Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №48 за 2017 рік

16 S. · 40 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 40 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 48 (944), 30 listopada – 6 grudnia 2017. Pamięć serca, energia życia. 85. rocznica Hołodomoru

Ołeksandra Kasjanowa, zdjęcia Walerija Popowa, centrum prasowe Instytutu Filologii „Про to trudno mówić, o tym strasznie słuchać. Ale znając prawdę o przeszłości, lepiej poznajemy siebie, głębiej rozumiemy dzisiejsze problemy i zapamiętujemy lekcje historii” — komentuje inicjatorka projektu, piosenkarka, wolontariuszka, prezes MA „Terytoria A” Anżelika Rudnicka. W przededniu Dnia Upamiętnienia Ofiar Hołodomoru Anżelika Rudnicka przy wsparciu „Terytorii A”, Uniwersytetu im. Szewczenki, Centrum Folkloru i Etnografii Instytutu Filologii, Ukraińskiego Naukowo-Badawczego i Edukacyjnego Centrum Badania Hołodomoru (HREC in UKRAINE), organizacji „Biznesowe Ukrainki”, Fundacji Odrodzenia Środowiska Kulturalnego Kijowa przeprowadziła charytatywno-oświatową akcję „Świeca pamięci”. „To sposób na przemyślenie historii. To akcja o bólu, który kryje się w naszej pamięci. To światło naszej miłości do Wszechmogącego. To świeca naszej wiary, która nie gaśnie”, — zauważa Anżelika Rudnicka. „Wspomnienia zebrały nas w tej sali. Trudno sobie wyobrazić, że sztucznie zamordowano miliony ludzi, mimo że Ukraina — bogaty kraj rolniczy — miała dobre zbiory. Taka tragedia poruszyła każdą rodzinę. Nie mamy prawa tego zapomnieć i jednocześnie powinniśmy być odpowiedzialni za to, aby to się nie powtórzyło”, — zaznaczył rektor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Leonid Huberski. W te dni wspominamy także początek Rewolucji Godności. Dopóki w Ukrainie są ludzie, którzy biorą na siebie odpowiedzialność za kraj, Ukraina jest niezniszczalna. Jednym z takich jest minister kultury, narodowy artysta Ukrainy Jewhen Nyszczuk, który recytował poezje na poparcie akcji. Akcję poparli także inni przedstawiciele kultury — narodowa artystka Ukrainy Irma Witowska, aktorka, reżyserka Katia Stiepankowa. Swoje światło do akcji dołączyła aktorka Larysa Ruśnak, czytając wiersz „Anioł” Iwana Małkowycza. O „panach minionych czasów”, którzy niszczyli wieś, opowiedziała narodowa artystka Natalia Sumska, która także przeczytała wiersz i zaśpiewała. Musimy badać i głębiej poznawać naszą historię. Dlatego w ramach akcji odbył się wykład o ludobójstwie 1932–33 lat, który wygłosiła Ludmiła Hrynewycz. Brzmiały ludowe psalmy w wykonaniu zespołu „Stodywnycia” (kierownik Iryna Baramba): było to odśpiewanie zamordowanych głodem. Rozbrzmiewała muzyka duchowa w wykonaniu chóru Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej (dyrygentka Nadija Kupczynska). Ambasadorka pokoju Olena Honczaruk wykonała modlitwę „Ave Maria”. Na tym pamiętnym spotkaniu odbyła się premiera teledysku Anżeliki Rudnickiej i Pola Monandisa „Ljulaj-ljulaj”, poświęconego wszystkim, którzy zginęli za Ukrainę. Choćby ilu nas zabijano, my wciąż wzrastamy — nadzieją na przyszłość są nasze dzieci. Na zakończenie wieczoru wystąpili dziecięcy zespół „Prawycia” oraz zespół „Zerniatko”. Światło świec pamięci uczestnicy akcji zamieniali w energię tworzenia, energię życia. DOKUMENT NA ZDOBUTTIA NARODOWEJ NAGRODY PRZYKŁAD BOHDANA LEPKOHO CZYTELNICZE WIEČE 14-15

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Ukraina pamięta: 85. rocznica Hołodomoru

W Dniu Pamięci Ofiar Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932–33 Prezydent Petro Poroszenko wziął udział w uroczystościach ku czci pamięci niewinnie zamordowanych w tych straszliwych latach. Podczas ceremonii upamiętnienia ofiar Hołodomoru w latach 1932–33 na Ukrainie Głowa Państwa podkreślił znaczenie tego, „aby nasi potomkowie zawsze wiedzieli, że to nie był zwykły sztuczny głód, lecz starannie zaplanowany Hołodomor”. Głowa Państwa ułożył kompozycję z kłosów pszenicy przy rzeźbie „Gorzka pamięć dzieciństwa” na centralnej alei Narodowego Muzeum „Memoriał Pamięci Ofiar Hołodomoru na Ukrainie”. W ceremonii wzięli również udział Premier Wołodymyr Hrojsman, Pierwsza Wicemarszałek Rady Najwyższej Ukrainy Iryna Heraszczenko, przewodniczący Medżlisu Narodu Krymskotatarskiego Refat Czubarow, przedstawiciele duchowieństwa, społeczeństwa obywatelskiego, korpusu dyplomatycznego, urzędnicy, posłowie do Rady Najwyższej. Następnie przy znaku pamiątkowym „Świeca pamięci” zwierzchnicy ukraińskich Kościołów chrześcijańskich modlili się za zmarłych z głodu w latach 1932–1933. Po zakończeniu modlitwy i przemówienia Prezydent Ukrainy ogłosił ogólnonarodową minutę ciszy, po której rozpoczęła się ogólnoukraińska akcja „Zapal świeczkę”. Upamiętniając pamięć ofiar Hołodomoru, Prezydent, Premier Rządu oraz Pierwsza Wicemarszałek Rady Najwyższej Ukrainy ustawili „Wieczne znicze pamięci” przy znaku pamiątkowym „Świeca pamięci”. Również „Wieczne znicze pamięci” ustawili przedstawiciele Światowego Kongresu Ukraińców, Społecznego Komitetu ds. upamiętnienia ofiar Hołodomoru-ludobójstwa z lat 1932–1933, Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, akredytowani na Ukrainie ambasadorowie i przedstawiciele misji dyplomatycznych państw zagranicznych oraz organizacji międzynarodowych, a także z każdego obwodu, Autonomicznej Republiki Krymu oraz miast Kijowa i Sewastopola. on przemawiał u nas, na Ukrainie, w Radzie Najwyższej. Obecnie sytuacja jest zasadniczo inna. Ukraińska dyplomacja nadal niesie prawdę narodom całego świata. Szczególnie chcę podziękować ukraińskiej diasporze, która, łącząc wysiłki, wykonuje swoją niezwykle ważną pracę. W marcu tego roku Zgromadzenie Parlamentarne Portugalii uznało Hołodomor za ludobójstwo. Na początku listopada w Kongresie USA, po tym jak szereg stanów stale podejmuje decyzje o uznaniu Hołodomoru ludobójstwem, przedstawiono także projekt odpowiedniej rezolucji. Jeszcze raz podkreślam: dziękujemy naszym amerykańskim przyjaciołom i partnerom, oczekujemy od nich skutecznego głosowania na Wzgórzach Kapitolu. Chciałoby się, żeby nie my, ale lepiej, żeby my, a nie nasze dzieci — doczekały się niewiarygodnego… Gdyby w Rosji zaszły takie zmiany, przy których jej nowa rosyjska elita także uznałaby Hołodomor za ludobójstwo. Albo przynajmniej skruszyłaby się z jego powodu. Federacja Rosyjska sama zapisała się jako sukcesorka Związku Radzieckiego. A zatem, chce tego czy nie, wzięła na siebie nie tylko aktywa byłego ZSRR, ale także odpowiedzialność za zbrodnie reżimu radzieckiego. Niestety, jak dotąd te zbrodnie one jedynie usprawiedliwiają — tym, że rzekomo konfiskata, posłuchajcie, konfiskata ziarna w ukraińskich wsiach zapewniła środki na industrializację! Wychodzi na to, że chłopom Ukrainy przymusowo odbierano życie, aby zapewnić wielkomocarstwową potęgę Rosji! Tak właściwie to tak właśnie było… Obecnie w Rosji odradza się kult Stalina. Tam po raz pierwszy od XX zjazdu KPZR odsłania się pomniki jednemu z najokrutniejszych dyktatorów XX wieku. W znanej serii książkowej „Жизнь замечательных людей” wydano obecnie jego biografię. Wrażenie jest takie, jakby Stalina lada moment wykopywano spod kremlowskiego muru i znów układano w mauzoleum obok Lenina. Dwaj nieludzie — to para. Główny motyw organizacji Hołodomoru polegał na tym, że Ukraińcy, drugi pod względem liczebności naród dawnego Związku, mieli ogromne dziedzictwo kulturowo-historyczne, własne tradycje państwowotwórcze, doświadczenie walki narodowowyzwoleńczej. Szerokie kręgi ukraińskich inteligentów oraz ekonomicznie samodzielne chłopstwo nie akceptowały polityki Moskwy. Dlatego reżim postawił sobie za cel likwidację Ukraińców jako narodu, który prędzej czy później postawi kwestię niepodległości. Chłopów mordowano głodem, a inteligencję — kulami. Proszę dziś zapalić świecę w pamięci nie tylko ofiar Hołodomoru, ale także Rozstrzelanego Odrodzenia. Osiemdziesiąt lat temu, 3 listopada 1937 roku, w urocznisku Sandarmoch w Karelii rozstrzelano dużą grupę więźniów politycznych — tych, których w podręcznikach nazywa się kwiatem narodowej inteligencji: Leszka Kurbasa, Mykołę Kulisza, Walerjana Pidmohylnego i wielu innych. „Czystki, aresztowania, egzekucje ukraińskich historyków, pisarzy, artystów, muzyków” miały niszczycielski skutek dla Ukrainy. „Ludzie, którzy byli patriotami, którzy marzyli o swoim państwie, którzy mogli przekazać swój patriotyzm i entuzjazm potomkom, zostali unicestwieni”. Te słowa należą do amerykańskiej dziennikarki Anne Applebaum, która jesienią tego roku wydała książkę „Czerwony głód: wojna Stalina przeciwko Ukrainie”. Praca jest porównywalna z pracami Roberta Conquesta i Jamesa Mace’a. Kilka dni temu spotkałem się z panią Applebaum, ona podarowała mi tę książkę z autografem i uważam, że „Czerwony głód i wojna Stalina przeciwko Ukrainie” zasługuje na jak najszybsze przetłumaczenie na język ukraiński i wydanie na Ukrainie. Strzelano do wybranych, a wykorzenić chcia całą Ukrainę. Okazała się ona jednak zbyt wielka i tylko to, według wspomnień Chruszczowa, przeszkodziło im w wywiezieniu wszystkich Ukraińców na Syberię. Ale wielu z nich jednak deportowali, a w zeszłym miesiącu wspominaliśmy razem z Wami o operacji „Zapad”. W październiku 1947 roku w ciągu zaledwie jednego dnia ponad 75 tysięcy mieszkańców zachodnich obwodów Ukrainy przymusowo wywieziono do wschodnich rejonów ZSRR. Dziś bardzo łatwo obwiniać Rosję, tym bardziej że jest za co. Ale nie wolno zapominać także o własnej odpowiedzialności. Czy Hołodomor, wielki terror lat 30., deportacje lat 40. i rusyfikacja lat 70. stałyby się możliwe, gdybyśmy my, Ukraińcy, zachowali niepodległość, proklamowaną sto lat temu? A straciliśmy ją wtedy, m.in. także z tego powodu, że przywódcy narodowej rewolucji dopuścili do wewnętrznego rozłamu. Przez ten rozłam Ukraina stała się łupem zewnętrznego wroga. A Hołodomor jest straszliwym echem niewybaczalnej utraty ukraińskiej państwowości i ukraińskiej samodzielności. Przemawiając 20 listopada w Dnieprze, w dniu setnej rocznicy III Uniwersału Centralnej Rady, którym proklamowano Ukraińską Republikę Ludową, przypomniałem słowa Wiaczesława Lipynskiego — działacza politycznego i publicysty tamtych czasów: „nigdy nie były podbite obcym orężem”, lecz zawsze tylko „własnym wewnętrznym rozkładem” ulegamy wpływom zewnętrznym. Lipynski przestrzegał przed „samospaleniem, w którym płonie nasza chata”; musimy być przed nim ustrzeżeni. Dlatego, szanowni liderzy partii i frakcji, zaapelowałem i apeluję do wszystkich sił politycznych o jedność dla dobra Ukrainy. Tak, wszyscy jesteśmy za podziałem na władzę i opozycję, za demokracją i wielopartyjnością. Powszechnie uznaje się, że konkurencja jest silnikiem postępu, i to w pełni dotyczy także sfery politycznej Ukrainy. Ale wewnątrzpolityczna walka nie powinna osiągać takiej temperatury, by na niej ogrzewała ręce Rosja. Tym bardziej, jak słusznie pisze pani Applebaum, strach rosyjskiego reżimu przed Ukrainą pozostaje obecnie niezwykle wysoki. Rosyjska agresja przeciwko nam to kontynuacja innymi metodami tej samej polityki zniszczenia Ukrainy, którą Moskwa realizowała w latach trzydziestych XX wieku. I jeszcze jedno chcę powiedzieć niektórym politykom. Bardzo proszę: w retoryce politycznej nie rzucajcie oskarżeniami o ludobójstwo czy Hołodomor! Nie róbcie z tych bolesnych dla każdego Ukraińca określeń słów-pasożytów. Nie zbezczeście tym samym pamięci milionów, które stały się ofiarami ludobójstwa. Bardzo proszę, szanujcie uczucia dziesiątek milionów, których ta tragedia bardzo boli... Drodzy Ukraińcy! Dziś tradycyjnie zapalamy świece w pamięci ofiar Hołodomoru. Jasne dusze niewinnie zamordowanych Ukraińców tu, teraz, niewidzialnie są obok nas. Zdjęcie i materiał z serwisu www.president.gov.ua

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Przemówienie Prezydenta Ukrainy podczas uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru 1932–1933 w Ukrainie

Wasza Świątobliwości! Wasze Błogosławieństwa, przewielebni ojcowie! Szanowni zagraniczni goście! Drodzy Ukraińcy, bracia i siostry! Koło historii obraca się nieustannie i oto zbliżyliśmy się do osiemdziesiątej piątej rocznicy Hołodomoru — być może największej klęski, a może najwiekszej klęski w historii Ukrainy, jednej z najstraszniejszych tragedii w dziejach ludzkości minionego stulecia. Po niemal sześćdziesięciu latach cynicznego przemilczania szokująca i straszliwa prawda rozbrzmiała na cały świat. Archiwa zostały otwarte, świadectwa zapisane… Zaocznie i pośmiertnie osądzeni przez sąd i przeklęci przez naród są organizatorzy Hołodomoru: Stalin, Kaganowicz, Mołotow, Postyszew i wielu innych. Z każdą rocznicą coraz trudniej znaleźć świadków tragedii, bo ci, którzy na własne oczy widzieli tę grozę, mają daleko po dziewięćdziesiątce. Teraz obowiązkiem młodszego pokolenia jest nie dopuścić do zgaśnięcia pamięci o Hołodomorze, starannie przekazać ją następnym pokoleniom Ukraińców. I aby nasi wnukowie i prawnukowie nigdy nie zapomnieli, że w 1932 roku Bóg zesłał Ukrainie plon — może nie najhojniejszy, ale wystarczający, by był chleb i do chleba. A głód wywołał kremlowski antychryst, który odebrał milionom Ukraińców pożywienie i skazał ich na męki głodowej śmierci. To o nim pisał Jewhen Małaniuk w znakomitym wierszu „Roku Pańskiego tysiąc dziewięćset trzydziestego trzeciego”. Aby nasi potomkowie zawsze wiedzieli, że to nie był zwykły sztuczny głód, lecz starannie zaplanowany Hołodomor. Co więcej — ludobójstwo, ze wszystkimi znamionami, jakie określa Konwencja ONZ z 9 grudnia 1948 roku. Aby na wszystkich kontynentach uświadomiono sobie: nieuznawanie Hołodomoru jest równie niemoralne, jak zaprzeczanie Holokaustowi. Myślę, że nadszedł czas, byśmy i my sami uchwalili ustawę o odpowiedzialności za nieuznawanie tych dwóch bezprecedensowo straszliwych tragedii. Aby ci, którzy będą żyć po nas, przestrzegali ustawy Ukrainy o uznaniu Hołodomoru ludobójstwem narodu ukraińskiego. Obecnie 14 państw na szczeblu parlamentów również uznało Hołodomor za ludobójstwo. Choć pamiętam, jak burzliwa dyskusja toczyła się w parlamencie, gdy wnieśliśmy projekt uchwały o uznaniu Hołodomoru ludobójstwem, trudno

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Płonie świeca…

Święty Mikołaj uratował Natalia MUZYCZENKO, wieś Litky, rejon browarski, obwód kijowski. W przededniu czwartej soboty listopada — Dnia Pamięci Ofiar Hołodomoru, który w tym roku przypadł na 25-ty — duszę ogarniają wspomnienia… Wspomnienia o tych, którzy nie dożyli swoich dni, nie do kochali, nie dopracowali na ojczystej ziemi, nie dotworzyli… Wspominam opowieści mojej babci Natalki, na cześć której i mnie nazwano. Pewnie jest w tym coś głęboko symbolicznego… Babci Natalce dane było przeżyć wszystkie trzy straszne zimy — 1922, 1933 i 1947 roku. Dane było przeżyć i przetrwać! Jeszcze jako uczennica dziewiątej klasy włączyłam się do zbierania informacji o rodzinach tych, którzy zginęli w 1933 roku w mojej rodzinnej wsi Litky w rejonie browarskim na Kijowszczyźnie. To właśnie opowieści mojej babci były tymi żywymi świadectwami, które pomogły odkryć straszną prawdę. Pamiętała imiona i nazwiska tych, którzy zginęli z głodu, ich krewnych i adresy zamieszkania. Ta informacja weszła do „Narodowej księgi pamięci ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat w Ukrainie” w 19 tomach. Mojej drogiej już nie ma na tym świecie, ale te straszne opowieści żyją w mojej świadomości… Wspominam naszą daleką krewną babcię Kylę (Kyłynę). Bałam się tej staruszki (a miała wtedy ponad 90 lat!), wydawała mi się straszna, bo nigdy i nikomu nie patrzyła w oczy. Ludzie stronili od niej. Tak i umarła samotnie. Już po jej śmierci babcia Natalka opowiedziała, że w głodną zimę 1933 roku Kyłyna ugotowała w żeliwnym garnku i zjadła swoje nowo narodzone dziecko! Boże, do jakiej rozpaczy musiała dojść kobieta, żeby zjeść swoje niemowlę!? Przypominam sobie opowieść o człowieku, który wiosną 1933 roku, kiedy najwięcej umierało naszych współmieszkańców, uratował mój ród od śmierci głodowej. Była to kobieta, która przez kilka miesięcy potajemnie nosiła mleko mojej babci, która miała wtedy dwoje małych dzieci. Ta kobieta-Żydówka miała jedyną krowę w całej okolicy i nocą przynosiła mleko tym sąsiadom, którzy jeszcze żyli. To dlatego, że jej syn pracował „dla sowietów” i razem z innymi „czerwonymi sługusami” wytrząsał ludziom ostatnie ziarno. Moja babcia Natalka rano znajdowała przy progu kubek z krowim mlekiem. Tak moja rodzina przetrwała w tamtym strasznym czasie. Swoją drogą, syn tej kobiety dowiedział się o nocnych wyprawach matki i wygnał ją z domu, przy tym groził śmiercią wszystkim, którzy będą jej pomagać lub zechcą zaprosić do chaty. Nieszczęsna kilka dni leżała pod bramą na słomie, a moja babcia nosiła jej gorącą wodę, żeby choć trochę ją wesprzeć. Ta kobieta tak i umarła przy bramie swojego domu… Przykro, że teraz nawet nie znam imienia tej, która ryzykując, ratowała cudze dzieci od śmierci głodowej! Nie wiem nawet, gdzie jest pochowana… Przypominam sobie opowieści o „trupowozie” — klaczy zaprzężonej w sanie, na które kładziono zmarłych i wywożono do cerkwi Pokrowskiej na cmentarz. Tam była wielka jama, do której zrzucano ciała współmieszkańców. Trzech mężczyzn z czerwonymi opaskami na rękawach chodziło od chaty do chaty i zbierało tych, którzy zmarli. I tak codziennie. Zabierali nawet tych, którzy jeszcze ledwo oddychali, motywując to tym, że będą mieli mniej pracy jutro, czyli nie trzeba będzie znowu iść do tej samej chaty. Często nie nieśli, a po prostu wlekli za nogi po zmarzniętej ziemi… W 2008 roku nasza społeczność ustanowiła w tym miejscu pochówku znak pamięci. Wspomnienia przeplatają się ze współczesnością… Często, jadąc z Browarów do Kijowa, mijam miejską wieżę ciśnień. Właśnie tam, według świadectw naocznych świadków, które zbierała moja nauczycielka i przyjaciółka Maria Owdijenko, było miejsce, gdzie zakopywano trupy zmarłych, zbieranych na ulicach Browarów. W latach 60. ubiegłego wieku, kiedy zakładano fundamenty wieży ciśnień, kopano dół, a łyżka koparki za każdym razem napełniała się kośćmi. O tym zachowały się wspomnienia naocznych świadków. Czy wielu miejscowych mieszkańców o tym wie? Jeszcze w jednym miejscu, gdzie w ubiegłym wieku była mogiła zmarłych z głodu w Browarach, jest teraz kawiarnia i myjnia samochodowa… Ludzie tańczą i śpiewają na miejscu pochówków browarczan… Moje wspomnienia nasuwają myśl, że nie uczymy się na swoich błędach… Nie wyciągamy lekcji z historii… Nie pamiętamy… Spójrzmy w niebo! Tam nie tylko gwiezdne piękno, ale i dusze tych, którzy zmarli w mękach dla naszego szczęśliwego jutra… Ludmiła KOSTRJUKOWA, m. Dniepr — Wnuczko, popytaj swoich profesorów, dlaczego ten straszny głód w 32. roku się wydarzył? — zwróciła się do mnie moja babcia, kiedy w 1975 roku wstąpiłam na uniwersytet. — Uczeni przecież ludzie! Wiedzą i tobie opowiedzą. Bo my, kołchoźnicy, nie możemy zrozumieć i wyjaśnić, dlaczego ten pomór wydarzył się w trzydziestym drugim? To ja ci, jako świadek, mówię. Tyle ludzi pomarło... Ale zbiory... Takie szczodre, jakich nikt z dziadów-pradziadów nawet nie pamiętał. I wszystko zostało na polach, pokrytych śniegiem. Poczerniało. Przepadło. A nam nie pozwolono go zbierać. Pilnowali tych pól ludzie z bronią, a desperatów z naszej wsi, którzy nocą przedzierali się po kłosy, rozstrzeliwali. Tego do dziś nie rozumiem: dlaczego ludzie musieli albo z głodu umierać, albo pod kulę iść. A szli, bo ratunku nie ma! A pszenica i żyto takie piękne w polu stały, — powtarzała babcia. — A potem poczerniało wszystko i przepadło. I ludzi wielu przepadło... Przez tych oszalałych... nieludzi... Wypełniłam prośbę babci i na wykładzie z obowiązkowej wtedy dyscypliny „Historia KPZR”, kiedy wykładali temat o „sukcesach kolektywizacji lat 30.”, zapytałam o to wykładowcę, kandydata nauk historycznych, docenta Gusaka. Dobrze zapamiętałam nazwisko tego „historyka”, ponieważ pytanie od babci-świadka „sukcesów” obróciło się dla mnie natychmiastowym wezwaniem na rozmowę do komitetu komsomołu wydziału, gdzie kilku komsomolskich aktywistów na czele z Gusakiem wbijało mi do głowy „właściwą linię polityki partii i rządu”: nie było hołodomoru w Ukrainie — „była rewolucyjna celowość”! A jeszcze pytali, czy nie jestem związana z dysydentami? Wtedy, jako studentka pierwszego roku uniwersytetu, słowo „dysydent” usłyszałam po raz pierwszy. Latem na wakacjach znów pojechałam do babci do wsi Krasne (teraz Sadowe) w rejonie sofijiwskim obwodu dniepropetrowskiego. I już szczegółowiej wypytywałam ją o hołodomor (jako napiętnowana „dysydentka” u jeszcze nie napiętnowanej „dysydentki”). Babcia wyniosła z chaty ikonę Świętego Mikołaja Cudotwórcy, usiadła obok mnie i zaczęła opowiadać, dlaczego Święty Mikołaj jest szanowany w naszej rodzinie i dlaczego się do niego modli. ...Była późna jesień 1932 roku. Osiabiona głodem, leżała na łóżku w zimnej chacie w oczekiwaniu na śmierć. Wiedziała, że gdzieś tam, za zapieckiem, leży, zawinięty w wyhaftowany przez nią ręcznik, kawałek chleba. Na czarną godzinę. Ale mimo że ta czarna godzina już nadeszła, sił, by go wydostać, w niej zupełnie nie było. I nagle w okienko ktoś zapukał. Odwróciła głowę i zobaczyła męską sylwetkę, a potem twarz człowieka, który zaglądał do ciemnej chaty. „Boże, toż to Mikołaj! Mikołaj Cudotwórca!” — rozpoznała, bo starodawna ikona w pokuciu rodzinnej chaty właśnie jego oblicze odzwierciedlała. Babcia, — a w tamtych strasznych latach jeszcze całkiem młodziutka dziewczyna o imieniu Maria — machnęła Mikołajowi osłabioną ręką, zapraszając do środka. On od razu pojawił się w chacie i zatrzymał na progu, wyciągając rękę w oczekiwaniu na jałmużnę i słabym głosem poprosił ją: „Dziewczyno, daj mi wody i chleba, bo umieram. A mnie jeszcze wielu ludzi ratować od śmierci trzeba... Taka bieda wokoło...” Moja przyszła babcia zdołała tylko wykrztusić: „Tam...” Bogopodobny człowiek — tak babcia Maria w swojej opowieści opisywała przybysza — wyjął z zapiecka chleb, zaczerpnął kubkiem wody z wiadra i, łamiąc czerstwy kawałek ostatniego w domu chleba, połowę podał razem z wodą jej, a połowę zjadł sam, popijając wodą. — Będziesz żyć! — zapewnił Cudotwórca. — Matka już z miasta wraca — wymieniła chleb. Wyjdziesz za mąż i dzieciaczków wiele urodzisz... A w ciągu tygodnia bogactwo otrzymasz. I rozpuścił się. Jak gdyby go nie było. Po kilku godzinach rzeczywiście wróciła z miasta matka Marii i przyniosła otręby z pszenicy, z których napiekła placków. Jeszcze opowiedziała to, co właśnie usłyszała: w kołchozie zabili chorego konia i przewieźli w pas leśny za stawem. Moja przyszła babcia nocą wyruszyła z workiem i nożem po końskie mięso. Kiedy wreszcie doczołgała się do martwego konia, odkryła, że ktoś już ponacinał koninę i, prawdopodobnie nie mogąc zabrać wszystkiego, porzucił resztki. Maria zabrała je do swojego worka i, wróciwszy do domu, razem z matką zasoliła to końskie mięso. To w tamtym strasznym roku było prawdziwym bogactwem! Nocny łup pomógł rodzinie przetrwać. — To właśnie tak święty Mikołaj Cudotwórca mi odwdzięczył się za chleb i wodę, — wyjaśniała babcia. — Oto dlaczego ta ikona Świętego Mikołaja dla naszego rodu jest opiekunką. Po dwóch latach Maria wyszła za mąż i urodziła synka, a z czasem i trzy córki, a te podarowały jej siedmioro wnuków. Doczekała się i prawnuków, mimo że na życiowej drodze ukraińskiej wsi zdarzył się jeszcze jeden straszny hołodomor 1947 roku, który ona już nazywała nie sztucznym, jak w 1933, a powojennym. Ale i o tym hołodomorze na wykładach z historii Ukrainy na uniwersytecie uczeni-teoretycy, „budowniczowie komunizmu” woleli też nie opowiadać: zabronione! Ale ja już nie pytałam: represje i w latach 70. w ZSRR trwały. Tylko w innej — bardziej zawoalowanej formie. Zresztą, nie tylko przez nie nie zadawałam pytań. Jako naoczny świadek, jako uczestnik tamtych tragicznych wydarzeń — wtedy, jeszcze NA Ukrainie — moja babcia Maria opowiedziała mi więcej, niż mogliby przekazać ideologicznie zaangażowani komunistyczni „uczeni-historycy”, którzy o ludobójstwie Ukraińców pokornie milczeli, dostosowując się do istniejącego totalitarnego reżimu. P. S. Po śmierci rodziców mojej mamy w spadku otrzymałam ikonę Świętego Mikołaja Cudotwórcy. Jako rodzinną relikwię, jako świętość, która chroni i pomaga. Jako pamięć o tym, że dobre sprawy i czyny mają właściwość powracania do człowieka, który je czyni. Tak uczyła mnie babcia, która przeżyła i hołodomor, i wojnę, i znowu powojenny hołodomor... I odeszła na tamten świat na początku lat 90. spokojnie i pokojowo, błogosławiąc ikoną Świętego Mikołaja Cudotwórcy swoje czworo dzieci i prawnuczkę, moją córkę — również Marię.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Upamiętnienie ofiar Hołodomoru na Florydzie

Wira Bodnaruk, profesor, przewodnicząca Komitetu Społecznego. Zdjęcie: Chrystyna Czajkowska Tragiczną rocznicę Hołodomoru 1932–33 ukraińska społeczność na Florydzie co roku wspomina w listopadzie. 56. Oddział Związku Ukrainek Ameryki (SUA) na swoim licznym zebraniu zapala świecę pamięci na czarno-haftowanym ręczniku. Podczas tegorocznych obchodów Lidia Biłous, referentka Opieki Społecznej Głównego Zarządu SUA, opowiedziała o działaniach SUA, których celem jest przekazanie świadomości społeczności świata tej tragedii narodu ukraińskiego. W listopadzie 1933 r. Główny Zarząd SUA zorganizował „Komitet nadzwyczajnej pomocy głodującym Ukraińcom”. W czasopiśmie SUA „Nase Żyttia” drukowano archiwalne dokumenty dotyczące pracy tego komitetu. SUA dokonał tłumaczenia na język angielski książki prof. Walentyny Borysenko „Świeca pamięci 1932–33” — ustnych świadectw očevidców Hołodomoru. Podjęto decyzję, aby publiczne biblioteki w USA włączały książki o Hołodomorze do swoich zbiorów. Na XXXI Konwencji SUA w 2017 r. przyjęto rezolucję o wspieraniu uświadamiania Ludobójstwa-Hołodomoru wśród amerykańskich społeczności obywatelskich i akademickich. 19 listopada, z inicjatywy Komitetu Społecznego zachodniej i południowej Florydy, do którego należy 56. Oddział SUA, w kościele Wprowadzenia do Świątyni Najświętszej Maryi Panny odprawiono sobórową panichidę za ofiary Hołodomoru pod przewodnictwem biskupa Bohdana Danyły, we współkoncelebrze z duchownymi grekokatolickimi ojcem Wasylem Petrowem i ojcem Wołodymyrem Wołoszczukiem oraz duchownymi prawosławnymi ojcem Olegiem Saciukiem i ojcem Iwanem Fatenką. Członkowie Komitetu Społecznego — Wira Bodnaruk (przewodnicząca), Daria Tomaszośka, Lidia Biłous, Roma Huran, Lesia Popel, Ihor Hron, Lida Bojko, Oksana Lew, Klara Szpička, Odarka Horbaczewska i Bohdan Bodnaruk — zapalili świece w pamięci zmarłych ofiar Hołodomoru.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Jaki ma być ukraiński kalendarz?

W tych dniach Ukraina i cały demokratyczny świat czczą pamięć o 7 milionach ofiar Hołodomoru — ludobójstwa narodu ukraińskiego, dokonanego przez komunistyczną władzę sowiecką w latach 1932—1933. Na terenie Narodowego Muzeum „Memoriał ofiar Hołodomoru” odbyły się uroczystości żałobne z udziałem najważniejszych osób w państwie, przedstawicieli wszystkich wyznań religijnych, społeczeństwa, mediów oraz gości stolicy. A w przeddzień w Memoriałe otwarto wystawę „Przerwane koło”. Współorganizatorami wystawy są: Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, Narodowa Biblioteka Historyczna Ukrainy, Centralne Państwowe Archiwum Filmowe, Fotograficzne i Fonograficzne Ukrainy im. H. S. Pszenycznego, Instytut Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Narodowe Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”, Centralne Państwowe Archiwum Wyższych Organów Władzy i Administracji Ukrainy, Państwowe Archiwum Obwodu Winnickiego. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora. Czym jest święto? Czy jest miejsce na święta w naszym życiu? Jakie święta są najważniejsze dla każdego z nas? Co świętują Ukraińcy dzisiaj? Próbując znaleźć odpowiedzi na te pytania, pracownicy naukowi Narodowego Muzeum „Memoriał ofiar Hołodomoru” przeanalizowali stan świąt kalendarzowych na Ukrainie. Niestety, dla znacznej części Ukraińców „świętych” świąt już nie pozostało, a święta kalendarzowe straciły swoją sakralność. Świętujemy wszystko: sowieckie, cerkiewne, europejskie i nie próbujemy zrozumieć — dlaczego. Składamy życzenia kobietom 8 marca, bo tak trzeba, żeby coś podarować właśnie tego dnia. Nie wiemy, co ze sobą zrobić 1 i 2 maja, bo nie wszyscy mają ogródki, więc jedziemy na szaszłyki. Kibicujemy 9 maja, bo „dziadkowie walczyli”. Malujemy jajka i idziemy do cerkwi na Wielkanoc, dlaczego malujemy i po co idziemy, też nie wiadomo. Jak szaleni szukamy prezentów przed Nowym Rokiem. I tak przez dziesięciolecia. Nie rozpoznają siebie w tym wykazie tylko ci, którzy urodzili się w tej części Ukrainy, którą ominęło ludobójstwo. Dzisiaj Ukraina wkracza na inną drogę — prawdziwej niepodległości. Pierwszym krokiem na tej drodze jest pozbycie się sowieckiej przeszłości. Organy władzy państwowej rozpoczęły proces dekomunizacji i o ile „leninopad” Ukraińcy poparli, to dekomunizacja świąt wywołała falę emocji. Eksponaty nowej wystawy pokazują, jak władza sowiecka pozbywała się tradycyjnych ukraińskich świąt, wprowadzając własne. Nowa ekspozycja to szczera rozmowa o tym, jakimi mieliśmy się stać i jakimi stali się Ukraińcy w wyniku wprowadzenia tych świąt, jaki cel realizowali sowieccy przywódcy, wprowadzając każde z nich. „Przerwane koło” to próba skłonienia każdego do zastanowienia się, kim jest, zrozumienia, kim są Ukraińcy i co jest nasze. „Hołodomor to nie tylko morderstwo fizyczne, morderstwo z głodu. To niszczenie mentalności, moralności, duchowości, tradycji, zwyczajów, obrzędów. W pracy muzeum często odzwierciedlamy różne aspekty Hołodomoru-ludobójstwa. Dzisiaj prezentujemy wystawę „Przerwane koło”. Jest ona poświęcona kalendarzowi. Potem aspirantura i od 1958 roku pracuje w Instytucie Językoznawstwa NAN Ukrainy, a od 1991 roku — w Instytucie Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, gdzie w latach 1998—2008 był dyrektorem, a potem kierownikiem działu historii i gramatyki. Z jego inicjatywy w 2001 roku zaczął ukazywać się akademicki czasopismo instytutu „Język ukraiński”, którego był redaktorem naczelnym. Badacz języków staroruskiego i starosłowiańskiego, historii, dialektów i onomastyki języka ukraińskiego, historii ukraińskiego języka literackiego, historii ukraińskiej lingwistyki, problemów języka ukraińskiego jako konfesyjnego itp. Przygotował do wydania i zbadał 25 tomów „Zabytków języka ukraińskiego”, w szczególności „Leksykon słowianoruski” Pamwy Beryndy (1627), „Leksykon…” L. Zyzania (1596), „Synonim słowianoruski” (XVII w.), „Słownik języka ukraińskiego” P. Biłeckiego-Nosenki (1838—1843), „Leksykon słowiano-łaciński” J. Sławynieckiego i A. Koreckiego-Satanowskiego (XVII w.), „Elementarz” Iwana Fedorowa (1574), „Gramatykę…” M. Smotryckiego (1619), „Gramatykę…” L. Zyzania (1596), „Kijowskie karty głagolickie” (X w.). Inicjował pracę nad nową niesowiecką ukraińską pisownią, której rezultatem stał się „Projekt pisowni” z 1999 roku, który tak i nie został przyjęty w atmosferze prezydentury L. Kuczmy. Zmarł w swojej rodzinnej wsi 26 listopada w 84. roku życia. Tamże, we wsi Dowhe w rejonie irszawskim, w cerkwi św. Eliasza 27 listopada odbyła się ceremonia pożegnania. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki głęboko przeżywa stratę, jaką poniosła ukraińska nauka, i szczerze smuci się po wybitnym językoznawcy, wybitnym Ukraińcu Wasylu Wasylowyczu Nimczuku. Składamy głębokie kondolencje kolegom, uczniom, przyjaciołom, bliskim i rodzinie zmarłego. Kalendarz, który zmienili, siłą wprowadzili nowe święta. Dlaczego to było tak ważne dla komunistów? Dlatego, że w kalendarzu odzwierciedlony jest tryb życia, a go właśnie pragnęli zmienić. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej zainicjował zmiany w kalendarzu. I jaki on będzie, zależy od nas” — podkreśliła, otwierając wystawę, dyrektor generalna Narodowego Muzeum „Memoriał ofiar Hołodomoru” Ołesia Stasiuk. „Co roku, stawiając świecę pamięci na 15. piętrze swojego budynku, wyglądam w okna budynków naprzeciwko, ile świec w te żałobne dni jest na parapetach innych ludzi. Niestety, bardzo mało. Ale jestem pewna, że każda rodzina ma ogromne straty. Moja mama urodziła się w 1941 roku i umierała z głodu w 1947. Ale już w trumnie ożyła, ponieważ spadła na nią łza jej matki i dusza powróciła do życia. Babcia nie opowiadała o tych strasznych wydarzeniach, bo wszyscy się baliśmy, gdyż żyliśmy w totalitarnym państwie, które karało bezlitośnie. Nasze kalendarze zaczęto niszczyć w XVII wieku. Rosyjska cerkiew dyktowała, jakich świętych wspominać, jakie święta świętować. Obecnie koniecznie trzeba wspomnieć o wszystkich naszych stratach, starać się być dla siebie nawzajem bardziej szanującymi i życzliwszymi” — zaznaczyła zastępca dyrektora ds. naukowych Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy Ludmyła Chaucha. Wśród zaprezentowanych eksponatów: „Dziennik chutorzanina” (1911 r.), „Poradnik rolniczy” (1915 i 1916 r.), „Kijowski kalendarz ludowy” (1915 r.), „Sowiecki kalendarz” (1920 r.), „Kalendarz antyreligijny” (1939 r.), „Kalendarz-informator” (1945 r.), numery czasopisma „Barwinok” z różnych lat, zbiór „Dwanaście miesięcy” wydawnictwa „Weselka” (1982 i 1984 r.), „Kalendarz ludowy” (1995 r.). Także w tych dniach w stolicy odbyły się: „Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna „Problemy badania Hołodomoru w XXI wieku: liczby, źródła, wnioski”; spotkanie ze świadkami Hołodomoru — Mykołą Onyszczenkiem, Zynowijem Masłem i Tamarą Bedrenko; otwarte warsztaty z wyrobu świecy „Nie pozwolimy zgasić świecy pamięci”; otwarcie naukowo-publicystycznej wystawy banerowej „NAS ZABIJALI, BO JESTEŚMY UKRAIŃCAMI…”, koncert pamięci ofiar Hołodomoru „Chorał Nieśmiertelności. Majdan—Ewolucja”. Pani Natalia opowiedziała, jak redagowała i przygotowywała do druku unikalną książkę o Hołodomorze, opracowaną przez Wołodymyra Maniaka i Lidię Kowalenko. O przeżytym wstrząsie wywołanym świadectwami naocznych świadków, którzy cudem przeżyli, zwłaszcza gdy mowa była o kanibalizmie, gdy matki zabijały swoje dzieci, gdy spożywano ludzkie zwłoki... Te straszne wydarzenia negatywnie odbiły się na puli genowej narodu, my do dziś odczuwamy to, że głód, a później represje 1937 roku wyniszczyły ukraińską elitę, której brak negatywnie wpływa na budowanie państwowości naszej współczesności. Przytoczyła ciekawy fakt, że kiedy zmarła w 102. roku życia jej babcia, to w jej skrzyni, do której za życia nikogo nie dopuszczała, znaleźli zawiniątka z sucharami... Trauma ta jest bardzo głęboka, w końcu i współczesna wojna rosyjsko-ukraińska, podkreśliła pani Natalia, swoimi korzeniami sięga tamtych strasznych lat... Niestety, prawdy o Hołodomorze jeszcze nie znamy w pełni, tak jak i swojej prawdziwej historii, a bez tego nie będziemy w stanie zidentyfikować się jako pełnowartościowy, samowystarczalny naród, nie będziemy w stanie stać się silnym państwem, z którego zdaniem liczyłby się świat. Na zakończenie spotkania N. Dziubenko-Miejs po mistrzowsku przeczytała swoje wiersze, studenci mieli możliwość na pamiątkę nabyć jej książki i otrzymać autograf... Wierzę, że ziarno prawdy z ust poetki padło w dusze młodzieży i wzejdzie obfitym plonem... Sydir KIRAL

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

«Zapal świecę, Ukraino!»

W przededniu upamiętnienia ofiar Hołodomoru do studentów Wydziału Humanistyczno-Pedagogicznego Narodowego Uniwersytetu Przyrodniczego Ukrainy odwiedziła znana poetka i publicystka Natalka Dziubenko-Mejs. Opowieść pani Natalii organicznie splatała się ze wspomnieniami o Jamesie Mejsie, tym, „którego wybrali ukraińscy umarli”, aby przekazać światu straszliwą prawdę o świadomym i zorganizowanym przez Moskwę niszczeniu Ukraińców, a także z rozważaniami o współczesnej Ukrainie. Gościni odpowiedziała na pytania studentów, zwłaszcza podkreślając, że aby życie w naszym państwie wreszcie było godne miana człowieka, trzeba być wysoko wykwalifikowanym specjalistą. Zmarły Dżim, zauważyła, podkreślał, że ukraińscy studenci, w przeciwieństwie do amerykańskich, są o głowę wyżej pod względem wiedzy, jednak ich rówieśnicy za oceanem są niezwykle praktyczni. Dlatego naszej młodzieży brakuje właśnie praktycznego wykorzystania zdobytej wiedzy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Zmarł Wasyl Niemczuk, wybitny ukraiński językoznawca

„Epoka Niemczuka w językoznawstwie – od wyodrębnienia zjawiska językowego w synchronii i diachronii po gruntowne i encyklopedyczne jego wyjaśnienie w kontekście ogólnosłowiańskim; translingwalna akademicka szkoła badania języka nie tylko w dziedzinie językowej, lecz także w nurcie kultury i historii ukraińskiej w ogóle” – pisał przed niedawnym jubileuszem Wasyla Niemczuka Wiktor Mojsijenko. Wasyl Niemczuk urodził się 6 lipca 1933 r. we wsi Dowge na Iršawszczyźnie. W 1955 roku ukończył Użhorodzki Uniwersytet (wstąpił na wydział fizyczno-matematyczny, a ukończył filologiczny), uczeń Stepana Bewzenka

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

w ... więzieniu przy ulicy Puszkińskiej. Na początku grudnia na Mальованce w Żytomierzu zaczęto ich rozstrzeliwać. Według ówczesnych szacunków na Żytomierszczyźnie aresztowano i rozstrzelano nie mniej niż 721 osób… Świetlaną pamięć bohaterów Bazaru zaczęto oficjalnie upamiętniać dopiero po 50 latach, od jesieni 1991 roku. Żytomierskie organizacje URP, SNUM-u i RUCHU postawiły na mogile krzyże i tablicę z imionami wszystkich 359 bohaterów; zostały one poświęcone 17 listopada w obecności kilkuset osób, miejscowych i gości z całej Ukrainy. Rozstrzelanych pod Bazarem na podstawie wniosku SBU zrehabilitowała Prokuratura Generalna Ukrainy. W 2000 roku ukraińscy weterani walk o wyzwolenie z Zjednoczenia Byłych Żołnierzy Ukraińców w Wielkiej Brytanii oraz Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Wielkiej Brytanii, a także członkowie Związku Oficerów Ukrainy we wsi Bazar, w rejonie nowogródzkim (Narodyczi), obwodu żytomierskiego, na bratniej mogile rozstrzelanych Bohaterów zbudowali Memoriał pamięci Bohaterów Bazaru z imionami poległych żołnierzy, dzieło żytomierskiego rzeźbiarza Ołeksandra Borysa. W październiku 2002 roku na terenie memoriału przeniesiono z bratniej mogiły koło wsi Zwizdal szczątki 46 żołnierzy Armii UNR — uczestników Drugiego Zimowego Pochodu, którzy polegli w walce. Ich mogiły w lasach odnaleźli Pawło Jesypczuk, pochodzący z Bazaru, oraz Serhij Babycz, żytomierzanin, dawny więzień polityczny. Na liście rozstrzelanych są żołnierze ze wszystkich centralnych obwodów Ukrainy, szczególnie wielu pochodzi z dzisiejszych obwodów winnickiego (58), chmielnickiego (50), kijowskiego (34), połtawskiego (32) i czerkaskiego (25). W kilku już miastach i wsiach Ukrainy ustawiono pamiątkowe tablice z imionami bohaterów Bazaru. 96 lat, które od tamtego czasu minęły, każe chylić głowy przed ukraińskimi rycerzami, uczestnikami narodowo-wyzwoleńczych zmagań.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Festiwal „Bohaterowie Bazaru — Rycerze Ukrainy”

19 listopada 2017 roku we wsi Bazar w rejonie narodyckim odbyły się tradycyjne uroczystości upamiętniające bohaterów Drugiego Pochodu Zimowego (Rajdu Listopadowego) Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. 96. rocznicę śmierci patriotów Ukrainy obchodzono w tym roku już nie na szczeblu społecznym, jak w poprzednich latach, lecz na państwowym: memoriał Bohaterów Bazaru, znak pamięci, który w 2017 roku został odrestaurowany z inicjatywy przewodniczącego Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ihora Hundycza, został od tego roku wpisany do Listy Narodowej. Georgij ŁUKIANCZUK Zdjęcie autora. W uroczystościach wzięli udział przewodniczący Żytomierskiej Administracji Państwowej Ihor Hundycz i przewodniczący Żytomierskiej Rady Obwodowej Wołodymyr Szyrma, deputowany Żytomierskiej Rady Obwodowej Sydir Kyzin, starosta wsi Bazar — Ołeksandr Budźko, członek zarządu „Bractwa Sołowieckiego” Wasyl Owsijenko, honorowy przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Jewhen Łupakow, przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Bracuń, dyrektor teatru „Dzerkało” Wołodymyr Petraniuk… przedstawiciele organizacji społecznych i politycznych: Ukraińskiej Partii, KUN, OUN(d), „Swobody”, Związku Oficerów Ukrainy, Ukraińskiego Kozactwa, „Czarnych Zaporożców”… Aktywny udział w uroczystościach upamiętnienia bohatersko poległych żołnierzy wzięli: duchowieństwo Patriarchatu Kijowskiego, orkiestra wojskowa, warta honorowa i grupa salutująca Żytomierskiego Instytutu Wojskowego, licealiści Liceum Wojskowego imienia Bohuna, studenci Kijowskiego Kolegium z rozszerzonym szkoleniem wojskowym, a także dorastające pokolenie ukraińskich patriotów z Polski, którzy odczytali poruszające wersy poetyckie o bohaterach Bazaru i współczesnych bohaterach najnowszej wojny z Rosją… Po raz pierwszy w tym roku w Bazarze odbył się Ogólnoukraiński festiwal patriotyczny „Bohaterowie Bazaru”, przyуроczony do 96. rocznicy. W koncercie-requiem ku czci Bohaterów Bazaru wzięli udział znani na Ukrainie bardowie i wykonawcy: Mychajło Chaj, Taras Kompanyczenko, Serhij Wasyluk, Wasyl Lutyj, Jarosław Kryśko, Andrij Laszuk, Ołeksandr Trius, Swiatosław Syłenko oraz zespoły: „KoraLLi”, „PoliKarp”, „Tiń Soncia”, „Choreja Kozacka”… W ramach pierwszego festiwalu, zorganizowanego przez Ministerstwo Młodzieży i Sportu, odbyła się wystawa fotografii żołnierzy wojny rosyjsko-ukraińskiej lat 2014—2017 oraz prezentacja literatury patriotycznej. Również po raz pierwszy odbył się dysput historyczny z udziałem historyków — naukowców, krajoznawców i rekonstruktorów na temat „Drugi pochód zimowy armii URL — próba przywrócenia ukraińskiej państwowości”. W najbliższej przyszłości zaplanowano otwarcie pełnowartościowego muzeum oraz rekonstrukcję przyległego terenu wokół Memoriału Bohaterów Bazaru. Nota historyczna. Wkrótce minie 100 lat od czasu bohaterskiego czynu 359 ukraińskich żołnierzy Wołyńskiej Grupy Pochodowej armii Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), którzy, dostawszy się do wrogiej niewoli, odmówili przejścia na służbę do Armii Czerwonej i zostali rozstrzelani przez okupantów we wsi Bazar (obecnie w rejonie narodyckim obwodu żytomierskiego). …Wśród ludzkich ogrodów w Bazarze były dwie zaniedbane mogiły, porośnięte chwastami. Jedna metrów 60, druga — metrów 40. W jednej, jak mówią, rozstrzelani, a w drugiej zmarli ranni. Jeńców, w tym rannych, trzymano w cerkwi wsi Małe Mińki, 18 listopada odkonwojowano ich do miasteczka Bazar, zamknięto w cerkwi i dwóch synagogach. 21 listopada 1921 roku 359 jeńców, w tym rannych, kotowcy wyprowadzili za wieś, odczytali postanowienie „piątki” o rozstrzelaniu ich jako „wrogów ludu”. Przed rozstrzelaniem jeden ze starszych wydał komendę „baczność”, i wszyscy zaśpiewali hymn narodowy „Szcze ne wmerła Ukrajina!”. Pod dźwięki hymnu narodowego ginęli nasi bohaterowie. Znamienne, że rozkaz o rozstrzelaniu podpisano już po wykonaniu wyroku, podyktowanego jedynie „rewolucyjnym sumieniem”. Wśród moskiewskich okupantów, którzy z datą wsteczną podpisali wyrok, nie było ani jednego Ukraińca! W 1941 roku, podczas okupacji niemieckiej, ukraińscy nacjonaliści-melnykowcy (OUN-m) zorganizowali tutaj liczne obchody 20-lecia tragedii bazarowej. Kierował nim Ołeh Kandyba-Olżycz, zamęczony później w niemieckim obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Znowu rozbrzmiał w Bazarze hymn „Szcze ne wmerła Ukrajina...”, zaświadczając wolę narodu do walki o swoją niepodległość. Wzniesiono i poświęcono drewniany krzyż. Niemcy w tym upamiętnieniu dostrzegli zagrożenie dla swojej władzy. Agenci gestapo zaczęli aresztować uczestników wydarzeń w Bazarze, w okolicznych wsiach, potem w Korosteniu, Radomyślu, Żytomierzu. Większość przetrzymywano w więzieniu w Radomyślu oraz w Żytomierzu. Wojskowi oddają hołd Bohaterom

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Otwarty list do Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki

Szanowny Panie Prezydencie! W Kołomyjach mieszka weteran ukraińskiej narodowo-wyzwoleńczej walki, wieloletni więzień moskiewskich więzień i obozów koncentracyjnych Mirosław Symczycz — „Kriwonis”. Mirosław Symczycz urodził się 5 stycznia 1923 r. we wsi Wierchnij Berezów obecnego rejonu kosowskiego. Po wiejskiej siedmioklasowej szkole uczył się w kołomyjskim technikum architektonicznym. W wieku 17 lat wstąpił w szeregi młodzieżowej OUN, gdzie otrzymał konspiracyjny pseudonim „Kriwonis”. W 1943 r. przerwał naukę w technikum, ponieważ został kursantem kurenia szkoleniowego UNS im. J. Konowalca „Czarne Diabły”. W składzie kurenia brał udział w walkach przeciwko niemieckim i węgierskim najeźdźcom. Wkrótce kierownictwo OUN skierowało go do Kołomyi do pracy wywiadowczej, ponieważ władał językiem niemieckim, a nauka w technikum służyła za dobrą osłonę dla antynazistowskiej działalności. Na początku marca 1944 r. Mirosław Symczycz z rozkazu kierownictwa udał się do UPA, brał udział w walkach z hitlerowcami. Wkrótce „Kriwonisa” skierowano do szkoły starszyzny „Grehit”, którą ukończył 20 sierpnia 1944 r. Potem szkolił strzelców UPA, przeprowadził wiele zwycięskich walk z niemieckimi i moskiewskimi najeźdźcami. W październiku 1944 r. „Kriwonis” objął dowództwo plutonu w sotni „Berezowskiej”, w składzie której brał udział w dziesiątkach walk, rajdów i przemarszów. Najwybitniejszą okazała się walka sotni pod jego dowództwem we wsi Ruszyr. Sotnia rozgromiła w styczniu 1945 r. duży oddział, który przybył w Karpaty z misją karną pod dowództwem pułkownika Dergaczowa. W toku walki „Kriwonis” został ranny w rękę pociskiem rozrywającym, jednak nie opuścił pozycji bojowej. We wszystkich walkach przeciwko niemieckim, węgierskim i moskiewskim najeźdźcom Mirosław Symczycz wyróżniał się odwagą i wojskową znajomością rzemiosła. 4 grudnia 1948 r. „Kriwonis” po długotrwałej walce, nieprzytomny, dostał się do bolszewickiej niewoli. Śledztwo, przesłuchania, tortury i obietnice funkcjonariuszy MGB nie złamały mężnego powstańca. 13 marca 1949 r. obwodowy sąd w Stanisławowie skazał Mirosława Symczycza na 25 lat obozów koncentracyjnych i 5 lat pozbawienia praw. Po długich etapach i pobycie w więzieniach przesyłkowych trafił na Kołymę. Wkrótce zarówno więźniowie, jak i administracja obozów przekonali się, że nie sposób ujarzmić górskiego orła, nawet zamknąwszy go w żelaznej klatce. Za nieposłuszeństwo wobec władz obozowych Mirosława Symczycza często karano, napuszczano na niego zbrodniarzy kryminalnych, jednak złamać go nie zdołano. „Niewygodnego” więźnia każdy obozowy naczelnik po nieudanej próbie ujarzmienia starał się jak najszybciej pozbyć. Dlatego „koczował” po obozach. Zwolniono go 7 grudnia 1963 r. Po tułaczce na względnej wolności osiadł w mieście swoich młodzieńczych marzeń — Zaporożu. Związał swój los z Raisą Moroz. 27 października 1965 r. urodził im się syn Ihor. Rodzinnego szczęścia zażywał krótko. 28 stycznia 1968 r. Mirosława Symczycza aresztowali funkcjonariusze Iwano-Frankiwskiego KGB. Śledztwo z przesłuchaniami, zmyślonymi oskarżeniami i fałszywymi świadkami zabrało ponad dwa lata życia i na zawsze nadwerężyło zdrowie. Nie zdoławszy niczego udowodnić, kagiebiści zwrócili się do Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z prośbą, aby Mirosławowi Symczyczowi przywrócono dawny termin, który swego czasu Prezydium skróciło. Bez jakiegokolwiek sądu, na mocy decyzji Rady Najwyższej ZSRR, Mirosława Symczycza w marcu 1970 r. ponownie wtrącono do obozów koncentracyjnych. Etapy do mordowskich obozów przebiegały w starciach z zbrodniarzami kryminalnymi, których instruowali naczelnicy w pagonach. Po siedmiu latach pobytu w obozie karnym dla więźniów politycznych Mirosława Symczycza przeniesiono do obozu dla zbrodniarzy kryminalnych. Ale także w środowisku zatwardziałych przestępców ceniono męstwo, siłę woli, poczucie sprawiedliwości, dlatego kierownictwo obozu nie zdołało w ten sposób złamać ukraińskiego powstańca. 30 kwietnia 1985 r. Mirosław Symczycz po niemal 33-letnim pobycie w komunistycznych więzieniach i obozach koncentracyjnych znalazł się na wolności. W domu w Zaporożu czekali żona Raisa, synowie Ihor i Mirosław. Wraz z nastaniem ukraińskiej niepodległości Mirosław Symczycz rozpoczął w Zaporożu działalność oświatową i społeczną, stanął na czele Bractwa OUN—UPA. Wiosną 1996 r. wraz z żoną Raisą przeniósł się do Kołomyi, gdzie wkrótce powierzono mu kierownictwo stanicy Bractwa OUN—UPA. Aktywna postawa życiowa, przysięga złożona na wierność Ukrainie, gorące serce patrioty i duch bojownika skłaniają Mirosława Symczycza do niestrudzonej, nieprzerwanej pracy na polu społecznym i proświatowskim, dla dobra budowy Ukrainy. Honorowy obywatel miasta Kołomyi Mirosław Symczycz cieszy się zasłużonym szacunkiem wszystkich świadomych Ukraińców jako prawdziwy Bohater Ukrainy, bo żyje, jak w młodych latach, dla Ukrainy. Decyzją Sądu Rejonowego w Kosowie z 15 listopada 2017 r. Mirosława Symczycza zrehabilitowano. Szanowny Panie Prezydencie! Mirosław Symczycz należy do tej chwalebnej grupy Ukraińców, którzy także dziś mówią: „Nie chcemy ani sławy, ani zapłaty. Zapłatą dla nas jest radość walki!” Całym swoim życiem walki Symczycz dowiódł, że godny jest nosić wysoki tytuł Bohatera Ukrainy. 88 lat temu najaktywniejsza warstwa narodu ukraińskiego słowami pułkownika Jewhena Konowalca ogłosiła: „W wielkim dramacie światowym naszych dni mamy wybór: albo być twórcami, albo ofiarami historii...”. Musimy dziś jasno określić się także my. Odrzucenie zbrodniczej komunistycznej przeszłości i szacunek dla ludzi, którzy poświęcili swoje życie triumfowi idei narodowej Ukrainy — budowie Ukraińskiej Samodzielnej Soborowej Державy — powinny stać się jednym z podstawowych kryteriów określania patriotyzmu każdego Ukraińca. Szanowny Panie Prezydencie! Mirosław Symczycz dawno i zasłużenie jest Bohaterem Ukrainy. Wręczywszy mu z okazji 95. rocznicy urodzin order i legitymację, zaspokoi Pan życzenia tysięcy Ukraińców, którzy bronią wschodnich granic państwa przed moskiewskim okupantem, a także zademonstruje całemu światu swoją państwową mądrość i samodzielną politykę wielkiego państwa Ukrainy. Z powagą i nadzieją na triumf sprawiedliwości Mychajło ANDRUSIAK, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, Kołomyja

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Sprawozdanie komisji kontrolno-rewizyjnej dla X zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Szanowne Prezydium! Szanowni delegaci zjazdu! Na IX zjeździe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wybrano komisję kontrolno-rewizyjną w składzie: Ołeksij Czerniachiwski (przewodniczący), Ihor Hołobucki, Mychajło Sopywnyk, Jewhen Buket oraz Wołodymyr Procenko. W swojej pracy komisja kierowała się wymogami statutowymi Towarzystwa, reagowała na fakty naruszeń wymogów statutowych oraz różnorodne komplikacje, które pojawiały się w pracy poszczególnych oddziałów. Najpoważniejsza sytuacja miała miejsce w Zaporoskim Oddziale Obwodowym. Od listopada 2013 roku do kwietnia 2014 roku na adres przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» oraz komisji kontrolno-rewizyjnej wpłynęły najpierw od jednego, a następnie od kolejnych pięciu członków zaporoskiej «Proświty» materiały na 15 arkuszach o tym, że w oddziale obwodowym nie zatwierdzono składu komisji kontrolno-rewizyjnej, brak jest sprawozdań z wpływów środków zebranych na budowę pomnika Tarasa Szewczenki w Zaporożu, nie wiadomo, co stało się z ryzografem, a przewodniczący zarządu Tkaczenko nielegalnie wprowadził się z rodziną do pomieszczeń «Proświty». W sieci Internet pojawiło się wezwanie: «Wzywam wszystkich, aby wreszcie wzięli się za wypełnienie testamentu naszego proroka 'i popłynie z Ukrainy do sinego morza krew wroga'», podpisane przez «wiodącego pułkownika Armii porządku Tkaczenkę», przewodniczącego Zaporoskiego Oddziału Obwodowego. Sekretariat wraz z komisją wysłali do Tkaczenki list z załącznikami w postaci apeli członków «Proświty» z prośbą o rozpatrzenie ich wraz ze zgłaszającymi i udzielenie odpowiedzi. Z powodu braku działań, zarząd centralny oraz komisja podjęły zatwierdzoną przez Radę Główną zgodnie z art. 5.10.D Statutu decyzję: przeprowadzić nadzwyczajną konferencję Zaporoskiego Oddziału Obwodowego; wybrać przewodniczącego, komisję kontrolno-rewizyjną oraz członków zarządu oddziału obwodowego; Olegowi Tkaczence nakazano niezwłocznie zwolnić pomieszczenia i nie wykorzystywać ich do własnych celów; zgodnie ze Statutem wyznaczyć datę, miejsce i czas przeprowadzenia konferencji oraz normę reprezentacji delegatów. W lipcu 2014 roku, z powodu niewykonania poprzedniej uchwały, Zarząd Centralny ponownie podjął analogiczną decyzję. W związku z narastającym konfliktem przewodniczącego oddziału z aktywistami, Zarząd Centralny skierował przewodniczącego komisji kontrolno-rewizyjnej do Zaporoża w celu przeprowadzenia kontroli działalności oddziału obwodowego. Podczas kontroli stwierdzono brak planów pracy oddziału w latach 2013, 2014, dokumentów dotyczących opłacania składek członkowskich, ewidencji członków «Proświty» oraz materiałów z kontroli komisji kontrolno-rewizyjnej. Klucze do biura «Proświty» posiadał tylko przewodniczący zarządu, nikt z członków «Proświty» nie mógł się do niego dostać, dokumenty dotyczące mieszkania, w którym mieściło się biuro «Proświty», nie zostały przedstawione, a w lokalu mieszkała rodzina przewodniczącego zarządu. W elektronicznych środkach przekazu przewodniczący Tkaczenko bezpodstawnie podawał nieprawdziwe informacje na temat kierownictwa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» oraz członków oddziału obwodowego, używając brutalnego stylu wypowiedzi, co podważało autorytet Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» i jest sprzeczne z art. 3.7.B,G Statutu Towarzystwa. Zdecydowana większość ankietowanych członków «Proświty» uważała, że Tkaczenko nie powinien kierować zaporoską «Proświtą». 20 września 2014 roku odbyła się nadzwyczajna konferencja, na której na przewodniczącego wybrano Ihora Artiuszenkę, który został również deputowanym ludowym Ukrainy, wybrano także członków zarządu oraz komisję kontrolno-rewizyjną. Jednak były przewodniczący Tkaczenko nie wyprowadził się z biura «Proświty», nie oddał kluczy ani dokumentów statutowych. Zarząd Zaporoskiego Oddziału Obwodowego potępił Tkaczenkę za działania naruszające Statut Towarzystwa oraz Ustawę Ukrainy «O stowarzyszeniach publicznych», za niemoralne zachowanie, za brak sprawozdawczości i kontroli nad wpływami oraz wydatkowaniem środków, i wykluczył O. W. Tkaczenkę z grona członków «Proświty». Z pomocą policji pomieszczenia «Proświty» przekazano nowemu zarządowi, a służba rejestracyjna sprawiedliwości wprowadziła dane o zmianach w składzie organów kierowniczych Zaporoskiego Oddziału Obwodowego. 24 października 2013 roku komisja w składzie: przewodniczący komisji kontrolno-rewizyjnej Czerniachiwski oraz członek rady głównej Antonenko, przeprowadziła kontrolę działalności Czernihowskiego Oddziału Obwodowego na podstawie listu dyrektora spółki z o.o. «Centrum Redakcyjno-Wydawnicze 'Siwerszczyna'» oraz redaktorów naczelnych gazet «Siwerszczyna» i «Biła chata». Kontrolą ustalono, że kontrola nad gazetą «Siwerszczyna», założoną w 1992 roku przez Czernihowską «Proświtę», została utracona w związku ze zwolnieniem z obowiązków redaktora Czepurnoho, przewodniczącego Czernihowskiej «Proświty». Gazeta «Biła chata» (założona w 1997 roku) w 2012 roku publikowała materiały agitacyjne na poparcie kandydata na deputowanego ludowego Ukrainy z ramienia Partii Regionów, później przestała być wydawana. Przez ponad 10 lat w pomieszczeniach «Proświty» działała galeria sztuki «Kruti schody», ale z powodu sporów o spłatę długów w 2013 roku została zamknięta. W swoim czasie Czernihowska «Proświta» otworzyła centrum kulturalno-artystyczne «Intermezzo», ale z powodu długów centrum przeniosło się do innego lokalu i prawnie zostało utracone dla «Proświty». Podczas kontroli nie przedstawiono ani jednego rocznego planu pracy „Proświty”, protokoły posiedzeń zarządu za 2010 rok były nieobecne, za 2011 rok dostępne są tylko 3 protokoły, za 2012 rok — jeden protokół. W sprawozdaniu przewodniczącego zarządu informowano o istnieniu 17 organizacji „Proświty” w składzie zjednoczenia. Całkowicie brakowało informacji o pracy największej pod względem liczebności Czernihowskiej organizacji miejskiej. Nieznana jest działalność kolejnych 10 organizacji, liczba członków „Proświty” w zjednoczeniu również nie jest znana. Komisja przeprowadziła spotkanie z autorami listu, z działaczami „Proświty” z Czernihowa, na którym wyrażono zaniepokojenie upadkiem pracy w Czernihowskim zjednoczeniu obwodowym w ogóle. Na posiedzeniu Zarządu Centralnego po rozpatrzeniu wyników kontroli przewodniczący Czernihowskiej „Proświty” Czepurnyj zapewnił zarząd, że wskazane niedociągnięcia zostaną usunięte. Jednak po roku Zarząd Centralny oraz komisja kontrolno-rewizyjna skonstatowały, że w Czernihowskim zjednoczeniu obwodowym trwa głęboki kryzys. Żaden z punktów wspólnej uchwały faktycznie nie został wykonany. Dlatego zjednoczeniu obwodowemu zalecono aktywizację działalności i uchwalono przeprowadzenie nadzwyczajnej konferencji z udziałem przedstawiciela organów centralnych. Taka nadzwyczajna konferencja się odbyła. Na przewodniczącego zarządu wybrano Ołeksandra Szewczenkę. W czerwcu 2016 roku komisja kontrolno-rewizyjna rozpatrzyła pracę Kijowskiego zjednoczenia miejskiego, gdzie przewodniczącym jest Kyryło Stecenko. Po dyskusji przewodniczącemu zarządu wskazano na konieczność poprawy pracy organizacyjnej oraz koordynacji pracy zjednoczeń rejonowych m. Kijowa. Szanowni delegaci! Szczegółowo opowiadając o wydarzeniach, które trwały nie jeden miesiąc i nie jeden rok w Zaporoskim zjednoczeniu obwodowym, gdzie samych papierów uzbierało się na 130 stron, a także o pracy Czernihowskiej „Proświty”, inspekcja chce zwrócić uwagę przewodniczących zjednoczeń obwodowych oraz przewodniczących komisji kontrolno-rewizyjnych na konieczność terminowego reagowania na zapytania członków „Proświty”, na sprawdzanie naruszonych wymogów statutowych, ponieważ zwlekanie z rozwiązaniem tych kwestii prowadzi do poważnych komplikacji. Środki na realizację swoich działań oświatowych Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” otrzymuje z budżetu państwa, zgodnie z wcześniej sporządzonym planem pracy. Kontrole KRU w okresie sprawozdawczym nie były przeprowadzane. Za okres sprawozdawczy z budżetu państwa na konto Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” wpłynęły środki w następującej wysokości: • 4 kwartał 2013 roku — 312 tys. hrywien, • 2014 rok — 1200 tys. hrywien, • 2015 rok — 660 100 hrywien, • 2016 rok — 660 100 hrywien, • 9 miesięcy 2017 roku — 494 500 hrywien. Ogółem jest to prawie 3,5 raza mniej, niż otrzymano w ciągu poprzednich 4 lat przed IX zjazdem „Proświty”. Na co wydawano środki? Na wydawanie tygodnika „Słowo Proświty”, któremu przypada ważne miejsce w wychowaniu Ukraińców, wydano w poszczególnych latach, zgodnie z dokumentami: • 4 kwartał 2013 roku — 125 492 hrywny, • 2014 rok — 689 532 hrywny, • 2015 rok — 373 475 hrywien, • 2016 rok — 359 419 hrywien, • 9 miesięcy 2017 roku — 291 246 hrywien. Środki wydawano również na wykorzystanie towarów i usług, wydatki komunalne, wynagrodzenia oraz narzuty na wynagrodzenia. Centrum Wydawnicze „Proświta” (kierownik Wasyl Kłyczak), pomimo trudności finansowych w okresie międzyzjazdowym, zdołało wydać za środki budżetu państwa serię „Biblioteka ukraińskiego wojownika” składającą się z 13 (16) książek z przedmową Pawła Mowczana. Tę bibliotekę przekazywano żołnierzom w strefie ATO. Centrum Wydawnicze wydało również za środki Ministerstwa Kultury i sponsorów 11 tytułów książek. Przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” i jego przewodniczącego w latach 2013—2014 na 200-lecie urodzin Tarasa Szewczenki stworzono film dokumentalny-trylogię „Taras Szewczenko” i wyprodukowano 3 tysiące egzemplarzy dla placówek oświatowych i bibliotek. Reżyser Dmytro Łomaczuk jest członkiem Zarządu Centralnego. W 2011 roku rozpoczęto tworzenie wieloodcinkowego filmu dokumentalnego „Heroiczna przeszłość: od Światosława do Niebiańskiej Sotni”. W tym czasie wyprodukowano 6 filmów: „Światosław”, „Petro Sahajdaczny”, „Iwan Wyhowski”, „Petro Doroszenko”, „Iwan Mazepa”, „Iwan Bohun”. Reżyser Dmytro Łomaczuk, autor scenariusza Pawło Mowczan. Filmy powstały przy wsparciu partii „Patriot”. W okresie sprawozdawczym multimedialne wydanie płyt kompaktowych z serii „Kolekcja dziecięca” nie było realizowane z powodu braku środków. Z tego samego powodu nie było wydania naukowo-publicystycznego serialu „Logos”, gazety „Narodnyj likar”, „Bachmutśkyj szlach”. Jednocześnie bez wsparcia centrum w Charkowie wychodzi czasopismo dla dzieci „Żurawłyk”, w Czerniowcach — czasopismo „Ukraińska łastiwka”, a w Czernihowie członek rady głównej Petro Antonenko w nakładzie 1000 egzemplarzy wydaje gazetę obwodową „Swit-INFO”. W okresie sprawozdawczym środki dla zjednoczeń obwodowych nie były wydzielane. W okresie od 2013 roku do 2017 roku dla zjednoczeń obwodowych „Proświty” rozprowadzono produkty drukowane: • 4 kwartał 2013 roku — na sumę 40 458 hrywien, • 2014 rok — 170 302 hrywny, • 2015 rok — 180 770 hrywien, • 2016 rok — 99 463 hrywny, • 9 miesięcy 2017 roku — 48 693 hrywny. Te produkty drukowane zostały wyprodukowane w poprzednim okresie sprawozdawczym. Najwięcej (do 50% produkcji) wydano na przeprowadzenie działań przez Zarząd Centralny w m. Kijowie, a także dla jednostek wojskowych w strefie ATO, dla Donieckiego, Ługańskiego, Kijowskiego zjednoczeń „Proświty”. Wydawano produkty Żytomierskiemu, Iwano-Frankiwskiemu, Chmielnickiemu, Czernihowskiemu, Mikołajowskiemu, Sumskiemu, Połtawskiemu i Dniepropetrowskiemu zjednoczeniom obwodowym, Towarzystwu z ograniczoną odpowiedzialnością „Centrum Wydawnicze „Proświta”. Szanowni delegaci zjazdu! Zjednoczenia obwodowe „Proświty”, działacze „Proświty” muszą wzmacniać zasady organizacyjne, w sposób pryncypialny odnosić się do wymogów i obowiązków zgodnie ze Statutem, prowadzić dokładną ewidencję członków „Proświty” w podstawowych rejonowych, miejskich, obwodowych komórkach i organizacjach, doprowadzić do opłacania składek członkowskich w komórkach, a komisje kontrolno-rewizyjne, zarządy zjednoczeń muszą terminowo i pryncypialnie rozpatrywać wnioski, skargi i propozycje działaczy „Proświty” oraz obowiązkowo przestrzegać wzorców moralności w życiu publicznym i codziennym zarówno członkom „Proświty”, jak i kierownictwu organizacji. Szczególnie chcę zwrócić uwagę kierowników na terminową rejestrację organizacji w organach sprawiedliwości, zachowanie dokumentów statutowych, ponieważ obecnie jest wiele partii, które chciałyby wzbogacić się na majątku „Proświty”. Życzę udanej pracy dziesiątej konferencji „Proświty”! Sława Nacji! Dziękuję za uwagę. O. CZERNIACHIWSKYJ, 18.11.2017 r. m. Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Uchwała X Zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w sprawie sytuacji w Narodowej Publicznej Telewizji i Radiu Ukrainy

Obecnie, gdy Ukraina od czwartego roku pozostaje w stanie wojny z Rosją, szczególnie ostro staje przed nami kwestia bezpieczeństwa informacyjnego. Wskutek braku u ukraińskich władz myślenia strategicznego oraz konieczności wzmocnienia bezpieczeństwa informacyjnego istniejąca nieudolna polityka informacyjna przekształca się w niszczycielską siłę państwa. Ostatnie „nowacje”, które wprowadza nowe kierownictwo Narodowej Publicznej Telewizji i Radia Ukrainy, to kurs na internacjonalizację i dwujęzyczność regionalnych mediów ukrainojęzycznych, z których 90 % były i są ukrainojęzyczne. Społeczeństwo, obserwując tak zwaną reformę „publicznego nadawania”, ocenia to jako zbrodnię przeciwko państwu ukraińskiemu. Pod pozorem reorganizacji obwodowych telewizji i radiostacji uruchomiono mechanizm likwidacji radia „Голос Києва” (Hołos Kijiwa), innych regionalnych telewizji i radiostacji. Doprowadzi to do tego, że 6 milionów słuchaczy zostanie pozbawionych codziennej informacji ukrainojęzycznej o życiu swojego regionu. Doświadczeni i patriotycznie nastawieni dziennikarze oraz pracownicy techniczni zostaną zwolnieni. Nieruchomości, które zostaną uwolnione w wyniku takiej „reformy”, trafią w ręce oligarchów. Uświadamiając sobie skutki nieprzemyślanego reformowania narodowej sfery informacyjnej, co pociąga za sobą osłabienie bezpieczeństwa narodowego, wzywamy Prezydenta Ukrainy, by nie szedł na nieprzemyślane i niszczycielskie w skutkach „nowacje” w Narodowej Publicznej Telewizji i Radiu Ukrainy. Wyrażamy nadzieję, że Prezydent, jako gwarant Konstytucji niepodległej Ukrainy, uczyni wszystko, aby nie dopuścić do nieprzewidywalnego. Zwycięstwo w wojnie z Rosją zaczyna się od utrwalenia idei narodowej i kształtowania ukraińskich wartości narodowych w świadomości naszych obywateli, a także od skutecznego przeciwstawiania się wpływom zewnętrznym ukraińskich mediów — agresywnej wojnie informacyjnej Rosji, prowadzonej całodobowo na całym terytorium Ukrainy. Musimy uświadomić sobie, że informacyjne bezpieczeństwo narodowe Ukrainy to obrona naszej suwerennej mentalności.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Poprzez oświecenie — do społeczeństwa obywatelskiego

Jarosław PITKO, przewodniczący Lwowskiego Oddziału Obwodowego „Proświty” Cel i zadania „Proświty”, jasno określone na zebraniu założycielskim jeszcze w 1868 roku: „Poprzez oświecenie do niepodległego państwa”, dzisiaj brzmią: „Poprzez oświecenie do narodowo ukierunkowanego społeczeństwa obywatelskiego, a następnie do demokratycznego państwa prawa”. Czyli formowanie narodowego „Ja”, o czym pisał Mykoła Michnowski w swojej pracy „Samostijna Ukrajina” (Niepodległa Ukraina). Właśnie takie społeczeństwo jest gwarantem praw i wolności swoich obywateli, ochrony ich interesów narodowych. Dzisiaj mowa o ochronie czynników tworzących naród: języka i pamięci historycznej, które muszą być podstawą budowy państwa. Niestety, kwestia języka stała się przedmiotem spekulacji politycznych. Próby uregulowania kwestii językowej metodą punktową, na przykład poprzez wprowadzenie kwot na ukraińskojęzyczne nadawanie w eterze (choć powinno być odwrotnie — określenie kwot na języki mniejszości narodowych) czy wprowadzenie artykułu 7 w Ustawie Ukrainy „O oświacie”, oczywiście są pozytywnym krokiem, jednak nie są w stanie rozwiązać problemu w całości. Niezbędne jest Prezydentowi Ukrainy Petrowi Poroszence Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy Andrijowi Parubijowi Premierowi Ukrainy Wołodymyrowi Hrojsmanowi Wielce Szanowni Panowie! Ogólnoukraińska gazeta „Krymska switłycia” w grudniu 2017 roku obchodzi swoje 25-lecie. Czasopismo odegrało ogromną rolę w konsolidacji krymskich Ukraińców, w przywracaniu pamięci historycznej ukraińskiej ludności półwyspu (około 700 tysięcy), w odrodzeniu ukraińskojęzycznej oświaty i rozwoju kultury ukraińskiej. Czasopismo, pracując w trudnej, niemal ekstremalnej atmosferze społeczno-politycznej, która panowała na Krymie, wniosło znaczący wkład w procesy tworzenia państwa i nadało półwyspowi ukraińskie oblicze. Wydawnictwo wspólnie z innymi patriotyczno-państwowymi siłami Autonomii Krymskiej zdecydowanie przeciwdziałało rosyjskiej okupacji, wzywało mieszkańców do stawiania oporu okupantom i bojkotowania zbrodniczego okupacyjnego referendum, przeprowadzonego przez miejscowe władze w marcu 2014 roku. Właśnie z tego powodu już w pierwszych miesiącach aneksji Krymu marionetkowa władza zakazała druku i rozpowszechniania czasopisma na Krymie, dokonała rajdowego przejęcia pomieszczenia oraz sprzętu redakcyjnego. Zatem redakcja straciła majątek i pomieszczenie, a co najważniejsze — tysiące prenumeratorów w całej Ukrainie, zmuszona była wznowić swoją działalność na kontynencie od zera. Zespół redakcyjny, stworzony z dziennikarzy-przymusowych przesiedleńców z Krymu, do tej pory nie posiada własnego pomieszczenia i pracuje na podarowanym lub wziętym w pożyczkę sprzęcie. Co więcej, Ministerstwo Kultury Ukrainy, jako jeden z założycieli i dysponent środków, finansuje wydawnictwo jedynie w 30—40 % potrzeb. Dlatego kierownictwo przedsiębiorstwa państwowego „Narodowe wydawnictwo gazetowo-czasopiśmiennicze” zmuszone jest redukować pracowników i ma ogromne długi nawet z połowicznie obciętych pensji. Sieć prenumeratorów wydawnictwa odradza się dość powoli. Zwracamy Państwa uwagę na to, że wszystkie listy i apele pracowników czasopisma oraz kierownictwa PP „NGZW” Ministerstwo faktycznie ignoruje i ma zamiar w 2018 roku wstrzymać finansowanie wydawnictwa. Biorąc pod uwagę ogromną rolę, jaką gazeta odgrywa w jednoczeniu ukraińskich przesiedleńców z Krymu oraz w obiektywnym relacjonowaniu życia na okupowanym półwyspie i nieuchronnej deokupacji Krymu, zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zwraca się do Państwa z prośbą o przewidzenie w budżecie na 2018 rok w oddzielnej pozycji finansowania gazety „Krymska switłycia” w niezbędnym zakresie, jako ważnego wydawnictwa państwowego. Kosztorys wydawnictwa został już dawno przekazany Ministerstwu Kultury Ukrainy. Z upoważnienia zjazdu Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy I-VI kadencji, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Pawło MOWCZAN Apel O wsparcie państwowe dla jedynej na Krymie gazety „Krymska switłycia”, która po okupacji półwyspu przez rosyjskich najeźdźców zmuszona była przenieść się z Krymu do Kijowa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

«Gdy ryczą armaty…»

Członkowie Proświty jako jedni z pierwszych ukraińskich patriotów w składzie batalionów ochotniczych wystąpili przeciwko rosyjskiemu agresorowi w obronie integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy. Dlatego wraz z początkiem wojny rosyjsko-ukraińskiej współpraca Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki z Siłami Zbrojnymi Ukrainy stała się jeszcze ściślejsza. Regularne wyjazdy artystycznych desantów Proświty do jednostek wojskowych, zbiórka funduszy na pomoc naszym obrońcom, wsparcie rannych w szpitalach, wydawanie „Biblioteczki ukraińskiego żołnierza”, przekazywanie na front i do strefy przyfrontowej gazet i książek Proświty, organizacja występów i publikacji o naszych bohaterach — to daleko nie wszystko, czym zajmuje się „Proświta”. Świadomość narodowa, wysoka kultura duchowa, patriotyzm — to jest to, na czym skupiona jest cała praca członków Proświty. Wśród różnorodnych form i metod naszej pracy z SZU są konkursy literacko-artystyczne. Jeden z nich to „Gdy ryczą armaty, muzy nie śpią”. Pomysł i przeprowadzenie go zainicjowało Centrum Zabezpieczenia Moralno-Psychologicznego Sztabu Generalnego SZU przy wsparciu Towarzystwa „Proświta”. Konkurs ogłoszono we wszystkich jednostkach i związkach SZU, uczelniach wojskowych, na froncie i na tyłach. Utwory uczestników publikowano w biuletynie bojowym „Urodzeni wolnymi”. Niedawno autorytatywne jury konkursu wyłoniło zwycięzców. 25 listopada w Narodowym Uniwersytecie Obrony Ukrainy im. I. Czerniachowskiego na zebraniu oficerów ds. zabezpieczenia moralno-psychologicznego SZU odbyło się wręczenie nagród zwycięzcom. W kategorii „Proza” za nowelę „Dziadek” zwycięzcą został starszy żołnierz rezerwy (służył w j.w. A2287) Andrij Sweć. W kategorii „Poezja” — Anastasija Dniprowska, kursantka 24 kursu szkoleniowego wydziału technologii informacyjnych Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji. W kategorii „Pieśń” — major Ołeh Sydorenko, oficer prasowy 28 Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej Dowództwa Operacyjnego „Południe” za słowa do pieśni „28 sbz”. Każdy ze zwycięzców został wyróżniony listem pochwalnym, które wręczał generał-major Ołeh Hrutkowskyj, szef Głównego Zarządu ZMP Sił Zbrojnych Ukrainy. Od Towarzystwa „Proświta” otrzymali prezenty — „Kobzarze”, literaturę piękną i historyczną współczesnych ukraińskich pisarzy. Pozdrowienia dla konkursowiczów przekazał również przewodniczący Towarzystwa Pawło Mowczan. Od niego, a także Lubow Hołoty, laureatów Nagrody Szewczenkowskiej — autorskie wydania z dedykacjami. Również swój zbiór wręczył żołnierzom Dmytro Pawłyczko, Bohater Ukrainy, honorowy przewodniczący Towarzystwa „Proświta”. Wraz z nagrodzeniem zwycięzców, jak powiedział oficer Centrum ZMP Sztabu Generalnego SZU, podpułkownik Wołodymyr Potapow, konkurs „Gdy ryczą armaty, muzy nie śpią” nie zakończył się. Będzie on trwał również w przyszłym roku. Dlatego Główny Zarząd Zabezpieczenia Moralno-Psychologicznego Sił Zbrojnych Ukrainy ogłasza konkurs-2018 na najlepsze utwory w następujących gatunkach: proza, poezja, pieśń, fotografia artystyczna, humor i inne przejawy twórczości żołnierzy. Utwory należy przesyłać do redakcji Biuletynu Bojowego ([kontakt ukryty]) lub tygodnika „Słowo Proświty”. Mykoła CYMBALUK Zdjęcie Wołodymyra POTAPOWA Generał-major O. Hrutkowskyj wręcza nagrodę O. Sydorence

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗
8 Spuścizna Wezwanie [Fragment nieczytelny w źródle] «Wiryk», Odessa, [rok nieczytelny] Inne dni... Ostatni dzień — ostatni dzień, teraz każdy dzień — pierwszy dzień... Już nie czekałem na te słowa nigdzie, Nie zapomniałem życia na Podolu. Wszystko, co było, nie zapomnę, To, co będzie, nie zapomnę. Kocham to, co już było, Chcę przeżyć to, co świeci, przeżyte. Idę z rocznic, lat, za okręgami... Nie obcy w dawnym kole, ... Wieczór i poranek, świt... Jak na kole... Coś tam drży w skrusze, [fragment nieczytelny] Wiosną bolesne wspomnienia... Słowa, przeniknięte jak niebo, ... Rewolucja, ... Mówię o tobie, ojczyzno — Nie jest to łatwe, kolebka, mech I koronkowa mgła snu, — Ludzie ... się przeszkadzają; Pora wyrastać ... w kolejność ... Nie tylko świątynia, [Data:] 2002 r. «— Idziemy jeszcze! — Napisał Poeta w obliczu kłamstwa i obłudy, podłości zdrady». Do 80. rocznicy urodzin poety (02.12.1937 – 08.10.2014) Wpleciona w moją duszę — niewyczerpana, jak sen Sławuty, Nie przestaje ... ... Nic nie mogę znaleźć dla siebie, ojczyzno. Bóg — to moja dusza, — świątynia, ... Wspominam, jak we mnie ... Wędrowałem po niezbadanych ostępach Z intryg nicponiów i zdrad. Dokoła mnie — płatni błazny, Jak ... pogańscy. Oni ... jak ... Oblicza ... nie widzę, Lecz noce we mnie ... Wzięli się za robotę. W morzu wód ... Dla każdego ... na ...: «Ty... dlaczego ty... z nami na wieki». Nie mogę tak wiecznie... Z dziewczyną, jak rzeka, ... Chodzę po ... późno ... Pogrążony w ... I całuję ... w jasne, bławatkowe oczy. W ogrodach zanurzony, ... 1960 r. Znów bolesne kiełkowanie i ... Na krwawo zroszonych, rozdartych polach. — Oto to niebo! — ... Obłuda ... podłość w nas. — Wierny obranej drodze... Zlękłem się, zrozumiałem, pomnożyłem... Pod słońcem, które rozpędza mgły, wstaje, W tym słonecznym blasku wzniósł się świątynia, Trąbią orkiestry, grają bębny I biesiadują Kain, Diabeł i Cham. Wino po prostu leje się, borykając się z nawałą, Na wyrwali się z rodzinnego gniazda, I chcą zniewolić wolę, Honor zamienić w karnawał, Nasz los bez bojaźni ... Z krajem straszliwą samotnością Czaszkę swoją ... niewola samotna. Z rodzimej ziemi bije obcością, Cmoknięcie, drwina ciąży nade mną, Ani kroku ... cała biel obca. ZMR. Czarne ... arsenały. Pierwsze zapomniane wyroki I ciemnieją poświęcenia. Ogień ... Chcą odrzucić sztandar. Niebo wylewa ... Lecą z północy chmury, Czynią ... , Wonie o kijowskich urwiskach. ZMR. Tak, szczerość ... Myślałem, że ... rajem, Nie ... nie znamy, Pokorne ... napaść. ... 2019 r. ... Pot znaków, trwoga i niepokój Lepko ... i pali, ... sam Bóg A siebie sam ... Mówię: niebo, ziemia i płoć. I drzewa ... kują, Nikomu nie zabrać ducha, Życie za życie swój dań. Pracuję ... Wszystko ... trwogi ... Wszystko wiek ... Walcząc w umyśle ... Osiągając sukces ... Cały wiek ... w ... idę ... 23 r. Zdaje się, że zniknęły wszystkie problemy, Ale ... pragnienie ... powrotu. Bez ... I ciemne ... Dość już i teraz błota, "Tonie ... w ... " "Blask ... świątyń ..., pyszna pozłota Nie ... błoto ... "Trzeszczy ..., Prawiecznie honor ... Wolność ... na ... Zlot ... rozór. Spiesz się, wyszedłem na błocie, Nie ... nie ... Ludzie, którzy ziemię tę ... od wieków, Ma ... jak kiedyś. Wy ... nie są zjednoczeni w ... Wy ... i ... na ... Ci, co śpią na naszych ... Wy wiecie ... i bójcie się nas! Życie piękne, ... I jak Jarema, ... Naucz ... Lecz nie ... bez ... «GLOBO PROSWITY» z 45, 50 listopada – 5 grudnia 20ïtr.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

"Бражають картини, лрисвя чені російськоукраїнській війні на Донбасєт". Мурали г и З У На здобуття Національної премії Світ картин Володимира Слєпченка Бум ОБЧАРЕНЕКО зетора Валояннир Слепченко -- жнвопонсець, графію, монументалі ст працю в жанрах іторнуної, саюрапеної те снмволічної картин, зрийектурвого стае траднцінного пензажи натюрморт» Внзнанни манстерпонипогічного портрета. ЖХупржноює пронооїв трива ни і складнни час веспооціїї авторського сотню -- Бід романтнунотаснмвопісми сопівування чу ттєесі красно наквколномього світу др творів склалної сеногляднофілософсекої пробтлематнин, звертеютчесь до вічних моральноєтичних пробтем люртез, нерітко Беручи за основи біблінні темин. Внробне сеоюавторсекуєтиліотнуну манеру побултовн поас- "Тьркен Левова", "Реквієм", "ФОпогідн про Селнів": мапарськими творами на рлоричну тематнку "Трипілля і трипільці", " Вожаннця ", "Срйфія", "Ветньв хрещення", "Відрсуження", "Плай, Іжополн", "Річний рух", "Діалог" тощо, роботамннаісторнуну тематнку циклу " Відромін прадавніх часів України". (формне нику поетнуннх 2бірою відомих мкраїноьких та іносемних авторів Учаснию бататвох обласнну, всеукраїновкнх і ніжнарояннУ ЕНСТАаБОЮ. Ерім України ного ЕНОІВЕКН БІЛДУЛЬСХ у Польці, ді, Півленній Котеї, Ізраїті, Зловачнні, Італії, Греції, Іспанії, Чарногогрії, Ягонії та їншонх краї - нах Твори Ферітьються вмузеяхі грнватних колекціях Батетвох країн. Д стеоренни ним портрет Велнкого ТеБлієтра. Іов івовно - то Сравну Енаярю Берті з 215року перебуває 2 постіннін екотознції всесвітньо відомої Іапереї портретів Велекнх ГеБгістрів на Інльті Із 2011 раку митець працює надо вепнкям прогнтом "Обрані часом". Удаен проект вислять серії поргретів "Іаперея портретів славетних українців", "Тенії сві- З нагоди ПО річ че від дня народження 15 0-ліття творчої діяльності народного художника України Болоднанра Сляпченка відюрнлям ді кабтенні внстаяюн вно У янотавковнх замах "ліні" Націонатьного залозвідрчнка "Софе Кнівсака"-- виставку "Увіяди у лим сві", а 8 Націо- напьному музеї літе рагу ри України -- "Лігературна ліга України" 2 проекту" Обрані часова". ТОБОЇ цнЕЇПБАції" і трафічнасерія "Пиєратурна еліта України" езквлорсекін манері "аріз-ланн". Таниж о ствОРНЕ ЦНЕТН " Револьоція Пдності" "Облнучя вінни", "Тввралетьні світ", "Енів як портрет" теінші Ннні ммпрожнно на творчін робогі. Жнее і працює возунбії -телереї під Еневом, якугеретворне на о кутетурно-просвітницькни центр місцевої громади. "Тершу внотевку пана Волоянннра ми робнин 12 років тому Вонайбмта преовачена Дню Незалежності України --постатям, які зале помітини спи; є історії напої леркзвн. Після цього буто ць кілека кнотеваю. Я Багато ро- на, то позічаєщо щреонин набува - ють репеєфності Тур поптят і в минуле, і в майбутнє. Тому я ве лнЕеСЬ ШО ЕНЗс Така ПпОТЙонізність історичних постатей і всутночас сузаєннків. Мого серце ЕПОБТЮЄ МОВА ПОЧУТТІВ. БУТ "Просвіта" їм. Тараса ПЬвленка енрішто на своїн Іоловнін ралі еноунугн внлатного митця на зарбуття Національної премії Мераїни ї-о Ї. ПВвченка", -- залначне голова БУТ "Просвіта" Павло ЇЮвчан. "Володнмнр Слетпченко, без- Насамтерел це серія внлатних люлен України та сей ВІВЕНЕнин, шо Бетето створених хупрокникомтортретівуюраїноккну діячів вже зокесім скоро стануть хрестоматіннисмн. У цтетченка особненн інте- "Всі твори, що тут преяртевлені, щь мене не відпускають, У цих роботех різні настрої. Ви тут побачніе і смутою, ірадпість, і піт внесення. Бо, нагеене такі внашшіїн куаіні, обоблико в ці непрослі часно Ховів би поптакуватни днректору Національного заповітника "Софія Еніївсвка", всім співробітникам які дрормогян, збБицявновеКа відбулася БлячнинеСім, мо преоноомв ЇВ пози вам у серці, з любов'ю Ї радістю. Окрема поутяка мон пружні Зе-зоні, лонеказм'Ї рії і Наталії, які зенізавнатн допомагають і луковно підтримують", - - зізнався Володнинр Слепчєнко. Після цього відбувся неветихнН концерт; піт. час якого прічка умарокионка Їміврія, яка є настоялепекою монастиря У Левові, внхонала на фортепіано кітека тво- ІЖЕ вЙДЧНаняної і сеНОВОЇ МузнУної опууннн. На кнставці "Увівдн у мін сви" прелртчелено блеше 50 роби; створених у 201 23-00 роках зажі | "ІНрніенегро", | "Льнь тСятнЬ", "Соіннін плес", "Дерева пам'ятають, "Рупоєнкова дрро- Із". МотнЕН ПРНОТні в роботах "Гералелені світи", "Енергія часу". Історичні краєкнлн Енеез препртавтені воолотнах "ОФббор святого Їеїнкогая", но йроеналу", "Цо- кож лрузі митця. ч.48, 30 листопада -- Б грудня 2017 р. фе СЛОВО ПРОСВІТИ»
Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tymi i uczyli się znacznie lepiej niż inni. Począwszy od trzeciego roku, jesienią studentów wysyłano do kołchozów, by pomagali zbierać ziemniaki. Przeważnie jechali do podlwowskich wsi. Dlatego miała okazję lepiej przyjrzeć się, jak tutaj żyją wieśniacy. Co prawda bywała w Rychcicach pod Drohobyczem, skąd pochodził Dmytro, mąż siostry. Przyjeżdżali tam na święta. Wtedy zobaczyła to, czego nie widziała i nie słyszała u siebie w domu: tutaj na Boże Narodzenie chodzili kolędnicy i szopka. Wcześniej nigdy nie widziała czegoś takiego i nigdy nie słyszała kolęd. Zobaczyła, jak świętują Wielkanoc, święcą paschę, po raz pierwszy zobaczyła pisankę i jak prowadzą hajiwki przy starej drewnianej cerkwi. Po raz pierwszy od czasu swojego pobytu na Zachodniej Ukrainie poczuła ból za swoją rodzinną wieś i za swoich ludzi. Jakoś właśnie tutaj przypomniało jej się, w jak ubogich ubraniach chodzą ich dziewczęta i chłopcy, że wyjściowym ubraniem we wsi są gumowce i kufajki, że w tym ubraniu chodzą nawet na wesela. Pomyślała o biedzie, która wyglądała z każdej szczeliny ich życia, które tutaj miała wychwalać przed ludźmi, którzy ładnie się ubierali, nie wstydzili się wyszywanej koszuli. Jaka straszna, potężna siła wyrwała jej rodakom wszystkie ludowe tradycje, zmusiła do zapomnienia wiary dziadów i spustoszyła ich dusze? Ci ludzie byli dumni, nie wypierali się swojego języka. Tutaj stały porządne, pobielone chaty, pokryte dachówką, podczas gdy w jej wsi rzadko można było zobaczyć chatę pod dachówką, większość była pod strzechą, a jedynie chata przewodniczącego kołchozu była pokryta eternitem. Przez cały czas pobytu na zbiorach ziemniaków nie widziała we wsi ani jednego pijaka, nie słyszała, żeby ktoś przeklinał. A w domu?.. Tutaj ludzie żyli znacznie zamożniej, ubierali się lepiej, byli bogobojni, szanowali starszych. W ich wiejskiej cerkwi dawno zrobili spichlerz… Przed wyjazdem do kołchozu wszystkich studentów zebrano na instruktaż i opowiedziano, jak powinni się zachowywać. Przypomniano im, że to — Zachodnia Ukraina, i powinni być zawsze na baczności, bo choć władza radziecka zadomowiła się tu dawno, to jest jeszcze wielu ukrytych jej wrogów, a dlatego powinni pamiętać, że są radzieckimi studentami i mają nieść kulturę w masy. Zabroniono im wchodzić w jakikolwiek kontakt z wiejską młodzieżą, między sobą rozmawiać po rosyjsku i w tym samym języku rozmawiać z wieśniakami. O wszystkich odchyleniach powinni natychmiast opowiedzieć przydzielonemu do grupy wykładowcy. Rozdzielono ich między mieszkańców wsi. Zakwaterowano po dwoje. Jej przypadło mieszkać w chatce starej samotnej kobiety prawie na skraju wsi, bliżej lasu. Chata uderzyła schludnością, chociaż gospodyni, jak wszyscy ludzie, pracowała prawie cały dzień w kołchozie. Na pokuciu w dużym pokoju, który nazywali pokojem, wśród ikon wisiały w wyszywanych ręcznikach portrety Tarasa Szewczenki i Iwana Franki. Na innej ścianie były trzy portrety dwóch młodych przystojnych chłopców i dziewczyny, która uśmiechała się jakimś słonecznym uśmiechem. Gospodyni odnosiła się do niej przyjaźnie, chociaż ona, wykonując zalecenia, mówiła z nią po rosyjsku i za każdym razem przy tym czerwieniła się. Kiedy ludzie pytali, skąd jest, odpowiadała, że z Moryńców. Wtedy obowiązkowo dopytywali, czy nie z tych Moryńców, skąd Szewczenko. I ona mówiła: “Tak” i mocno przy tym czerwieniła się. O tym stało się wiadomo opiekunce grupy. Wezwała ją do siebie i zabroniła mówić, skąd jest. Nawet nie śmiała powiedzieć czegoś na swoje usprawiedliwienie. Czuła się obrażona, bezradna. Pewnego razu, kiedy jej współlokatorka razem z innymi dziewczętami pojechały do Lwowa, a ona została w domu i usiadła czytać książkę, dosiadła się do niej gospodyni. — Dziecino — powiedziała — wiem, skąd jesteś. Ludzie powiedzieli. Mnie, zapewne, już nigdy nie przyjdzie usłyszeć języka z Szewczenkowego kraju. Przeczytaj mi Kobziarza. Tak bardzo lubili go czytać moi synowie. Przyniosła książkę i podała jej. — A gdzie są Pani synowie? — zapytała po raz pierwszy po ukraińsku i poczuła gorzką gulę łez w gardle. — Jeden zginął w partyzantce, a drugi — na Syberii. Teraz jestem sama. Widziałaś ich na portretach. Ten, który z prawej — Andrij. Nazwali go na cześć dziadka ze strony ojca. Dziadek był strzelcem siczowym, zginął na Łysoni. A męża mojego pod koniec wojny złapali Moskale (tak właśnie powiedziała) i pognali na wojnę. Wtedy łapali wszystkich mężczyzn i bez broni pędzili walczyć przeciwko Niemcom. Ci, którzy wrócili, mówili, że gołymi rękami szli na Niemca. Z naszej wsi przepadło wielu ludzi. Mnie nie wywieźli na Syberię przez męża: on swoją śmiercią uratował mnie. Takiego żalu, jak u mnie, tutaj, córeczko, znajdziesz w każdej chacie. Nie wiedziała, kim byli ci strzelcy siczowi, nigdy nie słyszała o walkach na Łysoni i nawet nie ośmieliła się zapytać, kto to i co to. Jedynie domyśliła się, że partyzantka — to to, co wszyscy w instytucie nazywali banderowszczyzną. O nic nie pytała. Zaczęła czytać z “Przyczynnej”. Nawet nie doczytała strony, jak wybuchnęła płaczem. Rzuciła się gospodyni na szyję i płakała. Poczuła, jak z tymi łzami spływają z niej wszystkie bóle i krzywdy, których doznała dotąd. Kończyła czwarty rok nauki, kiedy umarł Stalin. Wydawało jej się, że tego płaczu, który panował za nim w instytucie, ona nigdy nie zapomni. Płakali za tym, kto zabił duszę jej narodu, zagnał naród w kołchozowe niewolnictwo, zmusił umierać z głodu! Ona nie zapomni też tego, jak naskoczyła na nią kurator grupy, wykładowczyni języka rosyjskiego Myrosława Serhijiwna Huładi, którą w grupie przezywali Mierką, z pytaniem, dlaczego nie płacze. Odpowiedziała jej: “Ja już wszystkie łzy wypłakałam”. I dopiero kiedy powiedziała to, oprzytomniała, że powiedziała je w ojczystym języku. Powiedziała w tak strasznej chwili. Potem, kiedy będzie wspominać ten moment, nazwie go historycznym dla siebie. “Ty jeszcze popłacz, on przecież był nam wszystkim droższy od własnego ojca” — wysyczała opiekunka. Marii zrobiło się jej żal… Tego lata Maria pojechała do Moryńców. Drogą do domu zebrała kilka kłosów żyta. Przypomniała przy tym swoją przyjaciółkę Warkę i jej ojca. Czuła się winna jej śmierci. Nawet nie wiedziała dlaczego. Może przez to, że ona żyje, a Warka umarła… Teraz podniosła kłosy na polnej drodze jako wspomnienie o strasznym czasie, który, jak jej się wydawało, miał odejść wraz ze śmiercią tyrana. Mama nie płakała, tylko biadała, jak teraz bez niego będzie. Po raz pierwszy Marii zrobiło się żal mamy. Próbowała wyjaśnić, że nie ma za kim płakać. Niech przypomni sobie, ilu ludzi zmarło z głodu, przypomni sobie rodzinę Warki, spojrzy na ten pagórek, który we wsi nazywają Giełbym, na którym nie pozwolili postawić krzyża zmarłym z głodu. Za kim i za czym płakać?! Mama milczała i jakoś zdziwiona patrzyła na córkę, a kiedy odjeżdżała, to na pożegnanie powiedziała: — Zbyt wiele nabrałaś się zachodniackiego ducha, córuś. Nie do dobra to... Chciała odpowiedzieć mamie, wyjaśnić, ale powstrzymała się. Na wszystko przyjdzie czas... Tylko mocno objęła i wytarła ze policzków łzy. Drogą do Lwowa myślała o tym, co się stało. Takich jak mama, we wsi było wielu, jeśli nie wszyscy. Kiedyż oni przejrzą na oczy? Bardzo chciała pojechać do kobiety do wsi, której czytała z “Kobziarza”. Maria po wschodnim zwyczaju tytułowała ją Hanną Mykołajiwną. Chciała przywieźć te kilka kłosów żyta i opowiedzieć o wszystkim. Wierzyła, że ta ją zrozumie. Tak też zrobiła. Opowiedziała wszystko. Płakały obie. Poprosiła zamówić mszę świętą za rodzinę Warki. Hanna Mykołajiwna obiecała, że poprosi księdza odprawić nabożeństwo za wszystkich zmarłych z głodu oraz na wojnie z jej wsi. A z tych kłosów wiosną zasieje żyto. Prosiła przyjeżdżać częściej. Kiedy odjeżdżała (pamięta, że wtedy było Święto Opieki Matki Bożej, i dopiero później dowiedziała się, że tego dnia na Wołyniu została utworzona Ukraińska Powstańcza Armia), to Hanna Mykołajiwna (jakże chciała nazwać ją mamą, ale nie śmiała) wyjęła ze skrzyni wyszywaną koszulę, podprowadziła ją do portretu córki, który wisiał między portretami dwóch synów. Córka miała na imię Sofia. Zginęła w walce powstańców z radzieckimi okupantami. — Ona tak chciała się uczyć i być nauczycielką. Nie doczekała się — smutno powiedziała pani Hanna i wyciągnęła do Marii wyszywankę. — Noś, córuś, ją zamiast niej. Jako pamiątkę. Pewnej niedzieli, kiedy Maria znów odwiedziła Hannę Mykołajiwną, kobieta dała jej zeszyt uczniowski w linię: — Tutaj Andrij zapisywał wiersze… Weź, przeczytaj. Marię zakłuło w sercu: dlaczego nie nazwała jej córuś, jak wtedy, kiedy dawała koszulę. Tak czekała na to… Nauczyła się tych wierszy na pamięć. Pierwszym był wiersz Iwana Franki z jego “Pogrzebu”:

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Kłosy

Roman HORAK, Lwów. Zakończenie. Początek w nr 47 z 2017 roku. Ponury budynek instytutu pedagogicznego, znajdujący się na początku ulicy Zielonej, w którym niegdyś mieściła się polska jednostka wojskowa, przerażał ją. Dziwiły ją wysokie sufity, szerokie korytarze, ale pamiętając wskazówki partyjnego organizatora, nie okazywała tego i udawała, jakby wszystko to było dla niej zwyczajne i nic nie mogło jej zadziwić. Przypomniała sobie, jak pewien mężczyzna, wprawdzie nieco podchmielony, opowiadał innemu w przedziale, kiedy do Lwowa weszła armia radziecka i ciekawi ludzie otoczyli czołgistę, zaczynając wypytywać, jak tam u nich jest, czy wszystkiego wystarcza. A ten czołgista, zapewne poinstruowany, tak jak ona, przez partyjnego organizatora, odpowiadał, że u nich wszystkiego jest pod dostatkiem, a nawet z nadmiarem. Wtedy jakiś mądrala zapytał, czy mają cytryny, a żołnierz odparł, że mają ich bardzo dużo. Produkuje je jedna fabryka w Rostowie, skąd pochodzi, a druga w Moskwie i jeszcze kilka fabryk tego typu jest w budowie. Ten człowiek, który opowiadał o tym przypadku, oburzał się, jak źle instruują ludzi, którzy jadą na Zachód. Maria długo nie mogła znaleźć sobie koleżanek. Na roku nie było miejscowych dziewcząt, a te, które były na innych wydziałach, z którymi widywała się w bibliotece i w akademiku, stroniły od niej i unikały rozmów na jakikolwiek temat. Czuła, że była dla nich obca. Bywało i tak, że kilka razy rwała się, by rzucić wszystko i pojechać do domu, ale myśl o kołchozie powstrzymywała ją. Nie mogła sobie wyobrazić, jak ona — z szewczenkowskich stron, po ukończeniu instytutu będzie wykładać język rosyjski i literaturę. Jej koleżanki ze studiów nawet cieszyły się, że będą wykładać rosyjski. Opowiadały, że nauczycielom rosyjskiego w pierwszej kolejności dają mieszkania, dopłacają pewną sumę pieniędzy, mają przywileje przed innymi wykładowcami. Mówiły, że studentki rosyjskiego oddziału instytutu są swoistymi arystokratkami, bo przyjmują najlepsze spośród tych, które zdają. A na ukraiński oddział przyjmują gorsze, dlatego w szkole nauczyciele języka rosyjskiego o kilka głów przewyższają nauczycieli języka ukraińskiego. Bolało ją to… Na roku wszystkie przedmioty wykładano tylko po rosyjsku i wymagano od nich, aby nie tylko w instytucie, ale także w akademiku i w życiu codziennym rozmawiały po rosyjsku. Przeważająca większość jej współstudentek była, jak same o sobie mówiły, z rosyjskich guberni, a także Żydówki, które zresztą się do tego nie przyznawały. Wyraźnie wyróżniały się wśród studentów we wszystkim: przede wszystkim lepiej i ze smakiem się ubierały, były we wszystkim bardziej postępowe, były wykształcone. Czy słuszna nasza, czy błędna droga? Czy praca nasza podźwignie, popchnie Nasz lud, czy, jak kaleka ta beznoga, On w tym kalectwie żyć będzie i uschnie? I czemu odstępców u nas tak wiele? I czemu dla nich odstępstwo nie straszne? Czemu rodzimy sztandar nie ciągnie ich do swego? Czemu pracować na rodzimej niwie — wstyd? Ale nie wstyd w najmie u obcego? I czemu jeden na rodzimej niwie widok: Nieład, zawiść i pycha pusta, I służba wrogowi, który z nas jeszcze drwi? Zeszyt kończył się wierszem również Iwana Franki: I jakież ty masz prawo, czaszko niedobita, o swoje zbawienie dbać, tam, gdzie ginie milion? To z poematu „Iwan Wyszeński”. Potem, kiedy wspominała, wydawało jej się, że upodabniała się do Neli Riczyńskiej — bohaterki powieści Iryny Wilde „Siostry Riczyńskie”, kiedy ta czytała dziennik skazanego na śmierć nacjonalisty Markijana Iwaszkowa. Egzaminy państwowe Maria zdała na celująco. Teraz pozostało doczekać się wydania dyplomu i skierowania do pracy. Według wstępnego podziału zostawiano ją na katedrze języka rosyjskiego w instytucie. Rekomendowała i nalegała na to Myrosława Hułady, partyjna kuratorka jej grupy. Przedtem otrzymała list od Andrija, syna Hanny Mykołajiwny, który wrócił z łagrów do domu. Informował, że koniecznie razem z mamą przyjedzie na uroczystość, kiedy będą wręczać dyplom. Chodziła jak we mgle. Jeszcze kilka dni i stanie się jedną z tych, podobnych do Myrosławy Hułady — będzie kłamać sobie i uczyć kłamać innych. Ona, która zawsze pamiętała o Warce, o kłosach żyta, podniesionych na polnej drodze. Ona, która z szewczenkowskich stron! Dawali jej czerwony dyplom i zobowiązali przed absolwentami do wypowiedzenia słowa wdzięczności „naszej partii i naszemu rządowi” za to, że ona, dziewczyna z szewczenkowskich stron, gdzie ludzie, którzy czarniejsi od czarnej ziemi niegdyś błąkali się, szli na pańszczyznę z dziećmi, gdzie było piekło, pod gwiazdą władzy radzieckiej doczekała się szczęśliwego życia. Powiedziano jej nawet, że z tej okazji może założyć wyszywaną koszulę i że z gazety „Wilna Ukrajina” (Panie, wybacz temu, kto wymyślił taką drwiącą nazwę!) przyjdzie fotograf, który koniecznie sfotografuje ten moment, kiedy będą jej wręczać dyplom, a jej wystąpienie (tekst którego był uzgodniony z biurem partyjnym wydziału) potem przekażą przez radio obwodowe. Tego dnia założyła wyszywaną koszulę Sofii. Kiedy wręczali jej dyplom, orkiestra grała tusz, ktoś z pierwszoroczniaków podarował kwiaty, ona nagle zobaczyła, jak z sali szła do niej Hanna Mykołajiwna z synem Andrijem (poznała go ze zdjęcia) i niosła bukiet z jeszcze niedojrzałego żyta. Pod Marią zachwiała się ziemia. Zobaczyła ojca, który zginął na wojnie, swoją koleżankę Warkę, która stała w otoczeniu swoich bliskich, którzy pomarli z głodu, zobaczyła te kłosy żyta, które podniosła na polnej drodze w Moryńcach. Zobaczyła swoją zniszczoną wieś i współmieszkańców, z których każdy w rękach trzymał po żytnim kłosie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Hanna Mykołajiwna podeszła, objęła ją i powiedziała, że to kłosy żyta, które przywiozła jej z rodzinnych stron. Teraz to żyto wyrosło i wykłosiło się. Kiedy wręczono ostatni dyplom, dziekan ogłosił, że teraz w imieniu tegorocznych absolwentów głos zabierze Maria, która pochodzi z krainy Szewczenki i ukończyła studia z wyróżnieniem. Usłyszała burzliwe oklaski. Ale nie widziała niczego, tylko swoją wieś w kłosach żyta. — Tak, jestem ze wsi Ozirne, która znajduje się niedaleko Moryńców Szewczenki. Moi przodkowie szli na pańszczyznę i prowadzili za sobą dzieci. Teraz moi ziomkowie idą na taką samą pańszczyznę, ale kołchozową. Po to, by przyjechać tutaj się uczyć, dostałam takie samo zwolnienie z tej pańszczyzny, jak mój rodak Taras Szewczenko. W rękach trzymam kłosy żyta, które wyrosły na Zachodniej Ukrainie w jednej ze wsi, w której kiedyś pomagaliśmy zbierać ziemniaki. Wyrosły one z tych kilku kłosów, które podniosłam na polnej drodze, tak jak kiedyś ojciec mojej koleżanki Warki. Jego za to skazano na pięć lat więzienia, skąd już nie wrócił, a jego rodzina zmarła z głodu w 1947 roku… Ostatnie słowa zagłuszył hałas, który podniósł się na sali. Jeszcze zdążyła zobaczyć wykładowców w prezydium, którzy z wykrzywionymi twarzami zerwali się na równe nogi i patrzyli w jej stronę, wymachując rękami. Do niej rzuciła się Mierka. Jeszcze zobaczyła, jak drogę zagrodził jej Andrij. Więcej nic nie pamiętała. Za oszczerstwa wobec radzieckiej rzeczywistości oraz wrogą działalność została wykluczona z komsomołu, z instytutu i anulowano jej dyplom. Na procesie jej koleżanki z grupy zeznawały, że prowadziła antyradziecką propagandę, oczerniała radziecki sposób życia, mówiła o kołchozowej pańszczyźnie i wielkim głodzie. Instytut Pedagogiczny wkrótce przeniesiono ze Lwowa do Drohobycza i połączono z tamtejszym Instytutem Pedagogicznym imienia Iwana Franki. Wielu lwowskich wykładowców nie chciało jechać na prowincję. Myrosława Huładi przez pewien czas pracowała w drohobyckim instytucie, ale wkrótce jej mąż, odpowiedzialny pracownik komitetu obwodowego partii, szybko załatwił jej pracę w Lwowskim Instytucie Nauk Społecznych, w dziale literatury. Nie było tajemnicą, w jakim celu została tam wdrożona. „Dla nas nie było wątpliwości — pisał ówczesny pracownik tego działu Roman Kyrchiw w artykule „Represjonowany dział literatury”, opublikowanym w kwietniowym numerze czasopisma „Dzwin” z 2014 roku — że do działu została specjalnie inkorporowana — „dla wzmocnienia”. Jako naukowiec nie wyróżniała się niczym znaczącym, zajmowała się bieżącą krytyką — głównie recenzowaniem utworów lwowskich literatów. Została przyjęta do Związku Pisarzy Ukrainy, miała szerokie preferencje wydawnicze we Lwowie. Przez pewien czas zachowywała się w dziale dość spokojnie…” W 1952 roku obroniła pracę kandydacką na temat „Problem pozytywnego bohatera w twórczości Dmitrija Furmanowa”, była autorką różnych artykułów o utworach literatury radzieckiej, najbardziej przodującej na świecie, a także książek: „Rysy współczesności. Notatki o szkicach i szkicopisarzach” (1962), „Wielkie lata. Drogi ukraińskiego radzieckiego szkicu, jego problemy i bohaterowie” (1968). Były też inne książki, które ukazywały się w dużych nakładach w Kijowie. Kierownikiem działu był Stepan Szczurat, syn akademika Wasyla Szczurata. Czuła, że uczona z niej żadna, w porównaniu z tymi, którzy pracowali obok, i kiedy w 1970 roku nadeszły kolejne wybory i termin pracy na stanowisku starszego pracownika naukowego dobiegał końca, to nie mogła przedstawić niczego, co nadawałoby się do wydawnictwa akademickiego. Nie wybrano jej ponownie na stanowisko. Tym samym dział podpisał na siebie wyrok. Mierka postanowiła pokazać wszystkim, gdzie raki zimują: do różnych organów partyjnych i KGB poleciały jej donosy na pracowników działu. Podczas zwolnienia M. Huładi dyrektorem instytutu był Myrosław Ołeksiuk, namiestnik komitetu obwodowego partii i jej faworyt. Świadomie dolewał oliwy do ognia. Pociągnęły się różnorodne kontrole. Pojawiło się specjalne postanowienie Lwowskiego Komitetu Obwodowego Partii o „istotnych błędach” w pracy działu, w wyniku czego S. Szczurat zmuszony był przejść na emeryturę. Kierownikiem działu zamiast niego została M. Huładi, która zdążyła w tym czasie zostać doktorem nauk. O prowokacyjnej roli Huładi pisała prasa zagraniczna, w szczególności amerykańska ukraińskojęzyczna gazeta „Swoboda”. Wreszcie w 1973 roku dział literatury zamknięto. Myrosławie Serhijiwnie szeroko otworzył drzwi Uniwersytet Lwowski, została profesorem na wydziale dziennikarstwa. Studenci mówili o niej: „Jaka była, taka jest”. Zmarła M. Huładi w 2002 roku, pochowana jest na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Dzięki Andrijowi i jego przyjaciołom Maria po roku wyszła z więzienia na wolność. Wkrótce wyszła za niego za mąż. Po odwilży i potępieniu kultu jednostki Stalina pozwolono jej pracować jako wychowawczyni w przedszkolu. Z każdych nowych zbiorów żyta, wyhodowanego z przywiezionych z Moryńców kłosów, robiła bukiet i niosła do pomnika Tarasa Szewczenki, który stał na podwórku jednej ze lwowskich szkół przy ulicy Łyczakowskiej. Od pewnego czasu pracownicy Muzeum Iwana Franki we Lwowie, gdzie pracowałem jako dyrektor, zauważyli, że każdego roku w dniu urodzin Iwana Franki, 28 sierpnia, ktoś kładzie bukiet dojrzałych kłosów żyta przy jego pomniku na podwórku muzeum. Ten bukiet zawsze był przewiązany żółto-niebieską wstążką. 28 sierpnia 2015 roku, kiedy w muzeum odbywało się tradycyjne święto „Przyjdźmy do Franki”, podeszła do mnie siwowłosa kobieta w wyszywanej koszuli oraz mężczyzna z dziećmi, jak się okazało, ich wnukami. Chłopiec i dziewczynka w rękach trzymali bukieciki dojrzałych kłosów żyta, przewiązanych żółto-niebieską wstążką. Tak właśnie poznaliśmy Marię. Ani Hanna Mykołajiwna, ani matka Marii nie doczekały się jej powrotu z więzienia. Odeszły obie na tamten świat, gdzie nie ma ani kołchozu, ani pańszczyzny, ani władzy radzieckiej…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

„Głód — Requiem” autorstwa Wołodymyra Łobody

Natalia HUMNYCKA, Lwów „Chwila znika, pod krzyżem Sodoma trwa”. Wołodymyr Łoboda „Siła ducha to zdolność powiedzenia „nie” wtedy, gdy cały świat chce usłyszeć „tak”. Erich Fromm W tym roku Ukraina czci trzy smutne jubileusze Hołodomoru — Ludobójstwa narodu ukraińskiego — 1922 — 95. rocznica, 1932 — 85. rocznica, 1947 — 70. rocznica. Tym tragicznym wydarzeniom w niepodległej Ukrainie poświęcono wiele badań naukowych, prywatnych inicjatyw, ekspedycji z zapisami żywych świadków tych nieludzkich prób, filmów dokumentalnych, utworów muzycznych i artystycznych. Jednak nie było zbyt wielu śmiałków, którzy w odległych latach 80. mogli otwarcie mówić o tej strasznej tragedii narodu ukraińskiego. Wśród nich jest Wołodymyr Łoboda — malarz, grafik, rzeźbiarz, architekt, poeta i eseista, wyrazisty przedstawiciel ukraińskiego undergroundu. Należy on do artystów, dla których sensem życia jest postrzeganie swojej epoki i czasu jako kwestii pamięci. Właśnie dlatego wspomnienia bliskich, krewnych, znajomych o Głodzie z lat 1932—33 skłoniły artystę-obywatela do wykonania 16 grafik z okazji 50-lecia tej smutnej daty. Stały się one podstawą książki „Głód — Requiem”. W czasie, gdy większość sławiła „szczęśliwe życie”, a wolność konała w łagrach, było to bez wątpienia wyzwanie. Na grafikach — „…życie pod krzyżem, jako symbol cierpienia, wyprostowania, honoru. Na szesnastej, końcowej grafice przedstawiono wojownika z mieczem (Nadzieja!), jako symbol wielkości człowieka, jego piękna, patos wieczności”. Te słowa należą do autora wstępu do książki, przyjaciela artysty Wasyla Stecyka. Każdej grafice towarzyszy wierszowany tekst autora. Warto przytoczyć tekst programowego wiersza książki „Siedzę” do pierwszej grafiki: „Siedzę /jak oszalały/ i niby nie bezsilny / czyżby /czyżby to prawda wszystko/ i co ona niesie /a pamięć ssie/ do cna wypija/ i dalej narzeka / swoje / i wymaga / i co ten krzyż / i z nieba palec / ślady na śniegu / odwilż / chwila znika / i pod krzyżem /Sodoma trwa”. Każde słowo jest pojemne, napełnione głębokim sensem, cierpieniem, wieloznaczną metaforą. Wołodymyr Łoboda ostro przeżywa ból i niepowetowaną stratę swojego narodu. Doskonale rozumie, że było to ludobójstwo narodu ukraińskiego, które doprowadziło do zniszczenia duchowej, intelektualnej warstwy Ukraińców. Dziś zbieramy owoce tej nieludzkiej zniewagi totalitarnego reżimu wobec swoich obywateli, głównie Ukraińców, głównie mieszkańców wsi. Do dziś głęboka trauma daje o sobie znać w niechęci do wspominania przeszłości, w obojętności wobec tej przeszłości. Diagnoza artysty-filozofa pokrywa się z diagnozą Jamesa Mace’a, który nazwał nasze społeczeństwo posttotalitarnym i postludobójczym ze wszystkimi dramatycznymi konsekwencjami. Jednak na ostatniej (16) grafice artysta wyraża wiarę i nadzieję w niezłomność, twardość ludzkiego ducha wobec wszelkich tragicznych okoliczności. Wołodymyr Łoboda — człowiek wolności, woli, godności, duchowego wyprostowania — swoją twórczością przekonuje nas, że tylko pamięć, katharsis oczyszczenia uczyni nas silniejszymi, duchowo bogatymi, skutecznymi. Poznajmy naszą przeszłość! Czcijmy zwycięskie tragiczne strony naszej historii! Pamiętajmy! Eduard OWCHARENKO Uroczystość „Chorał nieśmiertelności” odbywa się trzeci rok z rzędu. Pierwszy projekt koncertowy nosił nazwę „Chorał nieśmiertelności” (Cicha modlitwa), drugi — „Chorał nieśmiertelności” (Majdan). „Projekt „Chorał nieśmiertelności” — to znaczący wkład we wzmocnienie jedności Ukrainy, konsolidację społeczeństwa, sprzyja rozwojowi stosunków dyplomatycznych i międzynarodowych więzi kulturalnych, służy patriotycznemu i duchowemu wychowaniu obywateli. Ukraińską katastrofą XX wieku nazywa współczesna opinia publiczna Hołodomor 1932—1933 lat na Ukrainie, aktem ludobójstwa narodu ukraińskiego, dokonanego przez kierownictwo WKP(b) oraz rząd ZSRR w latach 1932—1933 poprzez organizację sztucznego masowego głodu, który doprowadził do wielomilionowych strat ludzkich na obszarach wiejskich na terytorium USRR oraz Kubania, których zdecydowaną większość stanowili Ukraińcy. Pod względem skali, okrucieństwa, cynizmu i zorganizowania ze strony komunistycznej władzy oraz skutków dla przyszłych pokoleń nie ma on analogii w historii ludzkości. Musimy mówić o przeszłości dla przyszłości, gdyż niepamięć rodzi bezduchowość, a pamięć narodu — to sto-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Chorał nieśmiertelności

W Narodowej Filharmonii Ukrainy z okazji Dnia Godności i Wolności oraz pamięci ofiar Hołodomoru odbył się koncert „Chorał nieśmiertelności” (Ewolucja Majdanu), który wszedł w skład Międzynarodowego cyklu koncertowego „Elitarne wieczory muzyki kameralnej Jewhenija Basalajewej”. Wśród organizatorów tego koncertu byli Departament Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej oraz Kulturalno-artystyczny Fundusz Charytatywny Jewhenija Basalajewej „Kijów-klasik”. strony historii, których nie można zniszczyć. Euromajdan rozpalił Ukrainę, obudził jej wolność, godność, sprawiedliwość, równość i tolerancję, bezpieczeństwo, humanizm, życzliwość, troskę o ludzi i przyrodę, walkę o dobro społeczeństwa, nietolerancję wobec korupcji, osobistą odpowiedzialność i inicjatywę, praworządność i sprawiedliwość, demokrację i pluralizm… Ewolucja Majdanu to Majdan na każdym skrawku ukraińskiej ziemi, w każdym domu, w głowach każdego z nas. To zmiana zasad gry, to czas konsolidacji, synergii i lokalnej instytucjonalizacji. Kiedy w kraju trwa wojna, sztuka schodzi na drugi plan. Ale kiedy grają muzy, armaty milkną”, — powiedziała kierowniczka projektu, Narodowa Artystka Ukrainy Jewhenija Basalajewa. Przed koncertem wystąpili Mykoła Żulynski, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Wołodymyr Ohryzko, minister spraw zagranicznych Ukrainy w latach 2007–2009, Iwan Wasiunyk, ukraiński polityk i działacz społeczny. Tego wieczoru przed warszawską… przed stołeczną publicznością wystąpili także znani ukraińscy śpiewacy, muzycy i zespoły twórcze. Również w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się jeszcze jeden koncert, poświęcony pamięci ofiar Hołodomoru. Podczas tego koncertu Akademicka Orkiestra Symfoniczna Filharmonii, Zespół Muzyki Akademickiej im. B. Łatoszynskiego Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy oraz Chór Kameralny „Kredo” wykonały utwory J. Brahmsa „Uwertura tragiczna”, S. Barbera „Adagio na smyczki”, E. Griega „Śmierć Ozego”. W drugiej części odbyła się światowa prapremiera „Requiem na solistów, chór i orkiestrę” O. Rodina.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Do skarbca kultury narodowej

Tetiana BUDAR, członkini NSŻU, NTSz, m. Brzeżany, obwód tarnopolski. Na owocną pracę obecnych modlitewnie pobłogosławili ojcowie Wołodymyr Zajczuk oraz Lew Kmetko. Z powitalnym słowem wystąpili: dyrektor muzeum Bohdana Łepkiego Iryna Uchman, doktor nauk ekonomicznych, profesor, dyrektor wydzielonej jednostki NUBiP Ukrainy „Brzeżański Instytut Agrotechniczny” Myron Żybak, zastępca mera miasta Ołeh Zacharkiw, główny specjalista wydziału oświaty rejonowej administracji państwowej Switłana Dańkiw, dyrektor Szkoły-Gimnazjum im. Bohdana Łepkiego w Brzeżanach Mykoła Budar, dyrektor Państwowego Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego w Brzeżanach Wasyl Zoryk. Treściwe i ciekawe były wystąpienia naukowców, w szczególności córki znanego badacza twórczości Łepkiego z Polski Mykoły Siwickiego, Anny Chraniuk (muzyk, wieloletni wykładowca języka ukraińskiego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, współorganizatorka corocznego festiwalu „Ukraińska Wiosna” w Poznaniu). Na posiedzeniu plenarnym Anna Chraniuk wystąpiła z referatem „Bój o autora 'Żurawi' (na podstawie rozdziału książki M. Siwickiego 'Zapiski szarego wołyniaka')”, w którym nakreśliła wieloletnią działalność swojego ojca na niwie badań nad Łepkim, represje ze strony władzy radzieckiej, których musiał doświadczyć, wydanie monografii „Bohdan Łepki: Życie i twórczość”. Współzałożycielka muzeum Bohdana Łepkiego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, laureatka Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej im. Braci Bohdana i Lewka Łepkich, sekretarz naukowy Państwowego Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego w Brzeżanach Nadia Wołyneć przewróciła karty historii muzeum Bohdana Łepkiego, zwróciła uwagę na działalność mecenasowską, ofiarność kuratora archiwum, fundatora muzeów dr. Romana Smyka. Kandydat nauk pedagogicznych, docent katedry języka ukraińskiego i metodyki nauczania prywatnej wyższej uczelni „Międzynarodowy Uniwersytet Ekonomiczno-Humanistyczny im. akademika S. Demianczuka”, członkini rady Rówieńskiej „Proświty” Lilia Owdijczuk zaprezentowała obecnym wydanie faksymilowe „Kobziarza” T. H. Szewczenki z 1941 roku z życiorysem i przedmową Bohdana Łepkiego, poświęcone 100-leciu Rówieńskiej „Proświty”. Dyrektor muzeum Bohdana Łepkiego Iryna Uchman i starszy pracownik naukowy Lidia Pytel przedstawiły wznowienie książki Bohdana Łepkiego „Pod cichy wieczór” (tarnopolskie wydawnictwo „Dżura”) — opowieść rodzinna z losem sentymentalizmu, utwór, który nie traci swojej aktualności i w naszych czasach. Jak zaznaczono w przedmowie, B. Łepki wszystko podporządkował temu, aby społecznie ostra „powieść-bajka” stała się czytelna. Autor osiągnął spójność utworu, stworzył świat artystyczny, w którym znalazło się miejsce na społecznie ostre konflikty i kolizje moralno-psychologiczne. Na konferencji wystąpili także kierownik wydziału naukowo-badawczego oraz kulturalno-oświatowego Państwowego Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego w Brzeżanach Paracij („Bohdan Łepki w środowisku socjokulturowym końca XIX w.: aspekty ochrony zabytków i wiedzy o nich”), młodszy pracownik naukowy Państwowego Muzeum Pamięci M. Hruszewskiego we Lwowie Sołomija Decyk („Zenon Kuzela – szkice do portretu”), sekretarz naukowy Instytutu Narodoznawstwa NAN Ukrainy, kandydat nauk historycznych, starszy pracownik naukowy Tamara Pacaj („Publikacje etnograficzne Zenona Kuzeli w gazecie 'Diło'”), starszy pracownik naukowy Muzeum Etnografii i Ekologii Kraju Karpackiego w Jaremczu Switłana Fłys („Bohdan Łepki i Jaremczańszczyzna”), doktorant Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”, nauczyciel języka i literatury ukraińskiej w szkole średniej I-III st. w Meczyszczowie Tetiana Trojan („Brzeżańszczyzna w twórczości B. Łepkiego”), kierownik katedry sztuki teatralnej, profesor Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Wołodymyra Hnatiuka, aktor Tarnopolskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. T. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy Wiaczesław Chimjak („Bohdan Łepki i teatr zachodnioukraiński końca XX w. – początku XXI w.”), zastępca dyrektora ds. naukowych Brzeżańskiego Muzeum Krajoznawczego Mykoła Prociw („Bohdan Łepki – Osyp Makowej: punkty styczne”), pracownik naukowy Brzeżańskiego Muzeum Krajoznawczego Oksana Holan („Katecheta gimnazjum w Brzeżanach ks. W. Dubycki”) i inni. Owocna była także praca sekcyjna konferencji. Oprócz wystąpień, uczestnicy konferencji wzbogacili zbiory muzeum cennymi darami — rzadkimi wydaniami Bohdana Łepkiego. W sali konferencyjnej wydzielonej jednostki NUBiP Ukrainy „Brzeżański Instytut Agrotechniczny” odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowa z udziałem międzynarodowym „Bohdan Łepki i jego rola w rozwoju ukraińskiej kultury narodowej”, poświęcona 145. rocznicy urodzin Bohdana Łepkiego oraz 135. rocznicy urodzin Zenona Kuzeli. Organizatorzy — obwodowe muzeum komunalne Bohdana Łepkiego oraz wydzielona jednostka Narodowego Uniwersytetu Biozasobów i Zarządzania Środowiskiem Ukrainy „Brzeżański Instytut Agrotechniczny” przy wsparciu Rady Obwodowej w Tarnopolu, obwodowej administracji państwowej, wydziału kultury obwodowej administracji państwowej. Uczestnikami konferencji byli naukowcy z placówek edukacyjnych, muzeów i rezerwatów Tarnopolszczyzny, Lwowszczyzny, Iwano-Frankowszczyzny, Rówieńszczyzny oraz Polski.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

W Czernihowie uczczono Bohdana Lepkiego

Ihor KOCIUBYŃSKI, dyrektor Czernihowskiego Literacko-Memoriałowego Muzeum-Rezerwatu im. M. Kociubyńskiego, zastępca przewodniczącego Czernihowskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” 17 listopada w Czernihowskim Muzeum-Rezerwacie Literacko-Memorialnym im. M. Kociubynskiego odbyło się ósme spotkanie artystycznego projektu „Michajło Kociubynski w kręgu przyjaciół”, poświęcone znanemu ukraińskiemu pisarzowi i działaczowi społecznemu Bohdanowi Lepkiemu z okazji 145. rocznicy jego urodzin. Bohdan Sylwestrowycz był duchowo związany z ziemią czernihowską, przyjaźnił się i korespondował z klasykiem literatury ukraińskiej Michajłem Kociubynskim. Goście wysłuchali opowieści prowadzącej projekt, zastępczyni dyrektora Muzeum-Rezerwatu im. M. Kociubynskiego ds. pracy naukowej Natalii Kociubynskiej, o znanym poecie i prozaiku, malarzu i krytyku sztuki, badaczu procesów literackich i tłumaczu, autorze tekstów licznych utworów muzycznych oraz teoretyku fenomenu Ukraińskiego Strzelectwa Siczowego, wybitnym pedagogu i aktywnym działaczu społecznym B. S. Lepkim. Zaprezentowano filmy wideo o tarnopolskim i бережańskim okresie życia B. Lepkiego, a także film o Bohorodyczniim Miejscu Zarwanicy na Tarnopolszczyźnie, dokąd co roku pielgrzymują setki tysięcy ukraińskich pielgrzymów. Pod względem ilości napisanego Bohdan Lepkyj ustępuje w literaturze ukraińskiej tylko Iwanowi Frankowi. Ogółem twórcza spuścizna Lepkiego obejmuje ponad 80 własnych książek, do których należą cykl powieści „Mazepa”, nowele, opowiadania, bajki, wspomnienia, zbiory wierszy i poematów, a także przekłady, rozprawy literaturoznawcze, artykuły o charakterze literackim i artystycznym, publikowane w licznych gazetach, czasopismach, almanachach, kalendarzach, zbiorach; jest on redaktorem i wydawcą 62 tomów utworów klasyki ukraińskiej z gruntownymi badaniami, przypisami i komentarzami. Bibliografia dzieł Bohdana Lepkiego liczy do tysiąca pozycji. Jakie było życie tej wyjątkowej osobowości? Jak ułożyły się losy jego rodziny? W jaki sposób splotły się drogi Bohdana Lepkiego i Michajła Kociubynskiego? Jakie życiowe przeszkody musiał pokonać w czasie wojny i w okresie międzywojennym? Na te i wiele innych pytań słuchacze otrzymali odpowiedź podczas wydarzenia. Goście wysłuchali także pieśni do słów Lepkiego „Słyszysz, bracie mój”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

„Przykład wysokiej służby ukraińskiemu Słowu”

12 listopada 2017 roku w Iwanofrankiwskim Domu Ludowym „Proświta” odbyła się uroczysta akademia „Jednoczmy się w miłości do ojczystego języka i kultury” z okazji 145. rocznicy urodzin jednego z najwybitniejszych ukraińskich pisarzy pierwszej połowy XX wieku, Bohdana Sylwestrowycza Łepkiego. Switłana BRESŁAWSKA Uroczystość została jednak przyćmiona smutną wiadomością — śmiercią krajoznawcy, działacza społecznego, łącznika UPA Wasyla Huka, dlatego rozpoczęła się modlitwą za wszystkich, którzy oddanie służyli Ukrainie słowem i czynem, walką i niezłomnymi przekonaniami. Tragicznie, a zarazem uroczyście zabrzmiała pieśń do słów Lewka Łepkiego „Widzisz, bracie mój” w wykonaniu wszystkich obecnych. Z okolicznościowymi przemówieniami wystąpili: przewodniczący Iwanofrankiwskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, docent katedry literatury ukraińskiej, zasłużony pracownik kultury Ukrainy — Jewhen Baran, redaktor literacki Klubu ukraińskiej inteligencji im. B. Łepkiego — Lubomyra Dżandżałas oraz reżyserka uroczystości — Marija Sołodczuk. Uroczyście i wzruszająco brzmiały pieśni w wykonaniu uczniów dziecięcej szkoły muzycznej nr 2 im. W. Barwińskiego — Jarosława Andrusiaka, Wiktorii Łuczyn (klasa N. Kowlowej), laureatki ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów — Wiktorii Wataszczuk, studentki PNU — Marii Sankowycz, wychowanki warsztatu wokalnego „Muza IF” — Tetiany Czobanu, nauczycielki Pawliwskiego Zespołu Szkół — Chrystyny Popadyneć oraz zespołu seminarzystów Iwanofrankiwskiego Seminarium Duchownego im. Jana Złotoustego. Wiersze Bohdana Łepkiego czytali studenci Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka — Sofija Hnatuszko, Marjana Haran, Julija Maruniak, Jana Todawczycz oraz dyrektor Domu Kultury w Pawliwce Marta Waceba. Fragment poematu B. Łepkiego „W Świątyni świętego Jura” deklamowali seminarzyści Wasyl Kinach, Wasyl Majka, Ołeksej Stroński oraz uczennica szkoły średniej w Starym Liścu Tetiana Czobanu. Na zakończenie uczestnicy koncertu oraz wszyscy obecni na sali wykonali państwowy Hymn Ukrainy. Z wystąpienia przewodniczącego IOO NZPU Jewhena Barana: Łepkyj był inteligentem, szlachcicem. Łepkyj był arystokratą. Bez Łepkiego nie byłoby „Młodej Muzy”, bez Łepkiego nie byłoby ukraińskiego galicyjskiego modernizmu początku XX wieku. „To Bodio — jak czule nazywał go Petro Karmanskyj we wspomnieniach „Ukraińska bohema” z 1936 roku — to Bodio przywiózł do nas ducha europejskiej moderny. To dzięki Bodiowi dowiedzieliśmy się, że możemy mówić i pisać coś innego, nie tylko płakać, nie tylko mówić o biednej wsi i o biednym chłopie, bo on zawsze jest biedny. A trzeba też mówić o tym, do czego rwie się dusza, i to też nam Bodio odkrył” — pisał Karmanskyj w swoich wspomnieniach. Oczywiście, że Łepkyj to rodzina kapłańska, to Marko Murawa — jego ojciec. Wielki estetyczny i światopoglądowy wpływ miał na Bohdana Łepkiego właśnie jego ojciec Sylwestr Łepkyj. Bohdan Łepkyj ciężko przeżył śmierć ojca w 1900 roku. Od 1898 roku mamy, słyszymy i czytamy słowo Bohdana Łepkiego. Wyszła jego pierwsza książeczka „Ze wsi” — opowiadania, proza, a już od 1901 roku — poezja „Wstążki”. Już 107 lat słuchamy i zachwycamy się tą pieśnią, tym ukraińskim requiem „Widzisz, bracie mój”, napisanym w 1910 roku, opublikowanym w 1912 roku, a w 1915 roku Lewko Łepkyj — młodszy brat Bohdana — napisał muzykę i już ta pieśń rozbrzmiewała na frontach I wojny światowej. Śpiewali ją Strzelcy Siczowi. My śpiewamy ją dzisiaj. W 1998 roku miałem szczęście być w Krakowie, kiedy na Uniwersytecie Jagiellońskim odsłaniano tablicę pamiątkową Bohdanowi Łepkiemu, bo Bohdan Łepkyj bardzo wiele lat przepracował na Uniwersytecie Jagiellońskim — wykładał język ukraiński od 1899 do 1914 roku, a potem od 1925 do 1939 roku. Kiedy Polska upadła z początkiem II wojny światowej, Łepkyj okazał się nikomu niepotrzebny, o Łepkim zapomniano i Łepkyj spłonął. Spłonął z zapomnienia: cicho odszedł w lipcu 1941 roku. I dzisiaj, kiedy mówimy o Łepkim, musimy nie tylko pamiętać o tej pieśni, która nas porusza, sentymentalnie rozczula, ale musimy pamiętać też o „Mazepie” — pentalogii, którą zaplanował w 9 księgach, a zrealizował w 7. Bez tego dzieła długo myślelibyśmy, co my za naród, dlaczego nie mamy przywódcy-męża stanu. Łepkyj stworzył utopijną ideę, utopijnego męża stanu. A dzisiaj badania współczesnych historyków potwierdzają, że Łepkyj się nie pomylił — w Mazepie rzeczywiście mieliśmy jednego z wielkich mężów stanu, bo właśnie Iwan Mazepa, właśnie Petro Doroszenko, a potem — w XIX wieku — „Cyrylo-Metodiańczycy”, a następnie — Iwan Franko, a potem — Ukraińscy Strzelcy Siczowi — to to ogniwo naszej drogi, które stworzyło nasze Państwo Ukraińskie. O które i dzisiaj walczymy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Konkurs został założony z mojej inicjatywy jako narodowy. W 1994 roku odbył się Pierwszy, a w lutym 1998 roku, w 60. rocznicę urodzin Maestro, — Drugi narodowy konkurs dyrygentów imienia Stepana Turczaka. Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z 24 września 2005 r. nr 956 konkurs uzyskał status międzynarodowego z odbywaniem się co cztery lata. Jego współzałożycielami, zgodnie z Postanowieniem, zostały Ministerstwo Kultury Ukrainy oraz Kijowska Miejska Administracja Państwowa. Pierwszy międzynarodowy konkurs dyrygentów imienia Stepana Turczaka odbył się w listopadzie 2006 roku, drugi — w listopadzie 2010 roku. — III Międzynarodowy konkurs dyrygentów imienia S. Turczaka miał odbyć się od 20 lutego do 1 marca 2014 roku, ale ze względu na sytuację społeczno-polityczną, która wytworzyła się w tamtym czasie w państwie, decyzją Komitetu Organizacyjnego konkurs dwukrotnie przekładano, chociaż złożono 56 zgłoszeń z 19 krajów świata. Ministerstwo Kultury Ukrainy i jego szef Jewhen Nyszczuk odpowiedzialnie podeszli do konieczności dalszego prowadzenia konkursu. Podjęto decyzję o rozpoczęciu konkursu 26 listopada. Wydzielono środki, przeprowadzono całą pracę organizacyjną. Stepan Wasylowycz postawił

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Pamięci wybitnego dyrygenta

i wznowił ponad 50 spektakli. Wyprowadził naszą sztukę operową na światowy poziom. To on włączył do teatru kompozytora Jewhena Stankowycza. Po tym Jewhen Fedorowycz stworzył wiele baletów i oper. 2017 to rok Jewhena Stankowycza, gdyż w tym roku artysta obchodzi jubileusz. W ramach konkursu odbędzie się koncert, na którym studencka orkiestra symfoniczna NMAU będzie wykonywać jego utwory. Tegoroczny Trzeci międzynarodowy konkurs otwiera się w Podczas konferencji prasowej Narodowej Operze Ukrainy spektaklem „Śpiąca królewna”, którego dyrygentem-inscenizatorem był Stefan Turczak. Trzy tury otwartych przesłuchań konkursowych będą odbywać się w Wielkiej Sali imienia Bohatera Ukrainy Wasyla Slipaka NMAU im. P. I. Czajkowskiego. Zamknięcie i nagrodzenie odbędzie się w Sali Kolumnowej imienia M. W. Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy. Wszystkie przesłuchania konkursowe oraz koncert finałowy laureatów odbędą się z udziałem Narodowej Zasłużonej Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy (kierownik artystyczny i główny dyrygent — Wołodymyr Sirenko). Mistrzostwo konkursowiczów oceniać będzie autorytatywne jury, w skład którego wchodzą: Jewhen Stankowycz (przewodniczący jury) — kompozytor, Bohater Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, profesor, akademik NAMU; Wołodymyr Rożok (zastępca przewodniczącego jury), Wołodymyr Sirenko — dyrygent, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, profesor, członek korespondent NAMU; Pawło Dla boha (Szwajcaria) — dyrygent; Kaciaryna Dułowa (Białoruś) — doktor nauk o sztuce, rektor Białoruskiej Państwowej Akademii Muzycznej, Normumin Sułtanow (Uzbekistan) — artysta ludowy Republiki Uzbekistan; Mikica Jewtić (Serbia) — dyrygent. Na konkurs wpłynęły 34 zgłoszenia. Do udziału w rywalizacji dopuszczono 21 kandydatów. W drugiej turze pozostanie 12, w trzeciej — 5 uczestników. Zwycięzcy otrzymają nagrody: I miejsce — 5 tysięcy dolarów, II — 4 tysiące, III — 2 tysiące, dyplomanci — po 500. Przewidziano także nagrody specjalne. W konkursie będzie reprezentowanych 13 krajów: Białoruś, Izrael, Iran, Hiszpania, Niemcy, Polska, Rumunia, Serbia, Singapur, Uzbekistan, Ukraina, Francja, Hiszpania. A w lutym przyszłego roku planujemy przeprowadzić sympozjum „Turczak i światowa kultura operowa”. Odbędą się mistrzowskie klasy, a także konferencja, na którą przygotowują ciekawe referaty nasi uczeni, młodzi badacze, doktoranci. P. S. Materiał o koncercie finałowym konkursu i nagrodzeniu zwycięzców czytajcie w następnym numerze „SP”. nęła łabędzica”. Twórczość Tarasa Szewczenki przedstawili dumą „Ślepy” z poematu „Niewolnik” (orkiestracja W. Marunycza) i dwoma chórami z opery „Hajdamacy” (muz. O. Biłasza), a współczesną muzykę — rapsodią Łesi Dyczko „Myśl”. W drugiej części brzmiały głównie utwory, których aranżację, orkiestrację oraz opracowanie wykonał Mykoła Hwozdź. Są to ukraińskie pieśni ludowe „Wziąłbym ja bandurę”, „Wstaje chmura zza limanu”, „Po ogródku chodzę”, „Skrzypce by nie grały”, „Ty mówiłaś przyjdź, przyjdź”, „Czarne brwi, kare oczy”, „Oj pękła obręcz”, „Jechał kozak za Dunaj” i inne. Pieśniarskie numery harmonijnie uzupełniały wersy poetyckie T. Szewczenki, W. Symonenki, P. Kulisza, O. Juszczenki, Ja. Czornohuza, A. Zerenka w wykonaniu Bohatera Ukrainy, laureata Nagrody Szewczenkowskiej, artysty ludowego Anatolija Palamarenki. Wdzięczna publiczność długo oklaskiwała dyrygenta — kierownika artystycznego kapeli, artystę ludowego Ukrainy Jurija Kuracza, zasłużonego artystę Ukrainy Rusłana Szewczenkę, laureatkę międzynarodowych konkursów Tetianę Żurawel, solistów Romana Pochodnię, Serhija Zacharcza, Ołeksija Sawczuka, Serhija Borysenkę, Maksyma Wołowodenkę, Jurija Tyszczuka, Ołeksandra Nikulina, Serhija Melnyka, Jarosława Zwieriewa, wszystkich wykonawców kapeli. Dla Ołeksija Bojara tego wieczoru odbył się debiut jako dla dyrygenta. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO W stolicy odbywa się wielkie święto muzyczne — Trzeci międzynarodowy konkurs dyrygentów imienia Stepana Turczaka — jednego z najwybitniejszych dyrygentów XX wieku. W przeddzień festiwalu w foyer Wielkiej Sali Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy odbyła się konferencja prasowa dla dziennikarzy. Proponujemy fragmenty wystąpienia Wołodymyra Rożka, rektora NMAU im. P. Czajkowskiego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Historia filmowa opery

W Mистецько-концертному центрі im. I. Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy zaprezentowano projekt artystyczny „Iwan Kozłowski i muzyczne kino Ukrainy”. Pierwszą częścią tego projektu stał się wieczór opery i kina „Zaporożec za Dunajem”. Jego inicjatorką jest ludowa artystka Ukrainy Larisa Kadocznikowa. Liczba filmów, zapisów filmowych i archiwalnych nagrań z udziałem Iwana Semenowicza Kozłowskiego jest jedną z największych wśród wszystkich tenorów świata. Wybitny ukraiński śpiewak zainicjował nagranie płyty z operą Semena Hułaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem” oraz zdjęcia jednoimiennej filmowej opery, która stała się jednym z pierwszych przykładów ukraińskiego muzycznego kina. Ekranizacja opery dała milionom widzów możliwość dotknięcia złotego muzycznego dziedzictwa naszego narodu. Film zrealizowano w tragicznym 1937 roku. Dlaczego właśnie wtedy? W 1936 roku wybitny działacz ukraińskiej kultury Wasyl Awramenko zekranizował w USA operę „Natalka Połtawka”. Zaraz po tym, z polecenia partii, ukraiński reżyser i rzeźbiarz Iwan Kawaleridze nakręcił własną „Natalkę…”. A już rok później zekranizował także „Zaporożca za Dunajem”, tym razem wyprzedzając swojego amerykańskiego kolegę. Główne role wykonali Anastasija Lewycka i Ołeksandr Serdiuk — rodzice znanego ukraińskiego aktora Lesia Serdiuka. Partię wokalną Andrija wykonywał Iwan Kozłowski. Istnieje łącznie pięć ekranizacji tego muzycznego arcydzieła i każda z nich jest na swój sposób unikalna. Cechą szczególną pierwszej ekranizacji było to, że w kadrze niemal brakuje synchronizacji dźwięku z artykulacją śpiewaków: gdy słychać głos, w kadrze nie ma wykonawcy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Pieśni o kozackiej sławie

Kolejna wersja to film Wasyla Łapoknysza, którego telewizyjna premiera odbyła się 21 lipca 1953 roku. Produkcja Kijowskiej Studii Filmowej, opracowanie literackie Maksyma Rylskiego. Role wykonują i śpiewają Iwan Patorżynski, Marija Łytwynenko-Wohłemut, Jelyzaweta Czawdar, Mykoła Szeluszko. O ile pierwszy film kręcono w plenerze, to ten w całości w pawilonach studia filmowego. W 1986 roku pojawił się film Jurija Sujarka. W roli Karasia wystąpił Fedir Stryhun, śpiewał Wadlen Hryciuk. Partię Andrija wykonał Anatolij Sołowjanenko, a Odarkę grała i śpiewała Marija Stefiuk. Pani Marija wykonywała rolę Odarki także w ostatniej jak dotąd ekranizacji opery, którą w 2007 roku zrealizował Mykoła Zasiejew-Rudenko. W filmie wystąpili również Bohdan Beniuk (śpiewa Mykoła Szopsza), Wołodymyr Hryszko, Tetiana Hanina, Iwan Ponomarenko. Widzowie mieli okazję obejrzeć fragmenty ekranizacji „Zaporożca za Dunajem” z lat 1937, 1953 i 2007. Laureatka międzynarodowych konkursów Nadija Nowosiłowa wykonała ukraińskie pieśni ludowe „W kinci hrebli” oraz „Na wulyci skrypka hraje”. Solistka Narodowej Operetki Ukrainy Wałerija Tulis podarowała dwie pieśni Oksany z opery „Zaporożec za Dunajem” — „Misiaciu jasnyj” oraz „Pryłyn, pryłyn, kozacze mij”. Jednak chyba najwięcej wdzięcznych oklasków zebrali soliści Operowego Studia Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego Kateryna Jeroszkina oraz Wasyl Kołybak, którzy przedstawili sceny Odarki i Karasia. Aktorzy już nie pierwszy rok mistrzowsko wykonują te role na scenie Operowego Studia. Zwieńczeniem wieczoru, który przygotowała i poprowadziła Tetiana Zozula, stała się „Modlitwa Andrija” z opery filmowej „Zaporożec za Dunajem” z 1937 roku w wykonaniu Iwana Semenowicza Kozłowskiego. W Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się koncert Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy im. H. I. Majborody „Duma kozacka, sława kozacka!”. Poświęcono go 80. rocznicy urodzin artysty ludowego Ukrainy Mykoły Hwozdia (1937—2010). Mykoła Petrowycz Hwozd był wirtuozem bandury i jednocześnie utalentowanym dyrygentem, miał doświadczenie w pracy z kapelami bandurzystów, posiadał sztukę aranżacji i orkiestracji repertuaru niezbędnego kapeli, miał cenne doświadczenie kierownicze, gospodarcze i pedagogiczne. Pomogło mu to z powodzeniem wcielać w życie wybraną koncepcję kapeli — męski chór śpiewa przy złożonym profesjonalnym akompaniamencie bandur, których barwa dominuje wśród orkiestrowych kolorów. Artysta urodził się w Dniepropietrowsku, obecnie — Dniepr (Sichesław). W 1948 roku, w wieku 11 lat, zaczął uczyć się gry na bandurze dzięki szkolnemu nauczycielowi Wasylowi Sydorence, który zaszczepił miłość do tego instrumentu, wychował w patriotycznym ukraińskim duchu przyszłego kierownika kapeli. W 1956 roku Mykoła Hwozd wstąpił do Dniepropietrowskiej Szkoły Muzycznej (klasa bandury), w 1958 — do Kijowskiego Państwowego Konserwatorium w klasie wybitnego bandurzysty-wirtuoza, śpiewaka i dyrygenta Andrija Bobyra. Po ukończeniu konserwatorium w 1962 roku został dyrektorem studia przy Państwowej Kapeli Bandurzystów Ukrainy. Z czasem, w latach 1973—1975, pracował jako dyrygent kapeli. Od 1975 do 1977 roku — na stanowisku inspektora wydziału muzyki Ministerstwa Kultury USRR. Od 1977 roku Mykoła Petrowycz Hwozd był dyrektorem generalnym, kierownikiem artystycznym i głównym dyrygentem Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy im. H. I. Majborody. W 1979 roku został uhonorowany tytułem „Artysta Ludowy Ukrainy”. A w 1983 roku kierowany przez niego zespół został laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Przez 23 lata Mykoła Petrowycz był niezmiennym przewodniczącym jury Republikańskiego Festiwalu Sztuki Kobzarskiej „Święto Weresaja” we wsi Sokyrynci w obwodzie czernihowskim. Jest autorem zbiorów repertuarowych „Szkoła gry na bandurze” dla dziecięcych szkół muzycznych (5 klas), trzech zbiorów dla szkół muzycznych „Oj Boże, Boże, zhlansia na nas”, „Hraj, moja banduro”, „Dzweny, banduro!”. Odznaczony orderem „Za zasługi” III stopnia, orderem Jarosława Mądrego III stopnia. Lata kierowania przez Mykołę Hwozdia (1977—2010) Narodową Zasłużoną Kapelą Bandurzystów Ukrainy im. H. I. Majborody — to epoka w rozwoju muzykowania na bandurze, lata aktywnego twórczego poszukiwania i pewnego profesjonalnego wzrostu do poziomu wiodącego zespołu artystycznego, który godnie reprezentuje narodową kulturę muzyczno-wizualną na Ukrainie i w świecie. W pierwszej części koncertu wykonywano głównie utwory poświęcone bohaterskiej przeszłości narodu ukraińskiego: „Duma o Poczajowskiej Matce Bożej”, „Duma o Suprunie”, „Duma o Neczaju”, „Duma o Bondariwnie”, „Pieśń o Morozenku”, ukraińskie pieśni ludowe „Czeres pole szyrokeje” oraz „Oj kryk-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Portret Hnatiuka pędzla Bojczuka. W 135. rocznicę urodzin artysty

Romana Czeremszynska, współzałożycielka, dyrektor Etnograficzno-Pamiętnikarskiego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka, wieś Wełesniw, rejon monasterzyski, Tarnopolszczyzna. Jako 16-letni młodzieniec Mychajło Bojczuk trafił do Lwowa, zatrudnił się w studiu artystycznym. Właśnie tutaj w 1898 roku artyści Iwan Trusz, Julian Pankewycz, krajan z Ustia-Zełenoho, oraz architekt Wasyl Nahirnyj założyli „Towarzystwo dla rozwoju ruskiej sztuki”. Z pomocą Mychajłowi Bojczukowi przyszło Naukowe Towarzystwo imienia Szewczenki, któremu od 1897 roku przewodniczył Mychajło Hruszewski, zapewniając zdolnemu młodzieńcowi wsparcie materialne, aby mógł kontynuować studia w Wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych. Po półtorarocznej nauce, na żądanie NTSz w 1900 roku musiał przenieść się na studia do Krakowa. Tutaj wstępuje do Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, którą ukończył w 1905 roku. Oprócz tego warto odnotować pełną poświęcenia rolę metropolity Andrzeja Szeptyckiego jako mecenasa. W tym czasie doszło do jego znajomości z Mychajłem Bojczukiem, który przypadł mu do gustu, gdyż był żarliwym, utalentowanym artystą. Mychajło Bojczuk zbliża się do swoich krajanów — poety i malarza Bohdana Łepkiego, artysty Juliana Pankewycza, etnografa i folklorysty Wołodymyra Hnatiuka. Może dla wielbicieli dorobku twórczego Mychajła Bojczuka, który jest dziś bardzo skromny, bo wszystko zostało zniszczone, sensacją będzie to, że jednak zachowała się jedna praca olejna — portret akademika Wołodymyra Hnatiuka, która wyszła spod pędzla wielkiego mistrza. Portret namalowany został zapewne w okresie, gdy Mychajło Bojczuk studiował w Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Wtedy często spotykał się z Wołodymyrem Hnatiukiem — sekretarzem Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki, gdyż Bojczuk uczył się za środki tej instytucji. Na portrecie artysta przedstawił 30-letniego uczonego w jego gabinecie pracy. Młody uczony siedzi przy stole w głębokiej zadumie z piórem w ręku, oderwawszy się na chwilę od pilnej pracy nad nową pracą naukową czy zbiorem folkloru. Ta praca Mychajła Bojczuka do jesieni 1965 roku przechowywana była we Lwowie u krewnych Wołodymyra Hnatiuka – szwagra Iwana Bodnara (byłego wykładowcy gimnazjum tarnopolskiego — R. Cz.) i jego zięcia — ukraińskiego artysty Hryhorija Smolskiego, który zresztą odrestaurował ten portret. Jesienią 1965 roku wyjęli portret ze wspaniałej ramy bagietowej i przekazali go Ukraińcowi z Preszowa Mykole Muszyncie (wschodnia Słowacja), u którego przechowuje się on do dziś. A ramę, która pozostała po pracy Mychajła Bojczuka, przywieziono wraz z innymi pamiątkami rodziny Wołodymyra Hnatiuka do jego muzeum w Wełesnewie. Umieszczono w niej kolorową kopię, którą namalował z reprodukcji portretu uczonego lwowski artysta Bohdan Romanec i podarował domowi akademika w dniach obchodów 100-lecia urodzin Wołodymyra Hnatiuka w maju 1971 roku. Wszystkie dzieła niezrównanego mistrza władza starała się zniszczyć. Tak w Muzeum Narodowym we Lwowie, gdzie M. Bojczuk pracował na początku XX wieku, wycofano do specjalnego funduszu i zniszczono, zgodnie z dokumentami, wszystkie dzieła z ustalonym autorstwem M. Bojczuka. Cudem zachowało się kilka prac, które na początku lat 80. XX wieku, dzięki współczesnej mistrza i jego znajomej, zostały zidentyfikowane jako prace Mychajła Lwowycza. Dziś zbiory Muzeum Narodowego we Lwowie liczą czternaście dzieł M. Bojczuka: cztery ikony i dziesięć rysunków wykonanych na papierze gwaszem. Mamy nadzieję, że jeden z najbardziej autorytatywnych i największych znawców Hnatiuka na świecie, akademik NAN Ukrainy Mykoła Muszynka, przekaże portret Wołodymyra Hnatiuka pędzla Mychajła Bojczuka, który będzie mieścił się w swojej ramie. I już na zawsze zamieszka w gabinecie pracy Wołodymyra Hnatiuka w jego muzeum w Wełesnewie. Z okazji 125. rocznicy urodzin Mychajła Bojczuka, za środki Romany i Ostapa Czeremszynskich oraz dzięki wsparciu wydawcy Wasyla Balucha z Tarnopola, ujrzało światło dzienne 1000 pocztówek z portretem Wołodymyra Hnatiuka, który namalował artysta M. Bojczuk — tegoroczny jubilat. 155 lat temu, 24 listopada 1862 roku, w miasteczku Horodyszcze nad rozmarzoną Olszanką urodził się Iwan Szczohołiw. Utalentowany młodzieniec nie zdobył gruntownego wykształcenia, ponieważ pochodził z niezamożnej rodziny. Uniwersytetami stały się książki, które czytał wszystkie, jakie tylko wpadały mu w ręce. Najbardziej szanował „Kobziarza” Szewczenki, czytać go nie przestawał do końca swoich dni. Pochodząc z ludu, dobrze znał życie w jego troskach i radościach, i już od siedemnastego roku życia zaczął brać udział w amatorskich przedstawieniach w Krzemieńczuku, Charkowie i Jekaterynosławiu (obecnie Dniepr). Wtedy narodowe życie kulturalno-artystyczne na Ukrainie dopiero się budziło. I nasz krajan był jednym z uczestników tego przebudzenia, współpracownikiem fundatorów rodzimego teatru Marka Kropywnyckiego, Mychajła Staryckiego, braci Tobilewyczów, z którymi łączyły go nie tylko dobre relacje międzyludzkie, ale i twórcza współpraca. Już pierwsza sztuka Iwana Tohobocznego (takie nazwisko literackie), napisana w 1885 roku („Świńskie serce”) i wystawiona na scenie charkowskiego teatru, miała niemały sukces u widzów. Jedną z ról w niej wykonywał autor. Od tego czasu rozpoczęła się błyskotliwa kariera teatralna Szczohołiwa, której rozkwit przypadł na przełom XIX i XX wieku. Był organizatorem i kierownikiem zespołu teatralnego w Charkowie, który przez kilka lat z powodzeniem koncertował w dużych miastach Imperium Rosyjskiego. Właśnie w tym okresie Tohoboczny pisze najlepsze sztuki: „Zagubiony raj” i „Żydówka-wychrzta” (1896 r.), „Duszołupy” (1898 r., według motywów francuskiego pisarza Émile’a Zoli „Teresa Raquin”), „Matka-służebnica” oraz „Kochajcie się, czarnobrewe” (obie według poematów T. Szewczenki „Służebnica” i „Kateryna”). Jego sztuki „Bojownicy o marzenia” (1903 r.) oraz „Buntownicy” (1906 r.) zalicza się do realistycznego dramatu społecznego, a w „Czarownicy” (1905 r.) oraz „Śmierci za wolność” (1921 r.) przedstawiono rewolucyjne wydarzenia lat 1905—1906 i 1917. Ogółem Iwan Szczohołiw-Tohoboczny napisał ponad 30 sztuk, z nich około dziesięciu — według motywów utworów znanych pisarzy. Po 1917 roku życie mieszkańca Horodyszcza drastycznie się zmieniło, powraca w rodzinne strony, pracuje w przedsiębiorstwach Steblewa i Korsunia jako reżyser placówek kulturalno-oświatowych, angażuje miejscową ludność w sztukę teatralną. Potem przeprowadza się do Irpienia, gdzie zmarł 9 października 1933 roku. Imię Iwana Szczohołiwa-Tohobocznego jest niesprawiedliwie zapomniane. Dotyczy to przede wszystkim jego przebogatej twórczości, która odzwierciedla całą epokę historyczną. Być w tamtych czasach ukraińskim inteligentem, a tym bardziej pisarzem, było nie tylko nieprestiżowo, ale i niebezpiecznie. Należy więc tylko podziękować naszemu krajanowi za patriotyzm, za to, że budził świadomość narodową. I choć ostatni raz jego utwory wydawano równo 45 lat temu, one jeszcze trafią do widza zarówno w wykonaniu scenicznym, jak i jako porywające filmy fabularne. Prawdziwy talent jest nieśmiertelny. Wybitny ukraiński malarz, wielki mistrz sztuki monumentalnej i sztalugowej Mychajło Lwowycz Bojczuk urodził się 30 października 1882 roku we wsi Romanówka w rejonie trembowelskim na Tarnopolszczyźnie, w wielkiej chłopskiej rodzinie. Uczył się w miejscowej szkole wiejskiej. Jej dyrektor Kowalewski, widząc zdolności i wielką miłość do malowania, przekonał ojca, by oddał starszego syna na dalsze studia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Korzenie karmią i trzymają drzewo

Zbliża się prawosławne święto świętego Mikołaja Cudotwórcy. We wsi Szewczenkowe (dawniej Kereliwka), na świętej ziemi Tarasa, mieszka prosty, skromny człowiek, który nosi imię tego Chrystusowego Świętego Hierarchy Mikołaja. Dobrych uczynków dla ludzi dokonał tyle, że chciałoby się o nim opowiedzieć. „SBS”; materiały z książki autora zostały wykorzystane przy pisaniu scenariusza do filmu dokumentalno-fabularnego „I ja jednak żyłem” w reżyserii Ołeksandra Denysenki. Mykoła Łysenko jest jednym ze współzałożycieli Ogólnoukraińskiego dobroczynnego kulturalno-naukowego funduszu im. T. H. Szewczenki, od ponad dwudziestu lat kieruje Szewczenkowskim oddziałem Fundacji im. Tarasa Szewczenki, propaguje dziedzictwo kulturowe T. H. Szewczenki, spotyka się z uczniami szkół ogólnokształcących i studentami uczelni, wygłasza referaty na konferencjach naukowo-praktycznych zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. W ciągu ostatnich dziesięciu lat, jako członek jury, uczestniczy w pracy czerkaskich obwodowych konkursów recytatorów poezji T. H. Szewczenki wśród uczniów szkół ogólnokształcących, jako deputowany Szewczenkowskiej rady wiejskiej aktywnie uczestniczy w życiu wspólnoty wsi. Przez trzydzieści lat Łysenko opiekuje się „Tarasową kaliną”, pod którą w dzieciństwie szukał schronienia Taras Szewczenko, prowadzi korespondencję z instytucjami państwowymi obwodu czerkaskiego w sprawie zachowania tego historycznego i przyrodniczego zabytku, nadania mu statusu botanicznego pomnika przyrody oraz wpisania tych krzewów kaliny do regionalnego funduszu przyrodniczo-chronionego o znaczeniu lokalnym. Będąc uczestnikiem likwidacji skutków awarii w Elektrowni Jądrowej w Czarnobylu w 1986 roku oraz członkiem rady Zwenihorodzkiej organizacji społecznej „Związek Czarnobyl”, Łysenko na zasadach społecznych w ostatnim czasie wiele uwagi poświęca patriotycznemu wychowaniu młodego pokolenia, zaszczepianiu w ich sercach miłosierdzia i dobroci, kształtowaniu nawyków zdrowego stylu życia; opowiada uczniom szkół o warunkach i okolicznościach, w jakich trzeba było pokonywać „radioaktywnego potwora”, o bezinteresownej pracy ludzi podczas usuwania skutków awarii, o niewidzialnym promieniowaniu, które przez cały czas towarzyszyło im podczas tej pracy na elektrowni atomowej. Nazwisko Mykoły Łysenki jako badacza rodu T. H. Szewczenki zostało wymienione w Encyklopedii Szewczenkowskiej (zob. Kijów, wydawnictwo NANU, 2015, t. 5, s. 505). Kontynuując tradycje potomków rodziny Szewczenków, Mykoła Pawłowicz uczestniczył w posadzeniu alei dębowej w październiku 2013 r. na terenie Narodowego Rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, przypadającej na 200. rocznicę urodzin T. H. Szewczenki. Bądźmy godni ziemi Szewczenki, jego świętej miłości do Ukrainy, narodu, niepodległości. Dębowa aleja duchowego ojca – Tarasa Szewczenki, której sadzenie zorganizował M. P. Łysenko, niech rośnie, nabiera mocy, łączy pokolenia w dobru i pokoju pod świętym ukraińskim niebem, z którego przewodnią gwiazdą świeci czysta dusza naszego Proroka — Szewczenki. „Gdzie ukraińska rozdarta dola Wyglądała wierzbą na szlak. Pierwszym dębem on wyrósł pośród pola Na słonych pańszczyźnianych łzach. Rozmaite, rozpostarte gałęzie Żołędziami obsypią nasz kraj. Słuchaj, zdziwiony świecie, Jak szumi od Tarasa nasz gaj”. (I. Drach)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Olha STENKO, zdjęcie autorki To „Ukraińska sztuka ludowa” akademika Mykoły Bilaszewskiego oraz „Drewniane i murowane świątynie Ukrainy” Hryhorija Pawłuckiego. Połtawianom zaprezentowano prace charkowskiego wydawcy Ołeksandra Sawczuka, który opiekuje się dziedzictwem kulturowym Ukrainy. Wydawca dał nowe życie dwóm fundamentalnym dziełom wybitnych Ukraińców, które po raz pierwszy ujrzały światło dzienne na początku XX wieku. „Większość naszych wydań to powrót do kontekstu naukowego i kulturologicznego prac, które powstały przed nami. Żeby nie wyważać otwartych drzwi, najpierw trzeba odtworzyć, zrekonstruować obraz, który już został stworzony” — uważa Ołeksandr Sawczuk. Nowe wydanie „Ukraińskiej sztuki ludowej” jest pierwszym ukraińskim tłumaczeniem anglojęzycznej pracy wybitnego naukowca i muzealnika Mykoły Fedotowycza Bilaszewskiego, która ukazała się w Londynie w 1912 roku w wydawnictwie czasopisma „The Studio”. „W istocie praca ta stała się pierwszą prezentacją ukraińskiej sztuki w Europie. Jest ona unikalna również dlatego, że przedstawiono w niej osadnictwo etnograficzne Ukraińców nie tylko na współczesnym terytorium Ukrainy, ale także na Kubaniu, Ziemi Brzeskiej (współczesne terytorium Białorusi. — Red.) oraz na tych ziemiach, które obecnie należą do Polski, Słowacji i Węgier” — zaznaczył aktywista Połtawskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, historyk sztuki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Witalij Hanko. Pod redakcją Ołeksandra Sawczuka książkę uzupełniono unikal- Hryhorij CZOPIK, sekretarz naukowy Biblioteki Naukowej Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Andrij Ołeksandrowycz Sodomora — wybitny ukraiński prozaik, poeta, eseista, tłumacz; członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki, kandydat nauk filologicznych, profesor katedry filologii klasycznej Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, honorowy obywatel miasta Lwowa, laureat licznych nagród literackich, wyróżnień (laureat nagrody literackiej imienia Maksyma Rylskiego (1986), Fundacji Omelana i Tetiany Antonowyczów (2004), imienia Hryhorija Koczura (2010), „Hłodoski skarb” (2017) i in.; odznaczony medalem NZPU „Honorowe wyróżnienie”, 2007) — urodził się 1 grudnia 1937 roku. Spod jego pióra wyszły 33 książki tłumaczeń z języków greckiego i łacińskiego (o łącznej objętości ponad 10 tysięcy stron) oraz 20 książek oryginalnej prozy, poezji i eseistyki o objętości około 5 tysięcy stron, a także ponad 500 publikacji literackokrytycznych i naukowych w periodykach, zbiorach, antologiach. Na początku 2017 roku w stołecznym wydawnictwie „Jarosławiw Wał” ujrzała światło dzienne książka lwowianina Bohdana Diaczyszyna „Okruchy żywego czasu Andrija Sodomory”: eseje. Autor książki, wplatając w swój tekst sentencje, przede wszystkim z utworów Andrija Sodomory, zaprasza czytelnika w swoistą podróż

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«Przestrzeń osobowości — Galaktionowycz»

W Połtawie zaprezentowano wydawnictwa ukrainoznawcze. W Połtawskim Muzeum Krajoznawczym imienia Wasyla Kryczewskiego zaprezentowano dwa fundamentalne wydawnictwa ukrainoznawcze o Połtawszczyźnie, z fotografiami o charakterze etnograficznym z końca XIX – początku XX wieku z kolekcji Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy, przedmową doktora nauk o sztuce Mychajła Seliwaczowa, a także kilkoma kolorowymi ilustracjami. Wydanie jest przyуроczone 150. rocznicy urodzin M. F. Biljasziwskiego. Książka ujrzała światło dzienne w dwóch wariantach, z których jeden — prezentowy, wyróżnia się płócienną okładką, zdobioną haftem czerwoną jedwabną nicią. Pracę wykonała mistrzyni haftu Wira Zabora według szkicu Ołeksandra Sawczuka. Haft maszynowy odtwarza starodawny ukraiński ornament. Wydanie ukazało się w nakładzie 300 egzemplarzy. Nowe wydanie „Drewniane i murowane świątynie Ukrainy” Hryhorija Pawłuckiego, oprócz tego, że połączyło dwie jego prace pod jedną okładką, zawiera przypisy do wydania (rejestr zabytków, których nie udało się zachować) oraz kolorowe ilustracje zabytków, które zachowały się do dziś. — To znakomite wydanie w historii ukraińskiej architektury, pierwsza poważna publikacja w tej dziedzinie. Wcześniej sakralną ukraińską architekturę postrzegano etnograficznie. To pierwsze badanie z zakresu historii sztuki i architektury, z rysunkami i opisami — zaznaczył wydawca. Bohdan Diaczyszyn w swoich książkach zwraca uwagę czytelników na pełną poświęcenia pracę profesora Andrija Sodomory. Dobrze rozumiejąc, jak wiele znaczy Słowo, autor wysoko ocenia jego postawę obywatelską i pisarski czyn: „Artysta słowa uświadamia sobie czas, w którym żyje, i swój talent od Boga musi stokrotnie oddać narodowi, bo rozum ma cenę tylko wtedy, gdy służy wspólnocie, miłości, duchowemu wzbogaceniu człowieka. Takim jest Andrij Sodomora…” („Okruchy żywego czasu Andrija Sodomory”, s. 82), bo „Sens bytu człowieka — pielęgnowanie swojego intelektu, duchowości w procesie pojmowania formy (łac. — piękna) życia z Bogiem. A jedność narodu zdobywa się w dążeniu do wolności, człowieczeństwa, w ruchu, który ma formę szacunku dla słowa, do zwycięstwa nad obcymi stereotypami. Natomiast lekceważenie podejścia humanistycznego w nauce, wychowanie narodu bez należytego szacunku dla języka ojczystego (do-mówić-się), bez uświadomienia sobie tego, że tylko język (a nie mowa!) jest podstawą jego jedności, znieważenie wagi słowa w społeczeństwie stało się przyczyną światowej katastrofy humanitarnej i naszej ukraińskiej biedy. Człowiek jest całościowy wtedy, kiedy „Nie słowo przy człowieku, żeby być słowem, a człowiek przy słowie, żeby być człowiekiem” (Andrij Sodomora)!” („Słowo Andrija Sodomory w zwierciadłach czasu”, 4. strona okładki.) Olga ISZCZENKO, zastępca dziekana wydziału historycznego, Olga NAUMENKO, specjalista wydziału socjalno-humanitarnego uczelni. W ramach projektu „Uniwersytet Otwarty” z inicjatywy biblioteki uczelni, wydziału wychowania fizycznego, wydziału historycznego oraz Towarzystwa Naukowego uniwersytetu w sali informacyjnej „Droga Chumacka” odbył się okrągły stół „Przestrzeń osobowości — Galaktionowycz”, poświęcony pamięci honorowego mieszkańca miasta Mychajła Łytwynenki. Mychajło Łytwynenko — honorowy mieszkaniec Perejasławia Chmielnickiego, cukiernik, sportowiec, dobroczyńca, który przez kilka dziesięcioleci z własnej inicjatywy wytwarzał lodowe rzeźby Dziadków Mróz i Śnieżynek dla centralnego placu. A jeszcze znano go (i to już daleko poza granicami Perejasławszczyzny) jako legendarnego aktywistę weteranowskiego ruchu sportowego, który poświęcił się sportowi i propagowaniu zdrowego stylu życia. Spotkanie rozpoczęło się od demonstracji filmu „Galaktionowycz” z 1988 roku, którego reżyserami są O. I. Kowal i A. A. Karas, o życiu wielokrotnego mistrza świata w pchnięciu kulą i rzucie młotem, aktywnego miłośnika życia. Oprócz filmu do obecnych przemawiał także niezwykle piękny portret Mychajła Galaktionowycza, którego autorem jest Wiktor Tkaczuk. Dyrektor biblioteki Olha Szkyra, dziekan wydziału wychowania fizycznego Wiktor Kujbida opowiadali o słynnym rodaku. Swoimi wspomnieniami o Mychajle Łytwynence podzielił się nauczyciel wychowania fizycznego, prezes klubu sportowego „Weteran” Wasyl Onoprijenko. Poinformował on, że do tej pory rekordu Galaktionowycza nikt nie powtórzył. Dyrektor miejscowego stadionu imienia Łobanowskiego Wałerij Milhewśkyj zaproponował ustanowienie tablicy pamiątkowej na stadionie i nadanie stadionowi imienia Mychajła Łytwynenki. Bardzo przenikliwe i ciekawe były wystąpienia wykładowcy katedry dyscyplin sportowych, gier i turystyki naszej uczelni Ihora Jurczenki, koleżanki Mychajła Łytwynenki Hałyny Pocholok, która odkryła zawodowe sekrety cukiernika i jego pasję — fotografowanie. Honorowa obywatelka Perejasławia Chmielnickiego Olha Tesłenko podkreśliła wysoką postawę obywatelską Mychajła Łytwynenki, który był patriotą swojego miasta i zawsze bronił interesów wspólnoty. Rzemiosło piekarskie połączyło Mychajła Galaktionowycza z Muzeum Chleba Narodowego Historyczno-Etnograficznego Rezerwatu „Perejasław”. Data urodzin Mychajła Łytwynenki — 14 października 1930 r. — zbiega się z datą otwarcia muzeum w 1984 roku. Właśnie o ekspozycji Muzeum Chleba, którą opracowywał Mychajło Łytwynenko, opowiedziała kierowniczka działu naukowo-badawczego „Muzeum Chleba” Ołesia Żam. — Mychajło Łytwynenko był nie tylko dobrym sportowcem, ale i utalentowanym muzykiem — wspominał wykładowca dziecięcej szkoły muzycznej im. P. Synyci w klasie akordeonu Jurij Debelak. Wasyl Hacenko, uczeń Mychajła Łytwynenki, od którego odziedziczył miłość do sportu, jest dumny z tego, że mieszka na ulicy nazwanej imieniem Galaktionowycza. Liza Prokopowna Myzdrenko, przewodnicząca Związku Weteranów miasta, opowiedziała o wiernej przyjaźni z Mychajłem Łytwynenką, która trwała ponad 40 lat. Tak oto wszyscy razem wspomnieli, jakim unikalnym w każdym sensie był nasz sławny rodak — Mychajło Galaktionowycz Łytwynenko, ocenili ekspozycję wystawową „Przestrzeń osobowości — Mychajło Łytwynenko”, którą pomogła stworzyć kandydat nauk pedagogicznych, docent katedry dyscyplin artystycznych Olha Striłeć oraz córka Mychajła Łytwynenki — Olha Iszczenko. Mychajła Łytwynenki nie ma z nami już ponad 3 lata, ale w pamięci wielu mieszkańców miasta żyje jego zdumiewający humor i śpiew przy akordeonie, czarujące rzeźby Dziadka Mróz i Śnieżynki, a także pyszne torty i ciasteczka, którymi wszyscy się delektowali. Andrij Sodomora w rozmyślaniach Bohdana Diaczyszyna. Do 80. rocznicy urodzin i 55. rocznicy działalności pisarskiej Andrija Sodomory.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

raz jeszcze potwierdzili, że w twórczości humorystycznej Pawła Hłazowego, w jedności wierszowanych historii i sytuacyjnych szczegółów, wyłania się szeroki obraz życia ludowego oraz jego specyfika: duchowa, moralna, etyczna i obyczajowa... Z numerami muzycznymi wspaniale wystąpili uczniowie T. Dymania — Nazar Szust i Natalja Czarna, a następnie oni oraz ich kolega ze Szkoły Sztuk Pięknych Herman Rozstalnyj przeczytali humoreski Pawła Prokopowycza. Piękną kodą wieczoru stał się „śpiewający zespół” Petra Andrijczuka — jego wspaniała „DARNICZANKA” (akompaniatorzy Wołodymyr Jakymczuk, Witalij Błudarenko). Ogólnie rzecz biorąc, cała tonacja wieczoru była nasycona uśmiechami, ironią, czasem lekkim sarkazmem (w końcu jubilat wieczoru to wybitny humorysta!). Ale szersze i ważniejsze — z wielką i szczerą troską o człowieka. Jego życie, język, Ojczyznę... Z gorącymi myślami o przyszłości: czy Ukraińcy zachowają swoje rodzime — słowo, kulturę, pamięć, zwyczaje? Nieprzypadkowo Pawło Prokopowycz pamiętał przez całe życie słowa Szewczenki: Raz dobrem ogrzane serce Wieku nie ostygnie!.. ...Te słowa podczas wieczoru również brzmiały w ślad za dobrą pamięcią o Geniuszu śmiechu, a wplatały się w nie „śmiechu iskierki jasne”, które Pawło Hłazowy zostawił po sobie. Dobry człowiek — dobrym ludziom! Dziękujemy Międzynarodowej Fundacji Pawła Hłazowego i czekamy na kolejne takie nowe, bardzo ważne i potrzebne imprezy!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Jasne iskierki śmiechu

Wasyl NEWOŁOW, pisarz, profesor, przewodniczący zarządu Kijowskiej organizacji miejskiej Towarzystwa „Znannia” Ukrainy, członek zarządu Międzynarodowego Funduszu im. Pawła Hłazowego. Dobrym wstępem do szerokiej rozmowy o Mistrzu stały się dwa filmy, na których utrwalono szczęśliwe chwile czytania własnych utworów przez Hłazowego, jego mądre rozważania o naturze śmiechu i twórczości. Wysoki, postawny, o pięknej, otwartej twarzy, którą lekko (jakby z oddali) rozświetlał ciepły uśmiech — nawet wśród ludzi wydawał się samotnikiem, skupionym na swoich myślach. Na tych filmach znalazły się także opinie-wspomnienia znaczących postaci i wiernych przyjaciół Hłazowego, którzy później kontynuowali tę rozmowę również w swoich wystąpieniach podczas samego wieczoru. Ciepłe, nasycone ciekawostkami słowo wstępne Prezesa Funduszu, znanego pisarza-humorysty Wiktora Arsenijowicza Jewtuszenki, stało się dobrym prologiem do tej imprezy, a wspaniale kontynuował je niezwykle utalentowany artysta — Bohater Ukrainy, laureat nagrody im. Szewczenki, prawdziwie ludowy artysta Anatolij Pałamarenko… Sala była zachwycona jego wysokim kunsztem i pięknymi utworami Hłazowego. Bliski przyjaciel Pawła Prokopowicza — Wasyl Serhijowycz Pszenyczniuk, zasłużony budowniczy Ukrainy, powiedział: „Wiem: sławy, która przyszła do Hłazowego, on nie starał się przypodobać. Poszukiwaczem stanowisk, tytułów, nagród nigdy nie był. Tym bardziej niezawodną jawi się ta sława teraz. A ludowy szacunek — to przede wszystkim naturalne echo dobra, które Paweł Hłazowy niósł w świat...”. Ciepłą rozmowę kontynuował deputowany ludowy kilku kadencji, zasłużony prawnik Ukrainy Wołodymyr Mykołajowycz Stretowycz, który podkreślił, że w swoim czasie to właśnie utwory P. Hłazowego wyprowadziły go na amatorską scenę. O tym, że Paweł Hłazowy stworzył w swoich dziełach barwną i różnorodną galerię postaci, które same przemawiają za siebie, żyją własnym życiem, jawią się takimi, jakimi są: nie lepszymi i nie gorszymi, ale wszędzie — prawdziwymi, mówili w swoich emocjonalnych, wzruszających wystąpieniach-wspomnieniach ludowa artystka Ukrainy Hałyna Hiliariwna Jabłonska, prezydent Stowarzyszenia Działaczy Sztuki Estradowej, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wiktor Wołodymyrowycz Herasymow, redaktor naczelny gazety „CHATA” Mykoła Iwanowycz Rudakow oraz autor tych słów, który odwołał się w swoim wystąpieniu właśnie do utworów obywatelskich Pawła Prokopowicza z jego „Czarnej księgi”, aby uczestnicy wieczoru po raz kolejny przekonali się o współbrzmieniu twórczości mistrza z naszą niełatwą teraźniejszością. Bo te niepokoje coraz silniej ogarniały starego pisarza, pojawiały się w nowych wierszach. Śpieszył się i — zdążył! Ostatnia dekada stała się pożegnalnym wzlotem. Błogosławiony los chronił pamięć, talent, ostry umysł, zainteresowanie tym, co wokół — do ostatnich dni na ziemi. A mistrzowsko wykonane przez Mychajła Hryhorowycz Herasymczuka i wspaniałą organizatorkę tego wydarzenia Tetianę Juchymiwnę Dymani utwory jeszcze. Pozostawił je po sobie klasyk współczesnego ukraińskiego humoru, ulubieniec ludu Paweł Hłazowy. Tak można byłoby określić również dominantę wieczoru pamięci klasyka, który zorganizował i przeprowadził w Narodowym Muzeum Literatury 11 listopada 2017 roku Międzynarodowy Fundusz imienia Pawła Hłazowego. Przyjaciele i wielbiciele twórczości Pawła Prokopowicza godnie uczcili pamięć koryfeusza ukraińskiego humoru. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 76

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w listopadzie — 15 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 3 miesiące na 3 miesiące 42 hrywny 25 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy proswiterskiej Olha ŻMUDOWSKA Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na rok na rok 159 hrywien 20 kopiejek

Za prawdziwość informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn