Iwan JUSZCZUK, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Nie, nie wszystko jedno. Gdyby było wszystko jedno, to Czesi dawno już przeszliby na język niemiecki, wszak jeszcze w przedostatnim stuleciu całkowicie opanował on czeskie miasta i zwycięsko zajmował wsie. Gdyby było wszystko jedno, to Polacy nie przywracaliby języka polskiego do swojej całkowicie zrusyfikowanej na początku ubiegłego stulecia Warszawy, Żydzi nie odradzaliby z takim trudem swojego już martwego starożytnego języka — hebrajskiego. Gdyby było wszystko jedno, to Rosjanie na Ukrainie dawno już zaczęliby mówić także w języku ukraińskim. A niedawno natrafiłem na przerażającą wiadomość, że w 1951 roku na mocy wyroku zamkniętego posiedzenia sądu rozstrzelano 33 studentów Uniwersytetu Charkowskiego za odmowę zdawania egzaminów w języku rosyjskim. I to nazywa się “wsio rawno”? Przypomnijmy, co było jeszcze tak niedawno i jednak dawno, bo minęło ponad dwadzieścia lat. Przypomnijmy, jak przypomniał to znany pisarz Anatolij Dimarow: “Goworitie na czełowieczieskom jazykie!” — słyszał nie raz, próbując zwracać się w języku ukraińskim. A bywało, że i wyzywali od banderowców. I ja powoli-powoli przyzwyczaiłem się odpowiadać na rosyjski po rosyjsku i szczerze zazdrościłem Gruzinom, Azerbejdżanom, Ormianom, Uzbekom, którzy nie wstydzili się rozmawiać między sobą w języku ojczystym na Chreszczatyku czy w sklepach. A ty — zaczniesz po ukraińsku, i cały wagon ogląda się na ciebie, jak na wystrojonego w pióra Zulusa. Poniżające uczucie cudzoziemca na ojczystej ziemi”. A my do tej pory… I do tej pory sprawiedliwe są bolesne słowa Szewczenki: “I wszystkie języki słowiańskiego ludu — wszystkie znacie. A swojego niestety…” Taka była polityka państwowa. Przypomnijmy wersy z groźnego postanowienia z 1983 roku ówczesnego najwyższego organu władzy: “Dążyć do tego, aby swobodne władanie językiem rosyjskim stało się normą dla młodzieży, która kończy średnie placówki oświatowe, obowiązkiem społecznym każdego młodego człowieka”. Dążyli i dobijali język aborygenów, czyli ukraiński… Język ojczysty — to największe bogactwo i narodu, i każdego człowieka. Wagę języka ojczystego rozumieli jeszcze ci, których my z pogardą uważamy za dalekich od cywilizacji. “Nasi matki, — świadczył swego czasu przedstawiciel jednego z indiańskich plemion Ameryki, — poświęcają codziennie po dwie godziny, ucząc dzieci poprawnie mówić w języku plemienia. Dorosły Indianin, który nie włada swoim językiem z absolutną poprawnością, faktycznie staje się bezprawny: nie pozwalają mu mówić przy ludziach, aby jego błędy językowe nie przeniosły się na słuchaczy, zwłaszcza dzieci. Dlatego nasze matki poświęcają ogromną ilość czasu, domagając się idealnej dokładności w odtwarzaniu naszej bardzo skomplikowanej gramatyki”. Właśnie język ojczysty, język ojczystego narodu i ojczystej ziemi, pomnaża intelekt człowieka, podnosi go duchowo. Bo przecież nie samym chlebem żyje człowiek, ale i słowem Bożym. I jak tu nie przypomnieć słów Szewczenki o naszym języku: “Znać, od Boga i głos ten i te słowa…” “Kiedy chcesz pieniędzy, a jeszcze i sławy, tego dziwu, śpiewaj o Matrioszy, o Paraszy, radości naszej”, — podjudzali Tarasa Szewczenkę tacy sobie “życzliwi”. Ale on nie skusił się na łakomstwo nieszczęsne, nie wyrzekł się ojczystego słowa: “Ciepły kożuch, tylko szkoda — nie na mnie szyty, a rozumne wasze słowo kłamstwem podbite”. Od piętnastego roku życia Szewczenko nie z własnej woli znalazł się w rosyjskojęzycznym środowisku: pan Engelhardt, Petersburg, dziesięć lat żołnierki, znowu Petersburg (“w niewoli wyrósł między obcymi”). W dorosłym wieku tylko trzy lata przyszło mu pożyć na Ukrainie, gdzie mógł słyszeć żywy język ojczysty. Nawet pisać zaczynał po rosyjsku. Ale genialnym i wszechświatowo znanym stał się dlatego, że wbrew wszystkim przeciwnościom i pokusom tworzył w języku swojego narodu i dla swojego narodu. Panas Myrnyj z racji ówczesnych warunków musiał od małego korzystać z obcego, rosyjskiego języka. Swój dziennik w niespełna szesnaście lat zaczął pisać w języku rosyjskim. Lecz już trzeciego dnia zastanowił się: “Jakie nieszczęście Ukrainie, tej biednej wdowie; naród stłamszony, wychowanie w języku ojczystym zabronione… “Kobziarz”, i ten oszpecony. Nieszczęsna Ukraino… Czy nie zacząć dziennika pisać w języku ukraińskim? Od jutra rzucam moskiewski i biorę się za swój”. I rzeczywiście, następnego dnia w dzienniku zapisuje już w ojczystym, ukraińskim języku: “Ja tylko wiem, że jestem głupcem, i to wielkim, że nie uczyłem się naszego języka”. Od tego czasu i do końca swojego życia Panas Myrnyj pisze tylko w języku ukraińskim — powieści, opowiadania, artykuły. I jego w literaturze światowej stawiają na równi z Emilem Zolą. W rosyjskojęzycznym środowisku rozpoczynali swoje życie także wybitni pisarze, jak Borys Hrinczenko (ojciec — oficer carskiej armii, matka — Rosjanka), Ołeksandr Ołeś, Wołodymyr Sosiura, Borys Antonenko-Dawydowycz, i czyżby tylko oni? Ale przezwyciężyli obcą moskiewszczyznę i stali się wybitnymi działaczami ukraińskiej kultury. I ich utwory wcale nie są prowincjonalne, są światowego poziomu. Tylko Zdjęcie Ołesia Dmytrenki język, w którym są pisane, “życzliwi” na wszelkie sposoby próbowali i próbują zagnać w głuchy prowincjonalny kąt. Wołodymyr Sosiura później wspominał: “Jeden mi mówił: — Po co ty zmieniłeś królewski flet na piszczałkę? Ja gorąco odpowiedziałem: “Piszczałka” mi droższa od tysięcy królewskich fletów”. Nie jest prowincjonalny nasz język. Jest on jednym z najbogatszych i najbardziej rozwiniętych języków świata, jeśli naturalnie brzmi w nim i Biblia, i Homer, i Dante, i Szekspir, i Mickiewicz, i Puszkin. Żeby się o tym przekonać, przeczytajcie jeszcze raz Tarasa Szewczenkę, zrozumcie Iwana Frankę, zagłębcie się w dramaty i wiersze Łesi Ukrainki, w poematy Maksyma Rylskiego, w niepowtarzalną prozę Mychajła Kociubynskiego, Iwana Bahrianego, Jewhena Hucały, Wołodymyra Drozda, Wałerija Szewczuka, w iskrzącą poezję Dmytra Pawłyczki. Zajrzyjcie do współczesnych ukraińskich książek i czasopism (których ze świecą trudno znaleźć, bo nakłady ich są mizerne: dla ukraińskiego słowa środków nie ma). Ile tam filigranowo wypisanych wspaniałych utworów! W języku ukraińskim opracowano i wydano w 1973 roku pierwszą na świecie “Encyklopedię cybernetyki” (dwa tomy, 1158 stron). Po dwóch latach została przetłumaczona na język rosyjski. I terminów, i specjalnych wyrażeń dla niej całkowicie wystarczyło w naszym języku. Dopóki u narodu istnieje język ojczysty, dopóty istnieje i naród. Zabierzcie narodowi jego język — i nie stanie narodu. Gdzie Chazarowie, gdzie Połowcy, gdzie Obrowie, gdzie Jaćwingowie, a razem z nimi i ich niepowtarzalne kultury, ich zwyczaje? Ich nie ma, bo nie ma ich języków. Ukraińska nacja zachowała się, bo zachowała swój starannie tworzony milionami jej synów i córek przez stulecia język ojczysty. GORĄCY TEMAT: KRYM POETYCKA ANTOLOGIA “STRILA” PODRÓŻ DO MUZEÓW SZTUKA HISTORYCZNEGO GATUNKU 14–15
Machine translation
Continued from an earlier page — page fragment
prezydentury Juszczenki, to przykro, że zmarnowano wielkie możliwości, a to szarpanie w strukturach władzy do niczego dobrego nie doprowadziło. — Pan sam był w tych strukturach, zajmując wysokie stanowisko najpierw zastępcy, a potem przez kilka lat przewodniczącego Narodowej Rady do spraw Telewizji i Radiofonii. — W moim gabinecie nie było łączności specjalnej, nie szarpano mnie, nie wzywano bez naglącej potrzeby „na górę”. Oczywiście, z Juszczenką rozmawialiśmy, długo przesiadywaliśmy, interesowało go to, co słyszał ode mnie jako przewodniczącego Rady Narodowej, bo o tym wszystkim nie wiedział. Czas był niełatwy. Z jednej strony wszyscy rozumieli, jakie były poglądy Juszczenki i uważano to za pozytywne tło dla krzewienia ukraińskich idei, w szczególności w sferze informacyjnej. Ale jednocześnie robiliśmy tylko to, co mogliśmy, i było to niezwykle trudne. Udało nam się przez te kilka lat choć coś zrobić dla narodowej przestrzeni medialnej, bo początkowo były tam znikome procenty ukraińskiego produktu. Ale jak łatwo obecnie cofnięto się wstecz… Przeciągi naszej-nienaszej przestrzeni medialnej — Najwyraźniej mówimy o niedawnych poprawkach do ustawodawstwa, którymi chcą ustanowić na ukraiński produkt na antenie haniebną kwotę 25 %. — Dobrze, że ta ustawa jeszcze nie została podpisana i myślę, że jej nie podpiszą. I tutaj warto podziękować społeczeństwu, które walczy przeciwko takim wybrykom. Przecież ta ustawa zniszczyłaby wszystko, co ukraińskie. Teraz i bez tej ustawy ukraińskiego produktu na antenie jest ledwo więcej niż 25 %. I nikt nie kontroluje, nie zwraca uwagi. — A media drukowane? — Nie pozostały ukraińskojęzyczne gazety codzienne, oprócz „Ukrainy Mołodej”, która też nie ukazuje się codziennie. Wydawnictw, które konsekwentnie bronią pozycji narodowych, jest bardzo mało. — Jaka, Pana zdaniem, jest ogólnie sfera humanistyczna naszego państwa? — Obecnie to spekulacje społeczne. Z reguły projektami humanistycznymi zaczynają zajmować się ludzie, którzy mają całkiem konkretny cel polityczny. A ludzi, którzy wykonują tę pracę ofiarnie, niestety brakuje. Widać to na przykładzie festiwalu „Krysztalevi dżereła”. — Porozmawiajmy dokładniej o Pana wielkim projekcie. — Ten dziecięcy festiwal ma już 20 lat, jest jednym z największych festiwali sztuki audiowizualnej. Bardzo chciało się, żeby o niego dbano. Ale przez ostatnie trzy lata przeprowadzałem ten międzynarodowy festiwal za własne środki lub wypraszałem je u darczyńców. — A kto powinien włączyć się w przeprowadzenie tak ciekawego festiwalu? — Rozmawiałem z wieloma urzędnikami, rozsyłałem im produkcję uczestników festiwalu. Odpowiedziało Towarzystwo „Proświta”, które było naszym sponsorem (przekazało swoje wydania książkowe i były to piękne nagrody dla uczestników). A ze strony struktur państwowych? Żadnego wsparcia ze strony Ministerstwa Oświaty, chociaż to festiwal dla uczniów, ani kopiejki pomocy. Trochę pomogło Ministerstwo Kultury przez swój fundusz rozwoju sztuki filmowej. Nikt więcej nic. Natomiast pewnego razu odkryłem, że urzędnicy „odpisują” na festiwal
Machine translation
Witalij Szewczenko urodził się w 1954 roku w mieście Icznia w obwodzie czernihowskim. Polityk, dziennikarz, pisarz. Deputowany ludowy Ukrainy II, III, IV kadencji. Przewodniczący Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii (2005—2009). Jeden z założycieli Ludowego Ruchu Ukrainy, wchodził w skład kierownictwa LRU, później — Ukraińskiej Partii Ludowej. Autor ponad tuzina książek poetyckich, prozatorskich, publicystycznych i krajoznawczych. Znaczący ślad w ukraińskim dziennikarstwie pozostawił publikacjami ekologicznymi oraz cyklem artykułów w gazecie „Mołoda hwardija” o młodzieńcach, którzy zginęli w Afganistanie. Wiosną 1991 roku ujawnił tajne dokumenty dotyczące skutków katastrofy czarnobylskiej. W kilku wydawnictwach Ukrainy, Rosji, Kanady i USA materiały te opublikowano pod tytułami „Utajniony Czarnobyl” oraz „Z klauzulą »Tajne«”, a jesienią 1991 r. ujawniono je z trybuny Rady Najwyższej Ukrainy. Recenzował nowości literatury ukraińskiej, przygotowywał audycje literacko-dramatyczne (około 50 scenariuszy kompozycji literackich dla Radia Ukraińskiego, audycje radiowe dla dzieci i młodzieży). Autor około 10 projektów ustaw dotyczących działalności mediów, w szczególności w zakresie tworzenia publicznej radiofonii i telewizji oraz koncepcji prywatyzacji ukraińskich mediów. Narodowa Rada Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii, której przewodniczył, wprowadziła obowiązkowe licencjonowanie operatorów telewizji kablowej, usunęła z kablowych sieci telewizyjnych programy zagraniczne, nieprzystosowane do wymogów ustawodawstwa krajowego, w wyniku czego wstrzymano transmisję programów kilku rosyjskich kanałów. W zamian na antenie wzrósł udział krajowego produktu informacyjnego. Stworzył Fundację Charytatywną Witalija Szewczenki, która prowadzi szeroką działalność krajoznawczą i wydawniczą.
Podziemna prawda głuchych czasów — Witaliju Fiodorowyczu, wygląda na to, że był Pan wolnomyślicielem niemal od ławy szkolnej? — Kiedy byłem studentem, miałem kolekcję kilkuset gazet samizdatowych. Teraz nikt nie wierzy, że można było tworzyć tyle podziemnych wydawnictw. Kiedy Wiaczesław Czornowił organizował gazetę „Czas-Time”, a ja byłem już wtedy deputowanym Rady Najwyższej, członkiem frakcji Ludowego Ruchu, poprosił mnie, bym został redaktorem gazety. W weekendy przychodziłem rano do frakcji, Czornowił był tam już mniej więcej od siódmej rano. I długo rozmawialiśmy z nim na różne tematy, w szczególności o tych wydawnictwach, wszak był on Bogiem samizdatu. Otóż, kiedy opowiadałem mu o swojej wielkiej kolekcji, mówił, że ludzie, którzy się tym zajmowali, niemal wszyscy przeszli przez łagry. Rzeczywiście wydawałem niezależne gazety i czasopisma jeszcze w szkole. Studiowałem na kilku uczelniach, skąd ciągle mnie wyrzucano. Początkowo studiowałem w Dniepropietrowsku, potem w Kijowie w instytucie pedagogicznym. Ratował mnie profesor, nasz dziekan Petro Iwanowycz Orłyk. Podpowiedział, że muszę „dać drapaka”. Tak trafiłem do Moskwy, do Instytutu Literackiego. To był czas, kiedy wszyscy studenci czytali książki Sołżenicyna, Sacharowa. Na Ukrainie tego nie było. — Czy z powodów politycznych Ukraińców-uciekinierów w Moskwie było wtedy niemało? — Tam w tamtym czasie panowała bardziej liberalna atmosfera. Właśnie wtedy pojawiło się powiedzenie, że kiedy w Moskwie obcinają paznokcie, na Ukrainie obcinają palce. Przeżyłem rok w Moskwie, a przedtem porzuciłem ostatni rok instytutu pedagogicznego w Kijowie. A w Instytucie Literackim byłem na seminarium u Siergieja Smirnowa, zaliczono mi już konkurs twórczy. Potem wróciłem do kijowskiego instytutu pedagogicznego, ukończyłem go, a jeszcze później otrzymałem dyplom uniwersytetu im. Szewczenki, studiowałem na wydziale dziennikarstwa. Studenckie lata — to nieustanny samizdat. Czego myśmy tylko nie wydawali. Tworzyłem czasopismo „Wodohraj”, którego objętość wynosiła około 500 stron, drukowałem je na maszynie na katedrze obrony cywilnej.
Niesprawiedliwość, napisałem oświadczenie, że rezygnuję ze wszystkich premii. To było niesłychane. W końcu kilka razy wyrzucano mnie z wydawnictwa. Czepiano się, że kierowałem bardzo niełatwą redakcją, która wydawała specyficzną produkcję. Na przykład album na zamówienie dla Leonida Iljicza Breżniewa, prezentowy (w jednym egzemplarzu) na kolejny jego jubileusz, kolejną Gwiazdę. To była dziwna produkcja, sami śmialiśmy się z tych wydawnictw. Na początku lat 90. przeszedłem do stołecznej gazety „Mołoda hwardija”, w tamtym czasie była to ciekawa, demokratyczna gazeta. Komsomolska, ale i sam komsomoł wtedy wrzał, panowało tu wolnomyślicielstwo. Zaznaczę, że w naszej gazecie po raz pierwszy w stolicy wydrukował się W. Czornowił. Z gazetą trudno było coś zrobić również dlatego, że trwała wojna między komitetem obwodowym a komitetem miejskim komsomołu, które ją wydawały. Obwód, rejony nas (redakcję) wspierały. Odbywały się połączone plenum komitetu obwodowego i miejskiego komsomołu, na których toczyła się ostra polemika dotycząca gazety. W tamtym czasie byłem już deputowanym Kijowskiej Rady Obwodowej i występowałem w imieniu redakcji. Wiecie, kto był moim oponentem? Deputowany rady miejskiej Dmytro Tabacznyk.
Te egzemplarze potem rozpowszechnialiśmy. Z czasem czasopisma ukradło KGB u bibliotekarki, której dawaliśmy je na przechowanie. Już w naszych czasach zwracałem się do kilku szefów SBU z prośbą o ich odnalezienie, ale odpowiadali, że nigdzie ich już nie ma, lecz jestem pewien, że do dziś gdzieś leżą. Oczywiście, takie wydawnictwa to „namiar” na nas, wolnomyślących studentów. — Tego samizdatu nie dało się ukryć przed organami… — Właśnie przed nami przeszła fala aresztowań w 1972 roku, było wyciszenie, komuś nie bardzo przeszkadzaliśmy, chociaż o tym, co się dzieje, wiedzieli wszyscy. Co czytaliśmy? Dziubę, Petra Szełesta czytaliśmy, oczywiście, u kogo był, Antonenkę-Dawydowycza. Osobna karta — Ołes Berdnyk, Mykoła Rudenko. Dawno nie wydawano Wasyla Symonenki, jego studenci-filolodzy przepisywali ręcznie i rozpowszechniali.
Przed burzą i zmiany — Druga połowa lat 70.—początek 80., czasy „rozkwitu zastoju”, przed burzą przed wielkimi zmianami. — Przyszedłem z wojska i pracowałem w wydawnictwie „Mystectwo”. Kariera układała się pomyślnie, byłem najmłodszym kierownikiem redakcji, z czasem byłem kandydatem na stanowisko dyrektora. Ale z powodu jakiejś
Zdjęcie Witalija Szewczenki z jego książki „Żyć w ciekawych czasach”
— Czyli ma Pan z nim dawny spór ideowy… — Tabacznyk badał wtedy naszą historię, przedwojenne represje. Przyjęto go na jakieś stanowisko w komitecie miejskim Komsomołu. Ale w Komsomole byli już ludzie nowego myślenia: lider ukraińskiego, a potem związkowego Komsomołu, nasz krajan z Czernihowa Wiktor Myronenko, pracował tam też Ołeksandr Zinczenko. — Jak zaczęło się Pana wejście do wielkiej polityki? — W wyborach do Rady Najwyższej w 1990 roku miałem jeszcze zablokowane wszelkie możliwe drogi wyboru, ale już w kolejnych (w 1994 roku) ja i mój zespół wygraliśmy wybory w naszym okręgu w Fastowie, gdzie mieszkałem. Z tym miastem zżyłem się na długie 10 lat, zajmując się pracą polityczną i proświtańską. W Fastowie odbył się niemal pierwszy na Ukrainie strajk polityczny, miała miejsce seria największych na Kijowszczyźnie wieców, od których drżała cała obwód. — Koniec 1991 roku, Niepodległość została już ogłoszona, ale na pierwszego prezydenta wybrano komunistę. — Łeonid Krawczuk to utalentowany człowiek, innego kandydata w tamtym czasie trudno byłoby przeforsować, nawet gdyby demokraci się zjednoczyli. Ale Krawczuk, który chciał zmierzać w stronę państwowości, przegapił moment, w którym musiał wymienić kadry. Zresztą i my, członkowie Ruchu, nie byliśmy gotowi na zmiany. Dlatego bardzo szybko zreanimowali się komuniści, domagali się rewanżu. Demokraci stracili inicjatywę polityczną, a to odrzuciło nas daleko w tył. — Polityka też się zmieniała? — Bez wątpienia. Pierwszą kampanię wyborczą przeprowadziłem w podróżach po wsiach, chodziłem od domu do domu. Drugie wybory wygrałem, również wydając znikome środki. A w tym czasie do polityki szli ludzie, którzy wydawali na wybory miliony. Kiedy po raz trzeci przyszedłem do Rady Najwyższej w 2005 roku, zobaczyłem, jaka ciężka, przygnębiająca atmosfera tutaj panowała. — Proszę scharakteryzować 10 lat prezydentury Kuczmy? — Straszna dekada, jest interesująca dla historyków, ale ciężka dla ludzi, którzy to przeżywali i do tej pory przeżywają, zwłaszcza dla starszego pokolenia. Jeśli chodzi o
Machine translation
Continued from an earlier page — page fragment
setki przydziałów, które rzekomo przydzielono dzieciom. A wśród biznesu — pojedynczy ci, którzy bezinteresownie coś ofiarowują na dobre cele.
Z dzieciństwa, z rodzinnej ziemi — Ostatnio zainteresował się Pan krajoznawstwem, odkrywa Pan dla siebie i dla rodaków historię rodzinnego kraju... — To jest coś, co sprawia mi ogromną przyjemność. Kiedy zwróciłem się do swoich młodych rodaków z tymi projektami krajoznawczymi, po prostu promienieli radością, bo od dawna tego pragnęli. Już pierwsze konkursy miały ogromny oddźwięk. Obecnie mój Fundusz Charytatywny prowadzi już drugi konkurs „Rodzina, Iczniańszczyzna, Ukraina”, w którym biorą udział dzieci z mojego rodzinnego rejonu iczniańskiego na Czernihowszczyźnie. Za pośrednictwem gazety rejonowej uruchomiliśmy konkurs „Historia ulicy, historia wsi”. Materiałów napływa tyle, że planujemy wydać osobne książki. Niedawno zapoczątkowaliśmy wielki projekt — „Iczniańszczyzna w dokumentach, opowieściach ciekawych ludzi, listach, zapiskach dziennikowych”. Będzie wiele opowieści o nieznanych, lecz bardzo interesujących rodakach. Działa kolegium redakcyjne wydawnictwa, zebraliśmy archiwalne fotografie, dokumenty, odnaleźliśmy nawet całe rękopisy z historii regionu. Są materiały z epoki kozaczyzny, rodowody rodzin. I to wszystko trzeba wydać. Obecnie pracuję nad wyjątkowym wydawnictwem — „Literaci Iczniańszczyzny: 100 imion”. (Właściwie nie mamy stu, lecz więcej literatów, przeprowadziliśmy selekcję, kogo włączyć do tej antologii). W książce dodajemy też katalog osób pochodzących z Iczniańszczyzny — pisarzy, artystów, malarzy. W tej chwili złamano już 560 stron książki. Materiał jest bogaty. Iczniańszczyzna wydała bowiem tak wybitnych pisarzy, jak Stepan Wasylczenko, Wasyl Czumak, a na naszej ziemi wielokrotnie bywał i tworzył Taras Szewczenko. To poważne wydawnictwo — projekt charytatywny, Fundusz wydaje książkę po to, by dać każdej szkole w rejonie po 30–40 egzemplarzy. Kto wykonuje tę obszerną pracę wydawniczą? Zaangażowaliśmy wielu ludzi, kilku moich rodaków pracuje tu, w Kijowie, w archiwach i bibliotekach. Na miejscu, na Iczniańszczyźnie, pomagają działacze Proświty, nauczyciele, bibliotekarze. W moim rejonie istnieje oddział Narodowej Unii Pisarzy Ukrainy. Ponad 50 osób zrzesza studio literacko-artystyczne, co roku wydaje ono około 10 książek, zarejestrowano też własną gazetę. — Pana pierwszymi pomocnikami w tej ciekawej sprawie są dzieci. Czy Andrij Szewczenko, znany dziennikarz, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy, ma czas na tę działalność? — Nie tak wiele, ale chętnie pomaga. A córka Bohdana, uczennica starszych klas, jest wręcz zafascynowana sprawami wydawniczymi. Wystarczy powiedzieć, że jest autorką 9 albumów fotograficznych, które ujrzały świat. Prawie wszystkie są poświęcone Iczniańszczyźnie, w tym album o słynnej Kaczanówce, miejscu świętym dla ukraińskiej kultury i duchowości. W najbliższych planach naszego Funduszu jest wydanie książek o Iczni, o osiedlu Parafiiwka, wydamy także mapę rejonu, masowym nakładem wydrukujemy kalendarze ze zdjęciami pamiątkowych miejsc rejonu. Wszystkie książki mają wysokiej jakości opracowanie poligraficzne, rozsyłamy je bezpłatnie do szkół i bibliotek. Każda miejscowość, każda cząstka Ukrainy ma tak samo bogatą historię, trzeba ją tylko odkrywać i przekazywać ludziom.
Machine translation
Dziwne, jeśli nie powiedzieć więcej, ostatnie nominacje prezydenta Janukowycza na wyższe stanowiska kierownicze w strukturach siłowych państwa skłaniają do pewnego wniosku. Wygląda na to, że „ruski mir”, oczywiście poza granicami Rosji, ta idea fixe moskiewskiego patriarchy Cyryla i premiera-prezydenta Putina, jednak buduje się na Ukrainie. Murowanie „miru” odbywa się nie tylko za pomocą religii, poprzez częste „duszpasterskie” wizyty głowy Rosyjskiej Cerkwi, i nie tylko na froncie propagandowym, drogą putinowskich ideologicznych traktatów na tematy „eurazjatyzmu”, ale o wiele bardziej bezpośrednio — przez nasze struktury rządowe, w tym siłowe. W ciągu kilku lutowych dni otrzymaliśmy dwie nominacje. Najpierw prezydent mianował Rosjanina Ihora Kalinina szefem SBU. Po kilku dniach kolejna, nie mniej głośna nominacja — Rosjanin Dmytro Sałamatin został ministrem obrony Ukrainy. Może nie warto byłoby akcentować narodowości nowych kierowników struktur siłowych, rosyjskie strony są w biografii wielu znanych politycznych i społecznych działaczy naszego państwa. W końcu wszyscy wyszliśmy z tej „szynela”. Ale tutaj chodzi o kluczowe struktury w systemie bezpieczeństwa narodowego państwa — służbę, która nosi nawet odpowiednią nazwę, a także Siły Zbrojne, ukraińską armię. Po raz pierwszy na kierownicze stanowiska mianowano nie po prostu Rosjan, a ludzi, którzy urodzili się poza granicami Ukrainy: Kalinin — w Podmoskowiu, Sałamatin — w Kazachstanie. Warto zwrócić uwagę także na to, że obaj pojawili się na Ukrainie już po rozpadzie Związku Radzieckiego. Czym podyktowane są te solidne nominacje? Nowy szef SBU, generał Kalinin, ma typową czekistowską, wojskową biografię. Wieloletnia służba w organach, udział w wojnie w Afganistanie. Na Ukrainie przez kilka lat jako kandydat nauk wojskowych wykładał w Akademii SBU. Kierował Centrum Specjalnego Przygotowania elitarnej jednostki specjalnej SBU „Alfa”. Po Majdanie zwolnił się z SBU i przez 5 lat pracował w strukturze ochroniarskiej „Alfa-Szczyt”, bliskiej służbom specjalnym. Wraz z przyjściem nowej władzy Janukowycz mianował Kalinina szefem Zarządu Ochrony Państwowej, na tym stanowisku generał służył aż do nowej nominacji. Zatem przez ostatnie dwa lata właśnie urodzony w Rosji człowiek kierował resortem, który ochraniał najwyższe struktury władzy w państwie ukraińskim oraz ich szefów. Po swojemu logiczne jest, że właśnie takiego służbistę Janukowycz mianuje szefem SBU: człowiek osobiście oddany głowie państwa, jego ekipie, klanowi. Mniej zrozumiała jest sytuacja z Sałamatinem. Nie wojskowy, nie człowiek służb specjalnych, z wykształcenia — inżynier, biografia, że tak powiem, produkcyjno-urzędnicza. Był obywatelem Federacji Rosyjskiej aż do 1999 roku. Poseł parlamentu dwóch ostatnich kadencji z ramienia Partii Regionów. Zbliżył się do sfery wojskowej Ukrainy dwa lata temu, kiedy otrzymał od nowej władzy solidne stanowisko szefa „Ukrspec-eksportu”, państwowego resortu, który zajmuje się handlem bronią. W styczniu tego roku dekretem prezydenta został mianowany na podobne i nie mniej ważne stanowisko dyrektora generalnego Państwowego Koncernu „Ukroboronprom”. Swoją drogą, będąc w służbie państwowej, z jakiegoś powodu pozostawał posłem parlamentu. I to daleko nie biernym, a wręcz zbyt „aktywnym”… Nominacja Sałamatina wywołała ostrą reakcję polityków: to nie po prostu sługus, oddany reżimowi, a gotowy wykonywać wszelkie jego polecenia. Oto jak komentuje tę nominację poseł z frakcji BJuT, minister rządu opozycyjnego Andrij Pawłowśkyj, który zaznaczył, że ministrem obrony został człowiek niekompetentny, za to „gotowy wykonać każde polecenie… I jeśli wiosną lub jesienią będzie napięcie społeczne w społeczeństwie, jakieś wiece, protesty — te zbiry, których mianowali na stanowiska siłowe, dadzą rozkaz strzelać, nie zastanawiając się”. Ostre oceny dotyczące Sałamatina wywołane są jeszcze szczególną okolicznością: nowy minister, będąc nowicjuszem w strukturach siłowych, wsławił się metodami siłowymi w czymś innym: jest jednym z najaktywniejszych uczestników bójek, które wszczynali „regionalni” wprost na sali parlamentarnej. Na przykład jedna z najbardziej skandalicznych — bójka podczas ratyfikacji porozumień charkowskich wiosną przed dwoma laty. Wtedy Sałamatin rzucał się na kolegów-posłów z krzesłem, w rezultacie złamał nos posłowi z Naszej Ukrainy – Ludowej Samoobrony Karpukowi. W grudniu 2010 roku w murach parlamentu z udziałem Sałamatina pobito pięciu posłów, których odwieziono do szpitala z obrażeniami ciała. Rozpuszczał ręce Sałamatin także w swojej służbie w „Ukrspec-eksporcie”. A oto komentarz posła Ołeha Laszki: „Sałamatin to zięć byłego pierwszego wicepremiera Rosji Ołeha Soskowca i przez lata mieszkania w Moskwie współpracował z GRU — wywiadem wojskowym. A na Ukrainie takiej osobie najpierw powierzyli państwową spółkę handlującą produktami wojskowymi i specjalnego przeznaczenia, a teraz oddali mu jeszcze obronę państwa”. Poseł domaga się nie tylko dymisji Sałamatina, ale w najbliższym czasie planuje wnieść pod rozpatrzenie Rady Najwyższej projekt ustawy o zakazie zajmowania stanowisk państwowych przez osoby, które pozostają w bliskich więzach rodzinnych lub innych z wysokimi urzędnikami innych państw. Także poseł proponuje, aby kandydaci na stanowiska państwowe na Ukrainie przechodzili weryfikację pod kątem współpracy ze służbami specjalnymi innych państw. Jeszcze jedno pytanie: jak w ogóle obecnie formują się struktury władzy? Nominowanie takich ludzi na najważniejsze stanowiska jest jeszcze świadectwem braku zaufania do własnych, ukraińskich polityków, wojskowych. Czyżby w ukraińskiej armii brakowało generałów, którzy pokierowaliby tym samym Zarządem Ochrony Państwowej, nie mówiąc już o Ministerstwie Obrony? Trafnie scharakteryzował taką politykę kadrową, komentując nowe nominacje, przewodniczący parlamentarnej Komisji ds. Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Anatolij Hrycenko: „Dmytro Sałamatin — minister obrony. Wspaniale! Formuje się odnowiona ekipa. Tempa tracić nie można, trzeba iść dalej: Inna Bohosłowska — premier, Hanna Herman — minister gospodarki, Łeonid Czernowecki — minister polityki rolnej, Wadym Kołesniczenko — minister edukacji, Hennadij Kernes — minister polityki społecznej, Mychajło Czeczetow — minister kultury”. Cóż, całkiem logiczne propozycje w nurcie obecnej polityki kadrowej, zwłaszcza jeśli mówić o kompetencji, kwalifikacjach w wymienionych sferach. A niektórzy też mogą przysłużyć się cyrylowo-putinowskiej idei budowy „ruskiego miru”. Oczywiście, wokół Rosji… Materiały przygotował Petro ANTONENKO. W takich parlamentarnych bójkach poseł Sałamatin był jednym z pierwszych.
Machine translation
W koncepcję budowy „russkiego miru” doskonale wpisuje się również to, że rok 2012 ogłoszono w Federacji Rosyjskiej „Rokiem historii Rosji”. Dekret w tej sprawie wydał prezydent FR Dmytro Medwediew. Dokument został podpisany, jak podano na oficjalnej stronie głowy państwa, „w celu zwrócenia uwagi społeczeństwa na historię Rosji i rolę Rosji w światowym procesie historycznym”. Nie ma wątpliwości, że ta „rola” zostanie przedstawiona wyłącznie w duchu gloryfikacji Moskiewii. W tym celu wykorzystany zostanie każdy pretekst. Na przykład za dwa lata będzie obchodzona 100. rocznica początku I wojny światowej, 1914–1918. Zatem, jak w grudniu ubiegłego roku poinformował szef administracji prezydenta FR Serhij Narysz kin, do tej daty zostanie rozwinięta kampania informacyjna „mająca przypominać światu o rosyjskiej wojskowej waleczności podczas I wojny światowej”. Żołnierze i oficerowie Imperium Rosyjskiego, wśród których, nawiasem mówiąc, byli miliony Ukraińców, rzeczywiście wykazywali się waleczością na frontach. Nie od rzeczy jest jednak przypomnieć, że ogólnie Rosja tę wojnę haniebnie przegrała, zarówno jako carska, jak i bolszewicka, i dopiero dzięki sojusznikom z Europy, którzy rozgromili Niemcy, nagle znalazła się wśród zwycięzców. A w 2009 roku przy Prezydencie FR utworzono Komisję do spraw przeciwdziałania próbom fałszowania historii na szkodę interesów Rosji.
Pod pojęciem „fałszowania” rozumie się tutaj wszystko, co nie zgadza się z wielkomocarstwową interpretacją historii Rosji. Zatem dekretem głowy państwa utworzono komitet organizacyjny do przeprowadzenia „Roku”, w ramach którego opracowuje się działania od centrum aż po zapadłą prowincję, a wszystkie organy władzy otrzymały odpowiednie wskazówki. Historia to historia…
Machine translation
Continued from an earlier page — page fragment
Mundur moich braci czymś przypominał esesmański: taki sam czarny, takie same bryczesy, oficerska koszula bez pagonów. Tylko furażerki z pięcioramiennymi gwiazdkami. Mama tego zdjęcia nie zdejmowała ze ściany. Czy to zapomniała, czy była pewna — u nas hitlerowcy nie zamieszkają. A może po prostu przywykliśmy do tamtego zdjęcia i nie zauważyliśmy tego, co zauważył esesman. Matka słabo rozumiała niemiecki. Ale z gestów i okrzyków w rodzaju puch-puch i kłucia w swoją pierś palcem wskazującym nawet ja, mały, domyśliłem się, że Niemiec mówi, iż twoi synowie strzelają do nas, a ja teraz będę strzelać do was, i dźgnął najpierw palcem w pierś matki, a potem w moją. Potem wyprowadził nas na podwórko. Był luty i w powietrzu wisiał taki Władimir Konstantinow tak zachowywali się okupanci i zaborcy, którzy przychodzili na naszą ziemię. Ale najokrutniejszymi wśród nich byli (teraz wiemy to z historii) ci, którzy do dziś nazywają siebie „naszymi braćmi”. Wiadomo przecież, że jajckim kozakom, którzy rozmawiali w „małorosyjskim narzeczu”, wyrywano w Moskowii języki. Wyrwał swego czasu „ukraiński język” także moskiewski minister spraw wewnętrznych Wałujew, który oświadczył, że takiego „języka niet, nie było i nie budiet”. Jak widzimy, sądząc po czynach swoich poprzedników, wśród moskiewskich szowinistów wałujewy-murawjowy nie wyginęły. Ich „prawnuki podłe”, okazuje się, do dziś żyją wśród nas. Czy nie najjaskrawszy wzorzec szowinistycznej mentalności to krymski „esesman”. Przewodniczący Rady Najwyższej ARK W. Konstantinow póki co jest tylko przewodniczącym. Jeszcze nie okupant i nie zaborca, ale już szowinista, na ciele i duszy którego nie ma gdzie stawiać piętna. A to przecież niby wysokiej rangi urzędnik w państwie ukraińskim, gdzie zgodnie z Konstytucją tego państwa powinien znać język ukraiński, rozmawiać nim, a nie nienawidzić go i nie irytować się. Dzisiaj Kreml, wyznając się nadal w swojej wielkiej miłości do wielkiego narodu ukraińskiego, zapewnia nas o tym z niejednej trybuny i przy niejednej okazji. Ja osobiście, trochę znając historię mojego państwa, nigdy w tę miłość nie wierzyłem i nie uwierzę. Ale jeśli rzeczywiście coś zmieniło się w mentalności moskala — wiecznego zdobywcy cudzych ziem, to niechby wydali swojemu Konstantinowowi drugi paszport z dwugłowym orłem i udowodnili, potwierdzając swoją miłość do Ukraińców, że Kreml ani u siebie, ani za granicą nie będzie tolerował rosyjskich prowokatorów, którzy nie umacniają przyjaźni między dwoma wielkimi narodami słowiańskimi, a sieją codziennie niezgodę i nienawiść, naśladując Murawjowa-Rosenberga, którzy wyznawali ideologię ludobójstwa: szowinistyczną i rasową zarazem. roku. A przyszłość Ukrainy uczestnicy akcji widzą w jej integracji z Unią Eurazjatycką — pierwowzorem dawnego imperium komunistycznego. Na wiecach na Krymie brzmiał hymn imperialny „Boże, cara chrani”, a obecnych osłaniał portret głównego ideologa „ruskiego miru”, moskiewskiego popa Cyryla (Gundiajewa). W Mikołajowie akcja zaczęła się od nowej pieśni „Rossija-Ukraina-Biełaruś” (oczywiście w języku rosyjskim) w wykonaniu jakichś nowo objawionych „młodogwardzistów”. Prawie we wszystkich rezolucjach wieców figurowały te same tezy: „Przyszłość Ukrainy w sojuszu z Wielką Rosją”, „Ruski mir — jedyna szansa dla Ukrainy”, „Tak — dla wstąpienia Ukrainy do EEP! Tak — dla Eurazji!”. Powszechnie wyrażano łzawą prośbę do prezydentów Rosji i Ukrainy o ogłoszenie 18 grudnia „Dniem Przyjaźni” między dwoma krajami. Wszystko to nasuwa myśl, że uczestnicy prorosyjskich akcji czuli się „jedinorosami”, „noworosami”, przedstawicielami „ruskiego miru” czy mitycznego „trójjedynego ruskiego narodu”, ale tylko nie Ukraińcami. Ciekawe, że Konsul Generalny Federacji Rosyjskiej w Symferopolu Władimir Andriejew wyraził taką oto myśl: „Rada Perejasławska pokazała, że Rosja i Ukraina mogą realizować swoje interesy narodowe tylko razem, tylko wspólnie”. A zatem, wstępując do Unii Eurazjatyckiej, Ukraina stanie się najcenniejszą ozdobą „cesarskiej korony” Władimira Putina, któremu nie dają spokoju laury Piotra Wielkiego.
Machine translation
Ołeh CZORNOHUZ, Kijów
W 1942 roku skończyłem 6 lat. Ale ten krwawy „policzek-uderzenie” zapamiętałem na zawsze. Nie chodziłem jeszcze do szkoły. I kolejny rok edukacji też mi nie świecił. Ukraina była całkowicie okupowana przez hitlerowców. W naszym domu niemiecki intendent zakwaterował dwóch oficerów. Esesmanów. Pamiętam, mundur był czarny, jak i ich dusze. Mój starszy brat Hryhorij miał wtedy 14 lat i znał język niemiecki. Całkiem nieźle mówił po niemiecku, a jeden z hitlerowców przynosił mu za to z kuchni polowej (stała dwie chaty od naszej) zupę grochową. Brat dziękował (oczywiście po niemiecku, żeby językiem ukraińskim nie drażnić faszysty-okupanta) i przystępował do obiadu, czekając, aż esesman się odwróci, żeby coś zostawić i mnie, młodszemu. Dlatego Hryhorij jadł długo i nudno. Drażniło to faszystę, ale Hryhorij zapewniał go, że niemiecka zupa to zupa szczególna i podobają mu się w niej długie mięsne włókna, podobne do domowego makaronu, tylko różowego koloru, i że po prostu się nią delektuje. To łechtało duszę hitlerowca, jakby brat smarował ją ukraińskim miodem. Esesman przyjaźnie klepał brata po policzku i powtarzał: „Gut, gut, sprechen”. Dobrze mówisz po niemiecku. My was, untermenschów, wkrótce wszystkich nauczymy mówić językiem Hitlera bez akcentu. Pewnego razu brata nie było w domu. A u nas w pokoju, gdzie spaliśmy, na ścianie w drewnianej ramce wisiała fotografia dwóch moich starszych braci. Jeden, Fedir, ukończył, zdaje się, Armawirską Szkołę Wojskową, a drugi brat, Wołodymyr, po prostu założył taki sam mundur i sfotografował się na pamiątkę z młodym absolwentem-oficerem. W tamte okupacyjne dni obaj bracia gdzieś marzli w okopach. Jeden, jak już po wojnie się dowiedzieliśmy, bronił Moskwy, a drugi – Stalingradu. Przedwojenna stalinowska
Wskrzesiwszy imperialny mit Rady Perejasławskiej, prorosyjskie kozactwo, inni zwolennicy „ruskiego miru” wraz z komunistami przeprowadzili pod zapomnianym hasłem „na wieki razem” wiece, uroczyste zebrania i pseudonaukowe konferencje, wykorzystując datę 358. rocznicy wydarzenia w Perejasławiu jako pretekst, by jeszcze raz potwierdzić swoje oddanie „starszemu bratu”, a nieposłusznego „młodszego” wezwać do imperialnego jarzma, czy też – „unii eurazjatyckiej”.
Serhij SŁOBOŻANSKI, Odessa
Zebrane w światowej pajęczynie zdjęcia z tych niezbyt licznych wydarzeń pokazują, że większość manifestujących świętowała „zjednoczenie” jedynie pod rosyjskimi trójkolorowymi flagami oraz z prorosyjską czy komunistyczną symboliką. Chyba że w Kijowie na placu Sofijskim oraz w Odessie można było zobaczyć naszą państwową niebiesko-żółtą flagę. Jeśli chodzi o samą Radę Perejasławską z 1654 roku, to była ona przedstawiana przez „ruskomirzan” według przesiąkniętych naftaliną podręczników historii KPZR. Choć współcześni historycy dawno udowodnili, że Rada Perejasławska okazała się tragedią dla zniewolonej Ukrainy, niektórzy do dziś uciekają się do koniunkturalizmu
samy srogi mróz. Wyszedłem na dwór boso. Jedyne buty na wszystkich założył Hryhorij i gdzieś poszedł. Zobaczywszy pistolet w rękach esesmana, matka zaczęła krzyczeć na całą ulicę, błagając hitlerowca, by nie rozstrzeliwał dziecka. Faszysta tymczasem podziwiał swój pistolet i, zdaje się, czekał, aż zbierze się więcej ludzi, by ukarać nas publicznie. W rękach oprócz pistoletu trzymał też fotografię w drewnianej ramce. Właśnie w tym czasie przybiegł Hryhorij. Śmiało podbiegł do esesmana i coś wybełkotał po niemiecku. Esesman uśmiechnął się, powiedział swoje „zer gut”, ale pistoletu nie schował. I wtedy nie wytrzymałem i powiedziałem mu coś po ukraińsku. I to znów tak go rozwścieczyło, że bez wahania uderzył mnie rękojeścią pistoletu w głowę. Krew zalała całą moją twarz. Hryhorij w języku esesmana coś dalej mówił, a mnie prosił, bym zamilkł, żeby więcej nie drażnić faszysty. Dawno już nie ma moich braci, którzy walczyli o naszą z wami wolność i pokój, nie ma matki, tylko autograf od rękojeści hitlerowskiego pistoletu do dziś zachowuje się na mojej głowie jako gorzkie wspomnienie czasów hitlerowskiej okupacji. Nigdy o tym nie wspominałem ani w swoich wspomnieniach, ani w książkach. Nie wspomniałbym i w przyszłości, ale kilka dni temu, gdy dowiedziałem się z prasy, że spikera parlamentu Autonomicznej Republiki Krymu, która wchodzi w skład Ukrainy, W. Konstantinowa tak samo, jak hitlerowskiego esesmana, drażni język ukraiński, przypomniał mi się ten straszny epizod. Okupacyjny epizod z mojego wczesnego dzieciństwa. Jako dziecko wojny, przeżyłem już w niepodległej Ukrainie ponad 20 lat i nigdy nie myślałem, że w 21. roku w mojej Ukrainie, gdzie żyje gościnny i cierpliwy naród, staniemy się znów, jak za ideologa faszyzmu Alfreda Rosenberga – untermenschami. Untermenschami w swojej i nie swojej Ukrainie. Nigdy nie myślałem, że za wyszywaną koszulę czy język ukraiński ten, kto stale podkreśla, że jest „bratem” Ukraińca i chce z nim „wiecznie przyjaźnić się”, może wykuwać oczy takiemu, jakim byłem w 1942 roku. Wykuwać oczy czy rozstrzeliwać małego kijowianina tylko za to, że mówił po ukraińsku lub nosił wyszywaną koszulę. Przecież właśnie tak było za czasów osławionego moskiewskiego pułkownika Murawjowa w Kijowie w 1918 roku. Przecież właśnie ten rosyjski szowinista, okupant i kat w ciągu miesiąca-dwóch wybił 20 tysięcy Ukraińców za jeden jedyny grzech moich rodaków: drażnił go język ukraiński. Niszczył całkowicie ukraińskie licea i gimnazja, w których przedmioty wykładano po ukraińsku. Drażnił go język. Tak, jak dziś drażni gospodina Konstantinowa, który póki co żyje na Ukrainie i ona rzekomo jeszcze nie jest okupowana przez takich jak on. A może ja, naiwny, mylę się. Może już po obaleniu przez ukrainofobów, moskiewskich pachołków i naszych „steczkomyślicieli” Ukraina jest w okupacji?! Bo skąd taka nieustraszoność u wysokiego ukraińskiego(?) urzędnika, który, naruszając Konstytucję państwa, zajmuje się antypaństwowymi sprawami, a Prokuratura Generalna i SBU milczą, jakby wody w usta nabrały. Czyżby nie było na nich sposobu? Tak, jak dziś zachowuje się Konstantinow, tak na Ukrainie przez wszystkie czasy
Machine translation
The start of this text may be incomplete — check the original page
…politycznej reanimacji mitu o niej. Notabene w 1991 roku Ukraińskie Kozactwo, którego hetmanem wybrano wówczas Wiaczesława Czornowoła, odrzuciło postanowienia Perejasławskiej Rady o tzw. zjednoczeniu Ukrainy z Rosją i rozgląda się za wojskowym sojuszem, zawartym przez Bohdana Chmielnickiego.
Kozactwo oddane Ukrainie nie wymarło do dziś, ale niestety jest wciąż sporo kozaczków-pachołków Kremla. To właśnie oni wystąpili w tych dniach w Odessie, Zaporożu, Doniecku, Symferopolu i stolicy, opowiadając się za natychmiastowym przystąpieniem naszego państwa do unii celnej Rosji, Białorusi i Kazachstanu, która zaczęła obowiązywać od 1 stycznia bieżącego roku
Machine translation
Olha PUHACH, Kijowska Organizacja Miejska „Proświta” im. T. Szewczenki. Było to w pierwszych latach odzyskania ukraińskiej niepodległości. W poszukiwaniu słońca i morza znaleźliśmy się w zachodnim Krymie, a dokładniej — w niewielkim miasteczku Czornomorskie. Wysiadłszy z autobusu, ucieszyliśmy się, widząc na przystanku starszą kobietę, która handlowała nasionami i śliwkami w torebkach z gazety. Z drogi chciało się jeść, więc śliwki i pachnące, prażone nasiona były jak najbardziej na miejscu. To ona, sprzedawczyni smakołyków, podpowiedziała nam — piękną ukraińszczyzną — w jakim kierunku ruszyć, aby szybciej znaleźć nocleg. Wykwintna ukraińszczyzna na Krymie nas zaciekawiła, chcieliśmy poznać ją bliżej, ale na rozmowę nie było czasu, bo trzeba było jakoś urządzić się z mieszkaniem. Tak się złożyło, że już drugiego dnia znów zobaczyliśmy naszą nową znajomą: okazała się naszą sąsiadką. Często zaglądała w gości do gospodarzy, życzliwa, uśmiechnięta. Ale szczególnie zwracało uwagę to, że rozmawiała z rosyjskojęzycznymi sąsiadami po ukraińsku, bez żadnych surżyków czy rusycyzmów. Długie letnie wieczory mijały na rozmowach z gospodarzami domu, który wynajmowaliśmy, oraz z miejscowymi. Od nich właśnie usłyszeliśmy wtedy, że „Ukraińców na Krymie praktycznie nie ma. Języka nikt nie zna i o czym tam w parlamencie w Kijowie mówią — my zrozumieć nie możemy. Rozumiemy tylko, że deputowany Iwan Zajeć jest za narodem. A niczego więcej zrozumieć nie możemy”. Ja jednak przypomniałam o ich ukraińskojęzycznej sąsiadce. „Ona jest Rosjanką, a że mówi po ukraińsku, to pewnie dlatego, że kiedyś długo mieszkała wśród Ukraińców” — odpowiedziała z pewnością gospodyni posesji. Z mężem gospodyni rozmowa była ciekawsza. Zagadnąwszy nas po ukraińsku, powiedział, że nie mówił w tym języku od osiemdziesięciu lat. Opowiedział, że sam pochodzi z dużej wsi nad Wołgą, gdzieś w okolicach Astrachania. Długa wieś, jakieś pięć kilometrów. Wszyscy Ukraińcy. Ale kiedy jego ojca wzięli do pracy jako maszynistę na kolei, on pierwszego dnia, przyszedłszy do domu, powiedział dzieciom, że od dzisiaj nie jestem dla was tato, a tiatia. Jego praca uważana była za służbę państwową i urzędnik swoją rodzinę w jeden dzień „dekretem” przeniósł na język państwowy, „od tamtej pory tym językiem już nie mówiłem”. Te sentymenty, prawda, nie przeszkodziły naszemu rodakowi znad Wołgi pod koniec naszego wypoczynku podsumować, czy to gniewnie, czy to z urazą: „Mnie wasz język drażni! Na nic to wszystko!”. Ale największą ciekawość wzbudziła w nas ta starsza kobieta, która sprzedawała nasiona na dworcu. Ponieważ powiedziano nam o niej, że jest Rosjanką, chciało się od niej usłyszeć, jak to się stało, że tak dobrze nauczyła się języka i się nim posługuje. Zgodzicie się, przypadek nietypowy. „Skąd Pani przyjechała na Krym?” — pytam ją. — „Niskąd. Ja się tutaj urodziłam”. — „No, a Pani ojciec skąd przyjechał?” — „I ojciec się tutaj urodził, i dziadek, a skąd był dziadek dziadka — nie wiem. Ale wiem, że jeszcze za carycy Katarzyny nasza rodzina tutaj trafiła. My ludzie ruscy, poddani jej wysokości imperatorowej”. — „No, jacyż wy ruscy? Rosjanie niby tak mówią?” — i przechodzę na kijowski dialekt języka rosyjskiego. — „No, to jest tak po kulturalnemu, a my ludzie prości, to my po prostu, wychodzi — nie po kulturalnemu czy co…” — i, zmieszawszy się, uśmiechnęła się. — „To dlaczego myślicie, że jesteście ruscy? A może wy jednak nie jesteście ruscy?” — „A kto my? Tatarzy przecież nie…” — „I dużo was tutaj takich ruskich?” — „Cała ta ulica. A innych ulic tutaj nie było. A tam w stepie, — pokazuje ręką, — Tatarzy mieszkali. A my jednak ludzie ruscy. Dobrze nam się tutaj żyło kiedyś, ogrody dobre mieliśmy, owieczki trzymaliśmy. A teraz nie ma życia. Najechało ludzi, pobudowali domów, o jakich! Owieczek już nie ma gdzie wypasać. Teraz tutaj jest źle. A kiedyś my tutaj dobrze żyliśmy”. — „A Ukraińcy tutaj mieszkają?” — „Mieszkają. O, na tamtej ulicy nowe domy — to ich. Tam ich dużo. Po tym, jak Chruszczow Krym oddał, ich dużo przyjechało. A to tutaj mieszkali tylko ruscy, bo Tatarów przecież wywieźli…”. Oto taka wyszła rozmowa. Więc całkiem naturalnie, że postanowiliśmy zainteresować się historią zasiedlenia zachodniego Krymu. Z pomocą przyszedł krajoznawczy muzeum miasta. Dokumenty świadczą, że w IV wieku przed naszą erą na ziemiach współczesnego Czornomorskiego Grecy kilometry od półwyspu czarnomorskiego, na Syberii, w obwodzie omskim Rosji, jest wieś o takiej samej nazwie — Krym.
założyli miasto Kalos Limen. W tamtych czasach panował tam joński dialekt języka greckiego oraz język przybyszów z miejscowego środowiska etnicznego — ludności rolniczej dolnego Pobuża. Po rosyjsku Kalos Limen tłumaczy się jako „Prekrasnaja gawań”, a po ukraińsku jest zrozumiałe i bez tłumaczenia — „kolosalny liman” lub „piękny liman”. W III w. p.n.e. ziemie te wchodziły w skład państwa chersoneńskiego. Co ciekawe, obywatele Chersonezu przysięgali wierność Państwu. Oto niektóre punkty z przysięgi: „...Nie będę dawać ani przyjmować darów na szkodę Państwa lub obywateli”. „Chleba, który wywieziono z równiny, nie będę ani sprzedawać, ani wywozić z równiny w jakiekolwiek inne miejsce, a jedynie do Chersonezu” — cywilizacja rolnicza. Dalej na półwysep trafiają Scytowie, za nimi Hunowie. Do IV w. n.e. na tych ziemiach znikają ostatnie ślady antycznej cywilizacji. Po Kaganacie Chazarskim przychodzi władza Bizancjum, w działaniach wojennych przeciwko Bizancjum brały udział także drużyny kijowskiego księcia Włodzimierza. Dalej — Połowcy. 340 lat (1443—1783) — Chanat Krymski. W wyniku działań wojennych armii rosyjskiej już w 1783 roku wojska tureckie opuściły Krym i rozpoczęła się jego rosyjska kolonizacja. Według dokumentów z 1864 roku w powiecie ewpatoryjskim (zachodni Krym) naliczono już 1046 gospodarstw przesiedleńców. Wśród pierwszych przesiedleńców w Ak-meczet (ostatnia przed Czornomorskiem nazwa miasta), jak podają dokumenty muzeum, byli Iwan Hryhorowycz Szarpyło oraz rodzina Peretiatków. W muzeum znajduje się fotografia jednej z pierwszych chat przesiedleńców — biała mazanka rodziny Ichnów. Już w XVIII—XIX w. na Krymie rozwija się posiadanie ziemskie obszarników. Majątki Popowa W. S. oraz hrabiego Woroncowa M. S. dostarczały na rynek do dziesięciu tysięcy skór jagnięcych po 2,5—3 ruble w srebrze każda. Kiedy piszą, że „majątek dostarczał na rynek”, czytamy „chłopi pańszczyźniani, w szczególności spośród przesiedleńców, dołożyli do tego także swoją pracę”. Nie jaśnie wielmożny przecież książę te skóry wyprawiał. Ozdobę południowego brzegu Krymu — Pałac Woroncowski w Ałupce — zbudowano również za owcze skóry z majątków ziemskich. Władza radziecka przyniosła na krymskie ziemie nową formę gospodarowania — kołchozy. Wśród eksponatów muzealnych jest wykaz zdania chleba państwu przez rolników z Czornomorska z kołchozu im. Rewolucji Październikowej, który datowany jest na 1940 rok, czyli przed przekazaniem Krymu Ukrainie: Overczuk, Myronczuk, Tychowod, Woronka, Milkiewicz, Kowalenko, Romaniuta, Łupynos, Aleszczenko, Poroda, Obolencew, Łukaszewicz, Pasicznyk, Kołpak, Własiuk, Żdan, Jarmolenko, Kariow, Stadnyk, Czerniawski, Ałtuchow, Butow, Filipenko, Miedwiediew, Kałenycz, Babycz — oto taki międzynarodowy kontyngent rolniczy. Wygląda na to, że wśród kołchoźników z Czornomorska Ukraińcy jednak byli. 25 kilometrów od Czornomorska znajduje się wieś Ołeniwka. Możliwe, że ta nazwa powstała od imienia na wzór Iwaniwki, Wasylkowa, Petriwki, Marjaniwki. Tak więc, w tej Ołeniwce przed wojną 1941—1945 lat działał ukraiński teatr amatorski. Eksponat muzeum — zdjęcie ze spektaklu, pod zdjęciem — słowa ze sztuki: „Wszystko stracił, wszystko przepił, zszedł na nic...” (sztuka Hryhorija Fedorowycza Kwitki-Osnowjanenki „Swatanie na Honczariwce”). Może i teatr ten założyli ruscy ludzie, a może i tacy, którzy już wiedzieli, że są Ukraińcami? Zaplątała historia naszych ziomków. W listach czornomorcjan, którzy nie wrócili z frontu II wojny światowej, widzimy Biłocerkowskich i Boćkich, Berka, Heraszczenków i Kowali, Hudymę, Herasymenków, Horbenka, Denyszczenka, Karasia oraz Kobzara, Kapelusznych, Nudźhę oraz Prychodka, Peresypka, Szynkariuka, Jakymenka, Mełeszka, Cełujka. W tej samej liście są i potomkowie pierwszych przesiedleńców — Szarpyła oraz Peretiatka. Widocznie większość z tych czornomorcjan, którzy nie wrócili z wojny, uważała się właśnie za ruskich ludzi. W źródłach historycznych można zobaczyć mapy, na których Morze Czarne wcale nie jest Czarne, a Ruskie. Fakt historyczny: do Perejasławia na Radę jechali posłowie od narodu ruskiego do cara moskiewskiego. Może warto jednak przywrócić sobie nazwę Ukrainy-Rusi? Nie grzesząc przeciwko prawdzie, niektórym z ziomków pomogłoby to się określić. zaw: z Krymu. A jak ty się tu dostałeś? Autobusem przyjechałem. Oni takie oczy mieli... W Omsku nawet pomyśleć nie mogli, że jest taka wieś Krym”, — opowiada starosta. Przybysze z Krymu stali się sąsiadami przesiedleńców z Odessy i Połtawy. W obwodzie omskim jest obecnie około 60 tysięcy ukraińskich rodzin. Wszyscy oni przestrzegają ukraińskich tradycji, nawet prawosławnego księdza błogosławili, by przyjechał na Syberię z Ukrainy. Miejscowi mieszkańcy zajmują się rolnictwem. Tutaj zachowała się ferma mleczna i przedsiębiorstwo hodowli koni. Dzisiejsi jego mieszkańcy porozumiewają się wyłącznie w języku ukraińskim. Według doniesień kanału telewizyjnego NTV przygotował Jewhen BUKET Ilustracja Maksyma Pawłenki „UKRAIŃCY NA KRYMIE” do historycznej trylogii o kozakach „DŻURY” Wołodymyra Rutkiwskiego, uhonorowanej Nagrodą Szewczenki
Machine translation
Na tym Krymie nie usłyszysz morskiego przyboju. Wokół zaśnieżona równina i brzozowe lasy. Prawie cztery tysiące ki- Wcześniej w tym miejscu żyli kazachscy koczownicy. Ale 100 lat temu zebrali swoje jurty i opuścili syberyjską wieś. Wtedy zagospodarowywać ogromne połacie wolnej ziemi przyjechali przybysze z Krymu. W muzeum rejonowym do dziś przechowuje się fragmenty ich wozów i ocalałe garnki, które tutaj do tej pory nazywają dzbanami. Iwan Kumpan, starosta wsi Krym, opowiada legendę: „Początkowo wieś chcieli nazwać Hawryliwką. Ale jeden człowiek postawił gorzałkę, żeby Hawryliwką nie nazywali. Niech lepiej Krym będzie”. Zamiast winogron i brzoskwiń w tych krymskich sadach pod szronem rosną niskopienne jabłonie, a szum morskiego przyboju krymczanom zastąpiły zamiecie. Tęsknota za południowymi owocami i kwiatami u przesiedleńców odzwierciedlona jest w twórczości rodzinnej: ręczniki i poduszki zdobią tu rodzimymi ukraińskimi wzorami. Iwan Kumpan nigdy nie był na czarnomorskim Krymie, o którym opowiadały babcie. Urodził się i wychował na Syberii. „Ale czym tu nie Ukraina? — twierdzi starosta, — w każdym domu słychać język ukraiński, częstują warenikami, słoniną”. W nazwie swojej wsi krymczanie nie widzą niczego niezwykłego, ot tylko w mieście czasami trzeba wyjaśniać, skąd dokładnie przyjechałeś. „Jakoś wezwali do komisji wojskowej, zapytali: skąd jesteś? Powia-
Machine translation
Dwa minione stulecia z punktu widzenia procesu kulturowego miały swoją prawidłowość — „sześćdziesiątnictwo”. XIX wiek, jak twierdził działacz społeczny i państwowy, generalny sekretarz oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej I. Steszenko, wydał sześćdziesiątników jako nurt, który bronił swoich kulturalno-narodowych praw i wykazywał zdolność do zajmowania się kulturotwórczością. XX wiek odrodził sześćdziesiątników jako nurt inakomyślny wobec ustanowionego reżimu, który stawiał opór w walce o te same kulturalno-narodowe prawa. Zarówno w XIX, jak i w XX wieku droga od odrodzenia narodu do odrodzenia państwa była ciernista.
Olha MALIUTA
W XIX wieku odradzał się naród ukraiński, w XX wieku odradzało się Państwo Ukraińskie, w którym dokonało się odrodzenie narodu. Jednak zarówno w XIX, jak i w XX wieku pokolenie szestdesiątników wydało ideę państwowości, przeobraziło się z pisarzy i działaczy kulturalnych w budowniczych państwa narodowego, bojowników o państwowość, wywołując swoją działalnością procesy państwotwórcze. W 1868 roku spośród zachodnioukraińskich szestdesiątników wyłoniła się grupa świadomej narodowo młodzieży, która stworzyła „Proświtę” jako towarzystwo podnoszące oświatę ludności dorosłej. W swojej działalności i stawianych zadaniach towarzystwo przekształciło się ze zwykłej organizacji kulturalno-oświatowej w organizację narodowo-kulturalną, która dochodziła praw narodowych Ukraińców, przygotowywała kadry nosicieli idei państwowej, budowniczych Ukraińskiego państwa narodowego. W latach 80. XX wieku z szestdesiątnictwa wywodzili się założyciele Towarzystwa Języka Ukraińskiego. W okresie ukraińskiego odrodzenia narodowego w latach 1980–1990 warunki dla ukraińskiego rozwoju narodowo-kulturalnego nie były korzystniejsze niż w latach 1880–1890. Trwała nieustanna walka o język ukraiński, kulturę, państwo. Impulsem do powstania Towarzystwa Ochrony Ojczystego Języka stał się artykuł dyrektora Instytutu Językoznawstwa im. O. Potebni, akademika W. Rusaniwskiego, opublikowany w „Literaturnej Ukrainie” wiosną 1988 roku. Pomysł utworzenia towarzystwa zainteresował nieobojętnych wobec języka ukraińskiego czytelników Bukowiny, Wołynia, Galicji, Dniepropietrowszczyzny, Kijowszczyzny, Kirowohradszczyzny, Podola, Pokucia, Połtawszczyzny, Czerkaszczyzny, Czernihowszczyzny i innych regionów.
Jednak podwaliny pod działalność towarzystwa stworzył Klub Miłośników Języka Ukraińskiego przy Związku Pisarzy Ukrainy, założony wiosną 1987 roku, którego odpowiedzialnym sekretarzem, a później przewodniczącym wybrano profesora Iwana Juszczuka. Swoje początki Towarzystwo Języka Ukraińskiego, podobnie jak „Proświta” w XIX wieku, wywodziło ze Lwowa. Związek Pisarzy Ukrainy 28 lipca 1988 roku poparł utworzenie we Lwowie Towarzystwa Wspierania Rozwoju Języka i Kultury Ukraińskiej. Na łamach „Literaturnej Ukrainy” opublikowano statut Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, w którym proklamowano, że jest to dobrowolna organizacja społeczna, powołana do wspierania nauki i upowszechniania sfery używania ojczystego języka, wychowania patriotyzmu, podnoszenia międzynarodowej kultury. Towarzystwo zajęło się propagowaniem języka ukraińskiego, folkloru, tradycji środkami literatury i sztuki poprzez odczyty, pogadanki, wystąpienia w prasie.
Na trzeciej nadzwyczajnej konferencji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” przewodnicząca krymskiej „Proświty” A. Pietrowa opowiadała, że na półwyspie pod szyldem Towarzystwa Języka Ukraińskiego, z inicjatywy byłego pierwszego sekretarza obkomu Hracza, przy funduszu kultury utworzono rosyjskojęzyczne „kulturnoje obszczestwo”, które wszelkimi sposobami utrudniało inicjatywy Ukraińców mówiących po ukraińsku. Jesienią 1988 roku lwowskie towarzystwo zainicjowało utworzenie pierwszej na Ukrainie komórki Ludowego Ruchu Ukrainy. Ciężar kampanii przedwyborczej do Rady Najwyższej Ukrainy spadł wówczas na Towarzystwo Języka Ukraińskiego, ponieważ Ludowy Ruch Ukrainy nie był jeszcze zarejestrowany. Przy udziale delegatów towarzystwa przeprowadzono wybory do Rady Najwyższej i wybrano demokratyczny lwowski korpus deputowanych. Towarzystwo Języka Ukraińskiego we Lwowie zapoczątkowało powstanie narodowo-kulturalnych towarzystw mniejszości narodowych. Przy jego udziale zorganizowano wymianę uczniów i studentów wschodnich i zachodnich obwodów Ukrainy na Boże Narodzenie i Wielkanoc, zapoczątkowano ukrainizację wszystkich wyższych uczelni Galicji i pierwszych placówek na wschodzie, otwarto pierwsze ukraińskie szkoły w zrusyfikowanych miastach. W listopadzie 1988 roku lwowskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego po raz pierwszy na Ukrainie, jak twierdził R. Iwanyczuk, podniosło niebiesko-żółtą flagę. Rozwijały się procesy odrodzenia narodowo-państwowego, w których towarzystwo stało się aktywnym uczestnikiem. Wraz z rozszerzaniem sieci Towarzystwa Języka Ukraińskiego organizacja lwowska nie była już w stanie koordynować działalności wszystkich komórek. W towarzystwie postanowiono wszelkimi sposobami wspierać utworzenie centralnej organizacji w Kijowie. Jesienią 1988 roku w Kijowie na plenum Związku Pisarzy Ukrainy R. Iwanyczuk zaproponował utworzenie republikańskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego. 17 grudnia 1988 roku w Kijowie pod kierownictwem D. Pawlyczki utworzono komitet organizacyjny do zwołania konferencji założycielskiej towarzystwa, który wkrótce przygotował jego statut. 11–12 lutego 1989 roku w Kijowie odbyła się konferencja założycielska Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Przewodniczącym republikańskiego towarzystwa wybrano D. Pawlyczkę. Później D. Pawlyczko pisał, że we Lwowie utworzono Towarzystwo Ojczystego Języka. Konferencja w Kijowie przyjęła nazwę Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Tak towarzystwo w swojej działalności oddzieliło się od opieki nad problemami kulturalno-narodowymi mniejszości narodowych, skupiając się na sprawach czysto ukraińskich. 20 maja 1989 roku republikańskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki zostało zarejestrowane. Przeprowadzając szereg przedsięwzięć organizacyjnych, towarzystwo nadal aktywnie pracowało. W październiku 1989 roku we Lwowie zaczęto wydawać jedną z pierwszych na Ukrainie niezależnych demokratycznych gazet – „Proświtę”. Lwowskie wydawnictwo „Proświta” zapoczątkowało wydawanie monografii historycznych (I. Krypiakiewycza, A. Łotockiego), pierwszych podręczników historii Ukrainy. Rada Najwyższa ZSRR 24 kwietnia 1990 roku uchwaliła ustawę „O językach narodów ZSRR”, której czwarty artykuł stał w sprzeczności z Konstytucją URSR i ustawą „O języku w URSR”, proklamując język rosyjski językiem oficjalnym międzynarodowego porozumiewania się na terytorium ZSRR. Już 12 maja 1990 roku Towarzystwo Języka Ukraińskiego wystąpiło przeciwko temu artykułowi, wzywając Radę Najwyższą URSR do nienadawania mocy obowiązującej ustawie na terytorium Ukrainy, dopóki nie zostanie ona uzgodniona z ustawą „O językach w URSR”. TUM wezwało rady lokalne do poparcia tego apelu listami i telegramami pod adresem Rady Najwyższej URSR. 8 września 1990 roku na konferencji we Lwowie towarzystwo, biorąc pod uwagę wydarzenia historyczne z 1939 roku, zreorganizowało się w Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta”, postanowiło powrócić do zadań „Proświty”, przejmując metody i kierunki jej działalności. Według historyka S. Wowkanycza towarzystwo przywiązywało wielkie znaczenie do koncepcji odrodzenia narodowego – duchowej informacyjnej mobilności narodu. Na drugiej konferencji 29–30 września 1990 roku w Kijowie przewodniczącym towarzystwa wybrano posła do Rady Najwyższej Ukrainy Pawła Mowczana. Rozpoczęła się działalność towarzystwa na podstawie nowego statutu. Komórki Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta” w całej Ukrainie żywo zabrały się do odradzania ukraińskiej historii i tradycji. Tak w listopadzie 1990 roku działacze Romenskiej międzyrejonowej organizacji TUM „Proświta” w Szumsku uczcili pamięć H. Waszkiewicza, w kwietniu 1991 roku TUM im. Tarasa Szewczenki w Samborze uczcił pamięć ukraińskiego pisarza, członka Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej A. Czajkowskiego. Równieńskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta” założyło w Równem Ukraiński Ludowy Wolny Uniwersytet „Proświta” w składzie 12 katedr o profilu humanitarnym, artystycznym, społeczno-ekonomicznym. Słuchaczami uniwersytetu byli nawet przedstawiciele diaspory ukraińskiej. W Eupatorii towarzystwo utworzyło szkoły, w których chętnych uczono języka angielskiego. Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta” w Szostce zbierało fundusze na pomnik Tarasa Szewczenki. Połtawskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta” na swojej drugiej konferencji krajowej omawiało wykonanie ustawy Ukrainy „O językach w Ukraińskiej SRR”. W czerwcu 1991 roku w Charkowie na wyjazdowym poszerzonym posiedzeniu Głównej Rady Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki rozstrzygano kwestie pogłębienia współpracy towarzystwa z innymi pokrewnymi organizacjami państwowymi i społecznymi, omawiano zadania dotyczące Państwowego programu rozwoju języka ukraińskiego i innych języków w Ukraińskiej SRR, badano dowolne formy upowszechniania doświadczeń pracy Lwowskiego Towarzystwa „Proświta”. W lipcu 1991 roku na łamach gazety „Słowo” ukazał się artykuł W. Kulika „Europa i »Proświta«”, którego autor bronił myśli, że najważniejszą w działalności „Proświty” jest „rewolucja kulturalna”, której głównym skutkiem miało być zdobycie ukraińskiego państwa. Sukces idei ukraińskiej wśród mas miało zapewnić odtworzenie ciągłości historii i kultury, wznowienie ciągłości ich tradycji, pozyskanie do działalności oświatowej profesjonalistów. 12 października 1991 roku trzecia nadzwyczajna konferencja Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta” w Kijowie przyjęła uchwałę, w której za najważniejsze w działalności towarzystwa uznano przygotowanie do referendum 1 grudnia 1991 roku. Od tego czasu zadaniem towarzystwa stało się prowadzenie pracy wyjaśniającej wśród ludności na rzecz poparcia Aktu niepodległości Ukrainy. Przy Sekretariacie towarzystwa utworzono sztab. Głównymi kierunkami pracy określono organiza-
Ołena Małiuta cią wystąpień deputowanych, działaczy społecznych, naukowców, inżynierów, nauczycieli w zbiorowościach, instytucjach, środkach masowego przekazu, organizowanie imprez kulturalno-masowych, szeroki udział w roli obserwatorów referendum członków Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Na tej nadzwyczajnej konferencji Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki «Proświta» zreorganizowało się w Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki i ogłosiło siebie jedynym prawonastępcą «Hromady» i «Proświty». Konferencja zatwierdziła statut towarzystwa. W swoim apelu do Gabinetu Ministrów Ukrainy towarzystwo poinformowało o rozszerzeniu sfery oświatowego wpływu. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Pawło Mowczan na łamach gazety «Słowo» w grudniu 1991 r. opowiedział się za zachowaniem zarówno Towarzystwa Języka Ukraińskiego, jak i towarzystwa «Proświta», twierdząc, że trzeba mobilnie reagować na zmiany polityczne i ekonomiczne. «Proświcie» przypadała rola szerokiej działalności, która mogłaby przyciągnąć do siebie zrusyfikowanych Ukraińców. Wąska tematyka Towarzystwa Języka Ukraińskiego, zdaniem przewodniczącego towarzystwa, zamykała drogę do współpracy z organizacjami światowymi. Zadaniem towarzystwa «Proświta» jest dbanie o narodowe potrzeby Ukraińców w Kazachstanie, Tadżykistanie, na Litwie, w Estonii itp. Profesor Uniwersytetu Kijowskiego, przewodniczący komisji oświatowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» A. Pohribnyj uważał, że należy rozszerzyć działalność, obejmując sferę wpływu towarzystwa «Znanije». Po ogłoszeniu wyników referendum 1 grudnia 1991 r. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» aktywnie zabrało się za utwierdzanie Ukraińskiego Niepodległego Państwa, języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego, odrodzenie ukraińskiej historii itp. W styczniu 1992 r. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki zostało zarejestrowane. Od tego czasu trwa aktywna działalność na rzecz utwierdzania ukraińskiej państwowości narodowej, której korzenie sięgają głęboko w historię.
Machine translation
Continued from an earlier page — page fragment
tworzyć w klasach grupy z rosyjskim językiem nauczania. A to, patrzcie, dzieci cierpią z powodu „twardej ukrainizacji”, a rodzice nie domyślają się, by zadbać o nie. Człowiek wychowany od małego w rosyjskojęzycznym środowisku nie może mieć odporności świadomości narodowej, tożsamości, nie postrzega realiów i bohaterów naszej historii. O tym wszystkim wystarczająco powiedziano w literaturze. Ale literatura ta jest w języku ukraińskim, a tacy ludzie nie mają na nią zapotrzebowania. Jest im komfortowo tylko w „ruskim mirze”. Krajowym ukrainofobom w ich destrukcyjnej działalności pomagają przelotne postacie z sąsiedniego państwa. Ze swoim statutem raz po raz odwiedza Ukrainę, jak swoją włością, patriarcha Cyryl, narzucając Ukraińcom ideę „jednej Rusi”. Czym jest ten pasterz, zrozumiałe jest ze słów generała Kaługina, który kiedyś wyemigrował do USA. „RPC zajęła niszę, która należała w czasach radzieckich do partii komunistycznej. Rosyjska cerkiew prawosławna i budowa „ruskiego miru” — to jedna z przykrywek, które wykorzystuje obecnie rosyjski wywiad. Poprzez swoje parafie na świecie manipuluje ona świadomością wiernych, rzekomo udzielając duchowego wsparcia, a w rzeczywistości wprowadzając to, co inspirowane jest przez organy bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej” („Ukraina Mołoda”, 25.09.2011 r.). Ambasador Moskwy na Ukrainie oświadczył przed kamerą, że mamy z Rosjanami jeden język, mentalność, historię, jakby narzucał wniosek: przecież jesteśmy jednym narodem. Dlaczego więc się nie zjednoczyć? A na spotkaniu filmowców w Kijowie w tym roku jeden z moskiewskich gości oświadczył mniej więcej tak: „Mamy jeden język, więc dlaczego nie mielibyśmy razem tworzyć filmów?”. Tymczasem na półkach pojawiają się prace literackie, których treść ujawnia się w samych tytułach: „Fiodor Brezan. Wojna 2010: Ukraiński front”, „Gieorgij Sawicki. Pole bitwy — Ukraina” i tym podobne. Dla autorów tych wydań wciąż istnieje ten sam Związek Radziecki, na terytorium którego w jego republikach prowadzona jest walka, tylko nie zbrojna, a informacyjna. Trzeba mieć nadzieję, że w obronie swojego języka, w obronie Konstytucji zdecydowanie stanie społeczeństwo i zagrożenie nad naszym językiem przeminie.
Machine translation
Antonina MATWIJENKO, Kijów
Wydawałoby się, że Ukraina po dwudziestu latach niepodległości powinna stać się demokratycznym, ekonomicznie potężnym, ukraińskojęzycznym państwem. Stało się inaczej: państwo znajduje się pod presją niszczycielskich sił. W szczególności znów zaczyna się walka na froncie językowym — o wprowadzenie drugiego języka państwowego. Jednym z przywódców tej walki jest deputowany z Partii Regionów W. Kolesniczenko. Ten zajadły ukrainofob bije się w piersi, próbując udowodnić, że Ukraina jest państwem polietnicznym, tutaj nie może być ani narodu tytularnego, ani języka tytularnego, wspólnym dla wszystkich ma być język rosyjski. Przypomnę, że obecnie w cywilizowanym świecie nie ma państw monoetnicznych. Tylko półdzikie plemiona Afryki i Nowej Gwinei są monoetniczne. A w każdym państwie unitarnym żyje pewna liczba dawnych lub późniejszych przesiedleńców. Prawie połowa ludności Francji to przybysze z afrykańskich kolonii, jedna trzeci obywateli Niemiec to Turcy. Różnonarodowe są Anglia, Szwajcaria i inne państwa. W porównaniu z nimi Ukrainę można uważać za mononarodową, ponieważ żyje w niej 80% etnicznych Ukraińców. A jeśli wielu z nich, przede wszystkim w dużych miastach, porozumiewa się w języku rosyjskim, to przez nawyki wyrobione przez warunki. Ludzie tak samo swobodnie władają też ukraińskim, ale do tego nikt ich siłą nie zmusza. W każdym państwie władza dba o zachowanie i pełnowartościowe funkcjonowanie języka tytularnego. W Anglii, na przykład, stworzono Ligę Angielską dla ochrony etnokulturowej istoty przed „tymi agresywnymi migrantami, którzy nie chcą asymilować się z rdzenną ludnością i pragną narzucić jej swoje porządki” (gazeta „Szliach peremohy”, 27.07.2011). W Japonii dla zapewnienia rozwoju i funkcjonowania języka japońskiego stworzono szereg instytucji, choć wydawałoby się, co może zagrażać językowi japońskiemu? A rosyjscy władcy nie tylko dbają o swój język, ale i kontrolują wolność ruskojęzyczności w sąsiednich państwach, gotowi zawsze wystąpić w obronie swoich obywateli i ich języka. W naszym kraju też jest rozpowszechniona sieć instytucji proświtańskich, jednak funkcjonują one raczej jako amatorskie, niezdolne rozwiązać kwestię językową — ochronić kraj przed zruszczeniem. Bez wsparcia państwa jest to niemożliwe. We Francji od 1994 roku za ignorowanie języka francuskiego na terytorium kraju ustanowiono surowe sankcje. Uzyskanie obywatelstwa jest tam możliwe pod trzema warunkami: znajomości języka państwowego, francuskiej historii i kultury. Te czynniki jednoczą Francuzów w jeden naród. Nie tylko we Francji — w każdym kraju obraza państwa, narodu, języka narodowego pociąga za sobą odpowiedzialność karną. U nas zaś pod tym względem panuje pełna swoboda. O otwartym antyukraińskim zniesławianiu D. Tabacznyka pisano już niejednokrotnie. Jego prace są swobodnie wydawane i sprzedawane. Oto i teraz minister wysunął warunek, aby wszyscy urzędnicy znali język rosyjski i ukraiński. Minister sam wie, że wśród wszystkich deputowanych i członków rządu nie znajdzie się ani jeden, który nie znałby języka rosyjskiego, w którym tylko mówi. A oto tacy, od których przez cały czas nie usłyszano ani jednego ukraińskiego słowa, tacy są. Bardziej celowe byłoby poruszenie kwestii nauki języka ukraińskiego (kto potrzebuje) i angielskiego. Przecież zbieramy się do Unii Europejskiej. Wspomniane żądanie ministra może doprowadzić do zmian także w szkolnictwie: liczba rosyjskich szkół i przedszkoli zostanie zwiększona, a ukraińskie klasy podzielą się na rosyjską i ukraińską grupę. A co najważniejsze — rodzice sami będą wybierać szkołę lub grupę dla dziecka. Dokładnie tak, jak było w Radzieckiej Ukrainie. Ale jeszcze w latach 90., z początkiem niepodległej Ukrainy, państwo wzięło sprawę w swoje ręce. I oto wracamy wstecz. Inicjatywny W. Kolesniczenko już podmawia lwowskich uczniów, aby pisali i składali wnioski z prośbą o sformowanie... daną miłością do Ukrainy uświetnili oni swoje imiona. Ich heroiczne życiorysy mogą być błogosławionym materiałem dla twórczości artystycznej, dla porywających „bestsellerów”, do których tak ciągnie młodzież, ale których nikt nie tworzy na naszym heroicznym materiale. Nawet Ołhę Basarab i Ołenę Telihę, którym w lutym jesteśmy zobowiązani złożyć szczególny hołd za ich ofiarę na ołtarzu naszej wolności, jeszcze tak mało wspominamy. A to taki nieprzeciętny wzór sprawczości i ofiarności, męstwa i wytrwałości! Sławiąc bohaterki walki, nie powinniśmy zapominać o ukraińskich matkach, które w warunkach niesprawiedliwego, obłudnego, bezbożnego systemu zdołały wychować porządne dzieci, religijne i narodowo świadome. Właśnie w nich teraz pokłada nadzieje Ukraina, właśnie one powinny zbudować Państwo Ukraińskie takim, o jakie walczyli nasi bohaterowie. A to też walka i wymaga ona męstwa, poświęcenia. Właśnie takie cechy charakteru można wychowywać, obchodząc Święto Bohaterek. Do kalendarza historycznego lutego: 2 lutego 1986 r. zginęła znana ukraińska patriotka Ołena Antoniw; 9 lutego 1893 r. urodziła się legendarna siczołiczka Handzia Dmyterko; 9 lutego 1942 r. rozstrzelana przez Niemców Natalia Wynnykiw; 9 lutego 2002 r. zmarła Maria Ławriw, długoletnia więźniarka polityczna oraz aktywna działaczka społeczna na Doniecczyźnie; 12 lutego 1924 r. zamordowana przez Polaków Ołha Basarab; 21 lutego 1942 r. Niemcy rozstrzelali w Babim Jarze Ołenę Szowheniw-Telihę; 24 lutego 1944 r. zginęła uczestniczka grup pochodowych OUN na Ukrainę Wschodnią Hala Zajaczkiwska; 24 lutego 1989 r. zmarła na emigracji Daria Hnatkiwska-Łebed; 25 lutego 1871 r. urodziła się Łesia Ukrainka; 28 lutego 2002 r. zmarła Natalia Szuchewycz, żona Romana Szuchewycza.
Machine translation
Lidia KUPCZYK, przewodnicząca Lwowskiej Miejskiej Ligi Ukraińskich Kobiet
Właśnie w lutym przypada Święto Ukraińskich Bohaterek. Narodziło się ono w latach 50. XX wieku w diasporze. Wówczas cały świat poruszyła wiadomość o powstaniu ukraińskich więźniów politycznych w obozach Norylska, Workuty i Kingiru. Najbardziej wstrząsnął udział w powstaniu kobiet (przeważnie Ukrainek). Wtedy właśnie pojawiła się myśl, by ustanowić święto ku czci ukraińskich bohaterek, którymi tak bogata jest ukraińska ziemia. Początkowo to święto obchodzono tylko w diasporze, a od 1993 roku ono się w Ukrainie umacnia. Zwłaszcza we Lwowie z inicjatywy Ligi Ukraińskich Kobiet co roku organizuje się imprezy z okazji Święta Bohaterek, podczas których z szacunkiem wspomina się ofiarne i nieugięte Ukrainki. Jednak ugruntowanie tego ideowo i emocjonalnie bogatego święta w Ukrainie przebiega zbyt powoli. Dziwne i przykre, że u nas łatwo przyjmują się święta piwa, pampuchów, czekolady i inne skomercjalizowane, pozbawione duchowości obchody, a święto o charakterze ideowo-oświatowym nie cieszy się należytym zrozumieniem nawet wśród tych, którzy określają siebie jako ukraińskich patriotów. Czyżby Ukraina potrzebowała tylko smakoszy i biznesmenów?
Dlaczego Święto Bohaterek? Przede wszystkim dlatego, że kobiecy heroizm jest wyższym stopniem heroizmu. Kobieta z natury jest istotą delikatną, łagodną, słabą. A jednak w ciągu naszej historii mamy godne podziwu przejawy kobiecego heroizmu. Kobiety dzielnie stawiały czoła ciosom wrogów czy żywiołów, inspirowały mężczyzn do czynów, chroniły ich przed zwątpieniem i upadkiem ducha.
Księżna Olga, która zdołała zachować i umocnić wielkie państwo, odnaleźć, zrozumieć i wskazać przyszłym pokoleniom wierną drogę do Boga. A kobieta innej epoki i innego losu — Nastusia Lisowska, legendarna Roksolana. Czyż to nie bohaterstwo, że trafiwszy do niewoli, nie stała się niemą niewolnicą, lecz zmusiła do szacunku i do tego, by słuchano jej rad w rozstrzyganiu najważniejszych problemów polityki? Czy to nie przekonujące zwycięstwo ukraińskiego intelektu nad całym wschodnim światem? Od czasów kozaczyzny do nas dotarł promień jasnego czynu Ołeny Zawisnej, żony setnika Mykhajła Zawisnego, komendantki zamku miasteczka Buszi na Podillu. Gdy w 1654 roku wojsko polskie pod dowództwem Stepana Czarneckiego usiłowało szturmem zdobyć zamek, gdy w nierównej walce poległ jej mąż, Ołena Zawisna, mimo propozycji poddania się i obietnic zagwarantowania wszystkim obrońcom życia, podpaliła prochownię i wysadziła w powietrze siebie, swoje dzieci i pozostałych obrońców, przy tym zniszczyła też wielu wrogów. W epoce wielowiekowego poniewierania Ukrainy przez różnych okupantów (wschodniej — Moskowią, zachodniej — Austro-Węgrami i Polską) najlepsze córki Ukrainy nie poddawały się, lecz na równi z mężczyznami-patriotami walczyły o nasze prawa na naszej ziemi, o zachowanie swojej odrębności i samobytności języka oraz kultury. Tym razem kobiety chwyciły za ostre pióra. Donośnie rozbrzmiewały głosy Ołeny Pczilki, Hanny Barwinok, Olgi Kobyłyańskiej, Chrystyny Ałczewskiej i wielu innych. Najjaśniejszą pochodnią wśród nich była Lesia Ukrainka. Heroizm, jakiego nie widziano na świecie, przejawiały Ukrainki w dobie zmagań o wolność ukraińskiego narodu. Sofija Halećko, Hanna Dmyterko, Ołena Stepanówna — którą samoodd-
Machine translation
Włodzimierz LYTOWCZAK, wieś Małutianka, rejon kijowsko-światoszyński obwodu kijowskiego
Jeśli prawa nie odpowiadają moralności społecznej, to nie działają – właśnie to obserwujemy teraz na Ukrainie. Moralność społeczna wynika z Dziesięciu Bożych Przykazań. Werchowna Rada uchwala tysiące praw i poprawek do nich, czym, niestety, się chwali. Oznacza to, że nasz parlament jest niekompetentny w uchwalaniu praw, które choćby w przybliżeniu odpowiadałyby moralności społecznej. Prawa i poprawki do nich uchwala się dziś, jutro wnosi się poprawki, pojutrze je uchyla się i wnosi nowe. Wyborcy chcą, aby wybory do Werchownej Rady, które odbędą się w 2012 roku, przebiegły według otwartych list partyjnych. Nowe prawo wyborcze tego nie przewiduje. I znów do parlamentu trafią przypadkowi swoi ludzie: kierowcy, synowie, córki, dozorcy i inni. Przypomnijmy sobie, jak 30 lat temu dojarki i stajenni głosowali – tylko podnosili ręce we właściwym momencie. Tak samo i teraz nowo wybrani deputowani z zamkniętych list partyjnych będą podnosić ręce na komendę liter „А”, „Ч”, „Я” itd. Werchowna Rada uchwala prawa w skróconym trybie, bez gruntownej dyskusji. Nie jestem pewien, czy projekty praw są wstępnie analizowane przez naukowców odpowiednich dziedzin, dlatego prawa są niskiej jakości. Sprawozdanie Gabinetu Ministrów w Werchownej Radzie przypomina kolejny zjazd KPZR, na którym mówi się o osiągnięciach i zwycięstwach, a to nie odpowiada rzeczywistości.
Teraz o moralności w mediach – radiu, telewizji, prasie. Same skrajności. Za władzy radzieckiej w mediach przeważały osiągnięcia i zwycięstwa, które były i których nie było. Teraz wszystko jest inaczej: nieustanna negatywna informacja (morderstwa, kradzieże, rabunki, znęcanie się), która wpływa na psychikę człowieka, popycha do depresji.
Machine translation
Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ. I ja w tym kręgu z wami… M. Draj-Chmara. Jego niewielka objętościowo spuścizna poetycka poddaje się paradoksalnie różnym interpretacjom. Zaliczany do neoklasyków, Draj-Chmara był nim i nie był. Jedyna książka poetycka „Prorosteń” (1926), którą zdążył wydać za życia, to mieszanka symbolizmu i neoklasycyzmu. Te dwa żywioły stylowe zauważył u niego także J. Ławrynenko, opracowujący słynną antologię „Rozstrzelane odrodzenie”. Ale ograniczał pierwszą do Verlaine’a i Tyczyny, co nie do końca jest prawdą. Draj-Chmara przeszedł tę samą drogę, co inni neoklasycy: od symbolizmu, przede wszystkim w jego rosyjskim wariancie, do „cyzelowania formy i obrazu do stopnia przejrzystości i surowej harmonii” (J. Ławrynenko). Jest on jednym z tych poetów, których ewolucja twórczości wyraźnie daje się prześledzić, jeśli wszystko, co stworzył w gatunku poezji, zgrupować w kolejności pisania wierszy. Wtedy otrzymamy wyraźną linię postępu od poetyki symbolistycznej do neoklasycznej. Z przewagą tej ostatniej w ostatniej dekadzie. Widać to już na poziomie powierzchniowym. Wystarczy zestawić tajnopis wiersza „Pokochałem cię na piątą…” z jasnością sonetów „Na mogile Rudanśkiego” oraz „Kamieniec”. Czystym neoklasykiem Draj-Chmara nie był nigdy: subiektywne brało górę nad obiektywnym. J. Szewelow był chyba pierwszym, który zakwestionował charakterystykę Draj-Chmary tylko jako neoklasyka. „Pozaracjonalny resztkowy element” w jego poezji, obecność w niej „niewyjaśnionego i nieuchwytnego”, tego, co nie poddaje się logice, zauważył I. Dziuba. To z zagadkowego wiersza Fyłypowycza „Losu swego nie przeklinam”, którego balladowy ład tylko uwydatnia ową niejasność i nieuchwytność. Mamy jeszcze jeden paradoks, zważywszy na to, że neoklasycy nie byli skłonni wygłaszać manifestów, jak ich przeciwnicy. Ten najstarszy z „pięcioosobowego grona” poeta napisał utwór, pod którym, niczym pod parasolem, znaleźli się wszyscy neoklasycy. Chodzi o słynne „Łabędzie”. Odpychając się od sonetu Mallarmégo, Draj-Chmara upublicznił swój sonet, który wywołał burzliwą reakcję, ciągnącą się latami i – między innymi przyczynami – przyczynił się do tragicznych skutków zarówno dla autora, jak i dla reszty „łabędzi”. Poszczęściło się tylko J. Klenowi: w porę wyemigrował. Co prawda, fizycznie ocalał i Rylśkyj, ale zapłacił za to cenę utraty łabędziego majestatu. Tak „półneoklasyk” Draj-Chmara, którego symbolistyczna młodość odezwała się w „Łabędziach” niewinnymi aluzjami, wywołał burzę namiętności, znalazł się w epicentrum skandalu politycznego, który zakończył się „kamiennym workiem”. W jego osobie poezja straciła jednego z tych poetów, którzy pragnęli zbudować górny poziom ukraińskiej kultury poetyckiej. Miał on: Mychajło DRAJ-CHMARA. * * *. Nastawiła jedwabnych krosien i pajęczyną obwiodła: gęsty karmin i sina mgła, — nad nimi — jasnooka jesień. Z klepiska słońce złote stoczyło się na puszystą słomę, a smutek wraca do domu, mój smutek, co jesienią rośnie. W wyraj pociągnęły gagoły, i tęskni gdzieś wieczorny dzwon: za nimi serce w pogoń, oddając ostatnie dary. Nie dogoni: niczym ta pszczoła, ono błąka się manowcami… O serce, owinięte snami, czemuś nie jest dźwięczną strzałą? 1923. * * *. Sierpniowy wystygł wywar. Naprzędłszy garusowej przędzy, sieć kędzierzawe wozy wieczornym złotem hafciarz. Jeszcze zielono w bladej polewie, jak na jesiennych kosach wierzb, a już kładzie ktoś cienie gnuśne na cienko wykreślony sierp. Pociemniało gorące gorno. Wdziewa noc żałobne odzienie. O, kto to rani wątłą pamięć? Dzień odgorzał. Dawno. 1923. * * *. Pokochałem cię na piątą, głodną wiosnę: całą — do dna. Pobłogosławiłem i drogę przeklętą, zalaną purpurą wina. Orlicą na bój leciałaś ty, dobrotliwa, a nie zła. Widziałem krew na młodych skrzydłach i ranę pośrodku czoła… I znów garbiła się Golgota tam, gdzie uśmiechały się łany, wyłaził wróg na wrota, krzyczał: ukrzyżuj ją, ukrzyżuj! I gorycz tej męki piliśmy z pełnego wiadra i, milcząc połączywszy ręce, byliśmy jak brat i jak siostra. 1924. * * *. Ja świat cały postrzegam okiem, bo linię i kwiat kocham, bo radła promienne głęboko wcięły się w moją rolę. Kocham słowa jeszcze pełnodźwięczne, jak miód pachnące i upojne, słowa, co w głębi bezdennej przeleżały głuche wieki. Epitet wśród nich — jak plaga: urodzi się, gdzie i nie czekał, i tylko jamby oraz anapest po trochu strzegą ustawy. Ja sławię złotowłosą jesień, gdzie smutek mój — niczym rubin, w pierścień wstawiony; jeszcze dotąd nie wypadł z mojego serca on. Patrzę i słucham: przejrzyście śpiewa strumień bytu, i wierzy się, że wkrótce-wkrótce tak samo zaśpiewam ja. 1925. * * *. Losu swego nie przeklinam: być echem, budzić echo. Wierszopisem byłem runnych pól — gniewem na panów duch mój płonął. Pieśń — siostra, step — pobratym, — wolna wola trojgu nam wszystkim. * * *. Dwukrotnie zdradziłem delikatną siostrę. Potem zobaczyłem: bez niej umrę… Po raz trzeciśmy się spotkali na obczyźnie, jak zapłonęły pierwsze ognie, i złożyliśmy święty zakaz — nie rozstawać się na wieki. Bracie mój, siostro, drodzy moi, wiatr goni nas w dziwne kraje. Z wiatrem jesteśmy szczerzy: wiatr — nasz przyjaciel, — kto ten rozerwie czworokrąg? Ja i siostra, wiatr i step — czułość i wola, siła i krzepa. * * *. Być echem, budzić echo, — losu swego nie przeklinam. 1925. Łabędzie. Białe wiśnie, jeszcze i białe morele: — Zdrastwuj, złota Charyto! — Rozplata chmurom warkocze psotny wiatr. Jak pszczoła w sadzie wiśniowym, znów pijesz ty i znów ranisz, a nad ranem, jak piasek w garści, rozlejesz się i podmanisz. Tylko błękit dnieprowski nie podmani, jeszcze silniejszy, niż Charyty oczy… Goni wiatr chmurne karawany: będzie deszczyk przed nocą. 1926. I każdy dzień gdzieś w tramwaju, i każdy dzień nie to, co trzeba, — a gdzieś i Ganges, i Himalaje, i spokój błękitnego nieba. Lecz nieuniknionego nie poruszysz, i ukłujesz się, rwąc róże: nie u nas kwitną wielkie dusze, nie nasz bojownik Mahatma Gandhi! 1926. Nad jeziorem rzadki mgłę mleły niewidzialne żarna, i grab przez szary karawan ciemniał, niczym szubienica czarna. Na nim kołysały się trupy… Czy, może, to wydawało się tak, bo i pagórki były — jak strupy, a niebo — jak zgniły strych. Nuda mroczna i stara, niczym historia Ukrainy, ssała serce… To — mara, to — demon siwej ruiny. 1926—1927. Dedykuję swoim towarzyszom. Na cichym jeziorze, gdzie mleją wierzbiny dawno ujarzmione, i latem, i jesienią — to pluskały się, to pływały one, i szyje wyginały się u nich, jak bujne łozy. Kiedy zaś dźwięczne, jak szkło, nadchodziły mrozy i tafla zszorstniała, nurkując w białe sny, — pływacy łamali naraz te lodowe łany, i niestraszne dla nich były zimy pogróżki.
Machine translation
Continued from an earlier page — page fragment
co powiedzieć, jako że otrzymał przyzwoite wykształcenie. Po ukończeniu gimnazjum wstąpił na wydział historyczno-filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego. Pracował w seminarium słynnego akademika W. Peretca. Już w latach studenckich wydrukował pracę naukową „Intermedia pierwszej połowy XVIII wieku w rękopisie zbioru Tichonowa Petersburskiej Biblioteki Publicznej”. Na zlecenie uniwersytetu i Towarzystwa Słowiańskiego wyjeżdżał za granicę w celu studiowania języków i literatur słowiańskich. Pracował w archiwach i bibliotekach Lwowa, Budapesztu, Zagrzebia, Belgradu, Bukaresztu. Jako stypendysta profesorski trafił na Uniwersytet Piotrogrodzki. Z czasem wrócił do domu. Pracował w wyższych uczelniach w Kamieńcu Podolskim i Kijowie. Stanowiska, które zajmował, świadczą o gruntowności jego wiedzy. Choć Draj-Chmara skarżył się na swoje „klasztorne życie”, na to, że przez 20 lat był oderwany „od ziemi”, wydaje się, że skarga ta była wymuszona. W ten sposób próbował usprawiedliwić swoje podejrzane dla gwałtownego reżimu „kulturalnictwo”. Wieś, pejzaż, fakty historii, literatury, motywy kulturologiczne w ogóle, transformując się w jego psychice, nabierały swoistego „draj-chmarowskiego” zabarwienia i niuansowania, ukazywały go jako poetę pełnego duszy i ducha. Różnorodność Draj-Chmary jest wymowna także w jego liryce epickiej. Wystarczy zestawić tak polarne poematy jak „Powrót” i „Konstancja”. Jego studium o czeskich przekładach Tyczyny zadziwia swoją błyskotliwą dowodliwością. Nieprzeciętny filolog, wykopalisko niezużytych słów, znawca języków, tłumacz, uczony — to wszystko Draj-Chmara. Droga jego do neoklasycyzmu miała swoją wyraźną specyfikę. On sam o tym powiedział w jednym z wierszy. Kocham słowa jeszcze pełnodźwięczne, jak miód pachnące i upajające, słowa, które w głębi bezdennej przeleżały głuche wieki. O grono pięcioro niezłomnych śpiewaków, przez burzę i śnieg grzmi twój zwycięski śpiew, co rozbija lód rozpaczy i zwątpienia. Odważcie się, łabędzie: z niewoli, z niebytu prowadzi was w światy jasne gwiazdozbiór Liry, gdzie pieni się ocean kipiącego życia. 1928 * * * Pociemniał blask pozłot na dawnych baniach Jarosława, i słońce — jak wytarty złoty, i sława — jak gorzka niesława. Zapomniano święto zwycięstwa, wsiąkła pieczyńska krew, — zostały ślady ubogie: ruiny bramy i cerkwi. Stoję nad prochem wieków i myślę: przeszło potężne… I nagle chmara sygnałów niespodzianie rozrywa przyszłość. 1929 Lubce Kolesie W sercu róże i bez: niesie mi radość antena, przezroczystą, jak ciało meduz, lekką, jak mazurki Chopena. Wącham światło i dźwięk, słyszę, jak gra promienie, widzę: na cmentarzu mąk nowe wyrasta nasienie. O przodkowie minionych wieków, w muzykę zakochane dzieci, dla was ja całą duszę rozdarłem, skarby, najdroższe na świecie. W sercu róże i bez: niesie mi radość antena, przezroczystą, jak ciało meduz, lekką, jak mazurki Chopena. 1929 Na grobie Rudanskiego Majfetowi i Zerowowi Jak na Golgotę, szliśmy na grób, porzucony w dalekiej stronie. Ciężkie zejście i poszukiwania trudne wśród skał, jałowca i pyłu. Nareszcie widzimy: płytę pochyłą, rozbity nagrobek w gęstwinie, słowa na wpół zatarte, niejasne i napisów pustych ogromną siłę. Zaniedbany, osierocony proch! W obczyźnie, na dzikich cmentarzach siedzibę ma nasz bezdomny geniusz. Proobraz jego dni — Laokoon, a i śmierć jego w walce nieprzejednanej nie ukwieci laurem panteonu. 1930 Kijów Ty — perła w Włodzimierzowym gronie, oprawiona w szmaragd, gdzie każda ściana, jak Małgorzata w północnej koronie, płonie pięknością dziwnych olśnień. Leć w górę w radosnym dzwonie, potrząśnij czapkami barokowych bań, obudź się, patrz, jak prą czerwone konie, skacząc przez twoją płyciznę. Zbutwiały gronostajowe szaty, i szabla, i buńczuk, i buława. A ty… ty nieruchomy, jak ościeżnice. Schyliłeś się nad pergaminem minei, — ty nie żywa: ty — ścięta głowa na złotej tacy Salomei. 1930 Przekwitnie kwiecień Przekwitnie kwiecień, Przeszumi wiosna, I będzie ciche lato, Głębia jasna. W głębię zajrzy jesień, Posmuci się sama. I pod huczenie sosen Upadnie zima. Lecz dniom nie ma spokoju: Na wiosnę skruszeje śnieg, — Patrz — ścieżki znajome, Ślady od nóg. I znów kwitną czereśnie, I zielenieje łąka… Dzisiejsze, wczorajsze — Niezmienny krąg. I ja w tym kręgu z wami — Dusza jeszcze młoda: Spadam i podnoszę się, Jak Dnieprowa woda. 1930 Epitet wśród nich — jak plaga: urodzi się, gdzie i nie czekałeś, i tylko jamby oraz anapest po trochu zachowują ustawę. Narzekanie na epitet z przekorą, bo, jak u nikogo, u Draj-Chmary są one nadzwyczaj świeże. Choć natura ich tworzenia niewymyślna — koncentrat przymiotnika z rzeczownikiem. Dzień u niego skałooki, toltry okrągłopierśne, proso czerwonokite, kaczuszki czerwonogrzbiete, topola szerokolistna. A jeszcze śnieg barani, jak starodawny marmur, horyzont szklony, „motyl nieprędko skrzydlaty plącze się w powietrzu”. Nienaganna dokładność: właśnie tak — plącze się. Epitety Draj-Chmary nawracają do Mandelsztama, wielkiego mistrza niezużytych określeń. Zapowiadał się przecież poeta zmiennych ruchów duszy: Zastiela mgłą oczy (oczy pełne gwiazd) — i zrozumieć serce chce tajemnicę tajemnic. * * * Chwila — jak wiek. Bezgłosie, oto przysłuchaj się, nie oddychaj… Słyszysz radosne kwilenie niesamotnej duszy. Doświadczenie przebywania w obcojęzycznym środowisku, jak i czytanie chatajan, nie były daremne: to napisano w 1919 roku. Ale dusza nie interesowała nowej władzy. Akcentowanie na niej rozpatrywane było jako drobnomieszczański przeżytek i groziło katastrofą, co i stało się później. Zbiór „Prorosteń” kończy się dziwnym wierszem „Na wieś”. Choć poeta i zasłonił się w nim Leninem, finał jego jest tragiczny: Błyszczący śnieg, kłujący wiatr, myśli — naciągnięte druty. Dróg nie ma, jakby kto wytarł, — a trzeba iść! Wiersz datowany na 1925 r. Już w bliższym czasie opublikowanie go byłoby niemożliwe. Przelewanie się od symbolizmu do neoklasycyzmu nabrało akmeistycznej logizacji. Aluzje, symbole stały się niebezpieczne. Można przypuścić: jako poeta, któremu było ciasno w neoklasycznej szyneli, Draj-Chmara w perspektywie mógł powstać w jakości jeszcze nieznanej. Toż to on, który dzisiejsze i wczorajsze miał za „niezmienny krąg”, powiedział: I ja w tym kręgu z wami — dusza jeszcze młoda. Spadam i podnoszę się, Jak Dnieprowa woda. Od bólu słońce skurczyło się i więdnie, zanurzywszy się w bujną krew gorących ran, i w każdym sercu ostrze jataganu, i każde gardło ściska arkan. Hamujmy sól, co wypala policzki, połykajmy spazmy spopielałych warg, póki we mgle wyje bestia i póki wężowy świst pełznie na świeży zrąb! * * * Drwale, my stuletnie chaszcze przerąbujemy i mrok rwiemy w strzępy; niech z falangi wypada najlepszy — jej jeszcze mocniej wzmacnia cement! Zimowa bajka (Poranny Kijów za moim oknem) Biały szron, czarne narty, lodowych mistrzów karby… Co to — tundry srebrne wnętrza? Kto w jasny, błyszczący sód zakuł twoje wzgórza? Śpią wielorybów kamienne stosy, piana gejzerów obfita pada w jasny puch torosów, — tylko czarną, czarną kosę rozplata Arsenał.
Wszystko świadczy o tym, że nie zdążył wznieść się na wyżyny godne jego talentów. Ratował się przekładem. Przełożył „Wianek” M. Bahdanowicza. Była to pierwsza białoruska książka w Ukrainie. Marzył o antologii poezji francuskiej. Wśród tych, których tłumaczył: Baudelaire, Verlaine, Théodore de Banville, Gautier, Claudel, Leconte de Lisle, Mallarmé, Sully-Prudhomme. Draj-Chmara był świadomy swojego wyboru i powołania. Nieprzypadkowo tenże J. Ławrynenko nazwał go człowiekiem „odważnie wyrazistego duchowego narodowo-politycznego profilu”. Gejzer siwy, gejzer siny — to z jurt morsa dym, co wzlatuje rwie się i ginie: w nieruchomość pustyni on ruchomy sam-jeden… On, gwiaździsty, stanął w gałęziach. Żaglami ściele, gra, i okienne samorodki uczą tęczowo płonąć — czarodziejski krystalograf. Nagle wstał, miedziolicy, rozprostował swój krok ciężki — i już chodzi po świetlicy, ogląda moje półki, przeczyta książki. Znaczy, wata — tylko maska, a polarny krajobraz tylko sen, zimowa bajka. — Na mnie zimny hełm… — A czemuż, jak żar, twój widok? Znaczy, tam ogień pod lodem, znaczy, tam nie zasypia puls tętnic, rytmu dym, znaczy, chodzi pełnym chodem na Peczersku Arsenał. 1935 I znów zwęglonymi zapałkami na szarych murach szare dni znaczę, i bez końca depczę więzienny kamień, i tęsknoty piję do syta. Napiwszy się, zaprzęgam konie w szory i doganiam młode lata, lecę w dalekie błękitne przestrzenie, gdzie rozkwitała młodość złota. — Wróćcie, błagam, choć w gości! — Nie wrócimy! — krzyknęli z oddali. — Ja na kalinowym zapłakałem moście i znów zobaczyłem mury te smutne. I skrawek nieba, rozpięty na kratach, i niezmrużone oko w wizjerze… Nie, nie, na karych już nie grać: ja — w kamiennym, w kamiennym worku. 1937
Machine translation
Marija JAKUBOWSKA, kandydat nauk filologicznych, Lwów. Twórcze żniwa — jak na wczesnych zorzach przebyta droga kosiarza, który wyszedł o świcie i aż do południa prowadzi swój pachnący pokos. I porannym pokosem, i czarną skibą pola, i dojrzałymi żniwami, i rdestem przydomowego podwórka oddycha słowo Wasyla Heja, zakochanego w rodzinnej wołyńskiej ziemi tak, jak ptak zakochany w niebie. I kiedy badamy źródła twórczości pisarza, to widzimy, czujemy, że oddech rodzinnego kraju (a to dla lirycznego bohatera poety alfa i omega bytu) staje się tą filozoficzną podstawą, która jednoczy wszystkie poetyckie i prozatorskie tematy jego dorobku. Ten dorobek godny jest szacunku i czytelniczej uwagi. Napisano i wydano około trzydziestu książek poezji, prozy, publicystyki. Szczerym przejęciem się losem ukraińskości, stanem języka ojczystego przesiąknięte są książki „Przy świetle siwej rosy”, „Komu trudna nauka języka ojczystego?”, „Wyzwalajmy się od złego”. W poemacie „Podrąbane drzewo rodu”, gdzie z punktu widzenia współczesności przemyślano tragizm rodziny autora, wywiezionej w 1947 roku na Sybir, spowiedź lirycznego bohatera również nabiera palącej ostrości. Sądny dzień nie nastał jeszcze, lecz mówić prawdę Już pora przed obrazem nowo narodzonych dni. Ja przyjmuję winę za grzechy — nie za zdradę, I wilkołakiem dziś nie trzeba stawać mi. A spojrzysz wokoło — jedni tylko bohaterowie Biją natchnienie pokłony w świątyni — cuda! Kto więc wtedy skradał się jako donosiciel za mną I za grosz Ukrainę i przyjaciół swoich sprzedawał? Estetyka twórczości poetyckiej Wasyla Heja bazuje na prawdzie i konkretach życia. Ciepło rodzinnego domu, szacunek dla człowieka pracy, silna więź rodowodu, błogosławieństwo wiary i duchowości — to daleko niepełna lista kluczowych tematów i problemów, które z książki na książkę stają się wyraźniejsze oraz bardziej szczegółowo i obrazowo przemyślane. Od „Prawa wierności” (pierwszy zbiór autora), „Skrzydeł Świtezi”, „Źródeł”, „Kropel na liście”, „Lesinego kadłuba” do „Gwiazdy z krynicznej wody” i „Wielkanocnego świtania” obserwujemy dążenie autora do połączenia osobistych uczuć i wrażeń z niepokojami Kraju. Szczególnej wyrazistości nabiera temat ekologiczny. Osuszyli, wypili, stoczyli Krew Polesia z rzek jego i dolin, I od pragnienia pękają żyły, Martwy duch sączy się z głębin. Czytając wiersze „Kalina i cenzura”, „Boże światło brzóz”, „Bory umierają przed czasem”, „Rany kraju leczy leszczyna”, „Święte jeziora” (a jest ich na Wołyniu aż dziesięć), razem z autorem przejmujesz się światłem pamięci o zniszczonym w powojniu brzozowym gaju przy rodzinnym domu przyszłego poety, czujesz ból zranionej naturalnej urody ziemi. Białolice siostrzyczki, wiosną w gaju Nie, nie łez waszych krople, a światło ja piję, Piję za to, by ród wasz w radości rósł, Piję za dusze poległych zimą brzóz. Jednocześnie autor nie zagania siebie i czytelnika w ślepą uliczkę, otwiera przestrzeń dla olśnienia i utwierdzenia wiary w dobro. Wiara i wierność w twórczości Wasyla Heja występują jako ta Boża łaska, bez której nie do pomyślenia jest świat sztuki w ogóle, a słowa artystycznego w szczególności. Stąd w twórczej estetyce artysty pokrewieństwo z tradycją literacką, gdzie „łupanie skały” przez „chłopskich synów” jest podstawą narodowego, państwowego bytu, bo nieodłączną częścią ich artystycznego myślenia jest poszukiwanie prawdy i sprawiedliwości. Wyznaczającą cechą prawdziwego twórczego talentu jest umiejętność słyszenia głosu czasu, głosu historii. Jasną stronę historii walki o wolność i niepodległość Ukrainy Wasyl Hej naświetlił w powieści „Jawornik”. Po raz pierwszy wydrukowana w 1995 roku w czasopiśmie „Witchyzna”, powieść została wyróżniona nagrodą literacką im. A. Hołowki. W tym utworze autor z dokumentalną wiarygodnością, artystycznie przekonująco i prawdziwie pokazał heroizm i poświęcenie żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Okrucieństwo, antyludzkość bolszewicko-stalinowskiego reżimu w czasach powojennych odzwierciedlone są w powieści „Głos po dąbrowie”, która wraz z innymi utworami weszła do książki W. Heja „Wicher w dojrzałym życie”. W jakimkolwiek gatunku pracowałby pisarz, pozostaje on poetą — sposobem myślenia, stylem i tą graniczną szczerością, za którą kryje się początek i trwanie losu z jego nieobojętnością, moralnym ciężarem „za wszystko odpowiadać w tym życiu”. Przy tej jubileuszowej okazji chyba nie będzie zbyteczne powiedzieć też o tym, że Wasyl Hej większą część przebytej drogi życiowej oddał organizacji procesu literackiego na Wołyniu. Jeszcze pracując w gazecie rejonowej w Lubomlu, zgrupował literackie początki w stowarzyszenie literackie „Fale Świtezi”, które działa do dziś. Dziewiętnaście lat był kierownikiem obwodowego studia literackiego „Lesin kadłub”, którego aktywni uczestnicy z czasem stanowili podstawę organizacji związkowej. Wiele wysiłku włożył w to, aby organizacja pisarska Wołynia, którą kierował przez 17 lat, stała się inicjatywnym ośrodkiem twórczego i społecznego życia. Wydanie almanachu „Świteź”, ustanowienie literacko-artystycznej nagrody imienia Agatangela Krymskiego, przeprowadzenie święta poetyckiego „Pieśń lasu” w Lesinym uroczysku Neczymne, stworzenie rady wydawniczej dla finansowego wsparcia spraw wydawniczych — we wszystkich tych dobrych sprawach jest inicjatywa i twórcza energia Wasyla Heja. Pisząc te wersy, jakbym razem z autorem-ziomkiem jeszcze raz przeszła wołyńskimi drogami i ścieżkami, gdzie pomiędzy krzakami jeżyn, brzozowymi gajami i dąbrowami rozsypane są paciorki myśli, wersy poezji i prozy Wasyla Heja — dziennikarza, redaktora literackiego, proświcianina, pisarza rodzinnego wołyńskiego kraju.
Machine translation
The start of this text may be incomplete — check the original page
utwory zebrane w działach „W przyszłość i przeszłość…”, „W niebiańską chwilę”. Z ciekawą retrospektywą, oryginalną pod względem treści i zamysłu, autor występuje w dziale książki o metaforycznym tytule „Miodowe pokosy”. Liryczny bohater Ołeksandra Bakumenki to człowiek o niespokojnym usposobieniu, który żyje „oczekiwaniem i troskami”, ostro reaguje na wszelkie odstępstwa od norm ogólnoludzkiej moralności. Zostało to jasno i przekonująco odzwierciedlone w poemacie „Czterdzieści siedem”. Liczba, wyniesiona do tytułu utworu, wskazuje na liczbę ludności Ukrainy w czasie napisania poematu (obecnie liczba ludności jest o półtora miliona mniejsza). Ta prawda obiektywnej oceny przebiegu wydarzeń w skali całego kraju, przekazana środkami artystycznego słowa, pociąga także w liro-epickim utworze Ołeksandra Bakumenki. Jego poemat jest utworem satyrycznym, demaskatorskim, z wyraźnie zaznaczonym autorskim stanowiskiem. Epigrafami do każdego rozdziału poematu wzięto wersy z Hymnu Państwowego Ukrainy na wiersz Pawła Czubynśkoho, co wzmacnia polemiczność wyrażonych myśli. Напутство — rady, życzenia doświadczonego, mądrego człowieka dla obecnych i przyszłych pokoleń. Oto takie właśnie jest poetyckie „Напутство” współczesnego ukraińskiego pisarza Ołeksandra Bakumenki: Przyjaciołom moim szczerym życzę dobra, w dobrych sprawach życzę wam powodzenia, niekończącego się atramentu, złotego pióra w miłości, jak gorące słońce. Życzę wam dróg, które nie znają końca, na pustyniach, na morzach i na lądzie. Niech zdrowe będą wrażliwe serca! Niech radują się życiu jasne dusze!
Machine translation
Książki Ołeksandra Bakumenki zostały uhonorowane Ogólnoukraińską Nagrodą Literacko-Artystyczną im. Iwana Nechuja-Lewyckiego, międzynarodowymi nagrodami literackimi im. Konstantina Symonowa i im. Ołeksandra Fadiejewa (Rosja) oraz nagrodą literacką „Gałąź Złotego Kasztana” (Ukraina). Latem 2011 roku w kijowskim wydawnictwie „Alterpres” ukazał się nowy tom poetycki Ołeksandra Bakumenki „Na drogę”, za który autor otrzymał Ogólnoukraińską Nagrodę Literacką im. Ołeksandra Oleśa. Warto dodać, że właśnie lirycznym tomem „Na drogę” otwiera się nowa seria wydawnicza „Biblioteka współczesnej poezji”.
We wstępie do tomu znany poeta Mykoła Syngajiwski zaznaczył, że „w poezji Ołeksandra Bakumenki widać nie tylko obraz jego lirycznego autobiograficznego bohatera, ale także bogaty świat duchowy i charakter człowieka. Wymagający i surowy wobec własnej twórczości pisarz wiele i wytrwale pracuje nad jakością swojego słowa. Autor potrafi mówić swoistym, serdecznie wzruszonym głosem, który łatwo wyróżnia się w różnogłosie współczesnych poetów swoją życzliwą barwą. Czuć dobry poetycki smak Ołeksandra, a na współczesnym tle wspaniale jest to, że ma on własny poetycki charakter pisma, którego podłożem jest twórcze dziedzictwo poprzedników oraz motywy najnowszej myśli narodowo-świadomej”.
Szczególnie zaś ta serdeczna wzruszoność Ołeksandra Bakumenki jest odczuwalna w dziale „Wieczny głos”. Jakąż przejmującą synowską miłością przeniknięte są tryptyki o ojcu i o matce! Znów pierwsze w promieniach rosy, ciepły marzec, ciepła zima, pod oknem zakwitły morele, przypomniały, że ojca nie ma… („Ojcowski ogród”).
Jak malinowy, daleki dzwon, dolatuje wieczny głos matki. Tysiącami nieustannych dni wieczność rozciągnęła się między nami. („Malinowy dzwon”) Różnorodnością gatunkową i tematyczną, artystyczną dojrzałością przyciągają
Machine translation
Continued from an earlier page — page fragment
skarbnicę duchową Świętego Prawosławia, Połtawska Rada Eparchialna UKP Patriarchatu Kijowskiego ustanowiła Eparchialną nagrodę imienia świętego Paisiusza Wielczkowskiego UKP Patriarchatu Kijowskiego. Nagrodę Eparchialną Połtawską w nominacjach „Duchowe odrodzenie”, „Literatura. Sztuka. Nauka”, „Działalność społeczna” przyznaje się corocznie poszczególnym osobom, zespołom, organizacjom i instytucjom za znaczący wkład w sprawę odrodzenia Cerkwi Ukraińskiej, utworzenie Jednej Miejscowej Cerkwi Prawosławnej, umacnianie ukraińskiej państwowości, wzmacnianie ukraińskiej duchowości, za wybitne osiągnięcia w sferze duchowej prawosławia, w dziedzinie literatury, literaturoznawstwa, publicystyki, religioznawstwa, malarstwa sakralnego, ikonopisu, malarstwa, muzyki, architektury, rzeźby, grafiki, twórczości ludowej i innych rodzajów sztuki, a także za aktywną postawę narodowo-państwową.
Kandydatury do otrzymania nagrody mają prawo zgłaszać eparchialne rady UKP Patriarchatu Kijowskiego, wspólnoty religijne, instytucje naukowe, zakłady oświatowe, kulturalne i inne, związki społeczne, związki twórcze.
Nagroda może być przyznana pośmiertnie.
Propozycje zgłoszenia kandydatur do otrzymania nagrody corocznie przesyła się Komisji ds. przyznawania nagrody imienia świętego Paisiusza Wielczkowskiego od 1 września do 31 października.
Do otrzymania nagrody składa się: list z prośbą o przyznanie nagrody, notę biograficzną kandydata, charakterystykę działalności i dorobku twórczego pretendenta (zgodnie z nominacją).
Materiały przesyła się na adres: Sobornyj majdan 1, Połtawa, 36020.
Nagrodę wręcza się corocznie 28 listopada, w dniu pamięci świętego Paisiusza Wielczkowskiego, w uroczystej oprawie. Osobom uhonorowanym nagrodą nadaje się tytuł „Laureat nagrody imienia świętego Paisiusza Wielczkowskiego” z wręczeniem dyplomu i ikony świętego.
Machine translation
Świętobliwy Paisjusz (Piotr Iwanowycz Wieliczkowski; 21.12.1722, m. Połtawa — 15/28.11.1794, Monaster Neamț, Mołdawia) — prawosławny działacz cerkiewny. Syn protoprezbitera. Po ukończeniu szkoły parafialnej w latach 1735—1739 uczył się w Akademii Kijowskiej. W wieku 17 lat został posłusznikiem monasteru lubeckiego, postrzyżyny zakonne pod imieniem Parteniusza przyjął w 1741 r. w monasterze św. Mikołaja w Medwedówce. Po niedługim pobycie w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie udał się do Mołdawii (Wołoszczyzny), gdzie rozpoczął życie pustelnika w skicie Treisteni, a następnie w górskim skicie Cârnul. W 1746 r. przeniósł się na świętą górę Athos i odosobnił się na pustyni. W 1750 r. przyjął małą schimę ze zmianą imienia na Paisjusz. Zgromadziwszy wokół siebie kilku mnichów, w 1758 r. założył w monasterze Pantokrator skit św. Eliasza i został wyświęcony na hieromnicha. Po 17-letnim pobycie na Athosie powrócił do Mołdawii, gdzie w 1763 r. został przełożonym monasteru św. Ducha w Dragomirnie, przyjmując wielką schimę. Dla swojej braci ułożył statut według zasad świętego Bazylego Wielkiego. W 1774 r. otrzymał w zarząd monaster Seku pod wezwaniem Ścięcia Głowy Jana Chrzciciela. W 1779 r. przeniósł się do monasteru Neamț, gdzie w 1790 r. przyjął godność archimandryty i tamże spoczął w 72. roku życia. Pochowany w soborze Wniebowstąpienia Pańskiego. Surowe życie klasztorne, miłość do edukacji duchowej i twórczość literacka uczyniły imię świętego Paisjusza znanym w świecie prawosławnym. Jego liczne przekłady świętych ksiąg przez długi czas były jedynymi w literaturze ojczystej. Uczniowie świętobliwego Paisjusza na prawosławnym Wschodzie założyli ponad 100 monasterów, wśród nich pustelnie Sofroniewską, Glińską i Optyńską. Podstawą nauczania świętego Paisjusza jest „rozumna, czyli wewnętrzna, modlitwa”, którą nazywał gorącym zwróceniem się do imienia Chrystusa, rozmową płynącą z głębi serca. Za swoje życie pełne poświęcenia świętobliwy Paisjusz został w 1988 r. kanonizowany przez Cerkiew Prawosławną. Święty Paisjusz nigdy nie zapominał o ojczyźnie, lubił podkreślać swoje ukraińskie pochodzenie, nazywał siebie „Rodzimcem Połtawskim”. W 2012 roku przypada 290. rocznica urodzin świętobliwego Paisjusza Wieliczkowskiego. Biorąc pod uwagę tę datę, a przede wszystkim wkład sławnego rodaka w duchowość... Zoja HOŁOTA, Kijowska Organizacja Miejska Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Trwają uroczystości poświęcone 75. rocznicy urodzin Mykoły Winhranowskiego — wielkiego ukraińskiego poety-szestdziesiątnika, prozaika, aktora, reżysera filmowego, laureata Państwowej Nagrody USRR im. T. G. Szewczenki z 1984 roku. Otóż niedawno w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbył się konkurs wśród studentów Kijowa i obwodu na najlepsze wykonanie poezji Mykoły Winhranowskiego. Organizatorzy konkursu — Fundacja Charytatywna im. Mykoły Winhranowskiego, Kijowska Organizacja Miejska Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. A zatem pierwsze słowo należy do niego, autora. Na ekranie kadry ze znanego filmu „On!” Gurama Petriaszwilego, a dalej brzmi poezja: z temperamentem, wzruszająco, szczerze. Ze studenckich ust płynie słowo, wypełnione miłością do autora, pragnieniem zrozumienia i poczucia go. Brzmi i płynie, wypełniając serca wszystkich obecnych. Energetyka poezji Winhranowskiego jest potężna, świetlista. I wielu wykonawcom udało się ją poczuć i przekazać. Uczestnicy konkursu — studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Bohomolca, Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Budownictwa i Architektury, Przemysłowo-Ekonomicznego Kolegium Narodowego Uniwersytetu Lotniczego, a także studenci z placówek edukacyjnych Białej Cerkwi. Autorytatywne jury w składzie znanych pisarzy, muzealników i działaczy „Proświty” — Petra Zasenkę, Anatolija Kaczana, Natalkę Pokład, Hałynę Sorokę, Zoję Hołotę, któremu przewodniczył ludowy artysta Ukrainy, poeta i działacz społeczny Ołeksandr Bystruszkin, wymagająco oceniało występy wykonawców. Szczególnie mistrzowsko brzmiały wiersze Mykoły Winhranowskiego w wykonaniu Ołeha Kołesnyka (m. Biała Cerkiew), Kateryny Jakymenko (m. Kijów), Andrija Kandyby oraz Juliji Chanowej (m. Biała Cerkiew). Sympatię widzów zdobyła najmłodsza uczestniczka konkursu — Diana Laszenko (m. Biała Cerkiew).
Machine translation
M. KOZAK, Lwów
Z okazji 130. rocznicy urodzin Iwana Ohijenki (metropolity Ilariona) wydawnictwo „Kobzar” we Lwowie w 2011 roku wydało książkę „Nasz krewny Iwan Ohijenko” – wspomnienia Wiry Ohijenko, mieszkającej we Lwowie. Jej ojciec, Wasyl Fedorowycz Ohijenko, był siostrzeńcem Iwana Ohijenki, a matka, Motria Andriiwna Lytwynczuk, była kuzynką żony Iwana Ohijenki, Domeniki Danyliwny Lytwynczuk. Książka ukazała się dzięki dobroczynności i hojności lwowskiej poetki i naukowca Lidii Szewelo (L. S. Chudasz). Lidia Serhijiwna od wielu lat aktywnie współpracuje z Proświtą Halickiego rejonu m. Lwowa. Hojnie udostępnia swoje zbiory poetyckie proświtianom z innych obwodów Ukrainy podczas naszych corocznych wypraw krajoznawczych po Ukrainie. Z wdzięcznością wykorzystujemy okazję, by zapoznać proświtian, a zwłaszcza młodzież z innych obwodów, z patriotyczną poezją Lidii Szewelo.
We własnym posłowiu do książki „Nasz krewny Iwan Ohijenko” Wira Ohijenko pisze:
Sponsorem książki „Nasz krewny Iwan Ohijenko” jest Lidia Szewelo.
Lidia Serhijiwna urodziła się 15 lutego 1927 roku w Dubrowicy w obwodzie rówieńskim, jest kandydatką nauk pedagogicznych, docentem, literaturoznawcą. W 2006 roku wydawnictwo „Kobzar” we Lwowie wydało „Wybrane”, tom pierwszy, do którego weszły wiersze z tomików poetyckich Lidii Szewelo: „Rosinka” (1985), „Dziki Kraj – Polesie” (1990), „Z poetyckiego dziennika” (1990), „Z ludowych źródeł” (1992), „Spowiedź duszy” (1996–1997), „Nierozdzielne” (1999), „Kwiatostan” (2004), „Zorza na niebie zajaśniała” (2006). Do księgi „Wybrane”, tom drugi, weszły wybrane wiersze ze zbiorów „Tajemnica bogini Flory” (1995), „Barwny cud naszej ziemi” (2001), śpiewnik „Głosy roślin” (2003) oraz trzy scenariusze widowisk teatralnych: „Lecznicze zioła szemrzą”, „Topolenka, jej przyjaciele – obrońcy w chorobie” i „Rodzina warzyw nie zna sobie równych” (1993), wydane przez Ministerstwo Kultury Ukrainy.
W 2007 roku w wydawnictwie „Kobzar” ukazał się „Biobibliograficzny wskaźnik” Lidii Serhijiwny Chudasz. W 2011 roku – dwunasty tomik poetycki „Różnobarwność”, a także książka o życiu i twórczości ukraińskiego poety z Chicago Oleksy Dariana „Pochodnia inspiruje do twórczości”. W 2011 roku w wydawnictwie „Kobzar” ukazała się książka „Listy znanych osobistości i miłośników twórczości Lidii Szewelo” (L. S. Chudasz).
Lidia Serhijiwna Chudasz jest badaczką twórczości I. Franki. Wydano drukiem jej dwie monografie: „Nauczanie powieści »Borysław się śmieje« w szkole” (1957) oraz „Nauczanie twórczości Iwana Franki w szkole” (1962). Decyzją jury Ukraińskiego Stowarzyszenia Pisarzy z 12 lutego 2002 roku została uhonorowana medalem i dyplomem laureatki literackiej nagrody „Gałązka złotego kasztana”. Komitet ds. nagrody im. Iwana Ohijenki przyznał Lidii Serhijiwnie Chudasz (Szewelo) Nagrodę Ohijenkowską w 2008 roku w dziedzinie działalności społecznej, politycznej i duchowej.
15 lutego, w święto Ofiarowania Pańskiego, Lidia Serhijiwna skończyła 85 lat. Życzymy jej dobrego zdrowia, optymizmu, twórczej weny. Niech Pani ręka nie zmęczy się trzymaniem poetyckiego pióra, a Pani utwory niech jeszcze przez wiele lat radują miłośników poetyckiego słowa.
Na zdrowie!
Machine translation
Od dzisiaj rozpoczyna się coroczny ogólnoukraiński konkurs literacki na najlepsze wykonanie poezji Mykoły Winhranowskiego, właśnie w ramach tego projektu odbyła się pierwsza runda eliminacyjna. Uczestników konkursu witali wiceprezes fundacji im. Winhranowskiego Ksenija Hołota oraz dyrektor generalna Państwowego Muzeum Literatury Hałyna Soroka. Wspomnieniami o Mykole Winhranowskim i jego wysokim kunszcie wykonawczym podzielili się z obecnymi pisarze-współcześni poety, ci, którym udało się z nim obcować za życia. Jeszcze długo dyskutowano o twórczości Mykoły Winhranowskiego, który w odległych latach 60. ubiegłego wieku niczym błogosławiony wir wtargnął do ukraińskiej literatury i przez całe życie niósł wysoki duch ukraińskości, wpisując do narodowego skarbca kultury swój główny dorobek — uświęcone miłością i bólem Słowo. Szkolny korytarz wystylizowany na wiejską ulicę początku XX wieku: wejście do klasy pod słomianą strzechą, na ścianach płot z wikliny i kwiaty. Tak każdego dnia wita swoich uczniów Gimnazjum Rejonowe w Makarowie na Kijowszczyźnie. A ponadto od wielu lat działa tu samorząd uczniowski pod nazwą „Dziecięca Proświta”. Zdjęcie Jewhena BUKETA
Machine translation
Continued from an earlier page — page fragment
dziecka, w szczególności kołysanki, wyliczanki, rymowanki. Przecież obecnie dzieci śpiewają dorosłe piosenki o miłości (w najlepszym przypadku), które nie niosą ze sobą nic jasnego. Osobno przedstawiono pieśni rodzinno-obyczajowe, liryczne i pozaobrzędowe, a także czumackie, kozackie i strzeleckie. Do zbioru wchodzą piosenki autorskie, w szczególności z repertuaru trio „Zoloti kliuchi”, pieśni do słów A. Demydenki, W. Iwanyszyna, T. Petrynenki i innych. Końcowym akordem zbiornika są dwie pieśni pochwalne „Mnohaja lita”. — Odbyły się dwie prezentacje zbioru w radiu z Hałyną Babij i Kateryną Bożko. W tym roku planuję wznowić moją pierwszą książkę „Ukraińska twórczość pieśni ludowej w ukrainoznawstwie” — podzieliła się swoimi planami autorka.
Machine translation
Ulana WOLIKOWSKA
— Miłość do ukraińskiej pieśni mam od dzieciństwa: matka i ojciec śpiewali, babcia uczyła pieśni ludowych. Pierwszą pieśnią, która zapadła w duszę od małego i pozostała ulubioną, jest „Iz-za hory krem’janoji holuby litajut’”. A pomysł stworzenia śpiewnika zrodził się przypadkowo. Jakieś 5–6 lat temu przyszły do mnie dzieci kolędnicy — wspomina pani Walentyna. — Zaśpiewały tylko jedną kolędę „Kolad, kolad, koladnycia”… Poradziłam im, żeby nauczyły się kilku normalnych kolęd i przyszły do mnie w przyszłym roku. Tak też zrobiły. Właśnie dlatego, że współczesne dzieci rzeczywiście nie znają kolęd, zapragnęłam stworzyć śpiewnik dla dzieci i dorosłych. W Domu Nauczyciela prowadziłam grupę pieśni ukraińskiej „Czumaćki dity”, która istniała około dziesięciu lat. Z rodzicami i dziećmi codziennie odkrywaliśmy dla siebie świat pieśni. Przede wszystkim krąg kalendarzowo-obrzędowy, zakodowane modlitwy, które potem stały się pieśniami ludowymi. O. Potebnia w swoich pracach zaznaczał, że kolędy sięgają w głąb wieków. Dlatego wszystkie przedchrześcijańskie kolędy niosą wizję światopoglądu człowieka. Tam rzeczywiście zakodowane są symbole. Naukowcy zaznaczają, że ludzie żyli od kolędy do kolędy. To było najważniejsze święto — Narodzenie Słońca. Zbiór zbudowany jest na podstawie cyklu kalendarzowo-obrzędowego, który rozpoczyna się od Kolędy. Tutaj każda pieśń ma swoją tak zwaną paszportyzację. Co ważne — zachowano autentyczność utworów. Przed każdym gatunkiem znajduje się krótki komentarz, który daje wyobrażenie o tym, jaką rolę odgrywały pieśni obrzędowe w corocznych świątecznych widowiskach, jak one przebiegały; autorka podaje również klasyfikację pieśni. W książce jest wiele ilustracji — obrazy mistrzów ludowych, w szczególności Natalii Rajenko, Iryny Sardak, Ołeksandra Nepomenka, Marii Tomen, Kateryny Biłokur i innych. Książkę zdobi ornament z ręcznika Ołeny Teliżenko. Opracowująca zbiór Walentyna Korotia-Kowalska podkreśla, że pieśń obrzędowa, odtwarzając wewnętrzne życie człowieka, powinna rozbrzmiewać nie ze sceny, a bezpośrednio w obrzędzie. Niewiarygodnym bogactwem wydania jest to, że autorka podaje nuty do utworów. Książka zbudowana jest w zadziwiający sposób: opierając się na zbiorze, można łatwo opracować scenariusz tego czy innego święta kręgu kalendarzowo-obrzędowego. Dobierając pieśni obrzędowe cyklu zimowego, pani Walentyna przedstawiła zarówno przedchrześcijańskie kolędy kosmogoniczne i filozoficzne, jak i kolędy okresu chrześcijańskiego. Symbolika szczedriwek ma elementy magii agrarnej, czyli przygotowania do rolnictwa. Ponieważ Nowy Rok kiedyś rozpoczynał się w marcu, szczedriwki zwiastują jego narodziny.
Szczególną uwagę autorka poświęciła cyklowi wiosennemu. — Wesnianki to jeden z moich najbardziej ulubionych gatunków — opowiada pani Walentyna. — Radość, że przyroda się odnawia, brzmi w każdej wesniance. Dobrałam wiosenne drobne pieśni, zaklinania, kiedy dzieci wierzyły, że ta pora roku przyjdzie i coś zmieni się w przyrodzie, w ich życiu. Bardzo wiele wesnianek przyniósł mi Wasyl Trilis. Swego czasu ciekawy śpiewnik na jakieś 500 stron dała mi swatowa. Był obszyty płótnem z wyhaftowanym ściegiem płaskim drzewem życia. Był w połowie z wyrwanymi stronami, a na końcu napis — „Rysunki kołchoźnicy takiej a takiej…”. Krąg kalendarzowo-obrzędowy kończy się pieśniami okresu jesiennego, gdzie przedstawiono głównie pieśni żniwne. Nie pominęła uwagą Walentyna Korotia-Kowalska także obrzędu weselnego oraz pieśni wychowawczych.
Współczesne dziecko, idąc do pierwszej klasy, w większości włada komputerem, zna minimum języka angielskiego, ale niestety nie przypomni sobie ukraińskiej bajki ludowej, pieśni. Folklor każdego narodu kształtuje światopogląd, zakłada podstawy duchowości, miłości do otaczającego świata… Ukraińska pieśń ludowa żyje przez wieki i buduje się według naturalnych praw wszechświata. A nasze dzieci są w rzeczywistości zdezorientowane, bo w ich duchowym świecie nie ma miejsca na żywe piękno jako pierwotny dar. W moje ręce trafił zbiór pieśni ludowych, kalendarzowo-obrzędowych i autorskich „Pisennyj swit ukrajinoznawstwa”, który opracowała ludowa artystka Ukrainy Walentyna KOROTIA-KOWALSKA.
Machine translation
Instytut Ukrainoznawstwa imienia I. Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy ma sześćdziesiąt lat. Jest to jedyna na Ukrainie (poza Kijowem) akademicka placówka naukowo-badawcza o interdyscyplinarnym profilu humanistycznym. Założony w 1951 roku jako Instytut Nauk Społecznych Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Na życzenie zespołu i przy wsparciu Oddziału Historii, Filozofii i Prawa, Prezydium Narodowej Akademii Nauk Ukrainy postanowieniem z dnia 20 stycznia 1993 roku doprecyzowało profil Instytutu i zmieniło jego nazwę na Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. O jego pracy porozmawiamy z dyrektorem Instytutu, doktorem nauk historycznych Mykołą Łytwynem. — Panie Mykoło, czym zajmuje się Instytut Ukrainoznawstwa imienia Iwana Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy obecnie? Ilu ma Pan pracowników? — Jest to wieloprofilowy instytut o kierunku humanistycznym, który kompleksowo bada historię i kulturę narodu ukraińskiego w kontekście ogólnoeuropejskim i światowym. Te interdyscyplinarne zadania realizują następujące działy: archeologii (kierownik Ołeksandr Sytnyk), historii średniowiecza (Wołodymyr Ołeksandrowycz), historii nowożytnej (Feodosij Steblij), historii najnowszej (Iwan Pater), Centrum Badań Stosunków Ukraińsko-Polskich (Mykoła Łytwyn), a także działy języka ukraińskiego (Natalija Chobzej) oraz literatury ukraińskiej (Jarosława Melnyk). Iwan Krypiakewycz był jednym z fundatorów tego instytutu, a akademik Jarosław Isajewycz później zainicjował przemianowanie Instytutu na Instytut Ukrainoznawstwa imienia I. Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Rozumiem, że dla przeciętnego czytelnika nazwa placówki naukowej nie jest aż tak ważna, ale mimo wszystko nowa nazwa jest bliższa ukraińskiej istocie. U nas pracuje 99 osób, wśród nich 69 to naukowcy, w tym 11 doktorów i 39 kandydatów nauk, 9 aspirantów i jeden doktorant. — Jakie procesy i zjawiska bada Instytut, czy ma Pan osiągnięcia? — Instytut nastawiony jest na kompleksowe interdyscyplinarne badanie tych szczególnych zjawisk historyczno-kulturowych, procesów społeczno-politycznych i tworów państwowych na zachodnich ziemiach Ukrainy, które na pewnym etapie miały decydujący wpływ na ogólnoukraiński rozwój historyczny. Są to kultury archeologiczne Podkarpacia i Wołynia; państwo halicko-wołyńskie; życie społeczno-polityczne i odrodzenie narodowe Ukraińców w składzie Imperium Austro-Węgierskiego; walka narodowowyzwoleńcza i antyradziecki ruch oporu na ziemiach zachodnioukraińskich w XX wieku; transformacje społeczno-polityczne, kulturowe i etnokonfesyjne w społeczeństwie końca XX – początku XXI wieku. W ostatnich latach rozpoczęto systematyczne studia nad doświadczeniem historycznym stosunków ukraińsko-polskich epoki nowożytnej. Główne osiągnięcia twórcze zespołu ostatnich lat zostały podsumowane w następujących publikacjach: „Historia kultury ukraińskiej”, t. 2. XIII–XVII w.; „Historia Ukrainy” (cztery wydania); „Historia Lwowa” w 3 tomach; wielotomowy „Słownik języka ukraińskiego XVI – pierwszej połowy XVII w.” (ukazało się 15 tomów); trzytomowy „Atlas języka ukraińskiego”, wyróżniony Państwową Nagrodą Ukrainy; wielotomowy zbiór tematyczny „Ukraina: dziedzictwo kulturowe; świadomość narodowa, państwowość” (opublikowano 20 wydań); cykl prac o historii i kulturze Księstwa Halicko-Wołyńskiego; działalność OUN i UPA; ruch dysydencki; studia literaturoznawcze, badania nad Szaszkewyczem i Franką; zbiory naukowe działów Instytutu „Materiały i badania archeologów Podkarpacia i Wołynia”, „Epoka książęca: historia i kultura”, „Ukraina–Polska: dziedzictwo historyczne i świadomość społeczna”.
„Ukraińska leksyka historyczna i dialektalna”, „Etiudy ukraińsko-węgierskie”. Instytut jako pierwszy spośród akademickich placówek Ukrainy zorganizował dział naukowo-wydawniczy, wprowadził wydawanie corocznych biuletynów informacyjnych, druk bibliografii prac zespołu pracowników Instytutu. — Wiadomo, że w Instytucie stworzono unikalną ukrainoznawczą szkołę badań historyczno-kulturoznawczych. — Tutaj ściśle współpracują działy archeologii, historii średniowiecza, języka ukraińskiego oraz literatury ukraińskiej w zakresie badania Księstwa Halicko-Wołyńskiego oraz kultury wczesnonowożytnej epoki regionu karpackiego. Konstruktywna współpraca historyków, lingwistów i literaturoznawców dotycząca rekonstrukcji odrodzenia narodowo-kulturowego w Galicji w XIX—XX w., procesów wielokulturowości na zachodnim pograniczu Ukrainy. Fundator tej szkoły, akademik Jarosław Isajewycz (który niedawno odszedł od nas do wieczności), nalegał, by badać kulturę w całościowym związku z procesami społeczno-politycznymi. — Czy może Pan wymienić jakąś pracę spośród tych, które najlepiej charakteryzują szkołę akademika J. Isajewycza? — To drugi tom 5-tomowej „Historii kultury ukraińskiej”, który ujrzał światło dzienne pod redakcją J. Isajewycza w 2001 roku. Naukowiec podkreślał, że przedmiotu kultury nie można ograniczyć jedynie do dzieł artystycznych czy literackich, a tak zwaną „kulturę elitarną” należy rozpatrywać w powiązaniu z ludową. Jarosław Isajewycz podkreślał, że to właśnie kultura jest gwarancją zachowania wspólnot etnicznych i narodowych. Jednocześnie nasze dziedzictwo kulturowe może stać się podstawą integracji Ukrainy z kulturą europejską i światową. — Czy w Instytucie należałoby przede wszystkim badać wszystko, co dotyczy państwa halicko-wołyńskiego? — Naukowcy naszego Instytutu kompleksowo badają powstawanie i rozwój państwa halicko-wołyńskiego drugiej połowy XIII—XIV wieku właśnie na bazie źródeł łacińskojęzycznych. Chodzi o kroniki, w szczególności pochodzenia niemieckiego, gdzie wspominani są Lew Daniłowicz i jego następcy, gdzie mowa o udziale ruskich książąt w walce o polski, węgierski i austriacki tron, rywalizacji Przemyślidów z Habsburgami, wyprawach Nogaja do Europy, setkach imion osób związanych z Rusią w węgierskich, teutońskich i innych aktach, rozproszonych po niemieckich, węgierskich i słowackich archiwach, na które wcześniej praktycznie nie zwracano uwagi. — A jak radzą sobie Wasi naukowcy przy badaniu historii XIX wieku? — Musimy wyjaśnić mechanizmy nowożytnego ukraińskiego narodotwórstwa, kształtowania idei jedności podzielonych granicami państwowymi ziem ukraińskich, wpływu na społeczeństwo wyzwań nowego czasu, w szczególności — ideologii liberalizmu, narodowej demokracji i nacjonalizmu, demokratyzacji ustroju państwowego oraz praktyk konstytucyjno-parlamentarnych, treści pojęć masowych ruchów społecznych, aktywności obywatelskiej itd. — Jak Instytut będzie odzwierciedlał współczesność Ukrainy? — Planujemy stworzyć Centrum Badań Historii Współczesnej i Polityki, gdzie badalibyśmy takie problemy, jak Ukraina i procesy eurointegracyjne na obszarze poradzieckim, geopolityczny wymiar procesów migracyjnych na Ukrainie, procesy konsolidacyjne i destrukcyjne w ukraińskim politycznym środowisku, elita polityczna i społeczeństwo obywatelskie, ukraiński parlamentaryzm, czynnik regionalny w narodowym budowaniu państwa i procesach eurointegracyjnych. Pracownicy Instytutu przygotowują obecnie książkę „W zwierciadle przeszłości: historiografia jako czynnik stosunków ukraińsko-polskich”, która będzie zawierać analizy ukraińskich i polskich naukowców na temat stosunków polsko-ukraińskich na przestrzeni wieków. Naukowcy rozpatrzą kluczowe dla świadomości obu narodów wątki: przynależność Grodów Czerwieńskich, istotę unii hadziackiej, przyczyny powstania koliszczyzny, dziedzictwo etnokulturowe Rzeczypospolitej, składowe kształtowania nowoczesnych narodów, przyczyny tragedii wołyńskiej czasów II wojny światowej, powojenny dialog intelektualny. Obecnie opracowywana jest koncepcja i plan-prospekt trzytomowej „Historii stosunków ukraińsko-polskich”. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK
Machine translation
Kończymy ciekawą „podróż” do muzeów, położonych na terenie „Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu”, którą rozpoczęliśmy w poprzednich numerach „Słowa Proświty”. Muzeum Historycznych Kosztowności — filia Narodowego Muzeum Historii Ukrainy — to jedyny w naszym państwie usystematyzowany zbiór metali szlachetnych i kamieni szlachetnych. Ich badanie pomaga zrozumieć światopogląd, ideały estetyczne, osiągnięcia techniczne narodów, które żyły na naszych ziemiach od starożytności do dnia dzisiejszego. Muzeum znajduje się w budynku Kownirki z XVIII w. W nim jest 9 sal ekspozycyjnych, gdzie wystawiono około 25 % zbiorów, reszta — w magazynach. Ekspozycję stworzono według tematyki kolekcji. Tak, w pierwszej sali wystawiono sztukę jubilerską epoki brązu-wczesnego żelaza (III tys. p.n.e. — IV w. p.n.e.); w drugiej — sztukę jubilerską stepowej Scytii (VI—IV w. p.n.e.). Dalej eksponowane są sztuka jubilerska epoki Wielkiej Wędrówki Ludów (IV—V w.) i wczesnego średniowiecza (III—VIII w.); plemion sarmackich (II w. p.n.e. — IV w. n.e.); epoki średniowiecza (IX—XIV w.); Dawnej Rusi, Bizancjum, arabskiego Wschodu (XI—XIII w.); Ukrainy XVI—pierwszej ćwierci XX w.; naczynia cerkiewne, mitry (paradne nakrycia głowy wyższego duchowieństwa); sztuka jubilerska Rosji XVII—początku XX w.; żydowskie srebro ceremonialne (XVIII—pocz. XX w.), przedmioty rytualne (korony Tory, rimonimy, tarcze Tory, wskaźniki do czytania Tory); srebro artystyczne Europy Zachodniej XV—początku XX w.; fragmenty wewnętrznego wystroju pomieszczeń piekarni (proskurnicy) Ławry Kijowsko-Peczerskiej. O historii powstania, obecnych problemach muzeum rozmawiamy z jego kierownikiem Ludmyłą Strokową. — Ludmyło Wołodymyriwno, jak powstało muzeum? — 22 listopada 1963 roku na mocy postanowienia Gabinetu Ministrów utworzono specjalny oddział „Złoty skarbiec” przy Państwowym Muzeum Historycznym USRR. Po dwóch latach oddział stał się filią Narodowego Muzeum Historii Ukrainy, a od 1991 roku — Muzeum Historycznych Kosztowności Ukrainy. Po raz pierwszy otworzyliśmy drzwi dla zwiedzających 4 stycznia 1968 roku. Nasze zbiory formowały kolekcje z historycznego i jeszcze 24 muzeów Ukrainy, Instytutu Archeologii NAN Ukrainy, uniwersytetów Dniepru i Doniecka. Obecnie w zbiorach jest około 56 tysięcy jednostek. Z powodu małej powierzchni ekspozycyjnej kolekcje numizmatyki, medalierstwa i falerystyki (87 tysięcy jednostek) w 1995 roku trzeba było przekazać do muzeum historycznego. — Jakimi eksponatami najbardziej się szczycicie? — W muzeum znajduje się największa na terenach WNP kolekcja złota scytyjskiego. Za władzy radzieckiej najważniejsze znaleziska zwyczajowo przekazywano do Moskwy, w szczególności do Ermitażu. Ale już wtedy były próby zmiany tej praktyki. W 1954 roku podczas wykopalisk kurhanu Melitopolskiego znaleziono rzadkie wyroby ze złota, wśród nich słynny Goryt — torbę do przechowywania strzał. Obicie Gorytu — ze złota ze scenami z życia Achillesa. To unikatowa rzecz zarówno pod względem artystycznym, jak i historycznym. Kiedy ówczesny dyrektor Ermitażu dowiedział się o tych znaleziskach, zwrócił się do Instytutu Archeologii, aby je zabrać. I otrzymał odmowę! Dostał odmowę także od Prezydenta Akademii Nauk Ukrainy. Znaleziska przekazano do Kijowskiego Muzeum Historycznego. Od tamtej pory takie rarytasy pozostawały u nas. Główną marką muzeum jest słynny pektorał scytyjski, który znalazł Borys Mozolewski w 1971 roku w kurhanie Tołsta Mogiła. W zeszłym roku obchodziliśmy 40-lecie znaleziska, przeprowadziliśmy międzynarodową konferencję poświęconą temu wydarzeniu. Na konferencję przybyły żona Borysa Mozolewskiego, uczestnicy wykopalisk, którzy pamiętają, jak znaleziono pektorał. Ich wspomnienia są niezwykle ciekawe. Muzeum co roku przeprowadza międzynarodowe konferencje poświęcone sztuce jubilerskiej. W zeszłym roku muzeum nagrodzono orderem Michaiła Perchina, znanego rosyjskiego jubilera XIX wieku. Tę nagrodę ustanowił fundusz pamięci Faberge. W świecie jubilerskim to ważne wyróżnienie. Bardzo ciekawe są staroruskie skarby z terenu Kijowa, z grodziska Kniaża Góra koło Kaniowa, ze wsi Sachniwka w rejonie korsuńsko-szewczenkowskim (paradne ozdoby książęce, kolczyki, złote hrywny itp.). Oprócz materiałów archeologicznych, w muzeum zaprezentowane jest złotnictwo Ukrainy, rosyjskie i zachodnioeuropejskie. Światowej sławy kolekcja judaików sakralnych. Tylko dzięki istnieniu naszego muzeum w latach 1920. nie przetopiono jej. Unikatowe rzeczy zostały odrodzone. Przez lata istnienia muzeum odrestaurowano ponad 20 000 jednostek przechowywania. Od 1975 roku bierzemy udział w międzynarodowych wystawach. Obecnie nasza wystawa „Złote skarby Ukrainy” prezentuje państwo w muzeach Japonii, Korei, Singapuru. — Jakie nowe formy pracy wykorzystujecie? — We Francji zapoczątkowano program „Noc Muzeów”. My pierwsi w Kijowie wzięliśmy udział w tej akcji, teraz robimy to co roku w maju na Dzień Muzeów. Stworzyliśmy dwie teatralizowane wycieczki-spektakle „Scytia złota” (z wierszami Liny Kostenko, Borysa Mozolewskiego, muzyką, fragmentami wideo z historii Scytów itp.) i „Święte dary” (opowieść o religiach, które istnieją na terenie Ukrainy). Te spektakle powtarzamy na wcześniejsze zamówienie. Takie programy są skierowane na przyciągnięcie młodzieży do muzeum. — Czy nie było prób rabunku? Przecież wasze eksponaty są tak kuszące. — Terytorium Ławry Kijowsko-Peczerskiej to zamknięte miasteczko. Tutaj jest niezawodna ochrona. Aby otrzymać pozwolenie na eksponowanie takich rzeczy, muzeum musi mieć cztery poziomy ochrony. My je mamy. — Jakie przypadki z życia muzeum szczególnie zapadły w pamięć? — Niestety, nasze państwo dziedzictwa kulturowego nie ceni. Potrzebujemy mecenasów. Wśród bogaczy takich prawie nie ma. Poruszyła mnie historia, kiedy do naszego muzeum przyszła niezamożna kobieta ze szlachetnego rodu, która miała rodzinne wartości. Powiedziała: „Ja byłam w muzeum Chanenków, wysłuchałam opowieści o tym świętym człowieku. Mecenat trzeba odrodzić! Dopóki w rodzinie jeszcze nie wszystko sprzedaliśmy, żeby przeżyć, zdecydowałam podarować wam te ozdoby”. Nawet krewni nie mogli zrozumieć jej czynu. W tamtym czasie otwieraliśmy wystawę „Skarby południowo-zachodniego Krymu”. Zaprosiliśmy też tę kobietę, opowiedzieliśmy o jej dobroczynnym czynie. Media zrobiły z nią wywiad, pokazały w telewizji. Ona nam bardzo dziękowała: „Na mnie nawet dzieci teraz patrzą z szacunkiem”. Zatem dobry przykład inspiruje. Podobne przypadki zdarzały się też później. Z zamożnych ludzi w swoim czasie Serhij Mykołajowycz Płatonow podarował muzeum wielką kolekcję archeologiczną, 1315 jednostek. Około 700 — wyroby z metali szlachetnych. Jesteśmy wdzięczni także Łeonidowi Kuczmie, który w 2004 roku znalazł sponsorów na remont naszego pomieszczenia, zakup sprzętu dla zbiorów, o którym marzyliśmy. Nasze muzeum jest teraz na europejskim poziomie. Nawet delegacjom rządowym mamy co pokazać. Zdjęcia z kolekcji Muzeum Historycznych Kosztowności Ukrainy.
Na terenie Ławry Peczerskiej w Kijowie działa biblioteka. Jest ona otwarta dla kijowian, mieszkańcy z innych miast mogą korzystać z literatury tylko w czytelni. Zbiory biblioteki podzielono na działy: egzegetyki (Pismo Święte i jego badania); literatury patrystycznej; literatury teologicznej, dydaktycznej i naukowej; historii, krajoznawstwa i geografii; literatury liturgicznej i cerkiewno-śpiewaczej; literatury duchowo-pouczającej; starodruków, książek przedrewolucyjnych i rzadkich; religioznawczy; literatury o kierunku filozoficznym; periodyków, literatury encyklopedycznej i informacyjnej; literatury pięknej, literaturoznawstwa i językoznawstwa; literatury z zakresu sztuki i kulturoznawstwa; fonoteka i wideoteka. Historia biblioteki sięga czasów dawnej Rusi, kiedy biblioteki tworzono przy soborach katedralnych i klasztorach. „Powieść minionych lat” opowiada, że książę Jarosław Mądry stworzył pierwszą na Rusi bibliotekę publiczną przy soborze metropolitalnym św. Zofii. Wkrótce metropolita Hilarion i święty Teodozjusz Pieczerski stali się inicjatorami założenia biblioteki w Ławrze Peczerskiej. Tutaj zbierano i przepisywano najlepsze w tamtym czasie księgi: „Mnich-pisarz Hilarion dniem i nocą pracował w celi, mnich Nikon oprawiał księgi, święty Teodozjusz sam przędł nici do oprawy”. Biblioteka rozwijała się wraz z klasztorem. W jej historii były okresy wzlotów i upadków, związane z waśniami książęcymi, najazdami najeźdźców, pożarami i innymi klęskami. Podczas najazdu hordy Batu-chana klasztor został całkowicie zniszczony i wraz z nim zginęła biblioteka ławrska. Dopiero w XIV wieku odnowiono klasztor i bibliotekę. Aktywnie pomagali w tym kijowscy książęta Olelkowiczowie i wołyńscy książęta Ostrogscy, a także archimandryci pieczerscy — Nikifor Tur, Elizeusz Pleteniecki i Zachariasz Kopysteński. Okres od połowy XV do początku XX wieku to czas rozkwitu klasztoru, który otrzymywał wielkie darowizny. Wydawano je na budowę, a także na działalność kulturalno-oświatową. W wyniku przewrotu październikowego majątek Ławry, w tym jej bibliotekę, znacjonalizowano. Znaczną część zbiorów zniszczono lub wywieziono za granicę. Od 1988 roku w Ławrze zaczęło odradzać się życie zakonne, wznowiono działalność biblioteczną. W 2008 roku bibliotekę przeniesiono do pomieszczenia, które pozwala najlepiej rozmieścić i uporządkować zbiory biblioteczne. Ewidencję i katalogowanie ławrskich zbiorów bibliotecznych prowadzi się na bazie nowoczesnych technologii informacyjnych, co znacznie ułatwia wyszukiwanie literatury i współpracę z innymi bibliotekami. Stronę przygotowała Nadija KYRIAN
Machine translation
Nie tylko na płótnie, ale i utkano na gobelinie, wyryto w kamieniu, odlano w brązie. Cała historia Ukrainy — od czasów trypolskich aż po dzień dzisiejszy. I wszystko to — na wystawie pod tym samym tytułem, która niedawno odbyła się w Kijowie. Ale spragnionym prawdy miłośnikom historii narodowej, uwiecznionej pędzlem artysty czy dłutem rzeźbiarza, nie otwiera się ona od razu. Artyści ze wszystkich zakątków naszego kraju z wyprzedzeniem przedstawiają swoje prace o tematyce historycznej autorytatywnemu jury — komitetowi wystawowemu. Selekcja trwa nie jeden miesiąc, kryterium jest jedno — poziom artystyczny, głębia poruszenia tematu. Dlatego na równi oceniane są prace znanych malarzy, rzeźbiarzy, mistrzów twórczości ludowej oraz młodych debiutantów. Wśród członków komitetu wystawowego są znani artyści Ukrainy: Teodozjusz Humeniuk, Mykoła Storożenko, historyk sztuki Ołeksandr Fedoruk, dyrektor Dyrekcji Wystaw Ihor Wołoszuk, sekretarz Ołeś Sołowiej i wielu innych. Komitetowi przewodniczą prezes Narodowego Związku Artystów Ukrainy Wołodymyr Czepełyk oraz Ołeksandr Melnyk, z którym spotkaliśmy się na V biennale (wystawie odbywającej się co dwa lata). Ołeksandr Melnyk — Pierwsza wystawa narodowego malarstwa historycznego na Ukrainie odbyła się jeszcze w 2004 roku. Jakie były motywy, czym się Pan kierował, tworząc tak wielki projekt artystyczny? — Każdy, komu nie był obojętny los Ukrainy, pragnął wnieść swój wkład w jej odrodzenie. Twórcza inteligencja rozumiała, jak strasznie i cynicznie przez kilka stuleci Moskwa okradała nie tylko naszą naukę, edukację, literaturę, historię, ale i ukraińską sztukę. Polityka imperium miała na celu deformację, wyjałowienie, zniszczenie pamięci narodu. Tak było za Romanowów, ale jeszcze gorzej było za partii Lenina—Stalina. Na przykład ukraińskie malarstwo historyczne jako gatunek w istocie zniknęło z płócien naszych artystów. Oto dlaczego po 1991 roku trzeba było odrodzić, a w rzeczywistości stworzyć ten gatunek w sztukach plastycznych. To nie przesada. Wielkie płótna na temat naszej historii można policzyć na palcach jednej ręki: „Zaporożcy piszą list do sułtana tureckiego” Riepina; „Wjazd Bohdana Chmielnickiego do Kijowa” Iwasiuka, „Pogrzeb koszowego” Muraszki, „Bitwa Krzywonosa z Wiśniowieckim” Samokysza… Są mniejsze prace, ale można je zaliczyć do gatunkowych lub ilustracyjnych. Bardzo dużo ich jest w grafice, a tych wielkich — nie było. Dlatego postanowiliśmy zrobić taką wystawę, tym bardziej że państwo (począwszy od Krawczuka—Kuczmy) odrzuciło ideologię narodowo-państwową. Im i ich otoczeniu to nie jest potrzebne, tak jak nie muszą budować prawdziwie ukraińskiego państwa. A na czym buduje się kraj? Na ideologii państwowej. Odrzucili — znaczy, że państwo nie ma fundamentu. Nasza idea z taką wystawą jest jak duchowa dźwignia, by ruszyć z martwego punktu zainteresowanie społeczne, by urzędnicy zwracali na to uwagę. Tych kilka płócien, które wymieniłem, biorąc pod uwagę naszą niezwykle tragiczną i heroiczną historię, to dla Ukrainy za mało. Wychowaniu poczucia godności narodowej Polacy w dużej mierze zawdzięczają Janowi Matejce, Rosjanie — Aleksandrowi Iwanowowi, Wiktorowi Wasniecowowi, Wasilijowi Surikowowi i wielu innym artystom — mistrzom gatunku historycznego. U nas zaś wielka sztuka gatunku historycznego była niezrealizowana. Dlatego konieczne jest jej tworzenie. Zabierając się do dzieła, wiedziałem, że artyści mają wiele utworów w magazynach: Wałentyn Zadorożny w ostatnich latach życia stworzył serię portretów postaci ukraińskiej historii, wspaniałe prace Hałyny Sewruk, utalentowane pod względem wykonania, głęboko narodowe w treści płótna Ołeksandra Iwachnenki, Teodozjusza Humeniuka, Mykoły Danczenki… Ale musimy zainteresować młodzież, żeby zwracali się ku naszej historii, tworzyli współczesną sztukę, sami. Lewko Wojedyło. „Weresaj”
by wnikali w jej dziedzictwo, studiowali je, przemyśliwali, biorąc za podstawę własnej twórczości, i swoimi dziełami nieśli by szerokiemu ogółowi zrozumienie historii narodowej. I dlatego zaczęliśmy organizować wyjazdy w miejsca historyczne ze studentami kijowskiej i charkowskiej akademii sztuk pięknych, którzy przygotowywali się do obrony prac dyplomowych. Proponowaliśmy tematy (choć wybór to sprawa osobista), dodawaliśmy otuchy tym, że ich prace nie pozostaną niezauważone, nie zasilą magazynów, bo mieliśmy nadzieję, że najlepsze płótna rzeczywiście zostaną zaprezentowane w muzeach (wtedy niby była taka możliwość). Zaczęliśmy pracować z Baturynem, Czehryniem. — Czy to było zapoznanie z zabytkami historyczno-architektonicznymi? — Nie tylko. Praca zaczęła się jeszcze rok przed wystawą, która miała odbyć się w 2008 roku. A studencko-artystyczny „desant” zrealizowaliśmy czy to w 2006, czy w 2007 roku. Wystawa była poświęcona tragedii baturyńskiej, kiedy w 1708 roku wojska moskiewskie wycięły całą ludność stolicy hetmańskiej, zrównały z ziemią miasto, wszystkie cerkwie prawosławne. Przypominam sobie, jeden kijowski student, rodem z Krymu, kiedy wracaliśmy z Baturyna, nie mógł się uspokoić: „Boże mój, nieużeli eto dielali russkije!?”… „Dielali”, jeszcze i nie takie rzeczy. A czy nasi obywatele wiedzą o tym? Jeszcze jeden temat wystawy — Hołodomor. — Czy wielu studentów wtedy zwróciło się ku tej tematyce, bo młodzież ciąży ku tematom współczesności, nowoczesnym nurtom… — Prawie wszyscy z tych, którzy jeździli. Wtedy też ujrzało światło dzienne arcydzieło Olgi Kowtun „Pokrowa”. To postacie czterech hetmanów pod opieką Bogarodzicy, dla których Baturyn był stolicą. „Spasy Hospody duszi twoja” Natalki Mełes’ — monumentalne, malownicze płótno. Nie mniej ciekawe pod względem tematów, traktowania obrazów, techniki wykonania są i inne prace. Słowem, pracowali wszyscy, którzy przygotowywali się do obrony dyplomu. Niezwykle ciekawie pokazali się charkowianie, ci, którzy byli wychowankami Wiktora Hontarowa: Sasza Serdiuk („Duma o kobzarach”), Mykoła Szewczenko („Gra Mazepy”), Ołeh Omelczenko („Mazepa budowniczy”), Nina Muraszkina („Zagłada Baturyna”)… — Ile prac zakupiono dla Muzeum Baturyńskiego? — Sześć płócien zakupił za własne środki i podarował muzeum Wiktor Andrijowycz Juszczenko, a dwanaście — Ministerstwo Kultury. — Kiedy i od czego zaczyna się przygotowanie do kolejnej wystawy? — Z reguły rok wcześniej. W styczniu-lutym, kiedy u nas odbywa się rada obwodów w Związku, zjeżdżają się wszyscy przewodniczący organizacji obwodowych; piszę apel do wszystkich artystów Ukrainy i rozdaję go przewodniczącym. Kandydaci do udziału w wystawie, która będzie za rok, powinni przysłać do 1 listopada na adres komitetu wystawowego fotografie swoich dzieł. — Dlaczego wystawa eksponowana jest tylko w stolicy? — Chcielibyśmy zawieźć ją do Doniecka, Lwowa czy też do innych dużych miast Ukrainy, na przykład na Południe, ale na to Ministerstwo Kultury nie wyasygnowało ani kopiejki. — Odwiedziwszy waszą wystawę, gdzie byłyby zaprezentowane obrazy w szczególności i o działaniach Katarzyny II, może wśród tak zwanych wielbicieli jej imperialnej podłości zmalałoby duchowych zboczeń, dobrowolnego szaleństwa wśród Ukraińców, a obudziłaby się elementarna ludzka (nie mówię już — narodowa) godność? — Kiedy wybuchł skandal z pomnikiem w Odessie, mówiłem: „Zróbcie coś, żeby zobaczyli, co Katarzyna robiła z nami!”. Obecnie obserwuje się ciągoty do bardziej nowoczesnej sztuki. Jest taki utalentowany artysta Wałerij Zakipnyj z Odessy. Na biennale 2010 przedstawił obraz „I przyjdą filozofowie zła, obiecując wiele cudów”. Sowiecka czerwona zaraza w postaciach Lenina, Stalina, Dzierżyńskiego, z koszmarami tamtych czasów oszałamia ludzką świadomość. Wykonana jest jako praca filozoficzna w stylu Salvadora Dalego z użyciem jadowitych kolorów. Starsi artyści nawet robili mi uwagi, mówiąc, po co dopuszczać takie prace na wystawę. Powiedzcie, a jak harmonijnie można przekazać tamten okres? Utalentowany artysta jest zdolny zrobić z ludzką pamięcią nie mniej niż setki naukowców, upubliczniając historyczne świadectwa-oskarżenia imperialno-komunistycznego reżimu. — Ile łącznie prac i z jakich regionów Ukrainy najwięcej zostało zaprezentowanych na ostatniej wystawie? — Wstępnie komitet wystawowy wybrał 224 prace, a potem doniecka organizacja związkowa dodała jeszcze pięć, później jeszcze ktoś przysłał — tak uzbierało się z ćwierć tysiąca. Najwięcej prac przedstawił Kijów, potem Charków, Odessa. Ze Lwowa jedno płótno Oresta Hanna Furs. „Los. Askold” Skopy — fabuła zurbanizowanego Mamaja na tle ścieków. — Zatrzymajmy się przy najciekawszych, najbardziej oryginalnych pracach V wystawy. Zacznijmy od Pańskiego płótna, bo na otwarciu przy nim najdłużej zatrzymywali się widzowie, żywo i z zachwytem coś omawiali, spierali się. Co podpowiedziało temat Pańskiej pracy? — Od dawna chciałem napisać obraz na temat kradzieży naszej świętości — ikony Wyszogrodzkiej Bogarodzicy. Teraz ta świętość jest w Moskwie. Ale niewielu wie, że ukradł ją z wyszogrodzkiej świątyni Andrzej Bogolubski, którego obecnie kanonizowano, uznano za świętego Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. On najpierw wywiózł ikonę do Suzdala, potem do Włodzimierza. Wyszogrodzką Bogarodzicę ukradł jeszcze za czasów panowania jego ojca, Jurija Dołgorukiego, a kiedy Dołgorukiego zabrakło, to „święty” Bogolubski zorganizował ów najsłynniejszy pogrom, kiedy, zebrawszy północnych książąt, Połowców (bo był synem połowieckiej księżniczki) i wraz ze swoimi krewnymi poddał Ruś ogniowi i mieczowi. To było w 1169 roku: zabijali, palili klasztory, gwałcili kobiety. Dlatego najpierw myślałem, żeby odkryć ten temat jako kradzież, a potem — działania Andrzeja Bogolubskiego na Rusi. — Kolorystyczne rozwiązanie obrazu jeszcze mocniej wzmacnia jego zamysł i treść… — Tak, to łuna płonącego miasta („grodów ruskich”). Ja niczego nie wyolbrzymiam, tragizm tamtych okropności nie potrzebuje jakichś domysłów. Niech ludzie patrzą i rozumieją naszą historię taką, jaką jest w rzeczywistości. — Akademik Wołodymyr Priadka obrazowi, który napisał z Ołeną Wołodymyrową na jubileusz 1160-lecia Rusi Kijowskiej, dał tytuł „Askold (Oskołd) i Dir”. Jest wykonany niby jak znana ikona „Wszystkich świętych Pieczerskich”… — Zewnętrzne podobieństwo jest. Ale artyści w tej pracy połączyli kilka tematów, przede wszystkim temat jeszcze przedwłodzimierzowego chrztu Rusi przez Askolda. Autorzy uważnie wczytywali się w świadectwa kronikarskie, przemyśleli i wypisali tutaj obrazy dwóch ostatnich z rodu Kijewiczów (u Nestora napisano, że niby oni z rodu Waregów, ale nie książęcego). Dziwna rzecz, bo przecież za Askolda Ruś Kijowska już istniała, o czym świadczą zagraniczne
Machine translation
Continued from an earlier page — page fragment
historyczne kroniki. W 852 roku odnotowano wyprawę wojska Rusinów na Konstantynopol i zawarcie traktatu pokojowego. Także w „Powieści minionych lat” wiele rzeczy jest szytych białymi nićmi. Jak zatem odnosić się do wzmianek gockiego historyka Jordanesa (połowa VI w.), że za czasów legendarnego Kija w Środkowym Naddnieprzu istniało plemię Ros? O jakim więc waregskim pochodzeniu nazwy Ruś można mówić? Zatem dla artystów, jak i dla pisarzy oraz historyków pracy tu nie brakuje.
— Młodsze pokolenie artystów także nie pominęło uwagą naszych legendarnych postaci historycznych… — Hanna Furs namalowała obraz-ikonę Askolda — potężnego, z wzburzonymi ludzkimi namiętnościami i uczuciami. Pod względem technologii obraz wykonany jest jak dawna ikona: na desce z lewkasem, z srebrzeniem, ze złoceniem. Natalka Melesz z Łucka także napisała pracę poświęconą Askoldowi i Dirowi. A jeszcze głębiej zanurzone w naszą prahistorię są prace Walentyna Zadorożnego, zwłaszcza jego gobelin „Kij, Szczek, Choryw i Lybid”. Przy okazji, prawie zaginął. Cywilizowanemu człowiekowi trudno to sobie wyobrazić, ale tę i kilka innych jego prac, które były ozdobą wnętrza hotelu „Lybid”, nowi właściciele po prostu wyrzucili.
— Jakie jeszcze zadania stawiali sobie organizatorzy projektu artystycznego „Od Trypola do dziś”? — Odkrywanie nowych imion i wydarzeń naszej historii. Na przykład Rosjanie są dumni ze swojego Iwana Susanina. U nas ktoś słyszał o Mykycie Hałaganie (nie o tym Hałaganie, który zdradził kozactwo zaporoskie, sprzedając się Moskwie, za co przeklęto cały jego ród), który w 1648 r. podczas narodowowyzwoleńczej wojny za cenę własnego życia, wciągnąwszy wojsko polskie w zasadzkę, zapewnił Chmielnickiemu zwycięstwo w bitwie pod Korsuniem. Tryptyk Leonili Stebłowskiej i Eduarda Rewenka „Ostrzeżenie. Mykyta Hałagan” właśnie o tym ukraińskim rycerzu.
— Pewnego razu na jednym z wydarzeń usłyszał pan, że dla normalnego rozwoju ukraińskiego kina brakuje dobrych scenariuszy z porywającą fabułą... — Wszystko to wynika z poczucia niższości, którą celowo i metodycznie wpajano ukraińskiemu narodowi przez więcej niż jedno stulecie. O tym już mówiono i przemawiano, ale do dziś nie ma żadnych wniosków. Nie dotyczy to chyba tylko naszej sztuki plastycznej. Na przykład na IV Biennale wystawiono portret Zofii Ruskiej, której artystyczny obraz nie ustępuje innym znanym bohaterskim kobietom Europy. Zofia to rzeczywista postać historyczna, która żyła w XV w., gdy Wołyń czasów książąt ostrogskich dręczyły waśnie domowe. Jej męża zabijają, i wtedy sama stoi na czele wojska w walce z wrogami. Czy jednak w naszej historii nie ma wielu podobnych jaskrawych postaci, o których można pisać i kręcić filmy!?
— Czy także w tym roku zachowano chronologiczną zasadę organizacji wystawy? — Tę tendencję zachowujemy od pierwszej wystawy. Przechodzicie przez sale i jakby trafiacie w siwą starożytność, która wyprowadza was do dnia dzisiejszego.
Rozmawiał Mykoła CYMBALJUK
Machine translation
Mykoła Omeljanowycz MAKARENKO — człowiek o encyklopedycznej wiedzy, pozostawił potomnym setki prac naukowych, rysunków, mnóstwo kartotek naukowych, badań archeologicznych, przeżył uznanie i potępienie, ból i straty. Jak tysiące naukowców w Ukrainie, był pod mieczem Damoklesa represji. Pozostawił nam swoje wielkie dziedzictwo, które godnie oceniło niejedno pokolenie naukowców, archeologów, historyków sztuki. Zdjęcie Mykoły Cymbaluka Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki Malownicza wieś Moskaliwka położona jest na historycznej ziemi romeńskiej w obwodzie sumskim. Wiadomo, że w XVI wieku wzdłuż miejscowej rzeki Suły przebiegała granica między Księstwem Moskiewskim a Wielkim Księstwem Litewskim. Właśnie tam, na ziemi romeńskiej, znajdował się przygraniczny rosyjski oddział wojskowy, od którego wywodzi się nazwa osady — Moskaliwka. Początkowo mieszkało w niej 25 rodzin kozackich przesiedleńców z Siczy Zaporoskiej. W wielodzietnej rodzinie potomków zubożałego rodu kozackiego 4 lutego 1877 roku urodził się przyszły naukowiec-encyklopedysta, wierny syn Ukrainy — Mykoła Makarenko. Jego ojciec zajmował stanowisko pisarza gminnego i posiadał tytuł dziedzicznego honorowego obywatela. Swojego syna wysłał na naukę do Petersburga, do szkoły rysunku technicznego imienia barona A. L. Stieglitza (pracownia profesora W. Mate). Obecnie jest to Wyższa Szkoła Sztuki i Przemysłu im. W. Muchinej. Po pięciu latach nauki (1897—1902) M. Makarenko otrzymał tytuł artysty I kategorii. Rozpoczął pracę zawodową w Ermitażu jako asystent pozapetatowy, następnie kierownik działu antycznego. Inna NAHORNA, kierownik Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem
To pierwsze na Ukrainie oddzielne wydanie poezji O. Łaturyńskiej ukazało się w serii „Biblioteczka Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem” (wydawnictwo „Azalia” Rówieńskiej Organizacji Pisarzy). Weszły do niego utwory ze zbiorów O. Łaturyńskiej „Gusła” oraz „Kniaża emalia”. Swoistą przedmową do książki stała się recenzja tych dwóch zbiorów autorstwa U. Samczuka w redagowanej przez niego gazecie „Wołyń” z 18 listopada 1943 roku. Ułas Samczuk i Oksana Łaturyńska byli rodowitymi Wołynianami, uczyli się w gimnazjum w Krzemieńcu, zastępcą głównego kustosza. Właśnie na światowej sławy dziełach ukształtowała się jego estetyczna wizja, wykrystalizowała szlachetność, moralność, gorące pragnienie niesienia piękna światu. Mykoła Omelianowycz czuł epokę. Wszystko go obchodziło. Wychowany w rodzinie wykształconych rodziców, ukształtował się z charakterem, dzięki któremu stał się wysoko wykwalifikowanym specjalistą w różnych dziedzinach kulturalno-artystycznego życia Ukrainy. Profesor Makarenko posiadał doskonałą wiedzę z zakresu historii sztuki na światowym poziomie, biegle władał kilkoma językami obcymi. Jako członek rzeczywisty Rosyjskiego Towarzystwa Archeologicznego był obeznany z archeologią. W służbie państwowej w Cesarskim Ermitażu Mykoła Omelianowycz przeszedł wszystkie szczeble działalności naukowej i uważano go za jednego z najbardziej doświadczonych specjalistów. Tam zafascynował się ikonopisarstwem i dawną sztuką. Gorące pragnienie pokazania prawdziwych historycznych korzeni narodu ukraińskiego, jego wagi w społeczeństwie światowym ukształtowały Makarenkę jako skrupulatnego naukowca-archeologa. Swoimi badaniami grodzisk pochodzenia starosłowiańskiego podkreślał, że sztuka słowiańskiego etnosu rozwijała się pod wpływem szkół bułgarsko-bałkańskich i nauki religijnej. Jego szlachetna postać najbardziej ujawnia się w spuściźnie epistolarnej. Korespondował z tak wybitnymi naukowcami jak archeolog W. Chwojko, historyk i archeolog D. Samokwasow, literaturoznawca N. Petrow, historyk D. Bahalij, historyk i archeolog O. Hruszewski, pedagog, malarz, archeolog, pierwszy dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Romnach M. Semenczyk. Swoje głębokie badania w dziedzinie historii i kultury naukowiec łączył z szeroką działalnością społeczną przez całe życie. Mykoła Omelianowycz w 1901 roku rozpoczął swoje pierwsze wykopaliska na ziemiach Posula. Odkopywał grodzisko Monastyryszcze w Romnach. Wnioskiem z tych ekspedycji naukowych stało się wyodrębnienie kultury romeńskiej, której nosicielami byli Siewierzanie. Pierwsze drukowane artykuły poświęcone były „Artystyczno-Przemysłowej Szkole Ceramicznej” w Mirgorodzie w guberni połtawskiej oraz krainie, gdzie żył ostatni hetman Siczy Zaporoskiej P. Kałnyszewski. Świadczy to o tym, że M. Makarenko od małego interesował się historią rodzinnego kraju. A zaoczne studia w Petersburskim Instytucie Archeologicznym (1903—1905) zaszczepiły jeszcze większy pociąg do Klio, skłaniając go do pracy w ekspedycjach archeologicznych i poszerzenia sfery zainteresowań badawczych. Właśnie w tym czasie poznaje braci Roerichów. Jego działalność pedagogiczna była wieloaspektowa: od wykładowcy rysunku, kursu „sztuki rosyjskiej”, po wykłady na katedrze historii kultury na Uniwersytecie Kijowskim, a potem w Państwowej Akademii Sztuk. Po skazaniu musiał wykładać także w Kazaniu, w miejscowym technikum artystycznym. Muzealnictwo Mykoła Omelianowycz studiował w Lipsku. Potem ta encyklopedyczna wiedza pomagała mu na stanowisku głównego kustosza Cesarskiego Ermitażu. Już na Ukrainie rozwinął aktywną działalność na rzecz zachowania kolekcji Chanenków i stworzenia Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej w Kijowie. Posiadając nieprzeciętny talent literacki, miał szerokie grono ludzi o podobnych poglądach, wśród których byli Ajnałow, O. Spicyn, F. Uspienski, O. Oriesznikow, W. Chwojko, D. Samokwasow, M. Semenczyk, D. Bahalij, M. Roerich, A. Benua, W. Wereszczagin, P. Siemionow-Tian-Szanski i inni. Pracował w licznych komisjach, inspekcjach, towarzystwach. Kulturowe barbarzyństwo nowej władzy go oburzało. Widać to z jego listów, telegramów przeciwko samowoli urzędników, w obronie budowli kultowych i zabytków architektury Ukrainy o światowym znaczeniu. W 1924 roku M. Makarenko wystąpił z przemówieniem, w którym oskarżył rząd o krwawe rozprawy z inteligencją. Tak trafił na listę osób nieprawomyślnych. W okresie stalinowskiego terroru w Kijowie zniszczono 21 cerkwi i Sobór Michajłowski. Z licznej komisji likwidacyjnej tylko M. Makarenko nie złożył swojego podpisu pod wnioskiem dotyczącym jego zburzenia. Za to przypłacił życiem. Na podstawie sfabrykowanych materiałów o antyradzieckiej i nacjonalistycznej działalności, jako członka towarzystwa Roericha, skazano go na obozy koncentracyjne. W 1996 roku odbudowano Sobór Michajłowski o Złotych Kopułach. W dniu świętowania szóstej rocznicy ogłoszenia Niepodległości Ukrainy, 24 sierpnia 1997 roku, odbyło się uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej i brązowego popiersia wybitnego historyka sztuki M. O. Makarenki, patrioty, którego zniszczono w stalinowskich katowniach. Oto tragiczny los nieprzeciętnego człowieka o wysokich zasadach, bezkompromisowego, bezgranicznie oddanego ideałom nauki, kultury, sztuki. Był pierwszym dyrektorem Muzeum Sztuki im. Chanenków w Kijowie, specjalistą od zabytków architektury czasów wielkoksiążęcych, kozackiego baroku XVII—XVIII wieku. Jego artykuły w czasopismach „Staryje gody”, „Żywaja starina”, „Apollon”, „Hermes”, czasopiśmie „Ukraina”, gazetach „Radiańskie żyttia”, „Żyttia i rewolucija” mają wielkie znaczenie naukowe. Wdzięczni rodacy zorganizowali projekt na cześć swojego wybitnego mieszkańca Romien. Corocznie odbywa się objazdowa wystawa-konkurs dzieł malarskich „Sumszczyzno, miłości moja!”. Otwarcie odbywa się w Kijowie, a potem wędruje ona po Sumszczyźnie. W rodzinnej miejscowości M. Makarenki, we wsi Moskaliwka, w październiku 2011 roku ze środków społecznych odsłonięto tablicę pamiątkową na cześć znanego rodaka.
Machine translation
The start of this text may be incomplete — check the original page
…cji, los rzucił ich oboje do Pragi, potem do obozów dla przesiedleńców, a następnie za ocean. Ulas Samczuk na wszelkie sposoby wspierał Laturyńską, był dla niej obrońcą i doradcą w trudnych chwilach. Wspomina, że podczas spotkań potrafili godzinami rozmawiać o mięcie czy lepesze z Wołynia, których zapach jakby wypełniał pokój, a oni, jak dzieci, cieszyli się, bo to wszystko uosabiało im Ojczyznę, rodzinną wołyńską ziemię, którą w latach młodzieńczych musieli opuścić. „To była poetka prawdziwej Bożej łaski, przeznaczonej tylko wybranym”.
Pracownicy Literackiego Muzeum Ulasa Samczuka w Równem wraz z Równieńskim Obwodowym Zrzeszeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki przeprowadzili 10 lutego 2012 roku w Gimnazjum Ostrogskim prezentację książki Oksany Laturyńskiej „Gляньте у правічne батькове лице!”. Wydanie to zostało przygotowane z okazji 110-lecia urodzin pisarki.
Podczas prezentacji wybrzmiały utwory Oksany Laturyńskiej – czytali je gimnazjaliści i studenci filologii Akademii Ostrogskiej. Książkę wydano dzięki funduszom pisarzy-wołyniaków Jewhena Szmorhuna (Równe) i Leonida Strusia (Chanty-Mansyjsk, Rosja). Wydanie zamyka opowieść pisarza-prosvityanina, docenta Akademii Ostrogskiej Anatolija Kryłowca.
Machine translation
Różnojęzyczny kod filmu, a do tego w moim pierwszym oglądaniu — bez tłumaczenia w napisach — prowadził różnymi światami, gdzie mój język, na szczęście, nie rozczulał mnie (ile można sentymentalizować!), jak to zwykle bywa, a utwierdzał jako gospodarza — i to wszędzie: czy to Kanada, czy cholerny SeReSeRe. Nawet nadwrażliwa, jubilersko-erotycznie dozowana scena poznawania kobiecego ciała jako języka-duszy otwierała w zakochanych męski pierwiastek władcy i kobiecy — natchnienia i przyjmowania. Iwan prosi o małżeństwo w swoim języku, w swoim jedynie żegna się, i rodziców Niebo uczy wypowiadać jedynie ich językami. Dziecko Iwana — jak aksjomat — mówi Jego językiem. Czy można było jeszcze subtelniej odtworzyć językową egzystencję każdego narodu jako duchową nić powiązania jednego z drugim: od ojca do syna?.. Aktor Dmytro Linartowycz, ze względu na błyskotliwą ukraińską rytmomelodykę i fonetykę, po prostu święcie działa ukraińskim słowem, a powszednieje rosyjskim, angielskim, ale przejmująco wzdycha indiańskim. Jaki to nieogarniony poziom kinematograficznej kultury niesienia najwyższych Bożych wartości! Bezsprzeczna ekspansywność języka rosyjskiego i angielskiego nie tylko w samym fakcie wypierania zarówno Ukraińców, jak i Indian z ich odwiecznych ziem, ale w niezrozumieniu potrzeby zagonienia z powrotem tych języków-zdobywców w brzegi ich etnicznych ziem. Dlatego buntuje się brutalnym słowem Dmytro, kiedy Indianin mówi, że chcą i te ich ziemie zabrać: “Nie doczekają się!..” A jeszcze film napełniony jest megaobrazami z warsztatu wyjątkowo Iljenków: obraz Bogomatki, bocianów, jabłek, zwierząt — lepszych od ludzi, ludzi — nędzniejszych od zwierząt — i wieczne zderzenie idealnego z materialnym. To jest właśnie kino narodowe współczesnego tworzenia wolnego i silnego człowieka, a nie, według Jurija Iljenki, — agonia “postmodernizmu”. Każdy w tym filmie zobaczy wyłącznie siebie, a niektórzy w ogóle nie zobaczą, bo się zgubili? Pójdę na film, chyba po raz trzeci, aby jeszcze raz przeżyć bocianie piórka na skrzydłach samolotów-myśliwców, rozsypane z wiader jabłka w cudownie ukraińskim sadzie, loty na samolotach, które są uruchamiane ukraińskimi słowami-mantrami, — i ucieszyć się ze zbudowanego własnoręcznie domu Iwana w dalekiej Kanadzie, którą uczynił mikro-Ukrainą. Ten film można sprzedawać w aptece jako receptę na oczyszczenie duszy i wzmocnienie odporności narodowej. Nie ukrywam, że każde spotkanie z rodziną Iljenków — to wpatrywanie się w Jurija Iljenkę: w jego rysy, słowa, maniery. I jednocześnie ciągłe przewijanie jego tezy, że doświadczenie nie jest przekazywalne. Do bólu brakuje Jego i do oczywistości — On jest z nami: duchowo, kulturowo, politycznie. Film “Ten, który przeszedł przez ogień” Mychajła Iljenki to potwierdził w pełni. Pan Mychajło przyjechał do Lwowa niepostrzeżenie, nie uprzedziwszy najpierw tych, którzy czekali na niego szczególnie. W tym jego samowystarczalność i samopoglądowość, która zachwyca. Od niego wieje spokojem i smutkiem, dlatego wulkan życiowo-polarnych uczuć z jego filmu oszołomił mnie. Chciało się po prostu podziwiać tego Człowieka-schowek, Człowieka-zapalniczkę, czy Tajniaka, jak mówią w Galicji. Ale — po kolei. Film oglądałam dwa razy. Pójdę jeszcze raz. Za pierwszym razem — sztorm uczuć, pragnienie wyrydania się w samotności i uczepienia się Bożej Ręki. Za drugim — kryształowo-stalowa złość, pragnienie przywalenia w twarz wszystkim stepanom-zdrajcom i szaleńczo być dla wyprostowania i przeciwstawienia się złu, głupocie i zdradzie. Oto ona siła prawdziwej sztuki, duszą której zawsze była i będzie najwyższa temperatura wrzenia ludzkich uczuć. Iljenkowie — to kinematograficzni charakternicy, którzy potrafią niewidzialną siłę ducha przekształcać w oszałamiające, widzialne obrazy. Oni jakby kładą na dłoni to, czego twój przystosowany do szarej codzienności wzrok nie umie zobaczyć. Poprzez grę światła i cienia, metaforyczne pojmowanie świata, poprzez przenikanie w jego istotę i współzależność martwego, żywego i nienarodzonego, wydobywają na powierzchnię przyczynę problemów bytu twojego narodu — i jednocześnie jego nieśmiertelność. Oni zabijają i wskrzeszają, wyczerpują i dodają sił, uczą bezwzględnie kochać i kryształowo nienawidzić. Uczucia w filmie zaczynały się od rozmowy ojca Oresta z Bogiem. Od krzyżyka, który zawisł nad dzieckiem z szyi ojca. Potem, poprzez życiowe drogi, ten Boży ojcowski znak wyścielił synowi drogę ze stalinowskiego obozu koncentracyjnego do dalekiej Kanady, która nauczyła się, dzięki bohaterowi Iwanowi, ukraińskiego języka i pieśni… Uczucia prowadziły zmagania pomiędzy samolotami a bocianami, pomiędzy wiernością a zdradą, pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem, pomiędzy marnością a wiecznością. Myślało się, że te piruety lotnika Iwana na niebie, to nie tylko fizyczne możliwości sprawnego pilota. To spadek od ojca i dziadka-charakterników, by przebijać nie materialne warstwy atmosfery, a latać w gęstwinach subtelnych światów ludzkiego ducha i duszy. Pan tak hojnie obdarzył nasz naród takimi możliwościami, że on nagle, po XX wieku — “wieku nagości”, — to nagle zapomniał i utonął w głupiej konsumpcji, przystosowaniu, krótkotrwałej egzystencji-zdradzie, która ma jeden koniec — stepanowa śmierć. Naród zapomniał o swoich możliwościach zwyciężania widzialnego niewidzialnym. Swoimi wierzeniami, miłością, kulturą i językiem. Film grzmi o tym!!! Witamy laureatów! Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki na podstawie wyników tajnego głosowania, które odbyło się w czwartek, 9 lutego, wyłonił laureatów Nagrody Szewczenkowskiej 2012 roku. Laureatami nagrody w dziedzinie literatury zostali Petro Midianka za zbiór poezji z 2010 roku “Łujtra w nebo” (zgłoszony do nagrody przez Stowarzyszenie Ukraińskich Pisarzy) i Wołodymyr Rutkiwski za historyczną trylogię dla dzieci “Dżury” z lat 2007—2010 (“Dżury kozaka Szwajki”, “Dżury-charakternyky”, “Dżury i pidwodnyj chowen”), zgłoszony przez Państwowy Komitet Telewizji i Radia Ukrainy. W nominacji “Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo” zwyciężyła Tetiana Kara-Wasyliewa za książkę “Istorija ukrajinśkoji wyszywky” z 2008 roku. W dziedzinie “Sztuka muzyczna” laureatem został Wiktor Stepurko za psalmodię “Monolohy wikiw” na chór mieszany i solo instrumentów (w siedmiu częściach do tekstów kanonicznych). Nagrodą w nominacji “Sztuki plastyczne” wyróżniono Anatolija Krywołapa za cykl 50 prac “Ukrajinśkyj motyw”. Nagród w nominacjach “Sztuka koncertowo-wykonawcza” oraz “Sztuka ludowa i dekoracyjno-użytkowa” w tym roku postanowiono nie przyznawać. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 108B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 0 7
Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301207 Nakład w lutym — 25 000 Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Machine translation
Text damaged in recognition — read the original page
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor P.o. redaktora naczelnego Jewhen BUKET Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)
Machine translation