ich nie chował na postrach innym, że smród stał wokół straszny. Tak ten drut naciągnęli banderowcy, święty Boże, prawdę mówię! Mama rozumiała, dlaczego nie bardzo cieszą się na tej Zachodniej gościom ze wschodu. Bo z czego mieliby się cieszyć? Czy zadowoleni byli oni we wsi, kiedy najechało do nich podobnych gości (ich we wsi potajemnie nazywali moskalotą) i ograbiło ich do nitki? Zagonili do kołchozów, zabrali chleb i zmusili umierać z głodu. Czy nie to samo tworzą oni i na Zachodniej? Wszędzie krzyczą, że wyzwolili z niewoli, przynieśli nowe życie. Ale czy to życie, jeśli ono ma być takie, jak żyją oni we wsi i, zresztą, wszędzie? Dlatego też bała się o córkę… Ledwie w kołchozie wyprosili zaświadczenie. Przewodniczący niedwuznacznie napomykał Marii, że chce ją sam osobiście przeegzaminować, i chuchał jej przeżartym alkoholem oddechem w twarz oraz próbował uszczypnąć za piersi. Jeśli, mówił, ona nie zgodzi się na egzaminowanie, to o żadnym zaświadczeniu nie może być mowy. Poskarżyła się matce, a przewodniczący nakrzyczał na nią, że młodzież ucieka ze wsi i niedługo nie będzie komu na polu pracować. Potem jednak zmiękł, kiedy Jewhenija z Dmytrem porozmawiali z nim. Jej jakoś wtedy przypomniał się Engelhardt, który dawał list wolny z poddaństwa Tarasowi Szewczence. I jej wtedy pierwszy raz w życiu zrobiło się bardzo żal matki, której aż do samej śmierci nie było dane dostać takiego listu wolnego. Przed wyjazdem wezwał ją partyjny organizator kołchozu i długo wyjaśniał, co to jest Zachodnia i jak ona powinna się zachowywać. Przypomniał jej, że ona jako przedstawicielka przodującego kraju świata, który wyciągnął rękę swoim zachodnim braciom, powinna zawsze i wszędzie opowiadać o przewagach socjalizmu nad kapitalizmem, opowiadać o szczęśliwym i zamożnym życiu w kraju, z którego przyjechała, wszędzie podkreślać, że staliśmy się wolnymi ludźmi, pracujemy na siebie, a nie na panów-wyzyskiwaczy. Ona powinna dziękować za wszystko partii, rządowi i osobiście towarzyszowi Stalinowi za takie radosne życie. On jeszcze długo opowiadał jej o tych przewagach i wziął od niej słowo, że nie splami władzy sowieckiej i swojej ziemi, ani słowem nie będzie mówić o głodzie, który rzekomo był na Ukrainie w ogóle i we wsi z osobna — wszystko to złośliwe wymysły wrogów władzy sowieckiej. I kiedy zapytał ją, czy wszystko zrozumiałe, to ona odpowiedziała: „Tak, zrozumiałe!”. Od tej rozmowy i nałożonej na nią misji odechciało jej się jechać do Lwowa. Ale zostać w kołchozie, przepadać na burakach i ratować się od zalotów ciągle pijanego przewodniczącego kołchozu oraz wysłuchiwać pouczeń partyjnego organizatora jej jeszcze bardziej się nie chciało i postanowiła za wszelką cenę jechać na tę Zachodnią. Jednak nie wszystko ułożyło się, jak planowała. W komisji egzaminacyjnej jej powiedzieli, że konkurs na język ukraiński i literaturę jest bardzo duży — po pięć-sześć osób na jedno miejsce, i ona raczej nie ma szans. A oto na język rosyjski i literaturę jest nawet niedobór i ona może wstąpić, tym bardziej, że jest ze Wschodniej Ukrainy, a tam wszyscy mówią po rosyjsku. To ukłuło ją w serce i zabolało, że tak myślą o nich, ale nie zaprzeczyła. Wiedziała, że tym może ściągnąć na siebie kłopoty. Twardo postanowiła, że wracać do domu nie będzie. Zgodziła się na rosyjski. Ją, oczywiście, męczyło sumienie, że jest z kraju Szewczenki, a uczy się na nauczycielkę języka rosyjskiego. Już od pierwszych dni pobytu we Lwowie poczuła, jak tutaj traktują braci-wyzwolicieli, i ją bolało, że ją postrzegają za taką samą. Lwów oszałamiał ją. Wcześniej nigdy nie była w dużym mieście, nawet w swoim obwodowym, a Kijów widziała tylko z okna wagonu, kiedy jechała do Lwowa. Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Kłosy

Roman HORAK, Lwów. Nie miała ze sobą zabrać niczego szczególnego. Ot, tylko mały węzełek z ubraniami, z tym właśnie pojechała w daleki świat. Miała na imię Maria, chociaż we wsi wszyscy nazywali ją Maszą. Miała tę urodę, która wyróżnia dziewczęta ze wschodniej Ukrainy od wszystkich innych. Pochodziła z krainy Szewczenki, ze wsi Ozirne w rejonie zwinogródzkim obwodu czerkaskiego. Wieś znajdowała się pięć kilometrów od centrum rejonowego, gdzie była szkoła średnia, i dwadzieścia trzy kilometry od stacji kolejowej Zwinogródka, skąd wyjechała w ten daleki świat. Wieś była stara, jeszcze z XVII wieku, niewielka — gdzieś nieco ponad 500 gospodarstw i około tysiąca mieszkańców, którym dopiero w 1974 roku wydano paszporty obywateli ZSRR. Wcześniej wieś była znacznie większa, liczyła do trzech tysięcy mieszkańców. W czasach wielkiego głodu w latach 1932—1933 zmarło około tysiąca osób. Na pamiątkę o nich w pierwszym roku ukraińskiej państwowości postawiono kosztem mieszkańców znak pamięci. W tamtych latach zmarła cała rodzina matki. Ilu zmarło w wyniku głodu w latach 1946—1947, który już dobrze pamiętała, nie wiadomo. Pamiętała, jak ulicą jechał wóz, na który zrzucano zmarłych z głodu ludzi, a potem wywożono za wieś, gdzie zrzucano ich do wielkiego dołu, który codziennie zasypywano wapnem. W tym dole była też jej koleżanka Warka, jej dwaj bracia i matka. Ojca Warki za to, że przyniósł do domu z kołchozowego pola kilka kłosów żyta, skazano na pięć lat więzienia, z którego nie wrócił, a cała jego rodzina zmarła z głodu. Ojciec Warki przysięgał, że podniósł te kłosy na drodze, kiedy szedł do domu, i nie chciał, żeby się zmarnowały. Nie uwierzono mu… Chata rodziców Warki z bocianim gniazdem na szczycie pozostała pusta i z każdym rokiem coraz gęściej zarastała przed ludzkimi oczami chwastami. Ludzie, którzy przechodzili obok niej, cicho się żegnali i wzdychali, wspominając gorzki los jej gospodarzy. Pewnej wiosny (Maria chodziła wtedy już do szkoły w centrum rejonowym) przewodniczący kołchozu wysłał traktor z lemieszem, żeby zrównać chatę rodziców Warki z ziemią. W tym miejscu wyrósł bujny rumianek, który przed deszczem pachniał na cały zakątek. Na front drugiej wojny światowej ze wsi poszło walczyć prawie 800 mężczyzn, 126 nie wróciło. Wśród nich także jej ojciec: zginął pod Królewcem. Śmierć ojca ratowała ich rodzinę przed tym, że gdy matka z córkami nie mogły wykonać ustalonej normy dniówek, to nie obcinano im, jak innym, działki przyzagrodowej, z której faktycznie żyli. Co prawda obiecywano, że następnym razem jednak utną dwa razy większy kawałek, jeśli nie wykonają normy. Tym, którzy nie wrócili z frontów, we wsi zbudowano pomnik z żarówką pomalowaną czerwoną farbą, którą włączano w niedzielę wieczorem oraz w święta państwowe. Miała ona symbolizować wieczny ogień. Pod ten ogień mama z innymi kobietami, kiedy miała chwilę wolnego czasu, chodziła wypłakiwać swój gorzki wdowi los. W szkole nauczyciel historii mówił, że nazwa wsi pochodzi od tego, że stała tu kiedyś wieża strażnicza, z której strażnicy obserwowali okolicę i powiadamiali o niebezpieczeństwie. Tak samo pisano o tym w książkach, chociaż starzy ludzie opowiadali, że nazwa... We wsi była piękna stara drewniana cerkiew pod wezwaniem Opieki Matki Bożej, w której w czasach radzieckich był spichlerz. Gdzieś jeszcze od czasów zakończenia wojen napoleońskich we wsi otwarto jednoklasową szkołę cerkiewno-parafialną, w której potem naukę prowadzono wyłącznie w języku rosyjskim. Przed początkiem wielkiego głodu we wsi były trzy towarzystwa wspólnej uprawy ziemi. W okolicznych wsiach takie towarzystwa miały znacznie ciekawsze nazwy niż w Ozirnej. Tutaj jedno towarzystwo wspólnej uprawy ziemi nosiło nazwę „Krok naprzód”, drugie imienia Szewczenki (było najbardziej zacofane), trzecie — imienia Pietrowskiego, które, nie wiadomo dlaczego, uważano za wzorowe. Do wzorowego Pietrowskiego przyłączono inne i stworzono kołchoz, któremu na ogólnym zebraniu wsi nadano imię tego samego towarzysza Pietrowskiego. Gospodarstwo uprawiało zboża i buraki cukrowe, pracę przy których ludzie uważali za katorgę. Maria z siostrą przeżyła tylko dlatego, że matce udało się jakoś ukryć worek niełuskanej fasoli, z której robiła mąkę i z niej piekła chleb, dodawała korę dębu, wysuszone korzenie perzu, które zbierali na kołchozowym polu, kiedy orali. Dlatego jakoś przetrwały ten straszny czas. Właśnie skończyła szkołę średnią, która od wsi była oddalona o pięć kilometrów, w centrum rejonowym. Pięć tam i pięć z powrotem. Każdego dnia, oprócz niedzieli. Wychodziła z domu, kiedy świtało, a przychodziła, kiedy już ciemniało. We wsi była tylko siedmiolatka. Dziesięć klas prawie nikt nie kończył. Dlaczego? Tak czy inaczej jedna perspektywa — kołchoz i buraki. Na wakacjach przepadała z mamą w kołchozie, przy burakach. Siostra Jewhenija, którą w domu nazywano Żenią, była od niej starsza, teraz uczyła w Moryńcach. Ona, Maria, którą wszyscy nazywali Maszą, chciała także uczyć się w Czerkasach, tak jak siostra, ale tam jej powiedziano, że szans ma mało i radzono jechać na Zachodnią: tam takich „Głód 33”. Praca Jurija Illenki chętnie przyjmują i dają pierwszeństwo przed miejscowymi. Jej się to, prawdę mówiąc, nie bardzo podobało: wydzierać miejsce jakiejś tamtejszej dziewczynie, która tak samo marzy, by zostać nauczycielką. Ale kiedy pomyślała, że po skończeniu szkoły musiałaby harować, jak mama, przy burakach, to wydało jej się, że nie popełni wielkiego grzechu wobec tamtej dziewczyny, bo mimo wszystko, według słów siostry, życie na Zachodniej jest znacznie lepsze niż tutaj… Mąż Jewheniji pochodził z okolic Drohobycza, służył w Czerkasach, gdzie się z nią poznał, tam też wzięli ślub. Nazywał ją Henią, z czego ludzie we wsi podśmiewali się, bo gdzie to słychać — nigdy Żenia nie była Henią. Matka nawet prosiła, żeby przy ludziach we wsi tak brzydko nie wołał. Oboje namówili ją, by jechała do Lwowa zdawać do instytutu pedagogicznego. Chciała być nauczycielką języka ukraińskiego i literatury. A jakże inaczej? Ona — z krainy Szewczenki, znała „Kobziarza” na pamięć, czytała jego wiersze na szkolnych wieczorkach. A matka opowiadała, że kiedy była mała, to ojciec zabierał ją ze sobą do Kaniowa na grób Szewczenki. Ona tego nie pamiętała, ale z opowieści mamy wiedziała, że wtedy jeszcze nie było tego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Dantejskie kręgi represji Ukrainy dwudziestolecia międzywojennego

Jurij KOWALIW, doktor habilitowany nauk filologicznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Zakończenie. Pocz. w nr 43, 44, 45 za 2017 r. Według wspomnień O. Olżycza, więzionego w Tiaczewie, „węgierski terror szalał bez hamulców przez kilka tygodni”. Wojna, przyniesiona na Karpacką Ukrainę przez węgierskich faszystów, miała wyraźny cel etnocydowy — likwidację ukraińskości na jej odwiecznych ziemiach. „Wystarczyło, żeby ktoś wskazał na mnie, że jestem Ukraińcem, a mogli mnie znowu aresztować” — wspomina J. Chymyneć, któremu udało się wyrwać z więzienia, podobnie jak M. Cyrskiemu, U. Samczukowi, O. Olżyczowi... Usuwano z obiegu książki J. Borszosza-Kumjatśkiego, W. Grendży-Dońskiego, Mykoły Bożuk, I. Kołosa, Marka Baraboli i innych pisarzy, natomiast zachęcano do rosyjskojęzycznej „twórczości” i działalności sztucznego Podkarpackiego Towarzystwa Nauk. Nie mogąc osiągnąć pełnej madziaryzacji Zakarpacia, Węgry wprowadzały prowokacyjne rusinstwo, popierane przez osławionych A. Brodija i S. Fencyka. Jednak dzięki niewiarygodnym wysiłkom byłych aktywistów „Proświty” i „Wspólnoty Nauczycielskiej” udało się zachować twórczy potencjał ukraińskości na zamordowanej przez Madziarów Srebrnej Ziemi w okresie II wojny światowej. Historyczne lekcje Karpackiej Ukrainy są niezaprzeczalne. Działania dyskryminacyjne zintensyfikowała również bolszewicka Moskwa, która zmuszona była tymczasowo ustąpić przed falą narodowo-świadomych ruchów w republikach związkowych, nazwanych „korenizacją”. Na Ukrainie proces ten znany jest jako ukrainizacja. Do takiego kroku partię komunistyczną skłonił krach nadziei na światową rewolucję, wewnątrzpartyjna walka, która odciągała od terenów kulturalnych, które władza radziecka stopniowo przekształcała w sektory gospodarki narodowej. Ukrainizację wspierali i realizowali głównie narodowi komuniści, którzy obalali prowokacyjną pseudoteorię „walki dwóch kultur”, popieraną przez drugiego sekretarza KC KP(b)U D. Lebiedia. Na podstawie uchwały Prezydium Wszechukraińskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego (30 kwietnia 1925 r.) zaczęła działać kierowana przez W. Czubara Wszechukraińska komisja ukrainizacji, która miała sferę swoich kompetencji zarówno w granicach USRR, jak i poza nimi (Kubań, Zielony Klin, Woroneszczyzna, Kobryńszczyzna itp.). Podsumowaniem jej pracy stała się „pisownia skrypnykiwska”, zatwierdzona przez M. Skrypnyka 6 września 1929 r., opracowana przez państwową Komisję do spraw opracowania zasad pisowni języka ukraińskiego. Uwzględniono w niej wyniki dyskusji między zwolennikami etnografizmu (uwzględnienie dialektów i archaizmów) oraz syntetyzmu (puryzm językowy), rozwiązano problem lingwistyczny, znormalizowano język literacki, wzbogacony żywą mową ludową, opracowano terminologię fachową. Było to wydarzenie o nadzwyczajnym znaczeniu w historii narodu ukraińskiego, kiedy najstarszy język wreszcie zyskał nie tylko naukowe, ale i narodowe zrozumienie jako kategoria ontologiczna, dzięki wielkiej pracy specjalistów — pierwszorzędnych filologów. Dzięki Bogu, że wtedy w tę sprawę nie mieszali się politycy, którzy czekali na swój odpowiedni moment. Nastąpiło rozszerzenie edukacji narodowej: 80% szkół początkowych i średnich, gdzie wcześniej panował język rosyjski, prowadziło nauczanie po ukraińsku. Ukrainizacja prasy sięgnęła 89%. Przeżywała potężny rozkwit literatura ukraińska, sztuka sceniczna i kinematografia. Chodzi o unikalną epokę odrodzenia kulturalnego Ukrainy, która objęła nie tylko wszystkie jej sfery artystyczne, lingwistyczne i etniczne, ale także stymulowała rozwój literatury i kultury mniejszości narodowych, które otwierały swoje polskie, rosyjskie, żydowskie, tatarskie, greckie, bułgarskie, rumuńskie szkoły, rozpowszechniały własne wydawnictwa periodyczne, tworzyły wyższe uczelnie, jak Polski Instytut Narodowy w Kijowie, Nowopołtawski żydowski instytut rolniczy itp. Jaki jeszcze kraj mógł pochwalić się wtedy (i dzisiaj) podobnymi sukcesami i tolerancyjnym stosunkiem do mniejszości narodowych? Chyba tylko międzywojenna Czechosłowacja. W międzywojennej Polsce, co prawda, działał Ukraiński Instytut Naukowy, ale z ograniczonymi prawami, wychodziła ukraińska prasa — pod czujnym okiem cenzury. Partia komunistyczna nie pozwalała rozwijać się jakimkolwiek tendencjom poza jej kontrolą. Pod hasłami „proletariackiego internacjonalizmu” i „przyjaźni narodów” zawsze ukrywała imperialny instynkt „trzeciego Rzymu”, neowałujewowskie intencje. Niepokoił ją rozmach ukrainizacji, podobnie jak psychotyp ukraińskiego chłopa, który stawiał opór niszczycielskiej polityce władzy radzieckiej, która ujarzmiła go totalnym głodem, zaludniając wymarłe wsie Doniecczyzny, Dniepropietrowszczyzny, Charkowszczyzny, Odeszczyzny, Kirowohradszczyzny eszelonami Rosjan, świadomie zakładając, podobnie jak polscy osadnicy czy rumuńscy oficerowie-„przesiedleńcy”, precedens demograficznego wypaczenia ukraińskiej przestrzeni życiowej, szerzenia „ruskiego miru”. Po usunięciu O. Szumskiego ze stanowiska narkoma oświaty USRR (1927), w 1930 r. zamknięto Centralne państwowe kursy języka ukraińskiego, w 1932 r. — ukraińskie szkoły wszystkich typów oraz wydawnictwa periodyczne poza granicami USRR. Strzał M. Chwylowego (13 maja 1933 r.) poświadczył krach narodowo-komunistycznych, w swej istocie borotbistycznych iluzji, doprowadził do samobójstwa M. Skrypnyka (7 lipca 1933 r.). Narkom odczuł w samobójstwie prozaika ostrzeżenie dla siebie. On jeszcze wierzył w komunistyczne fantomy, w perspektywę nieakceptowalnej dla dyktatury proletariatu ukrainizacji, skazanej na zwijanie i likwidację. Od samobójstwa byłego narkoma sprawiedliwości i oświaty minęło kilka miesięcy, by z komunisty przekształcił się w faszystę, co poświadcza gwałtowne zmiany w retoryce reżimu radzieckiego. Śmierć M. Skrypnyka miała też inne motywy. 23 lutego 1933 r. decyzją biura politycznego KC KP(b)U został on mianowany przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania USRR oraz zastępcą przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych USRR. Zwolnione stanowisko narkoma oświaty objął W. Zatoński. Obowiązki pierwszego zastępcy pełnił A. Chwyla, który nie zwlekając, na podstawie dopiero co sformowanej komisji do spraw sprawdzenia stanu na „froncie językowym”, przesłał do Biura Politycznego notatkę służbową w kwestiach językoznawstwa, oskarżając M. Skrypnyka o „burżuazyjno-nacjonalistyczną linię w kwestiach tworzenia ukraińskiej terminologii”. Od razu pojawił się artykuł „Wykorzenić, zniszczyć nacjonalistyczne korzenie na froncie językowym” zagorzałego partyjnego funkcjonariusza. Autor żądał natychmiastowego zaprzestania wydawania wszystkich słowników, przejrzenia ukraińskiej pisowni i terminologii, uzgodnienia ich z rosyjskimi, zapewnienia „dalszego rozwoju kultury radzieckiej na froncie językowym rzeczywiście bolszewickimi drogami, jak tego uczył nas Lenin, jak tego uczy nas Stalin” („Bilszowyk Ukrajiny”. — 1933. — nr 7—8). Specjalnie stworzone „lingwistyczne” grupy szybko zastąpiły „nacjonalistyczne” pojęcia niezdarnymi internacjonalizmami. 27 czerwca 1933 r. w charkowskim Domu Pracowników Oświaty A. Chwyla („Stan na froncie językowym”) dowodził, że Narkomos „pobłażał szkodliwym elementom” Instytutu Języka Naukowego przy Wszechukraińskiej Akademii Nauk, „prowadził swoją pożyteczną pracę dla petlurowców i szkodliwą dla robotników i chłopów kontrrewolucyjną pracę” („Komunist”. — 1933. — 29 czerwca). W ten sposób kształtowała się „opinia publiczna” o „skrypnykowszczyźnie”, zatwierdzona w dokumentach Biura Politycznego KC KP(b)U (7 lipca 1933 r.). Listopadowe połączone plenum KC i Centralnej Komisji Kontroli (1933) przyjęło rezolucję, w której potępiało „nacjonalistyczne odchylenie w szeregach partii, któremu przewodził M. O. Skrypnyk”, ogłoszony „wrogiem ludu”, co oznaczało likwidację ukrainizacji. „Demaskowanie” byłego ludowego komisarza oświaty rozwiązało ręce władzy radzieckiej, aby z systemu Narkomosu USRR „oczyścić” 2000 „nacjonalistycznych elementów”, 300 pracowników naukowych i redakcyjnych, represjonować bezpośrednich uczestników ukrainizacji (z 84 represjonowanych uczonych językoznawców zniszczono 62) oraz pisarzy-„towarzyszy podróży”, przede wszystkim uczestników dyskusji literackiej z lat 1925—1928. Pogromu doznał Naukowo-Badawczy Instytut Języka, który rzekomo zajmował się „wojowniczym programem ukraińskiego faszyzmu w językoznawstwie”. W zamian otworzyła się przestrzeń dla niezakłóconej rusyfikacji, zamaskowanej pod hasłem „proletariackiego internacjonalizmu”, co negatywnie odbiło się na literaturze pięknej i przyniosło wymowne rezultaty: kiedy w 1930 r. ukazało się 6 394 tytułów ukraińskich książek, to w 1937 — 2 566. Język ukraiński jako gwarancja narodowego bytu znalazł się dzięki niemałym wysiłkom partii komunistycznej w rzędzie drugorzędnych, „nieperspektywicznych”. Spełniała się gorzka przepowiednia M. Chwylowego, że „język ukraiński w najlepszym razie stanie się z obowiązkowego języka państwowego fakultatywnym”. Pisarze jedni z pierwszych poczuli trujący oddech lingwocydu już po likwidacji ukrainizacji na Kubaniu (1932), odbierając ją jako „prolog do likwidacji ukrainizacji na Ukrainie”, jako złowieszcze przeczucie „nieuchronności wyparcia kultury ukraińskiej przez rosyjską”. Potwierdziło się to na łamach gazety „Komunist” z 16 grudnia 1933 r., gdzie pojawił się artykuł redakcyjny „Wzmocnić kierownictwo budownictwem narodowo-kulturalnym”. Szybkim tempem przeredagowano i przyjęto nową „Ukraińską pisownię” (1933), czyli doszło do bezprecedensowego zniekształcenia „pisowni skrypnykowskiej”, podciągniętej pod rosyjskie wzorce dzięki mentalnie obcemu dla ukraińskości „wielkiemu filologowi” Naumowi Kaganowiczowi — bratu złowieszczego Ł. Kaganowicza. Wtedy też została założona „radziecko-rosyjska norma języka ukraińskiego”, która doprowadziła do lawinowego niszczenia autentycznej normy językowej. Podlegały natychmiastowemu zakazowi podręczniki i pomoce: „Gramatyka początkowa języka ukraińskiego” Ołeny Kuryło, „Kurs historii języka ukraińskiego. Wstęp i fonetyka” Je. Tymczenki, „Zarysy historii języka ukraińskiego” P. Buzuka, „Normy ukraińskiego języka literackiego” O. Syniawskiego, zbiorowe wydanie „Podwyższony kurs języka ukraińskiego” pod redakcją Ł. Bułachowskiego. Rozpoczęła się totalna niwelacja niebezpiecznej dla reżimu komunistycznego świadomości narodowej, dlatego pojawiło się postanowienie Rady Komisarzy Ludowych ZSRR i KC WKP(b) z 16 maja 1934 r. „O nauczaniu historii obywatelskiej”, komunikat Rady Komisarzy Ludowych ZSRR i KC WKP(b) z 27 stycznia 1936 r. „O podjęciu środków do stworzenia nowych podręczników historii”, w których nakładano tabu na adekwatne, nieklasowe rozumienie narodowej przeszłości narodów nierosyjskich. Gry z korenizacją zakończyła bezalternatywna decyzja październikowego plenum KC WKP(b) (1937) o pilnym wprowadzeniu języka rosyjskiego w szkołach mniejszości narodowych, co odbiło się echem w szowinistycznym postanowieniu KC KP(b)U „O reorganizacji szkół narodowych na Ukrainie” z 10 kwietnia 1938 r., w którym nauczanie w językach miejscowych ogłoszono „niecelowym i szkodliwym”, zakwalifikowano jako ogniska „burżuazyjno-nacjonalistycznego, antyradzieckiego wpływu na dzieci”. Praktyka lingwistycznej ksenofobii niepokoiła nawet niektórych komunistów, na przykład Nadieżdę Krupską, której wydawało się, że „zaczyna pokazywać rogi wielkomocarstwowy szowinizm”. W rzeczywistości czuł się on stale silny, co potwierdziło postanowienie Rady Komisarzy Ludowych ZSRR i KC WKP(b) „O obowiązkowej nauce języka rosyjskiego w szkołach republik narodowych i obwodów” z 13 marca 1938 r. Od razu pojawiło się wspólne postanowienie Rady Komisarzy Ludowych ZSRR i KC KP(b)U z 20 kwietnia „O obowiązkowej nauce języka rosyjskiego w nierosyjskich szkołach Ukrainy”. 8 maja została przyjęta specjalna decyzja Biura Politycznego KC KP(b)U „O ułożeniu nowej ukraińskiej pisowni”, która wykastrowała naturalny język ukraiński, całkowicie zaadaptowany pod rosyjski, świadczyła o niezakłóconej realizacji w USRR wypracowanej w Moskwie „polityki językowej”. Lawinowe niszczenie kultury narodowej bolszewicy cynicznie nazywali „walką o kulturę ukraińską” (I. Dziuba). Później P. Postyszew, bez cienia wstydu, oskarżał ukraińską inteligencję, jakoby hamowała proces budownictwa kulturalnego i stawiała „szalony opór ukrainizacji” („Komunist”. — 1935. — 6 marca). Partia komunistyczna jeszcze raz zademonstrowała umiejętność przerzucania własnych zbrodni na innych, często na ofiary swoich represji — aktywnych uczestników niebezpiecznego dla niej oporu narodowego. Organy władzy radzieckiej w USRR otrzymały odpowiednie sankcje bezpośrednio od J. Stalina na XVII zjeździe WKP(b), który podkreślił, że w przeciwieństwie do wielkomocarstwowego szowinizmu, „główne niebezpieczeństwo stanowi” „nacjonalizm miejscowy”, „z którym przestano walczyć i któremu dano w ten sposób rozrosnąć się do niebezpieczeństwa państwowego”. Instruktywne sformułowanie sekretarza generalnego podsumowało myśli partyjnych funkcjonariuszy, bo niemal dosłownie powtórzył słowa W. Zatońskiego, wypowiedziane na styczniowej sesji Wszechukraińskiej Akademii Nauk (1934), że „ukraiński nacjonalizm na danym etapie stał się głównym niebezpieczeństwem”. Dotyczyło to również języka ukraińskiego, skazanego także na „wielki terror”. Znajomość przeszłości jest potrzebna nie tylko dla zaspokojenia potrzeb gnoseologicznych, ale także dla przyswojenia dramatycznych, często tragicznych lekcji, aby nie powtarzać dawnych błędów, nie wpadać w nowe, w rzeczywistości analogiczne pułapki nie zawsze przychylnej ukraińskości rzeczywistości, znajdować adekwatną odpowiedź na jej surowe i nieubłagane wyzwania. Bardzo dobrze, że współczesna Ukraina po wielu „próbach i błędach” zaświadczyła o swoim państwowym myśleniu tolerancyjną ustawą „O oświacie”, która, niestety, wywołała falę sprzeciwu sąsiadów. Konflikt interpretacji w takiej sytuacji jest całkowicie pożądany, ale pod warunkiem, że oponenci słyszą siebie nawzajem, kiedy są zdolni zestawiać (nie przeciwstawiać) odmienne poglądy, aby na ich przecięciu znaleźć wspólną oś semantyczną, która może doprowadzić do poszukiwanej prawdy. Oczywiście, warto wymagać także od sąsiadów przestrzegania statusu mniejszości narodowych, zapisanego w ukraińskiej ustawie „O oświacie”, być stanowczym i konsekwentnym w swoich sądach podczas negocjacji z nimi. W końcu czas nie tylko wchodzić do historii, ale i być nią, być jej pełnowartościowym podmiotem, którego szanują. A poza tym, nie jestem politykiem, dlatego traktuję rzeczywistość jako filolog, jako historyk literatury, wychodząc z rozumienia, że ona, stawszy się suwerennym segmentem ludzkiego świata, jest nieodłączna od społeczeństwa, że między nimi istnieją bezpośrednie i zwrotne związki poprzez język jako podstawę bytu. W ukraińskiej przestrzeni takim był, jest i pozostaje język ukraiński, a on, według słów T. Szewczenki, „znać od Boga”. P. S. Jeszcze kilka uwag do ustawy „O oświacie” Ukrainy. W niej, mimo że skonstatowano prawa sensu oświatowo-językowego, jednak nie zapisano odpowiednich i niezbędnych obowiązków zarówno Ukraińców, jak i przedstawicieli mniejszości narodowych, nie nakreślono dróg, środków i mechanizmów realizacji tego dokumentu, nie uwzględniono stanu psycholingwistycznego i demograficznego na Ukrainie, gdzie przez stulecia panowały obcojęzyczne struktury, powodując deformację świadomości narodowej autochtonów, niszcząc kulturową i etnomentalną infrastrukturę rdzennego narodu. Dlatego do dziś mają słuszność spostrzeżenia B. Hrinczenki, sformułowane podczas jego polemiki z M. Drahomanowem (1892–1894): kiedy rozmawiamy po moskiewsku, to i myślimy po moskiewsku. Do tego można dodać: to i działamy po moskiewsku. Takie psychologiczne subtelności zawsze wykorzystywali i wykorzystują apologeci „ruskiego miru”, a także węgierskiego czy rumuńskiego. Lekceważą oni to, że ukraińska ustawa „O oświacie” broni wartości humanistycznych, szacunku do innego, podziela myśl o jedności świata w jego różnorodności, w szczególności językowej, przy zachowaniu decydującego statusu języka państwowego, bez którego Ukraina jest niemożliwa w sensie immanentnym.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Mistrz portretu paradnego

We wsi Tokari w rejonie łochwickim obwodu połtawskiego odsłonięto pomnik malarza Hryhorija Ksonza (1874—1947). Nadija KYRIAN Zdjęcie autorki. Hryhorij Ksonz urodził się w Myrhorodzie. W dzieciństwie po ciężkiej chorobie stracił mowę i słuch. Nie miał wykształcenia specjalistycznego. Malarstwa uczył się u miejscowego artysty Mychajła Chymoczki oraz innych myrhorodzkich mistrzów, malarza ludowego D. Rudycza z miasta Chomuteć, J. Otryszki z Romnów. Hryhorij Ksonz malował pejzaże, martwe natury, ikony. Ale najbardziej — portrety miejscowych mieszkańców, które wykonywał na zamówienie, wędrując po wsiach Połtawszczyzny. Ten gatunek współcześni badacze określają jako świąteczny (paradny, reprezentacyjny) portret. Przez długi czas jego prace były nieznane szerokiemu ogółowi, a w latach 30. niektórzy ludzie nawet ukrywali te dzieła, bali się oskarżenia o nacjonalizm, ponieważ zdecydowana większość z nich była w ukraińskich strojach, na tle wspaniałej ukraińskiej przyrody. Jako pierwszy twórczością Ksonza zainteresował się dyrektor Połtawskiego Muzeum Sztuki Kim Skałacki, który natrafił na jego prace, szukając na Myrhorodszczyźnie obrazu świętej Magdaleny dla posiadłości Iwana Kotlarewskiego, ponieważ za życia pisarza wisiała tam właśnie taka ikona. Z czasem wielką pracę poszukiwawczą i badawczą przeprowadziła pracownica Myrhorodskiego Muzeum Krajoznawczego Ludmyła Rozsocha, która opowiadała, że obrazy artysty znajdowano u ludzi nawet na strychach, w szklarniach itp. Nie wszyscy rozumieli wartość artystyczną tych prac. Obecnie obrazy Hryhorija Ksonza przechowywane są w Myrhorodskim Muzeum Krajoznawczym, Myrhorodskim literacko-memorialnym muzeum Dawida Guramiszwilego, Połtawskim Muzeum Sztuki, Narodowym Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”, wielu prywatnych kolekcjach na Ukrainie i za granicą. Najwięcej dla popularyzacji Hryhorija Ksonza zrobił Serhij Kozłow, artysta, historyk sztuki, dyrektor Duchowo-Kulturalnego Centrum imienia wielebnego Paisjusza Wieliczkowskiego, które działa przy Połtawskim Soborze Katedralnym Zaśnięcia Matki Bożej UKP KP. Przygotował do druku monografię „Hryhorij Ksonz”, dostarczył materiały do stworzenia o nim filmu dokumentalnego. Badacz ustalił do dzisiaj, że pędzla Ksonza należy około tysiąca prac, odnalazł oryginały obrazów, ich zdjęcia, nowe świadectwa o jego życiu. Jest inicjatorem postawienia pomnika artyście: zbierał fundusze, umawiał się i zdobywał materiały, brał udział w budowie. Inicjatywom aktywistów we wszystkim sprzyjały władze wiejskie Tokariów. Pomnik otwarto za fundusze mecenasów, bez wsparcia państwa. Jest wykonany w stylu ukraińskiego modernizmu, który rozwijał się na początku XX wieku, kiedy aktywnie tworzył artysta. Nawiasem mówiąc, w 2014 roku otwarto tu tablicę pamiątkową ku czci artysty. A wiosną tego roku artyści Połtawszczyzny przeprowadzili plener „Szlakami Hryhorija Ksonza”. W otwarciu pomnika wzięły udział delegacje z Połtawy, Myrhorodu, Łochwicy: przedstawiciele kultury, struktur władzy i organizacji społecznych, mieszkańcy wsi Tokari. Hryhorij Ksonz żył bardzo biednie, przeżył ciężkie lata rewolucji, kolektywizacji, Hołodomoru, wojny. Jednak zdołał zrealizować swój talent dzięki Bożej iskrze, przekazać pragnienia swoich ziomków do piękna i harmonii, zostawić potomnym świąteczne portrety prostych Ukraińców, włączyć ich do historii swojej ziemi. O tym mówili wszyscy mówcy. Larysa KANEWSKA, literaturoznawca, kandydat nauk filologicznych, m. Kijów. Ani jesienna słota, ani odległość nie stały się przeszkodą dla spotkania znawców i wielbicieli twórczości Hryhorija Kostiuka. Podobnie jak ludzi, którzy znali go osobiście lub odwiedzali uczonego w USA, gdzie przeżył drugą połowę swojego życia. W uroczystościach wziął udział syn Hryhorija Kostiuka — uczony-astrofizyk i członek zarządu UVAN Teodor Kostiuk, który specjalnie w tym celu przyjechał ze Stanów. Podzielił się z obecnymi wspomnieniami o ojcu i jego najbliższym otoczeniu literackim, hojnie ilustrując swoją opowieść nieznanymi zdjęciami z archiwum rodzinnego. Niezwykle interesujący i treściwy był referat znanej badaczki i wydawcy dorobku twórczego H. Kostiuka Nadiji Basztowej o korespondencji J. Szewelowa i H. Kostiuka z okresu MUR-u (1945—1949). Profesor Wołodymyr Panczenko opowiedział o H. Kostiuku jako fundatorze badań nad Wynnyczenką, a znani literaturoznawcy Serhij Hałczenko i Ihor Nabytowycz poruszyli w swoich referatach różnorodne aspekty wydania i badania przez H. Kostiuka spuścizny Mychajła Draj-Chmary, które, miejmy nadzieję, ukażą się z czasem jako osobny zbiór prac naukowych ku czci wybitnego literaturoznawcy. W ramach konferencji odbyły się trzy okrągłe stoły w różnych placówkach oświatowych miasta: „Rękopiśmienna i malarska spuścizna T. Szewczenki: problemy poszukiwań i problemy publikacji” (moderator S. Hałczenko); „Etnopsychologia oraz literatura ukraińska”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Pamięci Hryhorija Kostiuka

«Do serca ludzkiego» Wieczór literacki pamięci, poświęcony twórczości wybitnego ukraińskiego poety Wołodymyra Kołomijcia. Wydarzenie odbyło się w Związku Pisarzy Ukrainy. Koordynatorami projektu są: ludowa artystka Ukrainy, pierwsza minister kultury niepodległej Ukrainy, dramatopisarka, kierownik katedry sztuki scenicznej i audiowizualnej Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki Łarysa Choroleć oraz wyróżniająca się pracownica oświaty Ukrainy, kandydatka nauk pedagogicznych, docent, kierownik katedry języka ukraińskiego i języków obcych Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki Iryna Safonowa. (na przykładzie podolskiego rodu pisarskiego Fedorowyczów)” (moderator I. Nabytowycz); “Poezja Liny Kostenko: podolskie i niepodolskie strony” (moderator W. Panczenko). Nadija Basztowa i Teodor Kostiuk odczytali dla uczestników zgromadzenia naukowego oraz studentów Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego wykład publiczny z cyklu corocznych wykładów pamięci Iwana Ohijenki “Praca moja — to nie ambicja”: portret literacki Hryhorija Kostiuka w kontekście epoki”. A na małej ojczyźnie Hryhorija Kostiuka, w jego rodzinnej wsi Boryszkiwci w rejonie kamieniecko-podolskim obwodu chmielnickiego, na fasadzie szkoły, która teraz nosi jego imię, 27 października odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą uczonemu. Oto tak — w szacunku i brązie, po latach przemilczeń godnego podziwu dorobku twórczego – powraca jeden z naszych dostojników na ojczystą ziemię. Budujące jest to, że na rozległej mapie Ukrainy pojawiła się jeszcze jedna wyspa pamięci historycznej — pamięci o Wielkim Ukraińcu. Iryna SAFONOWA, kandydatka nauk pedagogicznych, docent. Wołodymyr Kołomijec — unikalna postać nie tylko w literaturze ukraińskiej, ale także w rodzimej kulturze, polityce, filozofii… Autor ponad 40 książek wierszy, poematów, esejów, artykułów publicystycznych. Stworzył niepowtarzalny świat poetycki czystych, wysokich uczuć i głębokiej filozofii, z wyraźnie zaznaczonym konturem rytmicznym, oryginalną rytmomelodyką i oryginalnym krajobrazem słownikowym. Utwory Wołodymyra Rodionowycza przetłumaczono na język rosyjski, białoruski, ormiański, czeski, słowacki, bułgarski, polski, serbski, rumuński, włoski i inne języki. Sam poeta również pracował w dziedzinie przekładu poetyckiego z języków obcych na ukraiński. Badał ukraińską mitologię, etymologię i język, interesował się eseistyką i etnografią. Laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki za zbiór poezji “Zołotosyn”. Twórczość Wołodymyra Kołomijcia jest aktualna i dzisiaj, porusza i interesuje młode pokolenie Ukraińców. Na wydarzeniu, dzięki żonie poety pani Ludmile oraz bratu poety Ołehowi Kniazenkowi (również poecie), zaprezentowano wystawę książkowo-ilustracyjną, poświęconą twórczości Wołodymyra Kołomijcia “Póki jeszcze świeci Słońce…”. Wieczór literacki rozpoczęli studenci Kijowskiej Miejskiej Akademii Sztuki Estradowej i Cyrkowej, wyrazili oni swoje ciepłe uczucia do Wołodymyra Kołomijcia i jego twórczości. Reżyserem-inscenizatorem tego barwnego widowiska jest starszy wykładowca katedry reżyserii tej samej placówki Ihor Hrynberg. Twórczo zaprezentowali się na Wieczorze literackim pamięci “Do serca ludzkiego” studenci pierwszego roku Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki Instytutu Sztuki Współczesnej specjalności “Sztuka sceniczna”: Werchniak Marija, Byboczka Władysława, Dryń Władysław, Iwannykowa Bohdana, Zawalij Julija, Moroz Diana, Perepelycyna Ołeksandra, Pećko Ołeksandra, Poczynok Tetiana, Subota Jewhen, Choroleć Serhij, oryginalnie zaprezentował poezje W. Kołomijcia student 1 roku Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki Instytutu Praktycznej Kulturologii i Art-managementu specjalności “Management działalności socjokulturowej” Kałyta Arsenij, a niepowtarzalnie deklamowała poezje mistrza pióra aktorka Wiktorija Mykytenko. Słowo wstępne i końcowe wygłosił najlepszy przyjaciel Wołodymyra Kołomijcia — Wadym Kryszczenko, ukraiński poeta-pieśniarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, ludowy artysta Ukrainy, zasłużony pracownik kultury, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat wielu nagród literacko-artystycznych, kawaler wielu odznaczeń państwowych. W swoim wystąpieniu akcentował wielowymiarowość talentu i wyrazistą osobowość W. Kołomijcia. Ciepłe i pełne duszy wspomnienia o niepowtarzalnym Wołodymyrze Kołomijciu płynęły z ust Iwana Dracza, poety, tłumacza, scenarzysty filmowego, dramaturga, działacza państwowego i społecznego, Bohatera Ukrainy, oraz wielu innych przyjaciół, kolegów, uczniów wybitnego Wołodymyra Rodionowycza Kołomijcia. Na zakończenie Wadym Kryszczenko podziękował wszystkim uczestnikom treściwego i pożytecznego wydarzenia, ponieważ wchodząc w ten poetycki świat, każdy odkrył dla siebie coś nowego, nieznanego... Taka jest niezgłębiona natura prawdziwej literatury i sztuki — napełniać nas pięknem, siłą, estetyką i tworzyć w imię wysokich uczuć oraz idei narodowych! 25 października minęło 115 lat od dnia urodzin znanego ukraińskiego uczonego-literaturoznawcy, krytyka, publicysty, pamiętnikarza i działacza społecznego Hryhorija Ołeksandrowycza Kostiuka (1902—2002). Z tej okazji w Kamieniecko-Podolskim Uniwersytecie Narodowym imienia Iwana Ohijenki odbyła się Międzynarodowa konferencja naukowa “Hryhorij Kostiuk i jego epoka”. Jej organizatorami byli Wydział Filologii Ukraińskiej i Dziennikarstwa oraz Katedra Historii Literatury Ukraińskiej i Komparatystyki uniwersytetu, a także Ukraińska Wolna Akademia Nauk w USA.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...ciągnięcia wozami. I — wio na Pustowijtę! W 1902 roku — w roku swojego pięćdziesiątego urodzin Kuzma Dryha zrealizował swoje marzenie: zbudował i uruchomił wiatrak, który później historycy architektury nazwą „ukraińskim holendrem”. Przez kolejne 15 (do przewrotu październikowego) lat dynastia utalentowanego mistrza-młynarza bardzo pomyślnie prowadziła gospodarstwo: w trzech młynach (dwa były typowymi ukraińskimi wiatrakami, które obracały skrzydłami przeciw wiatrowi na olbrzymich dyszlach) mełli synowie i zięciowie właściciela. Dobrze dbał o swoich pięciu synów i cztery córki: najstarszemu Artemowi podarował dużego młyna, Kostiantynowi i Frołowi — małego, a Andropowi i Abramowi — staruszka-wiatrak. Nie zostały pominięte ojcowską hojną łaską i córki Nastia, Prisька, Jawdocha i Antonina. Do wsi Pustowijty (obecnie z jakiegoś powodu zmieniono nazwę na Pustowity; dobrze chociaż nie Pustokwiaty) wożono zboże do zmielenia z bliskich i dalekich wsi. Szczególnie popularny był duży wiatrak, który na francuskich kamieniach mełł na mąkę najlepsze pszenice miejscowych odmian. Zmielenie mąki w pustowijckim młynie uchodziło za bardzo prestiżowe, dlatego tworzyła się kolejka ludzi z sąsiednich wsi. Córki i synowe Kuzmy po kilka razy dziennie piekły chleb, aby nakarmić przyjezdnych, dla których urządzono zajazd. Wydawało się, że młynarskie gospodarstwo tej wielkiej rodziny pracowitych ludzi będzie rozwijać się z każdym rokiem. W rodzinach synów i córek było od dwojga do ośmiorga dzieci. Ale nadciągnęła czerwona miotła kolektywizacji i młyny oraz domy zamożnych gospodarzy stały się własnością kolektywną, a szanowany i znany w całym powiecie Kuzma Dryha w 1929 roku, w wieku 77 lat, odszedł w zaświaty. Wszystkich jego dzieci wraz z rodzinami wywieziono na Syberię i do Azji Środkowej. Właściciel pięknego wiatraka Artem z siedmiorgiem dzieci znalazł się poza granicami Ukrainy. Pięciu jego synów (Hryhorij, Wasyl, Andrij, Josyp i Sawka) poległo na frontach II wojny światowej, a córki Oleksandra i Kateryna wraz z matką Parasko jakoś jednak powróciły do rodzinnej wsi. Artem Kuzmowycz zmarł na obczyźnie. Prześladowaniom zostali poddani wszyscy członkowie tej wielkiej ukraińskiej rodziny: umierali z głodu w 1933 roku, ginęli na frontach… Syn Abram jakoś powrócił z wysiedlenia, lecz później zginął na wojnie, on i jego syn Makar… W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci młyn przeszedł na własność od rozpadłego kołchozu im. Iwana Franki do nowo powstałej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „Pustowity”. Zabytek stał sierotą, a wiatry i niepogoda robiły swoje. Zewnętrzne deskowe wykończenie niszczyły wiatry, na radość wróbli i gołębi w oknach wypadły szyby i młyn zamienił się w ich siedlisko. Zupełnie rozregulował się i niemal zrujnował górny mechanizm obrotowy. Próby pustowijczyków uratowania wiatraka przed samozniszczeniem były daremne, ponieważ na rekonstrukcję potrzeba wiele pieniędzy. I oto dopiero w 2017 roku, kiedy spółkę „Pustowity” objął młody i energiczny dyrektor Wołodymyr Ihnatenko, sprawa odbudowy wiatraka ruszyła z miejsca. Główne koszty finansowe rekonstrukcji wzięło na siebie Agrarne Konsorcjum „Uspiech” (dyrektor generalny Oleksij Huzij). Wielokrotnie do wsi przyjeżdżał znany specjalista ukraińskiej architektury drewnianej, a zwłaszcza wiatraków, Serhij Werhowskyj, i udzielał swoich konsultacji oraz praktycznych rad, jak należy nie tylko odrestaurować zabytek, ale uczynić z niego działający młyn. Przecież mimo poważnego wieku (115 lat) wszystkie mechanizmy wiatraka zachowały się w stanie roboczym. Znaczną pomoc przy uporządkowaniu terenu wiatraka okazali miejscowi mieszkańcy, a wewnętrzne sprzątanie i wykończenie wnętrz wykonali śpiewacy wiejskiego chóru „Radość” oraz jego stała śpiewaczka i organizatorka wszystkich kulturalno-artystycznych imprez Nadija Żeliznaja. Pustowijczycy pamiętają historyczne dla ich wsi wydarzenia, które miały miejsce w ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci. Najwcześniejszym wydarzeniem było poświęcenie 9 maja 1990 roku pomnika ofiar Hołodomoru 1932–1933, których wtedy na Ukrainie jeszcze prawie nie wznoszono. Reżim radziecki wolał przemilczać tę tragedię ludobójstwa narodu ukraińskiego. 8 października 1995 roku przyszły patriarcha Ukrainy-Rusi metropolita Filaret poświęcił nowo wybudowaną świątynię św. Jana Teologa, która przez piętnaście lat była jedynym Kościołem Patriarchatu Kijowskiego w rejonie mironowskim. A 8 października 2006 roku we wsi odsłonięto pomnik Iwana Franki — jedyny dotąd w Centralnej Ukrainie monument upamiętniający Kamieniarza. I oto 3 listopada tego roku we wsi odbyło się niezwykłe wydarzenie, w którym uczestniczyli zaszczytni goście — Bohater Ukrainy, poeta Dmytro Pawłyczko, akademik Mykoła Żulynski, małżeństwo muzealników i kulturoznawców Serhij Werhowskyj i Raisa Swyryda, znany literaturoznawca Mykoła Sulyma, a także wielu nieobojętnych ludzi, którzy włączyli się słowem i czynem w sprawę odbudowy wiatraka. Trzech kapłanów Patriarchatu Kijowskiego, ojcowie Wołodymyr, Ihor i Michaił, poświęcili odtworzony zabytek, a weteran pracy Andrij Hulenko i Anatolij Żeliznyj dokonali uruchomienia wiatraka. Historyk-regionalista z Tarasówki pod Kijowem Walentyna Syzan wykonała, wydrukowała i podarowała pustowijczykom pięknie ilustrowany kolorowy folder „Pomnik urzeczywistnionego marzenia”, w którym odtworzono historyczne zdjęcie rodziny Kuzmy Dryhy, na którym utrwalono dziewiętnaście osób. Spośród nielicznych spadkobierców ludowego budowniczego, którzy przeżyli represje i prześladowania, na uroczystości obecna była jego wnuczka Łukija Strekal, której wdzięczni potomkowie wręczyli wspaniały bochen chleba z mąki z 2017 roku. Niech taki sam święty chleb nadal wypieka się we wsi, która słynęła z tkactwa, młynarstwa i ludzi, którzy mieli złote ręce i jasny umysł do tworzenia dobra na ukraińskiej ziemi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Oj pójdę ja do młyna…

W naszej niełatwej i niepokojącej teraźniejszości nie często można cieszyć się wydarzeniami odrodzenia tego, co stanowi wartość historyczną i kulturową. Dość często społeczeństwo musi walczyć zarówno z władzą, jak i z tymi dorobkiewiczami, którzy gotowi są zniszczyć dla własnej korzyści to, co koniecznie trzeba zachować jako obiekt dziedzictwa kulturowego. Pragnienie wywyższenia się, wzniesienia swoimi willami i domkami ponad wszystkich — nie powstrzymuje biznesmenów przed zniszczeniem unikalnych rezerwatów przyrody, zabytków historii i architektury. Własne, egoistyczne interesy stają się ważniejsze od interesów narodowych. A nierzadko również urzędnicy od kultury (zapewne nie bez korzyści dla siebie) za kawałek kiełbasy przedkładają nie interesy państwa, lecz czyjeś prywatne. I tak dzieje się na Ukrainie przez ostatnie dwie dekady… Serhij HALCZENKO, honorowy mieszkaniec wsi Pustowity Wydarzenie, które miało miejsce 3 listopada 2017 roku we wsi Pustowity (dawniej Pustowijty) w rejonie myronowskim na Kijowszczyźnie, wykroczyło daleko poza granice rejonu i obwodu. Wreszcie odrestaurowano i przywrócono do sprawności unikatowy wiatrak, który w 1902 roku zbudował ludowy rzemieślnik z Pustowijtów Kuzma Dryha. Podobnych architektonicznych arcydzieł na Ukrainie prawie nie zachowało się, dlatego uwaga poświęcona takiemu zabytkowi musi być szczególna, tym bardziej że ten wiatrak jest całkowicie „zdolny do pracy” i może, jak dawniej, dawać wysokiej jakości mąkę pszenną z przesiewu. Jak 115 lat temu. Opowiada się, że Kuzma Denysowycz Dryha (1852—1929) zbudował tego olbrzyma na południowych obrzeżach wsi początkowo jako ośmioskrzydłowy wiatrak. Jego górna część, na której były zamocowane skrzydła, przy zmianie kierunku wiatru, dzięki temu samemu wiatrowi obracała się przeciw niemu. I gigantyczne skrzydła zaczynały się poruszać i wprawiać w ruch wszystkie nieprostę młynarskie mechanizmy. Ale moc ośmioskrzydłowego wiatraka była zbyt duża, dlatego Kuzma Denysowycz, jak opowiadali jego współcześni, został zmuszony przerobić swojego pięknisia na czteroskrzydłowego, tak jak dwa typowe ukraińskie wiatraczki tego samego autora, które stały obok i również mełły całe chłopskie zboże. A za rzeką Rasawką na Hukiwce były jeszcze dwa wiatraki, zbudowane przez Kuzmę wspólnie z innymi pustowijtowcami. A na innych ulicach — również wiatraki. Chłopi uprawiali zboże, które trzeba było zmielić na mąkę, bo chleb był podstawowym produktem żywieniowym. Starsi mieszkańcy opowiadali, że na ulicy Hukiwce mieszkał dobry gospodarz, również Kuzma, który miał siedemnaścioro dzieci. Do stołu na obiad siadało dwadzieścia pięć dusz-jadaczy, dlatego piekli chleb codziennie. Ale wydarzyła się wielka nieszczęście, które zniszczyło tę rodzinę — zostali rozkułaczeni. Konie, woły i cały inwentarz oraz sprzęt rolniczy zabrano do nowo utworzonego kołchozu, a rodzinę zimą przymusowo wywieziono na stację kolejową. Aby dzieci nie pozamarzały w drodze, przykryto je w saniach słomą. I nie pozostało ani śladu po tej pracowitej rodzinie… Kuzma Dryha już we wczesnym dzieciństwie próbował coś majsterkować. Najbardziej pociągały go wiatraki, które wykonywał z drewna i stawiał na wzniesieniach. Ludzie podziwiali te nie-dziecięce zabawki i przewidywali jego twórcy dobrą przyszłość, bo bez młyna we wsi chleba się nie zje. Już wtedy władza radziecka zmusiła chłopów do powrotu do epoki kamiennej i mielenia uprawianego zboża na żarnach i różnych kruszarkach. A Kuzmie chciało się czegoś takiego, czego jeszcze nie było nie tylko w Pustowijtach, ale w całym powiecie kanowskim, a może i w guberni kijowskiej. Najprawdopodobniej jako syn niezamożnego gospodarza chodził do szkoły cerkiewno-parafialnej i bez wątpienia nie mógł nie zwrócić na siebie uwagi miejscowego kapłana Mieliańskiego. Siedząc na miejscu, to znaczy tylko w rodzinnej wsi, nie nauczysz się wykonywać tej pracy, do której dusza utalentowanego Ukraińca była przywiązana. On, najpewniej, dobrze znał okoliczne wsie i te wiatraki oraz młyny wodne, które budowali gospodarze nad rzeką Rasawką i na dopływach burzliwej i pełnowodnej Rosi. Kuzma Dryha był najpewniej pierwszym pustowijtowcem, który wyruszył w dalekie wędrówki, aby nauczyć się budować to, czego nie budowali jego rodacy. Mówi się, że pod koniec XIX wieku odwiedził Francję, gdzie pracował i zdobywał doświadczenie u zamożnego młynarza. Marzenie o wyjeździe do Holandii się nie spełniło, lecz zdobyte we Francji doświadczenie oraz nauka inżynierska, którą Kuzma pojął dzięki swojemu dociekliwemu umysłowi, stały się podstawą jego przyszłego przedsięwzięcia. Wróciwszy do rodzinnej wsi, Kuzma Dryha zabrał się do budowy tego, co widział za granicą i czego jeszcze nie było w jego stronach. Najwyraźniej za zarobione pieniądze nabył za granicą potrzebne mechanizmy i urządzenia, bo wkrótce na stację kolejową Myroniwka przyszedł duży bagaż. Dziś możemy sobie jedynie wyobrazić, jak dostarczono cztery ogromne kamienie, nazywane w ludzie „francuzami”. Mełły one pszenicę na wysokiej jakości mąkę, którą tam samo, w młynie, przesiewano na specjalnych sitach, a zadowoleni chłopi wieźli z młyna „petlowkę”, a osobno — otręby. Jeszcze w dzieciństwie słyszałem od ojca i różnych ludzi wiele opowieści o historii budowy tego pięknego młyna. Przede wszystkim o tym, jak usypano sztuczną, ośmiometrową mogiłę, którą trzeba było ubijać. W tym celu każdego wieczoru na ziemi lub glinie zwiezionej w ciągu dnia organizowano tańce dla miejscowych chłopców i dziewcząt, do których przyszły gospodarz wynajmował muzykantów. Podstawą wiatraka miał zaś być piętnastometrowy dębowy słup, który budowniczy wybrał w ольшаницькому lesie, czyli w lesie ołszanickim. Nawet to, jak Kuzma przechytrzył, a dokładniej — przemądrzył leśniczego, który obiecał mu podarować ogromnego dęba, jeśli zdoła go załadować i wywieźć z lasu wybrane przez siebie drewno. Kuzma wykopał długi rów, w który wjechało kilka połączonych wozów, a ściętego dęba specjalnymi urządzeniami podtoczono do rowu i położono na Dmytro PAWLYCZKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Wiatrak w Pustowijtach

Wiatrak w Pustowijtach mele zboże, Na mocnych skrzydłach w niebo wzlatuje. Młynarz widzi z nieba Zaporoże I Dniepr aż do miasta Kijowa. A wiatr tworzą niebiesko-żółte skrzydła, I leci jak sztandar wśród chmur, I odrywa się od skraju nieba, I modli się za niego nasz młynarz. Już wie: na brzegach Sławuty Umilkł, ucichł dawno kozacki młyn. Tam nie bandurę, bałałajkę słychać. Tam rodzimy chleb gorzki jak piołun. Nad młynarzem stoją wysokie gwiazdy, Jak rumiane bochenki i kalacze. A niebiesko-żółty wiatr wieje w górę, A potem rwie się do Kijowa – grzmot w nocy. Wlatuje do chaty rządowej, Otwiera okna i na zewnątrz Wynosi śmiecie i plewy przemów I cały kłamliwy, drogi papier. Wiatrak w Pustowijtach. Młyn z Europy. Lecz wieki kozackie w nim żyją. Pod skrzydłami skrzypią potężne wanty, A skrzydła, jak Duch, do boju rwą. Kijów, 5.XI.2017 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Barwy, które wiążą się z losem narodu

W tym roku artysta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Petro Hulyn obchodzi swoje 75-lecie. Artysta-awangardzista, którego twórczość jest rozpoznawalna na świecie, nie stroni od różnorodnych technik, czy to gwasz, akwarela, grafika sztalugowa, czy gobeliny i malowidła. Wystawy dzieł artysty odbywały się w wielu miastach i krajach, a same dzieła znajdują się w muzeach i kolekcjach na całej planecie — od Australii, USA i Japonii po Włochy, Niemcy i Norwegię. O twórczości artysty rozmawiamy z Zoją Nawrocką, historykiem sztuki, zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy. Zoja Mychajliwna od wielu lat interesuje się twórczością Petra Hulyna i popularyzuje ją. — Jakie jest miejsce Petra Hulyna w ukraińskiej sztuce? — W barwnym środowisku współczesnych artystów różnych szkół, kierunków, platform estetycznych są osobowości, które nie należą do żadnych ugrupowań, nie wchodzą do tej czy innej organizacji zawodowej — ot, trzymają się na uboczu. Sens działalności tych artystów widać dopiero post factum. Czasami pozostają w zapomnieniu lub w cieniu zjawisk bardziej zrozumiałych dla współczesnych. Jednak z czasem właśnie w dziełach tych artystów przejawiają się decydujące symptomy epoki, która ich zrodziła, widoczne znaki czasu, w którym pracowali. Ich dorobek staje się zatem dobrem nie wąsko-regionalnym, a światowym. Do takich artystów należy ukraiński malarz Petro Hulyn. — Czasami czas łamie artystę, narzuca mu swoje stereotypy. I nie tak łatwo wytrwać… — Jego działalność w latach 1970—1980 ubiegłego wieku była „obca” dla radzieckiej społeczności. Od początku działalności twórczej Petro Hulyn bezkompromisowo pozbywał się pęt totalitarnego systemu z jego jedyną możliwą dla twórcy metodą socrealizmu. Żadne dzieło z jego dorobku nie jest naznaczone radziecką hurrapatriotyczną retoryką. Wbrew ideologicznym dogmatom tamtego czasu sztuka Petra Hulyna nie tylko potwierdzała inny poziom estetyki, inne chwyty stylistyczne, orientację na inne kryteria artystyczne, ale radykalnie wywalczała prawo jednostki do wolności twórczej. — Gdzie więc szukać źródeł twórczości artysty? Znaleźć jakieś wpływy? — Odejście od tradycyjnego rozumienia figuratywności, reaktywacja plastycznego języka, forma, kolor, niestandardowość wybranych tematów jako środek odzwierciedlenia indywidualnych filozofem — oto fundamentalne zasady, którym artysta nie zdradza się do dziś. Stylistyczna maniera Petra Hulyna to zjawisko w istocie międzynarodowe. Jego źródła tkwią w abstrakcjonizmie, ekspresjonizmie, surrealizmie, innych kierunkach europejskiego modernizmu. Można wymienić szereg nazwisk znanych artystów, których współbrzmienie z twórczością tego ukraińskiego mistrza nietrudno prześledzić: Miro, Klee, Picasso, Matisse… Jednak czy chodzi tylko o współbrzmienie? Tutaj nie chodzi o ślepe zapożyczanie technik, a świadomy wybór praktyk twórczych jako drogowskazów dla budowania własnego modelu artystycznego. I co najważniejsze — pozostać samym sobą… — Powiedziała Pani, że stylistyczna maniera Petra Hulyna jest międzynarodowa. Czy to znaczy, że jest całkowicie oderwana od ukraińskiego gruntu? — W żadnym wypadku… Szczególnego brzmienia dziełom artysty dodaje obecność w nich wyrazistych narodowych barw. Nie chodzi tu o mechaniczne stylizowanie tradycji plastycznego dziedzictwa kultury ludowej lub języka ukraińskiej awangardy, a o głęboki duchowy związek autora z losem narodu, do którego należy: jego znajomość historii rodzimej sztuki, umiejętność smakowania artefaktami, zdolność do odczucia i powtórzenia emanacji pradawnego melosu w aktualnym dla współczesności wariancie. Wszystko, co stworzył Petro Hulyn, przenika promień mentalnego pokrewieństwa, to z kolorystyką ukraińskiego stroju ludowego, to z obrazami malarstwa naiwnego, rytmami huculskiego tkactwa lub plastycznymi odkryciami ukraińskich artystów początku XX wieku, harmonijnie łącząc się z rozpoznawalnymi chwytami światowych praktyk. Obrazowo i bardzo trafnie o twórczości artysty wypowiedział się Roman Jaciw, profesor, historyk sztuki: „Metaforyczny świat Petra Hulyna montuje się z fragmentów literackich skojarzeń, wyrwanych z nurtu życia poetyckich refleksji, które jakby spotkały się w kolorowych snach w niezgłębionych konstrukcjach sensów”. — Twórczość Petra Hulyna znalazła swoistą kontynuację w pracach jego syna Nazara, który, niestety, tak wcześnie odszedł w zaświaty. To o pracach Nazara przy otwarciu jednej z wystaw mówił profesor Orest Hołubec: „Kiedy będą pisać książkę o myś- Reprodukcja obrazu P. Hulyna „Pocałunek” sztuki XX wieku, tam obowiązkowo obecna będzie twórczość Nazara Hulyna”. A jaka jest Pana wizja jego dorobku artystycznego? — Twórczość Nazara Hulyna wyrastała na gruncie zasad plastycznych ojca. Baśniowa wielostronność wyobraźni, metaforyczność myślenia, szlachetność odczucia formy, zdolność nadania nieznacznemu detalowi kompozycyjnemu znaczenia partii solowej — to najważniejsze cechy, które łączą tak dwa równorzędne światy, jak sztuka Petra Hulyna i Nazara Hulyna. Jednak, uniknąwszy pokusy naśladowania wizualnego języka Hulyna-starszego, interpretowania jego stylistycznych odkryć, Nazarowi udało się niespodziewanie łatwo i bezapelacyjnie rozwinąć swoją własną przestrzeń artystyczną. Sztalugowa skala niewielkiego rozmiarami malarstwa pozwoliła mu jednak wcielić osobiste zamysły i adekwatne do czasu idee. Daleki od aktualnej w latach 90. tematyki społeczno-politycznej, artysta w swojej praktyce nigdy nie pracował dla masowego widza. Filozof ze specyfiki myślenia, poeta, samotnik… Jego audytorium jest doprawdy elitarne. Sztuka powielania idei — to nie o tym młodym artyście z bożej łaski. Motywy przedstawieniowe jego dzieł są związane z wyrafinowaną zmysłowością i zmiennością nastroju: od otchłani cierpień do cichej liryki, łagodnego smutku lub wybuchowego erotyzmu. — Jakie prace, Pana zdaniem, są szczególnie charakterystyczne dla stylu Hulyna-młodszego, czym się wyróżniają? — Widz, który jest zdolny ostro widzieć i głęboko współodczuwać, odczyta w malarstwie Nazara Hulyna panoramiczne, być może przedapokaliptyczne wizje, które niepokoiły, otwierając się przed wewnętrznym wzrokiem artysty. Zachwycając się technicznymi dominantami ojca, estetyzmem jego rozwiązań formotwórczych, Nazar Hulyn z należnym pietyzmem, jednak bezstronnie je reorganizował, aktualizował, dodając im nowe modusy mobilności percepcji. Balansując na granicy przyzwoitego i nieprzyzwoitego, możliwego i nie do końca, nigdy nie wstępował na płaszczyznę cynizmu. „Wilczyca”, „Narzeczona”, „Brama nadziei”, „Arki”, „Ten, który prawie wszystko widzi”, „Zmęczony młodzieniec”, „Rozpacz”, „Wkrótce on będzie z nami” — płaszczyzna każdego z tych (jak i wielu innych) płócien wabi czarami jakiejś szczególnej nieznanej rzeczywistości. Nawet w kompozycji najmniejszego z nich, oprócz planu widzialnego, istnieje asocjacyjna warstwa niewidzialnego. — Na płótnie u artysty pojawia się przeważnie to, co tworzy się w jego duszy… A czy można było odczytać ten niewidzialny „tekst” Nazara, czy był on zrozumiały i odczuwalny dla człowieka, który ogląda jego pracę? — Rzeczywistość tego wyobrażonego świata Nazara jest pełna emocjonalnych kontrastów: od przewidywania nieuchronnych kataklizmów i wstrząsów do błogiej uduchowienia i harmonii. Odczucie ciszy na płótnach artysty zazwyczaj kryje w sobie jakieś tajemnicze szepty, ledwo słyszalne westchnienie, przytłumione brzmienie dziewczęcego sopranu. Być może wszystkie te obrazy — to echo zmęczonych i natrętnych wspomnień, szczera i porywająca opowieść artysty o własnych nadziejach i niepowodzeniach, namiętnościach, rozczarowaniach, niepokojących dyskursach historii miłosnych. Bezpatośność dzieł Nazara Hulyna, całkowity brak w nich wulgarnego flirtu z widzem, nienachalny motyw spowiedzi, które emanują przez cały okres ich oglądania, wyróżniają jego dorobek spośród kohorty rówieśników-współczesnych, pozwalając wymieniać nazwisko autora w liczbie tych, których obecnie uważa się za wyrazicieli duchowych sentencji XX wieku. — A co mogło jeszcze łączyć twórczość ojca i syna, mieć wpływ na ich twórczy rozwój? — Jeszcze jedno, bez wątpienia, łączy artystów ojca i syna Hulynów — wspólna alma mater — Lwowska Szkoła Dekoracyjno-Użytkowa imienia Iwana Trusza. W audytoriach tej placówki edukacyjnej otrzymali dobry poziom wiedzy i profesjonalnego wyszkolenia. Mimo całej odmienności platform estetycznych, twórczość każdego z tych artystów wyrastała na podstawie języka wyrazistego dekoratywizmu jako głównego zabiegu stylistycznego. A to miało swoje zalety w tamtym socrealistycznym czasie: niepowiązany ze strategicznym zadaniem „prawdziwego odzwierciedlania świata w jego rewolucyjnym rozwoju”, artysta sztuki dekoracyjno-użytkowej posiadał stosunkowo większą swobodę twórczości niż wychowankowie innych uczelni artystycznych radzieckiej Ukrainy. Jednak, mimo pewnej postępowości Lwowskiej Szkoły im. Iwana Trusza, podlegała ona, jak wszystkie instytucje kulturalno-artystyczne Związku Radzieckiego, ideologicznym wymogom totalitarnego systemu. Nacisk na niepokorny Lwów w okresie studenckim Petra Hulyna był szczególnie surowy. Inna sprawa, że wykładowcami szkoły często byli nie komuniści-politrucy, jak, powiedzmy, w Kijowie, Charkowie czy Odessie, a artyści okresu przedwojennego, nosiciele tradycji europejskiej kultury artystycznej. Nawet jeśli niektórzy z nich nie zajmowali się praktyką pedagogiczną, to wpływ takich osobowości na rozwój młodzieży był bardzo wielki. Zofia Karaffa-Korbut, Witold Manastyrski, Roman i Margit Selscy, Jarosława Muzyka, Karlo Zwirynski, Danyło Dowboszynski, Ołeksandr Szałkiwski, Wołodymyr Owsijczuk… Przez kilka powojennych dziesięcioleci pod wpływem tych artystów wyrosła plejada bojowników idei wolnej twórczości, zwolenników modernistycznego języka współczesnej sztuki, którzy pozostawali w opozycji do totalitarnego akademizmu. — Pewnie niemałą rolę odgrywa twórcze otoczenie w każdej dziedzinie sztuki. Tutaj i wymiana myśli, i swoista konkurencja, i uznanie (lub nieuznanie) kolegów… — Jaskrawą postacią pośród tej kohorty przedstawicieli nowej ukraińskiej kultury (Lubomyr Medwid, Iwan Ostafijczuk, Iwan Marczuk, Dmytro Stećko i in.) z czasem staje się Petro Hulyn. Mieszkając długo poza Lwowem (Użhorod, Tarnopol), zawsze pozostawał nosicielem tradycji lwowskiej szkoły. O jego ciekawych eksperymentach w dziedzinie malarstwa opowiadano z ust do ust. Najbardziej banalne radzieckie wystawy nabierały szczególnego znaczenia przy udziale dzieł tego artysty. Twórcza młodzież lat 80. pragnęła trafić na takie prezentacje. Nazwisko Petra Hulyna, jak i wielu jego współczesnych, stopniowo stawało się legendą. …Biegną nieustannie lata, rodzą się nowe dzieła u artysty, by cieszyć ludzkie dusze, podnosić w górę z życiowych mułów, darować Święto. Rozmawiał Iwan KORSAK, m. Łuck

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Od tradycji do modernizmu

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora „Dziś brzmi ukraińska muzyka. Wszyscy ją odbierają i kochają, jest niezwykła. Chrońmy, pomnażajmy, przekazujmy z pokolenia na pokolenie nasze dziedzictwo muzyczne. Chcę, aby nasz festiwal otrzymał wielką drogę. Żeby on, jak wielki statek, podróżował nie tylko po Ukrainie, ale i po świecie, żebyśmy mieli wielu zagranicznych gości. Marzę, by festiwal stał się międzynarodowym” — tak do uczestników i gości forum muzycznego zwróciła się autorka projektu i dyrektor generalna festiwalu, dyrektor Kijowskiego akademickiego zespołu muzyki ukraińskiej „Dniepr” Ołena Kułyk. „Dziś usłyszycie piękne autentyczne śpiewy, które będziemy łączyć ze współczesnymi kierunkami. Będą tu zespoły akademickie, które grają muzykę ludową, obok nich wystąpią grupy młodzieżowe, będzie wielu solistów. Usłyszycie muzykę od autentycznej po folk-rock, od kapel ludowych po etnojazz. W foyer zaprezentowano stroje ludowe ze wszystkich regionów Ukrainy, a także stroje współczesne. Cieszy to, że na festiwalu jest dużo dzieci. Mistrzowie prezentują instrumenty ludowe — cymbały, kobzy, bandury, są tu też lalki-motanki, a wszyscy chętni mogą odwiedzić warsztaty wyplatania z wikliny i słomy. Oprócz występów na tej scenie, w sali koncertowej odbywa się selekcja zespołów. A nasze główne wydarzenie to galakoncert, który przez trzy godziny będzie prezentował wszystkie barwy naszego festiwalu” — opowiedział dyrektor artystyczny festiwalu Ołeksij Żurawczak. Pierwszy na scenę festiwalu wyszedł dziecięcy zespół „Zerniatko”, który odkrył nieznane dla większości karty oryginalnej kultury trypolskiej. Po tym występowały dziesiątki zespołów, które reprezentowały Ukrainę od obwodu donieckiego po Karpaty. A obok można było zapoznać się z wyrobami mistrzów ludowych. Zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy w dziedzinie garncarstwa Łesia Denysenko-Jeremenko (m. Wasylków) zaprezentowała ozdobne talerze, gliniane zabawki-gwizdki, współczesne naczynia z tradycyjnym nastrojem. U mistrzyni pracy z tekstyliami Kateryny Potebenko (obwód kijowski) pomysł projektu „Kulki Losu” powstał podczas walk W Kijowie w „Ukraińskim Domu” odbył się pierwszy etnomuzyczny festiwal „Wirtuozi folku”, w którym wzięło udział ponad 200 muzyków i mistrzów ludowych z całej Ukrainy. Po raz pierwszy razem występowali ludowe zespoły folklorystyczne, śpiewacy i muzycy, a także przedstawiciele współczesnych kierunków, które „modernizują” tradycyjną muzykę ludową. o donieckie lotnisko w 2014 roku. Aby podnieść na duchu bojowników, którzy wracali z rotacji, wykonała pierwsze wzory. „Kulki Losu” to ręcznie plecione zabawki, ozdobione wzorami, które są wyszywane krzyżykiem i zebrane z całej Ukrainy. Mistrzyni wykonuje również ukraińskie wianki. Mykoła Chorunżyj z obwodu kirowohradzkiego, oprócz działalności pedagogicznej i tworzenia dziecięcych zespołów muzycznych, wytwarza cymbały. Wytwarzanie cymbałów to żmudna praca, trzeba, aby instrument brzmiał i trzymał strój muzyczny. Na cymbałach pana Mykoły grają uczniowie i studenci muzycznych placówek edukacyjnych, artyści narodowych zespołów Ukrainy. Przez trzy dekady swojej pracy twórczej i pedagogicznej Wołodymyr Wichrenko z obwodu winnickiego wykonał tysiąc sopiłek, na których uczą się i grają dzieci oraz dorośli na Ukrainie i za granicą. Wśród jego prac jest zespół sopiłek. Sopiłka denciwka — diatoniczna i chromatyczna, sopiłki alt, bas, dzołomyhy (dwudenciwka), tyłynky. Są wśród prac także serie okaryn — „kukułek”, okaryny-pikolo, prima, alt, tenor, bas. A zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy Iwan Prychodko ze wsi Dudańki w obwodzie kijowskim od ponad trzech dekad pracuje w dziedzinie malarstwa dekoracyjnego i zabawek ludowych. Jego styl artystyczny jest niepowtarzalny, oryginalny, opiera się na klasycznych tradycjach sztuki ludowej i jednocześnie jest nowatorski. Dzieła artysty zdobią zbiory wielu muzeów Ukrainy i innych krajów, kolekcje prywatne, wystawiano je w kwaterze głównej NATO w Brukseli. Przed nagrodzeniem laureatów i dyplomantów członkowie jury powiedzieli kilka ciepłych słów. Kateryna Bożko, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, folklorystka: „Pierwszy festiwal „Wirtuozi folku” zaświadczył, że każda wieś ma swoją kulturę. A każdy z gości tego święta wspomniał o swoich babciach, o swoim rodzinnym gnieździe, z którego „wylatuje” w wielkie życie”. Wołodymyr Palikowski, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kompozytor: „Wy dziś pokazaliście, że Ukraina jest i zawsze będzie. Jakże ciekawe są wszystkie zaprezentowane zespoły. Kiedy decydowaliśmy, kogo nagrodzić, nie było łatwo. Wszyscy zasługują na najwyższe pochwały”. Petro Andrijczuk, profesor, sekretarz Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego: „Wydarzenie przerosło wszystkie moje oczekiwania. Wspaniała część konkursowa, zadziwiająca wystawa i niezwykle „gorące” oczy odwiedzających i słuchaczy. Zachwycam się głębią ukraińskiej pieśni. Uważam, że jest to jedno z najwspanialszych zjawisk światowej kultury i sztuki. Ilu kierunkom daje pożywkę. Ukraińska pieśń to grandiozne zjawisko i jestem szczęśliwy, że zebrali się tu ci, którzy ją kochają i którzy jej służą”. Laureatami festiwalu zostali: Ludowy teatr pieśni folklorystycznej „Dywynia” z obwodu donieckiego, Julija Witranjuk (śpiew solowy), Ołeksij Pawłeczko (sopiłka), Oksana Nikitiuk (śpiew solowy), Łucki zespół sopiłkarzy, grupa „Kwitańa”, grupa „FOLKY FUNKY”. Specjalne wyróżnienia otrzymali: najlepszy wizerunek sceniczny — Marija Wiksina, oryginalny kostium sceniczny — Serhij Hawryluk, nagroda publiczności — zespół folklorystyczny „Krałycia”, odkrycie festiwalu — grupa „MniShek”. Wieczorem odbył się wielki galakoncert, do udziału w którym zaproszono znanych wykonawców muzyki ludowej Ninę i Tonię Matwijenko, zespół „Dniepr”, Kyryła Stecenkę, Romana Hrynkiwa, Rusłanę Łocman, Tetianę Szkolną, zespół „Berehynia” i wielu innych. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 1 8 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 76

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninych, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, Łączny nakład w listopadzie — 15 200

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 3 miesiące 42 hrn 25 kop.

Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtiańskiej Olha ŻMUDOWSKA Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na rok 159 hrywien 20 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn