Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №49 за 2017 рік

16 S. · 28 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 28 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 49 (945), 7—13 grudnia 2017 Tam, za Wołnowachą… Szanowni Państwo! Szanowni Państwo! 8 grudnia 2017 r. w Kijowskim Domu Nauczyciela odbędzie się uroczysty wieczór z okazji 149. rocznicy Towarzystwa „Proświta” z udziałem znanych zespołów artystycznych i wykonawców. Początek o godz. 17.

Na „pierwszej linii”. Bojownik-ochotnik Ihor Sovenko pozuje artystce-proświtance Marynie Soczenko. Już nie pierwszy rok w jednostkach wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy aktywnie i skutecznie pracują wysokomobilne grupy komunikacji wewnętrznej. Są one powołane do wykonywania zadań z zakresu zabezpieczenia moralno-psychologicznego pododdziałów bojowych i jednostek, przede wszystkim na froncie wschodnim. Ta praca jest tak samo ważna, jak zabezpieczenie materiałowo-techniczne czy finansowe naszych obrońców. Formy i metody pracy tych grup, które formuje Centrum ZMP SZU, są różnorodne: od koordynacji służby kapelańskiej po wydarzenia kulturalno-artystyczne i oświatowe, obliczone na ograniczoną publiczność. Zatem, ze względu na specyfikę zadania, tym razem w naszej grupie „Brawo” oprócz wojskowych było tylko dwoje proświtanców. Mykoła CYMBALIUK. Front jak front. Nasza ekipa była nieliczna — tylko czworo, chociaż miało być o jedną osobę więcej. Bandurzystka, która miała z nami jechać, w ostatniej chwili po prostu się przestraszyła i odmówiła. Dzień przedtem dopytywała się, w jakich hotelach będziemy się zatrzymywać, czy zapłacą jej diety itd. Pewnie moja odpowiedź ją rozczarowała. Mówię to bez potępienia. Zapewnienie należytego „serwisu” na froncie jest rzeczą niemożliwą. Zresztą niebezpieczeństwo ze strony wroga po drugiej stronie linii rozgraniczenia, pomimo tak zwanego rozejmu, nie jest rzeczą wirtualną. Przekonujesz się o tym za każdym razem, gdy przybywasz do naszych obrońców. Tak było i tym razem. Po niemal dwudniowym marszu z zajazdem do Wołnowachy dotarliśmy do wyznaczonego punktu. Punkt dowodzenia i obserwacji jednego z batalionów 28 Brygady Zmechanizowanej mieścił się w opuszczonym domu. Jego właściciel, jak opowiadali bojownicy, uciekł do Moskwy. Po szybkim zjedzeniu kolacji, ja i Serhij, nasz kierowca, udaliśmy się na nocleg, a dowódca i Maryna Soczenko, artystka, zostali w miejscu stacjonowania PDO. Do naszego schronienia szliśmy w gęstym mroku, klucząc jakimiś uliczkami-zaułkami opuszczonej, bezludnej okolicy osady. Po obu stronach ledwo wyłaniały się ciemne sylwetki opuszczonych chat. Od razu nas ostrzeżono: nie schodzić na pobocza — można trafić na linkę pułapkę lub minę; nie używać latarki. Nasze mieszkanie to ocalała wśród ruin zwykła wiejska chata na solidnym fundamencie: trzy pokoje bez drzwi wewnętrznych. W jednym — stara, obłupana kuchenka. W przestronnej sieni bojownicy postawili wannę i własnymi siłami doprowadzili wodę. Przy wejściu, na ścianie, improwizowana tablica agitacji wizualnej — wydrukowane z Internetu karykatury Putlera, rosyjskich „ichtamnietów” z dowcipnymi podpisami. Z przyzwyczajenia wstałem o wpół do szóstej. Właśnie wstałem, a nie obudziłem się. Bo całą noc spędziłem w półdrzemce: o północy zaczęła się strzelanina, w sąsiednim pokoju słychać było nieustające negocjacje przez radiostację punktów oporu z PDO, wchodzili i wychodzili na wartę bojownicy, a pod bokiem na niewygodnym drewnianym tapczanie do rana nie cichło bohaterskie chrapanie skrajnie zmęczonego Serhija. Na bezludnej ulicy już szarzało. Można było dostrzec ruiny domów, w które niemiłosiernie jeszcze niedawno walili z armat i „gradów” rosyjscy i prorosyjscy „wyzwoliciele”. Gołym okiem w oddali na donieckiej trasie już prześwitywał punkt kontrolny, po obu stronach którego ustawił się sznur samochodów. „Trzymajmy się, bracie”! Nasz pierwszy punkt oporu kompanii rozłożył się na uskoku góry. Droga do niego jest rozbita przez sprzęt gąsienicowy, z głębokimi koleinami i dziurami wypełnionymi gliniastą mazią, droga gruntowa. P.o. dowódcy kompanii o pseudonimie „Chimik”, kiedy przybyliśmy na miejsce, przeprowadził mnie po punktach ogniowych, płytkich okopach wykopanych w skale. Wskazując na majaczące z przeciwnej strony czy to hałdy, czy to naturalne wysokie wzgórza, rzucił: separatystyczne pozycje są od nas w odległości 800-900 metrów. Moją nieostrożną próbę wyjścia z okopu natychmiast odparł, szarpiąc mnie za rękę. Wokół — rozrzucone stare wystrzelone łuski, brzechwy, odłamki granatów. Jeden utknął w topoli — podczas ostrzałów drzewa są jeszcze bardziej bezbronne niż ludzie, nie mogą schować się w ziemiance czy okopie. A tymczasem, póki ja oglądałem pozycje i rozmawiałem z bojownikami, Maryna zaczęła pracować. Nasz przyjazd na pierwszą linię był dla chłopaków całkowitym zaskoczeniem. Nie byli przyzwyczajeni widzieć tutaj ani artystów, ani dziennikarzy, a tu — artystka! Chociaż nie, dziennikarze rzadko bywają. — Wy, dziennikarze, prawdy nie mówicie — gorączkował się rozdrażniony zastępca dowódcy kompanii ds. ZMP, były milicjant i pracownik bankowy z Odessy, — wszystko wyszukujecie jakieś niepowodzenia, zamiast pokazywać naszych bohaterów, prawdziwe żołnierskie życie, bez upiększeń, domysłów i zmyśleń! Oto dlaczego, pomyślałem, przyjęto nas początkowo z rezerwą, jak jakąś kolejną komisję czy inspekcję ze sztabu. Ale słowo za słowem i już jesteśmy przyjaciółmi: trwa swobodna, szczera i otwarta rozmowa z żołnierzami. Surowość i zamknięcie zastępuje ciepło pokrewnych dusz. Ktoś wspomina Majdan, ktoś — rodzinę i rodzinne wieś czy miasto, żonaci — dzieci i żony. Ziomek z Kijowa, główny sierżant plutonu Serhij Nedosieka, cierpliwie pozując Marynie, z zachwytem opowiada o córeczce-pierwszoklasistce, której przedwczoraj stuknęło siedem latek. Martwi się, że nie mógł osobiście jej pogratulować. Obiecuję, że zrobię to zamiast niego, kiedy wrócę do Kijowa… Zakończenie na str. 8. WASYL MAROCZKO O ANNE APPLEBAUM. POGARDA DLA UKRAINY JAKO ZJAWISKO MASOWE. GOŚĆ „SP” — HANNA CZYBACZ. 14-15

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Trzeźwości nauczyła mnie praca nad książkami, w których wyłożono badania nad ukraińską epoką od Mazepy do szestdziesiątników. Wszystko to pozbawiło mnie złudzeń co do naszego zrusyfikowanego narodu. Jak mawiał Petlura: „Znam siłę naszego narodu, jakim nasz naród może być i co może dokonać, ale wiem, jakim on jest”. Żyjemy w Ukrainie ukrainofobicznej. Nie przeczy to temu, że musimy pracować jeszcze i jeszcze nad kwestią ukraińskiej samoświadomości, ale musimy zdawać sobie sprawę, że żyjemy w ukrainofobicznej Ukrainie. I żadna władza nie może nie liczyć się z nastrojami tej masy, gdzie ludność jest zrusyfikowana, zdenacjonalizowana i uparcie trzyma się swojego rosyjskiego języka. I przy każdej okazji oskarża o naruszanie praw człowieka — i nadal kaleczy swoje dzieci tym rosyjskim. Po raz pierwszy mamy porewolucyjną władzę, która podejmuje absolutnie pragmatyczne kroki. Nie widzieć tego — oznacza żyć w wirtualnej rzeczywistości i automatycznie przyłączać się do tych, którzy szkodzą ukraińskiej państwowości. Dość już płomiennych przemówień — potrzebujemy spokoju. Nie podzielam poglądów pierwszej części raportu Pawła Mowczana dotyczącej oceny politycznej, ale nisko chylę czoła przed drugą, gdzie powiedziano, że musimy nieustępliwie zajmować się naszymi trudnymi sprawami. Tak, pracować, a nie schodzić na manowce przez wszystkich tych jegorków, julek, a teraz i Saakaszwilego, którzy deprawują i mącą w głowach naszych obywateli. Przypomnijcie sobie, jaki był zapał na początku rosyjskiej agresji — i czym go zbito, kto go zbijał nagonką na rząd? Wszystko sprowadzono do kwestii socjalnych — a tych kwestii nikt nie rozwiązywał przez 26 lat. Teraz mamy wreszcie dobrą ustawę o oświacie — która w istocie przeciwstawia się rusyfikacji, zgodnie z tą ustawą praktycznie nie będzie rosyjskich szkół. Czyż nie tego chcieliśmy? Społeczeństwo radykalnie się zmieniło: spójrzcie — na ulicach, w marszrutkach, w metrze wszyscy siedzą ze smartfonami. W sieciach musi być „Proświta”. My, połtawscy proświcianie, wszystkie swoje książki prezentujemy w szkołach, przychodzą do nas dziesiątki młodych ludzi. Ale nauczyciele języka ukraińskiego skarżą się: choćby nie wiem co robili, dzieci komunikują się po rosyjsku, więc musimy się na tym skoncentrować. Aby wyleczyć ten naród, potrzebny jest spokój. Petlura również doświadczał niewiarygodnych prześladowań — wszystkich, którzy w Ukrainie cokolwiek robili, poddawano niszczycielskiej krytyce. A Rosja wie, kogo zniszczyć moralnie, a kogo fizycznie — robili to przez wszystkie wieki. My nie wiemy, a oni czatują. Muszę o tym powiedzieć. O naszej Połtawskiej organizacji: pracujemy na zasadach wolontariatu. Kiedy byłem deputowanym, w zarządzie było 50 osób, miałem możliwość wystawiania portretów, billboardów Mazepy, Petlury, na Dzień Piśmiennictwa, była możliwość za własny koszt przewozić ekspozycje do Nikopola i innych miejsc. Słusznie mówi Heorhij Filipczuk: musimy żądać, zwracać się z listami, aby uznano nas za organizację ogólnonarodową — tak jak Związek Pisarzy, Artystów, Dziennikarzy. Wtedy możemy liczyć na środki, wiedzieć, nad jakimi programami pracować, na czym się skoncentrować. I jeszcze — niski ukłon dla Lubow Hołoty za gazetę „Słowo Proświty”. To ogromna praca, jest ona niezbędna jak żywa woda. Co do statutu: myśląc nad „Proświtą”, komunikując się z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Z wystąpień na X zjeździe

Jedność językowa, jedność polityczna Heorhij FILIPCZUK, pierwszy zastępca przewodniczącego, członek Zarządu Głównego i Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, akademik Akademii Nauk Pedagogicznych: — Zaznaczę: Pantełejmon Kulisz, kiedy mówił o ukraińskim języku literackim, oceniając strasznego ukrainofoba Katkowa, który nieustannie niszczył w Imperium Rosyjskim wszystko, co ukraińskie, powiedział, że powstanie polskie jest niczym w porównaniu z tym, jeśli powstanie ukraiński język literacki, ukraińska literatura, bo ona, jeśli powstanie, uderzy w sam rdzeń Imperium Rosyjskiego, rozłupie je i zniszczy. To ocena Pantełejmona Kulisza i dzięki niej musimy znać swoją perspektywę, rozumiejąc także to, co mówił Mychajło Hruszewski w latach 1917—18: jedność Ukrainy jest możliwa pod dwoma warunkami: jedności językowej i politycznej. Z tą warunkową jednością polityczną przeprowadzamy X zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Cokolwiek byśmy dzisiaj robili, w odpowiedzialnym czasie agresji Imperium Rosyjskiego, aby pokonać strasznego wroga, który chce zniszczyć Ukrainę, musimy wyodrębnić jedną rzecz: jeśli deklarujemy tworzenie narodu politycznego, to musimy wiedzieć, gdzie jest nasze prawo, jakie jest nasze miejsce i nasza rola w tej jedności. A nasza rola jest taka: dzisiaj, krytykując władzę, wchodząc w dialogi, spory, wywalczamy możliwość lepszej drogi dla Ukrainy. Inteligencja, młodzież, cerkiew, proświcianie ze wszystkich stron — musimy być jak jeden. Wzywam wszystkich do poparcia 7. artykułu nowej Ustawy o oświacie, która jest polityczna, duchowa, społeczna i globalna, perspektywiczna dla narodu ukraińskiego. Zwracamy się dzisiaj w imieniu wszystkich, w imieniu zjazdu „Proświty” z żądaniem do Rady Najwyższej — jak najszybciej uchwalić ustawę o języku ukraińskim. Tylko nowa ustawa zdenuncjuje haniebną, nienawistną dla Ukraińców ustawę Kiwałowa-Kolesniczenki. Ustawa językowa utwierdzi naszą duchową sprawność, jedność polityczną. Należy przypomnieć: istnieje decyzja Sądu Konstytucyjnego z 14 grudnia 1999 r., której nikt nie będzie mógł zmienić i która zatwierdza, że język ukraiński na wszystkich poziomach, wszechstronnie, na całym terytorium kraju powinien być stosowany we wszystkich sferach życia społecznego i państwowego. Język ukraiński musi funkcjonować i rozwijać się na całym terytorium kraju. Nie pominę też globalnej prowokacji-propozycji dla Ukraińców, którzy mają w perspektywie pokonanie rosyjskiego wroga: zmiany swojego alfabetu i przejścia na łacinkę. Myślę, że Putin radośnie czeka, kiedy by to się stało, i żebyśmy zrezygnowali ze wszystkich naszych osiągnięć, naszych źródeł, naszych źródeł literackich, wszystkich naszych pisarzy i pamięci narodowej. Z naszym alfabetem tracimy swoją tożsamość, narodową odrębność. Stracimy historię swojej walki o język ukraiński, o ukraińską szkołę. Język ukraiński będziemy rozwijać, wzmacniać — dlatego nigdy nie oddamy alfabetu. Zwracamy się do Rządu, Rady Najwyższej, administracji i rad wszystkich szczebli w sprawie tego, że istnieją dwa dokumenty, z którymi związana jest „Proświta”. Nasza organizacja formowała w maju-sierpniu 2015 roku podstawy ideologii, podstawy narodowo-patriotycznego wychowania młodzieży i narodu ukraińskiego. Ten dokument dzisiaj jest państwowy, metodologiczny, narodowy, językowo-kulturowy. Apel o przestrzeń informacyjną zrealizował się na podstawie już przyjętych przez Prezydenta dwóch dekretów, żądamy, aby te inicjatywy były rozwijane. Proponujemy wprowadzić na szczeblu Prezydenta i Rady Najwyższej coroczny raport o stanie i rozwoju perspektyw języka ukraińskiego, tak jak jest to w krajach europejskich od Polski po Francję, gdzie co roku raportuje się społeczeństwu na szczeblu parlamentów o rozwoju swoich języków narodowych, gdzie nazywają to dorobkiem narodowym. Ta propozycja jest w Uchwale i należy ją poprzeć. Jesteśmy zobowiązani nalegać, że trzeba nie tylko deklarować, ale wymagać nieuchronnie uzyskania wykształcenia w języku ukraińskim na wszystkich poziomach i terytoriach kraju, w placówkach prywatnych i państwowych. Od szkoły macierzystej aż po uniwersytety dzieci muszą uczyć się po ukraińsku. Kiedy traciliśmy Donbas i Krym, pamiętamy, że w obwodzie ługańskim tylko 6% uczyło się w języku ukraińskim, a 94% uczyło się w języku okupanta. A na Krymie mieliśmy 0,6% nauczania w języku ukraińskim. Język ukraiński musi być szanowany jako największa wartość. A dla tych urzędników, którzy tego nie rozumieją, „Proświta” wprowadziła antynagrodę „Moskiewski pachołek”, którą będą wręczać najwyższym dygnitarzom państwa ukraińskiego, którzy znieważają język państwowy. Strategia bezpieczeństwa narodowego. Wnosimy propozycję, aby czynnik kultury narodowej, jak w Chinach i we Włoszech, uważany był za czynnik bezpieczeństwa narodowego. Należy również przyjąć program narodowy dla 20 milionów Ukraińców za granicą. Otworzyć, a gdzie trzeba — odnowić konsulaty Ukrainy. Pamiętamy, jak kiedyś objeżdżaliśmy Rumunię, otwierając konsulaty. A teraz zamknięty jest konsulat w Suczawie — MSZ zamknęło konsulaty w krajach wokół siebie, stworzyli strefę buforową, gdzie Ukrainiec czuje się bezbronny i nie odczuwa pomocy od własnego państwa. Muszą być konsulaty! Opracować razem z „Proświtą” system, koncepcję nauczania Ukraińców za granicą. Musimy także chronić edukację historyczną i artystyczną, które próbują wyrzucić z programów nauczania. Nasza kultura, narodowa, ukraińska — folklor, sztuka muszą stać się podstawą metodologii ukraińskiej edukacji narodowej. I wtedy zobaczymy rozkwit narodu ukraińskiego. To jest ta baza, ta ideologia, metodologia naszej proświciańskiej pracy, którą musimy nie tylko wyznawać, ale i realizować. A jeśli będą dyskusje, to jest to właśnie to cenne, co pomaga kształtować naszą pracę. Daję pozytywną ocenę pracy Pawła Mowczana i wyrażam swój punkt widzenia: Pawła Mychajłowycza trzeba wspierać. Jeśli jesteś patriotą — naucz się języka ukraińskiego Ołeksandr PONOMARIW, członek Zarządu Głównego, Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, profesor, doktor nauk filologicznych: — Powiem trzy tezy. Przede wszystkim musimy uchwalić ustawę o języku państwowym, a pierwszą rzeczą, którą powinien był zrobić Prezydent, było uchylenie ustawy KaKa. Drugie. Trzeba przestać w naszym państwie, w radiu, w telewizji, wszędzie spekulować hasłem, że Ukraina jest krajem wieloetnicznym. To kłamstwo, które jest sprzeczne z art. 2 Konstytucji Ukrainy, gdzie napisano, że Ukraina jest krajem unitarnym. Bo przecież ludność Ukrainy składa się w ponad 80% z Ukraińców. Ale szczęśliwe są te kraje, które mają 100% — Islandia, Japonia, Słowenia… One mają porządek. Trzecie. Przestać spekulować hasłem „rosyjskojęzyczni patrioci Ukrainy”. Jeśli są patriotami, to niech nauczą się języka ukraińskiego! Musimy uczyć się od Czechów, którzy, kiedy po 300 latach panowania Niemiec uzyskali niepodległość, kierowali się hasłem „Czechem jest tylko ten, kto mówi w języku czeskim”. Jeśli Ukraina chce być cywilizowanym państwem, to musi przede wszystkim dbać o swój język. I wtedy będą ją szanować na świecie. Słowacy z Węgrami mieli ten sam problem, co my teraz — ale Słowacy nauczyli się kilku węgierskich słów i powiedzieli im, dokąd z tymi żądaniami trzeba iść. Stepan WOŁKOWECKI, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Zjednoczenia Obwodowego: — Przekazuję pozdrowienia od naszej wielotysięcznej społeczności proświtańskiej z Iwano-Frankiwszczyzny. Obecnie znajdujemy się w czasie, w którym niezbędne są zmiany. „Prośvicie” potrzebny jest nowy oddech. Idee „Proświty” warto przekazywać nowemu pokoleniu, a do tego konieczne jest zainteresowanie młodzieży i jednym z kierunków naszej pracy powinno być poszukiwanie nowych sposobów i metod. Szczególną uwagę należy zwrócić na pracę placówek oświatowych. „Proświta”-szkoła: tam jest nasze miejsce. Orientując się na dawną tradycję oświatową, wychowujmy nowe pokolenie Ukraińców. Kilka słów o działalności naszego iwano-frankiwskiego oddziału. Mamy program „XXI wiek”, który finansuje budżet obwodowy. My, oddział obwodowy, mamy obecnie dwukrotnie większe finansowanie niż Zarząd Centralny „Proświty”. Rząd, władze powinny ocenić historyczne znaczenie organizacji i jeśli my zdołaliśmy doprowadzić do uchwalenia takiego programu wsparcia przez radę obwodową, to na poziomie Rady Najwyższej powinno to być obowiązkowe. Myślę, że powinno być skierowane do Rządu wystąpienie zjazdu w tej sprawie. W naszym obwodzie mamy regularne wydawanie gazety obwodowej „Hałyćka proświta”, festiwale, audycje radiowe, anteny radiowe, zawody młodzieżowe, obozy wychowania patriotycznego, mamy rozwiniętą sieć we wszystkich rejonach obwodu. Wyróżnię najlepsze oddziały — kołomyjski, tłumacki, śniatyński, wierchowiński, doliński, kałuski. Idea modernizacji, zbliżenia z młodzieżą, odnowienia i przekazywania tradycji młodemu pokoleniu musi kształtować się także za pomocą decyzji naszego zjazdu. Powinien być Apel do Rady Najwyższej o konieczności stworzenia programu współpracy między regionami kraju. Kiedyś nazywaliśmy to programem integracji kraju. Musi istnieć komunikacja między regionami. Kiedyś zaproponowałem swoje idee radzie obwodowej, przyjęła to, trzeba zwrócić się do władz centralnych o wsparcie. Współpraca musi istnieć między regionami, placówkami kultury, medycyny, szkołami, organizacjami społecznymi — przenikać wszystkie sfery. Byłem wcześniej przekonany, że jest to niezbędne, teraz wydaje się, że jest nawet trochę za późno. Gdyby taką współpracę zrealizowano wcześniej, to nie byłoby tej strasznej wojny. Musimy dążyć do stworzenia takiego ogólnonarodowego programu. Na koniec — porównanie: przypomnijmy, jakim w 1988 roku i później, na początku lat 90., było Towarzystwo „Proświta”. Było istotnym czynnikiem ukraińskiej polityki. Teraz też tak powinno być. Ustawy o ochronie zdrowia, edukacji tak czy inaczej są rozstrzygane — i nawet dekomunizacja się odbywa, i to jest słuszne, ale przecież wiele spraw przechodzi obok „Proświty”. Tak nie powinno być. „Proświta” powinna być poważnym czynnikiem ukraińskiej polityki. Aby wyleczyć ten naród, potrzebny jest spokój Mykoła KULCZYŃSKI, zastępca Przewodniczącego, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący Połtawskiego Zjednoczenia Obwodowego: — Nie będę krytycznie płomienny. Będę trzeźwy, tej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

młodzieżą, widzę, że nie jesteśmy już monopolistami – istnieje wiele grup młodzieżowych, które nie uznają żadnych „posiedzeniowych” zebrań, nie uznają nad sobą żadnego kierownictwa. Musimy myśleć o tym, jak przybliżyć naszą pracę do nich, zastanawiać się, jakie powinny być nowe formy działania. Szukać ich. Kilka razy organizowaliśmy różne performansy. Na przykład: ludzie siadają w skwerze na matach do ćwiczeń i czytają „Kobzarza”. Albo mikrofon w centrum miasta – i ludzie czytają ulubione wiersze. Nauczyć się bronić siebie Ihor ARTIUSZENKO, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki, przewodniczący Zaporoskiego Obwodowego Zrzeszenia, deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy: — Przypomnijmy, że IX zjazd proświtian 4 lata temu odbywał się w zupełnie innych warunkach — politycznych, ideologicznych. Nie było jeszcze rosyjskiej agresji, ale u władzy byli ludzie, którzy starali się zniszczyć nasze państwo, nasz naród poprzez niszczenie naszej tożsamości, języka. Szefem SBU był obywatel Rosji, ministrem obrony — obywatel Rosji, masowo wyprzedawano broń. Pod innymi maskami zaczynała się agresja ideologiczna, wyższe uczelnie były wypełnione rosyjskimi agentami. Opracowywano programy zniszczenia Ukrainy — ja, jako przewodniczący zaporoskiej organizacji, wiem to na pewno, widzieliśmy, jak tworzono nowe organizacje propagandowe, programy. Niestety, społeczeństwo wtedy nam nie uwierzyło, nikt nie chciał wierzyć, przeważająca większość uważała, że Rosjanie są naszymi strategicznymi braćmi. W listopadzie 2014 roku powstał Majdan, Rewolucja Godności — jako wybuch narodowej energii, dążenia do życia wolnego, godnego, i wtedy wróg napadł już czołgami. Ale konfrontacja ideologiczna, agresja ideologiczna trwa także dziś. Jedyne, czego wróg nie zdążył zrobić do 2014 roku — to skłócić ukraińskie społeczeństwo, tak aby Ukrainiec poszedł na Ukraińca. Są tu różne opinie, są krytyczne, to słuszne, u nas jest organizacja demokratyczna. Chcę przekazać swoje zdanie. Chcę powiedzieć, że ten parlament jest naprawdę pierwszym, który jest jakościowo, zdecydowanie proukraiński. Udowodnię to faktami. Po pierwsze, to dekomunizacja: wreszcie po 26 latach nie ma pomników Lenina, sowieckich ulic, a u nas w Zaporożu przecież kiedyś były próby postawienia nawet pomnika Stalina. Po drugie: wprowadzenie kwot językowych w radiu. Zgadzam się, że nie powinno być kwotowania języka ukraińskiego, powinno się kwotować język obcy. Ale obecnie mamy taką sytuację językową. I oto miesiąc temu — kolejna: 35% w radiu musi stanowić muzyka ukraińska! Pamiętam opór właścicieli stacji radiowych (bo jestem współautorem tej ustawy), którzy twierdzili, że nie może być więcej niż 10%, bo nie ma wysokiej jakości wykonawców, kompozytorów, w ogóle muzyki… Obecnie obowiązuje ustawa, która gwarantuje 35% — chciałoby się więcej, ale biorąc pod uwagę sytuację, która się ukształtowała, uchwalono tak, z perspektywą zwiększenia. To samo z telewizją: za rok w TV ma być 75%, na lokalnych kanałach telewizyjnych — 60 do 40. Po trzecie: uchwalono ustawę, która zakazuje rosyjskich propagandowych seriali, filmów gloryfikujących rosyjską agresję, rosyjskich żołnierzy. Jestem współautorem ustawy o zakazie rosyjskich gości artystycznych. Każdy, kto chce przyjechać z terytorium Rosji, musi uzgodnić to z SBU na 30 dni przed przyjazdem, podpisać oświadczenie, że popierają integralność Państwa Ukraińskiego i uważają, że Krym jest ukraiński. I wreszcie — wsparcie kinematografii. Tak, zgadzam się: budżety Hollywood są milion razy większe niż całe wsparcie ukraińskiej kinematografii. Ale w ciągu tego roku są już dwa, moim zdaniem, największe zwycięstwa — film «Czerwony», wyprodukowany dzięki wsparciu Państwowego Komitetu Kinematografii, oraz «Strażnica», który obecnie wyświetlany jest we wszystkich kinach. Po co to? Aby przeciwstawić się rosyjskiej propagandzie i aby osiągnąć ukraińskie odrodzenie. Nie wszystko jeszcze jest dobre, ale w porównaniu z latami 2013–14 — jest perspektywa, jest pozytyw. I jeszcze: obecnie zetknęliśmy się z tym, że gdy zaczęliśmy realnie bronić swojego języka, okazało się, że nie tylko Rosja, ale i niektórzy z naszych, że tak powiem, politycznych przyjaciół — Rumunia, Węgry, Polska — mogą stawiać nam przeszkody. Każdy broni swojego, i musimy to uświadomić sobie i nauczyć się bronić siebie. I na koniec — ostatni gwóźdź do trumny rusyfikacji Ukraińców — ustawa o państwowym języku, która ma zostać przegłosowana. Potrzebne jest poparcie społeczne organizacji obywatelskich, potrzebne jest wsparcie «Proświty». W Parlamencie nie zobaczycie posłów, którzy bardzo energicznie popierają tę ustawę. Potrzebna jest presja obywatelska. Ustawę trzeba uchwalić — i wtedy za rok-dwa będziemy żyć w zupełnie innym państwie. Domagać się polityki ukraińcocentrycznej Iwan ZAJEĆ, członek Centralnego Zarządu i Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki, zastępca przewodniczącego Organizacji Społecznej «Ruch za Ukrainę w NATO»: — Tutaj zupełnie słusznie mówiono, że ta władza już wystarczająco dużo zrobiła. I to prawda. Ale mogła zrobić więcej, gdyby wybrała właściwą taktykę i strategię. Nasza władza w dziedzinie rozwoju humanitarnego obrała strategię tak zwanych „małych kroków”. Ta taktyka polega na tym, że najpierw wprowadzimy mniejsze kwoty, potem większe… I do czego to prowadzi? Do tego, że w stanie ciągłych wstrząsów znajduje się nie tylko społeczeństwo ukraińskie, ale także kraje wokół Ukrainy. Polityka humanitarna to jednak nie tylko język, ale także kwestia jednego lokalnego kościoła, przestrzeni informacyjnej i pamięci historycznej naszego narodu. Dopóki nie będzie takiej ukraińcocentrycznej polityki humanitarnej, nie będzie niczego. Pierwszym żądaniem jest poparcie władzy w tym, co zrobiono dobrego. Bo kwoty jednak dały coś pozytywnego, ale my w praktyce sami niedopracowujemy decyzji, które zostały podjęte, i władza niedopracowuje. I widzimy, jak media już wykręcają temat kwot przeciwko języku ukraińskiemu. Słucham ukraińskich stacji radiowych. Dużo produktu niskiej jakości — i już zaczynają się rozmowy, że nie ma dobrej muzyki. Tak naprawdę nic nie robią, aby poprzeć kwotowanie — w radiu nie ma ani klasyki, ani piosenek z lat 60. czy 90. To jest taka polityka dyskredytacji polityki kwot na ukraińską muzykę. Musimy zwiększyć presję na władzę z żądaniami ukraińcocentrycznej polityki. Nasza argumentacja będzie wzmacniana tym, co dzieje się na świecie. Bo co widzimy za granicami naszego kraju? Widzimy, że polityka liberalizmu cofa się przed naporem konserwatywnych idei — powiem wprost, kraje Europy pogrążają się w epoce nacjonalizmu. Rządy tych państw — demokratycznych, europejskich — będą wzmacniać wszelkimi środkami politykę protekcjonizmu we wszystkich sferach. I już widzimy to w gospodarce. I w wojnie Rosji przeciwko Ukrainie — jak ona chce złamać wszystkie normy światowe, prawo międzynarodowe, podporządkować sobie instytucje międzynarodowe dla swojego wpływu i rozwoju. Tylko te państwa, które będą wzmacniać swoją tożsamość narodową, swoje języki, pozostaną na mapie świata. Inne znikną. Czas połowicznych działań minął. Dmytro Pawłyczko proponuje skupić się wyłącznie na kwestiach językowych — uważam, że nie możemy na tym poprzestać, przegramy, jeśli nie powiążemy tej walki z walką o lokalny kościół i politykę informacyjną. Musimy atakować szerokim frontem, a także warto zwrócić się do Rady Najwyższej z żądaniem uchwalenia ustawy o państwowym języku. Język to największe dziedzictwo narodu ukraińskiego. Po drugie — musimy obronić artykuł językowy ustawy o oświacie. Ale musimy rozumieć, co będzie dalej. A dalej Komisja Wenecka będzie nam proponować coś zmienić — i choć to tylko rekomendacje, a nie bezpośredni nakaz, to jeśli nasi zaczną zmieniać artykuły pod te rekomendacje, to zobaczycie, co już będzie przy uchwalaniu ustawy o szkolnictwie średnim — tam wszystko zostanie zapisane tak, jak nam nie potrzeba. Musimy stać na swoim, nie zważając na nikogo. Jarosław Pitko tutaj zupełnie słusznie mówił, że musimy zmienić całe nasze podstawowe ustawodawstwo. Jeśli mówić o podstawowym ustawodawstwie w sferze językowej, to mamy jak ość w gardle — Europejską kartę języków regionalnych i mniejszościowych. Została ona przyjęta nie w interesie języka ukraińskiego ani w interesie mniejszości narodowych — jest tak sformułowana, aby skompromitować Państwo Ukraińskie przez rusyfikację — i musimy zmieniać ustawodawstwo oraz myśleć, jak działać, aby ta Karta nie krępowała nam rąk i nóg. I dlatego musimy naciskać na władzę. Bo kwestia nie polega na tym, czy znajdzie się wystarczająco głosów — kwestia polega na tym, czy jest zrozumienie, i gdyby była wola najwyższa, to szybko znaleźlibyśmy 250 głosów za ustawą o języku ukraińskim. Uważam, że musimy atakować, ale nie brać na siebie tego, czego nie będziemy w stanie udźwignąć. Dziś kwestia języka ukraińskiego jako czynnika twórczego dla narodu to kwestia władzy. Więc pytajmy ją o to. Ale do tej pory nie widziałem tak bezjęzycznego organu władzy jak obecne Ministerstwo Kultury. Dlatego bądźmy wytrwali. Po powrocie Krymu i Donbasu „Proświta” będzie działać na pierwszym miejscu Wołodymyr Semystiaha, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia: — Życzę pokoju, zgody, nowych podejść do wprowadzania w życie proświtiańskich idei w warunkach chronicznego braku pieniędzy, kryzysów społeczno-gospodarczego i politycznego, wywołanych wojną z naszym zaciekłym sąsiadem, zaślepionym imperialnymi rosyjskimi (rasistowskimi) zasadami, putinowską Rosją. A przede wszystkim — niezachwianej wiary w słuszność naszej sprawy. Zwyciężymy i podniesiemy nasz sztandar nad południowo-wschodnimi ziemiami. Bo to była, jest i na zawsze pozostanie ziemią ukraińską — składową naszej Wielkiej Matki-Ukrainy! W niezwykle trudnych warunkach swoje zadanie wypełniał Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», jego przewodniczący Pawło Mowczan oraz kolegium redakcyjne naszego kulturologicznego tygodnika „Słowo Proświty” na czele z Ljubow Holotą. Ich niezwykle żmudną i ważną pracę na rzecz Ukrainy aprobuję i popieram. I od razu wzywam delegatów zjazdu do wykupienia prenumeraty rocznego kompletu naszego tygodnika i prowadzenia odpowiedniej pracy na miejscach. Chodzi nie tylko o przetrwanie naszego centralnego organu w warunkach pseudorynku, ale też o nasz wpływ na poranione społeczeństwo w najważniejszych obszarach istnienia narodu ukraińskiego. Jak inaczej dotrze do niego nasza prawdziwa historia, duchowość, język ojczysty, obyczaje i tradycje naszego narodu, problemy Cerkwi ukraińskiej itd.? Agresja putinowskiej Rosji przeciwko Ukrainie na Donbasie zadała bolesny cios proświtiańskim zrzeszeniom na wschodzie kraju. Tylko w obwodzie ługańskim na czasowo okupowanym terytorium z powodu prześladowań przestało istnieć 6 miejskich, 6 rejonowych, 4 rejonowe w obwodowym centrum i 3 uczelniane zrzeszenia proświtiańskie o statusie rejonowym. Aresztowano ponad 20 aktywistów Proświty, którzy doznali tortur, zniszczono ich mienie. Ja, przewodniczący obwodowego zrzeszenia „Proświty”, spędziłem prawie 2 miesiące w katowniach tak zwanych służb specjalnych ŁRL. Zdemolowano również ukraińsko-kanadyjskie centrum «Widrodżennia» w Ługańsku wraz z jego unikalną, 200-tysięczną biblioteką ukrainistyczną oraz 30-tysięczną biblioteką obwodowego zrzeszenia, jako „nacjonalistyczne, banderowskie, antyrosyjskie”. Zniszczono archiwa, sprzęt biurowy, dorobek naukowy z historii lokalnego ruchu proświtiańskiego, materiały proświtiańskiego czasopisma „Bachmutski szlak”, zbiory fotograficzne itp. Ale aktywiści wychowani przez „Proświtę” nie ugięli się i stworzyli nielegalną organizację „Ługańczycy-Szewczenkiwcy”, która zdecydowanie walczy z okupantami i ich pomagierami-kolaborantami. O tym można już dowiedzieć się z dokumentalnej książki O. Skrypnyka „Rozstrzelany na Donbasie »za zdradę Rosji«”. UPC KP wyróżniła swoimi odznaczeniami 35 aktywistów proświtiańskich Ługańszczyzny za ich walkę z wrogiem. Wśród wyróżnionych, obecnych w tej sali jako delegaci zjazdu, są: D. Tymoszewska, M. Ruban, I. Szmyhelski, „Nazar”, I. Duwanski i inni. Są też tacy, którzy nadal prowadzą działalność kulturalno-cywilizacyjną w warunkach okupacji. Stworzyli muzeum artystyczne i kozackie muzeum historyczne, zorganizowali wycieczki do muzeum B. Hrinczenki we wsi Oleksijiwka, upamiętniają najlepszych spośród najlepszych, którzy odeszli do zaświatów. A kto dziś w Ukrainie nie zna Hanny Hruszy, która odważnie czytała w Ługańsku poezje szewczenkowskie pod ukraińską flagą w dniu urodzin Kobzarza i w Dniu Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego? Dora Tymoszewska — odpowiedzialna sekretarz Ługańskiego OO WUT „Proświta”, zorganizowała w Wyszhorodzie na Kijowszczyźnie i już drugi rok z rzędu prowadzi kursy ukrainoznawstwa. Na Odessczyźnie również działają kursy dla miejscowej młodzieży, które założył i prowadzi przewodniczący Antracytowskiego Rejonowego Zrzeszenia Proświtiańskiego I. Zacharczenko. Wielką pracę w Iwano-Frankiwsku prowadzi członek obwodowego zarządu, filozof W. Sabaduha. Przykładów jest wiele, ale czas pokazał, że jest czego się uczyć i co przejmować z pracy moich przyjaciół-towarzyszy broni, którzy kierują znaczącymi organizacjami: Jarosława Pitki, Wasyla Hłahołiuka, Stepana Wołkowieckiego, Mykoły Kulczynskiego i innych. A jednocześnie zwracam uwagę na fakt, że obecnie nasz ługański trzon proświtiański, działający jako wolontariusze, ponad 300 razy był w składzie grup wolontariackich w strefach frontowej i przyfrontowej obwodów ługańskiego i donieckiego. Przekazaliśmy żołnierzom i placówkom oświatowym, ukraińskim cerkwiom ponad 10 tysięcy tomów literatury, komplety ukraińskich gazet, przede wszystkim „Słowa Proświty”, elektroniczne wydania Centrum «Proświta», podręczniki, pomoce naukowe, setki bibliotek żołnierskich Proświty. Ponad 20 aktywistów ługańskiej „Proświty” stało się bojownikami specbatalionu „Ługańsk-1”. Po demobilizacji Walentyna Tkalycza wybrano członkiem Rady Obywatelskiej przy zarządzie obwodowym policji. Wiktor Zoria, który w 2014 roku zerwał flagę okupanta z budynku rady miejskiej Krasnego Łucza (obecnie Chrustalne) i wyniósł na sobie ukraińską flagę, również przez trzy lata służył w batalionie „Ługańsk-1”. Niestety, w walkach z najeźdźcami zginęło wielu aktywistów i sympatyków „Proświty”, wśród nich Narodowy Bohater Ukrainy Tymur Jułdaszew, Ołeksandr Pantelejew, Hennadij Fomenko, Wiktor Pohorylyj, Mykoła Reszetniak i inni. Niestety, w trudnych warunkach wojny nasiliły się szykany i dyskredytacja kierowników-proświtian. Szczególnie w obwodzie donieckim, gdzie m.in. niesławnie znana urzędniczka Olha Barabasz zlikwidowała kostiantynowską szkołę z ukraińskim językiem wykładowym. Musimy natychmiast zażądać od Ministerstwa Oświaty rozwiązania z nią kontraktu. Należy również zapisać w Statucie, kto ma zastąpić kierownika regionalnego zrzeszenia w razie jego śmierci i wykonywać jego obowiązki. Musimy także utworzyć komitet organizacyjny i grupę roboczą do przygotowania obchodów 150-lecia „Proświty”. Wzywam wszystkich proświtian, by przygotowali się na to, że po powrocie Krymu i Donbasu trzeba będzie pomagać lokalnym organom „Proświty” w ich odrodzeniu i działalności. „Proświta” była i musi pozostać potężnym czynnikiem ukraińskiej polityki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Konfrontacja zamiast pojednania

Najważniejszą wiadomością minionego tygodnia stało się doniesienie, że rzekomo Rosyjski Kościół Prawosławny wreszcie uznał niezależność Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Prasa, radio i telewizja w wyścigu informowały i dyskutowały o tej wiadomości. W rzeczywistości jednak, kiedy eksperci zaczęli dokładniej analizować to, co wydarzyło się w Moskwie na Soborze Archijerejskim RPC, okazało się, że to kolejna rosyjska mydlana bańka, które od czasu do czasu puszczają putinowscy politechnolodzy. Kolejną porcją oliwy do ognia był list Patriarchy Kijowskiego i całej Ukrainy-Rusi Filareta do patriarchy moskiewskiego Cyryla, jednego z ideologów „russkiego mira” (wraz z Putinem). Media uderzyły w dzwony, nazywając list „pokutą i prośbą o przebaczenie za schizmę”. Biorąc pod uwagę społeczny rezonans, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy w ubiegły piątek musiał na konferencji prasowej postawić wszystkie kropki nad „i”. Mykoła CYMBALIUK Świątobliwy od razu zaznaczył, że rzeczywiście kwestia naszego pojednania, która była omawiana na Soborze Archijerejskim Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, ma wielkie znaczenie. Inicjatorem rozpatrzenia tej sprawy była Patriarchia Moskiewska. Zwróciła się jednak do Filareta nie bezpośrednio, lecz przez Nowy Jork, przez metropolitę Zagranicznego Kościoła Rosyjskiego Ilariona. W wyniku rozmów z metropolitą Ilarionem Zagraniczny Kościół Rosyjski zorganizował delegację UPC KP na pierwsze kontakty w Moskwie. W wyniku tego spotkania poruszono kwestię pojednania dwóch Kościołów. — Nie chcemy być wrogami nie tylko z Patriarchatem Moskiewskim — powiedział patriarcha Filaret — lecz chcemy żyć w pokoju i zgodzie ze wszystkimi cerkwiami prawosławnymi. I nie tylko z prawosławnymi, ale w ogóle z innymi religiami. Dlatego byliśmy zainteresowani znalezieniem porozumienia i pojednania. Aby jednak osiągnąć to pojednanie, Patriarchia Moskiewska musiała zdjąć te kary, to znaczy anatemę, którą nałożyła na mnie w 1997 roku. A przed tym było jeszcze orzeczenie o pozbawieniu mnie godności archijerejskiej. Bez tej procedury, nie naruszając kanonów kościelnych, bez wspólnej modlitwy i koncelebry podczas Boskiej Liturgii, nie można iść dalej ku pojednaniu. To pierwszy krok do pojednania. Lecz w tym celu trzeba, aby Sobór Archijerejski, który nałożył anatemę, sam ją zniósł. Dlatego osiągnięto porozumienie, że tę kwestię rozstrzygnie sobór, który zwołała Rosyjska Cerkiew. Pojawił się jednak jeszcze jeden warunek ze strony Moskwy. Aby rozpatrywać tę sprawę na Soborze, metropolita Ilarion Ałfiejew poprosił Filareta o napisanie apelu do patriarchy moskiewskiego i episkopatu. Po pewnych wahaniach Świątobliwy napisał taki list. W apelu podkreślił, że UPC KP również pragnie pojednania z Rosyjską Cerkwią Prawosławną. Z drugą delegacją, która udała się na te rozmowy w składzie metropolity Dymitra, arcybiskupa Ewstratiusza i arcybiskupa Ilariona, ten apel został przekazany. Dotyczył on pojednania i przyszłości Ukraińskiej Cerkwi. — Stale mówimy — podkreślił Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy-Rusi Filaret na konferencji prasowej — że Ukrainie potrzebna jest jedna Pomiestna Cerkiew Prawosławna. I w tym celu poszliśmy na pojednanie. Lecz jak wiemy, pojednanie z Moskwą nie doszło do skutku. Sobór Rosyjskiej Cerkwi, korzystając z apelu Filareta, wykorzystał go nie do pojednania, lecz po to, by przedstawić całemu światu prawosławnemu, rzekomo Kijów chce powrócić pod omofor Cyryla. — Otóż — oświadczył Filaret — pragnę stanowczo zaznaczyć, że nie było, nie ma i nigdy nie będzie żadnej skruchy z powodu tego, że wybrałem drogę autokefalii UPC. Bóg dał nam państwo, a skoro dał państwo, to w tym państwie musi być także cerkiew prawosławna. To aksjomat. Tą drogą przeszły wszystkie cerkwie pomiestne. Począwszy od tej samej Moskiewskiej. Kiedy powstało Wielkie Księstwo Moskiewskie, wkrótce Moskwa postawiła kwestię oddzielenia się od metropolii kijowskiej. Oddzielali się nie tylko od Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, ale także od metropolii kijowskiej. I utworzyli własną, metropolię moskiewską. Tą drogą poszły też inne cerkwie, które wchodziły w skład Patriarchatu Konstantynopolitańskiego: greckie, rumuńskie, bułgarskie, serbskie… Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy-Rusi twierdzi, że gdy zwrócono się do niego o pojednanie, żywił nadzieję na braterską dyskusję i rozstrzygnięcie kwestii autokefalii zgodnie z 34. kanonem apostolskim. Dlatego po raz kolejny oświadczył, zwracając swoje słowa do wszystkich wiernych oraz do patriarchy moskiewskiego Cyryla i rosyjskiego episkopatu: — Nigdy Ukraińska Cerkiew nie powróci do Patriarchatu Moskiewskiego. Dlaczego? Ponieważ mamy własne państwo. Tak jak oni w swoim państwie mają własną niezależną Cerkiew, tak samo i my, Ukraińcy, mamy prawo do własnej Cerkwi. Dlatego powrotu nigdy nie będzie. A jedna pomiestna cerkiew w Ukrainie będzie, prędzej czy później, ale i tak będzie! Nikt, zwłaszcza Moskwa, nie ma prawa znieść kanonu apostolskiego, zgodnie z którym każdy naród ma prawo do własnego biskupa. Będziemy nadal budować swoją Cerkiew i służyć narodowi ukraińskiemu. Musimy uświadomić sobie, że bez państwa ukraińskiego nie może istnieć niezależna Cerkiew ukraińska. I odwrotnie, bez niezależnej, jednej Cerkwi ukraińskiej nie może istnieć niezależna, suwerenna i soborna Ukraina.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Myrosława Honhadze: «Mam swój ból w tym kraju!»

Niedawno we Lwowie, w auli Narodowego Uniwersytetu «Politechnika Lwowska», odbyło się spotkanie z prowadzącą, redaktor naczelną i kierowniczką ukraińskiej służby «Głosu Ameryki» Myrosławą Honhadze. Na to spotkanie czekali zarówno wykładowcy, jak i studenci oraz inni zainteresowani lwowianie. Cztery lata — jak wynika z relacji inicjatora tego spotkania, dyrektor Międzynarodowego Instytutu Edukacji, Kultury i Związków z Diasporą (MIOK) Ireny Kluczkowskiej — minęły od chwili, gdy rozpoczęto rozmowy o możliwej wizycie Myrosławy Honhadze na «Politechnice Lwowskiej». Bohdan ZALIŻNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NC NANU i MONU, członek NSPU i NSŻU, m. Lwów Prowadzący spotkania Andrij Jaciw zaprosił do zabrania głosu zastępcę dyrektora MIOK, pierwszego prorektora Politechniki Lwowskiej Wołodymyra Pawlisza, który wyraził nadzieję, że wybitna dziennikarka „Głosu Ameryki” „zainspiruje naszych studentów do tworzenia wartościowej produkcji dziennikarskiej”. Mirosława Gongadze jest bowiem także współautorką naukowo-publicystycznej pracy „Rozdarty nerw” — o ruchu protestu na Ukrainie w latach 2000—2004 — a także występuje jako ekspertka ds. Ukrainy, Europy Wschodniej i wolności słowa na obszarze postradzieckim. „Właściwie nie chcę mówić, chcę was wysłuchać, bo wszystko jest w waszych rękach. Nikt za was tego nie zrobi. Musicie troszczyć się sami o siebie”. Jej wystąpienie było krótkie, potem nastąpił dialog: wiele ciekawych, gruntownych pytań i wartościowych, nietuzinkowych odpowiedzi… Społeczeństwo ukraińskie jest bardziej chaotyczne niż demokratyczne. Niestety, Ukraina nie ma silnych instytucji, które mogłyby położyć podwaliny stabilnej demokracji. Trzeba tworzyć wolne media. Ukraińskie media dziś są wolne, ale nie są niezależne. W USA też bywa różnie. Niektóre kanały wspierają różne siły polityczne. Ale są też inne silne zasoby, którym przypada niezależna nisza. Tak powinno być także w Ukrainie. Widzę zmiany w ukraińskim społeczeństwie. I pierwsza wielka zmiana to zmiana świadomości. Odradza się naród, staje się silniejszy. Jestem absolutnie przekonana, że Ukraina przetrwa. Duch ukraiński zahartował się tak mocno, że tę wojnę będziemy postrzegać jako kolejny krok ku konsolidacji”, — zaznaczyła M. Gongadze. Interesująca była odpowiedź Mirosławy na pytanie o różnice między amerykańskimi a ukraińskimi mediami: „Różnic jest mnóstwo. Kiedy czytam ukraiński zasób informacyjny, rozumiem, że w formułowaniu materiałów brakuje precyzji. Zawsze warto pamiętać, że dziennikarstwo opiera się na faktach, a nie na własnych wyobrażeniach”. W Ukrainie często ukraińscy dziennikarze budują swoje wnioski na własnych wyobrażeniach, a w Ameryce wyraźnie rozróżnia się materiał informacyjny i własne przedstawienie wydarzeń. Te rzeczy są w amerykańskim dziennikarstwie rozdzielone. W ukraińskim dziennikarstwie, zanim dotrzesz do sedna, stracisz nie jedną godzinę. 2008 roku — wojna Federacji Rosyjskiej w Gruzji. Byłam wtedy na Ukrainie i nie mogłam zrozumieć, co się dzieje. „Szanowni, dajcie mi fakty, nie potrzebuję waszych opinii”. O skorumpowanych sądach na Ukrainie Myrosława zauważyła: „Mam swój ból w tym kraju. Walczę o sprawiedliwość już 17 lat. Czy ją osiągnęłam? Czy zdołam wam pomóc? Nawet nie obiecuję”. Także dziennikarka stwierdziła: na Zachodzie, przez anglojęzyczny zasób, Rosja przedstawia swoje żądania i „propozycje”. Wreszcie wszyscy zrozumieli, że Rosja wznieciła ze światem „wojnę hybrydową”. W świecie mówi się o pomocy Ukrainie, ale jej celowej realizacji, niestety, nie ma. Obecnie od dziennikarzy wymaga się, by stali na barykadach. Ja jestem za rzeczywistością, za prawdą, a nie „za Poroszenką” ani „przeciw Poroszence”. Musimy rozumieć, nauczyć się rozbierać sprawy, a nie tylko reagować na konkretne fakty. Dopóki sami nie zaczniemy pracować nad sobą, będziemy dalej „w obozach”, — podsumowała wystąpienie pani Myrosława.. Zamiast posłowia. „Bardzo ważne jest dla nas usłyszeć, jak działa wasza służba, jak w praktyce reguluje się standardy dziennikarskie. I widzieć swoistą alternatywę — „Głos Ameryki”. Dziś jest tu wielu młodych ludzi, którzy usłyszeli historię osobistego sukcesu! I to jest ważne. Zrozumieli. Uświadomili sobie… Dziękuję Pani, pani Myrosławo, że znalazła Pani czas i dotrzymała słowa!” (Iryna Kluczkowska, dyrektor MIOK Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

«Czerwony głód» Anne Applebaum: refleksje laureatki Nagrody Pulitzera

Latem 2017 r. ujrzała światło dzienne kolejna książka znanej badaczki historii powstawania radzieckich obozów koncentracyjnych systemu Gułagu — Anne Applebaum („Red Famine. Stalin’s War on Ukraine” — „Czerwony głód. Stalinowska wojna przeciwko Ukrainie”). Za książkę „Gułag” amerykańsko-brytyjska dziennikarka otrzymała w 2004 r. prestiżową Nagrodę Pulitzera, której laureatami byli różni ludzie. W 1932 roku otrzymał ją korespondent „New York Timesa” w Moskwie Walter Duranty, który cynicznie i bezczelnie zaprzeczał faktowi głodu na Ukrainie, wydał stalinowskiemu reżimowi brytyjskiego dziennikarza Garetha Jonesa. Próba ukraińskiej społeczności intelektualnej pozbawienia go najwyższej nagrody dziennikarskiej nie zakończyła się sukcesem. Komitet organizacyjny ds. przyznawania Nagrody Pulitzera nie wydaje swoich laureatów… Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych Jeśli „Historia Gułagu” Applebaum, która ukazała się w języku ukraińskim w 2006 r., była znana wąskiemu kręgowi badaczy, to jej „Czerwony głód” wywołał gniew przedstawicieli sił czerwono-lewicowych, niejednoznaczność refleksji w obozie żółto-niebieskim oraz rozdrażnienie u niektórych „liberalnych” historyków. W Internecie i prasie na książkę zareagowali znani uczeni oraz działacze społeczni — Arnold Łozyński, Stanisław Kulczycki, Sheila Fitzpatrick i inni. Krąg zwolenników i oponentów będzie się powiększał, zwłaszcza po przekładzie na język ukraiński. Zauważę dziwną prawidłowość funkcjonowania przestrzeni intelektualnej: wystarczy, że zachodni badacz opublikuje coś o Hołodomorze, a natychmiast podnosi się dyskusyjny szum. Tak było z książką R. Conquest „Żniwa boleści” w 1986 r., przeciwko której wystąpili historycy i politycy różnych barw ideologicznych. A o książce włoskiego historyka Ettore Cinnella „Ukraińska Golgota. W poszukiwaniu prawdy” (2015) nikt na Ukrainie nawet nie wspomniał, zwłaszcza na wysokim szczeblu państwowym. Jej autor jest głęboko przekonany, że Hołodomor to „…celowa operacja stalinowskiego reżimu w celu społecznego i narodowego ludobójstwa Ukraińców”. Wspomniany już R. Conquest przez prawie 20 lat dojrzewał na drodze od używania pojęcia „terror głodem” do uznania go za ludobójstwo, o czym oświadczył mi w kwietniu 2006 r. w Instytucie Hoovera Uniwersytetu Stanforda (USA). Próba systemowego i prawdziwego pokazania przyczyn oraz skutków Hołodomoru na Ukrainie to rzadka antropologiczna i intelektualna jakość zachodnich dziennikarzy, historyków, politologów. Przedstawiciele społeczeństw posttotalitarnych utożsamiają ich z tolerancją i zaletami demokracji, profesjonalną zdolnością i doświadczeniem wyważonego naświetlania sprzecznych wydarzeń i zjawisk w historii XX wieku. Lista intelektualistów-sprawiedliwych, moim zdaniem, jest niemała: T. Innitzer, E. Ammende, G. Jones, M. Muggeridge, R. Conquest, J. Mace, A. Besançon, N. Naimark, R. Serbyn, L. Luciuk, D. Zlepko, E. Cinnella, R. Kuśnierz. Są oni „sprawiedliwymi”, ponieważ prawdziwie i odważnie pisali o Hołodomorze na Ukrainie. Do nich zapewne można dołączyć prace A. Applebaum, która dobrowolnie i odważnie zapisała się do tej kohorty. Przynajmniej Prezydent Ukrainy P. O. Poroszenko uważa, że pani Applebaum zajmuje godne miejsce obok legend — R. Conquesta, J. Mace’a. Osobiście spotkał się z nią, pogratulował wydania książki, a podczas akcji pamięci „Zapal świeczkę” przy Narodowym Muzeum „Memoriał ofiar Hołodomoru” 25 listopada 2017 r. kilkakrotnie wymieniał jej nazwisko. Prezentacja książki „Czerwony głód”, która odbyła się 20 kwietnia 2017 r., okazała się kameralna. Być może chętnych przestraszyła cena składki charytatywnej — 2500 hrywien, która służyła za przepustkę. Jednak miałem jej książkę, którą prawie miesiąc studiowałem, zwłaszcza te rozdziały i wnioski autorki, które dotyczyły Hołodomoru. One właściwie skłoniły mnie do podzielenia się wrażeniami z zapoznania się z monografią, wszak konsultantami, doradcami, kuratorami autorki „Czerwonego głodu” byli znani ukraińscy i zachodni historycy — S. Kulczycki, W. Hrynewycz, H. Jefymenko, T. Boriak, O. Wołowyna, A. Graziosi, L. Luciuk, F. Sysyn. Dlatego książka jest mistrzowskim analitycznym połączeniem indywidualnego doświadczenia oraz zbiorowego wsparcia. Wysoki poziom intelektualny autorki, wszak ukończyła Uniwersytet Yale (USA), London School of Economics oraz Uniwersytet Oksfordzki, mistrzowskie władanie dziennikarskim piórem (doświadczenie pracy w brytyjskich czasopismach „The Spectator”, „The Economist”; amerykańskim — „The Washington Post”) pozwoliły jej rzetelnie naświetlić przesłanki, przyczyny, okoliczności i częściowo skutki Hołodomoru. Książka ma gruntowną część wstępną, 15 rozdziałów, epilog, przypisy oraz bibliografię. Jej akademickie opracowanie nie budzi żadnych wątpliwości. Wydarzenia i zjawiska są chronologicznie i konsekwentnie przedstawione, a lakoniczne i publicystyczne tytuły rozdziałów jedynie dodają stylistycznej harmonii oraz kompozycyjnej stałości dziełu. Odczuwa się naukowe wyszkolenie, a zarazem względną zależność koncepcyjną w odniesieniu do uogólnionych ocen wydarzeń i zjawisk 1932—1933 r. na Ukrainie. Badaczka jest konsekwentna w używaniu terminu Hołodomor. W monografii „Historia Gułagu” pisała, że kolektywizacja rolnictwa i polityka rozkułaczania „…doprowadziły w latach 1932—1934 do strasznych, wyniszczających hołodomorów na Ukrainie i w południowej Rosji — hołodomorów, w których zginęło od sześciu do siedmiu milionów ludzi”. Historycznego i etymologicznego pochodzenia pojęcia „Hołodomor” Applebaum nie rewiduje, chociaż jednocześnie używa słów „głód”, „głód na Ukrainie”, czasami sprzecznego określenia „ukraiński głód”. Chwalebne jest to, że uniknęła stosowania terminów „ukraiński hołodomor” oraz „ukraińskie ludobójstwo”, które z jakiegoś powodu przeniknęły do dyskursu historiograficznego, jakby Ukraińcy byli twórcami Hołodomoru — ludobójstwa. W ukraińskich aktach normatywno-prawnych, pracach specjalistów wyraźnie zapisano poprawne użycie tych instytucjonalnych określeń: Hołodomor na Ukrainie, ludobójstwo Ukraińców, ludobójstwo narodu ukraińskiego. Słowo „ukraiński” w przypadku „ukraińskie ludobójstwo” nie jest przymiotnikiem, nawet okolicznikiem miejsca (terytorium zbrodni). Wskazane słowa w podobnej konstrukcji lingwistycznej utożsamiają podmiot i przedmiot działania, dlatego muszą być rozdzielone. Ukraińcy są ofiarą Hołodomoru (przedmiot zastosowania znamion ludobójstwa), a nie podmiotem działania. Jednak jako badaczowi Hołodomoru z 30-letnim doświadczeniem oraz autorowi „Encyklopedii Hołodomoru”, którą właśnie ukończyłem, niektóre sentencje szanownej pani Applebaum wydają się sprzeczne i zbyt kategoryczne. Ona, najwyraźniej pod wpływem konsultantów, wyodrębnia „głód 1932 r.” i wiosnę-lato 1933 r., które bez wątpienia wyróżniały się intensywnością śmiertelności, ale ramy chronologiczne 1932—1933 r. — to przede wszystkim historyczny okres Hołodomoru, a nie fizjologiczno-antropologiczne osobliwości głodowania, memoriałowy symbol czy granica zastosowania klasyfikacji prawnej, przewidzianej Ustawą Ukrainy z 28 listopada 2006 r. Być może dla zachodniego badacza i dziennikarza podobne zastrzeżenia są nic niewarte, ale są one faktem historiograficznym, którego nie należy lekceważyć. Najsmutniejsze jest to, że pani Applebaum zbyt zaufała swoim doradcom, zwłaszcza w części dotyczącej interpretacji danych statystyczno-demograficznych liczby ofiar Hołodomoru. W książce „Czerwony głód” wspomniany jest artykuł ukraińskiego statystyka S. Sosnowego w charkowskiej gazecie „Nowa Ukraina” z listopada 1942 r. o liczbie zmarłych z głodu w 1932 r. — 1,5 mln oraz 3,3 mln w 1933 r. Odczuwa się „demograficzny wpływ” grupy współczesnych demografów, którzy statycznie „zamarli” na granicy „strat demograficznych” od „głodu 1932—1933 r.” — 3,9 mln osób. Artykuł S. Sosnowego to tylko mała część jego pracy analitycznej, którą przygotował dla Głównej Grupy Roboczej „Ukraina” Sztabu Operacyjnego Rosenberga ds. badania „Przestrzeni Wschodniej”. Przechowywany jest on w odpowiednim funduszu archiwalnym Centralnego Państwowego Archiwum Wyższych Organów Władzy Ukrainy (CDAWOU). Jego autor uważał, że ofiarami głodu 1932—1933 r. stało się 7,5 mln osób (bezpośrednio z głodu 4,5—5 mln, z chorób przewlekłych, epidemii 2,5 mln). Kilkakrotnie odwołuje się do tej liczby. Jego niemieckojęzyczną pracę analityczną wysłano do Berlina w 1944 roku. Autorka „Czerwonego głodu” nie wiedziała o tym unikalnym dokumencie, podobnie jak szanowni demografowie, chociaż „wisi” on na stronie internetowej Centralnego Państwowego Archiwum Wyższych Organów Władzy i Zarządzania Ukrainy. Cytując artykuł S. Sosnowego z „Nowej Ukrainy”, Applebaum wspomniała o stwierdzeniu przez niego faktu zorganizowanego głodu. Rzeczywiście używa on tego określenia, które poświadcza pochodzenie Hołodomoru, czyli świadomego wyniszczenia ludzi sztucznym głodem, a nie w wyniku klęski żywiołowej. Nie zaprzeczając zorganizowanemu głodowi, Applebaum zaznacza, że właśnie ten termin będzie wykorzystywany jako dowód ludobójstwa — „...umyślnego planu zniszczenia Ukraińców jako narodu”. Bez wątpienia będzie, ponieważ zorganizowany Hołodomor jest argumentem ważkim. Jej wątpliwość dotyczącą „ludobójstwa” wywołało to, że w 1942 r. tego terminu jeszcze nie było. Ale S. Sosnowy jedynie stwierdzał fakt zorganizowanego głodu, gdyż był jego naocznym świadkiem, pracował w organach statystycznych USRR w latach 30. XX wieku. Rozwijając ten trudny dla dziennikarza temat, pani Applebaum posłużyła się samodzielną interpretacją koncepcji ludobójstwa, którą uzasadnił prawnik Rafał Lemkin pod koniec lat 40. XX wieku. Wyodrębniła ona składniki prawne i moralne, wspomniała o różnych interpretacjach terminu i zjawiska „ludobójstwa”. R. Lemkin miał nieco szerszą jego interpretację, zaliczał do systemowych oznak także rusyfikację ukraińskiego społeczeństwa, a nie „sowietyzację”, jak błędnie przejęzyczyła się pani Applebaum w książce. Jej wniosek o aktywnej i pasywnej współpracy (kolaboracji) Ukraińców z reżimem sowieckim w tragicznych latach jest zbyt kategoryczny, zwłaszcza w kontekście braku zamiaru Stalina zabicia „wszystkich Ukraińców”, a co za tym idzie, także prawnej celowości stosowania kategorii prawa międzynarodowego „ludobójstwo” w odniesieniu do Hołodomoru. Analiza porównawcza wydarzeń historycznych i zjawisk, które wyróżniają się szczególnym tragizmem, musi być naukowo wyważona, werbalnie poprawna i konsekwentna. Według przekonania Applebaum, Konwencja ONZ z 9 grudnia 1948 r. w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa była skierowana na fizyczną likwidację grupy etnicznej — „...podobnej do Holokaustu”. Najwyraźniej jej autorska wizja i mentalne postrzeganie tego dokumentu zbiegły się, dlatego wyszła subiektywna interpretacja ogólnej normy prawa międzynarodowego. Konwencja nie ma i nie mogła mieć konkretyzacji stosowania jej postanowień w odniesieniu do oceny Hołodomoru czy Holokaustu. Jest ona ogólną normą prawa międzynarodowego, której postanowienia pozwalają ustalić istnienie oznak ludobójstwa w tych czy innych przypadkach. Dowolna interpretacja Konwencji, a także nihilistyczny stosunek do jej norm, który czasami zdarza się w pracach jej współczesnych interpretatorów, jest bezpodstawny. Istnieje ona jako norma prawa międzynarodowego, opublikowana i przez wiele krajów ratyfikowana, wśród których jest także Ukraina. Zaznaczę, że w Kodeksie karnym Ukrainy istnieje konkretna norma „Ludobójstwo” (Artykuł 442). Czarnym i mrocznym echem od „Czerwonego głodu” powiało na stronie 357, kiedy autorka pisze, że Hołodomor nie odpowiada kryterium Konwencji z 1948 r. w sprawie ludobójstwa. „Ukraiński głód nie był próbą zlikwidowania każdego żyjącego Ukraińca — podkreśliła Applebaum — bo zostało to zatrzymane latem 1933 roku, na długo przed tym, jak mógł on spustoszyć cały naród”. Czasami z kominów krematoriów nazistowskich obozów nie unosił się gęsty i żrący dym, ale to nie oznacza, że nie palono w nich Żydów, Cyganów, innych więźniów. Bardzo przykro, że pani Applebaum faktycznie zaprzecza faktowi Hołodomoru-ludobójstwa, nawet w tak dowolny i nieprofesjonalny sposób, ale także próbuje zrewidować wniosek R. Lemkina o tym, że głód w latach 1932—1933 na Ukrainie jest klasycznym przykładem sowieckiego ludobójstwa. Bez wątpienia złożoność klasyfikacji Hołodomoru jako ludobójstwa w kontekście prawa międzynarodowego istnieje, ale Ukraina porusza się tą ciernistą drogą. Zgadzam się z nią, że pierwszym z Prezydentów Ukrainy, który zapoczątkował ruch na rzecz uznania faktu Hołodomoru-ludobójstwa, był W. A. Juszczenko. Ważne, aby nie zjechać na pobocze, a próby były. Warto wspomnieć o zaprzeczeniu przez W. F. Janukowycza Hołodomorowi-ludobójstwu podczas jego przemówienia w Strasburgu 27 kwietnia 2010 r. Rosja i siły prorosyjskie na Ukrainie, jak słusznie podkreśla Applebaum w książce, poparły jego oświadczenie. One i teraz zaprzeczają faktowi ludobójstwa narodu ukraińskiego. Anne Applebaum kończy książkę optymistycznym wnioskiem o tym, że Ukraińcy zatrzymali rosyjską agresję na wschodzie, dobrze znają wydarzenia XX wieku, dlatego przetrwają jako suwerenny naród i będą mieli przyszłość. Książka, pomimo osobistych przekonań autorki, jest wydarzeniem w środowisku intelektualnym i dyskursie historiograficznym Hołodomoru na Ukrainie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

II. Moskalofilstwo Lwowa: współczesność

Iryna FARION. Zakończenie. Początek w nr 47 z 2017 r. Gdy agresorowi na rękę Panowie lwowscy (mówią, nawet mer!) Jedną dobę do narodu swego Zwracać się po rosyjsku, — ja umarłem! Umarłem ze wstydu, obudziłem się z rozpaczy — To co, Franki we Lwowie już nie ma?! Dmytro Pawłyczko Stworzenie w latach 20.—30. potężnej nacjonalistycznej UWO i OUN na czele z E. Konowalcem i S. Banderą zabiło wszelkie szanse na odrodzenie moskalofilstwa. Jednakże nieoczekiwanie pod hasłami „Jedyna krajina — jedinaja strana” oraz „uchylenie ustawy językowej Kiwałowa-Kolesniczenki NIE JEST NA CZASIE” (oto one, hasła „nowoczesnego moskalofilstwa”, według D. Doncowa) w hybrydowej formie powróciło ono do Lwowa podczas aneksji Krymu i początku rosyjsko-ukraińskiej wojny w 2014 roku w środowisku lwowskiej merostwa i, w szczególności, partii „Samopomoc”. Według I. Franki, zjawisko to słusznie nazwano „narodowym paradoksem” [Franko 2006, s. 565], który przenika całą naszą historię, wykrwawiając i podważając siły narodowe w samym szczytowym momencie walki: przez światopoglądową, ideową niegotowość do samodzielnego BYCIA naród wycofuje się z pola bitwy. Właśnie stąd, ze lwowskiego ratusza, rozchodziły się medialne fale o nieaktualności uchylenia putinowskiej ustawy językowej Kiwałowa-Kolesniczenki 23 lutego 2014 roku. Przypomnę ciekawą paralelę: W. Dudykewycz, przywódca najnowszego ruchu moskalofilskiego w przededniu pierwszej wojny światowej, był prezesem „Kredytowego towarzystwa samopomocy w Kołomyi”… Proponuję kilka głównych kroków najnowszego hybrydowego moskalofilstwa (według I. Franki, „narodowego hybrydyzmu”) czy typowego mentalnego defetyzmu, zakamuflowanego pod europejskie liberalne standardy i ukraiński niedopatriotyzm w wyszywankach i z banderowskim hasłem „Sława Ukrainie”: 1. Mer Lwowa w przededniu aneksji Krymu 26 lutego 2014 roku wraz ze swoją podopieczną, naczelniczką wydziału kultury miasta Lwowa I. Podolak (to ta, która była przeciwko otwarciu archiwów KGB, przeciwko otwarciu muzeum S. Bandery we Lwowie i ta, która teraz w Radzie Najwyższej jako deputowana ludowa jest główną promotorką idei nauczania w językach mniejszości narodowych) zwrócił się do lwowian z apelem o komunikowanie się w języku rosyjskim na znak solidarności z obwodami donieckim, ługańskim oraz Krymem z motywacją: uchylenie ustawy językowej Kiwałowa-Kolesniczenki „nie jest na czasie”, bo „na czasie jest tylko walka z korupcją”. Inicjatywa rzekomo należy do dziennikarza W. Biehłowa. Apel lwowian do mieszkańców Wschodu i Południa Ukrainy. Autorzy idei mówienia we Lwowie po moskiewsku to wyjątkowy rodzaj postmodernistycznych lokai (według O. Telihi, ludzi o „lokajskiej psychice”): są zmuszeni przez okoliczności uznać ustawę KK za ukrainofobiczną, ale przez kompleks małorusa nie są zdolni poprzeć jej uchylenia. Tacy sobie wyrodkowie małorosyjskości, którzy przez swoją zepsutą ugodową naturę nigdy nie rozwiną się w niezależnych Ukraińców (wśród nich lwowska pisarka M. Sawka, która na znak protestu przeciwko uchyleniu ustawy językowej KK zaczęła wydawać po rosyjsku książki w wydawnictwie „Starego Lwa”). To o nich, swoich potomkach rodakach-lwowianach, pisał I. Franko: „Bądźmy pewni, że kiedy w Rosji środek ciężkości od reakcyjnego biurokratyzmu przesunie się do liberalizmu, wśród naszych galicyjskich moskalofilów narodzi się tyle liberałów, co grzybów po deszczu. Będą tak samo służyć obcym bogom, tak samo w imię „wszechświatowej miłości” obrzucać błotem każdą kulturalną pracę na naszym rodzimym gruncie…” [Franko 2006, s. 573]. Przypomnę, że osławiona putinowska ustawa językowa z 2 lipca 2012 roku została uchylona przez Radę Najwyższą 23 lutego 2014 roku 232 głosami deputowanych VII kadencji, ale p.o. Prezydenta O. Turczynow nie podpisał tej ustawy, a Trybunał Konstytucyjny, który z inicjatywy Iryny Farion i wniosku partii „Swoboda” rozpatrywał tę kwestię, do dziś nie ogłosił decyzji o jej niezgodności z Konstytucją. 2. Wymowna jest psychologiczna motywacja przejścia na komunikację w języku rosyjskim w dniach po Majdanie i na początku rosyjsko-ukraińskiej wojny w lutym 2014 roku u ówczesnej naczelniczki wydziału kultury we Lwowskiej Radzie Miejskiej, a teraz deputowanej z „Samopomocy” Iryny Podolak. Za tę obnażoność własnego upadku trzeba jej jednak podziękować, bo psychologowie społeczni mają przed sobą ciężkiego i przewlekłego pacjenta: „Ja poważnie zastanawiam się, czy nie przejść na język rosyjski w przestrzeni publicznej. Z zasady. Nikt nie mówił, że będzie łatwo, ale że będzie tak wstrętnie — nie oczekiwałam. Obecność przerywanego intelektu i dobrej pamięci niektórych osobników z Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” nie może usprawiedliwiać tej szkody, którą wyrządzają swoją „działalnością” mojemu krajowi. Moje soborowe myślenie krzepnie. Możecie zaczynać”. O takich I. Franko mówił, że odchodząc od ojczystego języka, stają się „duchowo w czasie sparaliżowani”, pogrążając się w martwym renegactwie [Franko 2006, s. 546—547]. 3. Deputowana-większościowa ze Lwowa I. Podolak jest główną lobbystką ustawy „O języku państwowym” 5670d, która w rzeczywistości jest przepisana z ustawy „Swobody” 5669, jednak z koncepcyjnymi zmianami w ponad 20 artykułach z 59, gdzie zapisano prawo do stosowania obok języka państwowego innych języków (zrozumiałe, że teraz za zaimkiem „inne”, w przeciwieństwie do terminu „język regionalny”, ukryto język okupanta — rosyjski): art. 6, ust. 1; art. 9, ust. 2; art. 10, ust. 6; art. 11, ust. 2; art. 13, ust. 2; art. 14, ust. 2; art. 16, ust. 2; art. 17, ust. 3, 4, 6; art. 18, ust. 2, 3, 4; art. 19, ust. 2, 5, 6, 7; art. 20, ust. 3, 6; art. 21, ust. 2; art. 22, ust. 2, 5; art. 23, ust. 3, 6; art. 24, ust. 1; art. 26, ust. 2, 6; art. 29, ust. 2; art. 30, ust. 1, 2, 3; art. 32, ust. 3, 4; art. 34, ust. 2... O prawie do używania języków mniejszości narodowych mowa jest w co najmniej sześciu artykułach: art. 1, ust. 2; art. 10, ust. 8; art. 17, ust. 3, 4; art. 19, ust. 2; art. 20, ust. 6; art. 22, ust. 3; art. 36, ust. 2... Czy to więc ustawa o języku państwowym, czy także o porządku stosowania innych języków? Jednak decydującym w tej ustawie od lwowianki Podolak i innych jest jednak artykuł 1, ust. 2, który jest po prostu przepisany z artykułu 6 ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki: „Status języka ukraińskiego jako jedynego państwowego nie może być podstawą do zaprzeczenia językowym prawom i potrzebom osób należących do mniejszości narodowych”. Po tym artykule dalej tej antyjęzykowej ustawy można nie czytać. Jednakże, panowie, otrzymała ona niemałe wsparcie w tak zwanym środowisku intelektualnym, które ujawniło się na blogu „Ukraińskiej Prawdy” A. Jusowa z 19 czerwca 2017 roku. Słowem, wszystko jak w czasach średniowiecza: rękami rzekomych intelektualistów język zaganiają w służebność. Oto ci ludzie: językoznawca O. Awramenko, dyrektor Instytutu Językoznawstwa B. Ażniuk, dziennikarka A. Akułenko, pisarz I. Andrusiak, aktywista Hennadij Afanasjew, prezenterka telewizyjna M. Barczuk, politolog M. Basarab, dziennikarz O. Borysenko, muzyk W. Broniuk, prawnik W. Wasylenko, pisarz J. Wynnyczuk, artystka I. Witowśka, historyk W. Wiatrowycz, aktywista W. Heneraliuk, polityk J. Hnatkewycz, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego P. Hrycenko, prawnik Roman Hołowenko, pisarze A. Dnistrowyj i I. Dracz, dziennikarz O. Dowżenko, dyrektor Instytutu Literatury M. Żułynśkyj, założycielka i dowódca batalionu „Hospitallery” J. Zinkewycz, historyk A. Zinczenko, aktywista O. Iwanow, profesor O. Iwanowśka, pisarz O. Irwaneć, eks-minister S. Kwit, wydawca W. Kyryczenko, aktywiści O. Klasztornyj, I. Kobielewa, M. Kobielew, I. Kozub, S. Kuzan, S. Litynśkyj, I. Łozowyj, R. Łużećkyj, T. Marusyk, I. Koliuszko, O. Matwijczuk, R. Matys, D. Matijas, S. Osnacz, A. Mychajłowa, muzyk I. Łenio, wydawca i poeta I. Małkowycz, dziennikarz J. Makariw, językoznawca L. Masenko, poeta Pawło Mowczan, językoznawca M. Mozer, dziennikarka S. Ostapa, pisarz S. Pantiuk, poeta D. Pawłyczko, pisarka S. Pyrkało, krytyk filmowy J. Pidhora-Hwiazdowśkyj, pisarka S. Powalajewa, aktywista P. Podobied, dziennikarz W. Portnykow, aktywiści M. Potapczuk, J. Repetko, redaktor W. Roh, aktywistka A. Rozłucka, piosenkarka A. Rudnyćka, pisarka M. Sawka, aktywistka O. Sało, aktywiści D. Sinczenko, O. Sinczenko, O. Słabospyćkyj, I. Sprynśkyj, W. Subotin, politolog W. Taran, językoznawczyni N. Tracz, piosenkarz S. Fomenko, aktywiści K. Czepura, J. Czornohuz, T. Szamajda, wykładowca J. Szewczuk, aktywistka N. Szelestak, pisarz W. Szklar, aktywiści A. Szczekun, J. Jurczyszyn, A. Jusow. Większość z wymienionych to nieznana szarzyzna, sługusy reżimu (czy „lokaje”, według O. Telihi), którzy rozpuszczają się wśród znanych autorytetów, które albo nie czytały ustawy, albo naprawdę, jak ci „błagonamiernyje małorosy”, którzy w XIX wieku błagali naczelnika żandarmów Dołgorukowa o zatrzymanie rozwoju UKRAIŃSKIEGO JĘZYKA, bo to „pachnie rewolucją i odseparowaniem Małorosji”, i sami wpadli w wieczną ukraińską zdradę, znajdując wyjątkową lwowską lobbystkę z Samopomocy I. Podolak, która wzywała Lwów do mówienia językiem wroga w czasie zabijania Ukraińców właśnie przez język ukraiński! Oto posłuchajcie wytworu z ustawy 5670d: „Na prośbę klienta jego osobista obsługa może być realizowana także w innym języku, akceptowalnym dla stron”, czyli zatwierdzenie absolutnej nieobowiązkowości języka państwowego w sferze serwisu, co jest codziennym językowym bytem. O edukacji już nawet nie ma mowy (art. 17): tam triumf języków mniejszości narodowych, które nie wiadomo skąd się wzięły, bo u nas nie ma rubryki „narodowość”. A „błagonamiernyje małorosy” wiedzą, kto jakiej jest narodowości, a co do swojej, to jakoś Bóg da… 4. Szef frakcji „Samopomoc” Sadowego Bereziuk nie publicznie na radzie kierowników frakcji żądał od przewodniczącego Rady Najwyższej Hrojsmana ogłoszenia kierownikowi aparatu Rady Najwyższej p. Zajczukowi nagany za to, że kwestia ochrony państwowego statusu języka ukraińskiego znalazła się w porządku obrad... Chodzi o wniesienie poprawek do mojego z J. Mychalczyszynem projektu ustawy „O wniesieniu zmian do Ustawy Ukrainy „O służbie państwowej” (w sprawie obowiązkowej znajomości języka ukraińskiego przez osoby zajmujące stanowiska państwowe i służbowe organów władzy państwowej (z 23.02.2014 r.) z wymogiem wobec urzędników państwowych komunikowania się w języku państwowym i zdawania egzaminu z języka ukraińskiego. Ten projekt ustawy przerejestrował poseł ze Swobody Mychajło Hołowko pod nr 1201 i zagłosowało za nim 20.05.2015 roku tylko 152 deputowanych. Z czasem, pod naciskiem społeczeństwa i już innego autorstwa ustawa „O służbie państwowej” właśnie z tym sformułowaniem została jednak przegłosowana… Słowem, problem „Swobody” tylko w jednym: ona wyprzedza czas!!! Hybrydom to bardzo nie w smak. 5. Dalsza bitwa o ograniczenie języka ukraińskiego rozegrała się w 7. językowym artykule ustawy O edukacji (N3491-d). Tutaj lwowianie-deputowani pokazali się jako absolutni ideolodzy hybrydowej drogi Ukrainy: wbrew Konstytucji, decyzji Sądu Konstytucyjnego z 1999 roku oraz Ustawy Ukrainy „O ratyfikacji Ramowej konwencji Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych” (art. 14. „Strony zobowiązują się uznać za każdą osobą, która należy do mniejszości narodowej, prawo do nauki języka swojej mniejszości”) zaproponowali nie uczyć się, a nauczać w językach mniejszości narodowych i uczyć języków mniejszości narodowych za państwowe pieniądze. Taką poprawkę do ustawy edukacyjnej wnieśli A. W. Parubij, O. W. Juryneć, O. I. Syrojid, I. I. Podolak, O. R. Bereziuk, O. O. Skrypnyk, H. Hopko. Inspiratorką tej poprawki jest minister edukacji i nauki lwowianka L. Hrynewycz, która poszła jeszcze dalej: zaproponowała uczyć w uczelniach wyższych języka mniejszości narodowych w celu dalszej działalności zawodowej absolwenta… Na szczęście ta propozycja nie weszła do językowego artykułu. W rezultacie otrzymano językowy artykuł z nauczaniem w językach mniejszości narodowych w przedszkolnej i początkowej edukacji szkolnej; brak sformułowań w dalszej edukacyjnej pionowej strukturze, a także wykładanie po angielsku i w językach Unii Europejskiej jednej lub kilku dyscyplin… Czyli i wojna, i hańba, o czym jaskrawo zaświadczyły protesty naszych historycznych okupantów, przede wszystkim Węgrów i Rumunów oraz obecnych okupantów — Moskali, dołączyli do tego Bułgarzy, Grecy, Mołdawianie i napisali list do ministra spraw zagranicznych Klimkina. Polacy odmówili podpisania się pod takim nieadekwatnym listem, jednak swoje zastrzeżenia również wyrazili, ale za to po prostu oszaleli w swoich szowinistycznych żądaniach traktowania naszej historii, w szczególności OUN-UPA… „Europrzyjaciele” nie docenili tego prezentu od nowożytnych małorosyjskich hybryd, zakamuflowanych pod obrońców praw mniejszości narodowych. Jak mawiał wielki Iwan Puluj, „pochylaniem Ukraińcy niczego nie zdobędą, wiadomo bowiem, że na pochyloną wierzbę kozy skaczą” [Farion 2017, s. 167]. Deputowani-lwowianie wszyscy bez zastrzeżeń poparli ten hybrydowy i poniżający dla Ukraińców językowy artykuł ustawy edukacyjnej, a minister edukacji już gorliwie wyjaśniła, że w dalszych ustawach edukacyjnych, w szczególności o edukacji średniej, wniosą poprawki na korzyść nauczania w językach mniejszości narodowych. Czyli drzwi do węgierskiego, polskiego, rumuńskiego separatyzmu otwarto, bo moskiewski separatyzm już zabrał tysiące żyć naszych wojowników wyłącznie tam, gdzie powszechnie panował język rosyjski. Za tą ustawą zagłosowali tacy lwowianie (lub z obwodu lwowskiego) z prezydenckiej frakcji Bloku Petra Poroszenki: I. Hryniw, J. Dubnewycz, B. Dubnewycz, A. Łopuszanśkyj, O. Juryneć; z Frontu Ludowego: I. Wasiunyk, M. Wełyczkowycz, M. Kadykało, M. Chmil; Samopomocy: I. Podolak (JEDYNA wstrzymała się w głosowaniu za nauczaniem w języku ukraińskim w tak zwanym przejściowym rankingowym głosowaniu), O. Skrypnyk; z Partii Radykalnej J. Szuchewycz. Wśród pozafrakcyjnych za specjalne preferencje dla języków mniejszości narodowych zagłosowali A. Parubij, O. Syrojid, W. Parasiuk. Konstatujemy: wyłącznie dzięki lwowskim deputowanym wynaleziono nowy sposób ucisku języka ukraińskiego poprzez podniesienie statusu języków mniejszości narodowych. 6. W szczególny sposób dba o język mniejszości narodowych minister edukacji i nauki lwowianka L. Hrynewycz. Właśnie ona była autorką wniesienia poprawki do ustawy „O szkolnictwie wyższym” o prawie do zdawania egzaminu wstępnego w językach mniejszości narodowych: art. 45, pkt 11, 12:

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

APEL uczestników Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Moralno-światopoglądowe, przyrodnicze i kulturowe nauczanie H. S. Skoworody w czasach współczesnych” do organów państwowych Ukrainy oraz ukraińskiej opinii publicznej

„Zadania pracy certyfikacyjnej zewnętrznej niezależnej oceny są sporządzane w języku państwowym. Na życzenie osoby zadania są udostępniane w tłumaczeniu na język regionalny lub język mniejszości, jeśli w tym języku odbywa się nauczanie w systemie edukacji średniej (z wyjątkiem zadań z języka i literatury ukraińskiej oraz języków obcych)”, „Egzaminy wstępne, jeśli są przewidziane przez niniejszą Ustawę, przeprowadzane są w języku państwowym lub, na życzenie kandydata, w innym języku, w którym odbywa się nauczanie w tej instytucji szkolnictwa wyższego”. W rezultacie w 2017 roku otrzymaliśmy najgorszy wynik z języka i literatury ukraińskiej: 17 tysięcy absolwentów szkół nie zdało ZNO z tych podstawowych przedmiotów. Najgorsze wyniki odnotowano w szkołach z językiem rosyjskim, węgierskim (nie zdało ZNO 62% kandydatów) oraz rumuńskim (nie zdało 55% kandydatów), a w rejonie berehowskim na Zakarpaciu takich uczniów było 75%… W związku z tym minister edukacji oświadczyła, że artykuł językowy zostanie wysłany do ekspertyzy do Komisji Weneckiej, która, przypomnę, ma charakter wyłącznie rekomendacyjny. Komisja Wenecka swego czasu skrytykowała ustawę K.K. z 2011 roku jeszcze na etapie projektu: „…projekt jest niezrównoważony, ponieważ jego postanowienia nieproporcjonalnie wzmacniają pozycję języka rosyjskiego, przy braku odpowiednich środków, które potwierdzałyby rolę języka ukraińskiego jako państwowego, a także w należyty sposób nie zapewniają ochrony innych języków regionalnych i języków mniejszości”, co nie przeszkodziło w uchwaleniu tej ustawy, niepodpisaniu postanowienia o jej uchyleniu (choć za tym głosowało 232 deputowanych Rady Najwyższej 23 lutego 2014 roku) i bez żadnej motywacji nieuchyleniu jej w Sądzie Konstytucyjnym Ukrainy od początku przesłuchań w tej sprawie 17 listopada 2016 roku aż do dziś... Wniosek jest prosty: JĘZYK — to kamień węgielny ukraińskiej samodzielności, natomiast pochodząca ze Lwowa Hrynewycz w większym stopniu przejmuje się 400 tysiącami dzieci mniejszości narodowych, wśród których 90% to Rosjanie, niż umacnianiem państwowego statusu języka ukraińskiego, który był bezprecedensowo niszczony od drugiej połowy XVII wieku na Wielkiej Ukrainie oraz od XIV wieku wraz z polską, węgierską i rumuńską okupacją na Ukrainie Zachodniej. Na okupowanych terytoriach Wschodu strzelają za niego do dziś! Właśnie dlatego nie uchyla ona rozporządzenia swojego poprzednika, ministra S. Kwita (który ukończył rosyjskojęzyczną szkołę nr 17 we Lwowie), o nieobowiązkowości języka ukraińskiego i historii Ukrainy na uczelniach wyższych (zarządzenie nr 1392 z 25.11.2014 „O uznaniu za tracące moc zarządzenie Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy z dnia 09.07.2009 nr 642”), choć nalegałam na to w swoim liście otwartym. Sama minister 23 października 2017 roku pokazowo ujawniła swoje politycznie zaangażowane ignoranctwo w traktowaniu Ukrainy jako państwa „multikulturowego”: „Multikulturalizm i różnorodność leżą u podstaw państwa ukraińskiego. Nasza niełatwa historia i specyficzne położenie geograficzne czynią Ukrainę domem dla dużej liczby mniejszości narodowych, które posługują się różnymi językami i zachowują swoją kulturę w granicach naszego państwa — na zachodzie, na wschodzie i na południu”. Przypomnę, że według spisu z 2001 roku na Ukrainie mieszka 77,8% Ukraińców, czyli Ukraina jest państwem monoetnicznym. Podczas gdy według najnowszych danych wiodących służb socjologicznych Ukrainy (KMIK, Rating, SOCIS, Centrum im. Razumkowa), które przeprowadziły badania w marcu 2017 roku, na Ukrainie mieszka 90,6% Ukraińców, 6,3% Rosjan i 2,7% osób innych narodowości. Jednocześnie 50,5% populacji Ukrainy używa języka ukraińskiego jako głównego języka codziennej komunikacji, jednak w Kijowie po raz pierwszy osób, które w domu rozmawiają wyłącznie po ukraińsku, stało się więcej niż tych, którzy używają tylko języka rosyjskiego. To na jakiej podstawie pani Hrynewycz zamierza prowadzić nauczanie w językach mniejszości narodowych i hamować rozszerzanie polifunkcyjnego statusu języka państwowego? 7. Ostatni prezent od pochodzącej ze Lwowa Hrynewycz i jej zastępcy, lwowianina P. Chobzeja (odpowiada za edukację średnią) — połączenie w szkołach dwóch przedmiotów: literatury ukraińskiej z literaturą obcą, historii Ukrainy z historią świata… Jednak tych pomysłów, dzięki protestom społeczeństwa, nie udało się zrealizować w pełni, w szczególności wstrzymano połączenie literatury ukraińskiej z obcą przynajmniej na rok szkolny 2017—2018. Natomiast zgodnie z typowym planem nauczania dla klas 10—11 ogólnokształcących placówek oświatowych, na życzenie pozwolono ogólnokształcącym placówkom oświatowym nauczać zintegrowanego kursu „Historia Ukrainy w kontekście historii powszechnej” (Decyzja Kolegium MON z 22 lipca 2017 roku. Protokół nr 5/3-2). Czy to integracja, czy niwelacja ukraińskiego światopoglądu na Ukrainie poprzez ideologiczny przedmiot, jakim jest historia? W czasie wojny państwo temu przedmiotowi, podobnie jak językowi, powinno nadawać wyjątkowe znaczenie, jednak miernoty zawsze dążą do połączenia się z czymś lub kimś: to z Moskwicinami, to z Niemcami, to z Polakami... Zatem historia moskalofilstwa we Lwowie chronologicznie sięga końca XVI wieku, przenika różnymi trajektoriami kolejne okresy z kolejnymi wybuchami w połowie XIX wieku i nieoczekiwanie wybucha w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej 2014—2017 lat. Krzywa wzlotów i upadków narodowej samoświadomości oraz narodowej degeneracji jest w rzeczywistości kardiogramem zdolności lub niezdolności narodu do zbudowania własnego państwa narodowego. Walka tych antagonizmów trwa do dziś, a jej minusowy biegun wpisany jest w hasła od „Jednej prawosławnej wiary, rodu i języka” (J. Borecki, 1621 r.) do „Jedyna krajina — jedinaja strana” (władza Poroszenki). Hasło Boreckiego doprowadziło do połączenia ukraińskiej cerkwi prawosławnej z moskiewską w 1686 roku, natomiast hasło Poroszenki, które jest jedynie polityczną modyfikacją hasła Boreckiego, ma tę samą drogę: od jedynego kraju do jedinoj rossii. Historia nie uczy, a pokazuje. Tylko nie każdy widzi! Literatura: Ak. ZR — Akty, otnosiaszczijesia k istorii Zapadnoj Rossii, sobrannyje i izdannyje Archeograficzeskoju kommissijeju. — SPb., 1851. — T. IV. Błażejowski 1995 — Błażejowski Dmytro. Berestejska re-unija ta ukrainśka istoryczna dola i nedolia. — Lwów: Kameniar, 1995. — T. 1. Błażejowski 2010 — Błażejowski Dmytro. Try ukrainśki cerkowni unii. — Lwów, 2010. WUR I — Wozz’jednannia Ukrainy z Rosijeju. Dokumenty i materialy w trioch tomach. — Moskwa: AN SRSR, 1953. — T. I. 1620—1647 roky. Hruszewski 1996 — Hruszewski M. S. Istoria ukrainśkoji literatury: W 6 t. 9 kn. T.VI. Kn. 1 // Uporad., prymit. S. K. Rosowećkoho. — Kijów: Łybid, 1996. Kubajczuk 2004 — Kubajczuk Wiktor. Chronołohia mownych podij w Ukraini (Zownisznia istoria ukrainśkoji mowy. — Kijów: “K.I.S.”, 2004. Kohut 2004 — Kohut Zenon. Korinnia identycznosty. Studii z rannomodernoji ta modernoji istorii Ukrainy. — Kijów: Krytyka, 2004. Lesiuk 2014 — Lesiuk M. Stanowlennia i rozwytok ukrainśkoji literaturnoji mowy w Halyczyni. Iwano-Frankiwśk: Misto NW, 2014. Łozynśkyj 1994 — Łozynśkyj Mychajło. Ukrainstwo i moskwofilstwo sered ukrainśko-ruśkoho narodu w Halyczyni. — Stryj, 1994. Małaniuk 2013 — Małaniuk Jewhen. Małorosiństwo. Narysy z istorii naszoji kultury. Seria “Bronebijna publicystyka”. — Ukrainśka pres-hrupa, 2013. Niczyk 1990 — Niczyk W. M., Łytwynow W. D., Stratij Ja. M. Humanistyczni i reformacijni ideji na Ukraini (XVI — pocz. XVII st.) / Widp. red. Horśkyj W. S. — Kijów: Nauk. dumka, 1990. Petrasz Osyp 1996 — Petrasz Osyp. Podwyżnyky ukrainśkoji ideji. Markiian SzaszKewycz ta joho pobratymy. — Tarnopol, 1996. Rusalka Dnistrowa 1989 — “Rusalka Dnistrowa”: Dokumenty i materialy // Upor. F. Steblij, O. Kupczynśkyj ta in. — Kijów, 1989. USPD — Tysiacha rokiw ukrainśkoji suspilno-politycznoji dumky. U 9-ty t. / Upor., prym. W. Szewczuka. — Kijów: Dniepr, 2001. — T. II. — Kn. 2. — Persza poł. XVII st. Steblij 2011 — Steblij Feodosij. Halyczyna na perechresti istorii. Postati / Instytut ukrainoznawstwa im. I. Kryp’iakewycza NAN Ukrainy. — Lwów, 2011. Studynśkyj 1935 — Studynśkyj K. Psewdo-posłanie Markiiana SzaszKewycza. Widbytka z ZNTSz. — T. 153. — Lwów, 1935. Suchyj 1998 — Suchyj Ołeksij. Halyćki moskwofily w ocinci Iwana Franka // Iwan Franko — pysmennyk, mysłyteł, hromadianyn. — Lwów, 1998. — S. 116— 119. Farion 2017 — Iryna Farion. Mownyj portret Iwana Puluja (za łystamy mysłytełia). — Lwów: Wyd-wo Lwiwśkoji politechniky, 2017. Franko 2006 — Franko Iwan. “Ideji” j “idealy” halyćkoji moskwofilśkoji mołodeżi // Budiwnyczyj ukrainśkoji derżawnosty. Chrestomatia politolohicznych statej Iwana Franka / Uporad. Dmytro Pawłyczko. — Kijów, 2006. — S. 562—575. Franko 2006 — Franko Iwan. Dwoiazycznist i dwołycznist. Tam samo. — S. 544—557. Jakowenko 2005 — Jakowenko Natała. Narys istorii seredniowicznoji ta rannomodernoji Ukrainy. Wyd. druhe. — Kijów: Krytyka, 2005. Obrońcy 1953 — Obrońcy języka polskiego / Opr. Witold Taszycki. Seria I. Nr. 146. — Wrocław, 1953. W Kijowie odbyła się Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna „Moralno-światopoglądowa, zgodna z naturą i kulturą nauka H. S. Skoworody w czasach współczesnych”, w której wzięli udział naukowcy, pedagodzy, artyści, dziennikarze oraz przedstawiciele organizacji społecznych. Konferencję przeprowadzono zgodnie z Programem Ogólnoukraińskich Badań Skoworodyńskich „Poznaj siebie” i poświęcono 295. rocznicy urodzin (3 grudnia) oraz 223. rocznicy śmierci (9 listopada) Hryhorija Sawycza Skoworody (1722—1794) — wielkiego ukraińskiego myśliciela-mędrca, pedagoga, filozofa, poety, kompozytora, muzyka, śpiewaka, praktyka duchowego oraz działacza kulturalno-oświatowego. Wspierając inicjatywy konferencji poświęconej 290-leciu H. S. Skoworody, na której zatwierdzono Wielki projekt „Hryhorij Skoworoda—300”, uważamy za priorytetowe podjęcie następujących ważnych działań przygotowawczych do 300-letniego jubileuszu ukraińskiego geniusza: 1. W celu uroczystego uczczenia na szczeblu państwowym 300-lecia H. S. Skoworody należy przyjąć odpowiednią Uchwałę Rady Najwyższej Ukrainy z włączeniem jubileuszowego roku Skoworody do Kalendarza dat pamiętnych oraz zainicjować przed UNESCO obchody tej daty na szczeblu światowym. 2. Wspólnymi siłami MSZ Ukrainy oraz ukraińskich wspólnot zagranicznych ustanowić znaki pamięci w krajach pobytu H. S. Skoworody: Słowacji, Czechach, Węgrzech, Austrii, północnych Włoszech, Niemczech, Polsce. 3. Stworzyć na bazie Małej Akademii Nauk Ukrainy naukowo-edukacyjny portal internetowy „Hryhorij Skoworoda” w celu udostępnienia pełnej bazy wiedzy o fenomenie H. S. Skoworody: pedagogicznego, filozoficznego, poetyckiego, kompozytorskiego i muzyczno-wokalnego dziedzictwa encyklopedysty oraz osiągnięć ukraińskiego i zagranicznego skoworodoznawstwa; zapoznania ukraińskiej i światowej społeczności ze wszystkimi aspektami pełnego poświęcenia życia oraz działalności kulturalno-oświatowej mędrca; popularyzacji zgodnego z naturą i kulturą moralno-światopoglądowego ruchu Skoworodynstwa. 4. Przygotować i wydać pełne akademickie wydanie dzieł H. S. Skoworody z tekstami równoległymi — w języku oryginału oraz w tłumaczeniu na współczesny język ukraiński. 5. Przygotować i wydać fundamentalną „Encyklopedię Skoworodyńską”, w której podsumowane zostanie ponad dwustuletnie doświadczenie badania wszystkich aspektów Skoworodiany w ukraińskim i zagranicznym skoworodoznawstwie oraz określone zostanie należne miejsce H. S. Skoworody w kulturze narodowej i światowej. 6. Stworzyć gruntowny podręcznik metodyczny do nauki twórczości i drogi życiowej H. S. Skoworody dla placówek oświatowych. 7. Zintegrować naukę filozoficznego i literackiego dziedzictwa H. S. Skoworody na zasadach jego systemu filozoficzno-edukacyjnego z lekcjami języka, literatury, historii, przyrody itp. 8. Wprowadzić do programów nauczania placówek muzycznych Ukrainy naukę kompozytorskiego, muzycznego i wokalnego dziedzictwa Hryhorija Skoworody. 9. Wprowadzić programy muzyczne (koncerty śpiewu chóralnego, solowego oraz wykonawstwa instrumentalnego) z utworów H. S. Skoworody oraz utworów innych kompozytorów do poezji Skoworody w Narodowej Filharmonii Ukrainy oraz innych salach koncertowych Ukrainy. 10. Wprowadzić na szeroką ukraińską scenę dramaturgię, czytaną i śpiewaną poezję H. S. Skoworody. 11. Ustanowić Ogólnoukraiński festiwal dziecięcej sztuki muzycznej „Hrycewa sopiłka”. 12. Systematyzować całą dostępną filmografię o H. S. Skoworodzie oraz nakręcić nowe filmy fabularne i dokumentalne o fenomenie mędrca w celu regularnego szerokiego pokazu w telewizji i kinach. 13. Systematyzować całą dostępną plastyczną Skoworodianę (malarstwo, grafika, rzeźba), organizować wystawy artystyczne i wydawać albumy sztuki. 14. Regularnie przeprowadzać konferencje naukowo-praktyczne w celu pogłębionego badania twórczego dziedzictwa H. S. Skoworody oraz przedstawiania społeczeństwu osiągnięć w dziedzinie skoworodoznawstwa. 15. Urządzić „Klasy-świetlice Hryhorija Skoworody” w szkołach średnich, średnich specjalnych i wyższych uczelniach z odpowiednim zasobem poligraficznym i internetowym dla wizualizacji nauki pedagogicznego, filozoficznego, poetyckiego, muzyczno-wokalnego dziedzictwa, pełnego poświęcenia życia oraz działalności kulturalno-oświatowej H. S. Skoworody. Klasy-świetlice będą sprzyjać syntezie i przyswajaniu bogatej różnorodności encyklopedycznego dziedzictwa H. S. Skoworody. 16. Stworzyć Muzea Pamięci H. S. Skoworody w Kijowie (w jednym ze starodawnych domów na Podolu) oraz w Charkowie (w dawnym domu J. O. Szczerbynina). 17. Każdej jesieni, przed dniem pamięci H. S. Skoworody 9 listopada, sadzić drzewa pod symboliczną nazwą „Gaje Hryhorija Skoworody”. Na podstawie tej inicjatywy społecznej zatwierdzić państwowy program ekologiczny odrodzenia środowiska przyrodniczo-kulturowego na Ukrainie. 18. Wprowadzić turystyczny szlak edukacyjny „Pierścień Skoworody” na trasie: Kijów—Czornuchy—Łochwyca—Łubnie—Połtawa—Charków—Wielki Burłuk—Babaje—Wałki—Skoworodyniwka—Kowraj—Perejasław—Kijów. 2017 r., m. Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Tam, za Wołnowachą…

Zakończenie. Początek na str. 1. Zaczęło padać. Chłopcy, którzy zaglądają przez ramię artystki, prześcigają się w próbach utrzymania nad nią parasola. W pewnej chwili z tej strony, gdzie okopał się wróg, słychać serie z karabinów maszynowych. A zaraz potem, po minucie lub dwóch, dwukrotnie huknął moździerz. Na twarzach naszych przyjaciół nie ma ani cienia niepokoju. – Przyzwyczailiśmy się już do tego – odpowiada na moje nieme pytanie dowódca kompanii. – U nas to zwykła rzecz – uśmiecha się żołnierz o pseudonimie „Szach”, przez kołnierz kurtki którego widać koszulkę w paski. – „Orki” budzą się rano na „kacu”, a wieczorem – nassawszy się lub napaliwszy – zaczynają się bawić. Putinowska „pomoc humanitarna” dociera do nich regularnie, więc amunicji nie żałują. My natomiast otwieramy ogień tylko wtedy, gdy widzimy realne zagrożenie – grupy rozpoznawczo-dywersyjne rzadko „badają” naszą czujność. Dzień chyli się ku wieczorowi. Przed nami jeszcze wiele spraw. Na pożegnanie fotografujemy się z chłopcami, którzy jeszcze nie stanęli na posterunkach. Wymieniamy się numerami telefonów. Ostatnie mężne, prawdziwie męskie uściski dłoni: „Trzymajmy się, bracie!.. Zwyciężymy!”. Amazonki. Dziś kobieta na froncie nie jest rzadkością. W tej samej 28. brygadzie, na innym punkcie wzmocnienia plutonu, spotkaliśmy naszą majdanowiczkę, Natalię Trofymczuk. O niej słyszałem ciepłe opinie jeszcze w batalionie. Kiedy się poznawaliśmy, zwróciłem uwagę na jej schludny manicure, wykonany w błękitno-żółtych barwach. Ukraińska kobieta nawet w spartańskich warunkach frontu nie jest tylko żołnierzem, ale kobietą-opiekunką, pięknością. Przed wojną mieszkała na Krymie. Na Majdanie stały jeszcze barykady, jeszcze odprawiano pogrzeby Niebiańskiej Sotni, kiedy usłyszała niepokojące wieści o pojawieniu się zielonych ludzików na półwyspie. Natychmiast wróciła do domu. Próbowała wraz z innymi krymskimi patriotami zorganizować opór wobec rosyjskich wojsk okupacyjnych. Ale siły były nierówne, pomocy z Kijowa tak i nie doczekali się. A później rozpoczęły się wydarzenia na froncie wschodnim. Od razu, w 2014 roku, zapisała się jako ochotniczka, została instruktorem sanitarnym. Wywoziła z linii frontu i eskortowała do szpitala na tyłach rannych. Obecnie jest tutaj, na pierwszej linii, ze swoim plutonem. Nierzadko, jak opowiadają żołnierze, pod nieobecność dowódcy bierze inicjatywę w swoje ręce – i słuchają jej! I nie chodzi tylko o jej poważny wiek. Dla nich jest jak matka – kiedy trzeba, surowa i wymagająca, ale zawsze troskliwa, sprawiedliwa. W jej ziemiance jest ciepło i przytulnie. Na obitych grubymi deskami ścianach jest ciasno od obrazów, wyszywanych ręczników, w kącie – obrazki święte. Historia innej, z tej samej 28. brygady, 27-letniej Kati Honczar z rejonu złotonoskiego, co w obwodzie czerkaskim, jest nie mniej wzruszająca. W domu została jej tylko mama, ojciec niedawno zmarł. Po ukończeniu technikum, kiedy zaczęła się wojna, wraz z siostrą złożyły podania do komisji wojskowej. Siostra ze względu na stan zdrowia nie przeszła. Katia od lipca do września 2014 r. czekała na wezwanie z komisji wojskowej. I dopiero w styczniu 2015 roku założyła mundur. Uczyła się na pomocnika granatnikowego, a przyszło jej zostać łączniczką. Pytam piękną, o uważnym i pełnym zadumy spojrzeniu czerkaszczankę: „Co skłoniło cię do porzucenia ojcowskiego domu, niezłej pracy i pójścia na front?”. Bez nienaturalnego patosu słyszę: – Nie chcę, żeby ta moskiewska hołota przyszła na moją rodzinną ziemię… A z resztą naszych amazonek spotkaliśmy się w 65. wojskowym szpitalu mobilnym, który stacjonuje w Czasiw Jarze. One, lekarki, pielęgniarki, stanowią przeważającą większość personelu. I los każdej z nich jest na swój sposób ciekawy i może służyć za wzór tego, jak można bez głośnych słów i nienaturalnego patriotyzmu kochać życie i swój kraj… Wśród nich Alina Kulibaba, pielęgniarka operacyjna. Na nią, niewielkiego wzrostu cichą dziewczynkę, zwróciłem uwagę od razu, jak tylko wjechaliśmy do szpitala. Tego dnia dyżurowała na oddziale. A ja pomyślałem, że jest dzieckiem któregoś z lekarzy. Kiedy Maryna malowała, ona rzadko, nie uroniwszy ani słowa, podchodziła, nieśmiało zaglądając na arkusz papieru. Potem z nią porozmawialiśmy. Okazało się, że pochodzi z Żytomierza. Mamy nie pamięta – zmarła po porodzie. Wychowywała się w rodzinie zastępczej, gdzie było ich dwanaścioro. A ojciec odnalazł ją, kiedy już uczyła się w medycznej szkole zawodowej w Nowogrodzie Wołyńskim. Ze swojej sierociej renty dawała na jego nieudane życie. A potem komisja wojskowa, kontrakt. Niedawno spotkała swoją drugą połówkę, Maksa. Jest saperem, z rodziny wojskowej. Rodzice zastępczy wyprawili im wesele, a za jakiś czas chcą zrobić je także u pana młodego, w Kamieńcu Podolskim. Marzą, że wojna wkrótce się skończy. A ja, przewijając w pamięci frontowe spotkania, ciągle wspominam słowa Pawła Zahrebelnego: „Wojsko można pokonać, ale kobietę (naszą kobietę!) – nigdy”. Pastele męstwa. Do takich pasjonujących osobowości należy też Maryna. Zawsze, odkąd pamiętam naszą znajomość, byłem wysokiego zdania o niej jako o człowieku i jako o utalentowanej artystce. Jest uczennicą W. Zareckiego, a to już o czymś świadczy. Jej wczesne obrazy – to ukraińska, delikatna, czysta i poetycka dusza. Na Majdanie zobaczyłem już inną jej postać. Była wraz z setkami tysięcy Ukraińców na Majdanie, nie bała się stanąć twarzą w twarz z berkutowcami, rozrywała się między Akademią a rodziną, malowała bohaterów Rewolucji w mróz i niepogodę. Z początkiem rosyjskiej agresji seria portretów bohaterów Majdanu zaczęła uzupełniać się o bohaterów wojny. W ciągu niespełna trzech lat przeprowadziła ponad dwadzieścia wystaw indywidualnych! One, jako wystawa objazdowa, nieustannie wędrują z jednego muzeum do drugiego, szkół, uczelni, różnych audytoriów. Obecną twórczość Maryny Soczenko z artystycznego punktu widzenia, a jeszcze bardziej – narodowo-patriotycznego, trudno przecenić. W zeszłym roku, w przededniu jubileuszu Ukraińskiej Rewolucji, zaproponowałem Marynie stworzenie galerii portretów „radowców”-prośwician (pracowników gazety „Rada”) – budzicieli ukraińskiego narodu i twórców Ukraińskiego Państwa. Wiedziałem, że lepiej od niej nikt z artystów tego nie zrobi. Mimo przeciążenia różnymi obowiązkami, namalowała portrety W. Łeontowycza, J. Czykałenki, S. Jefremowa. Reszta, jeszcze półtora tuzina wizerunków, czeka na swoje urzeczywistnienie. Więc kiedy pojawiła się kwestia nowych, kreatywnych form pracy narodowo-oświatowej we współpracy z Centrum Moralno-Psychologicznego Zabezpieczenia Sił Zbrojnych Ukrainy, z wyborem nie wahałem się: Maryna Soczenko! I ani przez chwilę nie żałowałem. Bo pracować w warunkach polowych, na pierwszej linii, bez „hotelu, kawy z mlekiem i diet” zgodziłby się nawet nie każdy artysta-mężczyzna. A Maryna nie tylko pracowała, ona malowała niedoścignione pod względem swojej duchowej siły i piękna pastele ukraińskiego męstwa i chwały. I dlatego chcę, żeby portrety naszych obrońców obeszły całą Ukrainę. Pod względem swojej duchowej energii, poziomu artystycznego, obywatelskiego wydźwięku nie pozostawią nikogo obojętnym. Kraj musi znać swoich bohaterów. „My robimy swoją robotę”. Dopóki Maryna malowała, a dowódca, Wołodymyr Potapow, rozwiązywał jakieś kwestie organizacyjne, rozmawiałem z żołnierzami. Przeważająca większość chciała słyszeć „Trzymajmy się, bracie!.. Zwyciężymy!”. o naszej ukraińskiej historii. Opowiadał o rewolucji ukraińskiej 1917 roku i pierwszych wojnach rosyjsko-ukraińskich, które tak niewiarygodnie współbrzmią z obecną. Chociaż dzieli je 100 lat. Mimo to istota naszego odwiecznego wroga, tak zwanego „starszego brata”, nie zmieniła się. Niewiele zmieniła się też, pomimo lekcji historii, nasza anemiczna, nierzadko sprzedajna i niepatriotyczna polityczna „elita”. Zastąpienie nazwy obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej terminem „ATO” faktycznie i z prawno-ustrojowego punktu widzenia nie odpowiada rzeczywistości. Stąd fałszywie używane terminy: „granica między ORDŁO a Ukrainą” zamiast „linia frontu”; „zakładnicy” zamiast „jeńcy”, „separatyści” zamiast „kolaboranci” itd. O tym, i nie tylko o tym, rozmawiali ze mną nie w kijowskich korytarzach władzy, a zwykli żołnierze kontraktowi, którzy jeszcze niedawno pracowali „w cywilu”. Ale to nie były najbardziej ostre momenty w naszych rozmowach. Za każdym razem mój monolog pod koniec przechodził w interaktywną dyskusję. I jak w tym dowcipie: cokolwiek bym nie zaczynał składać, na końcu wychodził karabin. Rozmowa nieustannie wracała do obecnych spraw Ukrainy. Mimo próżni informacyjnej na pierwszej linii frontu (ukraińskiego radia i telewizji nie ma nie tylko tam, ale i w przeważającej większości strefy przyfrontowej), żołnierze doskonale wiedzą, co dzieje się w Kijowie i w terenie. Często brakowało mi słów, by odpowiedzieć na ich obnażone jak nerw pytania. Niejednokrotnie musiałem słyszeć: „My robimy swoje, a co robicie wy – tam, na tyłach?”. Jak i czym można wytłumaczyć chłopakom, którzy w każdej sekundzie stają na granicy życia i śmierci, jeszcze większy wzrost korupcji w państwie niż za czasów prezydenta-zaka? A masowy wyjazd młodzieży za granicę w poszukiwaniu lepszego kawałka chleba? A doprowadzenie do skrajnego ubóstwa milionów emerytów? A sprzedajność „zreformowanej” policji i sądów? A nieudolność lub zły zamiar Prokuratury Generalnej w sprawie wyjaśnienia rozstrzelania Majdanu czy innych głośnych zbrodni? Ostatecznie wyjaśnić i nazwać wszystko po imieniu można, chociaż armia nie jest miejscem na debaty polityczne. Ale to nie rozwiąże istoty sprawy. Musi wreszcie zacząć działać społeczeństwo obywatelskie. Mamy wspaniałe przykłady tam, na froncie, jak ofiarnie można i trzeba bronić prawa do swojej, ukraińskiej Ukrainy. W 65. wojskowym szpitalu mobilnym (m. Czasiw Jar). Za plecami – trzy lata wojny. Dowódca plutonu Kostiantyn Teleżnykow. Takie ruiny zostawiają nam rosyjsko-okupacyjni „wyzwoliciele”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Medal – to ważne, moralność – ważniejsza

Margarita DOWHAŃ Zdjęcia Stefanii DOWHAŃ Ucieszyłam się, jak wszyscy, z sukcesów naszych uczestników ATO na zawodach sportowych w Toronto. Ale w beczce miodu jak zawsze łyżka dziegciu. Nie od razu po tym zdołałam odezwać się do Serhijka Ilnyckiego. To jeden z naszych pierwszych bohaterów. W wieku 19 lat, w 2014 roku, jako ochotnik poszedł bronić Ukrainy, kiedy jeszcze nie było ani niezawodnej broni, ani żywności, faktycznie nawet armii nie było. Nieustraszenie stanął w obronie Ojczyzny. I był wtedy bardzo potrzebny ten silny i odważny młodzieniec… Doszło do ciężkiego zranienia. Został Serhij bez nogi, którą wyrwało razem z biodrem. Lecz silny duchem chłopak z obwodu mikołajowskiego godnie przetrwał trudności pierwszych miesięcy po zranieniu. Teraz z powodzeniem studiuje na wydziale prawa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. Opanował skomplikowaną (jak na jego przypadek) protezę. Aktywnie zajmuje się pływaniem. Na poważnych zawodach na Ukrainie zdobył srebro. Kontynuuje dalsze poprawianie swoich wyników. Nie było wątpliwości — pojedzie na zawody do Kanady. Lecz tak się nie stało. Zadzwoniłam do Serhija 9 października. Głos człowieka silnego brzmiał spokojnie. Żadnych emocji. A ja przeżywałam. Dopytywałam się. Wtedy przypuścił: wzięli wprawdzie inwalidów, ale z nogami. Z tych czterech, których wzięli, trzech on pokonywał. Może zdecydowali, że w napiętych warunkach międzynarodowych zawodów bezpieczniej mieć dwunożnych, bo chce się więcej medali. Na tym ten temat zamknęliśmy. Obecnie intensywnie przygotowuje się do sesji zimowej. Przyjedzie do Kijowa — spotkamy się. A po sesji pojedzie na mistrzostwa Ukrainy wśród paraolimpijczyków w mieście Kamianske (obok m. Dniepr). Wierzę — wkrótce będziemy mieć porządnego, pryncypialnego prawnika i jeszcze będziemy cieszyć się sportowymi zwycięstwami sławnego syna Ukrainy Serhija Ilnyckiego. A urzędnikom od sportu mówię: medal — to ważne, ale humanizm, moralność — ważniejsze. Poszukiwacz absolutnej prawdy Ołeh Moszarowski w czasie pokoju był trenerem-pedagogiem. Jest znawcą wschodniej sztuki walki kyokushin. W tłumaczeniu — związek poszukiwaczy absolutnej prawdy. A prawdę o sierżancie specbatalionu Moszarowskim usłyszałam, kiedy Ołeh na kilka minut wyszedł z sali, od jego sąsiada, szanowanego wojownika — weterana pana Ołeksandra. — Ołeh jest bardzo skromny. Nie powie. A ja opowiem o jego wyczynie wojskowym. Wiosną w stronę strefy przemysłowej pod Awdijiwką wróg wystrzelił straszne miny — prosto w skład z amunicją. Wybuchł pożar. Eksplozje. Fala uderzeniowa kontuzjowała Ołeha. I ledwo żywy, pokonując ból, znużenie, zaczął gasić pożar i razem ze swoimi żołnierzami wynosił ze składu skrzynki z amunicją, ratując życie wielu towarzyszom broni. A wtedy już upadł. Jego, nieprzytomnego, chłopcy wynieśli w bezpieczne miejsce. Niedawno Ołeh przeszedł drugą operację kręgosłupa. Ręka jeszcze nie za bardzo się rusza. Ale on promieniuje wiarą w życie. Kierowca Czornousko Starszy żołnierz oddzielnej samochodowo-ewakuacyjnej kompanii A-3085 Roman Czornousko z Perejasławia Chmielnickiego — kierowca-as. Może dlatego, że z rodziny traktorzysty. A tata wie, co to silnik i ruch. Wie i syn. I wie, jak w warunkach frontowych prowadzić samochód tak, aby zachować życie towarzyszy broni. …Od 25 września Roman jest w szpitalu. Stałe nadmierne napięcie na nogę, uderzenia, których w gorącej atmosferze nie zawsze się zauważa i wreszcie — z bólu stracił przytomność. Już była pierwsza operacja. Ma nadzieję, że po leczeniu znów pojedzie na front. „A jak wojna się skończy — wtedy do domu! Będę wychowywać dwie swoje małe córeczki — sześcioletnią i trzyletnią. Bardzo tęsknię za nimi!” Starszy sierżant Hałyna Werchołonczuk — Dwa wyższe wykształcenia. Pedagog i prawnik. Pracowała w rodzinnej Popasnej w obwodzie ługańskim jako starszy śledczy w milicji. Kiedy zaczęło się ATO, postanowiła bronić Ojczyzny… Druga sala traumatologii. Starszy sierżant, sanitariuszka Hałyna Werchołonczuk trzyma się dzielnie. Kilka minut temu przywieźli ją z sali operacyjnej, gdzie już po raz kolejny operowała nogę chirurg Nina Dżamałiwna Łazaruk. Hałyna jeszcze nie do końca doszła do siebie po narkozie, a już włączyła się do wesołej rozmowy z sąsiadką z sali i jej gośćmi. Dziennikarzom chętnie opowiada, jak po dwóch miesiącach szkolenia na poligonie „Desna” została sanitariuszem-instruktorem pierwszej kompanii pierwszego batalionu w 53 brygadzie. Mówi, że dla wojska na pierwszej linii koniecznie potrzebna jest medyczna aeromobilna technika. Ile żyć dodatkowo można by ratować! Zapamiętały się Hałynie okrutne walki pod Zajcewem, gdzie uratowała swoich pierwszych pięciu ciężko rannych chłopców, a wśród nich — Kolę Melnyka. — A teraz stoimy na Łuku Switłodarskim. Przechodziliśmy z jednego posterunku na drugi. Wróg zaczął strzelaninę, otrzymałam zranienie w lewą nogę… Obok sierżanta-medyka Hałyny Werchołonczuk stale jest narodowa flaga. A jeszcze z dumą powiedziała, że przy każdej okazji tam, na pierwszej linii, włączają Hymn Ukrainy. Jutro u Hali ósma operacja. Nadzieję i wolę do wyzdrowienia podtrzymuje mąż, sierżant pierwszego plutonu 1 kompanii pierwszego batalionu zmechanizowanego 53 brygady Rusłan Brułkow. Życia ludzkie — droższe! Wszystko ta sama ropna, najtrudniejsza chirurgia. Czekam na swojego bohatera, który jest na opatrunku. Idzie korytarzem chirurg o sportowej budowie ciała, z którym dawno się znamy. Ciepło się wita. Przemknęła myśl — on jest tutaj prawie dniem i nocą, przez te lata tylu chłopców do życia przywrócił, a ja… tylko się witam. Wszedł do swojego gabinetu. Chwila minęła i ja weszłam do niego porozmawiać. Wręczam mu ostatni numer „Słowa Proświty”, gdzie wydrukowano kolejny reportaż ze szpitala. Serhij Anatolijowycz Sapa — naczelnik oddziału chirurgii ropnej. Jest organizatorem, wzorem w swojej unikalnej pracy. Jeszcze młody, a siwy. Każdy siwy włos — za chłopców, którzy codziennie, nieprzytomni, leżą przed nim, a on przywraca ich z otchłani do życia. Z połtawskiego kraju, ze wsi Zasułla w rejonie łubieńskim ten jasny człowiek. Lekarzem był tata. Syn kontynuuje jego dzieło. Ukończył Leningradzką Akademię Wojskową. Serhij Anatolijowycz zauważył, że wykładali tam przeważnie Ukraińcy i wśród studentów było niemało rodaków, którzy przyjaźnili się ze sobą. Po nauce — na Ojczyznę. I oto ostatnie trzy lata — napięta praca. Ponad 100 operacji rocznie. Opowiedział Ser- Rusłan Sudnyk, Serhij Anatolijowycz o wojowniku z Kamieńca Podolskiego Eduardzie Panczence, którego nie udało się uratować. Królestwo mu niebieskie. Tragicznie brzmi fraza: “Lekarz umiera i rodzi się z każdym swoim pacjentem”. Oto skąd wczesna siwizna! Ale jest lekarskie szczęście, jakaś wewnętrzna siła, która, mimo niemal beznadziejnej sytuacji, dosłownie wyciąga człowieka z tamtego świata. I kiedy zwyciężasz śmierć, jesteś taki szczęśliwy! Tak pół roku temu był u nas Rusłan Sudnyk z obwodu rówieńskiego. Wydawało się — beznadzieja. 10% ciała okaleczone, zainfekowane, ropne przerzuty poszły w mózg, śledzionę, oddychał tylko przez aparat. Wzięli się za chłopaka traumatolodzy, chirurdzy jamy brzusznej, chirurdzy, neurolodzy. Słowem, to był zbiorowy wyczyn. Oczyścili organizm z beztlenowej infekcji, zachowali lewą kończynę i… wysłali Rusłana do domu na własnych nogach. — Proszę spojrzeć! I widzę na tablecie doktora Sapy najpierw zniekształcone przez śmiercionośną siłę ciało młodzieńca, a potem — portret uśmiechniętego zdrowego Rusłana! Serhij Anatolijowycz pokazuje mi uratowanych przez siebie naszych obrońców. Wpatrzcie się, szanowni, w twarze ufne i radosne. Lekarz wyraża słuszne myśli, które powinni wziąć pod uwagę przedstawiciele władzy. Trzeba, aby w medycynie było więcej ludzi o podobnych poglądach. Należy więcej uwagi poświęcać młodym medykom. Już trzy lata trwa wojna, a u nas do tej pory nie ma ani samolotów sanitarnych, ani pociągów sanitarnych z operacyjnym wyposażeniem, aby można było szybciej, sprawniej ratować rannych. Osiemnastoletni ochotnik — Mama doradziła i poszedłem uczyć się do Starobielskiego Uniwersytetu Agrarnego. Mam 18 lat. Już dorosły. Od razu zrozumiałem — trzeba iść na front. Poszedłem na ochotnika do 24. brygady pierwszego batalionu. Było to w 2014 roku. Wyuczyłem się na granatnikowego. Początkowo było strasznie. A potem zahartowałem się. Bolało tylko, kiedy ginęli towarzysze broni. Sasza o pseudonimie “Kipisz”, Kola Płochotnyk, Kola o pseudonimie “Uczytel”. Nasza rota w boju, pod ostrzałem, Hymn Ukrainy śpiewała. Siłę dawało. A jak chwile ciszy — wspominaliśmy dom… Ja z przejęciem słucham Jarosława Łohwynowa z Ługańszczyzny i obserwuję jego niemal dziecięcą twarz. On jest taki słoneczny, rozumny i z humorem. Nie powiesz, że przeszedł piekło wojny. A jednak przeszedł! — Był koniec 2016 roku. W Nowozwaniwce zaczął się bój z grupą dywersyjną separów. Myśmy im dobrze dali! Zaczęli uciekać. Myśmy gonili ich dalej i dalej. Gdzieś odezwała się broń strzelecka, wrogi wielkokalibrowy karabin maszynowy. Upadłem… Objeździłem niemało szpitali. Trzy miesiące nie wstawałem. Wzięli na druty nogę — w aparat Ilizarowa. W Charkowie lekarze 11 godzin składali do kupy moją nogę. We Lwowie wyciągnęli kulę spod dołu podkolanowego… Chłopak nieźle chodzi. Prawda, ledwo-ledwo na nogę utyka… W szpitalu diagnozują jego stan, podlecza, ale do służby wojskowej niezdolny. A Jarosław ma swoje zdanie: chcę do domu, a kiedy trzeba będzie — pójdę i będę walczył! Hałyna Werchołonczuk Jarosław Łohwynow Wasyl Stużenko z wolontariuszkami Ołeksij Awanesian Roman Hanecki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zna każdy wykształcony człowiek Europy i Ameryki. I nie znają go tylko w jego ojczyźnie — na Ukrainie, a w szczególności w Kijowie”. I dalej: „Niewiedzą na temat swoich artystów — nie tylko masy, ale i tak zwane kulturalne obywatelstwo Ukrainy — może śmiało pobić światowy rekord”. Pytanie „jak usunąć małorosyjski kanon z ukraińskiej przestrzeni Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy” pozostaje aktualne nie tylko dla tego głównego muzeum sztuki Ukrainy, ale także w odniesieniu do innych. Streszczanie treści publikacji wspomnianych badaczek dotyczących innych muzeów sztuki w Kijowie jest niecelowe, odsyłamy czytelnika do ich gruntownych tekstów: „Jaka jest narodowość Narodowego Muzeum »Kijowska Galeria Obrazów« (dawnego Muzeum Sztuki Rosyjskiej)?” (https://www.radiosvoboda.org/a/28656974.html). Mamy przy tym pewne uwagi dotyczące ogólnie poprawnego postawienia pytania w artykule „Kijowscy książęta rozmawiali po ukraińsku. Muzealnicy to przemilczają” (https://www.radiosvoboda.org/a/28382399.html). Iryna Kostenko i Maryna Ostapenko powołują się w nim na doświadczenie naukowego badania tekstów graffiti (odrysów) i fresków na ścianach Soboru Sofijskiego świętej pamięci Serhija Wysockiego (1923—1998), które bez wątpienia jest bardzo cenne. Obecnie badanie napisów-graffiti w muzeum-rezerwacie Sofia Kijowska kontynuuje doktor nauk historycznych Wiaczesław Kornijenko, autor fundamentalnych prac na ten temat. Jednak temat graffiti na ścianach dawnego kijowskiego soboru nie jest sprawą tylko tego muzeum-rezerwatu czy nawet kilku badaczy. To temat badania prakorzeni języka ukraińskiego i kultury ukraińskiej w ogóle, dlatego jego skala wskazuje na potrzebę sformułowania zasięgowej narodowej programu „Graffiti Sofii Kijowskiej i Prakorzenie kultury ukraińskiej”. A do tego niezbędne jest zrozumienie znaczenia jej problematyki. Brak takiego programu wskazuje na żywotność wymienionego tutaj syndromu. Z drugiej strony, ten brak postawienia na naukowym gruncie tematu o języku ukraińskim jako języku potocznym państwa ruskiego zachęca rosyjskich szowinistów (historyków, „językoznawców”, duchownych oraz kulturologicznych i politycznych szarlatanów na czele z Putinem) do przywłaszczania rusko-ukraińskiego dziedzictwa kulturowego, co jest częścią wojny hybrydowej z Ukrainą. Dla nas przejawy syndromu lekceważenia Ukrainy i jego szczególnie agresywnego przejawu — syndromu małorosyjskiego — są wymownymi przykładami ogólnej postkolonialnej traumy społeczno-psychologicznej, która przejawia się różnie w różnych środowiskach. Jej przezwyciężenie w środowisku inteligencji zajmującej się świadczeniem usług edukacyjnych, a także pielęgnowaniem pamięci historyczno-kulturowej, ma szczególnie ważne znaczenie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Ukrainożerstwo w pamięci kulturowej

Jednym z problemów socjopsychologicznych współczesnego społeczeństwa ukraińskiego jest ukrainożerstwo. Tylko na pierwszy rzut oka jest to paradoks: ukrainożerstwo w niepodległej Ukrainie jako zjawisko masowe. Jednak fakt pozostaje faktem: znaczna część Ukraińców — przeciętnych oraz tych należących do wpływowej inteligencji czy warstw rządzących, z nieufnością odnosi się do kreatywnych możliwości kultury ukraińskiej, jej twórczego dorobku. Arsen ZINCZENKO, doktor nauk historycznych, profesor. Tutaj mówimy o kulturze ukraińskiej w szerokim sensie tego słowa, począwszy od osiągnięć estetyczno-wyrazowych kultury ludowej, aż po współczesne przejawy kultury technologicznej i miejskiej. Oczywiście, po Rewolucji Godności sytuacja zaczęła się zmieniać, o czym świadczą niemałe pozytywne bonusy, które w ostatnich latach zdobyło narodowe muzykowanie młodzieżowe (co samo w sobie jest bardzo ważne!) z dziesiątkami utalentowanych nazwisk, wzmocnienie i pogłębienie zainteresowania pieśnią ludową, osiągnięcia ukraińskiej kinematografii (wspomnijmy choćby filmy „Ten, który przeszedł przez ogień”, „Chajtarma”, „Gniazdo turkawki”, „Strażnica” i inne), liczne osiągnięcia ukraińskiego tłumaczenia książek i filmów itp. Jednak mimo tych oczywistych osiągnięć, wiele zjawisk kultury ukraińskiej wciąż pozostaje w cieniu kolonialnego samoponiżenia i obojętności ludzi pracujących w instytucjach kultury, nie mówiąc już o leniwym mieszczaninie i urzędniku. A tymczasem całkiem oczywistym jest fakt, że agresja Rosji przeciwko Ukrainie jest wynikiem długotrwałej ekspansji ideologicznej, która przejawiała się w narzuconej przez imperialną propagandę tezie o małorosyjskości, o wielkiej wyzwoleńczej misji Rosji, o tym, że wielcy rosyjscy nauczyciele Dobrolubow, Czernyszewski, a nawet Bielinski byli nauczycielami Tarasa Szewczenki, o tym, że język rosyjski jest środkiem przyłączenia do kultury światowej, o ukraińskim nacjonalizmie burżuazyjnym jako wrogu narodu ukraińskiego (przy czym — najsroższym). Wszystko to milionami trujących kolców osiadało w świadomości wielu Ukraińców poprzez sieci telewizyjne i drukowane media, radiofonię itp. O tych tendencjach napisano poważne badania, przeprowadzono setki pomiarów socjologicznych, które wskazywały na historyczne korzenie i niszczycielski charakter obcej penetracji w ideowo-kulturową przestrzeń Ukrainy. Warto wspomnieć błyskotliwe prace Mykoły Riabczuka „Od Małorosji do Ukrainy: paradoksy spóźnionego narodotworzenia” (2000), „W łóżku ze słoniem — ukraińsko-rosyjskie relacje asymetryczne: aspekt kulturowy” (2006) czy książkę Ewy Thompson „Trubadurzy imperium: literatura rosyjska i kolonializm” (2006) oraz dziesiątki innych. Dla wielu teraz jest całkowicie zrozumiałe, że obecna wojna w kraju donieckim ma jako główną przyczynę nie tylko agresywność myślenia kremlowskich polityków, której składową jest ideowo-humanitarna ekspansja i propaganda, ale także niemal całkowity brak właściwie ukraińskiej polityki humanitarnej większości ukraińskich rządów, ściślej mówiąc, rządów, które rządziły Ukrainą, poczynając od połowy lat 90. Brak tej polityki rodzi fachową nieodpowiedzialność osób, które bezpośrednio odpowiadają za organizację polityki kulturalnej. Z tym spotykasz się raz po raz w konkretnych sytuacjach, które ujawniają nie tylko niekompetencję, ale także to, co nazwaliśmy w tytule naszego materiału — ukraino-lekceważenie. Pod tym pojęciem rozumiemy cały kompleks (a jednak — kompleks!) mentalnych nastawień i bezczynności (a czasem i celowej bezczynności), które przejawiają się w rozmyciu tożsamości narodowej, obojętności na dorobek kultury ukraińskiej, konsumpcji głównie cudzego produktu kulturalnego i informacyjnego, posługiwaniu się cudzymi mitologemami dotyczącymi procesu historycznego, w postrzeganiu ukraińskiego jako nieudolnego i niezdarnego, jego przedstawianiu w szarżowano-humorystycznym kluczu. Zaznaczmy od razu, że na podwórku kulturalnym pozostały i czasem są wydawane za produkt kulturalny także quasi-twory i nie ma na nie rady: pomimo ukraińskich markerów — ich miejsce jest w koszu na śmieci! Jednak w tym przypadku chodzi o co innego — o ogólne podejście, nieznajomość i niegospodarność w wykorzystaniu bogactwa narodowego. Może ono nabierać szczególnego społecznie negatywnego znaczenia w razie, gdy jego nośnikiem występują pracownicy oświaty i placówek kultury. Jako przykład z własnego doświadczenia wspomnę zeszłoroczną podróż do Sum i Lebedyna, na ojczyznę wybitnego ukraińskiego badacza i znawcy zabytków Stefana Taranuszenki (1889—1976), pierwszego na Ukrainie doktora historii sztuki. Stefan Taranuszenko objechał całą Ukrainę, badając ludową sztukę budowlaną, przede wszystkim budownictwo cerkiewne. Za pomocą ówczesnych niedoskonałych technik fotograficznych i instrumentarium lat 20. wymierzył i sporządził plany oraz rysunki setek cerkwi, które zniszczyli bolszewiccy barbarzyńcy, ale które zachowały się dla potomnych w jego bezcennych opisach i fotografiach. Wymowna i tragiczna jest historia przygotowania do druku jego książki „Monumentalna architektura drewniana Lewobrzeżnej Ukrainy”, która, choć w okrojonej formie, ale jednak została wydana w Kijowie w 1976 r. W 2014 r. to bezcenne badanie wyszło w pełnym wariancie autorskim dzięki pracy niestrudzonego charkowskiego wydawcy Ołeksandra Sawczuka („Drewniana architektura monumentalna Lewobrzeżnej Ukrainy”). To wydanie można z pewnością uznać za ważny dorobek ukraińskiej kultury naszych czasów. Dzięki funduszom zebranym przez S. Taranuszenkę oraz poszukiwaniom w zasobach archiwalnych przygotowałem badanie o naszym wybitnym budowniczym, który pochodzi z Nowej Wodołahy na Słobożanszczyźnie, Jakymie Pohrybniaku („Świątynie Jakyma Pohrybniaka”). Nawiasem mówiąc, nie raz zdarzało się trafić w sytuację, kiedy wspominasz o tym wybitnym budowniczym w gronie nawet doktorów nauk humanistycznych czy nawet akademików, a im trudno przypomnieć sobie, kto to. I dopiero wtedy, gdy przypominasz, że to przecież budowniczy tej słynnej świątyni Świętej Trójcy w Nowoselyci, o której Ołes Honczar napisał powieść „Sobór”, wtedy już rozumieją, jakiej skali to postać. Otóż, zeszłej jesieni prezentowałem tę książkę w Sumach i Lebedynie. I licząc, że znajdę materiał o Stefanie Taranuszence jako słynnym krajaninie, być może dowiem się czegoś mi nieznanego w obwodowym muzeum krajoznawczym, odwiedziłem tę placówkę. Jednak, ku mojemu żalowi, w jej ekspozycji nie znalazłem nawet wzmianki o Stefanie Taranuszence. Pracownicy muzeum, choć próbowali wyjaśniać i opowiadać, dlaczego tak jasna i znacząca postać nie jest przedstawiona w ekspozycji krajoznawczej, ich „wyjaśnienia” mnie nie przekonały. Polecili odwiedzić obwodowe muzeum sztuki. Ale i tam — nic a nic. Dla mnie był to jeszcze jeden wymowny syndrom ukraino-lekceważenia, który przejawia się w ignorowaniu konieczności godnego przedstawienia ukraińskiej kultury i jej propagowania. Na dniach przejrzałem kilka materiałów przygotowanych przez dziennikarzy ukraińskiej redakcji „Radia Swoboda” Irynę Kostenko i Marynę Ostapenko, które odwiedziły kilka wycieczek w stołecznych, kijowskich muzeach. Niestety, syndrom ukraino-lekceważenia przejawił się w całej swojej przykrości i tam. Zaświadczyły one, że „obsługa wycieczkowa Muzeum Narodowego do tej pory składa się z zajeżdżonych małorosyjskich tez, które poniżają kolekcję artystyczną (włącznie z prawdziwymi arcydziełami) do odpowiedniego — prowincjonalnego — poziomu postrzegania”. Tak, podczas opowieści o Ołeksandrze Muraszce mowa jest o tym, że artysta uczył się w Petersburgu, za to ani słowa o nauce w Monachium i w Paryżu oraz o ogromnym sukcesie i sławie, które zdobył ukraiński artysta w Europie na początku XX wieku. Wycieczkowicze nie słyszą oceny ekspertów-historyków sztuki o tym, że Muraszko był „pierwszym i prawdziwym Europejczykiem w ukraińskiej sztuce XX wieku, który podnosił naszą kulturę artystyczną na bardzo wysoki szczebel” (Fedir Ernst). Jak i o tym, że na wystawach w Wenecji, Wiedniu, Berlinie, Amsterdamie, Kolonii, Düsseldorfie artyście towarzyszył niewiarygodny sukces. I o tym, że cudzoziemscy kolekcjonerzy chętnie kupowali jego obrazy i dzisiaj są one ozdobą znamienitych kolekcji artystycznych Amsterdamu, Nowego Jorku, Berlina, Budapesztu i Genewy. Jak i o tym, że „głośna sława Muraszki toczyła się ówczesną Europą od wystawy do wystawy” — piszą historycy sztuki. Ta sama przykra niepełność charakterystyk wycieczkowych jest także w przedstawieniu twórczości jednego z fundatorów sztuki nowej ery Anatola Petryckiego, jednego z najlepszych mistrzów warsztatu artystycznego oraz najlepszych scenografów początku XX wieku. Wycieczkowicze nie słyszą żadnej informacji o sukcesie i wysokiej ocenie prac Fedira Kryczewskiego na wystawach w Warszawie, Chicago, w Nowym Jorku, o artystyczno-plastycznym znaczeniu twórczości Wsewołoda Maksymowycza. Przewodnicy pozwalają sobie milcząco przejść obok prac Ołeksandra Archypenki. A tymczasem historyk sztuki Fedir Ernst w 1929 roku pisał: „Archi-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Petro ZYKUNOW: „Sztuka powinna stać się ideologią państwową”

Petro Zykunow — członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy (NZAU), zasłużony artysta Ukrainy. Był zastępcą przewodniczącego Kijowskiej organizacji NZAU oraz NZAU, obecnie zajmuje się pracą twórczą. Głównymi dziedzinami jego twórczości są malarstwo sztalugowe i monumentalne. Tworzy pejzaże Żytomierszczyzny, Kijowszczyzny, Połtawszczyzny, Krymu, a także kompozycje fabularne i portrety. Brał udział w malowaniu wnętrz Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach oraz Cerkwi Trzech Świętych w Kijowie. Uczestnik ogólnoukraińskich i zagranicznych wystaw artystycznych. Poszczególne płótna znajdują się w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy, Sewastopolskim Muzeum Sztuki, Winnickim i Czernihowskim muzeach krajoznawczych. Niedawno artysta obchodził swoje 70-lecie. Dziś Petro Ołeksandrowycz jest gościem „Słowa Proświty”. — Czy pasja do malarstwa zaczęła się jeszcze w dzieciństwie? — Urodziłem się na Żytomierszczyźnie. Moi rodzice byli nauczycielami. Ojciec — dyrektor szkoły, wykładał język rosyjski, literaturę i rysunek, grał na kilku instrumentach muzycznych, malował, pisał wiersze. Zapewne to od niego odziedziczyłem miłość do sztuki. Nigdy nie zapomnę, jak zamówił prawdziwe farby, które na wsi były rzadkością. W sąsiedniej wsi mieszkał artysta amator Łucenko, jego imienia niestety nie pamiętam. On mnie też wiele nauczył. Był czas, kiedy marzyłem o tym, by zostać muzykiem, grałem na bajanie, a jeszcze chciałem zostać kinooperatorem. Jednak malarstwo zwyciężyło. Kiedy byłem w siódmej klasie, nasza rodzina przeprowadziła się do Kijowa. Początkowo uczęszczałem do dziecięcej szkoły plastycznej, jestem wdzięczny swojemu pedagogowi Mykole Szewczence. Potem uczyłem się w Republikańskiej Szkole Plastycznej im. Tarasa Szewczenki, a następnie w Kijowskim Instytucie Sztuki (obecnie Narodowa Akademia Sztuki Ukrainy). Od tego czasu całe moje życie jest związane ze sztuką. W wojsku również zajmowałem się malarstwem. A kiedy wróciłem do domu, zostałem członkiem młodzieżowego stowarzyszenia, później kandydatem na członka, a następnie członkiem Związku Artystów. W latach 70.—80. kierowałem młodzieżowym stowarzyszeniem twórczym Związku. Na zawsze zapamiętałem przygotowania i przeprowadzenie święta sztuki na Andrijiwskim Uzwozie w stolicy w 1981 roku. Wcześniej nie raz wyjeżdżałem za granicę: byłem w Belgradzie, Rydze, Paryżu, Pradze. Chciałem całe doświadczenie zdobyte podczas wyjazdów wcielić w ten projekt. Pomysł poparło kierownictwo Związku, udało się uzyskać zgodę kierownictwa partyjnego. Wyszło takie święto sztuki, którego mógłby pozazdrościć nawet francuski Montmartre. W następnym roku na święto przybyli przywódcy Ukrainy. Marzę o jego wznowieniu. W stołecznym kinie „Kijów” odbyła się ukraińska premiera filmu dokumentalnego „Piano” polskiej reżyserki Vity Marii Drygas. W samym środku protestu na kijowskim Majdanie fortepian, który miał stać się częścią barykady, uratowała studentka Narodowej Akademii Muzycznej. Fortepian staje się symbolem rewolucji. „Piano” — to historia instrumentu na wojnie oraz „pianistów-ekstremistów”, którzy walczą o swoją wolność. Chyba najważniejszym składnikiem tego filmu dokumentalnego jest muzyka. Film „Piano” — to druga reżyserska Często spotykałem się ze wspaniałymi artystami. Podczas plenerów w bazie twórczej w Siedniowie pracowałem z artystami Mykołą Hłuszczenką i Wiktorem Szatalinem. Jeśli podczas nauki w Instytucie Sztuki uczyliśmy się malarstwa z czarno-białych podręczników, to M. Hłuszczenko przywiózł z Francji do Siedniowa kolorowe slajdy. To było wtedy coś niezwykłego. Rozmawiałem z Ołeksandrem Syrotenką, Anatolijem Płamenickim, Tetianą Jabłonśką. Jestem wdzięczny losowi za znajomość z wieloma wybitnymi osobistościami — i to nie tylko artystami. Z ciepłem wspominam czasy, kiedy miałem możliwość rozmawiać z Anatolijem Awdijewśkim, Bohdanem Stupką, Myrosławem Wantuchem i wieloma innymi. — Kiedy odbyła się Pana pierwsza wystawa indywidualna? — To był 1967 rok. Jeszcze uczyłem się w Kijowskim Instytucie Sztuki. Zaprezentowałem wybór portretów, wśród których był portret mojego ojca. Po tym było wiele wystaw zbiorowych i indywidualnych na Ukrainie i za granicą. Szczególnie zapamiętałem wystawę, która odbyła się dwa lata temu w stołecznej galerii „Myteć”. Na otwarciu było wielu gości. Przyjechali ludzie z obwodów, przyszli moi przyjaciele — artyści, kompozytorzy, aktorzy, pisarze, a także ci, z którymi uczyłem się w szkole i instytucie. Udało się zaprezentować wiele moich prac. W lipcu-sierpniu tego roku w Muzeum Historii Miasta Kijowa odbyła się wystawa zbiorowa czterech artystów-jubilatów. Oprócz mnie swoje dzieła eksponowali tu Wałerij Hubenko, Wałerij Witer i Semen Rawśkyj. Ja na tej wystawie zaprezentowałem portret Mykoły Hohola, a także widoki Kijowa — Sofię Kijowską, Ławrę Pieczerską, Andrijiwski Uzwóz; pejzaże krymskie, widoki Karpat, swoją małą ojczyznę — wieś Zaremla w rejonie baraniwskim obwodu żytomierskiego. Oprócz tego zaprezentowałem po 2-3 prace z innych obwodów, w których udało mi się bywać. Często bywałem w Siedniowie, Karpatach. Z ciepłem wspominam zeszłoroczny plener w Żytomierzu. Zorganizowała go Żytomierska Organizacja Obwodowa Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy. Jestem szczególnie wdzięczny jej przewodniczącemu — Wasylowi Kondratiukowi. — Kilka słów o tematyce Pana twórczości. — Tematyka mojej twórczości jest bardzo szeroka: od portretów po pejzaże i obrazy tematyczne. Niejednokrotnie malowałem portrety Tarasa Szewczenki i Łesi Ukrainki. Do projektu „Wielcy Ukraińcy” stworzyłem 24 portrety. Malowanie portretów nie jest proste. Trzeba poczuć człowieka, którego się maluje. Jedna sprawa, kiedy maluje się go z natury, zupełnie inna — jeśli ze zdjęcia. W różnych okresach twórczości malowałem siebie, stworzyłem 5 autoportretów. Teraz maluję pejzaże, wszak dzisiaj jest to poszukiwany gatunek. — Brał Pan udział w odnawianiu Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach? — Kiedy odbudowywano ten sobór, „Ukrrestawracija” podjęła się tworzenia malowideł. Mogłem dołączyć do tej szlachetnej sprawy. To była poważna szkoła. Chodziliśmy do Sofii Kijowskiej, studiowaliśmy technikę, styl. Jestem dumny, że w tej świątyni są prace, które stworzyłem. Restaurowałem także ikony Monasteru Wydubickiego, innych świątyń Kijowa. — Czy były w Pana życiu śmieszne przypadki? — Z wystawy ukradziono mi dwie prace. A artysta Wasyl Łopata zobaczył je w jednej z prywatnych galerii USA. „Widzisz, Petro, twoje prace w Ameryce — powiedział W. Łopata. — Myślałem, że je po prostu wyrzucili. A przecież trzeba było je nie tylko zabrać z wystawy, ale i przewieźć przez ocean”. Znaczy to, że moją sztukę cenią. I to jest wspaniałe. — Łączy Pan twórczość z działalnością dydaktyczną? — Wykładałem w Kijowskim Uniwersytecie Kultury, Kijowskim Uniwersytecie im. Borysa Hrinczenki, obecnie — w Narodowej Akademii Kierowniczych Kadr Kultury i Sztuki. Wykładam malarstwo i rysunek. Najważniejsze — nie zniechęcić studenta do nauki. Czym jest nauczyć rysować? Tak, można wziąć ołówek i pokazywać — prowadź w prawo, prowadź w lewo. Nigdy nie dążę do zniszczenia oryginalności, jedynie staram się skierować twórczość moich wychowanków na właściwe tory. To tak samo jak u muzyków, trzeba dać tylko szkołę, ale żeby stać się prawdziwym artystą, musi być do tego zapał. Obecnie studentom dużo czasu zabiera projektowanie komputerowe. Opowiadam im, jak ważne jest umiejętne posługiwanie się właśnie ołówkiem i pędzlem. Ale i w projektowanie komputerowe trzeba wkładać coś od siebie, żeby była nie tylko technika, ale i twórczość. Swego czasu prowadziłem kursy przygotowawcze u siebie w pracowni. Wielu moich wychowanków potem wstąpiło do szkoły artystycznej i do Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy. — Zajmował się Pan także działalnością administracyjną? — Kierowałem stowarzyszeniem młodzieżowym, byłem zastępcą przewodniczącego Kijowskiej Organizacji Związku Artystów, później — zastępcą przewodniczącego Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy. Brałem udział w otwarciach wystaw, pomagałem artystom rozwiązywać sprawy bytowe. Staram się i teraz być obecny na otwarciach wystaw artystycznych, wszak bardzo duże znaczenie ma kontakt z kolegami. — Jak Pan ocenia współczesny stan sztuk pięknych na Ukrainie? — Jako trudny. Na wsiach i w niewielkich miastach jest wiele utalentowanych dzieci, ale trzeba im stworzyć warunki do nauki. Nie może dzisiaj mama czy tata, którzy mają niewielkie zarobki, opłacać nauki utalentowanemu dziecku, które chce zajmować się malarstwem czy muzyką. I to jest tragedia. Dzisiaj nie ma już tak wielkich konkursów na kierunki artystyczne, jakie były wcześniej, czasami zdarzają się nawet niedobory. Bo te zawody nie są wspierane przez państwo. A dokąd zniknęły księgarnie i sale wystawowe z centrum Kijowa? Co zrobili z Narodowymi Muzeami Tarasa Szewczenki w Kijowie i Kaniowie? Dlaczego zniszczyli część kin i centrów artystycznych na całej Ukrainie? I takich pytań jest mnóstwo. Ministerstwo Kultury Ukrainy zaproponowało w Narodowej Akademii Sztuki wykładać malarstwo tylko po cztery godziny tygodniowo. To to samo, co muzykowi chodzić ze smyczkiem, ale bez skrzypiec. Artyści płacą bardzo wysoki czynsz za swoje pracownie, a przecież to ich miejsce pracy, i swoją twórczością artyści rozsławiają Ukrainę. Tak jak pisarze, aktorzy. Wiele razy bywałem za granicą, tam cenią naszą sztukę. Taka szkoła artystyczna, jak na Ukrainie, mało gdzie pozostała. Ale o zachowanie dziedzictwa kulturowego, o należyte finansowanie placówek kultury powinno troszczyć się Ministerstwo Kultury Ukrainy. Mężowie stanu muszą wesprzeć sztuki piękne, literaturę, teatry. Sztuka musi być polityką państwową, nawet ideologią państwową, bo jeśli nie wesprzeć talentu dzisiaj, to jutro nie będzie już czego wspierać. — Ma Pan plany twórcze? — Już wiele lat pracuję nad tematem — „Szewczenko i Kaniów”. Chcę go kontynuować. Byłem znajomy z wieloma wybitnymi działaczami ukraińskiej kultury. Myślę o stworzeniu ich portretów, zacznę od ziomka Anatolija Paszkewycza. Także chciałbym, aby moja i moich kolegów twórczość była poszukiwana. Ukraińcy to pracowity i utalentowany naród, który zasługuje na lepszy los. Chcę, żeby nasza młodzież mogła zdobywać pełnowartościowe wykształcenie, żeby ludzie mieli dobrą pracę u siebie w domu i należytą pensję, a nie szukali lepszego losu za granicą. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Premiera po trzech latach

praca Vity Marii Dryhas, która gorąco wspiera Ukrainę, organizując dobroczynne pokazy i koncerty na rzecz zbiórki środków dla dzieci poszkodowanych podczas działań wojennych na wschodzie Ukrainy. „Piano” zostało zrealizowane przez DRYGAS PRODUCTION w ramach serii warsztatów mistrzowskich „Młodzi o młodych” przy wsparciu Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej oraz telewizji TVP-2. Film o Rewolucji Ukraińskiej otrzymał osiem nagród we Francji, Hiszpanii, na Węgrzech i w Polsce. Mimo uznania w międzynarodowym środowisku filmowym film o Rewolucji Godności na Ukrainie został pokazany po raz pierwszy dopiero teraz. Niestety, nie został zaprezentowany również na żadnym krajowym festiwalu filmowym. Ukraińska premiera dokumentu „Piano” oraz spotkanie z ekipą filmową w kinie „Kijów” odbyły się przy pełnej sali. Heorhij ŁUKJANCZUK Zdjęcia autora

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Dziennik Szewczenki ma 160 lat

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki 3 listopada. Dziś niedziela i ja, jako porządny człowiek, wystroiłem się i wyszedłem z domu z zamiarem odwiedzenia moich dobrych znajomych. Zaszedłem do pierwszego pana Granda, Anglika od włosa do paznokcia. U niego, u Anglika, po raz pierwszy zobaczyłem dzieła Gogola, wydane przez mojego przyjaciela P. Kulisza. Przyjaciel mój trochę przesadził. Wydanie wyszło trochę prostacko, zwłaszcza portret autora jest tak zły, że dziwię się, jak słynny Jordan pozwolił podpisać pod nim swoje sławne imię. U niego też, u Granda, po raz pierwszy zobaczyłem „Gwiazdę Polarną” Iskendera za 1856 rok, drugi tom. Okładka, tzn. portrety naszych pierwszych apostołów-męczenników, tak ciężko, smutno mnie poraziły, że do tej pory jeszcze nie mogę odpocząć od tego mrocznego wrażenia. Jakże dobrze byłoby wybić medal na pamiątkę tego haniebnego wydarzenia. Z jednej strony — portrety tych wielomęczenników z napisem „Pierwsi rosyjscy zwiastuni wolności”, a na drugiej stronie medalu — portret niezapomnianego Tormoza z napisem „Nie pierwszy rosyjski koronowany kat”. ...wystroiłem się i wyszedłem... Szewczenko użył ukraińskiego słowa. Wystroić się (pryczepurytysia) — nadawać swojemu wyglądowi piękniejszego, schludniejszego wyglądu, upiększać siebie. U W. I. Dala jednym ze znaczeń słowa „czapurytysia” jest „ubierać się szykownie”. Zaszedłem do... pana Granda... Grant Aleksander Aleksandrowicz — Anglik z pochodzenia, jeden z organizatorów Żeglugi Wołżańskiej, armator i przedsiębiorca. Znany szewczenkoznawca L. N. Bolszakow swego czasu wyraził przypuszczenie, że A. A. Grant otrzymywał „Gwiazdę Polarną” oraz inne wydania Hercena bezpośrednio z Anglii. Według wspomnień profesora Uniwersytetu Moskiewskiego B. N. Cziczerina, który kontaktował się z A. A. Grantem na przełomie lat 1860–1870, zdobył on „na żegludze wołżańskiej reputację wysokiej uczciwości i rzetelności”. ...od włosa do paznokcia. Czyli całkowicie. To parafraza Szewczenki powiedzeń w rodzaju: „Na sto procent”; „Od stóp do głów”; „Od czubka głowy do pięt”; „Do końcówek paznokci” itp. ...dzieła Gogola, wydane przez mojego przyjaciela P. Kulisza. Chodziło o pierwszy tom „Dzieł i listów M. W. Gogola” w sześciu tomach, wydany w Petersburgu przez P. O. Kulisza w 1857 r. W tamtym roku Szewczenko czytał także „Zapiski o życiu Mikołaja Wasiljewicza Gogola”, wydane w Petersburgu w 1856 r. i przesłane mu na zesłanie przez A. M. Markiewicza, ale nie wiedział wtedy, że ich autorem był P. O. Kulisz. Pisał do M. M. Łazarewskiego na początku 1857 r.: „Czytam po jednej kartce dziennie biografię Gogola…” Wybitny gogoloznawca Ju. Ja. Barabasz podkreślił, że Dziennik Szewczenki jest w ogóle na wskroś przesiąknięty gogolowskimi motywami w najrozmaitszych wariantach: „To w pamięci wypływa opis pluszkinowskiej wsi i to naprowadza autora Dziennika na socjo-etyczno-filozoficzne rozważania o stosunku człowieka do przyrody, do życiowego otoczenia, stosunku, który ujawnia różnice między ukraińskim a rosyjskim charakterem narodowym. Innym razem wspomina dawną wizytę u jednego z „ziomków”, ziemianina-wierszopisa Arkadija Rodzianki, który „na miejscu” łajał „brudnego cynika Gogola” i przy tym częstował gościa „swoimi najbrudniejszymi małorosyjskimi wierszami w rodzaju Barkowa”. Pojawia się zapis o koniecznej potrzebie „mądrej, szlachetnej” satyry na wzór „Rewizora”, wspominając „Szkice gubernialne” Sałtykowa-Szczedrina, autor Dziennika myślą wciąż wraca do Gogola, gogolowskiej tradycji…” Jurij Barabasz podkreśla, że powieści Tarasa Szewczenki (K. Darmograja) zostały napisane właśnie w latach zesłania, w „gogolowskim okresie” jego duchowej biografii, a to, zdaniem uczonego, nabiera symbolicznego znaczenia. Powieści wyrastały na gogolowskim gruncie, pod znakiem M. W. Gogola, pod najsilniejszym promieniowaniem jego osobowości i talentu. Powiedzmy, w „Bliźniakach” niewidzialna gogolowska obecność jest odczuwalna już na samym początku powieści, a w środku niej spotykamy wyrażenie aforystyczne: „Martwe dusze” rozleciały się szybciej niż ptaki niebieskie po szerokim carstwie rosyjskim”. O stosunku Szewczenki do M. W. Gogola wiele mówi list do W. M. Riepninej z 7 marca 1850 r. z Orenburga. Ciepło wspominając na samym początku o pobycie w Jahotynie w 1843 r., Szewczenko pisał: „Przypadkiem jakoś zeszło na rozmowę u mnie z panią o „Martwych duszach”. I pani odezwała się niezwykle sucho. Mnie to poraziło nieprzyjemnie, ponieważ ja zawsze czytałem Gogola z przyjemnością…” W ten sposób Szewczenko bez zastrzeżeń przyjął genialne dzieło M. W. Gogola. Poeta szczerze cieszył się, że W. M. Riepnina zmieniła swój pogląd na twórczość pisarza: „Zachwyca mnie pani obecna opinia — i o Gogolu, i o jego nieśmiertelnym stworzeniu! jestem w zachwycie, że pani zrozumiała prawdziwie chrześcijański cel jego! tak!..” Wreszcie porażają słowa poety o M. W. Gogolu, które musimy pamiętać: „Przed Gogolem należy czcić jak przed człowiekiem, obdarzonym najgłębszym umysłem i najdelikatniejszą miłością do ludzi!.. Nasz Gogol — prawdziwy znawca serca ludzkiego! (Między innymi, u Gogola jest wyrażenie — „znawca człowieka”. — W. M.) Najmądrzejszy filozof! i najwyższy poeta powinien czcić go jak przed miłośnikiem ludzi! Ja nigdy nie przestanę żałować, że nie udało mi się poznać osobiście Gogola. Osobista znajomość z podobnym człowiekiem jest bezcenna...” Jeszcze w styczniu 1850 r., w rozpaczy z powodu życia na zesłaniu i zakazu malowania, Szewczenko pytał W. M. Riepninę o adres M. W. Gogola: „...Ja napiszę do niego prawem małorosyjskiego wierszopisa, ja osobiście go nie znam. Ja teraz, jak spadający w otchłań, gotów jestem wszystkiego się chwycić — straszna beznadziejność!..” Rzeczywiście tak, wszak w tym liście Szewczenko prosił W. M. Riepninę, aby napisała do M. W. Gogola, by ten zwrócił się do swojego znajomego W. A. Żukowskiego z prośbą o pozwolenie poecie na malowanie: „Napiszcie Gogolowi, żeby on mu napisał o mnie, on jest z nim w bardzo bliskich stosunkach”. Ale, ale… To był jedyny przypadek, kiedy Szewczenko wspomniał o M. W. Gogolu jako o człowieku, który może pomóc. S. O. Jefremow słusznie zauważył, że „pisząc o swoim kłopocie i do Żukowskiego, i do W. Grigorowicza, i do hr. F. Tołstoja, Szewczenko tak czy inaczej nie zebrał się i nie odważył zwrócić do swojego ulubionego pisarza i ziomka w osobistej sprawie... On wciąż jakby czuje w jego Autograf zapisu Szewczenki w Dzienniku z 3 listopada 1857 r. coś jakby obcego sobie, nie współbrzmiącego... i w najzwyklejszym życiowym rozumieniu”. Lecz to nie przekreśla zachwytu Szewczenki Gogolem, w szczególności wylanego z głębi serca w Dzienniku 5 września 1857 r.: „O Gogol, nasz nieśmiertelny Gogol!”. W tym zaimku dzierżawczym — nasz — uosobiona jest genetyczna i faktyczna przynależność duszy Gogola (właśnie ona jest nieśmiertelna!) do jego Ojczyzny — Ukrainy, a twórczości Gogola — do literatury ukraińskiej, rosyjskiej i światowej. …trochę podpił. W tym rozumieniu, że zdaniem Szewczenki sprawę z wydaniem załatwił nie do końca udanie. …po chłopsku… Czyli, grubiańsko, prostacko. Chodziło o wygląd zewnętrzny i artystyczne opracowanie okładki książki. ...zwłaszcza portret autora… zły... Dodany do sześciotomowego wydania portret M. W. Gogola autorstwa malarza F. A. Mollera był grawerowany przez F. I. Jordana na stali, sam pisarz uważał go za najlepszy i polecał do druku. ...jak słynny Jordan pozwolił podpisać... Jordan (Iordan) Fiodor Iwanowicz (1800—1883) — rosyjski grawer, rysownik, pedagog. Od 1844 r. — akademik grawerstwa, od 1855 r. — profesor-wykładowca w klasie grawerowania Akademii Sztuk Pięknych. Po powrocie Szewczenki do Petersburga pomógł mu opanować technikę akwatinty. ...zobaczyłem „Gwiazdę Polarną”... Chodziło o almanach literacko-polityczny, który wydawali w latach 1855—1869 za granicą A. I. Hercen i N. P. Ogariow. Nazwany na cześć almanachu literackiego „Gwiazda Polarna”, który wydawali w Petersburgu dekabryści K. F. Rylejew i A. A. Bestużew w latach 1823—1825. Przeznaczony był do tajnego rozpowszechniania w Rosji. O tym, że Szewczenko znał niektóre materiały almanachu Hercena, świadczą jego notatki w Dzienniku z 16 października i 6 listopada 1857 r., a 22 marca 1858 r. poeta odnotował w mieszkaniu Michaiła Szczepkina w Moskwie, że przeczytał „artykuł w 3 nr „Gwiazdy Polarnej”, o zapiskach Daszkowej”. Chodziło o artykuł A. I. Hercena „Księżna Katarzyna Romanowna Daszkowa” (znana działaczka z czasów Katarzyny II, pierwsza prezes Rosyjskiej Akademii Nauk). …Iskandera… Iskander — arabsko-perska forma imienia Aleksander, pseudonim A. I. Hercena (1812—1870). Aleksandra Hercena z szacunkiem i zachwytem wspomina Szewczenko w Dzienniku kilkakrotnie. Najpierw, 2 września 1857 r., a 11 października poeta zanotował, że jego nowy znajomy, „jeden z niżnonowogrodzkich arystokratów” M. K. Jacobi po obiedzie „zamiast deseru… poczęstował mnie broszurą Iskandera londyńskiego drugiego wydania „Własność chrzestna”. Serdeczne, szczere ludzkie słowo! Niech opromieni cię światło prawdy i siła prawdziwego Boga, apostole nasz, nasz samotny wygnańcu!”. Pierwsze wydanie tej broszury ukazało się w Londynie w 1853 r., a drugie, o którym pisze Szewczenko, — w 1857 r. Znamienne, że już jesienią tego roku utwór został dostarczony do Niżnego Nowogrodu. Utwór A. I. Hercena ze względu na swój antypańszczyźniany kierunek był współbrzmiący z nastrojami Szewczenki. Powiedzmy, A. I. Hercen pisał: „Dopóki obszarnik nie zamorzył głodem lub nie zabił fizycznie swojego poddanego, jest on prawy wobec prawa i ograniczony tylko jednym toporem chłopa. Nim, prawdopodobnie, i rozrąbie się zawikłany węzeł obszarniczej władzy”. Jak tu nie wspomnieć słów Szewczenki: „A dobrze naostrzyć siekierę, / I zabrać się już budzić”… Dziś niektórym nie podoba się, że Szewczenko nazywał A. I. Hercena „naszym”, a do tego rzekomo nadmiernie się nim zachwycał. Mądry Iwan Dziuba spokojnie i obiektywnie zauważył: „Nie można powiedzieć, że tylko Szewczenko ciążył do rewolucyjno-demokratycznego kręgu, tam również szukano w nim wspólnika i sojusznika... Odbywa się też zaoczne poznanie Szewczenki i Hercena: w „Kołokole” z wielką sympatią wspominają o ukraińskim poecie, a on przez współpracownika „Sowriemiennika” M. Makarowa, który wyjeżdżał za granicę, przekazuje Hercenowi swojego „Kobziarza” z „pełnym czci pokłonem”. Ten podarunek Szewczenki zachował się w bibliotece A. I. Hercena. W 1861 r. w rozmowie z F. P. Tołstojem Aleksander Iwanowicz powiedział o Tarasie Hryhorowyczu: „On jest wielki tym, że jest całkowicie ludowym pisarzem, jak nasz Kolcow; ale ma o wiele większe znaczenie niż Kolcow, wszak Szewczenko jest także działaczem politycznym i bojownikiem o wolność”. W artykule „1831—1833”, mówiąc o rozwoju rewolucyjno-demokratycznych sił w Rosji, A. I. Hercen w publicystyce wymienił nazwisko W. G. Bielińskiego, a w poezji — Tarasa Szewczenki. We wspomnieniach znanego malarza M. M. Ge wspomina się, z jakim zachwytem A. I. Hercen czytał utwory Szewczenki w przekładach M. W. Hierbiela: „Boże, jaki czar, tak i powiało czystym nietkniętym stepem, ta szerokość, ta wolność”. W ciekawej powieści rosyjskiego pisarza Borysa Wadeckiego „Pełnobrzmienie” o Tarasie Szewczence, która ujrzała światło dzienne na początku lat 70. XX w., jest scena poznania Tarasa Hryhorowycza z Aleksandrem Hercenem w mieszkaniu Michaiła Szczepkina. To — fikcja literacka. Życiowe drogi Szewczenki i Hercena nie przecięły się, jednak ich spotkanie w Moskwie było całkowicie możliwe w 1844 lub 1845 r. Gdyby Szewczenko pozostawał wtedy w mieście dłużej, Szczepkin w końcu przyprowadziłby go do Hercena. ...portrety naszych pierwszych apostołów-męczenników... Uwagę Szewczenki przyciągnęła litografowana okładka almanachu, na której przedstawione były w medalionie płaskorzeźbione portrety pięciu straconych dekabrystów: P. I. Pestela, K. F. Rylejewa, M. P. Bestużewa-Riumina, S. I. Murawjowa-Apostoła, P. G. Kachowskiego. Swój stosunek do dekabrystów, którzy zostali zesłani na Syberię, Szewczenko wyraził w Dzienniku następnego dnia — 4 listopada, zaznaczając, że każdy poniósł „swój krzyż na pustynną Syberię w imię ludzkiej wolności”. Z jednej strony... a po drugiej stronie medalu... W jednym zdaniu jasno wyrażona jest pozycja Szewczenki wobec dekabrystów i Mikołaja I. …portret niezapomnianego Hamulca… Ta bezlitosna charakterystyka Mikołaja I autorstwa Hercena pojawiła się w „Gwieździe Polarnej na 1856 rok”, czyli już po śmierci rosyjskiego imperatora, we fragmencie „Przeszłości i myśli”, gdzie mowa była o jego szalonych, antyludowych działaniach, „które znikną z ostatnim tchnieniem tego hamulca, który trafił na rosyjskie koło…”. Szewczenko w Dzienniku niejednokrotnie nazywa Mikołaja I tak śladem A. I. Hercena. Swoją drogą, tego dnia — 3 listopada, Szewczenko zaznaczył, że widział almanach „po raz pierwszy”, ale cara Mikołaja I napiętnował „Hamulcem”, z powołaniem się na Hercena, już 2 września 1857 r. Kontynuujemy projekt poświęcony 160. rocznicy rozpoczęcia w czerwcu 1857 r. Dziennika Szewczenki, który poeta prowadził do maja 1858 r., a w lipcu podarował M. M. Łazarewskiemu. W tym miesiącu publikujemy zapis poety z 3 listopada 1857 r., dokonany w Niżnym Nowogrodzie. Z komentarzy historyka-szewczenkologa Wołodymyra Melnyczenki dowiadujemy się, między innymi, o stosunku Szewczenki do M. W. Gogola oraz A. I. Hercena.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

Зведення храму осяяним пером Мирослава Дочинця

Дочинець М. Зряче перо: Роман із аркушем / Мирослав Дочинець. — Мукачеве: Карпатська вежа, 2017. — 289 с. Антоніна ЦАРУК, м. Кропивницький Внутрішня спонука сказати вдячне слово про художній світ “Зрячого пера” Мирослава Дочинця таїть у собі засторогу: означити словом тонкі енергії, які творять неповторність зустрічі з високохудожнім явищем у сучасній літературі, — справа не з легких. Та й чи треба намагатися розітнути парадоксальну цілісність того, що складається, ніби печворк, зі шматин буденного і святкового, звичайного і високого, серйозного і смішного, людського чину і Божого надиху? Усе поєднує любов… Денникова проза Шевченківського лауреата фіксує психологічні порухи на перехрестях зустрічей слова зі світом і читачем, із типажами, цікавими для спостережень, і, безумовно, із власним “Я”, самореалізація якого — в образотворенні на рівні метафори часу. Якби йшлося про номінування книг за життєдайною енергетикою, переконана, що Дочинців “роман із аркушем” (таке авторське визначення жанру твору) мусив би принести своєму творцеві найвищу відзнаку. Як символічний знак читацької вдячності за емоційну наснаженість тексту, за можливість бути залученим до спілкування деміурга зі світом і винести з цього оптимістичні уроки. Серед особливостей поетики Дочинцевого стилю варто наголосити на триєдності сплаву дитячо-свіжого погляду на світ, юнацької закоханості в усі прояви світової гармонії та іронічної мудрості періоду зрілості. Цей феномен виявляється у сплесках одивленого романтизму і роздумах над перлинами світової культури. Майстерний вибір мовних засобів у процесі шліфування Олексій НЕЖИВИЙ, м. Полтава Не забувається перше прочитання цієї книжки. Вражав величезний потенціал любові, що здатний жити довго, навіть продовжитися у Вічності, що дарована Богом. Тоді, пам’ятається, вже пізно увечері зателефонував авторові, однак ще довго не міг заснути, вражений великою Любов’ю до Краси маленької дівчинки Саші Путрі, яка жила в земному вимірі 11 років, 1 місяць і 21 день… Тепер із упевненістю можу сказати: книжку письменниці з Полтави Лідії Віцені “Прости за все… Одинадцять сходинок у вічність” мають читати насамперед наші діти — малі й дорослі, для того, щоб замислитися над духовними цінностями, їх значенням у житті людини, особливо милосердям, співпереживанням, благородством людської душі, яке неможливо виміряти нічим. Навіть час і простір підвладні душевному багатству. Духовність домінувала в житті Саші Путрі з самого народження, адже її тато Євген Васильович — відомий художник, мама Вікторія Леонідівна — викладач музичного училища, старша сестричка Валерія теж обрала фах музиканта. Коли Сашеньці виповнився рік, і 2 грудня 1978 року зібралися гості, тоді, за народним звичаєм, дитину посадили на кожушок, а довкола розклали різні речі. Сашенька відразу схопила олівці… Життя юної художниці обірвалося дуже рано, але душа і мрії залишилися в 2276 малюнках, у віршах, листах, записках. думки до афористичної форми створює настільки неймовірну текстову щільність, що викрешуються спалахи світла нових знань про людину у світі, рівень поінформованості якої жодним чином не рятує від піраміди залежностей, суспільного стереотипу успішності, хоч би які надзусилля докладалися для того, аби філософськи споглядати пута матеріальних потреб, що приземлюють духовні поривання. Тож життєрадісність сповита тихим смутком усвідомленої неможливості повноти розчинення в Іншому, а отже, приреченості на самотність. Дочинець немов пише книгу, що може стати єдиною для осягнення духовного поступу людської цивілізації. Так, безмежжя простору і плинність часу охопити неможливо, але ж океан можна побачити і в крапелині води, як і відбиття в ній сонця чи райдуги. У кожній миттєвості земного буття письменник розкодовує енергію добротворення, вивільняє її, надаючи додаткового імпульсу еманації. Це, якщо хочете, книга осяянь. Вислід філігранної роботи зі словом. Роботи, освяченої любов’ю, і тому на позір легкої. Успішної. Захопливої. Саме такої, якою має бути справжня праця, — святом для душі і користю для оточення (пишу саме оточення, маючи на увазі не лише суспільство, а й гармонізацію стосунків людини з довкіллям). Згадалася притча: мандрівник запитує по черзі кількох робітників, чим вони займаються, і отримує відповіді: “Цеглу вожу”, “Заробляю на хліб для родини”, “Будую храм”. Мирослав Дочинець будує храм, піднявшись до вершини піраміди Маслоу. Храм душі своєї і кожного з нас, хто з благоговінням чи цікавістю прямує до його храму в пошуках вічних істин і надією на спасіння. Справжнього митця вирізняє вроджене, мабуть, відчуття гармонії і висока працелюбність задля гармонізації всього, до чого він може докласти зусиль. Його місія — вічний пошук золотого перетину у швидкоплинній мінливості. Тому золоті розсипи цитувань світових класиків сусідять у “зрячому”, тобто просвітленому, пері майстра з народним гумором. Носієм гумору в романі є дід Федорцьо. Оця дідівська лукавинка впереміш із наївною простотою — здавалося б, випробований спосіб творення стереоскопічного світосприйняття, який завоював вдячного читача не тільки Довженкової “Зачарованої Десни” і новітніх щоденникових постів Бориса Гуменюка (новели з “Блокпосту”), а й став надійним прийомом емоційного перезавантаження інформаційного пресингу. Насамкінець хотілося б повернутися до першого враження від зустрічі з книгою. Вишуканий дизайн. Цікаві знахідки в царині палімпсестової текстури. Високоякісний папір, очевидно, із соломи. Не втомлює зір глянцевий блиск — його нема. Ця книга лишає неповторний післясмак і дотик, який запам’ятається вам як роман із текстом. Епіграфи презентують мету і сенс письменницької праці та обіцяють зустріч із листами самому собі, твореними без котурнів і внутрішньоцензорних умовностей. Це ліплення плиткого часу, його “оживлення у слові”. Образ оживленого внутрішнього часу настільки переконливий, що рецептивно відчувається ефект присутності в ньому. Це схоже на сценічне лицедійство майстра, який не грає роль на сцені, а живе на виду. І читач мимоволі стає учасником цього дійства, оскільки щоразу відбувається зміна фокусу подачі світла, мовна картинка дійових осіб постійно доповнюється. У передньому слові митець ділиться власними секретами роботи зі словом, зі “словенятамисирітками”, відчутими як Божа довіра і сповідальна ідея, які потребують найчеснішої книжки — записної. Цей роман можна читати з будь-якої сторінки, оскільки він мозаїчний, рухливий, як плинне саме життя. Власне, це історія про те, як “письменник починається з чужих книг і власної самотності”, як “писати заважають слова”, що “народ скаже — як зав’яже”, що в літературу йдуть “голодні любов’ю до людини”, котрі головне мають розповісти не собі, не читачеві, а Богові... Це роман про те, що Мирослав Дочинець знає напевно: “Творчість — це постійний опір. Опір матеріалові і часові. І, можливо, долі”. у численних сновидіннях тільки стверджує мою впевненість: коли дитина відшукує саме красу, то і Вас вона віднайшла по цій щасливій прикметі. І ось дожили до другого видання, доповненого і духовно розширеного, — сходинки у часі від коротенького нарису до повновісної повісті. Двадцять років осмислення, роздумів і, зрештою, — окрилення. Своєю поетичною душею Ви сягнули аж у безмежжя позаземних світів, супроводжуючи зі здивованою зацікавленістю ще незбагнений феномен Сашеньки. Десь звідти приходять до нас на Землю душі дітей світла, на котрих покладена місія змінити нас і наше занедбане життя. Тільки Краса врятує світ. Краса душі, краса стосунків, краса Любові. Спаси, Боже, людей Твоїх. Спасибі Вам, Лідочко”.
Seite · S. 13Originalseite ↗

Współcześni Kajdasze i Kajdaszenkowie

25 listopada minęło 179 lat od dnia urodzin I. S. Necuja-Lewyćkiego Ołeksandr PONOMARENKO ...2017 rok. Jakoś niepostrzeżenie weszliśmy w nowe tysiąclecie — czas technologii komputerowych, telewizji cyfrowej, czas, kiedy w końcu żelazne rury zastąpiono plastikowymi, które nie gniją... Od dawna jesteśmy wolni i niezależni, ale równie ograniczeni (nie ma co ukrywać), jak bohaterowie „Kajdaszowej rodziny” wielkiego mistrza pióra I. S. Nečuja-Łewyćkiego. Co więcej: w pogoni za swoim nie jesteśmy już śmieszni, jak bohaterowie powieści, a raczej okrutni. ...Ile lat minęło od czasu napisania powieści, a pragnienie wzbogacenia się toczy naszą duszę jak rdza. Przypomnijcie sobie: w powieści syn podnosi rękę na ojca — jeszcze 30 lat temu wywołałoby to u uczniów zdziwienie i śmiech. Teraz — nie. Teraz po dzieciach można spodziewać się wszystkiego. Pewnego razu trzeba było usłyszeć, jak pewien młody mężczyzna, będąc pod wpływem alkoholu, w rozmowie z kolegą wspomniał, że chciałby, aby jak najszybciej... umarł ojciec (nie, zdechł): wtedy sprzedałby ojcowski dom i kupiłby sobie nowiutki samochód. Oczywiście, trzeźwy nigdy by tego nie powiedział, a wypiwszy, szczerze opowiedział koledze o wszystkich swoich tajemnych problemach. Oczywiście nasuwa się pytanie: „Kim jesteśmy? Kim się staliśmy?” ...Na przykładzie Kajdasza autor zdołał przekonująco pokazać, jakie nieszczęście niesie do rodziny wódka. W swoim czasie już wielki Gogol wskazał na to, że u nas, kiedy ręka mistrza jest wielka, to na pewno pijak. Teraz u nas piją nie tylko mistrzowie — piją wszyscy, a reklama jaka — „Tobie, prawdziwemu”. Otóż piją już nie tylko mężczyźni-mistrzowie, lecz także kobiety, i zdarza się, że na równi z mężczyznami. A dlaczego by nie — przecież pracują więcej od mężczyzn... I jeszcze jedno. Przypomnijcie sobie, jak w „Mikole Dźerze” złodziejaszka prowadzono przez wieś z kiełbasą na szyi — oto była kara! Po takiej demonstracji inni, zanim ukradną, pomyślą. A u nas dziś?.. Dlatego mamy to, co mamy... ...Jeśli uważnie się przyjrzeć, to oszustów i łajdaków mamy u nas — choć grobli zagródź, a głównemu bohaterowi „Afonskiego łajdaka” Nečuja-Łewyćkiego nawet się nie śniło to, do czego zdolni są współcześni przestępcy. A za miedzą na ogrodzie mogą nawet zabić, bo ziemia dziś jest droga i pachnie krwią. Krwią, a nie potem, jak dawniej, bo większość na niej pracować nie chce. ...2017 rok. Ile lat upłynęło od czasu napisania „Kajdaszowej rodziny”, a ludźmi wciąż kieruje to samo pragnienie wzbogacenia się, tylko jego metody stały się okrutne, podłe i podstępne. Prawda?..

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Światem rządzi miłość

Wicenia L. M. Wybacz za wszystko… Jedenaście stopni ku wieczności: powieść artystyczno-dokumentalna. — Połtawa: Dywosswit, 2016. — Wyd. 2, przerobione i uzupełnione. — 240 s. Po raz pierwszy rodzice Saszenki powiesili jej obrazy podczas stypy, zebrawszy razem tak wiele stworzonego przez nią. Od tego czasu odbyły się setki wystaw prac artystycznych Saszy Putri w różnych krajach świata — w Azerbejdżanie, na Łotwie, w Polsce, Rosji, Niemczech, Austrii, USA, Kanadzie, Holandii, Japonii, Indiach. W Połtawskim Muzeum Sztuki (Galerii Sztuk Pięknych) im. Mykoły Jaroszenki działa Sala im. Saszy Putri jako centrum estetyczne, twórcze i pedagogiczne. O małej artystce napisano bardzo wiele: zarówno w Księdze wrażeń, jak i w licznych publikacjach. „Wdzięczna Bogu za to, że daruje takie spotkania, kiedy dusza oczyszcza się ciepłem, dobrocią i pięknem”. „Ta wystawa otworzyła nasze serca”. „Saszenko, droga! Spojrzawszy w oczy, które patrzą z twoich rysunków, nie można pozostać takim, jakim się było dotąd. Nawet jeśli w życiu nie zrobiło się nic złego, to i tak wiesz, że trzeba być innym – lepszym, czystszym”. „Dziewczynkę pochłaniały rozmyślania o bezmiarze Kosmosu, o życiu Wszechświata i o Bogu. …A zupełnie nieoczekiwane i przejmujące wrażenie wywołują obrazy Dziewicy Marii i Chrystusa, namalowane ręką i sercem młodego stworzenia. Jej Jezus Chrystus, który płacze, zapewne bardzo się smuci, bo widzi ludzką niedoskonałość, a mimo to błogosławi ludziom swoim krzyżem – jednakowo tych, którzy wierzą, i tych, którzy w Niego nie wierzą”. O niej i jej twórczości nakręcono filmy dokumentalne, a Połtawska Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Artystów Ukrainy wydała album „Sasza Putria. Jewhen Putria” w serii „Artyści Połtawszczyzny”. Wśród różnorodnych publikacji twórczości Saszy Putri wyróżnia się książka Lidii Wicenej „Wybacz za wszystko…” — wielowymiarowy utwór literacki, łączący opowieść artystyczną ze wspomnieniowymi szkicami, artystycznymi etiudami-snami o mitopoetycznym charakterze, relacjami, kulturologicznymi i psychologicznymi badaniami, chrześcijańskimi rozmyślaniami, listami krewnych i bliskich osób. Jeden z nich — od artysty Jewhena Putrii — stał się swoistym posłowiem: „Kiedyś, gdy Saszence było pięć lat, zapytałem: — Co rysujesz, córeczko? — Piękno. Właśnie tak! I nic mniej! W jej artystycznej spuściźnie wszędzie widoczne są poszukiwania piękna i jej szczęśliwe odkrycia. Jestem przekonany, że to właśnie Saszenka podpowiedziała, by w swoim czasie zwrócić się właśnie do Pani, Lido, z prośbą o napisanie o niej. A jej przyjście do Pani

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Hanna CZUBACZ. Z książki

Hanna Czubacz — autorka około 60 książek dla dorosłych i dzieci, ponad 300 lirycznych piosenek. Jej wiersze już od ponad 15 lat wykorzystywane są jako materiał dydaktyczny w podręcznikach szkolnych. Jest laureatką ogólnoukraińskich nagród literackich oraz międzynarodowej nagrody „Przyjaźń”. Wiersze poetki przetłumaczono na rosyjski, angielski, niemiecki, czeski, bułgarski, węgierski, mongolski i inne języki. Zamiast przedmowy do wierszy — krótki wywiad z poetką. Reliktowe drzewa Reliktowe drzewa, gdzie wy!? Rąbali na budynki, Na maszty cienkostanne. Rąbali — nie pytali: “A może, wy ostatnie?” W domysłach łudzących Niepokoję się myślami: Czyż nie tak to się stało Z reliktowymi nami? I wojnami zabijali, I głodem morzyli. Kobiety nie tych kochały I nie od tych rodziły. Silniejsi — umierali. A przeżywali — wątli. Reliktowych — tak mało. A wyrodków — dosyć. O biedny mój narodzie, Ciężka twoja droga: Reliktowe drzewa Rąbali bardzo długo! Białe łabędzie leciały (Ballada) Białe łabędzie leciały — Czarne pióra pogubiły. I zapytała wieś: “Gdzie wam czarno tak było?” Odpowiedziały białe ptaki: “Na Majdanie w stolicy!” Czarne wrony leciały — Siwe pióra pogubiły. I zapytała wieś: “Gdzie wam siwo tak było?” I powiedziały siwe ptaki: “Na Majdanie dym się kurzy!” Strzepnęła się wieś — Stała się ptakiem na skrzydle: Poleciała każda chata Dym smolisty rozpędzać. Bo od rana aż do nocy — Dym wszędzie lezie w oczy. Dym na górach i w dolinach, Dym na niebie na chmurach. I w każde wszędzie dymne Płaczą dusze niewinne. Białe łabędzie leciały… Noc łudząca W źrenicach — Zwęziły się światy. Łza w oku — Drży słona: Jaki ekran nie zaświeć, Na wszystkich — Chowają. I tak niepocieszenie boli Ta noc niepokojąca i łudząca. I tak ogłuszająco brzmi: “Bohaterom sława!”, “Wieczna sława!” Ja pójdę i upadnę… Ja pójdę i upadnę W jedwabną trawę I zapłaczę, zapłaczę, Zapłaczę… I jedwabna trawa, I żal światowy Moich łez mi Nie wybaczy. Będzie wiatr szumieć, Będzie niebo — grzmieć, Będą chlupać rzeki Wodą: “Dość w trawy łkać, Trzeba kraj ratować — Jęczy rodzima ziemia Pod ordą!” Podniosę się z kolan I, wciągnąwszy piołun, W światy zawyję Sobą: “Nie umiem strzelać — Będę zabójców przeklinać. A przekleństwa moje — Jak naboje!” Dwugłowi lichwiarze Dwie drapieżne głowy W jeden herb się złączyły. I jakby obie żywe I tylko co gryzły się. Zerkają teraz one Drapieżnie w różne strony — Tak, jakby nie orły, A mogilne wrony. Oczy drapieżne. Pazury — Każdego podrapią. Dwugłowi lichwiarze Cały świat zastraszają. Świat nie może zrozumieć, Co to za ptak: Nie śpiewa, nie leci I niebios — boi się. Nie Ruś! Wśród imperialnych wyczynów-pojęć I to pojęcie — jak dusza złodziejska: Kiedyś “Połtawę” Puszkin napisał, Dla szowinistów ta ziemia — rosyjska. Do wolności droga i długa, i ciężka Przez groźne bitwy i wieki burzliwe. I do dzisiaj połtawskie kluski Komuś tylko przypominają pielmieni. I mądry Gogol jeszcze “chochoł” komuś, Co duszę oddawał rosyjskiej mowie. Wybacz, Rosjo, ty jednak nie Ruś, A tylko nazwa ukradziona cudowna! Sumienie Sumienie — moja religia. Sumienie — moje święto. Sama tego nie wie, Jak jej dużo. Jest przy wierze, i przy prawdzie, I przy duszy otwartej. Nikt tylko nie podpowie, Jak mi z nią żyć. Przedczucie Taka zima w moim kraju — Pomarzły jabłonie w sadzie. Niepokój pierś rozrywa, Przedczuwając biedę. Żywa woda weźmie się lodem, W śniegach utoną brzegi. Wtedy od zachodu do wschodu Ucieknie droga spod nogi. “Choć nad przepaścią wiszą skrzydła, A ja mam nadzieję: Bóg ocali, Bo ja życia nie odkochałam I nie zrobiłam jeszcze wszystkiego”. — Wasze dziecięce piosenki pobiły wszystkie rekordy. Jedna “Żółw Acha” ma do trzech milionów pobrań w sieciach, chętnie śpiewają ją dzieci. Piosenkę “Nie zapomnij!” wykonują 1 września na uroczystym apelu. A kto tworzy muzykę? — Ja w tych piosenkach jestem i poetką, i kompozytorem. Stworzyłam je kiedyś dla swoich dzieci. A obecnie kochają je w różnych zakątkach Ukrainy. To wielkie szczęście — słyszeć, jak dziecięcymi głosami brzmią melodie twojego serca. Chyba całą literaturę dziecięcą trzeba tworzyć tak, jak dla swoich dzieci. — I liryczne piosenki Pani też są popularne… — Piosenki “Chusta cierniowa”, “Pole, pole…” śpiewają na wsiach i nazywają ludowymi. Ja nie mam nic przeciwko — niech będą ludowe, ja przecież Kor.: Pani Anno, zacznijmy od Pani nagród literackich. W tym roku otrzymała Pani Państwową Nagrodę imienia Łesi Ukrainki, proszę przyjąć moje szczere gratulacje. Hanna CZUBACZ: Dziękuję. Mam ciekawą historię z nagrodami. W 1994 roku byłam nominowana do Nagrody Szewczenkowskiej z książką dla dzieci “Alfabetowe uśmiechy”. To był pierwszy muzyczny alfabet (muzyka Ołeksandra Biłasza). Książka przeszła wszystkie trzy tury głosowań. Ja, oczywiście, cieszyłam się. Ale coś podpowiadało — nie cieszyć się na zapas. I kiedy Ołeś Honczar pogratulował nam z Oksaną (moja córka Oksana Czubacziwna ilustrowała książkę), powiedziałam: “Dziękuję! Ale bez wręczenia — to jeszcze nie nagroda”. Ołeś Terentijowycz zapewniał, że nie może być tak, żeby ktoś sprzeciwił się decyzji jury. Jednak czy przez brak środków, czy przez samowolę władz nominację “Literatura dziecięca” w ostatniej chwili anulowano. O tym dużo mówiono w prasie. Pocieszano mnie, uspokajano – mówiąc, że przecież jesteś liryczką, a nie dziecięcą poetką. Od tamtej pory wychodziłam na sąd jury z książkami liryki “Dźwięczna rzeka”, “Chusta cierniowa”, “Wśród zwątpień i nadziei”, “Radość wysokości”. Ale to jednego głosu brakowało, to odpadałam w poprzednich turach… — A nagroda imienia Łesi Ukrainki? — Tutaj też “przelatywałam”, jak fana nad Paryżem. Ale, dzięki Bogu, publikacje na poparcie w Państwa gazecie oraz głosowaniu jury, otrzymałam ją za książkę poezji dla młodszych klas “Ukraińcy idą” (wydawnictwo “Bohdan” — seria “Ukraińscy pisarze — dzieciom”) oraz za książkę “Rysujemy, czytamy, piszemy” (wydawnictwo “Bukrek”). — Ale przecież z nagrodą “Kijów” imienia Jewhena Płużnyka Pani też “przelatywała” kilka razy — i mimo wszystko otrzymała ją. — O! Ja bardzo szczycę się tą nagrodą, bo podzielam i często cytuję Płużnykowe: “Głupi ten, kto jeszcze dotąd poeta”. U mnie w swoim czasie wyszły dwie książki o Kijowie: “Etiudy rodzinnego miasta” oraz “Kijów liryczny”. Niestety, ich nie zauważono. Dopiero w 2015 roku zauważono mój zbiór “Radość wysokości”, który przyniósł mi radość i biedę… — Czyżby książka z takim tytułem mogła przynieść biedę? — Po siedemdziesiątce nawet nadmierna radość może wywołać stres. Jeśli w istocie, to ja sama jestem winna: bardzo dużo pracowałam. Kilka projektowych książeczek dla maluchów, występy w radiu i telewizji, koncerty, na których brzmiały moje piosenki, oraz nagrywanie nowych piosenek w studiach. A jeszcze — ciężko chorował mój mąż Heorhij Wołodymyrowycz, potrzebowały pomocy dzieci… Jednym słowem: nie skalkulowałam sił i 1 stycznia 2013 roku upadłam z udarem niedokrwiennym. Rodzina, dobrzy ludzie i doświadczeni lekarze ze szpitala wojskowego uratowali, a miłość do życia dała siły, by przeżyć. Podczas okresu rehabilitacyjnego w wydawnictwie “Knyżkowa chata” wyszło kilka książeczek dla maluchów, w wydawnictwie “Sim kołoriw” w serii “Kijowski podręcznik” — trzy książki edukacyjne. To dodało pragnienia tworzenia dalej. — Ale Pani i obecnie nadmiernie pracuje, Pani Anno! — Mnie chce się całą siebie dośpiewać: wiem, że są moje. Dzisiejsze piosenki są ładnie aranżowane, głośno śpiewane, dumnie reklamowane — ale mam wątpliwości, czy kiedykolwiek nazwą je ludowymi. — Jakich książek spodziewać się z druku? — Powiem o najważniejszym: w naszych czasach trudno liczyć na wsparcie państwa, ale przygotowałam zbiory: „Sumienie” (wydawnictwo „Pulsary”), „Reliktowe drzewa” (wydawnictwo „Bukrek”) oraz wydania dla dzieci: „Złote kurczątko” (wydawnictwo „Kraina mrij”), „Wesoły deszcz i ja” („Bukrek”), kilka książeczek dla maluchów („Knyżkowa chata”). Bo wiem: tylko nienapisana książka nie będzie mogła się ukazać… — Czy obecnie wiersze się piszą? — Tak. Marzę o wydaniu ich w przyszłym roku. Nazwy zbioru nie powiem, bo mogą ukraść. — To przecież nie pieniądze… — To więcej. U mnie kradziono nie tylko nazwy, ale i wiersze drukowano w swoich książkach. — Złego nie kradną. — Tym się pocieszam. Wspominam wersy Andrija Miastkiwskiego: „Chciało moje szczęście być skradzionym, Ale je za pieniądze sprzedali”. Nie spało się, a noc, jak morze. Taras Szewczenko Gdyby jak morze, To by płynęła Myślami cichymi Pod gwiazdy… A to, niby kamień, Noc legła Na delikatną duszę Ludzkim smutkiem. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” poezje Hanny Czubacz z nowej książki „Reliktowe drzewa”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Na ścianie zegar dniom minuty liczy. Wiem, dobrze wiem: to życie nie jest wieczne. Ale, Boże miły, świat taki piękny, że urwiska losu i w sto lat są nie w porę. Nachyliłam się nisko – zaczęłam tęsknić. I błagam Boga, by dał dożyć do końca: dziecięcy uśmiech i usta miodowe, i słowa pieśni w ojczystym języku. No i jeszcze, mój Boże, błagam uparcie: nie o łatwy los, a o łatwą śmierć. Tak wcześnie budzą się dworce O. Bakumence Tak wcześnie budzą się dworce i wszystkie drogi wołają w każdej chwili… Kiedyś mi doświadczeni mówili, że za dalekim serce nie boli. Ten człowiek, którego nie znałam, ten człowiek, którego nie kochałam, minął wszystkie drogi i dworce, utopił w morzu wiosła i żagle, lecz by żyło mi się niespokojnie, przyniósł w darze łabędzie skrzydła. A ja do gwiazd nigdy nie latałam (choć jak kochałam podniebną dal!) te białe skrzydła wronie oddałam, żeby nie krakał na moją smutek. I on nie kracze, tylko lata liczy i gasi gwiazdy czarnymi skrzydłami. A za tobą, dobry człowieku, mój niepokój – gorącymi łzami. Akropol mój, Akropol… Akropol mój, Akropol – kolumny złote. Jak mucha we wrzątku, kręciłam się w życiu. I wierszami się modliłam, i wiarą przysięgałam – aż dopóki nie zmęczyłam się mieć nadzieję na czas. Teraz: łzą kropię swoje jesienne dni. Akropol mój, Akropol – ruiny jedne. Ale duszy nie uda się zapomnieć czegoś w życiu – i śnią się, śnią, śnią kolumny złote… Do wiosny! Po ciężkim życiu jak boso po lodzie. Idę, idę… Wszystkie drogi – w dół. Prosi wiatr: “Zatrzymaj się!” Płacze ptaszyna: “Nie trzeba! Ty ze mną kiedyś wznosiłaś się w niebo!” Oj ptaszyno moja, nie martw się tak mną: ja w zimę idę, by spotkać się z wiosną. Świat nie ma winy, że nie zdążyłam się ogrzać. Do wiosny! Do wiosny! Bo gdzież mam się podziać?..

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«Reliktowe drzewa»

I jak modlić się do ikony W bezludnym kościele — na ścianie, Jeśli zima (już w prawie) Prywatyzuje nasze dni?.. Do rówieśników Rówieśnicy, urodzeni dawno, Choćby teraz Przyznajmy się szczerze: Nam losem nikomu nie dano Szczęśliwie żyć I spokojnie umrzeć. Bo jak uwolnić serce od troski, Kiedy twój wiek zmienia flagi, A ty zniechęcony i zgubiony Już nie liczysz na lepsze?.. I ja stałam na Majdanie I ja stałam na Majdanie — Chciałam lepszego życia. I jasne marzenia o świcie Budziły szczere uczucia. Nie wyrzec się i nie zapomnieć: Jedność, muzyka i śnieg… Ciężka myślami, lekko obuta — Ja tak liczyłam na wszystkich. Naród szedł na zapach wolności, Nowych uwielbiał bohaterów. Ale chód sprowadzili po kole W zamian za pewną prostą. I uczciwej odpowiedzi w istocie Nikt nie mówi — każdy wie: Wszystkich, kto był źle obuty, Teraz “bezczelni” obuwają. Ale zapomnieć już się nie uda Tego, co dusze nasze grzeje: Jednoczy nas nie tyle szczęście, Jak daremnie utracona nadzieja. Powiadali ludzie… Kiedyś oj nie bez powodu Powiadali dobrzy ludzie: “Odetniesz palec choć jaki — Wszystko boleć będzie”. Oj, cięli — odcięli! Zagoi się kiedyż? Mój Krymie-paluszku, Bolisz mnie, bolisz… Kto wie: czy zagoi się, Czy będzie wiek boleć? Przecież cięty-odcięty Niełatwo dołączyć. W wojskowym szpitalu Siostrze Irynie Wasylenko Mnie dzisiaj w szpitalu Kasztany smutku wyszeptały: “W Dnieprze woda już zimna. Do własnych bied – bieda narodowa…” A jeszcze: dzisiaj w szpitalu Mnie pielęgniarki przywitały — Otworzyły buteleczkę “Borżomi” I rzekły: “Idźcie do domu!” A po drodze, Boże miły, Ja tyle młodzieży spotkałam: U wszystkich opatrunki i bandaże… Zabolało serce — ciężko iść… Usposobieni przez niebo Pamięci Niebiańskiej Sotni Usposobionym przez niebo Nic nie trzeba: Im słońce — bochenek, A chmura — woda. Chyba że dowiedzieć się, Że już na Ukrainie Na wieki zniknęła Moskiewska horda. Usposobionym przez niebo Nic nie trzeba. I ty nie żal się Na los gorzki: Żeby cmentarne świece Nie płakały w wieczność, A jasno świeciły W pamięć ludzką. W zimnym morzu życia Ja już przeszłam swoją drogę Przez ból, i straty, i przestrogi, I okrutne zdrady bez żalu. Teraz liczyć na kogo, Jeśli dawno już nikogo Tak, jak wcześniej, nie kocham? Ja umiałam w biegu lat Tak zamglić swój świat, Jak późna jesień w niepogodę. I, nie pytając rzeki o bród, Weszłam w życia zimną wodę, I powiedziałam innym: “Tak idźcie!” Idą… Nie można zatrzymać… Ktoś nawet chwali: “Umie żyć!” Gdybyż to tak ono było! A to: krąży śnieg zimny, Który zatrzymać już niezdolna Ani ręką, ani skrzydłem… Świat — wielki I nowego nam nie zatrzymać, I stare już wiek swój przeżyło. Lecz dokąd? Dokąd mnie podziać Na wiatrach poszarpane skrzydło? Może, dobrym ludziom pokazać? Pożalić się — zaczną leczyć. Czy pogodzić się: “Nie wszystkim latać! Nim i sienie można zamiatać”. A ono, na nieszczęście, jeszcze i delikatne, W dzień jeszcze jakoś, a w nocy — boli. No, dokąd? Dokąd je podziać? Jak z nim życie swoje dożyć? W nowym — pustka i wiatr, A stare — nie warto zwracać. Świat — wielki. Bólu nie zauważy, Nie pojmie, jak chce się latać. Usłyszana Szeptała w sali: “Ja nie chcę umierać…” Dobre anioły usłyszały — Duszę z nieba zawróciły. Oto żyję teraz, śpiewam, Dobrych aniołów pytam: “Za co mi taka łaska — Ja przecież szeptałam, nie modliłam się?” Słyszę głos z błękitu: “Szczera prośba — też modlitwa”. Deszcze Idą deszcze na nasze dusze, Na nasze głowy idą… Takie zimne i bezduszne, Takie ciężkie, niby rtęć. Ich niemożliwie zatrzymać, Od nich nie można uciec — One i jutro będą lać I po duszy mojej płynąć. Ścieżki — wszystkie już rozmyte, Woda — wylewa się z rzek. A nam potrzeba jakoś żyć Nie dzień, nie dwa, a cały wiek. Dokąd wy, kobieto, spieszycie? Dokąd wy, kobieto, spieszycie? W obu rękach ciężkie walizki. Po deszczu powietrze świeże I słońce na niebie — złote. Dokąd wy, kobieto, spieszycie? Uwolnijcie choć trochę swoje ręce. Spójrzcie — gołąb idzie po bruku I kwiat w skwerku — kwitnie. Dokąd wy, kobieto, spieszycie? Kogo wy chcecie dogonić? Przecież wam by marzyć, kochać I Bogu dziękować za to. Dokąd wy, kobieto, spieszycie? Przecież zatrzymajcie się na chwilkę! Życie — taka mała przystanek. I ten śniegami zasypie… A wy zawsze tak spieszycie! Rodzinna ballada Wyszły babcia moja z chaty, Postały i poszły… Mama wyszła ich szukać, Ale śladu — nie znalazła. Wyszła matka moja z chaty, Postała i poszła… W ślad ja rzuciłam się — szukać, Ale śladu nie znalazłam. Córka troszczy się, smuci, Do chaty kwiaty przyniosła… Dzień i noc mnie pilnuje, Żebym z chaty nie wyszła. Niebezpiecznie i haniebnie Niebezpiecznie żyć marzeniami I haniebnie żyć na kredyt. I dlatego my żyto siejemy, Zbiory wieziemy na targ. Handlować nie umiemy, Mówimy: “Żyto — nie groch!” Niebezpiecznie długo marzymy I kolejny raz wchodzimy w dług. Poeci O, my bywamy zuchwali Wersetem szczerym i łzami! Dlatego nie chcemy, żeby wszyscy wiedzieli, Co odczuwamy tylko my. I żyjemy nie tak, jak inni, I biegniemy, gdzie warto iść, I romantyczne piszemy wiersze Wśród ludzkiej krzątaniny. Sami siebie za wszystko karzemy, Róże siejemy na wodzie. Kiedy i chowają — nie umieramy, Kiedy i starzejemy się — młodzi. Daremnie głowy zrywać, Prowadzić w kajdanach do więzienia — My będziemy zawsze przeżywać Tylko tym, co wiemy tylko my. Ostatnia prośba Umierać nie chcę Nie dlatego, że wcześnie, A dlatego, że wiśnia W białą suknię ubrana. T. Melnyk

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

„Konkordia”: historia jednej rzeźby Ruslana Najdy

Tetiana KUSZTEWSKA, pisarka, Essen, Niemcy Na wystawie „Dialogi artystów z Heinrichem Aldegreverem” (3 grudnia 2017 r. – 21 stycznia 2018 r.) w muzeum neoekspresjonizmu niemieckiego miasteczka Zoest zaprezentowano prawdziwy zorepad talentów — obrazy, rzeźby, fotografie 46 znanych artystów. Najwięcej oryginałów Aldegrevera, genialnego średniowiecznego grafika, zobaczysz właśnie w Zoest. Najsłynniejszy cykl grafik „Jeśli szczęście związane jest ze złem” — przedstawienie spersonifikowanych ludzkich namiętności, wad i cnót — zazdrości, próżności, szczęścia, harmonii, gniewu, nadmiaru, biedy, bogactwa. A tutaj idziesz salą i zastygasz — mało znana „Madonna” Aldegrevera, dla niej jednej warto było tu przyjechać — chrestomatia macierzyństwa i nieziemskiego piękna kobiety. Okazuje się, że ten sarkastyczny grafik i moralista jest także lirykiem o delikatnej duszy! Ale wróćmy do wystawy „Dialogi…”. Wśród zorepadu talentów na sceny ewangeliczne i nie tylko — są kompozycyjna maestria i oryginalność, lecz wielkości Aldegreverowskiej, tak mi się zdawało, współczesne prace nie osiągają. A czy można ją osiągnąć? Wir wspomnień wywołała we mnie rzeźba ukraińskiego rzeźbiarza Ruslana Najdy „Concordia”, która odsyła widza w głębie ukraińskiej mitologii, a także do grafiki Aldegrevera „Concordia”, czyli „Współbrzmienie”: — Dlaczego wybrałeś do swojego dialogu ze starym mistrzem jego grafikę „Concordia”? — Światem rządzi miłość, ten temat jest mi bliski, dlatego go wybrałem. I sam artysta jest mi bliski, jego sztuka i jego historia. Jakby mówił do swojego wielkiego współczesnego Dürera: „Może ty jesteś sławniejszy, ale ja biorę rewanż humorem, ciepłem i fantazją. Ty, Albrechcie, jesteś na wysokości, ale i ja mam swoje godne miejsce w sztuce”. I to prawda, bo prace Aldegrevera nie giną w towarzystwie najwybitniejszych grafików w najsłynniejszych muzeach świata. W ukraińskiej mitologii koń jest istotą boską, która zstąpiła na ziemię, aby pomóc człowiekowi. Rzeźbiarzowi w swojej pracy udało się oddać zdumiewająco drżący stosunek człowieka do konia jako do stworzenia boskiego i szlachetnego. Człowiekowi we wszystkich wiekach potrzebny był wierny przyjaciel i towarzysz broni w bitwach i wojnach. I nie ma na świecie większej tajemnicy niż przyjaźń człowieka i konia… O tym właśnie przypomina nam rzeźba Najdy. Ci dwaj — człowiek i koń — przeżyli razem tyle, że stali się prawie jedną całością… Czy nie stąd korzenie dawnej legendy o kentaurach? Rzeźba „Concordia”, wykonana w błyszczącym najdowskim neoekspresjonistycznym stylu (potwierdzili to już znani niemieccy historycy sztuki), zawarła w sobie wszystko: drżenie, majestat i dumę. A mnie przypomniała historię, którą w dzieciństwie opowiadał ojciec. Słyszał ją od swojego dziadka-kozaka. Była zacięta bitwa kozaków z Turkami. I jeden z Turków, starając się zabić hetmana, odrąbał jego koniowi nogę w walce. A koń zrobił niesamowitą rzecz — pognał na trzech nogach i wyniósł swojego rannego jeźdźca z pola bitwy. Koń padł dopiero wtedy, gdy dowiózł swojego towarzysza-hetmana w bezpieczne miejsce. Konia tego nazywano Atlas. Kuratorka wystawy Inga Schubert-Hartmann powiedziała o rzeźbach Najdy tak: „…Prac tego artysty nie pomylisz z żadnymi innymi. To trzeba zobaczyć i warto to zobaczyć! Nie po raz pierwszy zapraszamy go do Zoest i nie ostatni raz. Przejście konkursu na wystawę nie było łatwe, zwłaszcza że twoje prace są już znane w Westfalii i prezentowane w muzeach, jak na przykład w muzeum Morgnera… Widz stale czeka na nowe spojrzenie… A co się za tym kryje? Lata pracy i poszukiwań, kryzysów, być może rozczarowań… I ciężar odpowiedzialności. Artysta musi mieć niewzruszoną wiarę w sukces! A szczególnie interesuje nas, że rzeźbiarz z Ukrainy, sztuka dzisiejszej Ukrainy jest nam bliska duchowo, bo dotyka Wiecznego!”. …Często pytają mnie, jak Niemcy odnoszą się do Ukrainy. Niedawno w Zoest siedzieliśmy w małej knajpce z ukraińskimi przyjaciółmi i po kolacji tradycyjnie, półgłosem zaintonowaliśmy „Rozpryżcie, chłopcy, konie…” Od razu ze sąsiedniego stolika otrzymaliśmy w prezencie butelkę dobrego wina. Niemcy zawołali „Es lebe Ukraine!”, czyli „Sława Ukrainie!”. Dwie pary rosyjskojęzyczne od razu zaczęły wykrzykiwać: „Da zdrastwujet Rossija!”, Niemcy niezadowolone uciszyły je, nikt ich nie poparł. A starszy Niemiec przy sąsiednim stoliku powiedział im po niemiecku: „Wasz Putin — to największa katastrofa geopolityczna XXI wieku…” Taka oto przygoda. Przytulne i niezwykle malownicze starożytne miasteczko Zoest, gdzie kiedyś niespokojny i samotny Aldegrever znalazł schronienie i zrozumienie… Mówiono o nim, że był prawie świętym wśród świętych, lecz i wśród grzeszników miał swoje miejsce. Czyli w czymś nasz człowiek! Wystawa „Dialogi…” w muzeum neoekspresjonizmu Wilhelma Morgnera potrwa jeszcze półtora miesiąca, a rzeźba Ruslana Najdy mitologicznie i organicznie wpisała się w tę wspaniałą wystawę, która zdołała wchłonąć i ukazać wzloty i osiągnięcia genialnego Heinricha Aldegrevera. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 76

Redaktor dyżurny Olha ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w grudniu — 15 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 3 miesiące na 3 miesiące 42 hrn 25 kop.

Sekretarz odpowiedzialny: Iryna Szewczuk Dział pracy proświtiańskiej: Olha Żmudowska Dział kultury: Eduard Owczarenko Dział korekty: Tetiana Szczerbak, Iryna Stelmach Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Wołodymyr Żyhun Redaktor internetowy: 279-39-55

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na rok na rok 159 hrywien 20 kopiejek

Za prawdziwość informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn