93 lata temu, 22 stycznia 1919 roku, w całym Kijowie biły dzwony we wszystkich cerkwiach. Pod murami Świętej Zofii, na placu wiecowym, wykuto słowa: „Od dziś na wszystkich ziemiach ukraińskich, rozdzielonych wiekami, w Galicji, na Bukowinie, w Rusi Zakarpackiej i na Naddnieprzu będzie jedna Wielka Ukraina!..” Odwieczne marzenie narodu stało się rzeczywistością. Ze względu na swoje duchowe i historyczne znaczenie proklamacja Soborności jest jaskrawo potężnym symbolem i wyrazem duchowej siły i woli narodu do zjednoczenia we własnym państwie narodowym.
W przededniu dzisiejszego Dnia Soborności do naszej redakcji zawitał wspaniały gość. Na fotografii widzicie, szanowni czytelnicy, utalentowaną interpretację tego wydarzenia, którą w brązie wykonał zasłużony artysta Ukrainy Borys Chomowycz Nikonczuk. W prezentowanym projekcie pomnik-symbol Ukrainy jako duchowa stała przenika na wskroś ideę Soborności. W wielką przyszłość, uskrzydlona starożytnym symbolem Rusi Kijowskiej — złotym tryzubem, dynamicznie wznosi się Pokrowa — Opiekunka ukraińskiego narodu. We wszystkich liniach, we wszystkich szczegółach — niezłomny duch narodu. Pomnik wzniesiono z uwzględnieniem zasady trójjedności i czteroramiennego krzyża jako symbolu Słońca. Podstawę kompozycji stanowi wiecowy dzwon, wyraz jedności w modlitwie i w obronie ojczystej ziemi (państwa), wiary i narodu. Dolną część czary opasuje wieniec słów: z przedniej strony — „UKRAINA”, z boków i z tyłu — „SOBORNA ŚWIĘTA UKRAINA WIECZNA”. Czcionka autorska, stylizowana. Nieco wyżej, dookoła, z czterech stron wykute medaliony znaków słonecznych ziem ukraińskich — Ukrainy Środkowej i Południowej, Zachodniej, Północnej, Wschodniej. Nad szczytem dzwonu — Boża Matka, opiekunka Ukrainy. Jej okrycie — narzutka z pionową lamówką, na której odczytywane są wzory ze ścian Sofii Kijowskiej. Postawa, uniesione ku górze ręce (gest Orantki) symbolizują obronę, modlitwę przed Wszechmogącym o los jej ukochanego narodu. Ciągłość tradycji historycznej obecna jest także w symbolach słonecznych znaków, przypominających ceramiczne malowidła czasów kultury trypolskiej — tysiącletnią ciągłość ukraińskiego etnosu. Dwie boczne części tryzuba — podstawy skrzydeł, które są organicznym przedłużeniem modlitewnie uniesionych rąk Pokrowy-Bogurodzicy, skrzydeł niosących myrrę i chroniących. O tym mówią trzy kłosy — symbol życia i dostatku, jedności czasów, a obecność dębowej gałęzi to siła i długowieczność. Kompozycję wieńczy cienki, strzelisty promień, uosobienie chwały i wielkości, duchowej jasnej energii, siły, pewności w to, co nadejdzie. Na razie ten pomnik jest tylko projektem, marzeniem artysty, którym szczerze dzieli się ze wszystkimi, dla których Dzień Soborności Ukrainy to nie tylko data historyczna w kalendarzu, lecz przede wszystkim gwarancja prawdy, siły, woli.
NASZ GOŚĆ — MYKOŁA HORBALʹ
POEZJE MIŁOŚCI PSZENICZNEJ
WITAMY TARASA SALYHĘ!
KOBOLCZYŃSCY GARNCARZE
Traducción automática
Ivan ZAJEC, deputowany ludowy Ukrainy
W obecnych warunkach polityka etnonarodowa Ukrainy powinna zapewnić odrodzenie narodowe, kształtowanie współczesnej tożsamości narodowej oraz integrację społeczną wszystkich obywateli. Jednak realizacja tych zadań przebiega zbyt powolnie, zwłaszcza w odniesieniu do narodu ukraińskiego. Co więcej, obecny reżim władzy świadomie stymuluje dalsze procesy degradacyjne i dezintegracyjne w sferze bytu etnonarodowego. Taka polityka władzy jest bardzo niebezpieczna, ponieważ obniża poziom tolerancji w społeczeństwie, buduje dodatkowe bariery między obywatelami, poszczególnymi regionami kraju, podważa jedność narodu i zagraża bezpieczeństwu narodowemu państwa. Trzeba nazywać rzeczy po imieniu: taka polityka etnonarodowa jest polityką segregacji, która graniczy nawet z apartheidem, czyli polityką atomizacji społeczeństwa poprzez rozdzielanie obywateli, przeciwstawianie narodu tytularnego mniejszościom narodowym, tworzenie odizolowanych grup etnicznych i ich oddzielne zamieszkiwanie w równoległych przestrzeniach społecznych. Adeptami i przewodnikami tej polityki można nazwać takie odrażające postacie jak Tabacznyk, Kołesniczenko, Kiwałow, Kostusew i im podobni. Pierwszorzędnym celem tych współczesnych herostratów jest język ukraiński, jego status państwowy, a także prawdziwa historia Ukrainy i jej oryginalna kultura. Swoją prowokacyjną działalność próbują ukryć demagogiczną retoryką o rzekomej wielonarodowości Ukrainy oraz konieczności realizacji przez władzę koncepcji multikulturalizmu. Multikulturalizm w interpretacji wymienionych panów urzędników i deputowanych przeradza się w agresję humanitarną przeciwko Ukrainie. To wojna przeciwko wszystkim, chociaż przede wszystkim jest ona skierowana na niszczenie wszystkiego, co ukraińskie. Próbują oni podważyć podstawy cywilizowanego współżycia mniejszości narodowych z narodem ukraińskim, które opierają się na standardach europejskich. W szczególności dążą do sprowokowania ich do wojny przeciwko ukraińskiej Ukrainie w sferze językowo-kulturowej, historiograficznej, religijnej i informacyjnej. Praktyka władzy w sferze etnonarodowej nie odpowiada ani współczesnym światowym tendencjom, ani wewnętrznym potrzebom Ukrainy, które są uwarunkowane obecnym stanem historycznym narodu ukraińskiego. Wszyscy słyszeliście oświadczenia pierwszych osób wiodących państw Europy: Niemiec — kanclerz Merkel, Francji — prezydenta Sarkozy'ego, Wielkiej Brytanii — premiera Camerona o tym, że wieloletnia polityka multikulturalizmu w ich krajach poniosła całkowitą klęskę, ponieważ zrodziła szereg złożonych problemów jedności ich narodów. W szczególności poprzez tworzenie odizolowanych od społeczeństwa wspólnot etnicznych i problemy z integracją społeczną ich członków. Odpowiedzią państw europejskich na klęskę koncepcji multikulturalizmu stało się wzmocnienie polityki integracji społeczeństwa na bazie jednolitego języka państwowego, wspólnych wartości i wspólnego losu historycznego. Nie zapominajmy, że także dzisiejsza Europa pozostaje związkiem państw narodowych, których władze zapewniają rozwój i pogłębianie własnej tożsamości narodowej, w szczególności poprzez integrację mniejszości narodowych w przestrzeń społeczną. Większość krajów świata w obecnej dobie informacyjnej również zmierza do jednolitego języka państwowego! Przecież język dzisiaj to nie tylko główny wyraziciel i twórca tożsamości narodowej, ale także główny nośnik współczesnego produktu informacyjnego. Żadne współczesne państwo nie wytrzyma wielojęzyczności państwowej. A nasi tak zwani multikulturaliści pchają Ukrainę w przeciwnym kierunku — do dwujęzyczności i segregacji społecznej według cech etnicznych, językowych i kulturowych. Nas, jako naród, chcą pozostawić w traumatycznym, okaleczonym przez imperium stanie. Nie uda się! Kilka słów o czynnikach wewnętrznych, które powinny określać politykę etnonarodową Ukrainy. Bazą powinno być zrozumienie obecnego stanu historycznego narodu ukraińskiego. Jest on narodem postkolonialnym, postludobójczym, który na dodatek przeżył 70 lat komunistycznego totalitaryzmu. Musimy przezwyciężyć to straszliwe dziedzictwo, które w znacznym stopniu dotknęło siły życiowe ukraińskiego etnosu. A to warunkuje potrzebę realizacji polityki państwowej odrodzenia narodowego, w szczególności narodu tytularnego. Zatem państwo ukraińskie ma prawo, a władza jest zobowiązana prowadzić politykę na bazie międzynarodowo uznanej zasady affirmative action, czyli „pozytywnego (lub afirmatywnego) działania”, skierowanego na przywrócenie sprawiedliwości historycznej wobec ograniczonych w prawach Ukraińców, na zmianę haniebnego status quo postkolonialnego. Polityka etnonarodowa musi budować się na zasadach określonych w dokumentach założycielskich ukraińskiego państwowotwórstwa: w Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy oraz Konstytucji Ukrainy. Tak Deklaracja, zgodnie z europejską tradycją państwowotwórczą, określa Ukrainę „jako suwerenne państwo narodowe”, które „dokonuje ochrony i obrony państwowości narodowej narodu ukraińskiego”. A w Konstytucji Ukrainy w art. 11 zaznaczono, że „państwo sprzyja konsolidacji i rozwojowi narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej, tradycji i kultury, a także rozwojowi etnicznej, kulturowej, językowej i religijnej odrębności wszystkich rdzennych narodów i mniejszości narodowych Ukrainy”. Jak widzimy, te podejścia pozwalają, przy chęci, harmonijnie połączyć ukraińskie odrodzenie narodowe z zachowaniem odrębności mniejszości narodowych przy ich integracji w procesie kształtowania współczesnej tożsamości narodowej Ukrainy. Narodowy typ państwa ukraińskiego zakłada, że właśnie tradycje i zwyczaje narodu tytularnego są położone u podstaw bytu państwowego i ustroju społecznego oraz są fundamentem dla integracji społecznej przedstawicieli wszystkich grup etnicznych i mniejszości narodowych. Ukraina potrzebuje nie segregacyjnego modelu multikulturalizmu, a współczesnego modelu integracyjnego polityki etnonarodowej. Co więc trzeba robić, aby poprawić sytuację? Po pierwsze. Chronić język ukraiński, jego status jedynego języka państwowego jako najbardziej wpływowego czynnika integracji społecznej i jedności narodu, czynnika państwowotwórczego. Musimy zdecydowanie odrzucić diabelskie technologie niszczenia języka ukraińskiego, takie jak sztuczne przeciwstawianie praw człowieka i mniejszości narodowych jego statusowi państwowemu. Nie bez powodu
Komisja Wenecka w swoich wnioskach dotyczących projektu ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki o zasadach polityki językowej podkreśliła niedopuszczalność pozbawienia języka ukraińskiego jego wyjątkowej roli integrującej w ukraińskim społeczeństwie. Szczególną wagę języka ukraińskiego w odrodzeniu narodowym i integracji społecznej uświadamia sobie większość obywateli, bo w przeciwnym razie rodzice w Donbasie nie protestowaliby przeciwko zamykaniu szkół z ukraińskim językiem nauczania. Niestety, władza tego nie rozumie. Po drugie. Napisać prawdziwą historię Ukrainy. Po trzecie. Zapewnić suwerenność informacyjną i rozwijać narodową przestrzeń informacyjną zgodnie z potrzebami Ukraińców, a nie sił zewnętrznych czy oligarchicznego towarzystwa. Musimy również domagać się ukraińskich programów telewizyjnych w Rosji, co obiecywali w Charkowie Miedwiediew i Putin, kiedy nasza władza sprzedawała terytorium w zamian za iluzoryczne zniżki cen gazu. Po czwarte. Zaprzestać sztucznego tworzenia nowych grup etnicznych. Po piąte. Należy bardziej wytrwale pracować nad stworzeniem jednej lokalnej Cerkwi. Po szóste. Niezwykle ważnym zadaniem jest niedopuszczenie do wywłaszczenia Ukraińców z ziemi i zniszczenia wsi jako źródła ukraińskiej tożsamości narodowej. A takie zagrożenie jest już u progu z powodu wprowadzenia zaproponowanego przez rząd spekulacyjnego modelu rynku ziemi. Po siódme. Doprowadzić do oczyszczenia organów władzy z ukrainofobów oraz osób, które prowokują napięcia w stosunkach międzynarodowych. Takich jak Tabacznik oraz tych, którzy świadomie lekceważą język państwowy podczas wykonywania swoich obowiązków służbowych. Wszyscy powinni sobie uświadomić, a zwłaszcza władza, że podstawą etnonarodowego komfortu wszystkich jest etnonarodowy komfort narodu ukraińskiego.
Traducción automática
W numerze 1 z 2012 r. „Słowa Proświty” w publikacji „Czy zjednoczenie rozłączonych się zaczęło?” mowa była o potrzebie jak najszerszego zjednoczenia sił narodowo-demokratycznych i państwowotwórczych w wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy, które odbędą się w październiku tego roku. Politycy obozu opozycyjnego rozumieją wagę tego procesu, co potwierdziła również konferencja prasowa lidera partii „UDAR” Witalija Kłyczki. Petro ANTONENKO Na dziewięć miesięcy przed wyborami parlamentarnymi siły polityczne muszą ogłosić swoje pozycje startowe. Witalij Kłyczko na konferencji prasowej w agencji UNIAN nie tylko mówił o strategii wyborczej swojej partii, ale także opublikował projekt porozumienia o koordynacji działań opozycji w wyborach, które jego partia proponuje podpisać wszystkim siłom narodowo-demokratycznym i państwowotwórczym. Partia „UDAR” jest w opozycji do obecnej władzy i uważa jej kurs za nieakceptowalny dla Ukrainy; kolejne wybory parlamentarne traktuje jako możliwość zmiany władzy i powrotu państwa do europejskich, demokratycznych wartości. Zrobić to będzie nietrudno, biorąc pod uwagę sceptyczne nastroje wyborców, ich nieufność wobec polityków, dlatego bardzo ważne jest przywrócenie silnej pozycji parlamentu w życiu państwa. Kluczową kwestią jest jedność działań opozycji. Ale jednoczyć się trzeba nie wokół mandatów, a wokół idei. Wtedy łatwiej przeciwstawić się partii władzy, która już zaczęła promować swoich kandydatów, często zamaskowanych, metodą datków i przekupywania wyborców. Bardzo trudną i dyskusyjną kwestią jest to, jak opozycja ma iść do wyborów. Kłyczko zaznaczył, że raczej nie będzie to tak zwana jedna kolumna, czyli wspólna lista wyborcza. Różne partie opozycyjne apelują do różnego elektoratu. Ale jeśli będzie kilka list wyborczych partii opozycyjnych, to siła polityczna Kłyczki proponuje cztery główne pozycje prowadzenia kampanii wyborczej. Po pierwsze — w żadnym wypadku nie dopuścić do wzajemnej walki między partiami opozycji zarówno w okręgach, jak i w głosowaniu ogólnokrajowym na listy. Po drugie — ideowo bliskim partiom jak najszybciej jednoczyć się w celu wspólnego prowadzenia kampanii wyborczej. Po trzecie — liderzy partii muszą realnie ocenić rankingi swoich sił politycznych i umieć ustąpić ze swoich ambicji w imię jedności. Po czwarte — ustanowić wysoką poprzeczkę dla kandydatów opozycji: chodzi o ich fachowość, patriotyzm i moralność. Przy określaniu kandydatów Kłyczko wezwał do przedłożenia opinii szeregowych członków partii i samych wyborców nad kuluarowe, gabinetowe ustalenia liderów partyjnych. Polityk zaproponował opublikowanie wstępnych list kandydatów, ich biografii, przeprowadzenie poważnych sondaży i selekcji na wzór amerykańskich prawyborów — „primaries”. Główną kwestią, która interesuje wyborców, jest niedopuszczenie do fałszerstw. Tutaj Kłyczko zwrócił się do liderów opozycji z propozycją wspólnego i jak najpoważniejszego przygotowania członków komisji i obserwatorów do wyborów. Zaznaczył również, że stale zwraca się do zagranicznych polityków z prośbą o pomoc w zapewnieniu na Ukrainie demokratycznych wyborów, w szczególności o skierowanie maksymalnej liczby zagranicznych obserwatorów. „My, siły opozycyjne, będziemy w stanie obronić wolę wyborców” — zapewnił polityk. Odpowiadając na pytanie dotyczące kolejnych wyborów mera Kijowa, Kłyczko jasno zadeklarował, że będzie kandydował na to stanowisko. Ale najpierw trzeba wyjaśnić, kiedy te wybory mają się odbyć, ponieważ parlament już dwukrotnie „oblał” kwestię ich wyznaczenia. Dzieje się tak mimo tego, że mer Kijowa od ponad roku „jest w rozjazdach” po zagranicy. Kłyczko proponuje dwa warianty terminu wyborów: albo wiosną tego roku, albo jesienią, jednocześnie z wyborami do parlamentu. Ale najpierw trzeba wprowadzić zmiany do ustawodawstwa: wybory mera należy przeprowadzać w dwóch turach, a merowi przywrócić należne uprawnienia, ponieważ wybierają go wszyscy wyborcy stolicy. Zatem stanowisko jednego z liderów opozycji o wysokim rankingu już usłyszeliśmy. Teraz ruch należy do innych partii — „Naszej Ukrainy”, „Pozycji Obywatelskiej”, Ukraińskiej Partii Ludowej i szeregu bliskich im ugrupowań. Wyścig wyborczy się zaczyna.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
go. Ludzi zebrało się niemało. Lecz pomnik Tarasa Szewczenki na wyspie Monastyrskiej wprawił w osłupienie — rzeźba była otoczona metalowym płotem i rusztowaniem, a głowa Kobziarza w sposób drwiący podczepiona hakiem do z jakiegoś powodu podniesionego w dzień wolny od pracy wysięgnika dźwigu samochodowego. Taki obrót spraw skłonił władze do tłumaczeń: pomnik Kobziarza wymagał kapitalnego remontu już dawno. Takie głośne remonty zazwyczaj przypada na ważne daty. Jak choćby 20-lecie Niepodległości Ukrainy. Jednak pomnika na tak wiekopomne wydarzenie nie tylko nie wyremontowano, a wręcz przeciwnie, otoczono rusztowaniem i płotem, a na dodatek hakiem za głowę wielce doświadczonego Kobziarza podczepiono. Teraz społeczność Dniepropietrowska jest mocno zaniepokojona faktem, że remont prowadzony jest w sposób niezwykle opieszały. Co prawda, władze tłumaczą to tak: rzekomo początkowo planowano pociąć pomnik na części, ale potem okazało się, że od wewnątrz Szewczenko zalany jest betonem ze zbrojeniem. Czyli powszechnie znane okoliczności wzniesienia rzeźby stały się niespodzianką. Zaczęły rosnąć koszty rekonstrukcji pomnika. Jeśli wcześniej mowa była o kwocie 1,5 miliona hrywien, to obecnie już i w 2,5 mln nie można się zmieścić. Co więcej, główny inżynier projektu Wołodymyr Smolar oświadczył, że do zdjęcia 56-tonowej figury z postumentu potrzebny będzie 100-tonowy dźwig, a przepustowość mostu pieszego na wyspę Monastyrską, który i tak chwieje się pod nogami dniepropietrowców, na to nie pozwala. Teraz jakoby zapowiadają porozumienie w sprawie dostarczenia dźwigu jednostką pływającą drogą wodną. O jakiejś konkretnej dacie ostatecznego odrodzenia pomnika Kobziarza na historycznej wyspie Monastyrskiej w Dniepropietrowsku, zdaje się, już nie ma mowy. Przypomniało się, jak kiedyś w Dniepropietrowsku szkalowano wiekopomną powieść Ołesia Honczara „Sobór”. Książka Witalija Kowala, w której opowiedział o perypetiach tamtych haniebnych wydarzeń, właśnie tak się nazywa — „Sobór w rusztowaniu”. Teraz zaś w rusztowaniu znalazł się Kobziarz. Symbolika doprawdy okrutna… Na zdjęciu: na 20-lecie Niepodległości Ukrainy oszołomieni dniepropietrowcy zobaczyli Kobziarza otoczonego metalowym płotem, w rusztowaniu. Dochodząc do siebie po szoku wywołanym wyjaśnieniem okoliczności pojawienia się Tarasa Hryhorowycza w naszym mieście, sekretarz rady miejskiej M. W. Łutchak zaznaczył: „Na tym epopeja się nie skończy. Te „zdobycze”, które przypadły wspólnocie Nowodniestrowska od byłego mera, mają wątpliwą reputację. Niestety, święta sprawa została zrobiona brudnymi rękami. Spotkaliśmy się z przedstawicielami obu wspólnot, usłyszeliśmy i zrozumieliśmy siebie nawzajem. Wy (chodzi o mieszkańców wsi Sopożyn — L. Ż.) zapewniacie, że znaleźliście w naszym mieście to, czego szukaliście. Więc teraz tę sprawę należy przekazać kompetentnym strukturom i organom, które, mam nadzieję, właściwie zakwalifikują to wydarzenie. Wspólnota Nowodniestrowska powinna zrozumieć: kwestia w żaden sposób nie jest rozpatrywana w płaszczyźnie politycznej, to kwestia sumienia, moralności, zdrowego rozsądku”. Jak się okazało, już następnego dnia (5 stycznia) na naradzie u sekretarza rady miejskiej M. W. Łutchaka z kierownikami wydziałów, służb i przedsiębiorstw, R. Panczyszyn (nowy właściciel monumentu) przesłał faksem dokumenty dotyczące rzeźby, które rzekomo potwierdzają legalność jej pochodzenia i instalacji. Z faksymilowego wydruku stało się wiadome, że pomnik nie został skradziony, a zakupiony przez R. Panczyszyna za 300 hrywien od przedsiębiorcy I. Biłana (już wiemy, że „…wycenili go jak bronę, jak pług, jak traktor”). Rozważywszy wszystkie dowody „za” i „przeciw”, zebranie postanowiło zwrócić się do R. Panczyszyna z prośbą o złożenie wyjaśnień i zareagowanie na apel zaniepokojonych lwowian w sprawie powrotu Tarasa Szewczenki na jego miejsce — do wsi Sopożyn.
Traducción automática
Serhij DOWHAL, przewodniczący Dniepropetrowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Obiecany przez władze blitzkrieg z rekonstrukcją pomnika Tarasa Szewczenki na Wyspie Monastyrskiej w Dniepropetrowsku okazał się procesem długotrwałym. Rzeźba, która zachwyca świat. Ten pomnik Tarasa Szewczenki w pełnej postaci na Wyspie Monastyrskiej w Dniepropetrowsku jest legendarny. Biorąc pod uwagę zarówno historię jego powstania, jak i szacowny wiek — rzeźba góruje nad Dnieprem od ponad 50 lat. Co charakterystyczne, nawet w dniepropetrowskich gazetach z końca lat 50. informacji o odsłonięciu pomnika Tarasa Szewczenki nie znajdziesz. Dopiero na początku lat 60. w prasie zaczęły pojawiać się doniesienia o składaniu kwiatów pod rzeźbą Kobziarza. Jednak początkowo ówczesne media informowały o zamyśle wzniesienia majestatycznego pomnika Tarasa Hryhorowycza na Wyspie Monastyrskiej. A potem niespodziewanie zamilkły… Najwyraźniej z uwagi na to, że droga do powołania rzeźby do życia okazała się bardzo ciernista. Przecież początkowo nawet nie wiedziano, jak wcielić w życie ten genialny zamysł. Sytuację uratował geniusz pioniera odlewnictwa artystycznego w Dniepropetrowsku, głównego odlewnika zakładów rur walcowanych im. Lenina, Mykoły Załywakina. Miałem szczęście porozmawiać z tym niezwykłym człowiekiem niedługo przed jego śmiercią w wieku około 100 lat, który dożywał w parterowej „chruszczobie” praktycznie w centrum miasta. Usłyszałem o nim z materiałów wystawy w muzeum sztuki pod tytułem „Czarodziejski świat drewna”. Wtedy już 94-letni Załywakin demonstrował na niej swoje próbki sztuki korzenioplastyki, swoistej biżuterii z drewna, czym zajął się dopiero po przejściu na emeryturę. Jak opowiedział mi wtedy Mykoła Josypowycz, początkowo znany rzeźbiarz Iwan Znoba wraz z synem Wałentynem stworzyli gipsowy model pomnika Tarasa Szewczenki, który ustawiono w jednym z dniepropetrowskich parków. Według wyznania Załywakina, uderzyła go skala zamysłu: rzeźba była wysokości trzypiętrowego budynku. I do dzisiaj ten pomnik Kobziarza jest najwyższym na świecie, chociaż takich na planecie jest ponad 600. Wtedy też Mykoła Josypowycz opowiedział mi o pewnych osobliwościach tej niebanalnej pracy. W szczególności o „operacji” na kolanie rzeźbiarskiego Kobziarza. Do tego trzeba było się uciec po tym, jak jeden z kawałków formy pod ciśnieniem wlewanego metalu przesunął się. Spowodowało to zwiększenie rozmiaru kolana. Ostatecznie Mykoła Josypowycz zarządził wycięcie w kolanie Kobziarza metalowego pasa i ściągnięcie powstałej pustki za pomocą śruby. Nawet teraz, jeśli przyjrzeć się rzeźbie, można to zauważyć. Największym problemem było dostarczenie olbrzymiej żeliwnej figury, choć przeciętej na dwie części, na Wyspę Monastyrską (wtedy — Komsomolską). Na szczęście przez ten skrawek lądu w otoczeniu wód Dniepru przebiegał kolejowy most Merefo-Chersoński. Zatem trzeba było negocjować z kierownictwem kolei. Ostatecznie porozumiano się w sprawie zamknięcia mostu Merefo-Chersońskiego i specjalnym pociągiem, składającym się z dwóch wagonów i parowozu, pomnik przewieziono na wyspę. Niebezpieczeństwo podkradło się niespodziewanie. Ale i po tym problemy z rzeźbą nie ustały: trzeba było pogłówkować, jak połączyć dwie części pomnika. Ostatecznie zdecydowano się wlać do środka beton. Przy czym przez otwór montażowy w głowie weszli nie tylko formierz i spawacz elektryczny, ale także sam Załywakin. Po wykonaniu prac mocujących konstrukcję zalano. Od tego czasu pomnik Kobziarza przeżył niemało niedoli. W burzliwych latach 60. wszechobecni funkcjonariusze KGB śledzili tutaj tych, którzy próbowali złożyć u podnóża pomnika kwiaty, co postrzegano jako odchylenie nacjonalistyczne i działalność antyradziecką. W latach 90. niebezpieczeństwo dla Kobziarza podkradło się niespodziewanie. Za błogosławieństwem ówczesnego mera Dniepropetrowska Mykoły Szwecia zaczęto tutaj budować kapliczkę — cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy Patriarchatu Moskiewskiego. Dniepropetrowscy architekci zaznaczyli, że pomnik to integralna kompozycja z odpowiednim krajobrazem i wznoszenie tutaj budynków jest niedopuszczalne. I jeśli wcześniej z dnieprowskiego nabrzeża od strony mostu centralnego przez Dniepr wyłaniała się majestatyczna rzeźba zamyślonego Kobziarza nad dnieprowskim urwiskiem, to obecnie przesłania ją cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy. Zresztą wzniesienie w centrum Dniepropetrowska na początku lat 90. jeszcze jednego pomnika młodego Kobziarza, przy którym teraz odbywają się wszystkie masowe imprezy, spowodowało, że na Wyspie Monastyrskiej odwiedzających ubyło. Olbrzym ukraińskiego ducha w rusztowaniu. W ubiegłym roku, w dniu 20. rocznicy Niepodległości Ukrainy, postanowiono, jak zawsze, zebrać się przy rzeźbie Kobziarza młodego, a potem odbyć pieszą wędrówkę na dnieprowskie nabrzeże do Kobziarza starego (brąz) na fotografii z jednego wydania internetowego. Według informacji mediów, pomnik Szewczenki z Sopośnia wywiózł prywatny przedsiębiorca I. Biłan, który otrzymał mienie gospodarstwa po rozpadzie kołchozu. Mieszkańcy wsi są w rozpaczy, jednak biznesmen nie rozumie ich oburzenia: „Nikt tego pomnika nie ukradł. Zresztą w ogóle, dlaczego mam się z kimś naradzać?! Pomnik to moja prywatna własność, którą otrzymałem w drodze prawnej. Oceniono go jak bronę, jak pług, jak traktor…”
Traducción automática
Mieszkańcy wsi Soposzyna w rejonie żółkiewskim na Lwowszczyźnie nie mogą wyjść z oburzenia. A jakże! Ze wsi zniknął pomnik Tarasa Szewczenki. Przez pół wieku postument stał na terenie gospodarczego podwórza byłego kołchozu im. T. Szewczenki. Ludzie doglądali go, przy nim odprawiano molebeny… W lipcu pomnik… zniknął. Wywieziono go w środku nocy…
Lidia ŻELEŹNA
Jeszcze pół roku temu nikomu z nas nawet na myśl by nie przyszło, że ta detektywistyczna historia z pomnikiem wielkiego poety znajdzie swoje nieoczekiwane i tragiczne rozwiązanie w Nowodniestrowsku, 400 kilometrów od miejsca jego pierwotnego ustawienia… 4 stycznia do gabinetu sekretarza rady miejskiej M. W. Łutczaka zawitali zastępca przewodniczącego Żółkiewskiej Rady Rejonowej B. Jurdyha, deputowany Lwowskiej ODA W. Tistyk oraz mieszkanka wsi Soposzyna L. Ostrowska, którzy zapewniali, że w rzeźbie nowodniestrowskiego Szewczenki rozpoznali swojego Kobzarza, który przez 50 lat skupiał wokół siebie wieśniaków, a potem nagle, w nieznanych okolicznościach, zniknął w lipcu 2011 roku. Emerytka L. Ostrowska, która pierwsza podniosła alarm i ujawniła prawdopodobną machinację miejscowych władz w rodzinnej wsi, wraz z całą społecznością rzuciła się na poszukiwania pomnika. Na zebraniu ogólnym, które odbyło się 20 listopada 2011 roku, soposzynianie postanowili zwrócić się listem do Zarządu ds. rozpatrywania skarg i wniosków obywateli, do szefa Zarządu Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Lwowskiej ODA W. Iwanowskiego, wysyłali zapytania i w
Administrację Prezydenta Ukrainy w sprawie faktu bezprawnego demontażu pomnika Szewczenki. Artykuł 26 ustawy Ukrainy „O ochronie dziedzictwa kulturalnego” przewiduje, że przeniesienie pomnika o znaczeniu lokalnym jest dozwolone wyłącznie za pisemną zgodą organu ochrony dziedzictwa kulturalnego. Odpowiedni Wydział Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej takiej zgody nie wydawał. Mieszkańcy wsi Soposzyna postanowili zwrócić się do mediów z prośbą o pomoc w odnalezieniu i zwrocie tego, co należy do ich wspólnoty. Na to bezczelne wydarzenie, które miało miejsce na Lwowszczyźnie, zareagowała gazeta „Widrodżennia” z 11.11.2011 r., nr 45 (190), artykułem „Zwróćcie Szewczenkę do Soposzyna”, a własne dziennikarskie śledztwo w artykule z 22.11.2011 r. „Rozparcelowano” i Tarasa Hrihorowycza…” przeprowadzili korespondenci wydawnictwa „Wysoki Zamek”. I oto fala demaskatorskich informacji dotarła do Nowodniestrowska… Okazuje się, że podczas gdy my tu cieszyliśmy się „prezentem lwowskich rzeźbiarzy”, na drugim końcu szukano pomnika. A pomóc go odnaleźć mógł wnuk pani L. Ostrowskiej, który rozpoznał swojego soposzyńskiego Kobzarza (prawda, już przemalowanego pod
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Przyszła kolej i na autora tych słów, a 28 marca we Lwowie zatrzymano około trzech dziesiątek młodzieńców z Ukraińskiego Narodowo-Wyzwoleńczego Frontu (UNWF, sądzono dwóch studentów: Zoriana Popadiuka i Jaromyra Mykytkę). W marcu w rejonie kołomyjskim aresztowano 5 członków „Związku Młodzieży Ukraińskiej Galicji” na czele z Dmytrem Hrynkiwem. Jeszcze 6 grudnia 1971 roku w Odessie aresztowano mikrobiolożkę Ninę Strokatą-Karawanśką, jej współoskarżony, poeta Ołeksandr Riznykiw (Ryznyczenko), siedział już od 11 października. Jednym słowem, lista sięgnęła ponad setki osób. Dobosz po należytym „przeszkoleniu” zeznał, że spotykał się we Lwowie i w Kijowie oraz „wymienił się informacjami” z kilkoma szistdesiatnykami. Prymitywna awantura ze „szpiegowskimi” namiętnościami zakończyła się jego konferencją prasową 2 czerwca, której starannie opracowany raport republikańska telewizja pokazała 5 czerwca, a gazeta „Radianśka Ukrajina” opublikowała pieczołowicie zredagowany raport pod tytułem „Ukraińscy burżuazyjni nacjonaliści — najemnicy imperialistycznych wywiadów: konferencja prasowa w Kijowie”. Po niej Dobosza „wydalono” z ZSRR. Na pierwszej же konferencji prasowej odwołał on zeznania, które złożył pod groźbami w areszcie śledczym KGB i przed dziennikarzami w Kijowie. Nikogo z aresztowanych Ukraińców nie oskarżono o żadne „szpiegostwo” czy „zdradę ojczyzny” — jedynie o „antysowiecką agitację i propagandę” (art. 62 KK USRR), co przejawiało się w rozpowszechnianiu krytycznej wobec istniejącego ustroju literatury „samwydawu”. I żadna z wyżej wspomnianych gazet do dziś nie przeprosiła za oszczerstwo. A za tymi aresztowaniami stały setki przeszukań, tysiące ludzi było sterroryzowanych wezwaniami do KGB i przesłuchaniami. To rzeczywiście nie byli ani podziemni działacze, ani w żaden sposób organizacyjnie powiązani ze sobą ludzie (oprócz trzech wspomnianych lokalnych grup młodzieżowych). Ich komórki działały na podstawie relacji międzyludzkich. Lecz kiedy zbiera się razem tak wielu utalentowanych, mądrych, sławnych ludzi, to coś z tego musiało być, powiedział kiedyś Jewhen Swerstiuk. Już faktycznie istniała infrastruktura wytwarzania i rozpowszechniania nieocenzurowanej literatury — samwydawu, zwłaszcza z pojawieniem się w 1970 roku maszynopisowego czasopisma „Ukrajinśkyj wisnyk” (redaktor W. Czornowił). Jewhen Proniuk jeszcze w 1964 roku rozpowszechnił anonimowy artykuł „Stan i zadania Ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego (niepełne tezy do dyskusji)”, gdzie stawiał do dyskusji pytanie o stworzenie podziemnej organizacji politycznej. Idei nie poparło środowisko szistdesiatnyków, bo oznaczałoby to szybkie wykrycie, zamknięte procesy sądowe z wyrokami śmierci, wzmocnienie reakcji. W samwydawie szistdesiatnyków wprost nie stawiano pytania o zmianę ustroju państwowego, o wyjście Ukrainy ze składu Związku SRR. Był to ruch oświeceniowy, który stawiał za cel przebudzenie świadomości narodowej i przełamanie strachu, zasianego represjami minionych dziesięcioleci. Ale, działając w ramach istniejącego systemu, szistdesiatnycy odnawiali sumę socjalno-psychologicznych cech inteligencji: naturalny szacunek do samego siebie, indywidualizm, orientację na wartości ogólnoludzkie, nieakceptowanie niesprawiedliwości, szacunek do norm etycznych, do prawa i praworządności. W tym środowisku panowała wysoka kulturalna i moralna atmosfera, wrażliwość na nowe idee. Przeciwstawiało się ono i oficjalnej totalitarnej ideologii, i prymitywizmowi. Ono jednoczyło. Rozchwiewało ono imperium, które już nie wytrzymywało ideologicznej, ekonomicznej i militarnej konkurencji z demokratycznym Zachodem i musiało wciągać się w proces „odprężenia”. 28 czerwca 1971 roku KC KPZR przyjął zamknięte postanowienie „O środkach przeciwdziałania nielegalnemu rozpowszechnianiu antysowieckich i innych politycznie szkodliwych materiałów”, które po miesiącu powielił KC KPU, dodając „miejscowy materiał”. Szykował się „generalny pogrom”. Biuro Polityczne KC KPZR 30 grudnia 1971 roku postanowiło rozpocząć ogólnosowiecką kampanię przeciwko samwydawowi w celu zniszczenia infrastruktury jego wytwarzania i rozpowszechniania. Dla ukraińskiego ruchu próby protestowania przeciwko aresztowaniom były brutalnie tłumione. Tak, tłumacz Mykoła Łukasz zaproponował uwięzienie siebie zamiast Iwana Dziuby. Zagrozili mu szpitalem psychiatrycznym i przestali publikować jego tłumaczenia. Filozof Wasyl Lisowy 5 lipca 1972 roku złożył do KC KPU „List otwarty do członków KC KPZR i KC KP Ukrainy”, który kończył się tak: „Zważywszy na warunki, w jakich składa się ten list, trudno mi wierzyć w konstruktywną reakcję na niego. Choć nie występuję ani w roli odpowiedzialnego, ani w roli świadka, ani w roli w jakikolwiek sposób powiązanego z tą sprawą, która obecnie nazywana jest „sprawą Dobosza”, po złożeniu tego listu bez wątpienia znajdę się w liczbie „wrogów”. Być może to i słuszne, bo Dobosza zwolniono, a „sprawa Dobosza” — to już po prostu sprawa, zwrócona przeciwko żywemu narodowi ukraińskiemu i żywej kulturze ukraińskiej. Taka „sprawa” rzeczywiście jednoczy wszystkich aresztowanych. Ale uważam się również za powiązanego z taką sprawą — oto dlaczego proszę, by mnie również aresztowano i sądzono”. Następnego dnia jego „prośbę” spełniono. Z plikiem nieposkładanych maszynopisowych odbitek listu, przeznaczonego do rozpowszechniania (około 100 egzemplarzy), 6 lipca aresztowano Jewhena Proniuka, 5 marca 1973 roku w tej sprawie aresztowano Wasyla Owsijenkę. Wasyl Lisowy za list w obronie aresztowanych otrzymał 7 lat więzienia i 3 lata zesłania. Wszystkich, którzy nie składali zeznań przeciwko aresztowanym i wykazywali najmniejsze oznaki współczucia wobec nich, zwalniano z pracy (znana „czystka” instytutów akademickich: Mychajło Brajczewski, Ołena Apanowycz, Ołena Kompan, Wasyl Skrypka, Mykoła Rożenko, Switłana Kyryczenko, Jarosław Dzyra, Serhij Kudria i in.). Innych wyrzucano z kolejek po mieszkania, ich samych lub ich dzieci nie dopuszczano do uzyskania wyższego wykształcenia lub wykluczano z instytutów, nie mieli oni żadnych możliwości awansu zawodowego i twórczego publikowania (druk, wystawy itp.). Tak jak odrodzenie lat 20. sprawiedliwie nazywa się rozstrzelanym, tak odrodzenie lat 60. — zaduszonym. Kto chciał przeżyć — musiał upokarzająco kajać się (Zinowija Franko, Mykoła Chołodny, Łeonid Sełeznenko, Iwan Dziuba, Wasyl Zacharczenko), inni — pisali zakłamane paszkwile na swoich niedawnych przyjaciół lub zagranicznych „ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów — najemników zagranicznych wywiadów”, wyciskali z siebie fałszywe ody na cześć oprawców swojej ojczyzny (Iwan Dracz, Dmytro Pawłyczko), niektórzy nie wytrzymywali dusznej atmosfery i popadali w alkoholizm (Mychajło Czchan), odbierali sobie życie (Hryhir Tiutiunnyk), najbardziej wytrwali — na długo odchodzili w „wewnętrzną emigrację” (Lina Kostenko, Mychajłyna Kociubynśka, Wałerij Szewczuk) lub rzeczywiście emigrowali do Rosji (Łeś Taniuk, Pawło Mowczan).
Traducción automática
Wasyl OWSIIENKO, Charkowska Grupa Obrony Praw Człowieka Gazeta “Radianśka Ukrajina” 15 stycznia 1972 roku poinformowała: “Organy Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów USRR za prowadzenie wywrotowej antyradzieckiej działalności aresztowały turystę z Belgii Jarosława Dobosza. Prowadzone jest śledztwo”. Tymczasem już 12 stycznia przez Ukrainę przetoczyła się kolejna fala aresztowań młodej ukraińskiej inteligencji. KGB przeprowadzało zakrojoną na szeroką skalę operację “BLOK”, skierowaną przeciwko ukraińskiemu ruchowi narodowemu. Bezpośrednim powodem aresztowań stało się zatrzymanie na stacji Czop 4 stycznia obywatela Belgii, członka “Związku Ukraińskiej Młodzieży” Jarosława Dobosza: próbował on wywieźć za granicę “jeden antyradziecki dokument” (jak później się wyjaśniło, była to fotokopia “Słownika rymów języka ukraińskiego”, który z myślą o pomocy poetom ułożył Swiatosław Karawanśkyj, wówczas więzień polityczny). Kolejny komunikat pojawił się dopiero 11 lutego jednocześnie w trzech gazetach — “Radianśka Ukrajina”, “Prawda Ukrainy” i “Weczirnij Kyjiw”: “Organy Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów USRR za prowadzenie na terytorium republiki wrogiej działalności aresztowały poddanego Belgii Dobosza Jarosława. Wstępne śledztwo ustaliło, że Dobosz przybył w celu wykonania przestępczego zadania zagranicznego antyradzieckiego centrum OUN, które pozostaje na utrzymaniu imperialistycznych wywiadów i jest wykorzystywane przez nie do prowadzenia wywrotowej działalności przeciwko państwu radzieckiemu. Za prowadzenie wrogiej ustrojowi socjalistycznemu działalności i w związku ze sprawą Dobosza pociągnięto do odpowiedzialności karnej Switłycznego I. O., Czornowoła W. M., Swerstjuka Je. O. i in. Śledztwo trwa”. Właśnie tak, “Czornowoł”. A za “i in.” stali wtedy już aresztowani 12 stycznia w Kijowie poeta Wasyl Stus, chemik Zinowij Antoniuk, niedawno zwolniony Danyło Szumuk, lekarz Mykoła Płachotniuk, cybernetyk Łeonid Pluszcz, nauczyciele Ołeś Serhijenko oraz Iwan Kowalenko; w Galicji wydawca samizdatu Iwan Heł, poetka Iryna Kałyneć, pisarz Mychajło Osadczyj, artystka Stefania Szabatura. Wkrótce, 20 stycznia, został aresztowany ksiądz Wasyl Romaniuk (późniejszy Patriarcha Wołodymyr); 20 lutego — poeta Mykoła Chołodnyj; 21 lutego — inżynier Wasyl Dolisznij na Frankiwszczyźnie; 18 kwietnia — literaturoznawca Iwan Dziuba, 11 maja — psychiatra Semen Hłuzman, 18 maja — filolog Nadia Switłyczna w Kijowie. 25 maja we Lwowie popełnił samobójstwo wydawca samizdatu inżynier Marian Hatała. 21 czerwca w Charkowie aresztowano inżynierów Anatolija Zdorowoho oraz Ihora Krawciwa; 6 lipca — filozofów Wasyla Lisowoho i Jewhena Proniuka w Kijowie; 13 lipca — wykładowców Kuźmę Matwijiuka oraz Bohdana Czornomaza w Umaniu; 11 sierpnia — poetę Ihora Kałyncia we Lwowie; 17 listopada — poetkę Irynę Senyk w Borysławiu, 9 grudnia — lekarz Lidię Huk w Skadowśku, 31 stycznia 1973 roku — robotnika Hrycia Makowijczuka w Krzemieńczuku, 19 lutego 1973 roku aresztowali Stepana Sapelaka, a 24 lutego — Wołodymyra Marmusa, lidera młodzieżowej grupy we wsi Rosochacz koło Czortkowa, a następnie jeszcze siedmiu ich przyjaciół; 5 marca 1973 roku działało ludzi różnych poglądów i narodowości, którzy jednak nigdy nie ogłaszali się nawzajem wrogami, ponieważ w tamtym czasie wszystkim jednakowo potrzebna była wolność, a niepodległość państwowa Ukrainy, o której na głos nie mówiono, ale którą brano pod uwagę, jawiła się jako prawdopodobny gwarant takiej wolności. Epoka starannie kultywowanej bezimiennej masy i totalnego strachu powoli ustępowała — odradzała się Osobowość. (“Czy wiesz, że jesteś człowiekiem?” — zapytał Wasyl Symonenko jeszcze na początku lat 60.). Kulturalne żądania Osobowości nieuchronnie przeradzały się w ruch polityczny, antyimperialny, ponieważ kolonialne położenie było główną przyczyną niszczenia ukraińskiej kulturowej odrębności. Poezja Wasyla Symonenki była być może pierwszym wyraźnym świadectwem tego dorastania do żądań politycznych: “Naród mój jest. Naród mój zawsze będzie. Nikt nie przekreśli mojego narodu”. Był to moralny, etyczny opór błyskotliwej kohorty Osobowości, które już były zdolne rozwinąć wielki narodowowyzwoleńczy ruch. Rozumiała to kolonialna władza — i z jej punktu widzenia cios w szistdesiatnykiw został zadany bardzo w porę. Ukraiński samizdat przekraczał granice. Brzmiał w radiu “Swoboda”, wychodził w innych rozegrali ten prymitywny kryminał ze “szpiegowskimi namiętnościami”… Prawie wszyscy czołowi działacze pokolenia lat 60. otrzymali maksymalny wyrok — 7 lat więzienia w łagrach o zaostrzonym rygorze oraz 5 lat zesłania — i zostali przetransportowani poza granice Ojczyzny — do Mordowii i obwodu permskiego w Rosji, potem na zesłanie na Syberię i do Kazachstanu. Najbardziej upartych wtrącono do szpitali psychiatrycznych (Mykoła Płachotniuk, Łeonid Pluszcz, Wasyl Ruban, Borys Kowhar, Mychajło Jakiwiwśkyj, Hanna Mychajłenko…). Fizycznie rozbijając szistdesiatnykiw, Moskwa rozwinęła bezprecedensową ekspansję na Ukrainę, dążąc do całkowitej likwidacji jej językowej, kulturowej i historycznej tożsamości narodowej. Robiono to poprzez niszczenie ukraińskojęzycznego systemu edukacji, gazet i czasopism, czystki polityczne. W rezultacie ogromne masy ukraińskiej ludności w swojej narodowej i ludzkiej samoświadomości spadły poniżej zera: zaczęły wstydzić się i wypierać swojego ukraiństwa. Przestały uczyć swoje dzieci języka ukraińskiego. Jeszcze jedno takie pokolenie — i ratować Ukrainę nie byłoby komu i nie byłoby dla kogo… Atmosfera społeczna po aresztowaniach z lat 1972–73 była przygnębiająca. Pojedyncze próby protestu. Spotkanie Nowego 1972 roku we Lwowie: Lubomyra Popadiuk, Wasyl Stus, Ołena Antoniw, gospodyni domu Maria Sadowśka, Iryna Kałyneć, Hanna Sadowśka, Mychajło Horyń, siedzi przebrana za Cygana Stefania Szabatura, obok niej Marian Hatała oraz Ołeksandr Kuźmenko. Zdjęcie Jarosława Łemyka
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
to było unikalne Ministerstwo. Któż by pomyślał, że po dziesięciu latach stanie na jego czele osoba, która będzie deptać naszą historię!”. Pisarka, laureatka Nagrody im. Tarasa Szewczenki, redaktor naczelna tygodnika „Słowo Proświty” Lubow Hołota przedstawiła właśnie wydaną książkę o Pohribnym, którą opracowała. „Znałam go 23 lata, dokładnie tyle samo mieszkał w tym budynku. O nim, jak o Borysie Hrinczence, zwłaszcza w tym okresie, możemy powiedzieć: pracował więcej, niż żył. Co więcej, jego wielka droga była uświęcona imionami J. Szhohołewa, B. Hrinczenki, wykładaniem na uniwersytecie, poznawaniem literatury w wyższych wymiarach, kiedy każde napisane słowo staje się słowem Bożym, ale właśnie te 23 lata były takimi, kiedy Pohribny potrajał każdy swój dzień. Nawiasem mówiąc, na tablicy brakuje jednego słowa — proświtianin, ale w rzeczywistości uczony, profesor, działacz społeczny — to właśnie jest proświtianin. Wielu autorów naszej książki wyrażało opinię, że Pohribny jest bliski każdemu. Jego dzieła kontynuują inni, w szczególności z kohorty proświtian, która uformowała się przez te 20 lat. To Iwan Juszczuk, Ołeksandr Ponomariw w Kijowie, Wiktor Terłecki w Szostce, Ołeksej Neżywy w Ługańsku… To setki ludzi, którzy w tym dniu ślą żonie Hannie Hryhoriwnie, jego synom, nam wszystkim swoje pozdrowienia. To nie czas, nie dzień Pohribnego, to będzie rok Pohribnego. Zaplanowano jeszcze wiele wydarzeń. I zostanie zrobionych wiele spraw”. Do zbiorowego portretu A. Pohribnego dodali rysy przyjaciele-pisarze Witalij Donczyk, Wołodymyr Szołkowysznyj, dyrektor Instytutu Dziennikarstwa Wołodymyr Rizun i inni. Czarujący uśmiech Anatolija Pohribnego odtąd będzie jaśniał do nas z tablicy pamiątkowej, a wszystko, co napisał, pozostanie w arsenale ukraińskiego słowa.
Traducción automática
Pokolenie szestdziesiatników nie przyniosło wstydu swojemu kozackiemu rodowi. Przypadki upadku moralnego i skruchy, by kupić wolność, mimo szalonego nacisku, były skrajnie rzadkie. Tutaj należy oddać sprawiedliwość KGB: dobierało ono do obozów koncentracyjnych — na tę nowożytną Sicz Zaporoską — wysokiej jakości kadry. Szestdziesiatnicy kontynuowali swoją walkę także w niewoli, pisząc oświadczenia i protesty, które wydostawały się z niewoli i brzmiały w radiu „Swoboda”, głodówkami i strajkami walcząc o status więźnia politycznego, broniąc swojej ludzkiej godności, a tym samym honoru całego narodu. W szczególności z inicjatywy „zekowskiego generała” Wiaczesława Czornowiła obchodziliśmy 12 stycznia Dzień Ukraińskiego Więźnia Politycznego głodówkami i protestami. Wspierali nas więźniowie polityczni innych wspólnot narodowych — Litwini, Ormianie, Żydzi, rosyjscy demokraci, starsze pokolenie więźniów politycznych — powstańcy, którzy uczciwie i mężnie odsługiwali swoje 25-letnie wyroki i mieli w obozach autorytet najbardziej niezłomnych bojowników. Termin „więzień sumienia” nabrał prawdziwego znaczenia: każdy mógł wyjść na wolność, depcząc własne sumienie. Szestdziesiatnicy zasłużyli na moralne wsparcie demokratycznego świata. Dzięki nim świat dowiedział się o Ukrainie, która walczy — i zaczął jej pomagać. Przecież świat szanuje kraje, które rozbłysły duchowymi przejawami. Niepodległość nie spadła nam z Nieba. To szestdziesiatnicy, a 5 lat po ich aresztowaniu Ukraińska Grupa Helsińska, w czasie krachu światowego systemu kolonialnego postawili kwestię ukraińską w kontekście konfrontacji totalitarnego ZSRR i demokratycznego Zachodu — i wraz z innymi czynnikami pokonali Imperium Zła, zdobyli wolność i niepodległość. Jeszcze w 1981 roku znany amerykański badacz myśli politycznej Iwan Łysiak-Rudnycki zauważył: „...potwierdzone faktami znaczenie ukraińskich dysydentów nie budzi wątpliwości. Ofiarność tych dzielnych mężczyzn i kobiet świadczy o niezłomnym duchu ukraińskiego narodu. Ich walka o prawa ludzkie i narodowe jest zgodna z tendencją światowego ogólnoludzkiego postępu w duchu wolności. Ukraińscy dysydenci wierzą, że prawda wolności zwycięży. Tym, którym poszczęściło się żyć w wolnych krajach, nie przystoi wierzyć mniej”. Te ostatnie słowa dotyczą Ciebie, młody współczesny człowieku. Czy skorzystasz ze zdobytej wolności, czy jesteś gotów przyjąć sztafetę osobistego wyprostowania i samoistnego napełniania Ukrainy ukraińską treścią? Bo obecna władza proponuje Tobie żyć na Ukrainie — ale bez Ukrainy... 14 stycznia 2012 roku o godzinie 18-ej w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbyło się Święto Świątecznych Wasyli, gdzie wspomniano nie tylko Wasyli — Stusa, Symonenkę, Czumaka, Ellana-Błakytnego, którzy urodzili się w te świąteczne dni, ale także przypomniano o wydarzeniach sprzed 40 lat. Wręczono nagrodę imienia Wasyla Stusa znanemu obrońcy praw człowieka i wydawcy Jewhenowi Zacharowowi z Charkowa, który przedstawił trzecią część „Międzynarodowego słownika biograficznego dysydentów. Ukraina”; historykowi ze Lwowa Wołodymyrowi Wiatrowyczowi za książkę „Historia z pieczątką »tajne«”; poetce Irynie Żyłenko za książkę wspomnień „Homo Feriens”. Wieczór prowadził Jewhen Swerstiuk, którego aresztowano 14 stycznia 1972 roku. 8 stycznia 2012 roku. Zdjęcie O. Szepniwskiego. Na odsłonięcie tablicy pamiątkowej Anatolijowi Pohribnemu, wielkiemu Ukraińcowi, pisarzowi, publicyście, działaczowi społecznemu, uczonemu, na budynku przy ul. Budiwełnykiw 32/2, gdzie mieszkał i skąd wyruszył w swoją ostatnią drogę krzyżową, zebrali się pisarze, dziennikarze, deputowani ludowi Ukrainy, jego przyjaciele, znajomi, bliscy. Zebranie rozpoczął przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktor Baranow: „Dzisiaj ustanawiamy jeszcze jeden znak pamięci, jeszcze jeden duchowy amulet Ukrainy. Jest ich w Kijowie, niestety, w ostatnim czasie coraz więcej, ale na szczęście ci ludzie, te światła, olbrzymy ducha pozostają z nami i dopóki żywa jest pamięć o nich, w szczególności uwieczniona w takich tablicach pamiątkowych, dopóty mamy gwarancję tego, że Ukraina będzie”. Tablicę pamiątkową odsłonili synowie Anatolija Hryhorowycza. Słowo o nauczycielu wygłosili absolwenci Kijowskiego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, wiceprzewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Mykoła Tomenko oraz deputowany ludowy Wiaczesław Kyryłenko. Wyrazili wdzięczność Anatolijowi Hryhorowyczowi, który własnym przykładem nauczył konsekwentnie bronić interesów narodowych, służyć ojczystemu narodowi. Mykoła Tomenko wspomniał, jak jeszcze przed ogłoszeniem niepodległości państwowej na jednym z pierwszych studenckich wieców, które organizował na uniwersytecie, wystąpił z hasłem „przekształcić uniwersytet Wyszyńskiego w uniwersytet Bierdiajewa i Hruszewskiego”. Wtedy w informatorze Kijowskiego Uniwersytetu było napisane, że wybitnymi ludźmi, którzy kończyli ten uniwersytet, są narkom Wyszyński i inni. „Przez 20 lat niepodległości — zauważył Mykoła Wołodymyrowycz — Wyszyńskiego pokonaliśmy, ale zamiast tego nasz rodzimy uniwersytet stał się dzisiaj raczej uniwersytetem D. Tabacznyka, aniżeli postępowych ukraińskich działaczy. I obecnie trzeba walczyć, aby ten zakład, gdzie Anatolij Hryhorowycz nas uczył, promował ukraińską sprawę, był przesiąknięty duchem Maksymowycza, Szewczenki, Hruszewskiego, Pohribnego, innych ukraińskich świateł, abyśmy my, Ukraińcy, nie tylko wpływali na podejmowanie decyzji w swoim państwie, ale żyli jako naród, który stworzył to państwo i powinien nim kierować”. Akademik Petro Kononenko zaznaczył, że Anatolij Pohribny potrafił zawsze wcielić zamierzone w życie, nie zważając na przeszkody, nam go bardzo brakuje. „Gdyby był Ołes Honczar — bylibyśmy dzisiaj w innym stanie, gdyby był Wiaczesław Czornowił — bylibyśmy w innym stanie, gdyby był Anatolij Pohribny — bylibyśmy w innym stanie. Uczcijmyż go konkretnymi czynami. Niech pamięć o nim będzie dla nas impulsem do przemyśleń i działań”. Przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości Wołodymyr Jaworiwski określił Anatolija Pohribnego jako jedną z kolosalnych podpór naszego ukraińskiego ducha. „Nie ma go z nami już”
Wiktor Baranow i Mykoła Tomenko kilka lat, ale on jest stale obecny w naszym życiu. Jakże brakuje nam dzisiaj jego audycji „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”! Kiedy był przewodniczącym Kijowskiej organizacji pisarskiej, wchodził do Związku, od razu promieniował taką dobrą, narodową energią. W dniach Pomarańczowej rewolucji, on tam i dnie, i noce spędzał. To wzorzec Ukraińca działającego, niepłaczliwego, człowieka, który wiedział, że trzeba coś robić, robić i robić. Dziesięć lat temu, kiedy ministrem oświaty był Petro Tałanczuk, a pierwszym zastępcą Anatolij Pohribny, Zdjęcie Jewhena Buketa
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
…toriй про зустрічі авторки з видатними сучасниками. — tu należy przełożyć poprawnie, ale poniżej pełny przekład:
…opowieść o spotkaniach autorki z wybitnymi współczesnymi. Taką książkę czytelnicy czekali już od dawna: ciekawą, poważną, jasną, prawdziwą opowieść o epoce szestdesiatnyctwa i nie tylko. „Bardzo się kochaliśmy nawzajem, nasze towarzystwo z ogromną przyjemnością organizowało różne wieczory — wyznała pani Iryna. — Wasyl Stus był taki ostry, szyderczy, i ja się go bałam, bo żartował sobie ze mnie. Kiedy pewnego razu mój mąż (pisarz Wołodymyr Drozd — aut.) przekazał mi słowa Wasyla Stusa: »Powiedz Irynie, że swoją poezją dokonuje czynu etycznego«, — było to dla mnie ogromnym wsparciem”.
Wołodymyr Wiatrowycz, historyk, został zgłoszony do nagrody za książkę „Historia z klauzulą »tajne«”, napisaną na podstawie źródeł pierwotnych, materiałów wcześniej utajnionych. W czasie, gdy pełnił stanowisko dyrektora archiwum SBU, odtajnił tajne archiwa służb specjalnych, począwszy od CzK, a skończywszy na KGB; pod jego kierownictwem Służba Bezpieczeństwa zdążyła przekazać zdigitalizowane materiały Uniwersytetowi Lwowskiemu, Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i Uniwersytetowi Harvarda, czyniąc ten proces nieodwracalnym. Wołodymyr Wiatrowycz kieruje się hasłem Stepana Bandery: „Jeśli trzeba, to znaczy, że jest to możliwe”.
„Niestety, obecna władza próbuje naśladować najhaniebniejsze wzorce sowieckiego postępowania, — zauważył pan Wołodymyr. — W ciągu ostatnich dwóch lat byliśmy świadkami tłumienia wolności słowa, aktywności obywatelskiej, wznowienia represji politycznych, cenzurowania historii. Mam nadzieję, że historie o bohaterskich ludziach, przedstawionych w mojej książce, będą dla naszego pokolenia drogowskazem, jak walczyć o sprawiedliwość”.
Wasyl Owsijenko przedstawił kolejnego laureata, swojego „szefa”, znanego obrońcę praw człowieka z Charkowa Jewhena Zacharowa. Charkowska grupa obrony praw człowieka pod kierownictwem J. Zacharowa wydała ponad 300 książek, w tym „Międzynarodowy biograficzny słownik dysydentów. Ukraina”. J. Zacharow w swoim czasie ukończył wydział mechaniczno-matematyczny, obronił dysertację, pracował w zawodzie. W czasach sowieckich aktywnie rozpowszechniał samizdat, chodził po ostrzu brzytwy. Zorganizował Charkowską Grupę Obrony Praw Człowieka, brał udział w tworzeniu Memoriału w Charkowie. Opracowywał ustawę Ukrainy o rehabilitacji ofiar represji politycznych, prowadzi stały monitoring stosowania przemocy w organach milicji itd.
Jego słowa o tym, że na dzisiejszy dzień obrona praw człowieka ma przekształcić się w atak na prawo, widownia przyjęła burzliwymi oklaskami. Świąteczną atmosferę podczas wręczania nagród stworzyli laureaci nagrody im. Stusa z minionych lat: dziecięcy zespół „Daj Boże”, autorki i wykonawczynie piosenek Olena Holub i Wira Bondar.
Materiał przygotowała Nadija KYRIAN
Traducción automática
Po 1994 roku, kiedy los zetknął nas w pierwszej, demokratycznej kadencji Rady Miasta Kijowa, nie widywaliśmy się już zbyt często. Przez ostatnie ponad półtorej dekady były to korytarze władzy (1995—2000 r. Mykoła Horbal — deputowany ludowy Ukrainy), konferencje prasowe, okrągłe stoły UGS, URP, których był aktywnym członkiem od pierwszych dni ich założenia. Były też inne spotkania na różnych zjazdach, kongresach, prezentacjach, wiecach i demonstracjach. W zeszłym roku, w Dniu podniesienia flagi narodowej pod Radą Miasta Kijowa, kiedy nie zobaczyłem go wśród nielicznych kolegów deputowanych podczas naszego tradycyjnego spotkania, pojawiła się paląca potrzeba spotkania. Zadzwoniłem do domu. Syn Mykoły Andrijowycza, Andrij, poinformował, że “ojciec ostatnio mieszka prawie bez przerwy na wsi”. I nagle przypadek łączy nas na wieczorze pamięci Mychajłyny Kociubynśkiej. Czasu na rozmowę było mało, dlatego umówiliśmy się na spotkanie przy okazji w redakcji. W gościnę przyszedł nie z pustymi rękami — z książką “Prezentacja życia”. Nasza rozmowa mimowolnie skupiła się wokół poruszonych w niej problemów… — W moim rozumieniu każdy naród jest bożym zamysłem, chociaż naukowcy definiują go jako wspólnotę etniczną z jednym językiem i samoświadomością. Rozmyślając o roli i miejscu Tarasa Szewczenki w życiu narodu ukraińskiego, wspominam przykład od Daniiła Andriejewa (książka “Róża świata” — Red.). Autor-mistyk twierdzi, że rozmawiał z wyższymi siłami i zapytał, czyje dusze znanych ludzi są w najwyższych sferach (od czystości duszy zależy, jak wysoko może ona wzlecieć), to otrzymał odpowiedź: Pawieł Fłorienski i Taras Szewczenko. Czyż to nie dziwne, prawda? Można różnie odnosić się do wizji Andriejewa. Dla niego osobiście Szewczenko to chłopski poeta, a nie Puszkin i nie Lermontow! I on, nie wierząc usłyszanemu, jeszcze raz dopytuje. Odpowiedź niezmienna. Dla Andriejewa było to trudno zrozumieć, mnie — nie. Urodziłem się w tej części odwiecznie ukraińskich ziem, które podczas wojny zostały doszczętnie splądrowane — na Łemkowszczyźnie. Nasza gwara jest daleka od języka, którym pisał Szewczenko i który dziś nazywamy literackim. My dzisiaj na tym języku stoimy. On go utrwalił i przekazał nam. Mało w której łemkowskiej chacie nie wisiał portret Szewczenki. Nasze kobiety czytały “Kobziarza” i płakały… On był jednoczycielem narodu. Dla kogoś było niezrozumiałe, dlaczego “oni Szewczenka obok ikon stawiają”. Ale oto inna myśl, ba, twierdzenie, że duch Szewczenki jest w najwyższych sferach niebieskich?! Czyż mógł zwykły chłop pańszczyźniany tak powiedzieć: “Ja na straży obok nich postawię Słowo…”. Czyż to nie słowa prawdziwego proroka? Zastanówmy się jeszcze raz: chłopiec ze wsi, z pańszczyźnianej rodziny, którego w wieku 14 lat wywieziono z Ukrainy do Moskowszczyzny, zaczyna pisać. I to w takim języku, że czytając jego utwory, nigdzie nie potknę się o niezrozumiałe słowo. To bez redaktorów literackich, bez korektorów pisane. Bez wykształcenia filologicznego. Nie mogę tego zrozumieć, nie ma na to żadnego wyjaśnienia. Bo potykam się na tekstach Łesi Ukrainki, Franki. Nie jestem filologiem, czasem chce mi się uściślić jakieś ich słowo, ale nie u Tarasa Szewczenki! Fenomen Szewczenki leży nie tylko w jego Słowie. Gdyby Szewczenko nie pisał, nie malował, ale dokonał tego wyczynu, kiedy wracał na Ukrainę, zebrał niewielką ukraińską inteligencję (która nazywała siebie Małorosjanami), która jeszcze żyła Ukrainą, i wlał w nich miłość do swojego narodu, to już tylko za to jest wart wywyższenia. Zgodźmy się, to wyjątkowo polityczna rola, choć robił to na poziomie intuicji. Ci, którzy kochali Ukrainę, nazywając siebie Ukraińcami, jeździli i zapisywali folklor małorosyjski, nawet nie dopuszczając myśli, że mogą być poza Imperium Rosyjskim, podświadomie pracowali na Ukrainę. Co by było, gdybyśmy nie mieli w tamtym czasie Szewczenki? Jednak on był, chociaż obok gdzieś chodził Gogol, wielki Ukrainiec, ale rosyjski pisarz. Kupa Małorosjan była w Petersburgu, którzy wysługiwali się, tworzyli i wywyższali… nie swój naród. I tutaj nagle chłop pańszczyźniany wszczyna bunt przeciwko imperialnemu Kolosowi. Co to jest, jak nie boży zamysł? Mam takie odczucie, że naród jako substancja duchowa w kosmosie, jako zamysł pański, uformowany jest po coś, do jakiejś wielkiej misji. Kiedy naród stoi na granicy katastrofy, to Bóg posyła mu kogoś takiego jak Szewczenko. Jego duch wyniósł Ukrainę przed przepaścią denacjonalizacji i niebytu. Coś podobnego było w 2004 roku, kiedy Ukraina wyszła na Majdan. Gdybyśmy mieli w osobie Wiktora Juszczenki nieco inną postać, to ten “czwarty” może by nie triumfował, a my nie zaznalibyśmy goryczy rozczarowań. — Kogo ma Pan na myśli — “czwarty”? — W 1990 roku miałem okazję być w Ameryce — wyzwanie rzuciła Nadija Switłyczna. Jakoś mówi mi: “A wiesz, do USA Oles przybył, jeździ, występuje w ukraińskich wspólnotach”. I pokazuje mi nagranie wideo jednego ze spotkań Berdnyka. Pomimo wieloletniego uwięzienia, miał szlachetny wygląd i w ogóle umiał się zaprezentować… Wychodzi na scenę z ręcznikiem, na twarzy, obramowanej luksusową siwą brodą — szczerość i pokora. W kadrze mówi: “Każdy z nas, kiedy jest nas dwoje, musi godnie się zachowywać i pamiętać, że tutaj z nami stoi jeszcze trzeci”. To aluzja do obecności Boga. Ale przecież za człowiekiem zawsze stoi też “czwarty” — Zły. “Jakie szczęście, — mówię
Nadijce, — że mnie na tym wieczorze nie było. Nie powstrzymałbym się i zapytał: „Lesiu, a wtedy, kiedy pisaliście z majorem KGB oświadczenie z pokutą, to co, trzeciego tam nie było?”. — Przecież siedzieliście z nim z tego samego artykułu i w tym samym łagrze? — Kiedy mnie tam przywieźli, jego przeniesiono na lżejszy reżim. Stamtąd zresztą później wypuścili. A potem opowiadali, że do łagru przywozili film, gdzie on w wyszywance, z bandurą, gdzieś idzie nad Dnieprem, śpiewa… A kiedy mnie aresztowano po raz trzeci (dzień przed zwolnieniem), nie wypuszczono z więzienia, to przyniesiono mi oświadczenie z pokutą Berdnyka do celi. Zrobili je w dużym formacie plakatowym. Byłem już wtedy członkiem Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, do której wstąpiłem przed drugim aresztowaniem. I w tym oświadczeniu z pokutą była fraza, że „żadnych naruszeń praw człowieka w Związku Sowieckim nie istnieje, wszystko to wymysły zachodnich służb specjalnych (to mówi Berdnyk), doskonale o tym wie Mykoła Rudenko i Łewko Łukjanenko. Po prostu brakuje im odwagi, by o tym oświadczyć”. „Jeśli ty, Lesiu, — myślę sobie, — jesteś taki odważny, a oni tacy tchórze, to dlaczego resztę naszych towarzyszy wtrącono do obozów koncentracyjnych?”. Oficjalnie nie wymagano ode mnie wtedy nawet pokuty. Bo Ołeś to założyciel UGH, a ja zwykły członek Grupy. Mogłem powiedzieć, że, powiedzmy, nie wiedziałem, co oni sobie na górze tam myślą, uwierzyłem im, dlatego i kajać się nie mam z czego. Za bramą żona na mnie czeka, a i odsiedziałem już wtedy 12 lat. Kto by mnie osądził? — Jakże Pan postąpił w tej niełatwej sytuacji? — Oczywiście, że tego nie zrobiłem. Kagebistom odpowiedziałem: „Jeśli Berdnyk coś tam pisał, to to jego problemy. Nigdy z żadnymi służbami specjalnymi nie miałem do czynienia i mieć nie będę!”. Po tym, jak pięć lat odsiedziałem w kamieniołomach granitowych za brutalnie sfabrykowaną sprawą, mieli nadzieję, że Horbal weźmie grzech na duszę i powie, że naruszeń praw człowieka w ZSRR nie ma. Nigdy bym tego nie zrobił! „No, smotrite, smotrite!” — tylko tyle mi odpowiedzieli… Rozumiałem, że znowu dostanę 15 lat. Jednak… Powiedzcie: jak mogli spokojnie patrzeć na te kadry filmu jego towarzysze niedoli, — jak Ołeś chodzi nad Dnieprem, głęboko myśląc i szczęśliwie przebierając w strunach bandury itd.? Ale ich, kagebistowska, logika nie była dla nas. — Ołeś Berdnyk — Ukrainiec, ciekawy, oryginalny w swoim światopoglądzie pisarz, założyciel Ukraińskiej Republiki Duchowej. Mykoła Rudenko w swoich wspomnieniach pisze o nim dość wyrozumiale… — Stworzenie przez Ołesia Ukraińskiej Republiki Duchowej było, bez wątpienia, dobrą ideą. Działalność URD, ściślej mówiąc, jej uczestników, odegrała pewną rolę w duchowym odrodzeniu Ukraińców. Ale kiedy w 1991 r. kandydaturę Berdnyka wysunięto na stanowisko prezydenta!? „Lesiu, — tak myślałem nie tylko ja, — jesteś złamany i nie masz moralnego prawa przywdziewać togi lidera narodu”. Ten, kto naprawdę ma takie prawo, nie może mieć „ziarna nieprawdy za sobą”. Nie powinien być posłusznym narzędziem tego „czwartego”. Dlatego oczywiste jest, że byłbym „prowokatorem” na jakimkolwiek zebraniu, gdzie Ołeś wywodziłby przed ludźmi, którzy słuchali go z otwartymi ustami jako cierpiętnika za prawdę, jako kolejnego mesjasza. W pełnej mierze dotyczy to, — a może nawet bardziej — obecnych przywódców. Jeśli dzisiaj ktoś mówi o czystości ducha, duchowości, to musi być wzorem w swoich myślach, uczuciach, czynach dla innych. Bo reszta wszystko — od Złego. Bóg każdemu z nas dał piękną drogę, abyśmy okazali swoją czystość ducha, nie schodząc z niej na manowce. Rozumiem, że nie każdemu dane jest z godnością nieść swój krzyż przez życie, dlatego nie osądzam Ołesia. Bóg mu sędzią. O tym delikatnie wspominam, między innymi, w swojej książce „Prezentacja życia”, którą poświęciłem Switłycznym — Iwanowi, Nadiji, Leonidzie. — W ostatniej książce wspomnień, jak i w poprzedniej — „Jeden z sześćdziesięciu” wspomina Pan kilka przykładów zdrady i rozważa nad nimi jako zjawiskiem ludzkiego ducha, który wpada w zależność od „czwartego”… — Rzeczywiście, w „Prezentacji” poświęciłem temu uwagę. Zresztą przykładów nie brakowało. W szczególności opowiadam o Mariczce, żonie jednego z dowódców na Zakerzoniu Orłana (Wasyla Halasy). KGB wypuszcza ją z więzienia włodzimierskiego, wywozi aż za granicę, do Niemiec. Toż to ile trzeba było, zapewne, wydać kryjówek, żeby cię zwolnili i wypuścili na Zachód!? Napisała książkę „Tysiąc dróg”, gdzie prawda u niej rozmija się z rzeczywistością. Dlatego musiałem o tym powiedzieć. Spokoju nie dawała mi pamięć o setkach, tysiącach tych niezłomnych bojowników UPA, prostych wiejskich chłopaków, którzy mężnie cierpieli po 25 lat i umierali w sowieckich obozach koncentracyjnych za swoje prawo bycia Ukraińcami i życia we własnym państwie. Nadija Switłyczna, kiedy ją aresztowali po Iwanie, też mogła powiedzieć, że jest komsomołką i nie wiedziała, jaką to książkę dał jej brat, tysiąc razy mogłaby się kajać, bo na rękach małe dziecko. Zresztą sam Iwan Switłyczny mówił, że zrozumiałby i wybaczył, gdyby Nadija znalazła sobie jakieś usprawiedliwienie, żeby uniknąć aresztowania. Ale ona tego nie zrobiła, nie skrzywiła duszą. Dlatego na tle tych jasnych dusz-szestdziesiątników, żołnierzy UPA jakiekolwiek odstępstwo, jakiekolwiek by nie miało usprawiedliwienie, jest wstrętne i żałosne. — Ale przecież system sowiecki, jako szczyt przewrotności (czy Złego), był niezwykle pomysłowy w oszukiwaniu prostego, często po prostu niewykształconego ludu. Czy można ich za to osądzać? — Odwołam się do swojej „Prezentacji życia”. Fabularnie jest dwupłaszczyznowa, gdzie obok wspomnień, zapisów dziennikowych Pikietujący biuro kagebistowskie: angielska dziennikarka, Ołeś Szewczenko, Diana Bidoczko, Mykoła Horbal
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
sąsiaduje opowieść artystyczna pod wspólnym, za każdym razem powtarzanym tytułem „Czerwone serwetki”. W jednym z rozdziałów opowiadam o dziadku, któremu wnuk na próżno mówi o zbrodniach bolszewików-komunistów, próbując przekonać go o antyludzkiej istocie władzy sowieckiej. Starzec nie zgadza się, wspominając buciki, które otrzymał w dzieciństwie (jak powiedziano: „od samego Stalina”), kiedy po śmierci rodziców i siostrzyczki podczas Hołodomoru oddano go do domu dziecka. Musiałem o tym napisać, bo skąd wzięły się te buciki? Po pierwszym uwięzieniu przyjechałem do Kijowa, ożeniłem się, z wielkimi trudnościami znalazłem pracę. Pracowałem w Ogrodzie Botanicznym, montowaliśmy i spawaliśmy szklarnie. Zarobek groszowy, a tu rodzina, syn się urodził. Potem zobaczyłem ogłoszenie, że potrzebny jest elektryk od wind — obchodowy. Więc tam poszedłem. Była tam cioteczka jako obchodowa, mieszkała na ulicy Kikwidzego. To ona opowiadała mi o tych „botinoczkach”. Kiedy próbowałem ją przekonać, że miliony ludzi zginęły z winy bolszewików, Stalina, ona gniewała się: „Nie chcę słyszeć, on mnie botinoczki podarował!..”. A u niej samej cała rodzina w 1933 roku zginęła. Tak i nie przekonałem, bo nic tu nie poradzisz, to patologia. Tacy do dziś głosują jak nie na komunistów, to na „konkretnych chłopaków”, ciesząc się z kilograma gryki czy setki hrywien. Są ludzie, których nie można z tego wyleczyć… — A ci, którzy są „elitą narodu” — dzisiejsi formalnie zalegalizowani przywódcy? — Nasz „gwarant” ma niezły wygląd, ma nawet stosunkowo normalny język, jeśli porównać z premierem. Ale ja nie postrzegam tego człowieka jako prezydenta. No, nie mo-gę!!! I nie tylko dlatego, że w jego otoczeniu są wczorajsi członkowie „ulicznych brygad”. Nie można, żeby naród wybierał sobie przywódcę z bandyckiego klanu. To niemożliwe. I dlatego, kiedy naród schodzi do takiego wyboru, to sam siebie poniża i karze. — A może dla doniecczan, ługańców, ludności południowych regionów i nie tylko, taki wybór jest wyrazem dumy? — Sami wiecie, że tak nie jest. Po pierwsze, nie zapominajmy o potężnym wpływie i nieukrywanej pracy ogromnej piątej kolumny. To nie wymysł, nie zgrany straszak. Jeden z byłych współpracowników KGB, który wyrwał się za granicę, ujawnił informację, że w Kijowie, w wyższych szczeblach władzy, niemal co trzeci jest agentem Moskwy. U nas ich i wcześniej nie brakowało, ale to było za Związku, kiedy nasze państwo było częścią „jedinoj i niedielimoj”. Powiedzcie: czy istnieją obecnie na Ukrainie dla rosyjskiego wywiadu jakieś problemy? Żadnych! Dlatego myślę, że nasz los ukraiński, tak jak to stało się w 1991 r., w dużej mierze zależy od tego, co będzie działo się w Moskwie. Po drugie, jakikolwiek naród jest świadomy przede wszystkim dzięki swojej inteligencji. Czegoż my chcemy, kiedy Ukraina przez 300 lat pod Imperium Rosyjskim z roku na rok traciła przeważającą większość wszystkiego, co rozumne, sprawcze, a to, co nie było przekupywane za „kawałek zgniłej kiełbasy”, było niszczone przez Moskala. Okrutnie niszczono kwiat narodu, niszczono język, kulturę, piśmiennictwo, cerkiew, wszystko to, co nie wpisywało się w prokrustowe łoże moskiewskiej polityki imperialnej — od Piotra I i Katarzyny II do Stalina i Putina włącznie. I oni nie byli sami. Jeden Kaganowicz ileż cierpienia zadał narodowi ukraińskiemu! — Czyżby współobywatele ze wschodnich i południowych obwodów byli tak niedalecy i naiwni, że do tej pory nie rozumieją, kto i po co manipuluje świadomością Ukraińców? — Kto wam powiedział, że nie rozumieją? Przypomnijmy: Stus, niepokorny ukraiński poeta i obrońca praw człowieka, przyjechał z Donbasu; książkę „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, która wstrząsnęła w latach 60. naszą inteligencją, napisał doniecczanin Iwan Dziuba; Mykoła Rudenko, były politruk, sekretarz organizacji partyjnej Związku Pisarzy, który stanie się założycielem Ukraińskiej Grupy Helsińskiej — ługańczyk; Iwan Switłyczny i jego siostra, Nadijka, rodem też stamtąd; Ałła Horska, którą podstępnie i okrutnie zabili kagebiści, — z Krymu… Dlatego przedwcześnie zarozumiali i krótkowzroczni politycy beznadziejnie machnęli ręką na nasz Wschód. Mam wszelkie podstawy uważać, że Ukraina, Wielka Ukraina zacznie budować się ze Wschodu. „Czwartego” tam już zobaczyli. — Czy warto Ukraińcom wyczekiwać, polegając tylko na opatrzności Bożej? Bo choć w ludzie mówią, że będzie to, co Bóg da, a być może tylko to, co sami zrobimy… — Musimy dokładać starań, aby jasnych dusz wokół nas stało się więcej. Niezależnie od tego, kim jesteś — pisarzem czy nauczycielem, lekarzem czy programistą, naukowcem czy dziennikarzem. Już sami naukowcy (materialiści!) mówią, że gdyby nauka wzięła za podstawę swojego rozwoju Pismo Święte, ludzkość uniknęłaby niemało obecnych problemów. Ot, na przykład, dzisiaj zadzwonił do was telefon gdzieś aż z Ameryki. Odpowiadacie: halo-halo! Dziś już nawet dziecka nie dziwi ten głos, przeniesiony kosmiczną falą. Dlatego mówię: wszystkie dotychczasowe osiągnięcia nauki to tylko mikroskopijne ukłucia igłą w gigantyczny Wszechświat. Niezmienną pozostaje walka o nasze dusze tych, którzy naprawdę stoją za każdym z nas — Trzeciego i „czwartego”. Jeśli ludzie, przede wszystkim inteligencja, uświadomi sobie, że wszystko powiedziane, pomyślane materializuje się (nawet myśl!), i będziemy robić wszystko, żeby było ono naprawdę czyste i jasne, to czystymi staną się i nasze działania. Strach przed śmiercią stanie się nieobecny, bo będziesz wiedział, że jesteś nieśmiertelny, stanie ci się łatwo żyć. Będziesz otwarty, uczciwy, bezpośredni. Nie ma potrzeby kłamać. Bo obłuda i Zły są złem. Gromadzenie czystych sił — to przesłanka realizacji oczekiwanych zamierzeń. Jeszcze Wernadski o tym mówił. Ale myśli muszą być czyste. Wtedy wszystko można. „Proście, a będzie wam dane”, napisano w Biblii. Kiedy znajdowałem w Ameryce, w archiwum Nadiji Switłycznej skrawki papieru papierosowego, zapisane przeze mnie w strefie i przekazane na wolność, mówiłem: to mistyka! Z dopiskiem „Dostarczyć te dokumenty pod adresem N. Switłycznej”, niezgłębienie pokonując przeszkody i tysiące kilometrów, trafiały one do adresata. Ja nawet teraz nie wiem, kto to robił. Dlatego wierzę, że bez wyższej siły nic się nie dzieje. Jeśli sprawa jest sprawiedliwa. Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK
Traducción automática
Ołeksij RIZNYCZENKO, członek NSPU
Ostatnimi czasy te dwa słowa brzmią jakoś szczególnie. Z negatywnym odcieniem… Ciekawe, że niedawno przemyślałem je na nowo, po odwiedzinach mojego rodzinnego Jenakijewe, gdzie przyszedłem na świat. Moja matka Kateryna Sołohub woziła z Kirovohradszczyzny tam coś sprzedawać, tam poznała mojego ojca Serhija, który urodził się w donbaskiej wsi Riznykiwka rejonu jamskiego (obecnie siwerskiego). Jaki to był rok, kiedy się urodziłem, możecie sobie wyobrazić choćby z tego, że owej nocy, 24 lutego, został rozstrzelany przyjaciel Stalina Serho Ordżonikidze. A po całym „imperium zła” ten sam los spotkał tysiące innych ludzi, których ogłaszano „wrogami ludu”. Dusze ich, niepokutne, nieodmodlone przez księży, latały nad Ukrainą. A ja, urodziwszy się, musiałem wziąć pierwszy oddech, a zatem wciągnąć w siebie którąś z tych dusz… Z pierwszym, z konwulsyjnym wdechem Czyją wciągnąłem, jeśli jedną, Z takim szaleńczym krzykiem Ją spotkawszy… Dlaczego? Czyj los kreślę dalej Z trzydziestego siódmego, tego?
Dziedziczność płomienia i bólu Narodu ich… mojego. Zatem wciągnąłem tego stepowego donieckiego powietrza 1937 roku. A zaproszono mnie do mojego rodzinnego Jenakijewe na jubileusz studia literackiego „Czumaćkyj szlach”, skończyło ono 85 lat. Kieruje nim Wasyl Czubenko, ukraiński poeta i krajoznawca, mój dawny przyjaciel. Z niego wyrosło 15 członków Związku Pisarzy — i Stanisław Żukowski także, który kierował do niedawna Donieckim oddziałem Związku Pisarzy. To on w Iwano-Frankiwsku podczas dni szewczenkowskich 22—23 maja 2001 roku podszedł do mnie i zawołał, by zapoznać z Wiktorem Janukowyczem, wtedy przewodniczącym Donieckiej obwodowej administracji. „Ołeksiju, przecież tyś rodem z Jenakijewe! A Janukowycz też stamtąd rodem. I to on przyjechał przyjąć sztafetę od iwano-frankiwskiego Wyszywaniuka, bo w przyszłym roku owo święto szewczenkowskie ma być u nas, w Doniecku”. I Stas podprowadził mnie do Janukowycza, który stał obok Wyszywaniuka i bardzo zainteresowany słuchał artysty, który czytał wiersze Tarasa przed piętnastotysięcznym tłumem. Wymieniliśmy się wizytówkami, porozmawialiśmy o naszym mieście, Janukowycz obiecał, jeśli przyjadę, zawiezie mnie do Jenakijewe. Lecz wtedy pojechać jakoś nie wyszło. Dopiero teraz, po dziesięciu latach, jadąc tam pociągiem, napisałem krótki wiersz, w którym wcieliłem swoje dawne marzenie — pokazać mistyczny związek Jenakijewe i Kijowa nie tylko fonetycznie, ale i historycznie, psychologicznie.
MY, DONIECCY…
Kyj — młot, berło, kostur, kij, oznaka książęca, symbol władzy
Wasylowi Stusowi, Ołeksie Tychomu, Mykole Rudence, Wołodymyrowi Sosiurze, Iwanowi Dziubie, Romanowi Kowalowi, Kostiantynowi Sytnykowi, Wasylowi Bykowowi, Wasylowi Czubence, Jurijowi Docence, Antonowi Bobyrowi, Stanisławowi Żukowskiemu…
Ja nie kijowski — jena-kijowski, Czy i Ma-kijowski stepowiec, A dokładniej — ja Rizny-kijowski: Z Riznykiwki* mój ród i oblicze!
My, donieccy, niepokonani — Ród kozacki żywy, szybki, stromy!
Ołeksij Riznyczenko (w środku) na jubileuszu studium lit. „Czumaćkyj szlach”
Nazbieram szklankę gradu, nazbieram W środku lata, w środku lipca, w środku raju Nazbieram szklankę gradu, choćby upadnę, A on topnieje i ścieka, nie ma ładu.
Na listeczki zielone, na trawy opadły gradziny, jak perły, ci niebiańscy samozwańcy, nieczekani, niebolubni, samogubni, samodani!
Zdesperowani, zaniedbawszy niebezpieczeństwo, Prosto w zaduch, w duszność, w upał, w piekło! Tak przejrzyście@kryształowo, tak szczerze — Oświeżyć, ozonować — i umrzeć!
Nazbieram szklankę gradu, nazbieram! A on topnieje i ścieka, i ucieka, On zlewa się z trawą i ziemią, Nie nadaje się do oględzin i muzeów!
Bo jakby nie patrzeć, a w korzeniu Przejawia się Kijów, kij! 19 grudnia 2011 r.
Na jubileuszu studium literackiego usłyszałem i zobaczyłem wiele ciekawego, pouczającego, jaśniej, głębiej zrozumiałem, że mój Doniecki kraj — ojczyzna patriotów najwyższej próby. Pomyślcie sami — Wołodymyr Sosiura, autor słynnego wiersza „Kochajcie Ukrainę, jak słońce kochajcie wiśniową swoją Ukrainę…”. Jakie prześladowania wytrzymał od organów partyjnych za ten piękny wiersz! Mało nie oszalał… Mykoła Rudenko, inwalida wojenny, wzgardził stanowiskiem sekretarza partyjnego w Związku Pisarzy i został dysydentem. I to jakim! Stanąć na czele Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, napisać genialne prace ekonomiczne, stworzyć wiele utworów artystycznych! Tyle lat odbyć w GUŁAG-u! Sława jego wyszła daleko poza granice Ukrainy. Wasyl Stus ukończył Uniwersytet Doniecki, poszedł na bój z moskiewskim imperium — i zwyciężył, „śmiercią śmierć pokonał”! Ołeksij Tychyj. Rodem z Drużkiwki, niedaleko od Horliwki. On też położył swoje życie na ołtarzu Ukrainy. To i jego razem z Wasylem Stusem oraz Jurijem Łytwynem cała Ukraina pochowała ponownie z cmentarza obozowego na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie… Akademik Iwan Dziuba, który poruszył, wzburzył całą Ukrainę swoim esejem „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, wysyłając go prosto do KC Komunistycznej Partii Ukrainy! I ja, urodzony w Jenakijewe, z kliszy fotograficznej drukowałem ten utwór w Odessie i rozdawałem ludziom, za co odbyłem w obozach pięć i pół roku. Roman Kowal, który teraz wzburza ospałych i zwątpiałych obywateli, budzi w nich geny kozackie, kozacką zawziętość i krzepę, kierując ogień z Chołodnego Jaru i na Kijów, i na Lwów, i na Donbas, swoją ojczyznę. Antin Bobyr i Jurko Docenko wydają wspaniałą, potężną gazetę „Ukraina kozacka”! Wasyl Czubenko, który obecnie kieruje Jenakijewskim studium literackim „Czumaćkyj szlach”, napisał wiele książek o kozaczyźnie, jedna z których tak właśnie się nazywa „Ja — potomek!” Można jeszcze wielu wymienić z tych potomków ukraińskiego kozactwa. Choćby mer Jenakijewe Serho Ruchadze, który dwa lata temu został generałem-chorążym Ukraińskiego Kozactwa. Wiktor Łohaczow, prozaik, Marija Olijnyk, proświcianka i nacjonalistka, znana na całą Ukrainę. Więc wy, drodzy czytelnicy, usłyszawszy słowa „donieccy”, wspomnijcie nas, wiedzcie, że jesteśmy, patrioci, rodowici mieszkańcy Donbasu. I nie zapominajcie o Wasylu Stusie, Ołeksie Tychym, Mykole Rudence, którzy są ozonem duchowej ukraińskiej przestrzeni. Przypomniało mi się, kiedy byłem więźniem w obozie koncentracyjnym nr 36, latem 1973 roku spadł grad, a my zbieraliśmy gradziny i napisał się oto ten wiersz:
____________ *Wieś Riznykiwka w rejonie siwerskim (jamskim) — ojczyzna mojego ojca Serhija.
Traducción automática
Lubow PSZENYCZNA
ARKA
“Gdzie ten Noe z arką?..” Wołodymyr Bazylewski
Rozwiera się twardź I czyni się mgła piekielna, Kołowrócą potoki W siarczano-ognistej lamówce. Ten potop — nie potop I nie prawdziwie kara Pańska — Niebezpieczne tsunami Ludzie stworzyli sami.
Rozsiewając wiatr, Żną nieproszoną burzę, Rozsiewając zło Na moralności fundamenty zgniłe, Utworzyli to morze. Teraz zaś, ratując skórę, “Gdzie ten Noe z arką?” — Krzyczą z pagórka ziemi.
A sczerniała woda Podchodzi już pod piersi, I ratunku nie ma, Choć schodź z pagórka, choć nie schodź. Wzywać — na próżno, Bo czemuś zapominają ludzie, Że drzwiczki do arki Zamyka nie Noe, a Pan Bóg.
I BĘDZIE SĄD
“I będzie sąd. Sądzić będą bezskrzydłych…” Jewhen Cymbaluk
Bezskrzydli Aniołowie chodzić będą z ludźmi I rozmawiać w kolejce o niedostatkach, O nieurodzaju, polityce, podatkach I o szybkim zbliżaniu się zimy.
Pośród krzątaniny znajdować będą istotę. I tylko mieć będą nieposkromione pragnienie nieba, Bo jest u każdego potrzeba i konieczność, Dopóki obok Aniołowie żyją.
Zachwieją się szale dobra i zła. I będzie sąd za zapisany papier. Po coż było wyrywać pióra Co każdy dzień z bolącego skrzydła?
DUSZA
Łaskawy śmiech błądził między drzewami I wywoływał zachwyt oraz zdziwienie. Dusza była — jak chata bez drzwi, Do której nikt nie wchodził, nie wychodził.
A w sumie, po co — oto kupką popiół. Pewnie, długo tliło się i bolało. To już wtedy, kiedy miłość odeszła, A my za nią płakaliśmy nieumiejętnie.
A potem spotkaliśmy się na ścieżkach rozstań I radość szczerą nie zdołaliśmy ukryć. Dusza — jak chata, czeka na troskliwe ręce. Ją trzeba też remontować.
DESZCZ
Leczniczy deszczyk na Pantelejmona… Ziemia dawno zmęczyła się od upałów. Płynie woda — święta i bezbronna. Sączy się niebo, jak nadbity dzban.
Raduje się dzień, uwolniwszy się od bielma. Świąteczny szał rumianku i rdestu. I ożywają półsenni ludzie, I wyciągają ręce do deszczu.
ZIMĄ
Zima straszy zmierzchem chłodu, Drobny deszcz siecze, jak popiół. Grudniowy dzień chowa się na piersi I wygląda ptakiem spod skrzydła.
Zostań, mój ptaszku! Choć z tobą zimno, Ale ty — jesteś, i my z tobą — we dwoje. Porozmawiaj jeszcze, porozmawiaj-że, Niech nas usłyszy Wszechmogący Bóg.
Podziękujmy Mu za ten przystanek, Za wszystkie przeżyte, przebyte lata. Za wezwanie do pracy i wolę odpoczynku, Za to, że nie pokonała krzątanina.
Że kochamy ten świat my do nieprzytomności, Że ziemię pieszczymy oczami w biegu. Że ludzie z otwartymi sercami Spotykają się na naszej drodze.
Jeśli życie kolczastymi śniegami Zasypie błyski nadziei, Ktoś będzie obok niechybnie z nami — Tylko jemu zaufać zdołaj.
I nie zwątp, jak łza zaświeci I własne serce gorzko oparzy, Bo ktoś w tej chwili tobie szuka lekarstwa I podstawia zmęczone ramię.
KTO PROSI…
“Proście — a będzie wam dane, szukajcie — a znajdziecie, pukajcie — a otworzą wam; bo każdy, kto prosi — otrzymuje, kto szuka — znajduje, a kto puka — otworzą mu”. (Mt., 7:7,8)
…W znoszonej odzieży, Dokąd ty i po co ty? Takich, jak ty, wielu W wirze krzątaniny.
— Kto prosi — ten otrzyma, Kto puka — otworzą, A kto czegoś szuka — Powinien odnaleźć.
— Czy wszystko od nas zależy? Ten świat, czyżby, jak skrzynia, Gdzie wspomnienia chowasz, Jak czytane listy?
— Kto prosi — ten otrzyma, Kto puka — otworzą, A kto czegoś szuka — Powinien odnaleźć.
— W przestrzeni bezkresnej Na wszystko — swoje przyczyny. Czemuż dusza błądzi Po prawie samotności?
— Kto prosi — ten otrzyma, Kto puka — otworzą, A kto czegoś szuka — Dostąpi znalezienia.
BOŻONARODZENIOWE
Ćwierka chata głosem siostry, A drzwi pęcznieją Kolędą. Porozmawiaj, jeszcze porozmawiaj, Niech rozminą się radość z biedą.
Niech przyjdą do chaty pastuszkowie I zwiastują o Matce i o Synu. A my w dal spojrzymy spod ręki, Czy nie zasnęła w noc tę Ukraina.
Niech jasny Anioł odwiedzie od nas Wszelkie prawa szyderczego losu, I zakuka kukułka siwa w polu I jeszcze na chwilę przedłuży grzesznym czas.
RZEKA
My śpieszymy, jak rzeki przepływowe. Dlatego przemijający. I dlatego nie wieczne. Woda odpływa. Każdą chwilę odpływa. Życie trwa. Póki co trwa… Zegarek ostro poprawia wąsy: — Ty — kto? — Woda, która zapomniała koryto. — Dokądże teraz płyniesz pośród suszy? — Żywe — żywym, a ja — ratuję dusze…
PRZEPOWIEDNIA
Na wszystko na świecie jest swoja cena: Na prostoduszność, na myśli, na upór… Lecz czasem ciąży cudza wina, Niby niewinnie, sprzedaje szczerość.
Twoją, moją… I myśleć nie śmiej Wznieść pałac na ceglanej ruinie! Gdzie sprzedaż dusz, targowisko nadziei, — Nie ma proroka w swojej ojczyźnie.
Na wszystko na świecie tym przychodzi termin. Przepowiednie spełniają się nie często… Gdyby znalazł się choć jeden prorok,
By przepowiedzieć Ukrainie szczęście!
IRYSY
“Irysy modlą się do wschodu…” Nadija Jaciuk
Irysy modlą się do wschodu, Dłonie złożywszy oburącz. Gorący zachwyt i zdziwienie, I słońca skropiony lak.
Na niebielonej podstawie Snuje świt jasną nić. I delikatna muzyka miłości Miodowym zapachem dzwoni.
Irysy modlą się do wschodu, Dłonie złożywszy oburącz. Święty zachwyt i zdziwienie, I poznania świętego klucz.
Płynie po rozjaśnionej nici Cierpkiego czasu nurt… W niebieską łagodną siedzibę Modlitwa kwiatów. I — moja.
NA BOŻE NARODZENIE
Zakolędowała cała Ukraina, W śniegach kruszy się dawna kolęda: “Przenajświętsza Maria urodziła Syna…” — I Bożonarodzeniowa Gwiazda do chaty zagląda.
I leci skrzydlato z chaty do chaty W głosach dziecięcych radośnie-smutnych: “Nowa radość nastała…”, “Zbawiciel przyjdzie zbawiać…” . Ach, pora zbawiać już i siebie samych!
Na ciała pigmejskie mierzymy wielkie, Tak było od wieków, tak było nie raz. Dobrzy, lecz bezdoli — my zbyt przywykliśmy, Żeby wszyscy żałowali i zbawiali nas.
Zagląda Gwiazda: “Kimże wy naprawdę, ludzie? Czy zmieniliście się trochę z rozmaitością twarzy? Ten idzie, kto sądzi, ale i Ten, kto kocha! Przed Nim — Jedynym! — nie hańba — na twarz.
TWOJA DUSZA
Twoja dusza — studnia-źródło, Nurty w niej przejrzystość młoda. Przychodzą spragnieni radości napić się, Lecz nie leczy już czarnobylska woda.
Twoja dusza — jak słonecznik rozkwitły, Który przy drodze odważył się kwitnąć: Gorący, niepokorny i jasny, Gdyby nie serce, pełne czerni.
Twoja dusza — ptasio-bociania, Skrzydłami, zdaje się, ziemię obejmuje. Bocianek — obok, dzieci-bocianiątka… Znajoma strzecha... A gniazda — nie ma.
ROZMAITE BAJKI
Samotna taksówka mrugnie złotymi oczami, Rozsypią się pryzgi — monety drobne spod podeszew. Nam drzwi do bajki nikt już teraz nie otworzy — Bezkarne wchodzić może tam tylko deszcz.
My — z różnych bajek: rozeszły się znajome wątki. Z przodu — długie drogi, lecz bez skrzyżowań. Stare okulary, zaczytane i dawne gazety, Puste rozmowy o szczęściu, odwadze i honorze.
Jeszcze — wspomnienia wspólne, które czasem upiększą chwilkę,
Traducción automática
A jeszcze — wymowność: żyjemy, jakby w raju… Lecz w końcu złapiesz się na tym: zaglądasz w szczelinę, Ty — w bajkę moją, tak jak ja podglądam w twoją.
DRUGIEJ POŁOWIE
Mężczyźni. Jaka słodka zguba! Jaki samooszustwo do zapomnienia! O czym szepczą wasze kuszące wargi? O słabości czy o sile uczucia?
Mężczyźni. Zaufanie i pociecha. Słodki sen i czuła skrucha. Żar-ptakami z tęczowego ogrodu Wrywacie się w bezbarwne życie.
Tajfun. Tsunami. Jary grzmot rozstania. Dusza szlocha, jak małe dziecię. I wasze oczy… I łagodne ręce… I półprawda o miłości na całe życie.
A my… A my… W czekaniu na to święto, Pragniemy uwagi i współczucia. Czemu by takimi naprawdę wam nie zostać? Przecież przed nami — jedno tylko życie.
PRZYJADĘ!
Przebiegła trawą z rosami, A nie ma i śladu. “Wy czekajcie, — u matki prosimy, — Ja przyjadę!”.
Już kasztany na ścieżkę sypią się, Przemarzły trawy. Dziurawe z mąki sitko — Śnieg na ławie.
Z kotem przerzuci się mową, To czyż samotna?.. Od furteczki ślad wyrysowuje Tylko sroka…
WSPOMNIENIE
Jeszcze jeden przystanek — i ty w domu. Filiżanka herbaty stygnie. Otwórz — przyszła twoja znajoma, — Samotna zmęczona nuda.
Będzie znów siedzieć nad duszą. Skarżyć się na setkę zamętów… A tobie przyjemnie nawet z nią. Byle nie zostawać samej.
Nalewasz herbaty jej do kwarty… A wtedy wspomnisz nie ze złości. Jak kiedyś, w dzieciństwie, ciotka Marta Grzała się przy naszym cieple.
I chociaż nie skarżyła się nikomu Na ciężkie sieci samotności. Nie śpieszyła wieczorem do domu. Po prostu — nie było do kogo iść.
* * *
Ja w Twoje mieszkanie weszłam, jak zawsze, przypadkiem. Zaczepiłam o spojrzenie, o nieśmiało rzucone słowo. Lato latu uśmiechnęło się dziwnymi barwami-kwiatami. Dzień zranił skrzydło, lecz ono już go nie będzie boleć.
PRZYPOWIEŚĆ
“Bo wielbłądowi łatwiej przejść przez ucho igielne, niż bogatemu do Bożego Królestwa wejść”… (Łk., 18:25)
Łatwiej w igłę wejść wielbłądowi… Oj, nie będę! A co, jeśli będę?
Bo na ramiona wpiły się garby — Nie dostatki i nie skarby. Nadzieje i wieczne bóle, Przeżytego szczypty soli, Niewynalezione znaleziska, straty, To, czego już i koniem nie dogonić. Triumf uczuć szalony, Obiecane i nie spełnione, Niezrealizowane długi stare, Niespełnialne i zapomniane marzenia, Nieprzebaczone i już przebaczone, To, co kamieniem jeszcze będzie rosnąć… I czy zdołam — ratuj się, duszko! — Wejść w ucho igielne?
* * *
“Pozbądź się własnej woli, jak ubrania pośmiewiska”. Mnich Awwakyr
Wyrzekamy się samych siebie — Bezwolnych, zazdrosnych, grzesznych… Lecz cierpliwości czasza — pełna. I co w oczach Twoich smutnych?
Zaufanie nam czy ból za nas? Czy przebaczenie, czy kara? Ta chwila szczęśliwa czy ostatnia? Wybaw, o miłosierny Zbawco!
* * *
Dzień dzisiaj słoneczny i jasny — Tak niepowstrzymanie jaśnieje dusz ciepło… Nasz wielki, nasz cudowny świecie, Przychyl do nas swoje czoło!
Podaruj nam słoneczność i łaskę, Podaruj napełnienie chwil! Panie, ześlij niebieską łaskę I temu, kto dzisiaj — sam jeden…
ZIMOWA BAŚŃ
Zimny wiatr i popiół, I deszcz grudniowy nie na miejscu, Jak ręce, które kładą na ramiona, Kiedy już w nich nie ma ciepła.
Kiedy szepczą coś usta, Ale słowa nie mają znaczeń, I ty dawno sobie wybaczyłeś Ten dzień, który z wiatrem odlatuje.
Kiedy tanie uczucia — Jak pozłotka na choince, A my spotkaliśmy się na przystanku, I każdy idzie w swoje życie.
A Królowa Śnieżna Studzi świat szaleńczo. I lustro już rozbite, I odłamek w sercu zostaje…
Nadziei zamarznięte brzegi Przełamuje łagodność uparta. I idzie dusza — mała Gerda, I już roztopi śniegi.
MOJA WYSPO
Moja wyspo wzywającej żądzy! Czy ja do ciebie dopłynąć zdołam? Przeżywszy lat podstępnych zamęt, Nie zgubić by ciepłych brzegów.
Moja wyspo niezatraconych nadziei! Dusza do ciebie napięła żagle. I ja śpieszę, jak mewa lekkoskrzydła, Na wezwanie losu i na wyrok twój.
Moja wyspo, mnie nie oszukaj I mirażem nie stań pośród suszy, Choć noce te i dni moje przemijające, Pustym nie odprawiaj łodzi.
Weź wszystko, bez wiecznych zakazów, Co przyda się i użyteczne w drodze. Hej, tutaj! A kto na przewozie? Wybaczcie, nie, to ja nie Wam, Charonie!
Mykoła PETRENKO Tak się zdarzyło, że zostałem redaktorem pierwszego zbioru poetyckiego pisarza-dysydenta, długoletniego katorżnika Mychajła Osadczego. Chociaż pewna prawidłowość istnieje: myśmy z nim razem uczyli się na wydziale dziennikarstwa Uniwersytetu Lwowskiego, spotykali się na posiedzeniach stowarzyszenia literackiego, czy w pracowni rzeźbiarki Teodozji Bryż, dokąd Mychajło przyprowadzał na posiedzenia żonę znanego i odrażającego Ostapa Wyszni, bo właśnie pracował nad monografią o twórczości słynnego humorysty. A już kiedy energicznego i prawowiernego młodego specjalistę wzięli do pracy partyjnej, a na dodatek do aparatu komitetu obwodowego — my, jego przyjaciele, liczyliśmy na ewentualne wsparcie w trudnych sytuacjach, w które wpadaliśmy. Więc właśnie wtedy (a to początek lat siedemdziesiątych) we lwowskim wydawnictwie “Kameniar” nazbierało się kilkanaście rękopiśmiennych zbiorów młodych poetów — i dyrekcja postanowiła wydać je “serią”, jak wtedy żartowali dowcipnisie: tak i kłopotu pozbywali się, i pocieszali wielu. Jeszcze i pod warunkiem, że redagowanie zbiorów będą wykonywać na zasadach społecznych znani poeci czy literaturoznawcy. A kto do kogo trafi — niech dogadują się sami autorzy. Mychajło Osadczy wybrał mnie i ja zgodziłem się, bo znałem wiele z jego dorobku, drukowanego i niedrukowanego, wyobrażałem sobie kompozycję przyszłego zbioru. Chociaż w praktyce wszystko okazało się nie tak proste, jak myślałem: Mychajło dosłownie zasypał mnie rękopisami. Siedzieliśmy, wybieraliśmy, czytaliśmy ponownie, oszołomieni, bo kiedy za dużo poezji, to człowiekowi robi się niedobrze. Jednak wkrótce skomponowaliśmy zbiór pod tytułem “Księżycowa poświata”, oddaliśmy go do redakcji do korekty. A jeszcze właśnie wtedy przyjechała do Lwowa żona Ostapa Wyszni, energiczna i oryginalna aktorka pani Warwara, my razem przesiedzieliśmy cały wieczór w pracowni Teodozji Bryż, a następnego wieczora zebraliśmy się u mnie — przyszli bracia Horyniowie, Wołodymyr Łuczuk z żoną Oksaną Senatowycz. Pani Warwara ciekawie opowiadała o tym, co dla nas wtedy pozostawało utajnione i zakazane. Można przypuszczać, że właśnie kontakt z żoną zniesławionego humorysty i popchnął M. Osadczego do bardziej radykalnych wniosków, — a tutaj już odpowiednie organy nie próżnowały, tym bardziej, że za literatami one nadzorowały stale i okrutnie. Później towarzysz niedoli Wasyl Barładianu zaznaczy, że “M. Osadczy jednym z pierwszych “szestdziesiątników” zrozumiał, że niwę życia narodowego zaniedbują i naród znowu oddają na pastwę krzywdzie. I wtedy, powie on później,
Chwyciwszy rączki czasu, Wiodłem bruzdę — ile sił! Co to świat — nie wiedziałem od razu. …Tylko poznałem pod obwałami brył…”
Dość tego, że kiedy z drukarni do wydawnictwa przyniesiono zwyczajowe osiem egzemplarzy autorskich — Osadczy po nie nie zjawił się, był właśnie aresztowany. Wtedy ja za pozwoleniem Wasyla Kołodija wziąłem dwie książki z tych autorskich — na prawach redaktora. Ktoś z przyjaciół zrobił tak samo, bo tego samego dnia nakład skonfiskowano i zniszczono… Kilka lat myśmy z nim prawie nie rozmawiali. Chyba że nasze żony (mam na myśli moją, W. Łuczuka, B. Bobynskiego) odwiedzały zagubioną młodą żonę Osadczego, trochę wspierały ją… Wkrótce z pierwszego zesłania wrócił Bohdan Horyń, to w rozmowie przy spotkaniu wspomnieliśmy i Osadczego: szkoda, że jego pierwszy zbiór zniszczono…
Znany poeta i badacz Mykoła Petrenko
— Zniszczyli — ale ja mam! — pochwaliłem się i wyciągam z ukrytej skrytki książeczkę. Bohdan chwycił ją i nawet nie dziękując, pospieszył się. Wkrótce dzięki jego lekkiej ręce zbiorek powędrował za ocean, aby tam zwrócić uwagę opinii publicznej na los utalentowanego poety, represjonowanego przez moskiewskich karacieli. Niedługo potem powrócił do Lwowa sam Mychajło, aby zakończyć pracę nad główną książką w jego dorobku twórczym — powieścią „Bilmo”. Powieść również znalazła potajemną ścieżkę na zachód, tam rozreklamowały ją wydawnictwa emigracyjne, wydano ją najpierw po ukraińsku, a potem jeszcze w kilku językach świata — i wywołała prawdziwą furorę. Dość powiedzieć, że w 1974 roku właśnie powieść „Bilmo” spośród 102 bestsellerów we Francji zajęła szóste miejsce. Już pod koniec lat osiemdziesiątych znowu się zeszliśmy. Mychajło właśnie wybierał się na zaproszenie miejscowych Ukraińców do Australii, a tam znalazła się moja starsza siostra Nastia, która trafiła tam pod koniec wojny z niemieckiej katorgi i nijak nie mogliśmy się spotkać — więc zgodził się zabrać małą paczuszkę… Wtedy też powrócił do pracy dydaktycznej na uniwersytecie — i właśnie tam w centralnej sali odbył się jego wielki wieczór autorski. Prowadziłem go ja, więc zacząłem od wspomnień o pierwszej skonfiskowanej zbiórce poety, wspomnieniami o życiu literackim lat sześćdziesiątych, którego aktywnym wyrazicielem był właśnie Mychajło Osadczy. Wkrótce ujrzał światło dzienne tomik poetycki Osadczego — „Skytski oltar”, wydrukowany w Kanadzie nakładem wydawnictwa pisarzy-emigrantów „Słowo”. Właśnie tam deklarował wybrany przez siebie los życiowy: Żyje człowiek — dla celu, Niech cierniami ścielą się drogi… A my na ogniska trwogi Zamieniamy spokój ciemności… Warto zaznaczyć, że właśnie ten czas był czasem twórczego i społecznego wzlotu Mychajła Osadczego. Pod koniec 1992 r. Międzynarodowe Centrum Biograficzne w Cambridge przyznało mu tytuł „Człowieka Roku” i uhonorowało prestiżową światową nagrodą. Nieco wcześniej za powieść „Bilmo” przyjęto go jako honorowego członka do międzynarodowej organizacji pisarskiej PEN-Club, a także nagrodzono literacką nagrodą im. I. Franki fundacji Antonowyczów. A jeszcze po jakimś czasie — nielogiczne i niezrozumiałe odejście z życia pełnego twórczych sił i życiowej energii poety: jeszcze wczoraj był w kręgu przyjaciół, a rano czarna wieść…
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
początku lat 80., do której znów powrócił. Zbiory opowiadań „Orłami orano” (1977), „Co wiemy o miłości” (1979), „Polowanie z psem gończym” (1980), „Sztuka podobania się kobietom” (1985) świadczą o połączeniu u J. Hucała liryki i epiki, subtelnego psychologa i portrecisty, „gatunkowego” artysty. Tutaj znów, podobnie jak w większości poprzednich utworów, w centrum uwagi autora znajdują się ludzie wsi, którzy jawią się w swoich żywych i organicznych związkach z otaczającym światem. Rzecz jasna, są też utwory zwrócone ku życiu miejskiemu, niemało tu bohaterów, którzy są ściśle związani zarówno z miastem, jak i ze wsią. Najważniejsze zaś, że w opowiadaniach uważnie naświetlane jest to, w czym prześwituje ludowa tradycja, narodowa swoistość naszego życia. Łatwo rozpoznajemy swoją, ukraińską wieś, którą J. Hucało zna nadzwyczaj głęboko i gruntownie — wszystkie te wielkie i małe kłopoty wieśniaków: opiekę nad bydłem, ogrodem, domem i tym podobne. Jest tu też to, co przyszło w nowe czasy na wieś — organicznie, jako znak XX wieku, czy siłą i sztucznie narzucone — fermy hodowlane i kompleksy, kawiarnie-przystanki, połączenia autobusowe, rowery i motocykle, kino, telewizja oraz wiele innych rzeczy, dobrych i nie bardzo. To wszystko jest tłem, na którym budują się perypetie fabularne i kolizje psychologiczne bohaterów opowiadań J. Hucała. A oni to woźnice i dojarki, brygadziści i agronomi, kombainiści i kierowcy, zootechnicy i księgowi, nauczyciele i ogrodnicy. Starsi ludzie — dziadkowie i babcie z ich niewybrednym życiem, dzieci, młodzież, zwłaszcza ta, która póki co szuka siebie, stoi przed wyborem swojej drogi. Nowelistyczne zbiory J. Hucała to kronika wydarzeń szczególnych, wydarzeń duchowego, wewnętrznego życia człowieka. Odbywają się one codziennie, a on sam, jako twórca, przejmuje się szerszymi rozmyślaniami o swoim narodzie, jego historycznym i współczesnym losie. Napisał cykl ostrych i celnych artykułów (drukowanych w „Literaturnej Ukrainie”), o których podczas wręczania mu nagrody Antonowyczów, niedługo przed śmiercią, powiedział: „…Grzechem było nie zastanowić się nad współżyciem, za pozwoleniem powiedzieć, rosyjskiego i ukraińskiego narodów na ukraińskiej przecież ziemi, grzechem było nie zastanowić się nad rosyjską mentalnością, która nie jest taką sama w sobie czy sama przez się, a która siłą założyła w swoją bardzo specyficzną strukturę naszą ukraińską mentalność, naszą po swojemu bardzo specyficzną strukturę ukraińskiego charakteru. Siłą agresji, siłą broni, siłą patologicznej brutalności i patologicznego rozboju stale narzucano nam kult rosyjskiego narodu, stale narzucano nam cywilizację kłamstwa, pijaństwa, nienawiści do pracy, narzucano cywilizację niegospodarności, chaosu, braku perspektyw, cywilizację maruderstwa. W końcu, ta wojna w Czeczenii, którą widzimy dzisiaj. Taka sama czeczeńska wojna była prowadzona na Ukrainie zawsze. Tutaj wystarczało tych kontraktowców, którzy przybywali na zarobek, tak jak dziś przyjeżdżają kontraktowcy z całej Rosji na zarobek — zabijać! — do Czeczenii. I czyż Ukraina nie została założona w tę przerażającą cywilizację ciągłego grabieży i maruderstwa, ludobójstwa, czyż dzisiaj, tak jak zawsze, Ukraina nie jest tą szewczenkowską pokutnicą? Ukraina była i jest »niewolnicą niewolników«, bo taką »niewolnicą niewolników« jest Rosja, inną być nie jest zdolna, ale czy możemy my pogodzić się i dzisiaj z rolą »niewolników niewolników« — Ukrainy? I czy może tutaj nasza literatura grać pasywną rolę?”. To tylko schematyczna kronika życia literackiego Jewhena Hucała, tylko punkty etapów jego nieustającej twórczej ewolucji, za którą kryje się wielka liczba wspaniałych utworów, różne gatunki, formy, odmiany stylistyczne, mnóstwo charakterów, fabuł, utrwalonych przez niego psychologicznych, emocjonalnych, nastrojowych momentów naszego życia. Za tym kryją się myśli, uczucia, troski, nowe podejścia, poszukiwania, eksperymenty naszego niezapomnianego, wybitnego mistrza prozy. Poświęcenie — innego określenia, współmiernego do tego, co zrobił w literaturze Jewhen Hucało, nie sposób znaleźć. 1997 __________ * Hucało J. Dlaczego cały czas do Boga wznosi się ręka? // Słowo i Czas. — 1995. — nr 8. — s. 8.
Traducción automática
Witalij DONCZYK, akademik NAN Ukrainy Pisarz o niezwykle wielostronnym i oryginalnym talencie, zdumiewającej pracowitości, Jewhen Hucało znajdował się w pełni swoich sił twórczych i zrobiłby jeszcze bardzo wiele, gdyby los okazał się dla niego bardziej szczodry. Musiałby pokonać jeszcze nie jeden „zwój spirali”, raz po raz zadziwiając nas jakąś niespodziewanie odkrytą artystyczną stroną, oryginalnym zwrotem w swoim estetycznym postrzeganiu świata, gatunkowo-stylistycznym samowyrażeniu. Jego biografia twórcza właśnie tak mi się wyobraża — jako zwoje spirali, gdzie do już zadeklarowanego, znanego, nabytego, opanowanego, utrwalonego jako hucałowskie, narasta nowa istotna jakość. I przy tym — Jewhen Hucało niezmiennie pozostawał samym sobą. Od pierwszych opowiadań, od pierwszej książki „Ludzie wśród ludzi” (1962) oraz kolejnych zbiorów „Wy kąpana w lubczyku” (1965), „Jeleń August” (1965), „Chusta z jedwabiu zielonego” (1966), „Zapach koperku” (1969) oraz innych, J. Hucało zadeklarował się jako autor prozy liryczno-psychologicznej, akwarelowego pisarstwa, skoncentrowany nie po prostu na wewnętrznym świecie człowieka, a na wszystkich jego odcieniach i niuansach, jako poeta przyrody, który subtelnie odczuwa i odtwarza jej zmiany, grę jej kolorów, gamę zapachów, jako strażnik piękna, dobra, ludzkości i człowieczeństwa. Nowym etapem w twórczości J. Hucały i nowym słowem w ukraińskiej prozie stały się jego powieści z czasów wojny i powojnia „Martwa strefa” (1967), „Rodzinne ognisko” (1968), potem „Dziewczęta na wydaniu” (1971) oraz opublikowane w latach 70. w czasopismach, ale wydane w książkach później — „Szkolny chleb” (1981), „Wiejscy nauczyciele”, „Dwoje na święcie miłości” i in. Po wczesnych powieściach prozaik pewnie opracowuje swój własny wariant tego gatunku, gdzie zauważalne jest wzmocnienie obiektywno-epickiego pierwiastka, baczne zainteresowanie ludowymi charakterami, uwaga na kompozycję i fabułę, artystyczna oszczędność opowieści. Wzbogaca się psychologiczno-filozoficzna warstwa tekstu i podtekstu — w „nauczycielskich powieściach” zapamiętują się, na przykład, rozmyślania autora o dobru i złu, o duchowej wolności i przymusie zewnętrznego czy wewnętrznego obowiązku, o ludzkim szczęściu, błędności kategorycznych i jednoznacznych sądów o życiu i człowieku — bo są one bezgraniczne w swoich przejawach. Jeszcze jeden „zwój” na drodze Hucały-prozaika — nowelistyka lat 70.— Inna ROJKO, m. Łuck Laureatem XI Międzynarodowego konkursu „Kryształowa cegła” na najlepszą inwestycję po obu stronach wschodniej granicy Unii Europejskiej nazwano pałac-posiadłość rodziny Wiaczesława Łypynskiego we wsi Zaturce na Wołyniu. Do odnowionego i odbudowanego obejścia z całego państwa oraz z zagranicy przybywają ludzie nieobojętni. Pewna rola w popularyzacji pałacu-posiadłości jako niezwykle ciekawego obiektu na pograniczu kultur polskiej i ukraińskiej należy do książki Iwana Korsaka „Dzieci Jafeta”, którą pobłogosławiło na świat wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. A o samym W. Łypynskim, zdaje się, po raz pierwszy stworzono tak rozległe płótno artystyczne. Z żadnym narodem świata XX wieku nie obeszli się tak przebiegle i okrutnie, jak z Ukraińcami. Powieść „Dzieci Jafeta” przewraca strony tego piekielnego okresu w naszej historii: pisarz wykonał gruntowną pracę badawczą, aby wiarygodnie z nami — przejmujące wspomnienia, olśnienia, nagłe błyski wyobraźni, niespodziewane nastroje, niby nieznaczne, przypadkowe dialogi, które jednak budzą falę uczuć. Opowiadania, które odkrywają to wszystko, są, być może, najlepszymi w dorobku prozaika („Obraz matki”, „My z tobą nie spotkaliśmy się w Babilonie”, „Toczyła się torba”, „Klon”). Są wśród opowiadań J. Hucały także utwory w mniejszym stopniu medytacyjno-nastrojowe, z wyraźniej zaznaczoną zewnętrzną fabułą, wydarzeniowe, bardziej dramatyczne opowieści. Główną osią występuje tutaj jeśli nie fakt wyraźnie moralno-etycznego planu (np. „Polowanie z psem gończym”, „Dziedzictwo”, „Kto wy?”), to ciekawy, czasem, może, i dziwaczny, ale niezmiennie niezwykły, choć i wiarygodny, naturalny ludzki charakter („Waś-Waś”, „W Wowkowijach”, „Wyjazdowy sąd koleżeński”, „Na licu ziemi”). W niektórych z nich, a zwłaszcza w takich utworach, jak „Samosugestia”, „Warunkowa miss Kukurydza”, „Traumatyzm”, „Nadzór prokuratorski”, autor ucieka się do ironii, czasem i złośliwej, a nawet do karykatury. Widzimy w zbiorach lat 70.—80. (w szczególności w nazwanych oraz jeszcze w utworach „Pieśń o Warwarze Suchoradzie”, „Pieśń o Maksymie”, „Szaleńczy obłąkany Kyryk”, „Pieśń o Karpie Okypniaku”) pogłębienie dociekliwej analizy psychologicznej, wzmocnienie artystycznej realistyczności, autentyczności języka autora, a zwłaszcza języka dialogowego. Widzimy ludowe wieloludzie, znaczące, nieprzeciętne i „nieznaczące”, niepozorne charaktery, złamane losy i postacie, niezgięte, z dumą i bez niej, te, które się pogodziły i „ociosały”, i te, które nijak nie znajdą schronienia dla swojej duszy, a ogólnie — nasz ukraiński lud w wzlotach i upadkach. W latach 80. J. Hucało zadziwia czytelnika i krytykę jeszcze jednym nowym i niespodziewanym zwrotem — obszerną folklorystyczno-mitologiczną powieścią-trylogią „Pożyczony mąż”, „Prywatne życie fenomena”, „Parada planet”. W centrum tego rozbudowanego śmieszno-groteskowego widowiska Choma Pryszczepa, dziwak i mędrzec, na wszystkie ręce mistrz, „najwybitniejszy charakternik kołchozowej epoki” — utalentowana Hucałowa próba ludowego obrazu, na wzór Eneasza czy kozaka Mamaja. Chimeryczna proza lat 70.—80., jak to teraz wyraźnie widzimy, ukrywała próby pisarzy uniknięcia narzucanej skądinąd „robotniczej” czy „kołchozowej” tematyki (z niezmiennymi ideowymi atrybutami i hierarchią obrazów, z z góry założonymi „artystycznymi” wnioskami) oraz wprowadzenia do ukraińskiej prozy narodowych charakterów i narodowej problematyki, nakreślenia linii ciągłości między przeszłymi, tradycyjnymi wartościami narodu ukraińskiego a współczesnym życiem, rozwijania w umownie-alegorycznej formie zakazanej wtedy narodowej „etnologii”. Tak jak wcześniej za srebrnym szronem na czarnej porannej roli czy dymem liściastych ognisk nasza krytyka (przynajmniej jej część) nie umiała dostrzec głębokiego narodowo-duchowego, patriotycznego patosu, tak i teraz nawet przenikliwi badacze nie ocenili należycie tej próby prozaika wyjścia na całkowicie inne ideowe i artystyczne wymiary i tereny. A jednak w trylogii „Pożyczony mąż” wywołało prawdziwe zdumienie i zachwyt bezgraniczne bujanie ukraińskiego ludowego słowa — być może tylko J. Hucało w naszej literaturze mógł odtworzyć ów bezmiar powiedzonek, przysłów, wierzeń, zagadek, dawnych i najnowszych frazeologizmów i neologizmów, na tyle oryginalnie przetopionych, oszlifowanych, wszczepionych w opowieść autora, że do tego mu, zdawało się, trzeba było przestroić samą swoją artystyczną świadomość, samo artystyczne myślenie, czyli znowuż być całkowicie nowym, pozostając samym sobą. Z nadejściem nowych czasów, początkiem procesów demokratyzacyjnych na Ukrainie J. Hucało nie poszedł, jak wielu jego kolegów-szestdziesiątników, w politykę, ale i od walki o niepodległe państwo ukraińskie, o państwowość języka ukraińskiego, od tworzenia nowej Ukrainy nie odsunął się — jako pisarz i obywatel, syn swojej ziemi, on całym sercem i konkretnym czynem wspierał narodowo-duchowe odrodzenie, występował w prasie, dalej pracował, uskrzydlony wolnymi warunkami
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
Ponownie odtworzyć postać ukraińskiego działacza społecznego i politycznego polskiego pochodzenia Wiaczesława Lipynskiego. Utwór o tematyce historycznej można uznać za wysokiej jakości tylko wtedy, gdy brzmi współcześnie. „Narracja Korsaka ze wszystkim swoim patosem jest skierowana w dzisiejszy dzień — pisze Myhajło Słaboszipycki w posłowiu do powieści »Dzieci Jafeta«. — To jest właśnie ten przypadek, gdy historia powinna pełnić rolę nauczycielki współczesności, dostarczać jej niepodważalnych argumentów. Korsak występuje w swojej powieści także w roli archeologa, który »odkopuje« przeszłość, i konserwatora, który z rozbitych fragmentów odtwarza spójny obraz, oraz portrecisty, który z wymownych szczegółów oddaje ludzki i polityczny charakter swojego bohatera. Jednym słowem, Korsak umiejętnie posługuje się wszystkim tym, co daje autorowi uniwersalne pod względem artystycznych możliwości powieść historyczną”. Na tle społeczno-politycznych wydarzeń pierwszej połowy XX wieku Iwan Korsak przedstawia Wiaczesława Kazimierowicza nie tylko jako męża stanu, lecz jako osobowość. W powieści Lipynski jest człowiekiem o subtelnej duszy, idealistą, który całkowicie poświęca swoje życie służbie sprawie wówczas mało prawdopodobnej — ustanowieniu państwowego ładu na Ukrainie. Jednym z przenikających motywów powieści jest motyw swoistej samotności. Choć główny bohater jest Polakiem z narodowości, to całym sercem przyjął Ukrainę, zdobył uznanie Ukraińców diaspory w wielu krajach świata, choć nie znalazł poparcia wśród swoich rodaków. Iwan Korsak wykorzystuje w powieści udany zabieg artystyczny: od czasu do czasu zwraca się do głównego bohatera książki, przedstawia materiał w pierwszej osobie: „A jeszcze musisz opisać, Wiaczesławie, wszystko o sile materialnej i autorytecie moralnym, bez których nie ma narodowej arystokracji, o władaniu przez nią ziemią, produkcją i bronią, opisać tak wiele i starannie rozłożyć wszystko na półkach…”. To tworzy u czytelnika efekt bezpośredniego kontaktu z głównym bohaterem. Tytuł książki „Dzieci Jafeta” opiera się na rozważaniach Wiaczesława Lipynskiego, gdy ustala przyczyny porażki ukraińskich dążeń państwotwórczych w pierwszej trzeciej części XX wieku: „Nieokiełznane chamstwo i tym razem rozbiło Państwo Ukraińskie…”, gdyż „na Ukrainie nie było własnej siły Jafeta”. Tak Wiaczesław Kazimierowicz przez całe życie szukał jednomyślnych towarzyszy broni — dzieci Jafeta… Choć powieść jest przetykana dokumentami, listami, czyta się ją łatwo i swobodnie. Lecz w książce jest mało opisów obyczajowych, klasycznej drobiazgowości. „Dzieci Jafeta” nie są pierwszą książką Iwana Korsaka o wybitnych postaciach na pograniczu kultury polskiej i ukraińskiej. Te postacie spotykamy w książkach „Cicha prawda Modesta Lewickiego”, „Kapelan Armii UNR”, „Ataman Czajka”, „Korona Jerzego II”. A jeszcze można zauważyć szczęśliwy zbieg okoliczności: po „Kapelanie” wydzielono środki z budżetu na uporządkowanie krypty cerkwi Wzniesienia Krzyża, gdzie spoczywają Danilo Bratkowski, fundatorka Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Hałszka Hulewiczówna oraz wiele innych naszych sławnych poprzedników. Po „Cichej prawdzie” imię Modesta Lewickiego zostało nadane przez Gabinet Ministrów Gimnazjum nr 4 w Łucku, spadkobiercy sławnego ukraińskiego gimnazjum z lat 30., a dzięki powieści „Dzieci Jafeta” po dwudziestu latach bezczynności, wstydu i ruiny odbudowano siedzibę Lipynskiego.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
szerzyli najbrutalniejsze oszczerstwa, a wierszy — języka ich gniewu, miłości, nadziei nikt nie zdołał pokonać. One przychodzą do nas przez czas” (Salyha T. Wozdwyżennia chramu. — Lwów, 2008. — S. 166). Wśród licznych prac poświęconych ostatniemu, szistdesiatnyckiemu etapowi literatury Oporu, uwagę zwraca książka “Wseswit, hory i win. Petro Skunc” (Użhorod: Hrażda, 2007). W ogóle pewnymi cechami swojego charakteru Taras Salyha przypomina zagorzałego kolekcjonera-fana… Tyle że zakochany jest nie w martwych rzeczach, a w rzadkich utworach rodzimego słowa. Wyszukuje je w najbardziej nieoczekiwanych miejscach, aby podzielić się swoimi znaleziskami z czytelnikiem. Zbierając niszczone przez dziesięciolecia duchowe skarby, literaturoznawca opracował tak bezcenne wydania, jak antologie “Striłećka Hołhofa” oraz “Słowo Błahowistu”, a także zbiory utworów J. Małaniuka, R. Kupczynskiego, B. Krawciwa, W. Łesycza, Marka Bojesława i innych twórców, do których twórczości nasz czytelnik nie miał dotąd dostępu. W “Striłećkij Hołhofi” (1992) zebrano poruszające wzorce poezji narodowowyzwoleńczej czasów UNR-ZUNR, z których wiele funkcjonuje do dziś jako pieśni ludowe. A druga antologia — “Słowo Błahowistu” (1999) — to obszerne i odświętnie wydane dzieło, poświęcone Tysiącleciu od dnia narodzin Syna Bożego, które po raz pierwszy zaznajomiło współczesną Ukrainę z jej bogatą poezją duchowo-religijną. W obszernym szkicu wstępnym T. Salyha prześledził nieprzerwaną tysiącletnią tradycję naszej przebogatej poezji sakralnej od jej średniowiecznych źródeł, przez wiersze duchowe epoki kozackiej, szewczenkowski “Kobzar”, psalmy Kulisza, “Mojseja” I. Franki — aż po najnowsze wzorce P. Tyczyny, J. Małaniuka, B. I. Antonycza, poetów “Logosu”, Szkoły Praskiej, MUR-u, Grupy Nowojorskiej. Szereg esejów poświęcono narodowym budzicielom: M. Szaszkewyczowi, T. Szewczence, I. France. Dyskusyjnie ukierunkowanej ocenie niektórych schematów szewczenkoznawczych i frankoznawczych H. Hrabowycza, T. Hundorowej, J. Hrycaka. Zresztą, szczera publicystyka brzmi już w samych tytułach wielu artykułów T. Salyhy: “Nam trzeba stać się Ukraińcami”, “Jasna idea i bohaterski czyn”, “Gdybyśmy żyli według Szewczenki”, “Posttotalitarna niemoc niektórych frankoznawców, albo Lekarzu, ulecz się sam”, “Żeby nikt nie nazwał nas przybyszami na ojczystej ziemi”. Nawiasem mówiąc, poetyka tytułu, jak wiadomo, jest ważnym składnikiem nie tylko tekstów artystycznych, ale i krytycznych. Trafne i barwne, imiona artykułów i książek Salyhy przyciągają uwagę czytelnika i nastawiają na konceptualny odbiór tekstu. Jednoznacznych definicji krytyk T. Salyha unika, uświadamiając sobie daremność prób wtłoczenia zjawiska literackiego w tę czy inną klasyfikacyjną szufladkę. Preferuje inne, bardziej wyrafinowane i przemyślane strategie krytyczne, obliczone na współtwórczość zainteresowanego czytelnika. A mianowicie — demonstruje bogactwo i złożoność ruchu literackiego, naświetlając zarówno pokrewne, jak i rozbieżne jego ścieżki, tłumaczy różnice stylowe poszczególnych indywidualności twórczych, które mimo wszystko, według głębokiego przekonania krytyka, tworzą jednolity nurt — jednolity w tym sensie, że wzbogaca on ogólnonarodowy skarbiec najróżniejszymi wartościami, które są w stanie zadowolić najbardziej wybredne gusta. …Jeden ze swoich artykułów, wydrukowanych w “Literaturnej Ukrainie”, krytyk nazwał “Klucze miłości do rozkodowania tekstów artystycznych”. Ten tytuł, jak się wydaje, trafnie wyraża charakter i ukierunkowanie talentu krytycznego samego Tarasa Salyhy — człowieka, który potrafi otwierać usta tekstom, które dotąd milczały…
Traducción automática
Wasyl BUDNYJ
Znany literat i działacz społeczny, już od dwóch dekad kieruje na Lwowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Iwana Franki katedrą literatury ukraińskiej, którą w burzliwym 1848 roku założył dla badania języka i piśmiennictwa narodu ukraińskiego Jakiw Hołowacki — jeden z czołowych uczestników kółka romantyków „Ruska Trójca”. Historia rodzimej literatury na Uniwersytecie Lwowskim w warunkach bezpaństwowości była, według słów jej obecnego kierownika, „gorzką i słodką pracą”, którą wielcy poprzednicy godnie tworzyli — w ogniu zawodowego natchnienia i z poczuciem obywatelskiego obowiązku. Dziś zaś profesor Taras Sałyha z pełnym prawem szczyci się tym, że w latach ukraińskiej niepodległości lwowska szkoła filologiczna zdołała odnowić swoje dawne tradycje i rozbudować obiecujące perspektywy dalszego rozwoju. A ponadto jest on doktorem nauk filologicznych Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki i doktorem filozofii Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Monachium, członkiem zarządu Lwowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, członkiem rzeczywistym Naukowego Towarzystwa imienia T. Szewczenki we Lwowie, zasłużonym działaczem nauki i techniki Ukrainy, członkiem kolegiów redakcyjnych wielu wydawnictw, laureatem różnorodnych nagród literackich i konkursów, w szczególności nagrody w dziedzinie krytyki literacko-artystycznej imienia O. Biłeckiego, nagrody imienia metropolity Andrzeja Szeptyckiego (Fundacji Duchowego Odrodzenia Ukrainy), nagrody Fundacji Wołanykiw-Szwabinskich przy fundacji Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Nowym Jorku, nagrody literacko-artystycznej imienia Lewka i Bohdana Łepkych; odznaczony znakiem Ministerstwa Oświaty i Nauki „Petro Mohyła”, a niedawno — orderem „Za zasługi” III stopnia za znaczący osobisty wkład w rozwój edukacji narodowej, przygotowanie wysokowykwalifikowanych specjalistów, wieloletnią owocną działalność naukowo-pedagogiczną oraz z okazji 350-lecia Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki… Świeżą atmosferę niespokojnych lat sześćdziesiątych Taras Sałyha wchłonął pełną piersią, studiując na wydziale filologicznym Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki w drugiej połowie tej rwanej dekady. …Młodzieniec należał do pokolenia urodzonego w płomieniach drugiej wojny światowej — przyszedł na świat w same Święta Bożego Narodzenia, 7 stycznia 1942 r., we wsi Wiktorów na błogosławionej, lecz ciężko skrzywdzonej przez historię ziemi książęcej dawnego Halicza. Dziedzicząc niełatwą pamięć rodzinną i narodową, wybierał te drogi życiowe, na których nie trzeba i nie można było krzywić duszą. Zwracał się ku tym tematom literackim, w sprawie których mógł wypowiadać się swobodnie i szczerze. W badaniu kandydackim dał pierwszeństwo przedmiotowi najbardziej neutralnemu z ideologicznego punktu widzenia — gatunkowi ballady w literaturze ukraińskiej i innych literaturach wschodniosłowiańskich. Rozprawę doktorską obronił w 1977 r. i wtedy też został przyjęty do Związku Pisarzy Ukrainy. Od 1983 roku, odkąd w kijowskim wydawnictwie „Mołod” ujrzał światło dzienne jego pierwszy zbiór „Prawo na siebie”, Taras Sałyha opublikował około dwóch tuzinów książek i pół tysiąca artykułów. Badając fenomen młodej poezji, krytyk jednocześnie śledził pojawienie się nowych książek Liny Kostenko, Iwana Dracza, Petra Skuncia, Stanisława Telniuka oraz innych szestdziesiatnykiw, którzy kontynuowali ewolucję, potężnie wpływając na ówczesny proces literacki. Jednemu z najjaśniejszych reprezentantów poetyckiego szestdziesiatnyctwa — Mykole Winhranowskiemu — Taras Sałyha poświęcił osobno wydany w 1989 r. portret literacki. Równolegle do procesów, które rozgrywały się w poezji, T. Sałyhę pociągały też niektóre kierunki rozwoju prozy drugiej połowy XX wieku, w szczególności te, które z czasem przyczyniły się do wytworzenia oryginalnego oblicza współczesnego postkolonialnego i postmodernistycznego pisarstwa ukraińskiego. Takimi były tendencje psychologizacji nowelistyki i nasycenia jej literackimi oraz historycznymi reminiscencjami, parabolami, symbolami w twórczości Dmytra Herasymczuka, Niny Biczui, Wasyla Stefaka, Lewka Riznyka, a także oryginalne połączenie powieściopisarstwa historycznego i powieści fantastycznej w prozie Wałerija Szewczuka, Romana Fedoriwa, Romana Iwanyczuka. Oprócz najnowszych tendencji liryki i liryki epickiej, powieści i noweli, krytyk nie pominął swoją uwagą także takich odgałęzień gatunkowych, jak literatura dla dzieci i o dzieciach (Hryhir Tiutiunnyk, Oksana Senatowycz, Jarosław Stelmach), reportaż, wydania folklorystyczne ukraińskich bajek i legend itp. Są w jego dorobku krytycznym recenzje eseistyki literackiej Dmytra Pawłyczki i Romana Łubkiwskiego, rozważania nad studiami krytycznymi literaturoznawcy Mykoły Ilnyckiego. Publikował w licznych wydawnictwach ostatnich dekad XX wieku, brał udział we wszystkich żywych i dynamicznych dyskusjach. Przy tym w postawie Sałyhy-dyskutanta rzucają się w oczy dwie zauważalne cechy. Pierwszą cechą jest jego natarczywe zainteresowanie tematyką tabuizowaną lub, z punktu widzenia radzieckiego oficjalizmu, niepożądaną, do której należały kwestie poszukiwań oryginalnej formy poetyckiej w poezji ukraińskiej, jej narodowej odrębności itp. Drugą cechą postawy dyskusyjnej krytyka jest bezkompromisowy stosunek do fałszu literackiego. Pracując w gatunku recenzji i przeglądu, zaobserwował rozprzestrzenianie się w czasach zastoju niepokojących tendencji — odrzucenie przez myśl twórczą ewolucyjnej spirali, monotonny ruch „po kole”, kiedy szablony „aktualnej tematyki” i stylowa gładkość zapewniały twórcom niezawodną gwarancję przed ideologicznymi prześladowaniami. Dlatego pisał z niepokojem, bez kadzenia i komplementów o nieudanych utworach nie tylko bezbronnych debiutantów, ale i szanowanych twórców — tych, których osobiście znał i lubił. Takim artykułom niejednokrotnie nadawał bezlitosny, ironiczny wydźwięk, jednak opierał je na dowodach analitycznych, które wymownie świadczyły o wtórności, rzemieślnictwie czy niedbałości doświadczonych autorów. Taras Sałyha, jak i przeważająca większość współczesnych, odpowiedział na wielkie przemiany lat osiemdziesiątych wzmocnieniem w swojej krytyce elementu publicystycznego, reorientacją na problematykę społeczno-polityczną i kulturologiczną. Razem z przyjaciółmi-myślicielami zabrał się za wydawanie czasopisma odnowionej w 1990 r. „Proświty”, zanurzył się w pracę odrodzonego Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki, obfitymi publikacjami wypełniał „białe” i „krwawe” plamy w historii literackiej Ukrainy: poezja strzelców siczowych, twórczość Światosława Hordynskiego, Jurija Darahana, Ołeksy Stefanowycza, Wołodymyra Janiwa, Natalii Liwyckiej-Chołodnej, Hałyny Mazurenko, Oksany Liaturynskiej… Z tych publikacji zrodziły się dobrze znane współczesnemu czytelnikowi książki T. Sałyhy — „Kontynuacja” (1991), „Wysokie światło” (1994), „Imperatyw” (1997), „Czas odlany w strofy” (2001), „Wokatyw” (2002), „Ogniem przeczystym” (2004), „Wozdwyżennia świątyni” (2009), „Ekslibrisy Euterpe” (2010), które wypełnione są po brzegi najróżniejszymi studiami literaturoznawczymi, esejami krytycznymi i wywiadami, poświęconymi mało znanej poezji nowoczesnej XX wieku. Mało znanej dlatego, że zdeformowane totalitaryzmem pisarstwo ukraińskie niemal w całości składało się z marginesów (czyli zjawisk, które zostały wyniesione poza granice literatury uprzywilejowanej). Właśnie je T. Sałyha przeniósł w centrum uwagi, zgodnie z tą logiką sprawiedliwości historycznej, którą wyznaje współczesna postkolonialna świadomość estetyczna. W ciągu ostatniego dwudziestolecia krytyk swoją wielostronną działalnością wrażliwie reaguje na wyzwania czasu: z powodu niemożności utrzymania w polu widzenia całego wzburzonego procesu literackiego, on, jak i wielu jego kolegów, skupił uwagę na szczególnie wrażliwych jego problemach, zakorzenionych w etycznym fundamencie życia duchowego społeczeństwa postkolonialnego, a także zwrócił się ku uważnemu badaniu niedawno zakazanych i dlatego zaniedbanych stron naszego pisarstwa XX wieku, takich jak dwudziestolecie międzywojenne, literatura diaspory oraz twórczość szestdziesiatnykiw i dysydentów. W „Imperatywie”, powiedzmy, mowa jest o nieprzerwanej tysiącletniej tradycji ukraińskiej poezji duchowo-religijnej, nurtach stylowych czasów „Młodej Muzy” i dwudziestolecia międzywojennego, fenomenie poezji strzelców siczowych i UPA, zjawiskach literackich diaspory, twórczości szestdziesiatnykiw i uczestników dysydenckiego Oporu. W epicentrum książki „Ogniem przeczystym” znajduje się ognista poezja Jewhena Małaniuka, a zbiór „Wozdwyżennia świątyni” zebrał tę tematykę w jedną konceptualną całość — od prac szewczenkoznawczych i frankoznawczych po recenzje twórczości współczesnych, naświetlając literaturę ukraińskiego Oporu jako prawdziwą Atlantydę, która już wypłynęła na powierzchnię, ale jeszcze nie została przez nas rozpoznana w całym jej ogromie. Gdzie są początki tego wyrazistego zjawiska, jakie są jego źródła? Tak jak miłość do „miłej Francji” płynie od średniowiecznej „Pieśni o Rolandzie” aż do poezji francuskiego ruchu oporu (Anouilh, Éluard, Aragon), tak i idee wyzwoleńcze inspirują literaturę ukraińską od „Słowa o wyprawie Igora”, pieśni kozackich i hajdamackich, aż do poezji strzelców siczowych, „wisnykiwskiej”, powstańczej, szestdziesiatnyckiej. W pracach pioniera tej ważnej tematyki — Tarasa Sałyhy — nieujarzmiona muza powstańcza czasów drugiej wojny światowej i pierwszych powojennych dekad została zrozumiana jako masowa i politycznie zaangażowana w najlepszym znaczeniu tego słowa. Pozostaje ona taką do dnia dzisiejszego, bo przekazywana jest z pokolenia na pokolenie w poruszających pieśniach: „Ich autorzy ginęli w walkach, wysadzali się granatami w „kryjówkach”, żeby nie wpaść w ręce wroga żywymi. Rozstrzeliwali ich zarówno Niemcy, jak i „bracia-wyzwoliciele” na oczach matek i ukochanych, wymyślali im najstraszniejsze tortury rejonowi, obwodowi i stołeczni „pełnomocnicy operacyjni”, na nich zwo-
W te świąteczne dni, kiedy przyjaciele i społeczeństwo witają pisarza Tarasa Sałygę z okazji siedemdziesięciolecia, mamy dobrą okazję, by podziękować niestrudzonemu pracownikowi na niwie oświeceniowej.
Traducción automática
— Wiktorze Iwanowyczu, czy dawno interesuje się Pan krajoznawstwem, ukraińskim ruchem wyzwoleńczym? — Jeszcze ucząc się w szkole średniej, kierowałem kółkiem krajoznawczym. Temat ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego jest pouczający i pozwala wiele się dowiedzieć. Interesować się nim zacząłem w drugiej połowie lat 80. XX wieku, studiując na uniwersytecie. — Kończy Pan pracę nad książką o mieszkańcach Pryłuk w armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Proszę opowiedzieć szczegółowiej o jej bohaterach. Na czym polega aktualność tego badania? — Około trzech lat zbieram wzmianki o mieszkańcach ziemi pryłuckiej, którzy w szeregach armii URL walczyli o niepodległość Ukrainy. Udało się zebrać materiały o ponad 140 osobach — o kimś dwa-trzy zdania, o niektórych — za spory okres życia, a o niektórych — za całe życie. Tych ostatnich jest najmniej. W czasach radzieckich przeklinano ich, nazywano „petlurowskimi bandytami”, choć ich wina polegała na tym, że kochali ojczystą ziemię, a tę synowską miłość udowadniali swoim życiem. Tytuł mojej książki to „Rodacy Mykoły Michnowskiego w walce o ukraińską państwowość”. Temat udziału osób wywodzących się z tego czy innego regionu w walce wyzwoleńczej lat 1917—1921 jest dziś słabo naświetlony. Widziałem tylko jedną książkę — „Spadkobiercy kozackiej sławy” Ołeha Szatajły — o generałach Armii URL, urodzonych na ziemi czerkaskiej. — W jakich archiwach Pan pracował, jakich odkryć udało się dokonać w procesie opracowywania zasobów? — To Centralne Państwowe Archiwum Wyższych Organów Władzy, Państwowe Archiwum Obwodu Czernihowskiego, Państwowe Archiwum Obwodu Zakarpackiego i inne. Jeśli chodzi o odkrycia, mogę stwierdzić: ten temat to jedno wielkie odkrycie. Teraz inaczej oceniam niektóre fakty i zjawiska w naszej historii, postrzegam moją ziemię pryłucką. Myślę, że nam, Ukraińcom, potrzeba zmiany w stosunku do samych siebie, do naszej historii, historii sąsiednich narodów. Dowiedziałem się, jak wiele dla Ukraińców w trudnych czasach na emigracji zrobił rząd Republiki Czechosłowackiej i osobiście prezydent Masaryk. To był dla nich po prostu ratunek. Ale nikt o tym nie wspomina i jest to niewdzięczność z naszej strony. — Kto z ukraińskich działaczy wojskowych pochodzi z ziemi pryłuckiej? — Urodzony na ziemi pryłuckiej Mykoła Michnowski — konsekwentny państwowiec, który nie szukał federacji ani autonomii, nie błądził socjalistycznymi manowcami. Ale nie szanują go na Ukrainie, widocznie tak jest wygodniej. Michnowski rozumiał nadrzędną rolę armii i domagał się rozbudowy sił zbrojnych. Ale Hruszewski, Wynnyczenko, Petlura robili co innego. Rezultat jest znany… Nawiasem mówiąc, krewny Michnowskiego, pułkownik Wasyl Sowaćiw, kierował służbą sanitarną Armii URL. Pułkownik Pawło Krycki, pochodzący ze wsi Mała Diwycia, kierował lotnictwem Armii URL w 1919 roku. Zresztą z tej samej wsi pochodzi żona Głównego Atamana Symona Petlury — Olha. Większość imion i nazwisk rodaków udało się ustalić w wyżej wymienionych archiwach, mniejszą część — w ukraińskiej prasie i książkach, które ukazywały się na emigracji. Pierwsza część książki to informacje o mieszkańcach Pryłuk, którzy przebywali w Armii URL; druga — informacje o wojskowych, którzy uczyli się, służyli lub walczyli na terenie ziemi pryłuckiej podczas zmagań wyzwoleńczych; trzecia część — informacje o osobach wywodzących się z ziemi czernihowskiej w Armii URL. W osobnych rozdziałach planuję przedstawić kopie dokumentów z tamtego okresu, wyjaśnienia do poszczególnych wydarzeń, tabelę porównawczą rang wojska ukraińskiego i rosyjskiego. Mieszkańcy Czernihowszczyzny wnieśli godny wkład w walkę o niepodległość Ukrainy. Pracując, początkowo po prostu rejestrowałem fakty, wiele pominąłem, a z czasem postanowiłem, że trzeba o tym wszystkim wspomnieć. Mogą mi zarzucić: a co mają do tego „rodacy Michnowskiego”, przecież Mykoła Michnowski urodził się na Połtawszczyźnie. Ale ziemia pryłucka była w składzie Połtawszczyzny do lat 30. ubiegłego wieku. Później, w wyniku reformy administracyjno-terytorialnej, z części ziem Połtawszczyzny i Czernihowszczyzny utworzono obwód sumski. Powiat pryłucki podzielono, wszedł on w skład obwodu czernihowskiego. Największą część stanowił właśnie rejon pryłucki, część odeszła do rejonów iczniańskiego i warwyńskiego, wydzielono sribniański. Ojczyzna Mykoły Michnowskiego, wieś Turiwka, znajduje się obecnie w składzie rejonu zhuriwskiego obwodu kijowskiego. Każda ukraińska wieś ma swoje zwycięstwa i swoich bohaterów, ma swoje tradycje, a nawet swoje unikalne słowa. Kolejna książka, którą przesłała do naszej redakcyjnej biblioteki krajoznawczej jej autorka — Nina Fedoriwna Mykołajczuk, poświęcona jest prastarej wołyńskiej wsi Ostrożec. Powstała ona, jak się uważa, niedługo przed 1528 rokiem, kiedy król Rzeczypospolitej Zygmunt pozwolił trojeckiemu grodzkiemu Petrowi Mychajłowyczowi założyć w jego dziedzicznej wsi Ostrożec miasto i nadał mu prawo magdeburskie. Obecnie Ostrożec to centrum rady wiejskiej rejonu młynowskiego obwodu rówieńskiego. We wsi w 1127 gospodarstwach mieszka 2622 osoby. Na terenie rady wiejskiej zarejestrowane są 24 podmioty gospodarcze, wśród których znajdują się wszystkie niezbędne do normalnego życia mieszkańców przedsiębiorstwa i instytucje, szkoła, dom kultury, cerkiew, biblioteka, 34 placówki handlowe. A niedawno ujrzało światło dzienne już drugie, uzupełnione wydanie „Ostrożec od dawnych czasów do współczesności”. Autorski styl Niny Fedoriwny jest unikalny. Książka o Ostrożcu napisana jest niczym jeden wspaniały obraz, gdzie przeszłość i teraźniejszość wsi przeplatają się. Oczywiście, Ostrożec to dawne miasteczko, więc jest o czym i o kim pisać. Trudno przypuszczać, by niewielka książka mogła pomieścić wszystkie etapy dawnego i obecnego życia regionu. Ale należy oddać sprawiedliwość autorce — nie ucieka się do rozwlekłych opowieści, zamiast tego sprawnie operuje datami, faktami, imionami. Czasami w jednym zdaniu lakonicznie formułuje to, na co inni autorzy poświęciliby kilka stron. Dla przejrzystości wykorzystuje tabele porównawcze oraz bogatą kolekcję fotografii i dokumentów, którą zbierała nie jeden rok. O okresie okupacyjnym i działalności ruchu oporu. I nie jest to dziwne, gdyż wieś była w samym sercu działalności OUN i UPA. Książka zawiera bezcenne wspomnienia naocznych świadków tamtych burzliwych wydarzeń, a także opowiada o urodzonych we wsi bojownikach o wolność Ukrainy. Komuniści walczyli z nimi aż do lat 50. XX wieku. A pierwszą rzeczą, którą zrobiła po powrocie do Ostrożca władza radziecka, było spalenie w 1945 roku drewnianej cerkwi Przemienienia Pańskiego, zbudowanej w 1752 roku. Osobna karta historii wsi to los przesiedleńców z Chełmszczyzny, o tym również jest w książce. Są rozdziały o przeszłym i współczesnym życiu szkoły, szpitala, cerkwi, zakładu przetwórstwa owocowo-warzywnego, przedsiębiorstwa rolniczego. Autorka nie pomija życia codziennego, zwyczajów i obrzędów wsi, jej znanych ludzi. Wśród absolwentów miejscowej szkoły jest deputowany ludowy Ukrainy Ihor Jeremiejew, artyści Iwan Mularczuk i Łeonid Hopanczuk, chirurg Łeontij Nesterenko i wielu innych. Książka Niny Mykołajczuk „Ostrożec od dawnych czasów do współczesności” jest dla ludzi i o ludziach. O znanych rodakach i prostych pracownikach, którzy wpisali swoje życie w pamięć współmieszkańców i historię regionu. Historię wsi wydano już po raz drugi, a to najlepsze potwierdzenie tego, że literatura krajoznawcza jest dziś w naszych wsiach potrzebna jak powietrze. Ktoś, przeglądając książkę, znajdzie na zbiorowej fotografii swojego ojca czy dziadka, dla ko-
— Jakie jeszcze tematy z okresu walk wyzwoleńczych wiążą się z Pana badaniami? — Obecnie pracuję z materiałami na temat powstańczego ruchu antybolszewickiego — to w ogóle dziewiczy teren. Równolegle badam działalność okupacyjnego aparatu represji: bolszewickie obozy koncentracyjne, które zaczęły funkcjonować w naszych stronach od 1919 roku. To przecież nie Sołowki i Kołyma, a Czernihów, Połtawa, Królewiec, Łubnie!.. — Czy „Proświta” w Pryłukach była aktywna? Proszę opowiedzieć o związkach ówczesnych prośwician z formacjami wojskowymi Ukraińskiej Republiki Ludowej? — Po rewolucji lutowej 1917 roku nastąpił „wybuch” w działalności „Proświty” na ziemi pryłuckiej: zebrania, koncerty, przedstawienia, organizowanie bibliotek, aktywna postawa w życiu społeczeństwa, tworzenie ukraińskich organizacji młodzieżowych, wydawanie czasopisma „Hasło”, książek. Praktycznie w każdej wsi powiatu istniała komórka „Proświty”, która skupiała 30—50 prośwician. Wiem o dwóch członkach miejskiej „Proświty” w Pryłukach, którzy przebywali w szeregach ukraińskiego wojska i wyemigrowali. Interesującymi postaciami dla badacza są przewodniczący „Proświty” — Petro Załozny, Zawałyszyn (kandydował w wyborach do Dumy Państwowej), Tarnawski. Kost Wełyczko, aktywny działacz „Proświty” i członek Ogólnoukraińskiej Rady Deputowanych Wojskowych w Kijowie, był wśród bolszewickiego kierownictwa ziemi pryłuckiej w latach 20. ubiegłego wieku. — Gdzie planuje Pan wydać książkę, czy ma Pan wsparcie? — Książkę zamierzam drukować w Kijowie, ponieważ potrzebne jest wydawnictwo z wykwalifikowanymi specjalistami. Mam wiele kopii fotografii i dokumentów, które mają prawie 90 lat. Nie wszyscy chcą pracować z takim materiałem, ale bez niego książki nie warto robić, wszak fotografie oddają ducha tamtych czasów. Spodobała mi się praca projektanta wydawnictwa „2 PRINT” (o którym mówię) — ma bogate doświadczenie w pracy z dokumentami historycznymi i może podjąć się tej sprawy. Liczę również na pomoc i wsparcie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, prośwician, wszystkich, którym nie jest obojętna nasza historia narodowa. kogoś szkice historyczne staną się źródłem inspiracji, a ktoś z pewnością będzie przechowywał to wydanie jak najdroższą relikwię… Warto zauważyć, że Nina Mykołajczuk nie uważa się za autorkę historii Ostrożca, a jest jedynie jej redaktorką. Wiele szkiców napisali mieszkańcy wsi. Takie prace jednoczą wspólnotę, uczą ludzi chronić i pomnażać swoją pamięć historyczną. Materiały przygotował Jewhen BUKET Ukraińska Centralna Rada Trzecim Uniwersałem ogłosiła utworzenie Ukraińskiej Republiki Ludowej. Jednak Ukraina pozostawała w federacji z Rosją. Wówczas uważano, że październikowe wydarzenia w Piotrogrodzie to tylko spisek, który wkrótce zostanie zlikwidowany. Jednak koło historii potoczyło się w zupełnie inną stronę… Dziś burzliwe wydarzenia walk wyzwoleńczych 1917—1921 lat na terenach Ukrainy wciąż pozostają przedmiotem spekulacji politycznych i tematem gruntownych badań historycznych. Ale ich nadzwyczajne znaczenie dla ustanowienia ukraińskiej państwowości już u nikogo nie budzi wątpliwości. Nasz rozmówca to urodzony w mieście Pryłuki, w obwodzie czernihowskim, prawnik z wykształcenia i krajoznawca z powołania Wiktor MORENEĆ. Głównym zainteresowaniem naukowym Wiktora Iwanowycza jest temat walk wyzwoleńczych narodu ukraińskiego na początku XX wieku.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
Wartość książki „Ostrożec od dawnych czasów do współczesności” w planie historycznym, krajoznawczym i wychowawczym nie budzi wątpliwości. Wydanie otwierają badania archeologiczne profesora Jurija Szumowskiego, który, między innymi, odkrył na terenie Ostrożca ogromne grodzisko z epoki neolitu. Nie przypadkiem miejscowe legendy nie ograniczają istnienia wsi do XVI wieku, lecz datują jej powstanie na znacznie dawniejsze czasy. Przez wiele lat Ostrożec należał do rodziny hrabiowskiej Ledóchowskich. Okresowi panowania obszarników w książce poświęcono dwa rozdziały. Zawierają one informacje z źródeł archiwalnych oraz wspomnienia ostrożeckich старожилów.
Ówczesnym ośrodkiem kultury we wsi była miejscowa „Proświta”. Duchowni, diakoni, nauczyciele w Ostrożcu zawsze byli aktywnymi proświtianami. Ich bezinteresowna działalność do dziś żyje w ciepłych wspomnieniach współwieśniaków. Ale los proświtian jest tragiczny. 48 działaczy towarzystwa z całego ówczesnego rejonu ostrożeckiego zamordowali enkawudziści w czerwcu 1941 roku. Pamięta się ich dziś jako „męczenników ostrożeckich”. Wspólnota parafialna w 1991 roku postawiła pomnik na ich wspólnym grobie. A Nina Mykołajczuk, kończąc rozdział „Krwawy почерк wyzwolicieli”, podsumowuje: „O tym wszystkim można pisać powieści… Trzeba pisać…” Kilka kolejnych rozdziałów książki „Ostrożec od dawnych czasów do współczesności” opowiada
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
...ten, w procesie kształtowania się prawdziwym żołnierzem, pisarz tworzy postać żywą i niepowtarzalną, zlewa się duszą z jej charakterem i wesołym duchem. Książka Mykoły Porowskiego jest szlachetnym i niezapomnianym wkładem w historię UPA. Czyta się ją jak dzieło dokumentalne, a zarazem jak utwór artystyczny, w którym działają nie wymyśleni, lecz rzeczywiści ludzie, ożywają szeregi bohaterów. O działalności i odwadze, profesjonalnej sztuce wojskowej i duchu narodowym mówi banderowiec Wołodia, syn rosyjskich rodziców i kresów krymskiej ziemi. Wołodia opowiada, jak ginęli jego przyjaciele, czambuliści i setnicy, jak, śmiertelnie ranni, odstrzeliwali się, jak zginął jego „ojciec”, kureński „Jurko”, jak dostał się do niewoli czerwonych, jak szczęśliwą ucieczką przez całą Ukrainę na Krym zakończyła się jego biografia partyzancka. Wołodymyr Czermoszencew jest człowiekiem szczęśliwym i wielkim. Wielkim, bo nie przestraszył się powiedzieć prawdy o bohaterach UPA, a szczęśliwym, bo ta prawda nie przepadła. Poruszyła Mykołę Porowskiego, obróciła się w dobrą książkę, a dobre książki nie umierają. Teraz spowiedź Wołodi, dżury setnego „Jurka”, usłyszała Ukraina. Rozmawiałem z nim i drżałem ze wzruszenia. W jego głosie, w jego czystej ukraińskiej mowie słyszałem radość człowieka, który przez pięćdziesiąt lat był zmuszony ukrywać prawdę nie tylko o swoim bohaterskim dzieciństwie, ale i o ludziach, którzy wyzwolili go z faszystowskiej niewoli, kochali Ukrainę i oddali życie za jej wolność.
Traducción automática
Dmytro PAWŁYCZKO
Przede mną leży powieść-kronika, którą Mykoła Poroski, wybitny działacz społeczno-polityczny, jeden z założycieli Ruchu Ludowego, twórca organizacji „Krym z Ukrainą”, napisał na podstawie wspomnień żołnierza Ukraińskiej Powstańczej Armii Wołodymyra Czermoszenciewa. Wzmianka o Krymie jest tu na miejscu, bo Wołodymyr Czermoszenciew mieszka w Bachczysaraju. Ma osiemdziesiąt lat, mocny głos; miałem zaszczyt rozmawiać z nim przez telefon kilka tygodni temu. Znakomitą, piękną książkę stworzył Mykoła Poroski na podstawie dokumentalnej historii życia bohaterskiej postaci, Rosjanina, która na zawsze została zapisana w annałach walki o samodzielną Ukrainę. We wstępie do utworu Mykoła Poroski pisze: „Na początku 1943 roku jego (Wołodymyra Czermoszenciewa.— D. P.), szesnastoletniego młodzieńca, faszyści wieźli z Krymu do pracy w Niemczech. Z obozu przejściowego w mieście Dubno uwolnili go żołnierze UPA, a potem, z przypadku, został „dżurą” — czyli ordynansem komendanta sotni, a następnie kurenia UPA „Jurka”, Hryhorija (Jurija) Czujkowskiego. Szczególnie znamienne jest to, jak on, Rosjanin, Krymczanin, przez pryzmat młodzieńczego światopoglądu odebrał walkę o niepodległość Ukrainy”. List, który Wołodymyr Czermoszenciew napisał w lutym 1992 roku do Werchownej Rady, jest adresowany nie konkretnie do ko-
W KMC „Intermezzo" odbył się wieczór pamięci w 95. rocznicę urodzin Andrija Legita, jednego z tych, których talent poetycki rozkwitł na obczyźnie. Podczas uroczystości rozbrzmiewały pieśni w wykonaniu Petra Salnyka do słów poety, a poezja brzmiała przy akompaniamencie gitary klasycznej Iwana Łysyci. Andrij Todosijowycz Worusziło, znany pod lirycznym pseudonimem Andrij Legit, urodził się w miasteczku Korsuń w guberni kijowskiej 25 grudnia 1915 roku w zamożnej chłopskiej rodzinie. Latem 1934 roku ukończył Korsuński technikum pedagogiczne i otrzymał skierowanie na stanowisko nauczyciela języka i literatury ukraińskiej oraz języka i literatury rosyjskiej w siedmioklasowej szkole w Jukhniwsku w rejonie mironiwskim na Kijowszczyźnie. Odwiedza gabinet młodego autora w Domu Literatów, o jego wierszach z aprobatą wypowiada się jeden z deputowanych z Rówieńszczyzny, a w ogóle trafia do ich grupy, do rąk Mykoły Porowskiego. W tym liście Wołodymyr Czermoszenciew po raz pierwszy od pół wieku wyznaje, że był strzelcem UPA. Następnie w listach do Mykoły Porowskiego opisał swój pobyt w szeregach ukraińskich powstańców, udział w rajdach i walkach, podał nazwy miejscowości, w których partyzantował, opowiedział o swoich dowódcach i przyjaciołach, wymienił ich pseudonimy i stopnie oficerskie. Te wspomnienia Mykoła Porowski zestawił z dokumentami archiwalnymi o kureniu „Jurka", jego terenach operacyjnych, jego ludziach i obyczajach — i wszystko się zgodziło, w wyniku czego powstała książka „I burza bitwy grzmiała", której głównym bohaterem jest Wołodymyr Czermoszenciew, którego w sotni niektórzy ironicznie nazywali „Kacapczukiem", ale „Jurko" i inni starszyzna nazywali czule „Wołodią". Książka napisana jest z wielkim artystycznym wyczuciem. Mykoła Porowski wykazał się prawdziwym pisarskim darem. Oczywiście miał szczęście zdobyć unikalny materiał. Ale musiał wczuć się w zachowanie i psychikę rosyjskiego chłopca, który składa przysięgę wojownika UPA, chwyta za broń, wchodzi w surowe wojenne życie powstańca, gdzie jak wrogowie na przemian występują kule i wszy, zdobywa zaufanie i szacunek ze strony rotmistrza, dowódcy plutonu i strzelców, uczestniczy w krwawych, a nawet wręcz walkach, przejmuje się poczuciem dumy ze swojej zbrojnej służby, miłością do narodu, który pomaga partyzantom, wreszcie uświadamia sobie sprawiedliwość własnej walki o wolność Ukrainy. Mykoła Porowski wykonał to zadanie znakomicie. Nigdzie nie naruszył prawdy. Życie Wołodymyra w UPA niczym nie różni się od życia każdego wojownika, uwierzono mu jak dziecku, ale wymagano od niego takiej samej służby i takiej samej dyscypliny, jak od dorosłego ukraińskiego żołnierza. Dla środowiska powstańczego Wołodia nie był obcym ani wyjątkiem. Udział rosyjskiego nastolatka w walkach o Ukrainę powstańcy przyjmują jako zwyczajną, normalną, zgodną z prawem sprawę. Ukraińscy powstańcy byli tak głęboko przekonani o słuszności swojej walki, że rosyjski młodzieniec wśród nich nie budzi najmniejszego zdziwienia ani wątpliwości. Wołodia jest dla nich swój, bliski dzięki wierze w Ukrainę. I w tym jest jedna z najlepszych cech książki Mykoły Porowskiego. Narracja prowadzona jest w pierwszej osobie. Wołodia opowiada o osobliwościach swojego leśnego życia, o nieoczekiwanych przygodach związanych z zasadami konspiracyjnego istnienia. Zawiązują mu oczy, wiozą gdzieś do sztabu na przesłuchanie, ale najbardziej martwi go pluskwa, która wpełzła pod opaskę, łaskocze go w nosie, a on nie może jej przegonić, bo ma związane ręce. Dzięki zebranym niezwykle prawdziwym dziecięcym przeżyciom, które towarzyszą Wołodii po-
Traducción automática
W historię ruchu wyzwoleńczego na ziemiach ukraińskich jaskrawo wpisano imię generała Myrona Tarnawskiego, naczelnego dowódcy Ukraińskiej Armii Halickiej. W swoim czasie odegrał on istotną rolę w kształtowaniu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, przeżył triumf i tragedie zjednoczenia armii ukraińskich. Jego pogrzeb w 1938 roku stał się masową ukraińską manifestacją. Ogólnie o Tarnawskim zachowało się wiele ciekawych szczegółów z jego życiorysu. Ale także w naszych czasach badania naukowe i regionalne o tym odważnym dowódcy nie ustają. Obecnie złożyły się one na interesującą książkę historyczno-regionalną „Generał Myron Tarnawski (1869—1938)”. Jej prezentacja odbyła się w Brodach w obwodzie lwowskim. Do książki (liczącej 320 stron) weszły materiały badaczy lwowskich i riwieńskich. Co znamienne, w publikacjach pojawiło się wiele nowych odkryć z życiorysu Tarnawskich. Na przykład Wołodymyr Jaszczuk z Radziwiłłowa w obwodzie riwieńskim zbadał, jak dzieci kontynuowały sprawę ojca, przebywając w UPA.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
kuje się Wołodymyr Sosiura. W listopadzie 1939 roku Andrija Worusziło zmobilizowano do służby w Armii Czerwonej, a potem była wojna, okrążenie. Podczas okupacji przez pewien czas uczył języka i literatury ukraińskiej we wsi Samoridni. Następnie pełnił funkcje instruktora miejscowego Czerwonego Krzyża, a później pracował w redakcji tygodnika „Korsuńskie Wieści”. Później Andrij Worusziło trafił do Ukraińskiej Armii Narodowej (UNA) pod dowództwem generała Pawła Szandruka. Po kapitulacji Niemiec dostał się do angielskiej niewoli. Po uwolnieniu pisarz mieszkał w Londynie. Przeszedłszy na emeryturę w 1982 roku, zajmował się sprawami twórczymi i społecznymi. Andrija Łehita wielokrotnie wybierano członkiem zarządu Zjednoczenia Ukraińców oraz Ukraińskiego Towarzystwa w Wielkiej Brytanii. W 2003 roku śpiewak-emigrant ponownie osiadł w stolicy Ukrainy, mając nadzieję przysłużyć się swojej Ojczyźnie. W 2005 roku w Kijowie Łehit znalazł swój wieczny spoczynek. Gość wieczoru, Bohater Ukrainy Lewko Łukianenko, wspominał: „Po raz pierwszy odwiedziłem stolicę Wielkiej Brytanii pod koniec lat 80.
Wtedy spotykałem się z wieloma przedstawicielami ukraińskiej społeczności. Wśród nich był również poeta Andrij Legit”. Książkę z autografem i życzeniami od Andrija Legita ma bard Petro Salnyk: „Na początku lat 90. przebywałem w Londynie i podczas jednego zebrania podszedł do mnie nieznajomy mężczyzna, który podarował mi książkę ze swoimi wierszami i poprosił, abym napisał do nich muzykę. Przyjaciele powiedzieli, że to znany poeta Andrij Legit. Z czasem zaprzyjaźniliśmy się. Dziś mam gotowy do nagrania album z piosenkami na wiersze Legita”. Dzięki połączeniu przez Skype mógł być „obecny” na imprezie mieszkaniec kanadyjskiego Vancouveru, zastępca przewodniczącego Publicznej Służby Ukrainy Wałerij Szewczuk, który przekazał swoje wrażenia: „Wieczór był zorganizowany bardzo efektownie, było ciekawie, czas minął błyskawicznie. Wrażeń mam dużo, po raz pierwszy odkryłem dla siebie interesującego poetę, tak jak kiedyś odkryłem Irynę Wildę czy Walerjana Pidmohylnego. Spodobała mi się twórczość Andrija Legita i piosenki w wykonaniu Petra Salnyka”. Z poezją Andrija Legita można zapoznać się w księgarni KMC „Intermezzo”.
Traducción automática
Pierwszego dnia 2012 roku w Zdołbunowie odsłonięto pamiątkowy znak ku czci przewodniczącego Prowodu OUN-b Stepana Bandery. W tym miejscu do końca 2012 roku planuje się postawić popiersie ideologa ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego XX wieku. Pieniądze na postument będą zbierane podczas ludowej składki.
Wszyscy, którzy przemawiali podczas uroczystości z okazji ustawienia symbolicznego znaku, podkreślali, że miejsce pod budowę pomnika, pierwszego na Rówieńszczyźnie, ma historyczne znaczenie: nieopodal Zdołbunowa, w Hurbyńskim lesie, rozegrała się największa w historii UPA bitwa; na tych terenach rodziła się Ukraińska Armia Powstańcza. Jeśli zamierzony plan uda się zrealizować (zamiast pamiątkowego znaku postawić popiersie), zdołbunowski pomnik zbliży liczbę wzniesionych postumentów Stepanowi Banderze na Ukrainie do dwudziestu. Obecnie jest ich siedemnaście. Pierwszy z nich pojawił się we wsi Kozówka w rejonie tarnopolskim w 1992 roku.
Materiały przygotował Jewhen Cymbaliuk, obwód rówieński
Traducción automática
Jedyny na Bukowinie i jeden z czterech w Ukrainie muzeów garncarstwa znajduje się we wsi Kobolczyn, w rejonie sokiriańskim obwodu czerniowieckiego.
Marija WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce
Kobolczyn — ośrodek garncarstwa na Bukowinie. Chyba nie znajdzie się w Ukrainie takiej miejscowości jak Kobolczyn, gdzie garncarstwem zajmowałaby się prawie piąta część dorosłej populacji. Jednym z kontynuatorów garncarskiego rzemiosła został urodzony we wsi Kobolczyn zasłużony pracownik kultury Ukrainy Iwan Iwanowycz Honczar. W jego rodzinie z dziada-pradziada wszyscy byli garncarzami. Oprócz ojca Iwana Fedorowycza, tego rzemiosła uczyli się bracia Fedir, Wasyl, Semen. Oni zajmowali się garncarstwem przez całe życie. Nie był z dala od ojcowskiego rzemiosła i Iwan Honczar. Pierwsze jego prace zaprezentowano na obwodowej wystawie ludowej sztuki użytkowej jeszcze… ponad 60 lat temu! W 1948 roku (wtedy był uczniem 2 klasy siedmioletniej szkoły w Kobolczynie) jego wyroby garncarskie po raz pierwszy trafiły na wystawę rejonową. A dzisiaj Iwan Iwanowycz nie potrafi powiedzieć, ile dzbanów, makitr, gwizdków i różnych kubków wykonał. Wiele wyrobów rozdawał na licznych wystawach i festiwalach, na które od dawna zapraszają słynnego mistrza, darował znajomym i przyjaciołom, zostawiał jako suweniry. W ciągu kilku dziesięcioleci zebrał bogaty materiał o życiu, twórczości i zwyczajach garncarzy. Według jego badań w Kobolczynie od dawna żyją mistrzowie garncarskiego rzemiosła. Przecież na obrzeżach wsi odkryto pozostałości osad kultury trypolskiej (III tys. p.n.e.), wieś zaś wspomina się wśród kilku centrów produkcji naczyń garncarskich jeszcze w mołdawskiej gramocie z 1447 roku, a okres rozkwitu kobolczyńskiego garncarstwa przypada na koniec XIX – początek XX wieku. Z pokolenia na pokolenie przekazywali garncarze swoją sztukę, wytwarzając naczynia do przygotowywania, przechowywania i spożywania potraw (garnki, dzbany, miski, makitry, rynki, tykwy, baryłki, kumance, kubki itp.), a także naczynia obrzędowe, wyroby architektoniczno-budowlane (cegłę, kafle, dachówkę, kominy).
Ściany ozdobiono dywanami. Do początku II wojny światowej we wsi żyło i pracowało ponad 260 garncarzy. Podczas wojny około 256 mistrzów zmobilizowano na front, a już w 1960 roku w Kobolczynie pozostało tylko 130 garncarzy. Dzisiaj wśród żywych pozostało trzydziestu mistrzów. Do niedawna pracowało też 12 kobiet-garncarek. Trzy z nich jeszcze żyją. Prawda, są już stare. Jest kilku młodych garncarzy, którzy pracują indywidualnie i nie biorą udziału w wystawach.
Nasi przodkowie byli zdrowi, bo jedli drewnianą łyżką z glinianej miski. Według słów Iwana Honczara, garncarstwo zawsze było perspektywiczne, bo naczynia z gliny są nie tylko ładne, ale i ekologicznie czyste, przecież glina ma właściwości lecznicze. Wiadomo, że wodą z glinianego garnka leczono żołądek. A robiono to tak: „Do dużego dzbana na wodę specjalnie wrzucano odłamki glinianego garnka, żeby one tam mokły. Potem pili tę wodę i leczyli nią żołądek”. Glina jest bardzo pożyteczna dla organizmu. A jaka smaczna jest żywność z glinianych garnków! Dla porównania przygotujcie żywność jeszcze w szkliwionym garnku. „Ja nigdy nie pokrywam swoich wyrobów glazurą – zaznaczył I. Honczar – bo są w niej szkodliwe dla zdrowia pierwiastki chemiczne, w szczególności ołów. Moje wyroby zrobione są z naturalnej gliny z pozytywną energią. Przecież gliną leczą wiele chorób, robią z niej lecznicze maseczki. Kiedyś znany naukowiec powiedział mi, że biomasa gliny odpowiada biomasie ludzkiego ciała. Dlatego radzę gotować w glinianych naczyniach i jeść z nich. Tak zachowacie i zdrowie, i środki. Wcześniej nasi przodkowie jedli z glinianych misek drewnianymi łyżkami, spali na leżance lub na piecu, przykrywali się kożuchem, chodzili boso. Ja też przestrzegam takiego sposobu życia. I jeśli nasze dzieci będą zajmować się garncarstwem, to rzemiosło będzie się rozwijać. Moim celem jest odrodzenie garncarstwa”. Iwan Honczar przy wiejskiej szkole stworzył studio garncarstwa. Mistrz ma 20 uczniów. To dzieci w różnym wieku. Uczą się tego rzemiosła też kobiety, które mają ponad pięćdziesiąt lat. Studio pracuje już prawie osiem lat, mają garncarze też szereg niepisanych zasad rzemiosła: – Ojciec nigdy nie siadał do koła, nie przeżegnawszy się – opowiada garncarz. – I ja tak robię. Także nie można przechodzić przez pusty garnek.
Nie będzie muzeów – i nas jako narodu nie stanie. Odradzając narodowe tradycje, zebrał w ciągu kilku dziesięcioleci bogaty materiał o życiu, twórczości i zwyczajach bukowińskich garncarzy, u mistrza dojrzał pomysł stworzenia rejonowego muzeum garncarstwa. „Muzea – to skarbce, które wchłaniają przeszłość i projektują ją na przyszłość. I dopóki istnieją te wytwory ludzkich rąk, rozumu i talentu, dopóty jesteśmy narodem. Nie będzie tej kultury – i nas jako narodu nie stanie. Dlatego musimy zachować to dla siebie i dla tych, którzy przyjdą po nas”. W 2008 roku najskrytsze marzenie Iwana Honczara spełniło się: we wsi Kobolczyn w pomieszczeniu byłej szkoły otwarto muzeum garncarstwa. Jednak dzisiaj to jeszcze muzeum historii wsi. W nim przedstawiono przedmioty ukraińskiego bytu ubiegłego wieku, historii garncarstwa we wsi Kobolczyn przez 100 lat, czyli od 1903 do 2003 roku. We wsi zachowało się kilka dawnych budynków, które mają ponad wiek. Iwan Iwanowycz zebrał dla muzeum unikalne rzeczy: duży piec garncarski, starodawne lampy naftowe, stare dywany z trzema kwiatami, które były symbolem zamożności, ręczniki, dawne drzwi i okna, okiennice. Zebrano eksponaty ponad 200 mistrzów, a to prawie tysiąc garnków, wykonanych przez garncarskie dynastie Kobolczyna. „Ja zebrałem prace i tych garncarzy, którzy już pomarli, i tych, którzy żyją. Każda praca jest spaszportyzowana, jest zdjęcie każdego garncarza i jego warsztatu, zebrane przedmioty, którymi pracował – koło, nożyk, piórko” – powiedział organizator i założyciel muzeum, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, członek Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Iwan Honczar. Pomagało mu wielu współmieszkańców wsi. Oni niemało popracowali też nad aranżacją ekspozycji, tematycznie rozmieszczonych w kilku salach w pomieszczeniu starej szkoły. Oni nie po prostu odtworzyli wnętrze wiejskiej chaty garncarzy, a tchnęli w nią życie. Pierwszą wycieczkę w tym niezwykłym muzeum przeprowadził organizator i jego założyciel Iwan Honczar. Kiedy człowiek wchodzi do muzeum, od razu widzi krajobraz wsi, a potem trafia do prawdziwej garncarskiej chaty. W sieniach muzeum można zobaczyć żarno, uprząż dla bydła. Z sieni zwiedzający trafią do izby, gdzie gospodyni przygotowywała jedzenie, a garncarz trzymał koło garncarskie. Tutaj są stare żelazka, garnki, zasłony do pieca, dawne zegary, a także rożny, którymi do pieca wstawiano garnki, ściany ozdobiono dywanami.
W wielkiej izbie znajduje się toczony stół, sofy, skrzynie, ławy, unikalne garncarskie garnki drutowane, wykonane przed wojną. Profesjonalni mistrzowie oplatali garnek drutem, aby się nie tłukł. Pokrywki na garnku są drewniane. Jeden drutowany garnek był z kaszą, drugi z barszczem i wszystko to niesiono w pole robotnikom. Tutaj odtworzono izbę dla panny na wydaniu z jej nieodzownymi atrybutami — różnorodnymi poduszkami, wyszywankami, ręcznikami. Jest w muzeum wielka makitra — niecka. Ciekawa jest także bańka. Nalewano do niej wodę i zakopywano w ziemię, aby woda stale była zimna. A słój wykorzystywano do kiszenia ogórków, kapusty. W dużym pokoju można zobaczyć dawne instrumenty muzyczne. Tak, garncarz Fedir Dudka grał na basie i genikomie — był to człowiek orkiestra. W muzeum można znaleźć także wyrzeźbioną przez niego makietę cerkwi. Jest tam i stara zołnycia. Proces ługowania jest bardzo ciekawy. Do drewnianej beczki, wydrążonej z litego grubego drewna (najczęściej z wierzby), wkładano bieliznę. Każdą rzecz przesypywano popiołem. W piecach gotowano wodę i od czasu do czasu podlewano do zołnyci, gorąca woda rozmywała popiół. Ta operacja trwała kilka godzin. Dla zwiedzających doświadczeni garncarze i ich uczniowie prowadzą warsztaty, każdy chętny ma możliwość popracować przy kole. Jest tam garncarski murowany radziecki piec, znajduje się on w pracowni Garncarza, tutaj wstęp dla osób postronnych jest zabroniony. Piec pracuje pod wysokim napięciem. Specjalnie dla niego mistrz ma oddzielną podstację. W okresie istnienia muzeum garncarstwo krainy bukowińskiej było prezentowane na międzynarodowych, obwodowych i rejonowych wystawach-jarmarkach: m. Czubyńskie w rejonie boryspolskim, Pyrohiw, m. Kijów (muzeum sztuki ludowej), m. Czerniowce, m. Radowce (Rumunia), wieś Rudkiwci w rejonie nowouszyckim obwodu chmielnickiego, corocznych festiwalach „Jarmark Piotrowski” w m. Czerniowce oraz „Wyjście na połoninę” — osiedle typu miejskiego Putyła w obwodzie czerniowieckim. Na Sokiriańszczyźnie rozwój garncarstwa i muzealnictwa będzie trwał, bo to jest wieczne. Według oceny specjalistów, muzeum w Kobolczynie pod względem bogactwa i różnorodności ekspozycji jest niemal jedynym w Ukrainie. Jest ono wyrazem głębokiego szacunku dla ludzi, którzy z dziada pradziada zajmują się dawnym ukraińskim rzemiosłem. Zebrano garnki wykonane przez garncarskie dynastie Kobolczyna. Każda praca jest spaszportyzowana, są portrety każdego garncarza.
Traducción automática
Jak to nierzadko bywa, prawdziwe uznanie talentu dramatopisarki i poetki Hanny Jabłońskiej przyszło po jej śmierci. 24 stycznia ubiegłego roku 29-letnia odesitka stała się ofiarą zamachu terrorystycznego na lotnisku Domodiedowo, w którym zginęło 37 osób. Wtedy przyleciała do Moskwy, gdzie miano jej wręczyć nagrodę czasopisma „Iskusstwo kino” za sztukę „Poganie”. Łącznie w jej dorobku było trzynaście utworów dramatycznych, które odniosły sukces w Moskwie i Petersburgu, a Odessa odkrywa dla siebie sławną rodaczkę dopiero w rocznicę jej tragicznej śmierci. 24, 25 i 26 stycznia w pomieszczeniu Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. W. Wasylki odbędzie się premiera projektu „Hanna Jabłońska. Powrót”. Serhij SŁOBOŻANSKI, m. Odessa. Ten ambitny projekt społeczno-kulturalny realizuje firma PROskurnia PROduction przy udziale Ekologicznego centrum zrównoważonego rozwoju Ukrainy oraz kozackiego teatru charakterników „Otaman”. Autor idei, reżyser i producent Serhij Proskurnia buduje wielkoskalowe widowisko sceniczne na podstawie spektaklu „Terroryści”, stworzonego według ostatniej sztuki Hanny Jabłońskiej „Poganie”. W inscenizacji biorą udział aktorzy odeskich teatrów: Oksana Burłaj-Piterowa, Hałyna Kobzar-Słobodiuk, Nadija Marczenko, Pawło Sawinow, Serhij Sakara, Ołeksandr Samusenko, Witalij Czerłat, Hałyna Czerłat, Lubow Czernowa, Natalja Szepelenko, Pawło Szmariow. To, że Hannę Jabłońską odesici odkrywają dla siebie dopiero teraz, można wyjaśnić chyba tylko prowincjonalizmem życia kulturalnego miasta. Serhij Proskurnia odważył się przełamać ten zastój, wzburzyć przestrzeń artystyczną łabędzim śpiewem nieuznanego przez rodaków dramaturga. Według jego słów, aktualności sztuki „Poganie” nie sposób przecenić, gdyż autorka kontynuuje tradycję dramatu psychologicznego Czechowa, Arbuzowa, Wampiłowa. Idea spektaklu zrodziła się u niego podczas czytania tego utworu w ramach pierwszego „Tygodnia aktualnej sztuki” w Kijowie. Premierowy pokaz swojej nowej inscenizacji reżyser postanowił przeprowadzić właśnie w Odessie, aby znała ona i godnie szanowała swoje talenty. Nazwa spektaklu „Terroryści” jest umotywowana nie tylko wspomnieniem o strasznym zamachu na moskiewskim lotnisku, ale i głęboką istotą położonej u jego podstaw sztuki „Poganie”. Nakreślono w niej okrucieństwo naszego współczesnego życia. Historia rodzinki — rozczarowana we wszystkim i wszystkich dziewczyna, jej babcia-dewotka, anemiczny ojciec, matka, która wraz z kobiecością straciła człowieczeństwo — została nakreślona przez dramaturga bardzo jaskrawo. W relacjach między sobą kierują się zasadą: stań się takim, jak chcę ja. Bezlitośnie terroryzują siebie nawzajem, zatruwając swoim egoizmem życie wokół siebie. Ten utwór Hanny Jabłońskiej to przestroga dla społeczeństwa przed degradacją moralną. Inscenizacja jest nasycona wieloma współczesnymi obrazami wizualnymi, nieoczekiwanymi akcentami w kostiumach postaci spektaklu. Istotnym komponentem przedstawienia jest muzyka, w której jakby odbywa się swoisty pojedynek między śpiewami duchowymi a pogańskimi motywami tanecznymi baletu Igora Strawińskiego „Święto wiosny”. Na pokazach spektaklu w Odessie oczekuje się wielu znamienitych artystów, w szczególności dramaturga Michaiła Ugarowa, Mykoły Kolady, Wiaczesława Durnienkowa, Natalji Worożbyt i Maksyma Kuroczkina, którzy podzielą się wspomnieniami o Hannie Jabłońskiej. A partnerzy informacyjni „Terrorystów” — stacja radiowa „Harmonia świata” i kanał telewizyjny „ATW” zapoznają z premierą swoich słuchaczy i widzów. Zatem spektakl ma stać się prawdziwym wydarzeniem w życiu kulturalnym Ukrainy.
Traducción automática
Tetiana NETUDYCHATA
Makiejewkę na Ukrainie zazwyczaj postrzega się jako wielkie miasto przemysłowe z jego niezmiennymi atrybutami: kopalniami, hałdami, często z mocnym górniczym słownictwem… Jednak prawdziwe oblicze Makiejewki jest inne — na luksusowo szerokich przestrzeniach żyją wolni i szczodrzy duchem ludzie; w ostatnim czasie dzięki zamknięciu niektórych obiektów przemysłowych powietrze tutaj się oczyściło, a wiosną słowicze pieśni brzmią dźwięczniej… Właśnie w tym mieście, w dalekim już 1952 roku, niedaleko kopalni Sofia (miejscowi mieszkańcy z jakiegoś powodu akcent w tej nazwie kładą na pierwszej sylabie) urodził się potomek sławnego rodu atamana Tiutiunnyka — Pawło. Obecnie jest dobrze znany w Donbasie: zarówno on, jak i jego uczniowie wielokrotnie zostawali zwycięzcami wielu konkursów muzycznych i festiwali. Pawło Tiutiunnyk jest także oryginalnym kompozytorem. Do działalności kompozytorskiej zainspirowała go poezja Liny Kostenko. Do wierszy poetki napisał ponad sto pieśni i romansów… Pawło Tiutiunnyk nie tylko marzy, aby Ukraina odrodziła swoją śpiewną duszę, którą pochłonęła współczesna cywilizacja, ale też wie, jak można to zrobić.
“Śpiewajcie, jak ptaki!” Przez trzydzieści lat Tiutiunnyk zgłębia tajemnicę ludzkiego głosu. Aby ją pojąć, zanurzał się w twórcze laboratoria wybitnych śpiewaków, z wieloma z nich oraz ich nauczycielami rozmawiał osobiście. Z niezwykłą wdzięcznością przyjmował opowieści Ołeksandra Korobejczenki — byłego nauczyciela Anatolija Sołowjanenki. A także — wsłuchiwał się w dźwięki przyrody, w śpiew ptaków. Na zajęciach Pawło Wasylowycz nieodmiennie pokazuje schemat organów oddechowych ptaka. Właściwie analogia z ptakiem dała mu możliwość jak najbliższego podejścia do zgłębienia tajemnicy ludzkiego głosu. — U ptaków klatka piersiowa z natury jest nieruchoma — opowiada on. — Nie ma ona przepony, a płuca ptaków składają się z… oskrzeli. Kiedy ptak śpiewa, to pracują właśnie oskrzela: jak serce rozprowadza krew, tak oskrzela rozprowadzają powietrze. Można twierdzić, że śpiew o szczególnym brzmieniu rodzi się w piersiach ptaków dzięki całemu “organowi”. I wiodącą rolę w tym “cud-organie” odgrywa membrana, umiejscowiona u podstawy tchawicy.
Z tym opisem, który pomógł mu pojąć tajemnicę belcanta, Pawło Wasylowycz w swoim czasie zapoznał się w pracy rosyjskiego badacza Gruzinowa, wydanej jeszcze w 1814 roku. Aby ustalić, jak i gdzie rodzi się brzmienie ludzkiego głosu, ten naukowiec przeprowadził dużą liczbę badań patomorfologicznych. Te dane oraz badania drugiego rosyjskiego uczonego Rabotnowa, który udowodnił, że właśnie oskrzelowe paradoksalne oddychanie odkrywa niewiarygodne możliwości ludzkiego głosu, pozwoliły Pawłowi Tiutiunnykowi wysunąć hipotezę o tym, że właśnie to jest sekretem włoskiego belcanta — tego najmelodyjniejszego, najpotężniejszego, najbardziej kolorowego głosu duszy każdego człowieka. Okazuje się, że każdy z nas ten głos demonstruje w pierwszych miesiącach i latach życia: swoim najpiękniejszym, najpełniejszym głosem obwieszczamy przyjście na świat. Lecz z latami on gdzieś znika, jakby ukrywała się przed nami nasza prawdziwa istota. Maestro zaznacza: — Jeśli przywrócić swój naturalny głos, to jest to jak powtórne narodzenie, czyli stanie się prawdziwą osobowością. Nasze społeczeństwo, niestety, nie daje możliwości dzieciom naturalnie się otwierać, stawać sobą. Są zastraszane, nabawiają się kompleksów… Mieszkaniec Makiejewki interesował się metodyką ustawiania najlepszych głosów planety, którą tradycyjnie posiadają Włosi. — Włosi mówią: do swojego głosu trzeba się dokrzyczeć! A także: “Czas czyni śpiewaka”. Trzeba widzieć, jak oni krzyczą, pracują. Opowiadają, że uczniowie La Scali, oparłszy ręce o ścianę, piszczą jak prosięta. A Caruso szczekał codziennie, Gigli Beniamino kukał jak kukułka, Mario del Monaco krzyczał jak osioł: “Ia, ia!”. A jeszcze Włosi mówią: “Śpiewać trzeba jak głupiec”, z wyrazem wiejskiego prostaczka. Trzeba myśleć, to nie bez powodu — tak wybitni śpiewacy osiągają stan najwyższej prostoty i naturalności, i właśnie w takim stanie swobody i szczerości otwierał się najpiękniejszy głos każdej osobowości. Tak oto myśli i obserwacje wylały się w oryginalny system poglądów, który Pawło Tiutiunnyk nazwał “Szkołą ukraińskiego belcanta”. Już przez piętnaście lat działa ona w Donbasie. Przychodzą tutaj i małe dzieci, i ludzie starszego wieku. Tak, obecnie najmłodszy uczestnik szkoły skończył siedem lat, a najstarszy niedawno świętował 75-lecie. Zatem nigdy nie jest za późno, by odkrywać każdemu z nas tajemnicę własnego głosu. Nawiasem mówiąc, uczniowie szkoły zostają studentami najbardziej prestiżowych uczelni muzycznych świata: dwie uczennice Pawła Wasylowycza za pierwszym podejściem dostały się do Konserwatorium Wiedeńskiego.
Pieśń powróci do raju na ziemi Miniony rok podarował stołecznym mieszkańcom możliwość “przymierzenia” na siebie niezwykłej metodyki Pawła Tiutiunnyka. Jego warsztaty odbyły się w pomieszczeniu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Przed publicznością, która tworzyła żywe (śpiewające) koło, stał nie tylko pedagog, a oryginalny myśliciel. Nie tylko próbował komuś przywrócić prawdziwy głos duszy, komuś (już profesjonalnym śpiewakom) dotrzeć do głębi i szczytów swojego głosu, a także szczodrze dzielił się poglądami na życie. — Kiedyś był świat bytu — opowiedział on, — a obecnie stworzyliśmy sobie problematyczne życie, więc chce się powtórzyć za Tarasem Szewczenką: “My w raju piekło roznieciliśmy!” Dlaczego tak się stało? Najwyraźniej dlatego, że żyjemy nie swoim życiem, nie służymy temu, co kochamy. Jak Lina Kostenko mówi: “Jestem drzewem, jestem śniegiem, jestem wszystkim, co kocham i, może, to jest moja najwyższa istota?” — Naszym zadaniem jest dojść do swojej najwyższej istoty — zwracał się on do obecnych. — Jeśli robić to od duszy, przebywając w żywiole dobrych uczuć, to ten szczególny błogosławiony stan pozwoli waszym duszom sięgnąć nieoczekiwanych dla siebie wysokości. Aby zaśpiewać, trzeba stworzyć szczególny nastrój, postarać się, aby na świecie stało się więcej ciepła i światła. Trzeba spalać siebie całkowicie, spłonąć w całości, nie oszczędzać, nie rozdzielać sił. Ani Mario Lanza, ani Gigli, dając koncert za koncertem, nie męczyli się, oni mogli śpiewać godzinami, oni spłonęli jak ptak Feniks… …Pojawienie się Pawła Tiutiunnyka na duchowym nieboskłonie Ukrainy jest znaczące. Ten nieprzeciętny artysta i pedagog kopie studnię dla spragnionych, buduje swoistą arkę dla tych, którzy pragną ratować swoją duszę. Dużo miejsca w rozmyślaniach Pawło Tiutiunnyk poświęca realiom współczesnego życia. W szczególności analizuje nowomodne powiewy Zachodu, które mają nazwę “indywidualizmu”, a wraz z nim dotykają pojęcia wolności osobowości. On zdecydowanie protestuje przeciwko współczesnym spekulacjom na tym pojęciu. — Obecnie wielu lubi podkreślać, że wolność to najwyższe dobro. Zewsząd słychać: “Ja sobie w niczym nie odmawiam”, “Robię wszystko dla siebie, kochanej”. To nienormalne, przecież prawdziwy człowiek musi sobie w wielu rzeczach odmawiać — dla innych, dla służby, dla wypełnienia swojej misji. Po to jesteśmy ludźmi, żeby być moralnie zależnymi — od Piękna, Dobra, Światła, Harmonii. …Jego boli nasz czas. Najpierw tym, że ludzie odzwyczajają się śpiewać, przerzucając to na profesjonalnych śpiewaków. A kim my jesteśmy bez śpiewu? Niezrealizowanymi osobowościami, a razem — niezrealizowanym narodem.
Traducción automática
Piąta ogólnoukraińska wystawa „Ukraina od Trypilla do współczesności w obrazach współczesnych artystów”, którą jako biennale organizują Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy oraz Narodowy Związek Artystów Ukrainy, otwiera się, jak już tradycyjnie, w przeddzień Dnia Soborności — 20 stycznia 2012 roku.
Ta wystawa to odrodzenie gatunku historycznego (przede wszystkim obrazu historycznego) w ukraińskiej sztuce plastycznej. Jednocześnie stanowi ona potężny bodziec dla artystów do tworzenia wielkich, wysokoartystycznych dzieł, które rzetelnie odzwierciedlałyby całą naszą historię — od najdawniejszych czasów po współczesność. Cztery poprzednie wystawy ujawniły wielki potencjał ukraińskich twórców w tym gatunku, i to nie tylko wybitnych mistrzów starszego pokolenia, ale także utalentowanej młodzieży, która zajęła się badaniem historii rodzimego narodu i, łamiąc stereotypy, prezentuje współczesne, niezaangażowane artystyczne przemyślenie wydarzeń historycznych i postaci. Biennale wzbudza zwiększone zainteresowanie zarówno w środowisku artystycznym, jak i wśród szerokiej publiczności. Świadczą o tym liczne publikacje prasowe, a także reportaże i audycje w radiu i telewizji. Ta wystawa ma szczególny powód. Poświęcona jest 1160-leciu pierwszej wzmianki kronikarskiej o naszym państwie Rusi, a mianowicie zapisowi w „Powieści minionych lat”: „W lato 852, gdy zaczął panować u Greków Michał, zaczęła nazywać się ziemia Ruska. I o tym dowiedzieliśmy się, bo za cesarza Michała przyszła Ruś na Carogród, jak się o tym pisze w greckiej kronice”. Prawdą jest, że źródła historyczne odnotowały znacznie dawniejsze wzmianki o pierwszych tworzeniach państwowych naszych przodków. Tak już w VI wieku gocki historyk Jordanes wspomina wschodniosłowiańskie plemię o nazwie „rosomoni” („lud — ros”). Tymczasem na naszych ziemiach starożytni historycy odnotowują związek państwowy Antów, a następnie wczesnopaństwowe twory Polan, Drewlan i Siewierian. Lecz w 852 roku nasza ziemia stała się znana Bizancjum właśnie pod nazwą Ruś. Na tegoroczną wystawę wybrano 224 dzieła (malarstwo, rzeźbę, mozaikę, ceramikę, gobelin) twórców ze wszystkich regionów. Pokażą one naszą historię we wszystkich głównych okresach, począwszy od Kamiennej Mogiły, Trypolla, Rusi Kijowskiej, kozaczyzny, do roku 1917, rewolucji 1917—1922 lat, okresu sowieckiego, czasu niepodległości. Ekspozycja została zbudowana według zasady chronologicznej. Zatem widz, przechodząc od dzieła do dzieła, będzie mógł odbyć swoistą podróż w czasie, zastanowić się wraz z artystami nad całą wielkością bytu naszych przodków na tej ziemi, wzlotami i tragediami ludzi, narodów, cywilizacji. Wystawa jest eksponowana w salach wystawowych Centralnego Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy od 20 stycznia do 12 lutego 2012 roku. Otwarcie odbędzie się o godz. 17:00 w przeddzień Dnia Soborności Ukrainy — 20 stycznia 2012 roku. Informacja własna.
PRENUMERATA — 2012
Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Traducción automática
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Kod pocztowy – 30617, strona 68 w „Katalogu”. Na 1 miesiąc 9 hrn 37 kop. Na 3 miesiące 27 hrn 51 kop. Na pół roku 53 hrn 37 kop. Na rok 105 hrn 54 kop.
Traducción automática
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
Redaktor naczelny
Ljubow HOLOTA
Kolegium redakcyjne
Ljubow HOLOTA (przewodniczący), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Traducción automática
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 0 3 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301203 Nakład w styczniu — 20 000 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Traducción automática