Galina PAHUTIAK, ukraińska pisarka, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki w dziedzinie literatury
Przypomniał mi się wiersz Szewczenki, napisany na podstawie Księgi Izajasza (rozdział 35) na dwa lata przed śmiercią. Przypomniałam go sobie w związku z kolejnymi niezdrowymi fantazjami Ministerstwa Edukacji, które chce włączyć ukraińską literaturę do literatury światowej, choć to jest w kompetencji literaturoznawców i krytyków. No cóż, Bóg w pomoc. Ale bez zmiany systemu edukacji, bez wyszkolenia nowego pokolenia nauczycieli, bez lustracji ukrainofobów ta sprawa przepadnie. Przed ukraińskim społeczeństwem rozciąga się wspaniała droga w przyszłość, kiedy wreszcie powstanie silne państwo narodowe, ale inteligencja, wiedząc o efekcie motyla, co pewien czas z niej schodzi, a niektórzy w ogóle błądzą na manowcach. Do dziś nie oceniliśmy tego, co wydarzyło się na początku lat 90. w ukraińskiej literaturze, do której teraz przylgnęło lekceważące określenie „suczlit”. Wtedy nienormatywne słownictwo zabrzmiało głośno i wkrótce zalało przestrzeń kulturalną. Wówczas trzeba było wyzwalać okupowane terytoria, gdzie panował bełkot mieszaniny rosyjskiego i surżyka, zamiast zajmować się tym, co jedni odbierali jak świeży powiew i nowatorstwo, a inni uważali za drobne chuligaństwo. Efekt motyla odczuliśmy, gdy prezydentem został dwukrotnie karany Wiktor Janukowycz, a ministrem edukacji agent FSB Tabacznik, taka mieszanka wulgarności i cynizmu. Oczywiście mistrzowie słowa, idole nastolatków, głosowali „przeciw wszystkim”, a nie za Janukowyczem, i raczej nie miało to istotnego wpływu na wynik wyborów. Na wynik wpłynęła pozbawiona sacrum wulgarna przestrzeń językowa, która cofnęła na dziesięciolecia odrodzenie narodowe.
NIEZNANE LISTY OŁEKSANDRA OŁESIA
Traducción automática
Z książek rosyjski mat przelał się do telewizji i zadomowił się tam. Ludzie, którzy byli gotowi przypomnieć sobie ojczysty, na wpół zapomniany język, cofnęli się, bo nie było czego słuchać ani czytać. Przynajmniej tak twierdziły w telewizji same gwiazdy „sučlitu”. Efekt motyla trwa. Politycy podzielili Ukrainę według kryterium językowego, zamiast rozwinąć ukrainizację na terytoriach zrusyfikowanych, choć chodziło o bezpieczeństwo narodowe. I oto dostaliśmy powtórną okupację Donbasu i Krymu. Wcale nie demonizuję „sučlitu”, który teraz chcą kanonizować w programach szkolnych i który na tle arcydzieł światowej literatury będzie u uczniów utrwalał kompleks niższości. Wprowadzanie do kanonu produktu wtórnego to dokładnie to samo, co kiedyś kanonizacja socrealizmu. Przeczytajcie 8. tom „Historii literatury ukraińskiej” z 1972 roku, a zobaczycie, kto wtedy był w trendzie — makulaturowi twórcy. Zatem bunt był nieprawdziwy, chodziło o podział terytorium, a nie o zmianę pokoleń. „Wtedy, jak, Boże, święta prawda na ziemię przyleci…” Prawda jest taka: zwrócić narodowi to, co mu skradziono, by uzdrowić i odrodzić tych, którzy zostali okaleczeni Hołodomorem, represjami i kompleksami kolonialnymi. Poprzez aktywną ukrainizację mediów publicznych, dogłębne studiowanie historii oczyszczonej z kolonialnych śmieci. W szkole to przede wszystkim to, co nazywa się „rozwijaniem spójnej mowy”. Tekst nie ma takiego wpływu na świadomość jak rozmowa. Japońscy absolwenci po ukończeniu szkoły znają 600(!) pieśni ludowych, które powstały we wsi i mają setki lat. Czy przyda im się to w przyszłej pracy zawodowej? Chyba nie, jednak poezja ludowa harmonizuje osobowość na poziomie podświadomości, ma działanie terapeutyczne, równoważy stan emocjonalny. Dlatego postrzeganie ukraińskiego folkloru i klasyki jako czegoś wyłącznie rustykalnego, obcego dziecku z miasta, to po prostu ignorancja. Japończycy wykorzystują doświadczenia Wasyla Suchomlinskiego, tymczasem w Ukrainie goni się za doświadczeniami obcokrajowców, dostosowanymi do mentalności tego czy innego narodu. Oto co naprawdę trzeba zintegrować z lekcjami historii, przyrody, geografii, rysunku. Żeby dzieci mogły śpiewać, deklamować na lekcji. Przyroda leczy. Już w przedszkolu dzieci przychodzą pokaleczone kreskówkami po rosyjsku, reklamą, z zaburzeniami mowy. Nie umieją rozmawiać, nie czują rytmu języka. Surżyk daje im prymitywny rytm miejskiej dżungli i przejście na czystą, bogatą ukraińską mowę sprawia im trudność, bo nigdzie jej nie słyszą. Na testy z języka i literatury dzieci „tresują” korepetytorzy. Tymczasem potrzebny jest jeden jedyny test: napisanie eseju na określony temat, który pokaże prawdziwą wiedzę i umiejętność przekazywania myśli. Potem nie trzeba się dziwić rozkwitowi plagiatu w szkołach i nauce. Kto włada językiem, ten może zjednać sobie cały świat. „Niemym otworzą się usta; wyleje się słowo jak woda, i pustynia nieuprawna, obmyta zdrojową wodą, się ocknie…”
DNA BARBARA
10-11
GDYBY PRIORYTETEM BYŁA KULTURA...
Traducción automática
19 stycznia w Radzie Najwyższej zarejestrowano projekt ustawy „O języku państwowym” (nr rej. 5670), opracowany wysiłkiem środowiska eksperckiego i obywatelskiego. To długo oczekiwane wydarzenie otwiera drogę do systemowych zmian w sytuacji języka ukraińskiego, którego status państwowy wreszcie musi zostać wypełniony realną treścią. Nasz język jest jednym z decydujących czynników, które czynią Ukraińców jednym narodem i tworzą mocne podstawy państwowej niepodległości oraz soborowości Ukrainy. Nie jest on tylko kulturowym dziedzictwem i środkiem komunikacji, ale również kamieniem węgielnym bezpieczeństwa narodowego, rozwoju społecznego i międzynarodowej podmiotowości Ukrainy. Dlatego Moskwa przez wieki prowadziła celową politykę zniszczenia języka ukraińskiego. Rusyfikacja, ukierunkowana na rozmywanie ukraińskiej tożsamości, osłabienie i rozbicie narodu, niestety trwała także po proklamowaniu niepodległości państwowej w 1991 roku. Brak wartości i brak woli politycznej doprowadziły do tego, że państwo ukraińskie okazało się niezdolne do zapewnienia, jak tego wymaga artykuł 10 Konstytucji Ukrainy, „wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia publicznego na całym terytorium Ukrainy”. Właśnie z tego powodu w naszej przestrzeni kulturalno-informacyjnej zapanował „russkij mir”, a na Krymie i we wschodniej części kraju powstały dogodne przyczółki dla zbrojnej agresji. Nawet po Rewolucji Godności i rozpoczęciu wojny rusyfikacji nie zatrzymano. Przeciwnie, niesławna ustawa językowa Kiwałowa-Kolesniczenki obowiązuje do dziś, zachęcając do wypierania języka ukraińskiego ze sfery usług, telewizji, prasy, reklamy i biznesu, niszcząc samo podłoże ukraińskiej tożsamości. Czas wreszcie zatrzymać rosyjską asymilację i przyjąć nowoczesne ustawodawstwo językowe, zgodne z Konstytucją i wyzwaniami, przed którymi stoi Ukraina.
Do napisania takiej ustawy połączyły siły szerokie kręgi ekspertów-prawników, językoznawców, dziennikarzy medialnych i działaczy społecznych. Rdzeniem tego procesu była grupa robocza Rady Koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia publicznego przy Ministerstwie Kultury Ukrainy. Serdecznie dziękujemy 32 posłom ludowym z różnych frakcji, którzy poparli i oficjalnie złożyli obywatelski projekt ustawy „O języku państwowym” (nr rej. 5670). Projekt, przy opracowaniu którego uwzględniono doświadczenia krajowego i europejskiego prawodawstwa językowego, przewiduje skuteczne mechanizmy ochrony, funkcjonowania i rozwoju języka ukraińskiego we wszystkich kluczowych sferach życia publicznego. Przewiduje on także uchylenie ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki oraz wprowadzenie zmian do wielu ustaw branżowych. Jednocześnie projekt nie jest skierowany przeciwko żadnemu innemu językowi. W celu należytej ochrony praw mniejszości narodowych, w szczególności do rozwoju i używania ich języków, w najbliższym czasie do parlamentu zostanie złożony projekt ustawy „O prawach osób należących do mniejszości narodowych”. Przyjmując te dwie ustawy, Rada Najwyższa będzie mogła wreszcie położyć kres sztucznemu przeciwstawianiu różnych języków.
Rozumiemy, jak poważny będzie opór ze strony wszystkich, którym odpowiada obecne rusyfikatorskie ustawodawstwo, — począwszy od Moskwy i jej piątej kolumny, a skończywszy na oligarchicznych holdingach medialnych i politykach, którzy przyzwyczaili się do spekulowania tematem językowym. Musimy połączyć siły i nie zostawić im żadnej szansy.
Zwracamy się do posłów ludowych Ukrainy, kierownictwa Rady Najwyższej, właściwej komisji ds. kultury i duchowości, każdej frakcji i grupy poselskiej z apelem o wykazanie odpowiedzialności państwowej i woli politycznej oraz zapewnienie uchwalenia tej ustawy. Osobno zwracamy się do autorów innych inicjatyw ustawodawczych dotyczących języka z prośbą, by nie stawiali ambicji osobistych czy partyjnych ani interesów poszczególnych grup biznesowych i politycznych ponad interesami narodowymi. Poparcie obywatelskiego projektu ustawy w pierwszym czytaniu otworzy możliwość wprowadzenia konstruktywnych poprawek do jego tekstu przed ostatecznym uchwaleniem. Wzywamy Prezydenta, rząd i właściwe ministerstwa do poparcia uchwalenia ustawy. W celu wspierania tego procesu ze strony społeczeństwa obywatelskiego ogłaszamy utworzenie obywatelskiej koalicji „Ukrainie — ustawa o języku państwowym”, otwartej na udział organizacji społecznych i wszystkich nieobojętnych ludzi. 2017 rok, rok stulecia rewolucji ukraińskiej, ma stać się rokiem uchwalenia ustawy „O języku państwowym”.
•Ruch „Przestrzeń wolności” •Obywatelski ruch „Odsiecz” •Inicjatywa ochrony praw użytkowników języka ukraińskiego „И так поймут” •NGO „Młodzieżowy Kongres Nacjonalistyczny” •NGO „Niezależni” •Inicjatywa „Przechodź na ukraiński” •NGO „Ogólnoukraińska sieć «Wolni Ludzie»” •Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki •Rada Koordynacyjna ds. ochrony języka ukraińskiego przy Kijowskiej Miejskiej Organizacji Towarzystwa „Memoriał” im. W. Stusa •NGO „Fundacja Kulturalno-Oświatowa «Liberi Liberati»”, Kramatorsk (przewodniczący Maksym Potapczuk). •NGO „Świat Ukraiński” •Ruch wolontariacki „Bezpłatne kursy języka ukraińskiego” •NGO „Ukraiński Klub Rozmównych „Fajno”” •VGO „Związek Ukrainek” •IC Majdan Monitoring •Kampania obywatelska „Językomaraton” •Sektor obywatelski Euromajdanu •Organizacja obywatelska „Studena” •NGO „Krymskie Centrum Biznesowej i Kulturalnej Współpracy «Ukraiński Dom»” •Organizacja obywatelska „Instytut Programów Genderowych” •Ruch obywatelski „Nie bądź obojętny” •NGO „Centrum Edukacyjne Odrodzenia Narodowego im. Jewhena Czykalenki” •Kijowska fundacja charytatywna im. Oleksy Hirnyka „Ukraińskim dzieciom — ukraińskie słowo”. •Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego •Inicjatywa „Drożdże” •Portal polityki językowej •Ogólnoukraińskie zrzeszenie „Ruch ochrony języka ukraińskiego” •Młodzieżowy Kongres Nacjonalistyczny •Ruch „Wolni ludzie” •Młodzieżowy Ludowy Ruch
Traducción automática
Prezydentowi Ukrainy P. O. Poroszence, Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy A. W. Parubijowi, Premierowi Ukrainy W. B. Hrojsmanowi, deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy
Apel Społeczno-Kulturalnego Towarzystwa „Huculszczyzna” we Lwowie
Dla Ukraińców, jak dla każdego innego narodu, język jest domem życiodajnego bytu, duchowym, światopoglądowym, twórczym fundamentem narodowym. Celowo narzucana teza, jakoby „какая разница, на каком языке говорить, — был бы хороший человек” (jaka różnica, w jakim języku się mówi, byle był to dobry człowiek), w warunkach Ukrainy jest cynicznie fałszywa i stanowi formę dzisiejszej pełzającej, tzw. miękkiej rusyfikacji, która podstępnie wysysa z Ukraińców istotę narodową, pielęgnuje moskiewską imperialną świadomość, podstępnie zakorzenia przekonanie o nieprzydatności języka ukraińskiego. Ignorowanie komunikacyjnej funkcji języka ukraińskiego we władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, w instytucjach społeczno-obywatelskich, w placówkach oświatowych wszystkich form nauczania nieuchronnie prowadzi do zniszczenia nie mniej ważnych jego innych funkcji: identyfikacyjnej, ekspresywnej, gnoseologicznej, myślotwórczej, estetycznej, kulturotwórczej, nominatywnej i innych.
Innymi słowy, wszechstronne funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich instytucjach państwowych i społecznych, w sferze biznesu, edukacji i mediów elektronicznych jest kwestią życia lub śmierci ukraińskiego narodu, państwa narodowego, europejskiej Ukrainy. Bo jedną z głównych motywacyjnych przesłanek wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie jest moskiewsko-putinowska polityka ochrony „russkojazyczного naselenija”. Sferę społeczno-politycznego funkcjonowania i państwowy status języka ukraińskiego istotnie podważa niekonstytucyjnie uchwalona ustawa Ukrainy „O podstawach państwowej polityki językowej” autorstwa Kiwałowa-Kolesniczenki. Pozostaje ona nadal bronią najbardziej niszczycielskiej siły w rękach moskiewskiego wroga. Prawne wsparcie statusu języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego jest kwestią strategiczną dla bezpieczeństwa narodowego i kształtowania narodowo-obywatelskiej tożsamości obywateli Ukrainy. Zarejestrowany w Radzie Najwyższej Ukrainy projekt ustawy nr 5670 „O języku państwowym” odpowiada wymogom „Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych”, jest prawnie wyważony i tworzy przesłanki do zgody obywatelskiej, utwierdzenia zjednoczonej Ukrainy. Dla tych, którzy widzą, a nie są oślepieni manipulacyjną moskiewską propagandą, oczywiste jest, że
Ukrainę przed moskiewskimi agresorami bronią patrioci mówiący po ukraińsku i po rosyjsku. Proponowany projekt ustawy nr 5670 „O języku państwowym” tworzy bardzo potrzebne warunki po to, by dzieci, wnuki, prawnuki patriotów mówiących po rosyjsku — wszystkie dzieci Ukrainy dorastały i były wychowywane w ukraińskojęzycznym środowisku edukacyjnym i informacyjno-humanitarnym, kształtowały się jako ukraińskojęzyczni intelektualiści, świadomi obywatele i patrioci Ukrainy, aby nigdy Putin nie miał żadnych podstaw, by twierdzić, że chroni przed „faszystowską, nazistowską junta”, która rzekomo zagraża życiu „russkojazycznych”. Społeczno-kulturalne stowarzyszenie „Huculszczyzna” we Lwowie zwraca się z żądaniem pilnego rozpatrzenia i uchwalenia Ustawy Ukrainy „O języku państwowym” (projekt ustawy nr 5670). Ta przemyślana decyzja stanie się fundamentalną podstawą funkcjonowania języka ukraińskiego, kultury, duchowości, moralności, obyczajów i tradycji w każdej komórce organizmu społecznego i państwowego, sprzyjając rozwojowi gospodarki i sfery społecznej. Wtedy zobaczymy, poczujemy, jak rozkwitnie Ukraina, i żaden wróg nie odważy się naruszyć granic demokratycznej, prawnej, twórczej, pracowitej ukraińskiej Ukrainy. Przyjęto na walnym zebraniu 28 stycznia 2017 roku we Lwowie.
200 sygnatariuszy, w tym: Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy; Zorysława ROMOWSKA, wiodąca ukraińska naukowczyni, polityk i działaczka społeczna, doktor nauk prawnych, profesor, zasłużona prawniczka Ukrainy; Ołeksandra SERBENSKA, doktor nauk filologicznych, zasłużona profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, czynny członek Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki; Nestor BYBLIUK, doktor nauk technicznych, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Leśnictwa i Drzewnictwa, przewodniczący Regionalnego Zrzeszenia Badaczy Huculszczyzny; Mychajło HNATIUK, doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki, działacz społeczny; Dmytro ZAJACZUK, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Politechnicznego; Olena NYKORAK, doktor sztuki o sztuce, kandydat nauk historycznych, etnolog, starszy pracownik naukowy Instytutu Ludoznawstwa NANU, członkini NTSz im. T. H. Szewczenki; Petro SIREDŻUK, doktor nauk historycznych, profesor Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stefanyka; Petro BENIUK, narodowy artysta Ukrainy, aktor Lwowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. M. Zankowieckiej; Ołeksandr MASLANYK, pisarz, redaktor i wydawca, zasłużony dziennikarz Ukrainy, redaktor naczelny czasopisma „Hrażda”; Wasyl HURMAK, rzeźbiarz, profesor katedry rzeźby monumentalnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych; Wołodymyr HAJUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, wiceprezes Światowego Kongresu Chrześcijańskiego; Mykoła HRYMALIUK, malarz, wykładowca Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych; Wasyl KORŻUK, przewodniczący społeczno-kulturalnego towarzystwa „Huculszczyzna” we Lwowie; Mykoła KOZURAK, pracownik naukowy Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych; Jurij PRODANIUK, pułkownik Sił Zbrojnych Ukrainy, dowódca załogi helikoptera, wykonał ponad 200 lotów bojowych w strefę ATO; Oksana SMEREKA-MALYK, poetka, filolog-romanistka, ludowa mistrzyni, dyrektorka Liceum Artystycznego Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych; Oleg SOŁOMCZENKO, rzeźbiarz-snycerz, konsultant Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych; Wasyl STEFAK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, członek NSPU, prozaik, laureat nagród literackich
Traducción automática
Do Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy A. W. Parubija, do deputowanych ludowych Ukrainy Apel
Wielce Szanowny Panie Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy! Wielce Szanowni deputowani ludowi Ukrainy! 1 grudnia 1991 roku na Ogólnoukraińskim referendum w najbardziej demokratyczny sposób potwierdzono odwieczne dążenie Ukraińców do odrodzenia państwowej suwerenności i politycznej niepodległości Ukrainy. Ćwierćwieczny proces kształtowania wolnego europejskiego kraju z tysiącletnią historią, oryginalną kulturą i ogromnym wkładem w rozwój światowej cywilizacji podlegał ciągłym komplikacjom przez nieukrywaną agresję moskiewskiego imperializmu, co ostatecznie zakończyło się aneksją Krymu oraz interwencją rosyjskiej armii okupacyjnej na południowo-wschodnie tereny Donbasu. Jedną z najważniejszych twierdz w ciężkiej wojennej oraz światopoglądowo-ideowej konfrontacji z moskiewskim okupantem jest język ukraiński, którego status państwowy i sfera społeczno-politycznego funkcjonowania zostały istotnie podważone skandaliczną i niekonstytucyjnie przyjętą ustawą Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej”. Ustawowe wsparcie rozwoju języka ukraińskiego jako jedynego państwowego oraz jasna strategia parlamentu dotycząca gwarancji realizacji potrzeb kulturalnych mniejszości narodowych zamieszkujących nasz kraj są kwestią najwyższej wagi państwowej i bezpieczeństwa narodowego. Przygotowany i zarejestrowany w Radzie Najwyższej Ukrainy projekt ustawy nr 5670 „O języku państwowym” jest prawnie zrównoważony, politycznie poprawny, ideowo przejrzysty i, co najważniejsze, żywotnie niezbędny dla współczesnej Ukrainy, która stała się otwartym obiektem wrogiej propagandy. Ogólnoukraińskie stowarzyszenie wykładowców języka i literatury ukraińskiej zwraca się do Państwa z żądaniem zademonstrowania całemu społeczeństwu, że w najtrudniejszym okresie naszej najnowszej historii ukraińscy parlamentarzyści są zdolni do solidaryzowania się w celu rozwiązania pilnych zadań państwowych i już podczas następnej sesji rozpatrzą oraz przyjmą ustawę „O języku państwowym”. Ta wyważona decyzja zakończy polityczne spekulacje wokół kwestii językowej i stanie się fundamentalnym krokiem skierowanym na wzmocnienie sobornej, unitarnej, niepodległej, demokratycznej europejskiej Ukrainy.
W. E. PANCZENKO, przewodniczący Ogólnoukraińskiego stowarzyszenia wykładowców języka i literatury ukraińskiej
OPINIA ODRĘBNA Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”
ROZDZIAŁ VI. JĘZYK W SFERZE EDUKACJI NA UKRAINIE
Artykuł 16. Język w sferze edukacji na Ukrainie
1. Językiem procesu edukacyjnego w placówkach oświatowych wszystkich poziomów edukacyjnych, a także w aspiranturze (adiunkturze) i doktorancie oraz w placówkach edukacji pozaszkolnej jest język ukraiński. 2. Placówki edukacji przedszkolnej, pełnej ogólnej, zawodowej, wyższej i podyplomowej zapewniają obowiązkową naukę języka ukraińskiego. 3. Obywatelom Ukrainy, którzy należą do rdzennych narodów lub mniejszości narodowych Ukrainy, gwarantuje się prawo do nauki odpowiednich języków (języka) rdzennych narodów lub mniejszości narodowych w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych lub poprzez narodowe towarzystwa kulturalne. 4. W granicach Autonomicznej Republiki Krym lub w granicach wsi, osiedli, miast określonych przez ustawy Ukrainy jako miejsca rozprzestrzenienia rdzennych narodów lub mniejszości narodowych Ukrainy, w procesie edukacyjnym w placówkach edukacji przedszkolnej i średniej obok języka ukraińskiego mogą być stosowane także języki (język) tych rdzennych narodów lub mniejszości narodowych. To prawo jest realizowane poprzez oddzielne placówki, klasy (grupy) edukacji przedszkolnej i średniej. W klasach starszych proces nauczania odbywa się w języku ukraińskim. 5. Używanie języków (języka) rdzennych narodów lub mniejszości narodowych Ukrainy w procesie edukacyjnym w placówkach oświatowych wszystkich poziomów edukacji nie powinno zmniejszać liczby usług edukacyjnych, które zgodnie z programami edukacyjnymi są świadczone w języku ukraińskim. 6. Państwo zachęca do nauki w placówkach oświatowych wszystkich poziomów edukacyjnych języka angielskiego oraz innych języków obcych. 7. Osobom z uszkodzeniem słuchu zapewnia się prawo do nauki w języku migowym oraz do nauki ukraińskiego języka migowego.
Panowie! Nauczmy się wreszcie oddzielać ziarno od plew. Chodzi O JĘZYK W EDUKACJI w projekcie ustawy nr 5670. art. 17 „Język państwowy w sferze edukacji” pod szyldem „prawa do otrzymania edukacji w języku państwowym” w rzeczywistości wprowadza do przedszkolnych i ogólnokształcących placówek oświatowych proces nauczania w językach mniejszości narodowych! Nie naukę języka mniejszości narodowej, a sam proces nauczania w języku mniejszości narodowej! Nietrudno zgadnąć, że chodzi przede wszystkim o język okupanta — rosyjski.
Podmioty wnoszące A. Hopko, S. Semenczenko i in.
Artykuł 17. Język państwowy w sferze edukacji
W trakcie pracy w komisji Rady Najwyższej nad trzema projektami ustaw należy wypracować WSPÓLNY projekt ustawy językowej — absolutnie ukrainocentryczny w swojej podstawie językowej i nie dopuścić do niego charakterystycznej korozji narodowo-językowej, co jaskrawo widzimy w jednym z segmentów projektu ustawy nr 5670. Bądźmy uważni! Na szali leży podstawowa kwestia samodzielności naszego Państwa.
P.S. Od redakcji. Tutaj podano tylko główną część artykułu I. D. Farion.
„Ustawa Ukrainy O języku państwowym” nr 5670 z 19.01.2017
„Ustawa Ukrainy O językach na Ukrainie” nr 5556 z 19.12.2016 „Ustawa Ukrainy O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego oraz porządku stosowania innych języków na Ukrainie” nr 5669 z 19.01.2017
Podmioty wnoszące J. Lesiuk i in. Podmioty wnoszące A. Illenko, M. Kniażycki, M. Matios i in.
ROZDZIAŁ V. STOSOWANIE JĘZYKA PAŃSTWOWEGO W SFERACH PUBLICZNYCH
1. Każdy obywatel Ukrainy ma prawo do uzyskania wykształcenia w języku państwowym. Stosowanie języka państwowego w procesie edukacyjno-wychowawczym oraz oświatowym we wszystkich placówkach oświatowych jest obowiązkowe. 2. Państwo zapewnia każdemu obywatelowi Ukrainy prawo do uzyskania wykształcenia w języku państwowym w państwowych i komunalnych przedszkolach, szkołach średnich, placówkach kształcenia zawodowego, pozaszkolnych oraz wyższych uczelniach. 3. Językiem procesu edukacyjno-wychowawczego w przedszkolach jest język państwowy. W przedszkolach, w których językiem nauczania jest język mniejszości narodowej, proces edukacyjno-wychowawczy, obok języka państwowego, realizowany jest również w języku odpowiedniej mniejszości narodowej w trybie określonym przez Ustawę Ukrainy „O prawach osób należących do mniejszości narodowych”. W procesie edukacyjno-wychowawczym w przedszkolach prywatnych, obok języka państwowego, może być stosowany inny język w trybie określonym przez ustawę Ukrainy „O edukacji przedszkolnej”. 4. Językiem procesu edukacyjno-wychowawczego w szkołach ogólnokształcących jest język państwowy. W szkołach ogólnokształcących, w których językiem nauczania jest język mniejszości narodowej, proces edukacyjno-wychowawczy, obok języka państwowego, realizowany jest również w języku odpowiedniej mniejszości narodowej w trybie określonym przez ustawę Ukrainy „O prawach osób należących do mniejszości narodowych”. W procesie edukacyjno-wychowawczym w szkołach ogólnokształcących prywatnych, obok języka państwowego, może być stosowany inny język w trybie określonym przez ustawę Ukrainy „O średnim wykształceniu ogólnym”. 5. Językiem zewnętrznej niezależnej oceny oraz egzaminów wstępnych jest język państwowy, z wyjątkiem zewnętrznej niezależnej oceny z języków obcych. Zadania pracy certyfikacyjnej zewnętrznej niezależnej oceny sporządzane są w języku państwowym. 6. Językiem procesu oświatowego w wyższych uczelniach jest język państwowy. Wyższa uczelnia ma prawo podjąć decyzję o wykładaniu jednej lub kilku dyscyplin w języku angielskim i/lub innych językach urzędowych Unii Europejskiej, zapewniając przy tym studentom wyższych uczelni znajomość odpowiedniej dyscypliny w języku państwowym. Język podręczników i literatury metodycznej musi odpowiadać językowi procesu oświatowego w odpowiedniej placówce oświatowej. 7. Językiem kształcenia podyplomowego oraz kursów podnoszenia kwalifikacji jest język państwowy. 8. Językiem edukacji pozaszkolnej jest język państwowy. 9. Językiem kształcenia zawodowo-technicznego jest język państwowy. 10. Nauka języka państwowego jako osobnego przedmiotu jest obowiązkowa we wszystkich szkołach ogólnokształcących. W placówkach kształcenia zawodowego oraz wyższych uczelniach zapewnia się obowiązkową naukę języka państwowego jako dyscypliny w zakresie, który umożliwia prowadzenie działalności zawodowej w wybranej dziedzinie z wykorzystaniem tego języka. 11. Wykładanie języka obcego w placówkach oświatowych oraz na kursach nauki języków obcych odbywa się w odpowiednim języku obcym lub w języku państwowym.
Traducción automática
Dmytro PYŁYP CZUK. Zakończenie. Pocz. w nr 3, 4, 5 z 2017 r. 11. O rosyjskich szkołach na Ukrainie: czy będziemy finansować przyszłą ruinę państwa? Poważnym problemem pozostaje nieadekwatna polityka językowa Ukrainy wobec języka podręczników szkolnych. Jeśli kontyngent uczniów uczących się na Ukrainie w językach ukraińskim lub rosyjskim w roku szkolnym 2000/01 charakteryzował się stosunkiem procentowym 70:29, a w 2015/16 — 90:9, to absolutnie nielogiczna jest polityka wydawnicza Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, z winy lub przez bezczynność którego w ciągu ostatnich pięciu lat statystycznych (2011—2015) średni nakład podręczników szkolnych wynosił u nas: w języku ukraińskim — 10,2 tys. egzemplarzy, w rosyjskim — 7,2 tys. egzemplarzy. Przecież te proporcje absolutnie nie odpowiadają wspomnianemu przed chwilą stosunkowi ukraińskiego i rosyjskiego kontyngentu uczniów (oczywiste jest, że rosyjskojęzyczne podręczniki świadomie drukuje się z jakimś bardzo znacznym „zapasem”). Po co?! Wszakże istnieje jeszcze poważniejszy poziom rozpatrywania problemu podręczników — międzynarodowy. Absolutnie niedopuszczalna jest nadzwyczajna dysproporcja w wydawaniu podręczników szkolnych w dwóch krajach sąsiednich: jeśli na Ukrainie w ciągu ostatnich 19 lat (1997—2015) wydrukowano 5214 podręczników szkolnych w języku rosyjskim w łącznym nakładzie 54,1 miliona egzemplarzy, to w Rosji w tym samym czasie — ani jednego. Wbrew swoim interesom narodowym Ukraina kontynuuje ochronę w sferze oświaty języka państwowego sąsiedniego państwa-agresora, podczas gdy Federacja Rosyjska w pełnym zakresie przestrzega rasistowskiego i wielkomocarstwowego wałujewowskiego poglądu na język ukraiński: „…nie było, nie ma i być nie może”. Charakterystyczne, że dla Rosji jako dla rasistowskiego imperium nie istnieją w jej państwie nie tylko prawa językowo-kulturowe Ukraińców, ale najwyraźniej i sami Ukraińcy, o czym świadczą przede wszystkim schizoidalne wypowiedzi samego W. Putina, podporządkowane polityce asymilatorskiej jego imperium, gdzie istnienie tak zwanych „autonomii” — to nie więcej niż dekoracyjny rudyment czerwonego imperium. Odnośnie pytania o to, czy Ukraińcy i Rosjanie są jednym czy dwoma różnymi narodami, Putin deklaruje, że jest to jeden naród, wpadając przy tym w pułapkę własnych sylogizmów, bo jeśli to rzeczywiście „jeden naród”, a on rozpoczął wojnę przeciwko Ukrainie od aneksji jej najbardziej zrusyfikowanych terytoriów, to okazuje się, że według swojej „jedynie słusznej” teorii etnologicznej prezydent Rosji walczy… przeciwko „swojemu narodowi”. Jak by nie patrzeć, a rezygnować z rosyjskojęzycznej edukacji szkolnej i wyższej jako z czynnika zagrażającego bezpieczeństwu narodowemu Ukraina jednak będzie musiała, jeśli tylko kierownictwo naszego państwa nie wyznaje potajemnie ideałów moskiewskiego lub jakiegokolwiek innego neokolonializmu. Kiedy udział procentowy sumarycznego nakładu rosyjskojęzycznych podręczników dla szkół podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej zmniejszył się tylko o 4,7% (od 15,7% za Janukowycza do 11% za Poroszenki), to jeszcze daleko nie rozwiązuje problemu parytetu w naszych stosunkach dwustronnych. Polityka Rosji, nieodpowiedzialna wobec jej Ukraińców, wymaga od naszego państwa nie masochistycznej polityki wewnętrznej dwujęzycznej (ukraińsko-rosyjskiej) edukacji, a międzynarodowej polityki parytetu: jeśli strona rosyjska nie wspiera u siebie edukacji w języku ukraińskim, to wspieranie przez stronę ukraińską rosyjskich szkół na Ukrainie jest daniną dla rasistowskiej „teorii” o tym, że Rosjanie na Ukrainie są ludźmi rzekomo wyższego sortu w porównaniu z Ukraińcami na Ukrainie, bo mają, wbrew Konstytucji Ukrainy (art. 21: „Wszyscy ludzie są wolni i równi w swojej godności i prawach”), więcej praw językowych niż Ukraińcy w Rosji (gdzie powinien obowiązywać analogiczny art. 19 Konstytucji FR). Zatem bez przejścia na politykę parytetu mówić o równouprawnieniu stron nie ma żadnych podstaw, a taką nierówność swoją postkolonialną i wiktymną postawą wspiera, jak się okazuje, także strona ukraińska.
Dla Homo informaticus „chlebem powszednim” jest prasa periodyczna, elektroniczne media i portale społecznościowe. I tutaj dla nikogo nie jest tajemnicą, że Ukraińców dzień i noc, noc i dzień, 24 godziny na dobę częstują językiem obcym. Ogromny ocean obcej informacji codziennie atakuje tożsamość narodową Ukraińca. Mówiąc o obcej informacji, nie zapominam o tym, że Ukraińcy jako naród w ogóle są przeważnie nędzarzami na swojej szczodrej ukraińskiej ziemi. Pozostając w swojej istocie narodem bezburżuazyjnym, Ukraińcy przeżywają kolosalny nacisk obco-janczarskiej masy nuworyszy-asymilatorów i nuworyszy-eksploatatorów. Ideologiczny wymiar tego zjawiska łatwo zademonstrować zawartością jakiegokolwiek kiosku prasowego gdziekolwiek na Ukrainie. Ani gazety, ani czasopisma na Ukrainie przez ostatnie ćwierć wieku nie stały się środkami utwierdzania państwowości języka ukraińskiego. Do takiego wniosku prowadzi analiza wydawnictw gazet i czasopism według języków wydania (zob. tabele 36 i 31 rocznika statystycznego „Druk Ukrainy”). Jeśli w USRR w latach 1987—1991 udział procentowy sumarycznego rocznego nakładu gazet rosyjskojęzycznych wynosił 35,7 % (8 mld 78 mln 772 tys. egzemplarzy z 22 mld 609 mln 549 tys. egzemplarzy), to na Ukrainie w latach 2011—2015 udział tych wydań w języku rosyjskim lub rosyjskim i ukraińskim wzrósł już do 67,3 % (9 mld 919 mln 71,8 tys. egzemplarzy z 14 mld 739 mln 101 tys. egzemplarzy). W sferze gazetowej dokonał się przewrót językowy nie na korzyść narodu ukraińskiego i jego języka. To znaczy, że państwo nie tylko nie sprzyjało utwierdzeniu państwowości języka ukraińskiego, ale i (działaniami oraz bezczynnością) pozwoliło wbrew art. 10 Konstytucji Ukrainy zapanować w kraju językowi byłego imperium. Mówiąc szerzej, władza ukraińska pozwoliła Moskwie i prorosyjskim siłom na Ukrainie zrealizować plan stworzenia na miejscu byłych nierosyjskich republik państw-klonów, w których powinny być szanowane nie języki narodowe republik, a jedynie język byłego imperium. I aparat państwowy na czele z tronodzierżcami stał w większości nie po stronie języka państwowego! Może wy, szanowne państwo, przypomnicie sobie, że ktoś z naszych prezydentów, premierów czy spikerów przypomniał ukraińskim dziennikarzom, założycielom i redaktorom naczelnym gazet i czasopism, elektronicznych mediów o ich obowiązku szanowania języka państwowego i artykułu 10 Konstytucji Ukrainy? Ależ nie było czegoś takiego, panowie! Mechanizmu ustawodawczego przestrzegania i realizacji artykułu 10. do tej pory nie ma, „a w ostatnim czasie — mówi profesor Uniwersytetu Columbia (USA) Jurij Szewczuk — jego niewykonywanie stało się zasadą polityki państwowej” (http://zahystmovy.org.ua/…). Wobec tego jakikolwiek kiosk prasowy na Ukrainie może być jaskrawą ilustracją, w istocie, zbrodniczej i antyukraińskiej polityki wydawniczej. Rację ma biznesmen i uczestnik Rewolucji Godności Władysław Kyryczenko (pochodzący z okupowanej Gorłówki): „Straciliśmy Krym oraz Donieck z Ługańskiem również dlatego, że … niemożliwe było kupienie dziecku czasopisma po ukraińsku” (http://glavcom.ua/interviews/132437-vladislav-kirichenko…). Przeanalizujmy wydawnictwa na Ukrainie czasopism według języków wydania (można to zrobić według rocznika „Druk Ukrainy”, tabela 31). Z tego faktu, że w Państwie Ukraińskim ogólna masa rocznych nakładów czasopism, które drukowane są w języku rosyjskim lub — pod jedną okładką — w językach rosyjskim i ukraińskim, stanowi ponad 82 %, wynika, że prasa Ukrainy nadal pozostaje kolonialnie zależna od rosyjskiej idei imperialnej, zgodnie z rasistowskim wariantem której do tej pory „żadnego oddzielnego małorosyjskiego języka nie było, nie ma i być nie może”. Gdyby w niepodległej Ukrainie został zachowany poziom sumarycznego średniorocznego nakładu czasopism, który mieliśmy w latach 1987—1991 (132,3 mln egzemplarzy rocznie) i gdyby ukraiński system wydawniczy przestrzegał proporcji, według których językowi państwowemu należy się, jak w dzisiejszej FR, 97 % całej produkcji książkowej, gazetowej i czasopiśmienniczej, to przez 24 lata niepodległości na Ukrainie w języku państwowym wydano by ponad 3 mld 80 mln egzemplarzy czasopism. A wydano w rzeczywistości? Jedynie 468 mln egz. To znaczy, że językowi państwowemu niedodano ponad 2 mld 612 mln egzemplarzy czasopism (prawie 85 % od należnego!). Według tego samego „standardu FR” i przy tych samych nakładach druku, które USRR miała w latach 1987—1991, językowi rosyjskiemu na Ukrainie jako niepaństwowemu należałoby mieć co roku nie więcej niż 3 mln 969 tys. egzemplarzy czasopism, a przez 24 lata — nie więcej niż 95,3 mln egzemplarzy tych wydań. W rzeczywistości Ukraina „zdobyła się na szczodrość” dla mniejszości rosyjskiej przez te same 24 lata na 2 mld 250,4 mln egzemplarzy czasopism w języku rosyjskim i jeszcze na 92 mln egzemplarzy — w językach ukraińskim i rosyjskim. To znaczy, że niepodległa Ukraina, ignorując prawa językowe narodu ukraińskiego, kosztem ich uszczuplenia niesprawiedliwie i nielegalnie zwiększyła (czyli realnie stworzyła sprzyjające warunki dla takiego zwiększenia) nieoficjalną „kwotę” na czasopisma dla mniejszości rosyjskiej o ponad 2 mld 247 mln egzemplarzy. Ważne jest prześledzenie, jak konsekwentnie zmniejszał się udział procentowy sumarycznego rocznego nakładu czasopism ukraińskojęzycznych podczas rządów różnych prezydentów Ukrainy. Jeśli w latach 1987—1991 wynosił on 87,2 %, to za lata prezydentury Ł. Krawczuka obniżył się do 82,6 %, Ł. Kuczmy — do 28,2 %, W. Juszczenki — 14 %, W. Janukowycza — 11,9 %, a za dwa lata prezydentury P. Poroszenki wynosi 11,4 %. Czymże więc to jest, jeśli nie konsekwentną (nieważne, świadomie zbrodniczą czy bezmyślnie nieświadomą) antypaństwową, antyukraińską polityką, i czy nie pracowała ta polityka w rzeczywistości na IDEOLOGICZNE ROZBROJENIE Państwa Ukraińskiego i Narodu Ukraińskiego oraz na stałe i długotrwałe UNIEMOŻLIWIENIE budowy ukraińskiego narodu politycznego, o którym raz po raz mówili wszyscy nasi prezydenci?!
13. Od rusyfikacji druku do separatyzmu Na podstawie tabeli 31 w roczniku statystycznym „Druk Ukrainy” przeanalizujmy stan wydawania czasopism w niektórych regionach Ukrainy w językach narodów świata w latach 2011—2015 (zob. tabela 4 na str. 5). Z przytoczonych przeze mnie danych o języku ukraińskim w czasopismach wynika, że wśród regionów najbardziej niebezpiecznych dla języka ukraińskiego znalazły się nie tylko zaanektowany Krym i okupowany Donbas, ale także obwód zaporoski (gdzie udział procentowy łącznego rocznego nakładu czasopism ukraińskojęzycznych w latach 2011—2014 wynosił 3,1%, a w 2015 r. — 2,8%), dniepropetrowski (odpowiednio 4,1% i 5,5%) oraz odeski (7,1% i 7,7%) i stolica (!) Ukrainy (6,8% i 11,6%). Z jakiegoś powodu o haniebnej roli Kijowa w moskwizacji Ukrainy nie mówi nikt. A przecież spójrzcie: w ciągu ostatnich pięciu lat łączny roczny nakład kijowskich czasopism w języku ukraińskim wynosił zaledwie 80,2 mln egzemplarzy, a w języku rosyjskim lub w „winegrecie” rosyjskiego i ukraińskiego — 1 mld 81,7 mln egzemplarzy, czyli 13,5 raza więcej. Może czas już pozbawić Kijów statusu stolicy i przekazać tę funkcję Lwowowi, Iwano-Frankiwskowi lub Tarnopolowi?! Stolica to nie taka znowu zabawka, żeby jej wolno było ignorować art. 10 Konstytucji Ukrainy! Zwróćmy uwagę, że pomimo wojny rosyjsko-ukraińskiej, w porównaniu z latami 2011—2014, w 2015 r. sytuacja języka ukraińskiego w czasopismach nie poprawiła się, a pogorszyła w obwodach kijowskim (z 43,9% do 28,5%), połtawskim (z 25% do 10,2%), sumskim (z 29,2% do 14,9%); na kontrolowanym przez Ukrainę terytorium obwodu ługańskiego udział czasopism ukraińskojęzycznych spadł z 10,1% do 7,8%, a donieckiego — z 17% do zera. W liczbach bezwzględnych średnioroczny łączny nakład czasopism ukraińskojęzycznych w 2015 r. w porównaniu z latami 2011—2014 skurczył się: w obwodzie ługańskim i połtawskim — 3,5 raza, w dniepropetrowskim — 2,3 raza, zaporoskim — 2,2 raza, sumskim — 1,75 raza, kijowskim — 1,6 raza. Wszystko to są oczywiste i odrażające fakty filisterskiej obojętności niektórych społeczności terytorialnych i równolegle — „dalszej rozbudowy” „ruskiego miru”, i zamiast szukać fałszywych socjologicznych podpórek dla twierdzeń o „dwujęzyczności ukraińskiego narodu politycznego”, kierownictwo państwa ukraińskiego jest zobowiązane zadbać o przywrócenie jedności ukraińskiego społeczeństwa i narodu politycznego wokół idei jedynego języka państwowego oraz idei jedynej przestrzeni informacyjnej. Znany ukraiński bloger Sashko Lirnyk (Ołeksandr Własiuk): „Na Ukrainie państwowy język ukraiński musi mieć wsparcie ze strony państwa, a nie opór. I nie fasadowe, a prawdziwe. Kwestia języka — to kwestia strategicznego przetrwania na równi z produkcją własnych rakiet przeciwpancernych i sprzętu pancernego” (http://site.ua/lirnyksashko/388-razgavarivay-pa-chelavecheski-a-ne-sabachey-movoy/). 14. Język — nasza broń i bezpieczeństwo A jednak językowy cynizm umownie ukraińskiej władzy zaszedł tak daleko, że ta władza nie zauważa, iż jej niedocenianie polityki językowej i cynizm tej polityki działa przeciwko państwu, przeciwko społeczeństwu i przeciwko samej tej władzy.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
…łyżka dziegciu ukraińskiej prasy na tle wojny hybrydowej w beczce miodu ar. % ”.
instytucjonalnym Sądem haniebnej antyjęzykowej ustawy „Kremla, Kiwałowa i Kolesniczenki”! Tylko rasiści językowi mogą odbierać Ukraińcom prawo do tworzenia własnego państwa z ojczystym językiem państwowym. Nie popierajmy rasizmu językowego, który uważa, że państw rosyjskojęzycznych może być bardzo wiele, a ukrainojęzycznego — ani jednego! Z poważaniem Dmytro Pylypczuk, pisarz, redaktor, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Zasłużony Pracownik Kultury Ukrainy, Celujący Pracownik Oświaty Ukrainy. m. Kijów, 26 listopada 2016 r.” Zarówno sfera druku i informacji, jak i sfera oświaty i wiedzy są w równym stopniu uniwersalne w sensie przenikania do nich tej czy innej (odpowiedzialnej lub nieodpowiedzialnej) polityki językowej.
15. Kultura ukraińska jako całość czy „imperializm kultury”? Ideolodzy „russkogo mira” zawsze dążyli do tworzenia takich formatów „pochłaniania nierosyjskich światów”, które nie pozostawiałyby miejsca na żadne inne światy. Mnich Filoteusz mówił o „trzecim Rzymie” i o tym, że „czwartemu nie być”. Lenin – o „Światowej Republice Rad” jako globalnym i totalitarnym, pozbawionym alternatywy tworze państwowym. Akademik Dmitrij Lichaczow starał się „uczłowieczyć” te troglodyckie hasła i „ukulturalnić” bandycki wizerunek Rosji: „Rosja powinna być krajem imperializmu. Imperializmu kultury” (http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:http://old.niss.gov.ua/book/panorama/lanov.htm). Do propagowania idei imperialnej przyłączył się także „współczesny Tołstoj” – Aleksandr Sołżenicyn. Komentując stanowiska D. Lichaczowa i A. Sołżenicyna, ukraiński akademik Iwan Dziuba (2001) ironicznie odpowiadał: „…na kulturę chcą nałożyć funkcję broni masowego rażenia, wymianę kulturalną przekształcić w ekspansję kulturalną (widzicie, imperializm drednotów – to brzydkie, a „imperializm kulturalny” – to nie tyle szlachetne, ile po prostu „święte”!)”1. Niestety, ironia Dziuby po upływie dwunastu lat stała się już nie ironią, lecz prawdziwym proroctwem. Z powodu dwulicowej polityki warunkowych ukraińskich „państwowców” koncepcja Dziuby kultury ukraińskiej jako całości (1991) wciąż nie została zrealizowana i nawet nie została przyjęta jako dokument o znaczeniu państwowym. Błękitne niebo naszej kultury, nawet w niepodległej Ukrainie, jest podziurawione czarnymi śladami imperialistycznego kulturogradopadu. „Bratnia” Moskwa przez ostatnie ćwierć wieku wysypała na głowy Ukraińców dziesiątki miliardów egzemplarzy książek i broszur, gazet i czasopism, biliony ludzkogodzin radiowej i telewizyjnej emisji. Po to, aby z tych głów nie uleciał ów „russkij mir”, który Lenin i Stalin wtłukiwali w te głowy „czerwonym terrorem”, represjami i hołodomorami.
________________
1Dziuba I. Z krynicy lat: w 3 t. – Kijów: Wydawniczy Dom „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, 2006. – T. 2. – S. 898).
Celem systematycznego imperialistycznego kulturobstrzału jest zachowanie dla kultury ukraińskiej statusu i pozycji kultury marginalnej, „łatanej”, „podziurawionej”, niedopuszczenie do tego, by polityczna, językowa, informacyjna i ogólna kultura Ukraińców rozwijała się samodzielnie. 8 grudnia 2016 r., kiedy w Radzie Najwyższej Ukrainy poddano pod głosowanie projekt ustawy o ograniczeniu dostępu na ukraiński rynek książkowy książek i broszur z Rosji, jedna „ludowa bohaterka” wezwała byłych regionałów do poparcia tego projektu, bo, jak mówiła, Ukraina nadal będzie drukować u siebie książki w języku rosyjskim (trzeba to rozumieć tak, „w nieograniczonej ilości”). „Ludowa bohaterka” najwyraźniej nie zrozumiała, że swoją repliką pozwoliła samolotom „kulturalnego imperializmu” dalej bezprzeszkodnie okupować wszystkie lotniska na Ukrainie i wszystkie głowy Ukraińców, a ponadto uznała kulturę ukraińską za marginalną, kolonialną kulturę na terenach moskiewskiej „imperii kultury”. Iwan Dziuba proponuje alternatywę wobec takiej polityki: „Nie kultura marginalna, lecz uniwersalna — oto nasze hasło”. Czy trzeba komukolwiek tłumaczyć, że uniwersalna kultura jako samowystarczalna nie może zależeć od imperialistycznej? Jednak aby nie zależeć od kultury dawnej metropolii, wyzwolona, lecz wciąż zagrożona kultura narodowa musi nieustannie demonstrować jakieś bardzo istotne przełomy i postęp w swoim rozwoju. W pełnej redakcji tego przeglądu na s. 61 ja (wyjątkowo „niepatriotycznie”) podaję tabelę 19 „Wydania książek i broszur na Ukrainie w 2000, 2008, 2011 i 2015 r. w porównaniu z Federacją Rosyjską według niektórych działów tematycznych”. Okazuje się, że we wszystkich 104 wskaźnikach wydawania książek, uwzględnionych w tabeli 19, w wymienionych latach Ukraina pozostawała w tyle za Rosją w przedziale od 3,8 do 59,1 raza. Najgorsze 26 wskaźników rozłożyło się według lat następująco: 2000 r. — 18, 2008 — 4, 2011 — 1, 2015 — 3. Jak widać z tabeli 19, z 26 najgorszych wskaźników 22 przypadły na okres, gdy premierem lub prezydentem był Wiktor Juszczenko. Jeśli chodzi o 2015 r., aktualne okazały się problemy łącznego nakładu literatury rolniczej (według tego wskaźnika maksymalne opóźnienie wobec Rosji wynosi 23,8 raza) oraz liczby tytułów (5,1 raza) i łącznego nakładu (13,4 raza) literatury z zakresu oświaty i pedagogiki. Zauważono, że: łączny nakład naszych wydawnictw encyklopedycznych w 2008 r. był mniejszy od rosyjskiego 55 razy; łączny nakład wydawnictw beletrystycznych w 2000 r. na Ukrainie pozostawał w tyle za rosyjskim o 59,1 raza; tymczasem Ukraina miała 46,1 raza mniej literatury dziecięcej, 44,1 raza mniej wydawnictw artystycznych, 36,1 raza mniej literatury z filozofii, psychologii, socjologii, 19,6 raza mniej wydawnictw z zakresu ochrony zdrowia i medycyny… Oceniając władców, nie zbędne jest pamiętać biblijną prawdę: „Po owocach ich poznacie ich”.
Ciąg dalszy na str. 6
Traducción automática
Polityka językowa należy do najbardziej uniwersalnych polityk, ponieważ obejmuje wszystkie sfery życia społecznego, a jej podmiotami i przedmiotami jest niemal największa część aktywnych i biernych członków społeczeństwa. Jakieś dziesięć dni temu rozpowszechniłem na Facebooku taki, w istocie, apel: “JĘZYK — NASZA BROŃ I BEZPIECZEŃSTWO Dziś zwracam się nie tylko do wszystkich gałęzi władzy świeckiej (do Prezydenta Ukrainy, Premiera Ukrainy, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, do ministra edukacji i nauki Ukrainy, do kierowników administracji i rad wszystkich szczebli, do dziennikarzy i menedżerów mediów jako “czwartej władzy”), do Narodowej Akademii Nauk, Akademii Nauk Pedagogicznych, Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, do uniwersytetów, akademii i instytutów, do hierarchów i kleru wspólnot religijnych, ale przede wszystkim do ludności Wskaźniki według poszczególnych regionów Okres 2011—2014 (4 lata): Suma rocznych nakładów, tys. egz. 1231495,4 (100 %) 104356,1 (8,5 %) 1112718,8 (90,4 %) 6253,4 (100 %) 256,2 (4,1 %) 5691,7 (91 %) 9115,7 (100 %) 1551 (17 %) 6348,6 (70 %) 119 (100 %) 17,5 (14,7 %) 88,8 (74,6 %) 852,9 (100 %) 26,5 (3,1 %) 772,6 (90,6 %) 1407,3 (100 %) 617,6 (43,9 %) 782,5 (55,6 %) 335,9 (100 %) 33,9 (10,1 %) 242,9 (72,3 %) 472,1 (100 %) 33,9 (7,2 %) 424,6 (89,9 %) 762,5 (100 %) 54,3 (7,1 %) 497,1 (65,2 %) 243,5 (100 %) 60,9 (25 %) 149,1 (61,2 %) 425,5 (100 %) 234,2 (55 %) 150 (35,3 %) 143,8 (100 %) 42 (29,2 %) 42 (29,2 18630,6 (100 %) 9479,9 (50,9 %) 8563,6 (46 %) 1174008,1 (100 %) 80212,3 (6,8 %) % 1081740,5 (92,1 %) dziewięciu regionów Ukrainy — Krymu (włącznie z Sewastopolem), obwodów donieckiego, ługańskiego, odeskiego, charkowskiego, zaporoskiego, dniepropetrowskiego, chersońskiego oraz mikołajowskiego. Wiem, że zarówno wymienione regiony, jak i cała Ukraina są zainteresowane jak najszybszym zakończeniem wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz powrotem Krymu i Sewastopola w skład Ukrainy. Ale przecież nie za cenę narodowej i państwowej katastrofy oraz naruszenia integralności terytorialnej naszego kraju! Wy tak samo wiecie, że prezydent państwa-agresora realizuje swoje imperialistyczne plany pod hasłem “ochrony rosyjskojęzycznej ludności”. Spójrzcie do “Rocznika Statystycznego Ukrainy” za lata 2007 i 2015: ludność i administracja których regionów Ukrainy w roku szkolnym 1995/96 dały największy odsetek uczniów dziennych placówek ogólnokształcących z rosyjskim językiem nauczania: Krym — 99,5 %, obwód doniecki — 94 %, 156990,9 (100 %) 18240,3 (11,6 %) 136325 (86,8 %) ługański — 91 %, zaporoski — 69 %, odeski — 66 %, charkowski — 63 %, dniepropetrowski — 54 %, mikołajowski — 44 %, chersoński — 40 %. I co mamy po dwóch dekadach?! Krym został już zaanektowany, a na Donbasie płonie wojna i giną ludzie. A czy ludność tych regionów wyciągnęła jakieś wnioski? Znowu — o statystyce: według danych na początek roku szkolnego 2015/16, liderami rusyfikacji edukacji ogólnej Ukrainy pozostają te same regiony: obwód doniecki — 42 %, ługański — 35 %, odeski — 29 %, charkowski — 27 %, zaporoski — 25 %, dniepropetrowski — 19 %, chersoński — 16 %; w tej grupie regionów najmniejsze sukcesy putinizmu są na Mikołajowszczyźnie (8 %). Putin nie będzie miał co robić na Ukrainie ze swoimi czołgami, rakietami i, nie daj Boże, samolotami, jeśli cała Ukraina stanie się ukraińska. Spójrzcie: w Rosji — ani jednego uniwersytetu i ani jednej państwowej szkoły ogólnokształcącej, gdzie nauczanie prowadzone byłoby w języku ukraińskim, choć mieszkają tam miliony Ukraińców, z których daleko nie wszyscy zrezygnowali z języka ojczystego; w rosyjskich uniwersytetach i akademiach nie ma ani jednej katedry języka i/lub literatury ukraińskiej, a w ukraińskich uczelniach wyższych do dziś klepią kadry nauczycieli języka rosyjskiego. Uderzającą niezgodność realnej polityki językowej z własnymi interesami narodowymi Ukraina demonstruje także w sferach wydawnictw książkowych, prasy periodycznej, telewizji, radiofonii, internetu, w strukturach siłowych, biznesie, handlu, w lokalach rozrywkowych, turystyce, w transporcie… (listę można kontynuować). Takiej asymetrii w stosunkach międzynarodowych nie zna żadne państwo europejskie, z wyjątkiem Ukrainy i Białorusi. Ale przecież tak łatwo wyjaśnić swojemu dziecku (lub dzieciom), dlaczego wy, rosyjskojęzyczni rodzice, uważacie, że jemu (lub im) lepiej będzie jak najszybciej opanować i realnie zacząć mówić w języku ukraińskim! Nie formalne, a prawdziwe utożsamienie się z Ukrainą, Narodem Ukraińskim (termin Konstytucji Ukrainy. — D. P.) pomoże nam wszystkim, niezależnie od narodowości, uświadomić sobie swoją tożsamość jako przynależność do społeczeństwa ukraińskiego i wzmocni naszą wiarę w możliwość normalnego i cywilizowanego rozwoju kraju i państwa. Jeden język zjednoczy kraj; dwa języki będą darły go na strzępy. Zważcie: kiedy na Ukrainie zapanuje ukraiński, Putin nie będzie miał kogo “bronić”. Język — to nasz kod duchowy, nasza pokojowa broń, nasza strategia i nasze bezpieczeństwo! Pokochać język ukraiński, Ukraińcy etniczni i nieetniczni, młodzi i starsi, lewicowi, prawicowi i umiarkowani, liberałowie i patrioci (w cudzysłowie), prawosławni, katolicy i protestanci, muzułmanie i przedstawiciele innych religii, urodzeni na Ukrainie i ci, którzy mieszkają w niej od niedawna! Wojna języków może przynieść na Ukrainę tylko nieład i cierpienie. Domagajmy się anulowania Kon- Tabela 4 Wydawanie czasopism w niektórych regionach Ukrainy w językach narodów świata 2015: Roczny nakład, tys. egz. Ukraina Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 165606,9 (100 %) 23827,9 (14,4 %) 138918,9 (83,9 %) Obwód dniepropetrowski Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 503,4 (100 %) 27,9 (5,5 %) 443,2 (88 %) Obwód doniecki Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 46,9 (100 %) 0 (0 %) 42,8 (91,3) Obwód żytomierski Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 25,3 (100 %) 4,1 (16,2 %) 16 (63,2) Obwód zaporoski Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 105,8 (100 %) 3 (2,8 %) 91,7(86,7 %) Obwód kijowski Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 344 (100 %) 98 (28,5 %) 240,9 (70 %) Obwód ługański Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 30,9 (100 %) 2,4 (7,8 %) 27,4 (88,7 %) Obwód mikołajowski Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 79 (100 %) 11,4 (14,4 %) 64,5 (81,1 %) Obwód odeski Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 145,8 (100 %) 11,2 (7,7 %) 63,8 (43,8 %) Obwód połtawski Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 43,2 (100 %) 4,4 (10,2 %) 27,5 (63,7 %) Obwód rówieński Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 112 (100 %) 60,7 (54,2 %) 35,5 (31,7 %) Obwód sumski Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 40,4 (100 %) 6 (14,9 %) 10,9 (27,2 %) Obwód charkowski Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros. 2829,3 (100 %) 1665,5 (58,9 %) 1057,1 (37,4 %) m. Kijów Razem W języku ukraińskim W jęz. ros.; w jęz. ukr. i ros.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
rów i kandydatów nauk, profesorów i docentów, pomimo setek działających wydawnictw, — wszyscy oni nie uważają za stosowne zainteresować się: a ile i jakiej literatury wydaje się na Ukrainie? Dla mnie jest oczywiste, że odpowiedzi na te pytania bezpośrednio wpływałyby także na plany i strategie (w szczególności wydawnicze) wszystkich wspomnianych podmiotów tworzenia i konsumpcji produktów książkowych. Taka obojętność dziwi już choćby dlatego, że cena realizacji jednego egzemplarza „Druku Ukrainy” w Książnicy Ukrainy wynosi dzisiaj w przybliżeniu jedno euro. Tymczasem faktycznie liczbę osób, które zwracają się do Książnicy Ukrainy po ten zbiór statystyczny, można policzyć na palcach jednej ręki… To po prostu haniebne! I dlaczego miałbym nie przypuszczać, że może wielu z tych struktur i ludzi po prostu brakuje owych strategii oraz kultury informacyjnej, a strukturom — jeszcze do tego odpowiedzialności za nałożoną na nie funkcję? Za współczesne pokolenie naszych problemów nikt nie będzie rozwiązywać: ani Szewczenko, ani Franko, ani Rylski, ani Małaniuk, — musimy rozwiązać je sami. Dmytro PYŁYPCZUK 18.12.2016, m. Kijów
Traducción automática
Ciąg dalszy. Początek na str. 4, 5. Podsumowując stan druku na Ukrainie, trzeba wyciągnąć wniosek o jego, delikatnie mówiąc, systemowym kryzysie. Czy wielu jest chętnych, by równie systemowo go przezwyciężyć? Pośrednio na to pytanie odpowiadają, po pierwsze, przytoczone wyżej fakty, a po drugie, niewspomniany jeszcze przeze mnie problem wydawnictw seryjnych. Dla Ukrainy ostatniego ćwierćwiecza to skrajnie zaniedbane pole. Powiedzmy, heroiczne wysiłki poszczególnych wydawców (takich jak Iwan Małkowycz, seria „Ukraińska antologia poetycka”) nie mogą nadrobić braku nowo przygotowanej wielkiej serii „Biblioteka poety”. A czy mamy solidnie wydaną i przemyślaną na poziomie kanonu edukacyjnego Bibliotekę literatury światowej? Albo czy można dziś uznać, że wydawnictwo „Naukowa dumka” zakończyło wydawanie Biblioteki literatury ukraińskiej, jeśli w tej serii wiele rzeczy trzeba już przerabiać, a jeszcze nie wydano ani Tychyny, Rylskiego, Stelmaha, obu Tiutiunnyków (bo przecież ich nazwiska mimowolnie przypominały o jeszcze jednym Tiutiunnyku — generale-chorążym Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej), Stusa, Pawłyczki, Kostenki, Dracza, Winhranowskiego i wielu innych autorów, którzy żyli za czerwonego imperium lub pojawili się już w niepodległej Ukrainie, ani proskrybowanego Antonycza, ani żadnego z wybitnych ukraińskich poetów i prozaików ukraińskiej diaspory; co więcej, nie wydano w niej nawet Szewczenki, a z trzech zaplanowanych tomów Franki wyszedł tylko tom pierwszy? Albo kogo zadowala obecnie objętością i kompletnością seria „Ukraińska twórczość ludowa”? Przecież u nas same tylko pieśni ludowe to dziesiątki i dziesiątki tomów! A paremie to jeszcze dziesięć czy dwadzieścia tomów! A o bajkach i legendach nie ma co wspominać! Zaniedbano (czyli wstrzymano) serie wydawnicze „Zabytki języka ukraińskiego”, „Zabytki myśli estetycznej”, „Życie sławnych”, „Perły liryki światowej”, nie ukończono wielotomowych wydań encyklopedycznych „Ukraińska encyklopedia literacka”, „Sztuka Ukrainy”, „Ukraińska encyklopedia muzyczna”, „Historia sztuki ukraińskiej”, „Historia muzyki ukraińskiej” i in. Nawet nie rozpoczęto poważnych ukraińskich serii „Biblioteka historyczna”, „Zabytki historiografii światowej”, „Zabytki historiografii ukraińskiej”, „Archiwum historyczne”, „Wspomnienia ukraińskie”, „Wspomnienia zagraniczne”, „Kraje świata”, „Miasta świata”, „Myśl filozoficzna”, „Seria kulturologiczna”, „Historia kultury ukraińskiej”, „Muzyka ukraińska”, „Teatr ukraiński”, „Ukraińska sztuka plastyczna”, „Zabytki architektury ukraińskiej”, „Światowe dziedzictwo kulturowe”, „Arcydzieła sztuki światowej”, „Biblioteka fantastyki światowej”, „Arcydzieła dramaturgii światowej”, „Arcydzieła poezji światowej” itp.; brak systematycznej pracy nad stworzeniem serii dużych i średnich dwujęzycznych słowników przekładowych i terminologicznych, która powinna objąć dziesiątki języków świata… Słowem, myśl wydawnicza, a częściowo i naukowa na Ukrainie znajduje się jeszcze jakby w stanie jakiejś kolonialnej letargu czy anabiozy i nie ma widocznych i konsekwentnych prób wyprowadzenia jej z tego stanu. I jeszcze o jednym chciałem powiedzieć przy okazji: o braku kulturologicznego i czysto pragmatycznego zainteresowania u kulturologów, filologów, historyków, filozofów, tłumaczy, polityków i politologów, menedżerów wydawnictw i bibliotek (w szczególności księgozbiorów z głośnymi określeniami „narodowa”, „naukowa”, „uniwersytecka”), organizatorów nauki, rektorów, profesorów i wykładowców wyższych uczelni taką publikacją, jak rocznik statystyczny „Druk Ukrainy”, który wydaje Izba Książki Ukrainy (za rok statystyczny 2015 ma on ISBN 978-966-78-14-6). Przytoczę dane o nakładzie tego wydania w XXI wieku: w latach 2003—2007 — 100 egzemplarzy, w 2008 — 80, w 2009—2011 — 50, w 2012 — 40, w 2013—2015 — 30; za lata 2001—2002 nakładu nie podano. Zatem, mimo mnóstwa bibliotek szczebla narodowego, regionalnego i mimo setek bibliotek wyższych uczelni III—IV poziomu akredytacji (a na początek roku akademickiego 2015/16 Ukraina miała 288 takich uczelni), mimo tysięcy wydziałów i katedr w tych uczelniach, mimo dziesiątek tysięcy akademików, doktorów. Nieoczekiwana i nieprzyjemna okazja — ekshumacja prochów wybitnego poety O. Olesia w Pradze prawdziwie wstrząsnęła ukraińską opinią publiczną i ostro postawiła w porządku dziennym ideę, która wcześniej od czasu do czasu pojawiała się w przestrzeni informacyjnej — stworzenie Narodowego Panteonu wybitnych Ukraińców, którzy zrządzeniem losu znaleźli spoczynek poza Ukrainą. Chce się mieć nadzieję, że wreszcie realizacja tak szlachetnej idei przejdzie na płaszczyznę praktyczną. Jednocześnie chcemy zwrócić uwagę na inny możliwy aspekt rozwiązania tej kwestii. Mówimy o celowości czy wręcz konieczności przeniesienia prochów naszych znanych działaczy na ich ojczyznę, w ich rodzinne strony, z reguły upoetyzowane w ich własnych utworach. W takich przypadkach, oprócz spełnienia ostatnich życzeń tych ludzi, by być pochowanymi w rodzinnej ziemi, pozytywnie rozwiązywałby się w tych miejscowościach także szeroki krąg innych zadań odrodzenia narodowego, w szczególności społeczno-ekonomicznych, humanitarnych, bytowych. Ponad 20-letnie doświadczenie czczenia poety Todosia Osmaczki w jego rodzinnej wsi dobrze potwierdza nasze rozważania. Tym podyktowany jest również nasz list-petycja, który tutaj przedstawiamy. List-petycja w sprawie przeniesienia prochów ukraińskiego pisarza Todosia Osmaczki ze Stanów Zjednoczonych na Ukrainę. W maju 2020 roku przypada 125. rocznica urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza Todosia Stepanowycza Osmaczki, który urodził się we wsi Kucziwka w rejonie śmiałowskim obwodu czerkaskiego, a okrutny los życiowy poprowadził go w dalekie światy: zakończył on swoją drogę życiową i został pochowany w Stanach Zjednoczonych Ameryki (cmentarz św. Andrzeja w South Bound Brook, stan New Jersey). Unikalna twórczość Todosia Osmaczki, którą w latach niepodległości państwowej zwrócono Ukrainie, jest badana w szkołach i na uczelniach, a jedną z jej istotnych cech jest wyjątkowa „romantyczna tęsknota za umiejscowieniem” (J. Ławrynenko), czyli głębokie, archetypowe zakorzenienie w najbliższych poecie miejscach: absolutna większość jego utworów napisana jest w koordynatach Czerkaszczyzny, Śmiałowszczyzny, Kucziwki, które jednak artysta pojmował jako organiczną część Ukrainy. W wielu utworach T. Osmaczki rozsypane są nazwy toponimów wokół jego rodzinnej Kucziwki: A w Budzie, w Rochmystriwce, w Sandżariwce, a jeszcze w Makijiwce i w Taszłyku, i w cichej Spole, i na Syhnajiwce, Narodowy Panteon
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
i za Cwitkową do Wiazywki, i nad skalistym Tiasmynem, w Ternówce, jak na osikowym starym pniu, w wilgotnej, wiosennej, uroczystej ciszy świeciło się z cerkwi pośród nocy… To strofa z poematu T. Osmaczki „Poeta”. A w czasach powojennych, będąc już poza Ukrainą, artysta napisał w jednym z wierszy: …w Bawarii stałem się jak ostry kłos albo jak strzała spuszczona z chmury, z pragnieniem-tęsknotą usłyszeć głos z dalekiej czerkaskiej wsi… Już ponad 20 lat, począwszy od 100-lecia urodzin T. Osmaczki, jego rodzinna Kuciwka w majowe dni staje się epicentrum licznie odwiedzanych uroczystości upamiętniających dla całej ziemi smiliańskiej, Czerkaszczyzny, Ukrainy. W rodzinnej wsi poety ustanowiono tablicę pamiątkową jego imienia, w miejscu dawnej siedziby Osmaczków ustawiono pamiątkowy znak, odrodzono wspaniałą, wielokrotnie wspominaną przez poetę cerkiew (Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego), jest ulica imienia poety, izba muzealna, która przed jubileuszem poety zostanie przekształcona w wielkie muzeum, dla którego we wsi wydzielono historyczny budynek ziemstwa, znany i widziany przez T. Osmaczkę. Na Czerkaskim Uniwersytecie Narodowym przeprowadzono dwie naukowe konferencje o zasięgu ogólnoukraińskim poświęcone twórczości T. Osmaczki; w 2012 roku obwodowa organizacja pisarzy i dobroczyńcy ustanowili i corocznie przyznają Ogólnoukraińską Nagrodę Literacką im. T. Osmaczki (laureatami zostali znani ukraińscy pisarze M. Doczynec, W. Trubaj, W. Horbatiuk, O. Riznykiw), od dłuższego czasu działa fundacja charytatywna „Todosz Osmaczka”, co roku na Czerkaszczyźnie wydawane są utwory T. Osmaczki lub książki-studia o nim… Zbliżający się jubileusz Osmaczki oraz ustalona tradycja uczczenia postaci i twórczości artysty w jego rodzinnej wsi skłaniają do tego, by w ustalonym trybie w imieniu członków rodziny Todosza Osmaczki, przede wszystkim jego syna, Ihora Todosijowycza Osmaczki, wnuków Ołeksandra Ihorowycza Osmaczki, Jewhena Ihorowycza Osmaczki, innych krewnych, wspólnoty wsi Kuciwka, fundacji charytatywnej „Todosz Osmaczka” oraz Czerkaskiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spilki Pisarzy Ukrainy wystąpić z wnioskiem do Gabinetu Ministrów Ukrainy o przeniesienie prochów T. S. Osmaczki ze Stanów Zjednoczonych na Ukrainę (do Kuciwki). Smiliańska rejonowa i czerkaska obwodowa władza popierają ten wniosek i są gotowe pomóc w jego rozwiązaniu. W swoim czasie dobry znajomy Todosza Osmaczki, wybitny ukraiński poeta Jewhen Małaniuk, w wierszu „Pamięci T. Osmaczki” pisał:
Nie, nie zamknie glina obcej ziemi
Twej trumny, twego prochu strzelniczego,
Bo prawnuki, które znów będą synami,
Przeniosą cię w ciszę spoczynku.
Zasadzą dąb. A by połączyć się z ziemią,
Rozścielą macierzankę jak pachnący kobierzec.
Poniżej Dniepr będzie toczył swój błękit,
A w Kijowie będą szumieć kasztany.
Aby spełnił się ten swoisty testament-proroctwo, wzywamy wszystkich, którzy mogą pomóc w załatwieniu sprawy przeniesienia prochów T. Osmaczki do jego rodzinnej wsi, by to uczynili. Zwracamy się do ukraińskiej wspólnoty w USA, do instytucji państwowych i organizacji społecznych, do osób prywatnych… Idea powrotu prochów wybitnych Ukraińców na ziemię ojczystą od dawna krąży nad Ukrainą. Niech ta patriotyczna, dobra sprawa rozpocznie się od Todosza Osmaczki…
Z szczerym szacunkiem, nadzieją i wdzięcznością
Wołodymyr POLISZCZUK, doktor filologii, profesor, przewodniczący Rady Koordynacyjnej Twórczych Związków Czerkaszczyzny, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy; Wołodymyr TKACZENKO, pisarz, przewodniczący CzOO Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Iwan FIZER, przewodniczący CzOO Narodowego Związku Artystów Ukrainy, zasłużony artysta Ukrainy; Walentyna KOWALENKO, pisarka, działaczka społeczna, deputowana Czerkaskiej Rady Obwodowej; Leonid TROFYMENKO, kierownik artystyczny i główny dyrygent Czerkaskiego Akademickiego Zasłużonego Ukraińskiego Chóru Ludowego, zasłużony działacz sztuk Ukrainy; Olga MARTYNOWA, przewodnicząca CzOO Narodowego Związku Ludowych Mistrzów Ukrainy, zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy; Wołodymyr OSYPOW, dyrektor Czerkaskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzycznego i Dramatycznego im. T. H. Szewczenki, zasłużony działacz sztuk Ukrainy; Wasyl ZACHARCZENKO, pisarz, laureat Nagrody im. Szewczenki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Mychajło SŁABOSZPYCKYJ, pisarz, laureat Nagrody im. Szewczenki, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów; Mykoła BABAK, narodowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki; Hryhorij DIChTIARENKO, pisarz, deputowany ludowy Ukrainy II kadencji; Oleksandra TELIŻENKO, zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy, członkini Komitetu ds. przyznawania Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; Iwan BONDAR, narodowy artysta Ukrainy; Wasyl PAKHARENKO, doktor filologii, profesor, pisarz; Wasyl TRUBAJ, pisarz, laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Todosia Osmaczki; Wasyl HORBATIUK, pisarz, laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Todosia Osmaczki; Oleksa RIZNYKIW, obrońca praw człowieka, pisarz, laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Todosia Osmaczki
Traducción automática
— Panie Mykoło, uwaga Ukraińców jest obecnie skupiona na Awdijiwce. Tam sprawdzana jest wytrzymałość nie tylko naszych Sił Zbrojnych, ale i ukraińskiej państwowości. — Putinowscy terroryści, próbując wybić naszych żołnierzy ze strefy przemysłowej Awdijiwki, stosują wszystkie rodzaje uzbrojenia, włącznie z tymi, które są zakazane przez porozumienia mińskie, a jest to artyleria 122 i 152 mm, wyrzutnie rakietowe „Grad” itd. Pachołki kremlowskiego reżimu wykonują rozkaz-zlecenie Putina, tworząc kolejny precedens dla oskarżenia Ukrainy o zerwanie już dawno umownego zawieszenia broni. Nieudolnemu imperatorowi Putinowi, mimo wszystko, potrzebne są fakty dla politycznego rozproszonego zanieczyszczenia Ukrainy na arenie międzynarodowej. A jeśli ich nie ma, to putinowscy technolodzy je tworzą. Jeśli rozpatrywać zaostrzenie w rejonie strefy przemysłowej Awdijiwki czysto z wojskowego punktu widzenia, to od razu wiadomo, kto prowadzi działania ofensywne, a kto się broni. Widać to nawet po stratach w sile żywej, które ponoszą putinowsko-terrorystyczne pododdziały. Według różnych źródeł, kilkudziesięciu bojowników znalazło swoje ostatnie schronienie w kostnicach pseudoorganizacji DRL. Niestety, są niepowetowane straty także wśród ukraińskich obrońców. Jednak dla Kremla nadzwyczaj ważnym pozostaje jeszcze jedno zadanie — stworzyć w rejonie działań wojennych sytuację na kształt syryjskiej, czyli katastrofę humanitarną. W tym celu putinowcy są gotowi poświęcać życia nie tylko własnych kadrowych wojskowych i najemników, ale przede wszystkim miejscowych mieszkańców. Prowadzą regularny ostrzał moździerzowy i artyleryjski miejscowości w strefie konfrontacji. Tak, w wyniku celowych ostrzałów został pozbawiony prądu Awdijiwski Zakład Koksochemiczny, który „dawał” miastu ciepło, elektryczność i wodę. W związku z wprowadzeniem w mieście stanu wyjątkowego Państwowa Służba ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, ratując ludność, operatywnie przerzuciła do miasta generatory, „kozy” (piece), namioty, kuchnie polowe, produkty i wodę. Krytyczna sytuacja jest łagodzona. Swoją drogą, warto powrócić do kwestii, na którą wielokrotnie zwracałem uwagę — nam dzisiaj skrajnie potrzebne są wojska infrastrukturalne, zdolne potężnie i adekwatnie, w krótkich odcinkach czasu rozwiązywać problemy analogiczne do tych, które powstały w Awdijiwce. W tej sytuacji nadzwyczaj produktywna jest konsolidacja władzy i społeczeństwa w celu organizacji skutecznego oporu wobec wroga na wszystkich możliwych kierunkach. Prezydent Ukrainy aktywnie współdziałał z kierownikami resortów siłowych, trzymał pod stałą kontrolą ostrą sytuację w strefie przemysłowej Awdijiwki. Ta kwestia została wniesiona pod obrady Rady Bezpieczeństwa ONZ. Świat w systemie online zobaczył cały cynizm kremlowskiej polityki. Ważne, aby liderzy polityczni i partyjni, organizacje społeczne i ruchy nie milczeli — właśnie w takich momentach przejawia się zrozumienie różnic między wewnątrzpaństwową polityczno-personalną walką o realizację nakreślonych programów i celów a jednością w walce przeciwko wrogowi, który grozi sięgnięciem po nowe terytoria naszego państwa, próbuje zlikwidować niepodległość Ukrainy. Państwowa mądrość, polityczna dojrzałość oraz postawa obywatelska polityków, urzędników, biznesmenów, działaczy społecznych i obywateli Ukrainy przejawia się dzisiaj w całej pełni. Zatem blokowanie kolei w rejonie prowadzenia ATO, udział w tych działaniach pewnych radykalnych figur politycznych (które powinny rozwiązywać takie problemy przede wszystkim drogą ustawodawczą), histeryczna fala w niektórych mediach na motyw surkowsko-putinowskich „jęków”, wystąpienia poszczególnych polityków z oświadczeniami dalekimi od pro-ukraińskiej treści świadczą obecnie o braku państwowego zrozumienia swojej roli i miejsca, a czasem o świadomym laniu wody na młyn Putina. Nie zapominajmy dzisiaj o donieczanach i ługańczykach, którzy byli zmuszeni opuścić swoje domy i przenieść się z rejonów okupowanych przez rosyjskich terrorystów do innych obwodów Ukrainy. Nie nazywajmy ich „przesiedleńcami”, bo oni są realnymi UCHODŹCAMI i takie określenie ich statusu muszą rozumieć wszyscy, od organów władzy po środki informacji. Bo na całym świecie tacy ludzie to UCHODŹCY, a my wstydliwie nazywamy swoich „tymczasowymi przesiedleńcami”. Ci ludzie potrzebują opieki nie tylko ze strony państwa, ale i całego świata! — Panie Mykoło, dlaczego wielu ludzi małego biznesu wcale nie cieszy podwyższenie płacy minimalnej? — Dlatego, że podwyższenie płacy minimalnej odbyło się bez wystarczającego przygotowania i analizy, i to teraz zabija mały i średni biznes. Zatem kary, które będą wyznaczane za niemożność wypłacania minimalnej pensji, wraz z drakońskimi, nieuzasadnionymi cenami za nośniki energii, kontrolowanymi przez oligarchiczne monopolistyczne przedsiębiorstwa energetyczne, zmuszają przedsiębiorców do masowego zwijania swojej działalności, zamykania miejsc pracy. Dobra inicjatywa — podwyższenie minimalnej pensji — nie uwzględniła istniejącego stanu „przetrwania” przedsiębiorstw, które ledwo wiązały koniec z końcem. To samo dotyczy wielu wydawnictw, redakcji, zespołów twórczych i organizacji. Wiele z nich zakończy swoją działalność. Oto i wychodzi, że władza słyszy tych, których chce słyszeć, bo żyją w „swojej” prawdzie, nie wsłuchując się w opinie ludzi, którzy ostro krytykują „sukcesy” tego aktorstwa! Nowe miejsca pracy to chyba najważniejsze zadanie dla szefów państwa i rządu. Od rozwiązania tego problemu zależy dobrobyt naszych obywateli, stan ekonomiczny kraju i witalny nastrój wszystkich Ukraińców. — „Potrzebne zmiany!”, „Zmiany będą!”, „Zmiany idą!” — te „slogany” używają różne partie i siły polityczne. Co Pan myśli? — Wymienię dwa problemy, które hamują postęp Ukrainy. Pierwszy — to korupcja polityczna, bo najwyżsi urzędnicy państwa, deklarując walkę z korupcją, mianują na kluczowe stanowiska organów ścigania i kontrolnych „potrzebnych” ludzi. Wykorzystując zasoby administracyjne, fałszują wybory i wprowadzają na stanowiska kontrolowaną większość. A ci, odpowiednio, aż do dołu — wszystkich „swoich”. Tak ustanawiają się odpowiednie schematy, sfery wpływu, korupcyjne przepływy. Zatem nie warto wpadać na haczyk technologii narzuconych przez również kontrolowane media i… bić się nawzajem. Należy kontrolować władzę: od góry do dołu. Musi zostać uchwalona ustawa na Ukrainie „O kontroli społecznej”. To, co dzieje się na górze, zawsze niesie większe niebezpieczeństwo dla społeczeństwa, bo produkuje przyczyny, a na dole zbierają żniwo skutków. Musimy nalegać na uchwalenie Kodeksu Wyborczego, który uniemożliwiłby nadużycia i korupcję. Doświadczenie, rozum, intelekt, godność i honor współczesny wyborca jest w stanie ocenić, dajcie mu taką możliwość. Drugi „bolesny punkt” — brak szkoły kadr, która przygotowywałaby i oceniała obecne kadry w organach władzy oraz pielęgnowałaby młodsze pokolenie, doskonaląc funkcje aparatu państwowego. Takie akcenty dałyby rezultat, złamałaby się „sztafeta korupcji”. Władza musi jasno zadeklarować i wykonywać priorytetowe zadania — to wzrost dobrobytu obywatela i tworzenie społecznie chronionego życia. Aby naturalny i państwowy zasób Ukrainy pracował na Ukraińców. — Panie Mykoło, dlaczego nasze społeczeństwo coraz częściej mówi o nowych wyborach…
— Nie zapominajmy, że obecnie Rosja rozgrywa kartę totalnej ofensywy na Ukrainę, ponieważ celem globalnego terroryzmu hybrydowego jest zastraszanie i tworzenie stref wpływów. Putinowcy prowokują różnorodne konflikty, wykorzystują zarówno polityczne waśnie, jak i produkowanie skandali oraz wprowadzanie „prawodawców” do Rady Najwyższej. Poprzez swoich emisariuszy „forsują” kontrowersyjne projekty ustaw, jak, powiedzmy, ustawy o lustracji, o decentralizacji, siejąc wrogość między Ukraińcami i zniekształcając oblicze kraju przed światem. Taka legislacja prowadzi kraj nie do decentralizacji, a do federalizacji. To są właśnie przykłady ostrej ingerencji w politykę wewnętrzną kraju. W konsekwencji — niszczenie naszego ustroju w celu dzielenia i rządzenia choćby na poszczególnych terytoriach. Ta taktyka będzie trwać. Stąd też próby wyznaczenia przedterminowych wyborów. Trzeba przeciwstawić się „putinizacji”. Oto przykład. Przypomnijmy, do jak haniebnego stanu została doprowadzona Ukraińska Armia, którą za Janukowycza kierowali jawni rosyjscy emisariusze. Dzisiaj Siły Zbrojne się odrodziły. Plus zwiększanie potencjału wojskowego, kompleksu wojskowo-przemysłowego. Funkcjonuje instytut wywiadu zagranicznego, Główny Zarząd Wywiadu Ministerstwa Obrony, doskonali się działalność Ministerstwa Obrony. Uzgadniają działania między strażą graniczną, Gwardią Narodową a Siłami Zbrojnymi. Mamy pewne doświadczenie w prowadzeniu walki. Zważywszy na to, dzisiaj Ukraina może przeciwstawić się zewnętrznemu agresorowi. Temu sprzyjały też czynniki międzynarodowe. Świat zrozumiał, kto jest ofiarą, a kto agresorem. Zostało to już uznane przez instytucje międzynarodowe. Ale. Nie uwzględniono postmajdanowych oczekiwań, w szczególności dotyczących śledztwa w sprawie morderstw na Majdanie. Moim zdaniem ustawa o oczyszczeniu władzy doprowadziła do nieuzasadnionego wyjałowienia organów władzy w systemie ochrony porządku prawnego z profesjonalnych kadr. A ci, którzy inicjowali rozprawę z narodem, przebywają obecnie albo za granicą, albo pod kopułą Rady Najwyższej. Powiedzmy, sprawa Kurczenki, według naszych prognoz, miała być jeszcze w sierpniu 2014 roku w sądzie. Ale zaczęła odżywać dopiero za Łucenki. Cały stracony czas był, najwyraźniej, przedmiotem wewnętrznych targów wśród wyższych rangą urzędników. Z tej wielkiej liczby postępowań karnych, które wtedy rozpoczęliśmy (2,5 tys.), jeszcze dzisiaj bardzo niewiele jest w sądach. Inercyjnie prowadzone jest śledztwo w sprawie rozstrzelania „Niebiańskiej Sotni”. Dokończenie na str. 11. Każdy dzień życia naszego społeczeństwa naznaczony jest wydarzeniami, które przyciągają uwagę przeważającej większości obywateli, stają się przedmiotem dyskusji w przestrzeni informacyjnej. Dzisiaj rozmawiamy o tym z przewodniczącym partii politycznej „Patriota”, byłym Pierwszym Zastępcą Prokuratora Generalnego Mykołą Hołomszą. Od lewej do prawej: Dmytro Łomaczuk, Mykoła Hołomsza, Pawło Mowczan, Femij Mustafajew, Heorhij Filipczuk, Kyryło Stecenko
Traducción automática
Dmytro DROZDOWSKI, kandydat nauk filologicznych, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki. Zwraca uwagę nieoczekiwana i niespotykana w ukraińskiej prozie ostatniego czasu filozoficzna podstawa utworu. Pod „filozofią” powieści można rozumieć kilka poziomów. Z jednej strony chodzi o dość nowe przemyślenie człowieka jako zbioru atomów, które wymagają odpowiedniego traktowania. Człowiekowi z natury darowano znacznie więcej, niż może przypuszczać. Po drugie, „Gwiezdny kryształ” to utwór, w którym mamy „powieść w powieści”, a jedna z linii prowadzi czytelnika w odległe czasy Sokratesa, Demokryta, Protagorasa, Pitagorasa, Heraklita… i sofistów. „Im dalej wczytywał się Demokryt w dziwaczny splot cudzych myśli, tym ostrzej zarysowywały się zmarszczki na jego wysokim czole. Coraz więcej nowego, niezwykłego i nieoczekiwanego dowiadywał się, chłonąc wersy sanskrytu. „Wszystkie światy rodzą się i umierają po kolei; nasz również nie jest wyjątkiem. Poprzedzał go inny świat, a nasz, niszczejąc, da zalążki dla nowego świata, i tak trwa tworzenie przez podwójną wieczność przeszłości i przyszłości”. Te poglądy zbiegały się z twierdzeniami Heraklita, że ruch i rozwój odbywają się przez walkę, że wszystko na świecie się zmienia (do tej samej rzeki nie można wejść dwukrotnie), i jego własnymi, Demokryta, poglądami. Współbrzmiała z jego myślami również Heraklitowa koncepcja o budowie świata: „Ten kosmos, jeden i ten sam dla wszystkiego, co istnieje, nie stworzył żaden bóg i żaden człowiek, on zawsze był, jest i będzie wiecznie żywym ogniem, który to zapala się, to gaśnie”. Jednak nie mogły zadowolić Demokryta wyjaśnienia początków zjawisk przyrodniczych, zaproponowane przez wielu filozofów, w szczególności przez jego rodaków” (s. 70). Przedmiot dawnych dyskusji godnych mężów — człowiek i Wszechświat, zasady budowy świata. Nieoczekiwane zniknięcie lotu o umownej nazwie „Czasza Graala” zmusza narratora do podróżowania przez tysiąclecia. Rozwiązanie tajemnicy — tam, w odległym świecie Persów i Etiopów, Hellenów i Hindusów. „Gwiezdny kryształ” czymś przypomina powieści-akcje Dana Browna: taki utwór doskonale nadaje się do ekranizacji. Fabuła rzeczywiście wciąga od pierwszej strony: tajemnicze zniknięcie-porwanie na światowej sławy brytyjskiej aukcji nagle kieruje czytelnika do skarbów Połubotka, a dalej… w antyk. A obok tego — druga kluczowa linia, związana ze współczesnymi (ponadwspółczesnymi) badaniami, nad którymi pracują ukraińscy naukowcy-fizycy. Mykoła Ołeksijowycz Bandura, profesor-dziwak już naszych czasów, wcale nie przeczy odkryciom Demokryta, a wręcz przeciwnie, dziwi się temu, jak znaczny potencjał heurystyczny miały antyczne twierdzenia filozofa: „Mam, w szczególności, na myśli ten fakt, że jego idea niepodzielnych atomów dzisiaj bardziej niż doskonale współgra z ideą kwarków — tych wiecznych i niepodzielnych cząstek, z których składają się protony, neutrony itd. Właśnie Demokryt po raz pierwszy postawił problem czasoprzestrzeni. Niestety, w pełni zrekonstruować postawienie tego problemu w filozofii przyrody słynnego Greka jest bardzo trudno, ponieważ oryginalne utwory nie istnieją. Dzisiaj znane są tylko tendencyjnie dobrane przez przeciwników Demokryta urywki. Do nas dotarło zbyt mało wiarygodnych faktów o życiu sławnego Hellena. Wiadomo na przykład, że Demokryt wyraził hipotezę o nieskończoności i wieczności Wszechświata, o istnieniu niezliczonych światów. Demokryt był ateistą, który z całkowicie materialistycznych pozycji wyjaśniał powstanie wiary w licznych bogów jako wynik niezdolności do wyjaśnienia zjawisk przyrody — zaćmienia słońca, grzmotu, błyskawicy. U niego przyroda wywodzi się sama z siebie, nie angażując do pomocy sił nadprzyrodzonych. Filozof z Abdery jako jeden z pierwszych zaczął opracowywać kwestie stereometrii, zbliżył się do problemu nieskończenie małych wielkości, po raz pierwszy wyraził ideę systematyzacji matematyki…” (s. 98). Oto ta „naukowa” druga linia wydaje się nieco romantyzowana. Przede wszystkim dlatego, że do przeprowadzenia takich badań potrzebne są najnowsze laboratoria. Przy żałosnym finansowaniu ukraińskiej nauki takie eksperymenty wydają się rzeczywiście fantastyką. Choć rozważania ukraińskiego profesora-fizyka z biegiem czasu powieściowego przechodzą od płaszczyzny „naukowej” do płaszczyzny „humanistycznej”. Taki zwrot ku „humanizacji nauki” wydaje się całkowicie uzasadniony. Nie raz zdarzało mi się rozmawiać ze wspaniałymi specjalistami w dziedzinie medycyny, nadprzewodników lub nanotechnologii, którzy jednocześnie doskonale znali się na dziełach literatury i sztuk pięknych. Bohaterowie powieści Olega K. Romanczuka są właśnie tacy: znają się na historii, a naukę postrzegają jako mechanizm uchylania drzwi do tego, co często opisuje się w koordynatach metafizycznych lub religijno-mistycznych. Opisuje się, bo człowiek póki co nie wynalazł adekwatnych narzędzi do analizy takich zjawisk. „Ale nie zapominajcie, Serhiju, — delikatnie zatrzymał mnie Bandura, — że homo sapiens robi dopiero pierwsze kroki w wielkim poznaniu i przy tym za każdym razem przekonuje się o tym, że wszystko wokół, żywe i nieożywione, to te kamienie węgielne, które tworzą powszechną harmonię życia, podporządkowują się Jedynemu Prawu Natury. Tylko my nie wiemy, jak działa to Prawo.”
— Dzisiaj wiadomo dokładnie, że w żywej przyrodzie istnieje pewien uniwersalny program — kod genetyczny — wtrącił Tkaczuk. — We wszystkich organizmach, od najprostszej pleśni po człowieka, przez miliardy lat używany jest jeden alfabet, jeden program rozwoju organizmu, zapisany w chromosomach. A dlaczego by nie przyjąć, że jakiś program istnieje także w przyrodzie nieożywionej? Powiedzmy, w krysztale. Być może rzeczywiście informacja nigdzie nie znika i jest zdolna dowolnie długo przechowywać się w swoistych przechowalniach na mikropoziomach kryształu. Według współczesnych wyobrażeń życie może istnieć dzięki pobieraniu z otaczającego środowiska energii, materii i informacji. Jeśli chodzi o nią, to, jak się okazało, może ona gromadzić się, przechowywać i realizować w określonych warunkach” (s. 99). „Gwiezdny kryształ” — to powieść o istocie człowieka, o granicach ludzkiego rozumu, jego materialistycznej i niematerialistycznej podstawie. Czym jest „rozum” — wynikiem interakcji przypadkowych atomów czy wyższą zadanością, która przemawia przez ludzkie ciało, będące jednocześnie samym w sobie atomowym połączeniem? Co oznaczają zagadki przyrody w rodzaju kryształów z punktu widzenia nauki? Dlaczego w dawnych czasach ludzie potrafili przeprowadzać skomplikowane operacje i leczyć z nadzwyczaj trudnych chorób nawet bez wysokoprofesjonalnego sprzętu? Co jest potrzebne, aby poznać świat? Co oznacza stwierdzenie Protagorasa „człowiek jest miarą wszystkich rzeczy”? Biorąc pod uwagę te pytania, nie ma wątpliwości, że „Gwiezdny kryształ” to powieść filozoficzna, w której w duchu fantastyki naukowej nakreślono możliwości dalszego rozwoju nauki o człowieku i świecie. Autor gruntownie przestudiował najnowsze badania z zakresu astrofizyki, takie jak teoria rzeczywistości superstrunowej, a także sztucznej inteligencji (SI). Właściwie jedno z ostatnich pytań filozoficznych już w epoce ponowoczesności brzmi: jak osiągnąć bezpieczne funkcjonowanie SI, która w zasadzie może stanowić dla człowieka również poważne zagrożenie. „Jeśli ludzkość znajdzie w sobie siły, by zrezygnować z idei własnej wyjątkowości, to wreszcie zrozumie, że we Wszechświecie mogą istnieć najróżniejsze formy organizacji Rozumu, w tym także takie, które zawierają w sobie jednocześnie zarówno ograniczenia, jak i coś nowego, nam nieprzypisanego. Połączenie różnorodnych form w jednolity system kosmicznego Rozumu otwiera przed ludzkością nowe możliwości poznania rzeczywistości. Kluczem do takiego zjednoczenia jest wzajemna tolerancja, wzajemna kompatybilność. Czas zrozumieć, że właśnie tolerancja, zdolność rozwinięcia jej w sobie w stosunku do innego, kompatybilność z innym jest wyższym przejawem Rozumu, którego zadanie polega nie tylko na tym, aby zrozumieć Rzeczywistość i przejawy istoty materii, ale także znaleźć swoje miejsce w tej różnorodności, organicznie wpisać się w nią, przy tym nie naruszając, a wręcz przeciwnie, wzmacniając jej kompatybilność.W ten sposób bezpieczeństwo społeczne tworzenia SI wiąże się z wypracowaniem wzajemnej tolerancji i przekonania o wzajemnej potrzebie. Znowu należy podkreślić: wypracowanie wymienionych warunków musi poprzedzać ustanowienie (wypracowanie) tolerancji wewnątrz ludzkiego społeczeństwa, ponieważ bez tego żadnego porozumienia między sztuczną inteligencją a ludzkością osiągnąć się nie uda. Przyroda jest mądra. Obecnie nie chodzi o istnienie czy nieistnienie jakiegoś wszechświatowego rozumu, ale nie można nie stwierdzić, że Przyroda, tworząc swoje prawa rozwoju, zatroszczyła się także o to, aby tak groźna broń, jak SI, nie została przekazana społeczeństwu z społecznym „wywichnięciem” (nawet jeśli to „wywichnięcie” to pozostałości totalitaryzmu). Jest to zrozumiałe: jeśli takie społeczeństwo otrzyma do swojej dyspozycji SI, to będzie to równoznaczne z samozniszczeniem tego społeczeństwa. SI — to wrota do Wielkiego Kosmosu, to zrozumienie i wykorzystanie wielu procesów, obecnie niedostępnych dla naszego rozumu (w szczególności zrozumienie i wykorzystanie właściwości wielowymiarowości przestrzeni), i całkiem naturalne jest, że Przyroda stawia barierę przed cywilizacjami, które w swojej organizacji nie są w stanie zrezygnować z zasad przemocy. Cywilizacja, zanim wyjdzie w Wielki Kosmos, musi zdać egzamin z tolerancji” (s. 270—271). Powieść „Gwiezdny kryształ” reprezentuje historie alternatywne i proponuje narracje science-fiction w stylu „a co, gdyby…”. Jednak osobliwość pisarstwa O. Romanczuka polega na tym, że jego narrator przechodzi od „naukowego wyjaśnienia” zjawisk do humanistyczno-filozoficznego. Czyżby stworzenie SI stanie się możliwe wtedy, gdy człowiek zmieni własne wyobrażenie o sobie, o swojej unikalności i wyższości? Być może rozumne życie to wcale nie prerogatywa człowieka, a takie formy obecne są także w „nieożywionej” przyrodzie? Po prostu trzeba zrezygnować z antropocentryzmu, za którym ukryty jest zhypertrofowany egoizm? Powieść czyta się jednym tchem. Utwór porywa od pierwszej do ostatniej strony. „Gwiezdny kryształ” — to powieść, w której obecne są tematy transreligijności, właściwe współczesnemu światu, w którym koncepcja wielokulturowości na pewnym etapie poniosła klęskę. Jednak tutaj przedstawiono próbę wyjaśnienia złożonych fenomenów: czym jest rozum? dusza? Czy to projekcja, biopole czy wynik procesów biochemicznych i biofizycznych? A może to to, co Platon nazywał „qualia” jako pewien niematerialny fenomen? Co ma z tym wspólnego kryształ? Kryształ w powieści jawi się jako symbol tajemniczości tworów przyrody. Kryształ — to symbol nadprecyzyjnej supertechnologii, którą posiada tylko przyroda, a zatem są podstawy, by sądzić, że nasz świat (a także miliony innych światów) stworzony został nie przypadkowo. Bóg (choć czuć, że narrator skłania się ku agnostyczno-deistycznemu widzeniu rzeczywistości) jednak nie gra z nami w kości.Powieść Ołeha Romanczuka „Gwiezdny kryształ” (wydana przy wsparciu Fundacji im. Iwana Bahrianego w USA) — to nieoczekiwane połączenie kryminału przygodowego (poszczególne historie czyta się jak prawdziwy kryminał) i fantastyki naukowej. Co prawda, taka interakcja gatunkowa w pełni wpisuje się w nurt literatury metamodernizmu, który przychodzi na miejsce postmodernizmu. „Gwiezdny kryształ” — to utwór, który pozostawia dwojakie wrażenie po przeczytaniu.
Traducción automática
Mgr Ołeh PAWLIW, kierownik Towarzystwa „Opór Ukrainy Zachodniej” w Pradze (Czechy), pisarz i kompilator książki dr. W. Horbowego „Pogoda sumienia”, specjalnie dla „Słowa Proświty”, Preszów—Praga—Kijów. Profesor Mykoła Muszynka przekazał mi do badań ze swojego archiwum (w którym przechowuje oryginały) kopie przedśmiertnych listów Ołeksandra Ołesia, w szczególności 16 pocztówek adresowanych do małżeństwa Łewyckich, jego ostatni autograf z 2.VII.1944 r., 3 strony wspomnień o nim, 2 fotografie oraz maszynopis wiersza poety z 1925 roku. Nie mniej interesująca jest sama historia prywatnej korespondencji Ołeksandra Ołesia, którą prowadził z ukraińską rzeźbiarką Niną Łewycką i jej mężem, inż. B. Łewyckim. Po wojnie Nina Łewycka, pracując jako pracownik naukowy w dziale kompletowania zbiorów Biblioteki Słowiańskiej przy Bibliotece Państwowej CSR (dzisiaj Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej — Biblioteka Słowiańska), przekazała przedśmiertne listy Ołeksandra Ołesia na przechowanie prof. Mykole Muszynce, którego, nie mając własnych dzieci, uważała za swojego przybranego syna. Przeglądając strony prywatnej korespondencji Ołeksandra Ołesia z małżeństwem Łewyckich, dowiadujemy się o życiu praskiego poety na emigracji wielu interesujących rzeczy, a w szczególności o jego przedśmiertnych myślach i notatkach… Przekazane mi do badań pocztówki zostały napisane ręcznie przez Ołeksandra Ołesia i są adresowane do małżeństwa Łewyckich. Podaję dla przykładu jedną z takich pocztówek, którą udało mi się rozszyfrować dosłownie i dokładnie, rękopis O. Ołesia cytuję w oryginale: „Drodzy Pani Nino i Panie Borysie! Wy, zapewne, domyśliliście się, że ze mną coś się stało… Byłem dwa dni w łóżku, leżałem ciężko chory. Widocznie jakiś kamyczek, poczuwszy nadejście wiosny, zapragnął pogrzać się na słoneczku i wypełzł, powolutku przebijając ścieżkę z ciemnej wątroby. Wasz Ołes. 13.III.1944...” (Pocztówka napisana na 4 miesiące przed jego śmiercią). Szczególnie interesujące są 3 strony wspomnień o Ołeksandrze Ołesiu wraz z okolicznościowymi epigramami (gatunek poezji satyrycznej (prozy). — Aut.), zapisanymi przez inż. K. M. (prawdopodobnie inż. K. Markusa, który w nowy 1935 rok był na spotkaniu z Ołeksandrem Ołesiem). Oto one, cytujemy w oryginale pierwszą z nich: „Ołeksandr Iwanowycz Ołes i w późniejszych latach swojego życia lubił kąśliwą satyrę, która przy całej swojej dowcipności była zupełnie niezłośliwa i nie drażniła nawet tych „ofiar”, przeciwko którym była skierowana. Jedną z takich ofiar był Wiktor Kondratowycz Prychodko, którego Ołes zabawnie wykreślił między innymi osobami w swoim żarcie-jednaktówce „Wylatywali orły”. (Miejsce akcji — stołówka Ukraińskiego Związku Kobiecego, według powszechnie używanego ukraińskiego skrótu: UŻAS (po rosyjsku = horror). Ten żart wyśmiewał nieudaną próbę zwołania na emigracji „Wszechukraińskiego Kongresu Narodowego”, zainicjowaną właśnie przez W. K. Prychodkę. Wyprowadza go Ołes jako gorącego, niezrównoważonego, temperamentnego człowieka, który przypomina raczej jakiegoś kozackiego powstańca-atamana niż poważnego obywatela, to znaczy Ołes wywrócił go na drugą stronę i nadał mu cechy wręcz przeciwne do tych, które w rzeczywistości posiadał. Był to w rzeczywistości poważny, sympatyczny dobrodziej w wieku ponad 50 lat, średniego wzrostu, pełniejszy, okrągłolicy, spokojny, taktowny w rozmowie, wydaje się, że nigdzie się nie śpieszył; cierpliwie znosił wszystkie możliwe żarty i drwiny, które czasami sypały się na niego z różnego powodu właśnie od Ołesia. Całą swoją postawą przypominał rozważnego naszego chutorzanina dawnych czasów. Był wdowcem i być może dlatego czasami w ubiorze bywał trochę zaniedbany, marynarka (przyp. mgr. O. Pawliwa z czeskiego „sako” — marynarka) na tłustym brzuchu nie zawsze się zapinała, była bardzo napięta. Nic śmiesznego w nim nie było, ale po przeczytaniu jakiegoś epigramu Ołesia i „przyklejeniu” do niego jakiejś komicznej cechy, którą nadawał mu Ołes, człowiekowi robiło się śmiesznie. P-ko (przyp. ma się na myśli Prychodkę) bywał (przyp. mgr. O. Pawliwa ze staroukraińskiego „wczaszaw” — gościł) u rodziny Ołesiów, gdzie lubił smacznie zjeść i po tym odpocząć na kanapie. Wtedy były mu obojętne wszystkie drwiny i żadne dowcipy go nie dotykały. Ołesia to niby drażniło i wtedy wołał: „na Was, Wiktorze Kongresowiczu, można i drwa rąbać”. — „No to rąbcie, byle tylko mnie nie bolało”, odpowiadał W. K. Raz przy spotkaniu Nowego 1935 roku, w prywatnym mieszkaniu arch. A. K. zeszło się kilka osób: Ołes, W. Prychodko, doc. Morałewycz, inż. K. Markus, inż. Ju. Kucharskyj, M. T. Ostapowycz. Wszyscy pili wódkę, ale przed Ołesiem na taborecie stała beczułka z piwem, z której on sam sobie napełniał szklankę zawsze, gdy dokuczało pragnienie. Dobrze wszyscy się bawili, podchmielili i długo po północy poszli grupą odprowadzać się nawzajem do domu. Był mrozik, ale śniegu było mało. W. K. wziął sobie do kieszeni orzeszków i, idąc ulicą, łuskał je, mało uwagi zwracając na nierówności drogi i na zamarznięty śnieg. Nagle potknął się i upadł. Dwie-trzy osoby, żartując, pomogły mu wstać i wszyscy poszli sobie dalej. Na sam Nowy Rok wszyscy uczestnicy tych gościn zeszli się w tym samym mieszkaniu, żeby „pokropić” początek roku, żeby nie kurzyło. Widzimy, że W. K. ma nos trochę niby zadrapany. „Co to Pan, Wiktorze Kondratowyczu, już zdążył z kimś nie zgodzić się co do perspektyw w Nowym roku?” „A nie, — odpowiada inż. Markus, — to W. K. w nocy, co zapewne i wy widzieliście, — orzechy siał i bardzo się nachylał, i doszedł do konfliktu z nierównością praskiego bruku. A to oto Oł. Iw. (przyp. ma się na myśli Ołeksandra Iwanowycza (czyli Ołeksandra Ołesia)) zapisał to pamiętne wydarzenie „…Podaje mi kartkę papieru, na niej wiersz: Nie sztuka traktorem czy pługiem Przejść się, jak w tańcu, polem-łąką. A oto spróbuj w mieście bruk Zaorać nosem jak nasz druh! Dostało się brukowi nie mało, Ale… Poszczerbiło się i radło!”. Następnie cytujemy drugą z okolicznościowych epigramów, zapisanych przez inż. K. M.: „Raz gdzieś w 1939 czy 1940 r. W. K. u Ołesiów po obiedzie zasnął na kanapie. Kanapę cichutko odsunęli, postawili nad nią stół, przy którym przysiadł Ołes i napisał: Hryćko, jak inni chłopcy nasi, Barszczu naje się, albo kaszy, I naraz na wstyd i hańbę Zalezie spać pod garbusa. I oto przyszło takiemu chłopu Dostać się z innymi do Europy I tu naje się on, jak wół I zaraz lezie spać pod stół. Ty nie urodziłeś się dla fraka ani trochę! Tobie nie trzeba tych ozdób! I czarne guziki, jak pchły Od ciebie skaczą raz-po-raz. Tobie by spodnie — szerokie, wybijane Z grubym tęgim sznurem; Tobie by siedzieć na bażanie I trzaskać kawon za kawonem. 1939—40 r. Oprócz tego zachował się ostatni autograf Ołeksandra Ołesia, na niecałe trzy tygodnie przed jego śmiercią. W nim, przebywając (o czym dowiadujemy się z rogu kartki z autografem) w praskim szpitalu „Bulovka” 2 lipca (zmarł Ołeksandr Ołes 22 lipca) 1944 roku napisał swoje ostatnie przyżyciowe słowa do małżeństwa Łewyckich: „Drodzy pani Nino oraz Borysie, pozwólcie Wam podziękować za wszelkie starania, żeby wyrwać mnie z rąk strasznej wiedźmy, do której trafił Iwaś Telesyk. Wasz O. Ołes”. Najwyraźniej małżeństwo Łewyckich na wszelkie sposoby starało się ratować przybite smutkiem życie (przez śmierć syna) Ołeksandra Ołesia, w czym wyraził im swoje ostatnie słowa podziękowania niedługo przed śmiercią… Ostatni autograf Ołeksandra Ołesia z 2.VII.1944 r. — Archiwum prof. Mykoły Muszynki, m. Preszów (Słowacja)”}
P. S. Szanowni Ukraińcy, proświcianie oraz czytelnicy „Słowa Proświty”! W miesiącu sierpniu 2016 roku z okazji 25-lecia Niepodległości Ukrainy w wydawnictwie „Nowa Zoria” (m. Iwano-Frankiwsk) za środki moje, mojej rodziny oraz redaktora wydawnictwa „Nowa Zoria” ks. Ihora Pełechatego i pod moim opracowaniem, a także opracowaniem ks. Ihora Pełechatego, ukazały się drukiem w osobnej książce długo oczekiwane wspomnienia dr. Wołodymyra Horbowego „Pogoda sumienia”, który w latach 30. XX wieku na procesie warszawskim był osobistym adwokatem w czasie obrony Stepana Bandery. Wszystkich chętnych do nabycia wydania prosimy o kontakt pod adresem elektronicznym strony internetowej kulturalno-oświatowego Towarzystwa „Opór Zachodniej Ukrainy” w Pradze (Republika Czeska): www.1soukromaknihovna.jimdo.com lub na e-mail opracowującego książkę mgr. Ołeha Pawliwa: [kontakt ukryty]. W badaniu wiodącej postaci literatury ukraińskiej ważną rolę w studiowaniu jego życia i twórczości odgrywa prywatna korespondencja Ołeksandra Olesia, wśród której do naszych dni zachowała się jego szczególnie interesująca korespondencja za życia, w tym przedśmiertna, która znajduje się w posiadaniu wiodącego ukraińskiego i słowackiego uczonego prof. Mykoły Muszynki. Fotografia żony Ołeksandra Olesia (skrajna z lewej). — Archiwum prof. Mykoły Muszynki, m. Preszów (Słowacja)
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
nia. Jako pierwowzór KGB. To państwo w państwie mogło pojawić się tylko w kraju niewolników i właścicieli niewolników, w którym gorliwie wyznawano tłumienie woli, wolności, gdzie ów trzeci „filar”, na którym trzymało się imperium, był zaledwie bezprawnym najmitą, żołnierzem, okrutnym mordercą, katem zarówno swoich współplemieńców, jak i zniewolonych narodów. To znaczy, taka piekielna siła jak KGB, rodzona matka dzisiejszego FSB, narodziła się z filozofii i mentalności, z ducha ordyńskiego państwa okresu moskiewskiego. Jako cerber, pies gończy i policyjny kundel, wytresowany, by brać na węch i rozszarpać każdego, kto tylko pozwolił sobie pomyśleć inaczej. Natchnienie tartaru, siła demonicznego kroju, z tajnymi komórkami psychotropowego rażenia dla powszechnego ujarzmienia narodu, obowiązkowymi gabinetami wiedźmaków, czarnych magów na służbie, zdolnymi do wszelkich piekielnych działań przeciwko inaczej myślącym; siła, w której ów trzeci „filar” został przez nią przemieniony w podszeptywaczy i donosicieli. Zatem imperium skłamało, mówiąc tylko o trzech swoich „filarach”. Dobrze wie, że pierwszy, najpotężniejszy i dość dawny „filar” — to KGB—FSB. Jest on centralny i podstawowy. Kainowy. I twórca jego oraz inspirator, pomocnik i przewodnik — książę tego świata. Pierwszy „filar” posługuje się jego siłą, otoczony wszelkimi magami-konsultantami, zmienia swoje daty urodzenia i prawdziwe imiona na magiczne z pomocą okultystów-numerologów. (Ci sami numerolodzy twierdzą, że oni prawie wszyscy za radą magów zmieniali swoje daty urodzenia oraz prawdziwe imiona na te, które czyniły ich silnymi dyktatorami, dlatego też pojawiły się imiona Lenin, Stalin, zmienił żydowskie nazwisko także Hitler, a Putin i Stalin, twierdzą znawcy, — to duchowe bliźniaki). A ów trzeci „filar”, bezprawny niewolnik, choć jak to paradoksalnie brzmi, właśnie ich rodzi, okrutnych władców; tylko w gęstwinie tego narodu oni się pojawiają. I pomimo tego, że do władzy w rosyjskim imperium dochodzili ludzie różnych narodowości, wszyscy oni stawali się syjamskimi bliźniakami-samodzierżcami. Kopiami okrutnych chanów. Ten zamachowiec, który uruchomili ordyńcy na przestrzeniach imperium, w którym kiedyś władali, tak i pracuje bez zakłóceń. Iwan Groźny, Piotr I, Katarzyna II, Lenin, Stalin, Putin — wyzwania społeczeństwa. Jego moralno-psychologiczna potrzeba. Społeczeństwa, które pragnie okrutnego władcy-właściciela niewolników, któremu ono korzy się z radością i gotowością, któremu nie jest potrzebna wolność, ale potrzebny jest mit o jego wielkości, kłamstwo o jakiejś jego misji wobec innych narodów. „Goły jak sokół”, ale gotowy obnażyć do krwi tysiące i milionom zrujnować życie, bo on jest w jakiejś marze „narodem-zwycięzcą-wyzwolicielem”. On rzeczywiście wyzwala od ustalonego życia wszystkich, na których wskaże imperator. Tak, właśnie trzeci „filar”, który niczego nie rozstrzyga, rozstrzyga pojawienie się kainowych synów na najwyższym tronie. Paradoks! Innego by nie przyjęli, albo by zabili, jak robili to z wieloma, którzy nie posiadali demonicznej siły. Taka mentalność i psychologia
Traducción automática
Kateryna MOTRYCZ
Wojownicze, agresywne narody to być może największy smutek ludzkości. Są one wojskiem demonicznego świata, łamaczami wszystkich Przykazań Bożych. Stwórca powstrzymywał je, kończył ich istnienie, to asymilując, to odbierając im życie. W ten sposób zniknęło wiele hord, ludów, etnosów, historyczne wiatry rozwiały je jak proch. Niektórym agresywnym udało się przeżyć do dziś, ale ich konie od dawna tupią po ich ziemi, a broń leży w ich magazynach. Potomkowie niegdyś wojowniczych, a obecnie całkowicie pokojowych, cywilizowanych narodów, odzwierciedlają podbojowe krwawe igrzyska swoich przodków w utalentowanych filmach, dumnie nazywając imperialną zarazę „wspaniałym stuleciem”. Każdy naród ma w swojej kronice historycznej czarne i jasne strony. Nie zapomnieli, obecnie zbratańczeni, Ukraińcy i Polacy żadnej złej strony, którą pisali to razem, to osobno. O swoich „niesławnych” pradziadach „sławni” potomkowie powściągliwie mówią: „Tak żyło okrutne średniowiecze”. Mówiąc, że wszystkich karmił czerwonymi wyziewami Mars. Długo i złowieszczo. Wszystkich godzi Klio, bezstronna, mądra, w nikim nie zakochana i wiecznie młoda. I już wielu wybieliła strony w ich księdze bytu i dopisała je radosnymi pokutnymi rozdziałami. Oto tylko „Carskij swod” nie zmienia ani swoich czarnych stron, ani swoich linii fabularnych. Co prawda, z wieku na wiek zmieniają się główni bohaterowie — jednych pochłania otchłań, a inni z niej przychodzą, duchem kopia poprzednich — i nieco zmieniają się nazwy nagłówków: „iść na niewiernych”, „wyniszczać zdrajców batiuszki-cara”, „za władzę radziecką”, „walka z wrogami ludu”, „wyniszczać bojowników-Afgańczyków… Czeczeńców”. A obecnie trwa bój „święty i prawy” z „kijowską juntą, banderowcami” i „pomagamy narodowi Donbasu budować Noworosję, bo kijowska junta zabrania mu rozmawiać po rosyjsku” oraz „Krym i Donbas nigdy nie były Ukrainą”. I już „ruski mir” wykasza lud syryjski, tworzy piekło, uzupełniając swój „Carskij swod” jeszcze jednym rozdziałem, niezmiennie napisanym krwią. Bo ma on ducha zgubnego i taką „misję”: odcinać od Drzewa Życia nowe gałęzie, walczyć przeciwko Duchowi Świętemu — twórcy wszelkiego bytu na planecie. „Misjonarz” jest tam, gdzie podnosi głowę jakakolwiek hydra i goni tam swój legion, wypróbowuje broń i ściera z powierzchni ziemi miasta, wsie i przynosi w oazy narodów, nacji to, czym włada w pełni — śmierć i piekło. Dokładniej, to ono nim włada, pochłonęło go jeszcze u zarania poczęcia i wdmuchnęło w niego swojego ducha. Ducha niewoli i mroku, ducha niewolnictwa i ciemnogrodu, zgubnego i okrutnego. Żyje on na przestrzeniach „niepodzielnej” jeszcze od czasu, gdy wykołysała go w swojej kołysce Złota Orda, napoiła mlekiem swoich narowistych dzikich klaczy. Duch niewolnictwa i agresywnej wojowniczości, jak ośmiornica, grzechotliwa mieszanka, gdzie połączone jest pełzanie przed władcą i jednocześnie gotowość rozerwania wszystkich i każdego, na kogo ten wskaże. Już jakby ich klasyk-metys pragnął w alegorycznej formie pokazać tego gołodupca-mesjanistę, darując mu cudowną bajkę o Złotej Rybce. I morał jej wychodzi poza ramy dziecięcego gatunku bajkowego, a raczej odzwierciedla cechę narodową, gdzie niewolnik i właściciel niewolników są w jednej osobie. Oto i biedna staruszka nie zadowoliła się nawet statusem carycy, a zapragnęła podporządkować sobie samą rybkę-czarodziejkę. W rezultacie — te same rozbite koryto i ona w łachmanach. I ta analogia nasunęła się, gdy niedawno na ekranach telewizorów wyłonił się carzyk, potomek puszkinowskiej staruszki, a obok chłopiec — uczeń. Carzyk zapytał ucznia: „Gdzie granice Rosji?”. Dziecko odpowiedziało. A carzyk machnął rączką, jak jego „poprzednik” na samochodzie pancernym, szkodliwie uśmiechnął się i wyrzekł: „Granic Rosja nie ma”. Prawie jak u staruszki, która również „granic nie ma”. Rozbite koryto już się wyłania, tylko ono jest dla „narodu-zwycięzcy-wyzwoliciela”, który cicho pojękuje, zwłaszcza na prowincji. Patrzyłam na to głęboko bolesne, nieuleczalne niepowodzenie z całym kłębkiem zaburzeń psychicznych i myślałam: kiedy wreszcie Bóg przeprowadzi „granice” w jego obłędnym imperialnym szaleństwie i przerodzi ten niebezpieczny naród w całkowicie bezpieczny, który odpocznie sam od siebie i da odpocząć planecie. Z nadzieją spoglądasz na Chiny i myślisz, że ta „przyjaźń” ostatniego czasu to może zamysł Boży. Chiny coraz bardziej i bardziej napierają, na Dalekim Wschodzie skośnych oczu z roku na rok wśród „nienawidzących bander” jest coraz więcej. (Wiem dokładnie — tam mieszka rodzina). I takie pojęcie jak Wygnanie ma nieco obrazowe znaczenie. Nikt na przykład nie wyganiał naszych przodków Adama i Ewy z raju. Oni zmuszeni byli sami opuścić go, wszak na Międzyrzecze, w wyniku drgań skorupy ziemskiej, następował wylew rzek z czterech stron. Na przykład stu przybyłych w rosyjską prowincję z Chin młodych Chińczyków ożeni się ze stu przybyłymi młodymi Chinkami. Bezperspektywiczne miasteczko obrócą w perspektywiczne. Chińską zdolność pracować i doskonalić sytuację demograficzną wszyscy znają. I oto w tym zaniedbanym, na granicy zniknięcia miasteczku pojawi się jeszcze 700—800 chińskich dzieci. Do nich dołączą jeszcze krewni, wszak od Władywostoku do Chin jest rzut beretem. Zatem sytuacja demograficzna rosyjskiej prowincji poprawiła się w bajkowy sposób i spogląda na „zwycięzcę-wyzwoliciela” skośnymi oczami. Jeszcze i trzeźwiejszych, i niezaangażowanych w wyprawy na „wrogów ojczyzny” w najem weźmie. I oto po 50 latach wygnanie się dokonało. Tak Stwórca uciszał wiele wojowniczych narodów, zmieniając je w pokojowe, całkowicie bezpieczne dla mieszkańców planety. I tak, przebiegając w myślach historię własną i „starszego brata”, zwłaszcza wpatrując się w jego niewolniczo-okrutne oblicze przez ostatnie trzy lata, kiedy stał się rodzonym bratem Adolfa z niemieckiej „prowincji”, wpadasz w marzenia i wyobrażasz sobie, w co lub kogo przerodzi Stwórca ten głęboko nieszczęśliwy, na poziomie genetycznym zgwałcony i zmanipulowany, zmęczony biedami i niekończącymi się bitwami naród, zaprogramowany na krwawe wypady po planecie. Naród przekonany o jakiejś swojej mesjańskiej misji, a w istocie stał się biblijnym „cierniem w boku”, katem i zmorą Ukrainy. Który wreszcie zdjął z siebie faryzejską maskę braterstwa i znów dręczy Ukraińców, niesie na gradach i bukach swoje „braterstwo” i o którym chce się powiedzieć słowami Jezusa Chrystusa: „Imię mu legion”. Od gorliwego niewolnika Złotej Ordy, jej wychowanka i wyhodowańca, wielkiego „zbieracza” cudzych ziem, wojowniczego Aleksandra Newskiego, jego wnuka, nie mniej okrutnego „zbieracza”, oddanego Ordzie Iwana Kality, cara Iwanuszki Groźnego oraz innych katów aż do dziś, zasiewa on ziemię śmiercią, włóczy się po planecie, wlecze swój wstrętny „ruski mir” i strasznie chce zainfekować nim świat, żeby stał się podobny do życia mieszkańców baraków Złotego Pierścienia. Kiedy zaś zagłębiasz się w genetykę tego „mesjanisty”, to rozumiesz, że innym ten naród i nie mógł być, wszak ojcem u niego jest Batu, a matką zgwałcona ugrofińska kobieta. I Moskwa poczęta z rozkazu chana Mengu-Timura, prawnuka Batu, kiedy tataro-mongołowie już całkowicie podbili pod siebie ziemie suzdalskie — przyszłą Moskowię. Gospodarzami i władcami tych ziem byli ordyńcy. (Książętami tylko ci, którzy stali się posłusznymi najmitami Ordy i którzy otrzymali od chana jarlyk i wykonywali wszystkie jego polecenia). Było ich aż dziewięciu: od Batu do ostatniego chana Dżanibeka. Właśnie on, prawnuk Batu Mengu-Timur, zasiedlał te „zaleszańskie” ziemie (przyszłą Rosję) mongolsko-tatarską szlachtą oraz sprowadzał tam ugrofinów, którzy uciekali w lasy przed ich przemocą — twierdzi wielki znawca Moskwy ordyńskiej W. Bieliński. Zatem była to asymilacja i jednych, i drugich. Embrion tego złowieszczego poczęcia miał wszystkie dziedziczne cechy okrutnego ordyńca, który władał na przestrzeniach dzisiejszej Rosji ponad trzysta lat, oraz zniewolonych ugrofinów, którzy stawiali opór, ale wreszcie zostali zgwałceni.
Tak, na terenach dzisiejszej Rosji żyły plemiona ugrofińskie, „ludzie zalescy”. To dla nikogo nie jest nowina. I mit o naszych braciach Słowianach to tylko imperialny mit, w który wielu Ukraińców wierzy do dziś, choć „zbieracz” po raz kolejny zbiera-odbiera cudze ziemie. Słowianami byli tylko nowogrodzianie oraz mieszkańcy Pskowszczyzny, którzy sąsiadowali z plemionami ugrofińskimi. Źródła historyczne opowiadają o etnicznej różnorodności tych plemion i o tym, gdzie żyli. (Nad rzekami Oką i w górnym biegu Wołgi żyli Wesiowie, Muromowie, Merianie. Środkowe Powołże — Mordwini, Czeremisi. W fińskich miastach Suzdalu, Rostowie, Muromie żyli Meszczerowie, Moksze, Mordwini, Marijczycy. Te same plemiona zamieszkiwały Tułę, Riazań. Mordwini, ba, merdinis, moksel — w bagnistych lasach, gdzie kiedyś powstanie Moskwa. A jeszcze żyli tu od niepamiętnych czasów, od pierwszych tysiącleci naszej ery, plemiona fińskie Peczorowie, Jamowie, Litwini, Marijczycy, Permiacy, Czeremisi, Narowie i inni, ślad po których zniknął na zawsze). I nazwy „odwiecznie ruskich” miast oraz rzek nadali właśnie oni, aborygeni ugrofińscy. Od Morza Białego — do Oki, Wołgi i Peczory — to wszystko są ich nazwy. Rosyjski historyk W. O. Kluczewski pisze, że „plemiona fińskie osiedlały się wśród lasów i bagien środkowej i północnej Rosji jeszcze w tym czasie, gdy nie zauważono tu śladów obecności Słowian”. I oto pojawił się jeden Słowianin. O nim dziś zapomniano, ale odegrał wielką rolę w tworzeniu imperium w barbarzyńskim stylu. On również dołożył się do tego DNA, z którego poczęło się embrion, a potem narodziło się ledwo widoczne ciało, rosło grabieżami i wyprawami, zniewalając i mordując, i wciąż obrastało w tłuszcz, stawało się „jedynym i niepodzielnym”, aż tak, że obecnie „granic nie ma”. Tym reprodukcyjnym samcem-państwowcem „niepodzielna” się szczyci, zalicza go do najbardziej heroicznych, najbardziej brzemiennych w skutki postaci „ojczyzny”. Choć inny naród poddałby go anatemie. Ale tam wszystko jest inaczej: białe nazywają czarnym, czarne — białym, zło — dobrem, podbój — pomocą, agresję — „obroną ojczyzny”. Tak, to właśnie Aleksander, nazwany Newskim. W rosyjskim imperium było wiele demonicznych postaci u szczytu władzy: Iwan Groźny, Piotr I, Katarzyna II, Lenin, Stalin, wreszcie Putin. To właśnie oni podporządkowali sobie tego trzygłowego smoka, na którym trzyma się ich państwo, albo jak sami mówią — trzy filary: „samodzierżawie, prawosławie i naród”. Na nich opiera się od wieków. Niezmiennie okrutne, zaborcze, agresywnie-militarne, tłumiące wszelkie przejawy odmiennych poglądów, niezmiennie z władzą w rękach kolejnego dzierżymordy, choć na pozór istnieją wszelkie „dumy” oraz różne ugrupowania polityczne i wojskowe jako dekoracja do poleceń imperatora; od samego poczęcia uruchomiony mechanizm donosów, znowuż jeszcze u zarania swojego kształtowania-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
tego narodu. Kocha on oprawców i swoje niewolnictwo. Dlatego rodzi i wybiera okrutnych idoli. (Dokładnie tak, jak miękkosercy Ukraińcy głosują na nieudolnych, przegranych państwowców. Na Ukrainie już dwukrotnie w ciągu ostatnich stu lat do władzy dochodzą awanturniczy politykierzy oraz silni w korupcji, a słabi w budowaniu państwa przywódcy). Nawet ci drugoplanowi, ci pierwsi „zbieracze” odegrali wielką rolę w tworzeniu tego wielkiego i strasznego niedźwiedzia. Do takich należy właśnie on, bohater narodowy Aleksander Newski. Mieszkał w Złotej Ordzie aż 14 lat, ponieważ był zakładnikiem. Wychowywał się w tradycjach ordyńskiej nacji, wchłonął styl życia, okrucieństwo, mentalność i ducha Złotej Ordy. Niektóre źródła podają, że Aleksander pobratał się z synem chana Batucha, Sartakiem, na krwi (istniała u ordyńców tradycja bratania się na krwi — cięto rękę, krew mieszano z mlekiem i na zmianę wypijano, wypowiadając przysięgę — takie bratanie uważano za silniejsze niż więzy krwi). Otóż ta krew na mleku okazała się silniejsza niż biologiczna, ponieważ stała się fatalna. Nie tylko brał udział we wszystkich podbojach Złotej Ordy, ale sam czynił jak ordyniec, wzywając ich na pomoc i brutalnie rozprawiając się z plemionami ziemi suzdalskiej. Niedługo żyły swoim odizolowanym życiem Nowogród, Psków, Smoleńsk, Wołogda, Riazań, Twer, nie mając nic wspólnego z ułusem moskiewskim. Były to suwerenne księstwa, samowystarczalne i prosperujące. I wszystkie podboje wolnych ziem dokonywał pobratany z mongolo-tatarami bohater narodowy Aleksander Newski. Nie raz i nie dwa. Zaciekle torturował Słowian z księstw nowogrodzkiego i pskowskiego. Tak, był dręczycielem i katem tych księstw. To on tłumił każdy bunt, przeprowadził spis ludności tych ziem, co zobowiązywało wolne księstwa nie tylko do płacenia daniny Złotej Ordzie, ale i do stania się jej nieodłączną częścią. To samo robili jego synowie. Tak czynili jego wnukowie. Wszyscy oni gorliwie służyli Ordzie. Zatem państwowość imperium rosyjskiego od początku budowana była według kanonów Złotej Ordy, a rękę do tego przyłożył suzdalski książę Aleksander Newski. Innego nie znał i nie potrafił. Brał udział we wszystkich wyprawach i podbojach Ordy w Europie i Azji. Jego następcy działali według schematu, który uruchomił właśnie on. „Książęta moskiewscy — napisze profesor Kluczewski — byli elastycznymi i bystrymi przedsiębiorcami, a jednocześnie, jak ustaliliśmy, największymi łajdakami i nikczemnikami”. To wnuk Newskiego, Iwan Kalita, kontynuował dzieło dziada: „Pomimo głębokich śniegów i mrozów srogiej zimy… Twer, Kaszyn, Torżok zostały zdobyte, spustoszone wraz ze wszystkimi przedmieściami, mieszkańcy wytępieni ogniem i mieczem, inni uprowadzeni w niewolę… Chan… będąc zadowolony z wierności księcia moskiewskiego, dał mu najbardziej łaskawy glejt na Wielkie Księstwo, nabyte nieszczęściem tak wielu…” (W. Bieliński). Niewolono ziemie ugrofińskie oraz słowiańskie Nowogród i Psków także w kolejnych wiekach przez następnych władców, niezmiennie okrutnie i przerażająco. Zatem stawiali opór przez stulecia. I przez stulecia zaganiano ich do jednego żłobu. Oto dlaczego okrucieństwo i próby zawrócenia narodów, które wyszły spod władzy imperium w ostatnich dziesięcioleciach, to kalka poprzednich jej zaborczych rozlewów krwi. Oto co pisze ich profesor M. M. Karamzin o zniewoleniu ugrofińskiego plemienia Czeremisów, zamieszkującego ziemie wiacką i kazańską. Na rozkaz księcia Iwana III w czasie srogiej, śnieżnej i mroźnej zimy grabieżcy-wojownicy przez ponad miesiąc szli do ziemi czeremiskiej, aby wrócić z bogatym łupem. „Wkraczając do ziemi czeremiskiej, obfitującej w chleb i bydło, rządzonej przez własnych książąt… Rosjanie (?) wytępili wszystko, czego nie mogli zabrać jako łup, rżnęli bydło i ludzi, palili nie tylko osady, ale i biednych mieszkańców, zabierając wielu w niewolę. Nasze prawo wojny było jeszcze starodawne, barbarzyńskie, każde łotrostwo w nieprzyjacielskim kraju uważano za prawowite. …Obróciwszy w popiół wszystko, co mogło spłonąć, Rosjanie (?), zmęczeni, obciążeni łupami, odstąpili”. (W. Bieliński. „Kraj Moksel”). (Temu wierzysz, tylko słowo „Rosjanie” jest tutaj nie na miejscu, ponieważ takiego narodu wtedy jeszcze nie było). Nowogród przez stulecia bronił się przed moskiewskimi barbarzyńcami, a najbardziej przed Aleksandrem Newskim, który aż pięć razy sprowadzał ordyńców do słowiańskiej ziemi Krywiczów, krainy dawnej, wysokiej kultury oraz chrześcijańskich tradycji i wartości, która pokojowo sąsiadowała, prowadziła handel z Kijowem i nie miała żadnego związku z ułusem moskiewskim. Krainy, którą uświęcił jeszcze Andrzej Apostoł. Była to północna część Rusi Kijowskiej. I łamali ją przez stulecia, grabili, niszczyli moskiewscy książęta wraz z ordyńcami, ale ona odradzała się i znów podnosiła z popiołów i ruin. Tenże wielkorus Karamzin pisze: „…przyjąwszy błogosławieństwo od metropolity i biskupów, Iwan III wsiadł na konia i poprowadził główne wojsko ze stolicy. …szli różnymi drogami do granic nowogrodzkich… Wkraczając do ziemi nowogrodzkiej, wytępili wszystko ogniem i mieczem. Dym, płomienie, krwawe rzeki, jęk i płacz ze wschodu i zachodu niosły się ku brzegom Ilmenia. Moskwiczanie okazywali nieopisane zdziczenie. …Nie było litości ani dla biednych rolników, ani dla kobiet. …Wojewoda Chołmski obrócił w popiół Rusę… rozkazawszy odciąć jeńcom nosy, wargi, a potem odesłali ich okaleczonych do Nowogrodu. …Ścigani, tępieni przez zwycięzcę, rzucali się do wody i błotnistego szlamu… tonęli i umierali od ran. …Gnali ich, zabili 12 000 ludzi, wzięli 1700 jeńców… dali przykład surowości — kazali ściąć głowy najznakomitszym jeńcom”. (W. Bieliński. „Kraj Moksel”). Dobijali Nowogród także następcy. Już Iwan Groźny powtórzy okrucieństwo swoich poprzedników. Chodzi o jego wyprawę z 1570 roku na Nowogród. (To znaczy, że pod koniec XVI wieku Nowogród jeszcze nie był Rosją). Zwróćmy się do samych rosyjskich źródeł.
Traducción automática
Continuación de ««Słuchać i słyszeć myśli narodu» Mykoła HOŁOMSZA: Mykoła HOŁOMSZA:», p. 7
„W mroźnym zimowym czasie Iwan wybrał się na wyprawę, zabierając ze sobą opriczników i całe wojsko. Już na granicy guberni twerskiej rozpoczęła się wojskowa egzekucja, przed którą bladły grozy pierwszej wyprawy inflanckiej… Od Klinu do Nowogrodu car zostawił za sobą pustynię. …Podmiejskie klasztory zostały wydane na łup i 500 mnichów zostało uprowadzonych. Na drugi dzień opricznicy wniknęli do miasta, zebrali wszystkich księży i diakonów i postawili ich obok mnichów na chłostę. Bito ich od rana do wieczora, żądając po 20 rubli okupu za każdego…. Carscy przyboczni krążyli po domach i spędzali mieszkańców w miejsce otoczone ogrodzeniem i pilnowane przez wojska. Iwan Groźny rozkazał bić kijami na śmierć wszystkich mnichów… …W następne dni terror osiągnął przerażające rozmiary. Na głównym placu miejskim wzniesiono podobiznę trybunału, otoczoną narzędziami tortur. Car przystąpił do szybkiego sądu. Mieszczan przyprowadzano setkami, torturowano, palono na małym ogniu z wyrafinowanymi metodami, następnie prawie wszystkich skazywano na śmierć i wieziono topić. Zakrwawione ofiary przywiązywano do sań i po stromym zboczu spuszczano do bystrza, gdzie Wołchow nigdy nie zamarzał. …Niemowlęta topiono, przywiązawszy je do matek. Opricznicy z pikami stali na łodziach i obserwowali, żeby nikt nie ocalał. …Rzeź trwała pięć tygodni i w rzadkie dni na tamten świat nie wysyłano 500—600 osób. Czasami liczba ofiar wzrastała do półtora tysiąca dziennie”. (W. Beliński. „Strana Moksel”). Ten sam los spotkał Psków, znowu według tego samego schematu: tortury, wyniszczenie, grabieże. Zamożniejszych wysłano do Moskowii, pozwalając zabrać nieco ze swojego majątku. Na ich ziemię przysłano moskiewskich bojarów. W ruinę została zamieniona Twer, Riazań, Smoleńsk i inne ziemie, gdzie zamieszkiwały plemiona ugrofińskie. Te plemiona staną się macierzystą podstawą nowego narodu — Rosjan. Kilka stuleci w tym etnokotle „warzył się” nowy etnos. Okrutnie i niemiłosiernie. Ugrofinów mieczem i ogniem przekształcali w wielkorusów wiernopoddańczy Ordy Rurykowicze i tataro-mongołowie. I wreszcie urodził się „starszy brat”, kiedy „młodszy” zdążył już nawet wąsy zapuścić. Mongoloidalno-ugrofiński. Urodził się, to i dobrze, niechby żył i nie rozpaczał. Gdyby w nim zwyciężyła krew fińska czy kilka kropel słowiańskiej. Wszak Ugrofini pokojowo sąsiadowali między sobą, skutecznie prowadzili gospodarstwo i nie zapatrywali się na cudze. Ależ zwyciężyła krew ordyńska. Jak widzimy, asymilacja nie zawsze prowadzi do pokojowych tworów, a brutalny gwałt niesie w sobie dziedziczne przekleństwo i nakłada je chyba na wszystkie pokolenia. Bo, być może, te grozy, ta agonia torturowanych ludzi, które czyniły się na ziemiach Słowian i Ugrofinów, jednak nie tylko nazywają się „zbieraniem ziem”, a karą ludzkości przez naród, nazwany w Biblii „cierniem w boki”. Narodem polarnej genetyki, gdzie ciasno przeplotło się niewolnictwo i okrucieństwo, pokora i agresja. Ciąg dalszy nastąpi. Zakończenie. Początek na str. 7 Gdyby u kierowników organów ścigania, których wyznaczono, priorytetem był obowiązek państwowy, to, oczywiście, te sprawy już powinny być w sądach. Wtedy nie byłoby żadnych komentarzy, żadnych obłudnych informacji. O tym, nawiasem mówiąc, wspomniał też wiceprezydent USA Joe Biden. Zauważył on, że po takich ofiarach, jakie były na Majdanie, nie mamy prawa zapomnieć o jego wartościach. Wprost powiedział, że nasz polityk musi zapomnieć o własnych interesach, a kierować się interesami kraju i narodu. Ważnym czynnikiem pozytywu opinii publicznej jest nieustanne promowanie reform. A u nas brakuje nawet takiego pojęcia, jak „koordynacja reform”. Dlaczego? Bo niekompetentni kierownicy przychodzą do organów ścigania i reformują system pod siebie. Nic wspólnego z poprawą praw człowieka. Potrzebna jest modernizacja. Państwo musi wziąć na siebie funkcję koordynacji. Także Ukrainie należy skodyfikować ustawodawstwo. Obliczyliśmy, że nie mniej niż 12 kodeksów potrzeba, aby mieć efektywną pracę organów ścigania bez dublowania, waśni, wewnętrznych sporów, żeby wszystko działało jako jednolity mechanizm państwowy. Warto stworzyć instytut kryminologii, którego celem jest badanie przyczyn korupcji, proponowanie rozwiązań problemów, w szczególności wyższemu kierownictwu politycznemu państwa, organom ścigania. Ale dzisiaj ten instytut nie pracuje. Wszystkim znana jest natura i przyczyny korupcji: kiedy wyższe kierownictwo polityczne nie zajmuje się korupcją, to jej nie ma ani w niższych organach władzy, ani w sferze ścigania. Mamy wszystkie instrumenty, żeby wykorzenić to zjawisko. System ścigania potrzebuje gruntownej przebudowy i zmian, jak i cały system funkcjonowania zarządczego. A my płodzimy biurokrację: w 1992 roku urzędników było nieco ponad 50 tys., a populacja — 53 mln. Dzisiaj 42 mln populacji, a urzędników — pod 400 tys. — Mykoło Jarosławowyczu, jak Pan odnosi się do narzuconej społeczeństwu (właśnie dzisiaj!) dyskusji o świętowaniu 8 marca? — Dzisiaj Międzynarodowego Dnia Kobiet już nikt nie wiąże z historią światowego ruchu feministycznego: jeden marcowy dzień w roku, żeby pogratulować kobietom. Czyż kobiety nie zasługują na codzienną męską uwagę? Czyż o to walczyły sufrażystki minionych stuleci i ich obecne następczynie? Choćby kto co mówił, 8 marca — to jedno z tych komunistycznych świąt, które my bezmyślnie, z inercji, kontynuujemy świętować. Zatem inicjatywa Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, z którą wystąpił jego dyrektor Wołodymyr Wiatrowycz w sprawie dekomunizacji świąt, jest całkowicie nagląca. Nie można tworzyć nowej Ukrainy, oglądając się na komunistyczną ideologię narzuconych świąt. „Nowe czasy nowego pragną słowa” — i tym wiele powiedziano. Nie trzeba przestrzegać radzieckich tradycji, które ciągną na dno. To dotyczy też Dnia zwycięstwa. Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2004 roku, na 60-lecie zakończenia II wojny światowej w Europie, ogłosiło Dni pamięci i pojednania — 8 i 9 maja. To nowoczesne cywilizacyjne podejście do historii i pamięci o milionach ludzi, którzy stali się ofiarami wojny. A ktoś chce wciąż świętować Dzień zwycięstwa — zamiast tego, by czcić wyczyn poległych i żywych w walce z nazizmem. Nawiasem mówiąc, istnieje nagląca potrzeba szerokiego przekazywania światu prawdy o Ukrainie i Ukraińcach w II wojnie światowej, nie pozostawiając bez odpowiedzi wyzwań kremlowskich polittechnologów, którzy narzucają „swoją” „prawdę” o tamtej wojnie — w duchu paktu Mołotow-Ribbentrop. W tej „prawdzie” ukryty jest ból milionów naszych rodaków, których komunistyczny system rozstrzelał bez sądu i śledztwa w piwnicach WCzK-KGB, zgnoił w więzieniach i gułagach, wymorzył głodem, rzucił bez broni pod nazistowskie czołgi… Czy możemy my i czy mamy prawo świętować takie zwycięstwo? Pojednanie zaś dla Ukraińców nabiera nie tylko historycznego, ale i cywilizacyjnego znaczenia. Rozszarpane przez różne imperia i państwa ukraińskie terytoria długo wracały do swojej prawdziwej, odpowiedzialnej jedności. Zatem dla Ukraińców temat pojednania jest tematem jednoczenia narodu godnych obywateli. Musimy tworzyć nowe ukraińskie święta oraz przywracać w nasze życie tradycyjne dla naszego narodu świętowania. Rozmawiała Lubow HOŁOTA
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
sprawiedliwie. Za krew, za ruiny, za śmierć… Pora obiadu. Do sali weszli wolontariusze. Proponują dania na obiad. Chłopcy zaczynają zamawiać. Życzę smacznego i cicho wychodzę z sali. …Idę korytarzem do wyjścia. Naprzeciwko mój zaporożec Jewhen Redźka. Nic nie szkodzi, że z jednym okiem, zmiażdżoną szczęką, bez ręki, z okaleczonymi nogami, ale przecież idzie! Starannie, uparcie chodzi, póki co z chodzikiem — rozruszuje uratowane przez chirurgów nogi. Silny chłopak! Uściskaliśmy się, bo jesteśmy dawnymi znajomymi… Sny wojny Mamy gości. Anatolij Chmara, żołnierz ATO z żoną Olenką i córeczką Lesią. Już opowiadałam o kozaku Chmarze. Pochodzi z dawnego kozackiego miasta Starobielsk na Ługańszczyźnie. Ekolog. I już pracuje. Ale wojenne urazy nie odpuszczają łatwo. Skutki kontuzji dają o sobie znać. Możliwa jeszcze operacja, jeszcze szpital. A póki co — sprawy zawodowe, Sofia, Sobór Michajłowski o Złotych Kopułach, konkurs ukraińskich wykonawców na Eurowizję… Ścielę łóżeczka na noc i mówię: to dla córeczki, a to dla Was z ukochaną. Anatolij, zmieszany: my razem nie śpimy! Dlaczego? — pytam. — Bo ja w nocy jestem taki niespokojny, czasami nawet na podłodze się budzę, tak się przewracam, podskakuję. Cały jestem na wojnie! Straszne natrętne sny. A ostatnio jeden i ten sam męczy mnie: otoczyli nas separatyści, jest ich wielu. Zaciskają pierścień wokół nas. A potem okazuje się, że stoję sam między nimi z czterema granatami na piersi i… rozumie pani, — zaczyna się piekło. Rzucam się, trzęsie mną, dopóki się nie obudzę… znów na podłodze… Ścielę łóżko czarującej dziewczynce Ołesi, a ona do mnie z niepokojem: ja mogę spać tylko obok mamy. Boję się, kiedy zaczyna się strzelanina… * Zmierzch. Idę do domu i myślę: czy nasza władza zaczęłaby na początku wojny odradzać Ukraińską Armię, bronić Państwa, gdyby nie ci najlepsi chłopcy z batalionów ochotniczych, z ogniem Miłości do rodzinnego kraju, którzy pierwsi bez strachu rzucili się wtedy, w 2014 roku, naprzeciw wrogowi i zatrzymali go ceną własnego życia? Mizeria i teraz liczy pieniądze. A naród żyje i broni swojej Prawdy.
Traducción automática
Margarita DOWHAN Zdjęcia Serhija BORYSOWSKIEGO Prawnuk Semena Palija XVII wieku. Przyszedł chłopak Semen Hurko na Sicz, by przystać do kozactwa. — A kim jesteś, co potrafisz? Milczy chłopak. Rozgląda się. Ujrzał kureń. Na wpół rozwalony. Wziął snop słomy, zapalił go i rzucił w tę ruinę. Zapłonęła, w popiół się obróciła. — Co ty robisz! — Dobrze robię. Jak tam kozacy wejdą odpocząć, zawali się ta buda i bez walki wszystkich przygniecie, pokaleczy. Nowy kureń trzeba stawiać. I dali kozacy temu parobkowi wojskowe miano „Palij”. Chyba jest prawda w tej legendzie. A oto już historyczna prawda: pułkownik białocerkiewsko-fastowski Semen Palij zasłynął swoimi zwycięskimi wyprawami przeciwko Turkom, którzy wtedy często napadali na ukraińskie ziemie. I wszyscy kozacy, którzy walczyli pod jego dowództwem, także nazywali się Palijami, bo kochali odważnego wodza. A dalej — żywa prawda teraźniejszości: siedzę w 5. sali oddziału neurologii szpitala i rozmawiam… z praprawnukiem Semena Palija (rodzina strzeże pamięci o wielkim przodku) dwudziestoletnim kijowianinem Ołeksandrem Palijem. Jeszcze jeden sławny wnuk, raczej prawnuk, pojawił się u mnie! Powiedział: „Mój przodek był wojskowym, chcę być wojskowym i ja”. I pojechał uczyć się do liceum wojskowego w Czernihowie. Od wiosny 2015 roku był już na froncie… Stało się to 7 października w Zajcewem. Cała separatystyczna hołota upiła się i zaczęła walić bez wyboru. Starszyna kompanii zmotoryzowanej 43 batalionu Ołeksandr Palij wyszedł z ziemianki do okopu zobaczyć, co się dzieje. W tym momencie do okopu wleciał granat… Miękkie tkanki, brzuch, kończyny, nawet prawą nogę połatali lekarze. A oto z kontuzją mózgu trudniej. Bóle głowy, nieprzyswajanie światła, problemy z pamięcią miejscową, ruchem — wszystko to pokonuje się wolniej. Ale pokonuje się! „Teraz strasznie wspominać — mówi Ołeksandr — jaka to była bieda — pierwszy tydzień po zranieniu!”. Póki młody wojownik się leczy, jest stale w kontakcie z towarzyszami broni. Niepokoi Saszę problem odzieży wojskowej. Szyją ją u nas z nieкачественного, sztywnego i ciężkiego materiału. Inna sprawa — wzory natowskie. Teraz najważniejsza dla państwa jest ochrona przed wrogiem. Więc trzeba bogaczom podzielić się swoimi luksusami i za te pieniądze armię ubrać tak, jak w rozwiniętych państwach — uważa Ołeksandr. A jeszcze młodego wojownika cały czas niepokoi myśl, którą słyszę od żołnierzy nie po raz pierwszy. Kremlowskiego złodzieja można zatrzymać tylko siłą. A u nas starczy i sił, i środków, i woli narodu. Jeszcze mój młody rozmówca rozmyśla o niskim stanie moralnym wrogiej armii, dokąd siłą gonią tych, co wyszli z więzień, pijaków itp. „Ta straszna imperium od wieków nie żałowała swoich ludzi, mając ich za bydło, którego nie szkoda. Jeszcze II wojna światowa to pokazała. U nas jest bardziej demokratyczna atmosfera. Ludzie są bardziej życzliwi. O poległych pamiętają, wspominają. A wolontariat jaki!”. Gdzie władza jest niezdolna lub nie chce, tam człowiek człowiekowi pomoże. Ołeksandr kocha historię. Poradziłam mu zainteresować się naszą historią wojskową, a może z czasem będzie ją pisał. Już nie leży — chodzi! Idę korytarzem szpitalnym. Naprzeciw promienieje uśmiechem dawny znajomy — elegancki, z modną fryzurą! Może rok się nie widzieliśmy. Wtedy leżał ledwo żywy w naklejkach, rurkach, różnych konstrukcjach medycznych. Koło bezradnego taty Jewhena kręcił się na łóżeczku, radośnie świergocząc, jego mały synek. Mama kontrolowała sytuację. Wtedy pomyślałam — ta terapia od własnego dziecka jednoznacznie pomoże chłopakowi. — I pomogła! — zażartowałam, radośnie witając się z moim dawnym bohaterem — Jewhenem Symonenkiem. Na nogach jego — ortezy medyczne (zimowy wariant obuwia medycznego). One stabilizują nogę pod kątem 90 stopni, dodają, gdzie trzeba, trochę wysokości. Ale przecież nie leży! Chodzi, stoi, siedzi. Jewhen jest kijowianinem. Razem z żoną, naukowcem, pracuje w muzeum w Pyrohowie. Pełnowartościowe życie powraca… Szczęśliwa za Ciebie, Jewhenku. 10 dni, jak zaczął chodzić W międzyczasie Jewhen przedstawia mnie towarzyszowi broni Ołeksijowi, którego zraniła 15 sierpnia 2016 roku mina przeciwpiechotna. „W klinice Miecznikowa w Dnieprze mnie po kawałkach zbierali. Tułów okaleczony, w nogach 12 dziur, stłuczenie mózgu, krwiaki, pęknięcie kości potylicznej”. 10 dni jak zaczął Ołeksij chodzić, a już wierzy, że wróci na linię frontu. Prawda, żonie Alinie ten pomysł się nie podoba. Najpierw trzeba stać się w pełni zdrowym. Alina jest tuż obok, koło Ołeksija, grzeje go ciepłym, uśmiechniętym spojrzeniem. Ona jest donieczanką. Czarująca. Piosenkarka i zajmowała się modelingiem. Mają pięcioletniego synka. Dobre u mamy syny Wasyl — lwowiak. Jeszcze jeden towarzysz broni Ołeksija. Starszy żołnierz oddzielnego batalionu rozpoznawczego. Wasyl ma swoją biedę — atrofię strun głosowych. I tak bywa w chłodzie, wilgoci w warunkach frontowych. Leczyć się przysłali. Ma nadzieję, że wkrótce znowu do walki. Tata Wasyla był wojskowym. Obaj synowie poszli jego śladem. Najpierw walczył na wschodzie jeden brat, a jak zdemobilizowali — poszedł drugi, Wasyl. Na zmianę na wojnie, żeby mamy samej nie zostawiać. Zrusyfikowanie — to też wojna przeciwko nam — Ja teraz czytam cudowną książkę — „Zalysheneć” Wasyla Szklara. Pięknie napisana i skłania do refleksji. Jeszcze w tamtych dalekich latach przeciwko tym samym walczyli nasi dziadowie za Ukrainę — pokazuje książkę Dmytro Kraslanski, 28-letni starszy żołnierz, pomocnik granatnikowego drugiego batalionu 72. Białocerkiewskiej Brygady. Mieszka w rejonie jahotyńskim, wieś Sotnykiwka. Ucieszyliśmy się wspólnie, że, dzięki Bogu, wysiłkami mądrych i energicznych zaczęto naszym wsiom i miastom przywracać ludzkie nazwy, które komuniści kiedyś zniekształcili. Kozak Dmytro jeszcze 20 marca 2014 roku, jak tylko ogłosili mobilizację, poszedł walczyć o wolność Ukrainy, zostawiając rodziców, spokojną pracę, ukochany futbol, tenis. Był ranny 2 lata temu koło legendarnej Sawur-Mohyły. W okop przyleciała mina. Po trzecim wybuchu stracił przytomność. Okaleczyło obie nogi, dwa odłamki wleciały w głowę… Przeszedł 28 operacji. Leczył się w Niemczech. Na Ukrainę wrócił 6 listopada 2016 r. „Niemiecką krew przetaczali, nie żałując — z humorem mówi Dmytro — więc jestem teraz w 30% Niemcem. Trochę nauczyłem się języka niemieckiego. I protezę nogi mam niemiecką, chociaż części składali u nas — w Kijowie, na Podolu”. Pochwaliłam jego język ukraiński. A on mi: „No u nas w rodzinie nigdy nie przystosowywali się do „ogólnie przyjętego”. Wiecie, rusyfikacja — to też wojna przeciwko nam, Ukraińcom. Oburza mnie, kiedy w różnych urzędach, firmach mówią i papierki piszą językiem okupanta. A w naszej kozackiej wsi słaboduszni renegaci-komuniści, chociaż ukrywają się obecnie w swoich okopach, bywa, wyrzucają mi, że poszedłem walczyć przeciwko „braciszkom”, niby oni są tacy sami jak my. Zupełnie nie tacy! Ja
Dmytro Kraslanskyj szczególnie teraz dobrze odczuł ich „braterstwo”! Dodał, że wielki wpływ na jego ukraińskość miał Taras Szewczenko. A także Kateryna Biłokur, jej obrazy. Ojczyzna artystki, wieś Bohdaniwka, znajduje się obok jego rodzinnej Sotnykiwki. Dmytrowi przyznano dożywotnią emeryturę. Ma wiele pokojowych planów. Żegnając się, podśpiewuje mi Szewczenkowe „Słowik w ciemnym gaju…”, a dalej — nawet nie powtórzę! Tam o Moskalu tak się śpiewa!.. Na froncie przerobili…. Rozmawiałam z Dmytrem Kraslanskyjem w oddziale medycyny ludowej i niekonwencjonalnej, w sali nr 4. Tam skutecznymi środkami ludowymi wzmacniają zdrowie. Po długiej walce o życie, tutaj Dmytrowi dzisiaj podreperowują serce. Tylko przez celownik optyczny! „Wszystko na odwrót: trwa wojna, mówią — rozejm. Przedstawiciele OBWE powinni kontrolować sytuację stale, a oni — jak w pracy w biurze: do piątej po południu poobserwowali, kiedy jest najciszej, i poszli odpoczywać. Właśnie wtedy separatyści zaczynają ostrzeliwać nasze pozycje bojowe, ludność cywilną. Swobodnie i bezkarnie! Ciemno i przebiegle wszystko się plecie wokół tej wojny. W marcu 2015 roku, zaraz po tym, jak ludzie z OBWE odjechali z pozycji, zaczął się wrogi ostrzał. Trzymaliśmy wtedy obronę pod Butiwką i kolejowym Wilczym mostem. Wilczym nazwaliśmy go na cześć naszego dzielnego dowódcy kompanii o pseudonimie „Wilk”. …Granat wybuchł pół metra ode mnie. Nogę rozerwało na strzępy, pokruszyło rękę, w trzech miejscach nerwy zostały przecięte… Zaczęła się moja epopeja po szpitalach. Chłopaki prosto na polu walki podali środki przeciwbólowe i na pancerzu BMP pognali do batalionowych medyków. Szpitale w Krasnoarmijsku, Dnieprze. Ciągła narkoza. Pierwsza poważna operacja tutaj, na chirurgii ropnej. Chirurgowi Kostiantynowi Wołodymyrowyczowi dziękuję za złożenie nogi. A potem były Niemcy, Berliński Szpital Wojskowy. Prawie rok doprowadzali mnie do normy. Z miłością i cierpliwością. Wielkie podziękowania dla niemieckich specjalistów. A już jak jestem wdzięczny tamtejszej ukraińskiej diasporze, to słów nie znajdę! Podsumowanie: przez półtora roku — 61 operacji! Chyba światowy rekord. Jesteśmy w piątej sali traumatologii. Swoją historię opowiada mi 45-letni sierżant 25. oddzielnej brygady powietrznodesantowej, pochodzący z Winnicy Jurij Rużycki. — A dlaczego Pan znowu w szpitalu? — Będzie jeszcze operacja. Sześćdziesiąta druga. Będą zrastać kość… Odwracam uwagę rozmówcy na inny temat — czy zdarzało się rozmawiać z separatystami w jakimś pokojowym momencie, czy z jeńcami. — Nie. Tylko przez celownik optyczny! Z następnym naciśnięciem na spust… I myślę —
Traducción automática
Sydir KIRAL, profesor NUBiP Ukrainy
W Kijowie odbył się wieczór upamiętniający Światosława Karawanskiego (24.12.1920, Odessa—17.12.2016, Denton, USA), wybitnego ukraińskiego językoznawcę, działacza społecznego, więźnia stalinowskich obozów koncentracyjnych. Kiedy nadeszła smutna wieść o jego śmierci (nie dożył 7 dni do swoich 96. urodzin), ktoś zauważył, że zmarł Instytut Języka Ukraińskiego. Ta trafna hiperbola bardzo celnie oddaje tę kolosalną pracowitość, którą Najwyższy obdarzył tego unikalnego człowieka: aby się o tym przekonać, warto zajrzeć do elektronicznych katalogów wiodących bibliotek Ukrainy. Ale nie uwzględniono tu jego licznych artykułów, wywiadów, opublikowanych w różnych ukraińskich i zagranicznych czasopismach. Światosław Karawanski, ciężko i beznadziejnie chory, nie wypuszczał pióra z ręki do ostatniej chwili. Jego wpisy w „Literackiej Ukrainie” (podawane z zachowaniem języka autora) zawsze czytałem z niemałym zainteresowaniem. Imponowały przede wszystkim tym, jak bardzo zmuszonemu do wygnania Ukraińcowi boli Ukraina. Karawanski nie godził się z tym, że język ukraiński do dziś nie zajął dominującej pozycji w naszym państwie, że w upadku znalazło się ukraińskie wydawnictwo książkowe i prasa, że zamykane są czasopisma literackie. Z dalekiej Ameryki, dokąd został siłą deportowany przez władze radzieckie w 1979 roku, pilnie śledził wydarzenia na Majdanie, gniewnie i ostro krytykował działalność nowej władzy za to, że nie prowadzi tej polityki, za którą zginęli i giną dalej na wschodzie najlepsi synowie Ukrainy. Biografie tego unikalnego człowieka i jego wiernej żony Nadiji Strokatej nie mogą nie zachwycać, gdyż najważniejszą rzeczą w ich życiu była wolna i samowystarczalna we wszystkich aspektach Ukraina. Właśnie jej służyli oddanie i do samego końca. Pomyślałem sobie, że po powtórnym pochówku małżeństwa Kandybów (Ołeksandra Olesia i jego żony Wiry) na cmentarzu Łukjanowskim 29 stycznia tego roku, tam powinny spocząć szczątki również tego unikalnego małżeństwa. „Karawana idzie” — właśnie pod takim tytułem w pomieszczeniu FEDORIW HUB odbył się wieczór pamięci S. Karawanskiego. Jak dla mnie, pomieszczenie (czy jak modnie teraz mówić, lokalizacja), wybrano niefortunnie: było odczucie przebywania w jakiejś piwnicy, a Karawanski był jasnym człowiekiem (mimo że prawie 31 lat odsiedział w obozach GUŁAG-u). Ta szlachetność jego serca i duszy, potężna energetyka myśli jakby promieniowały z jego wielkiej fotografii na ścianie! Wieczór okazał się bardzo nasycony informacyjnie. Dokonałem dla siebie drugiego odkrycia takiego tytana pracy i nauki, jak Światosław Karawanski. Prawie trzygodzinny wieczór nagrano na dyktafon, kiedyś wszystko to rozszyfruję, gdyż wśród tych, którzy zabierali głos, były unikalne osobowości: pisarz-dysydent, kolega z roku Karawanskiego Ołeksandr Riznykiw z Odessy, dziennikarz-dysydent Iwan Maluta, pisarka Łesia Stepowyczka z Dniepru (jako redaktorka czasopisma „Siczosław” przez 12 lat korespondowała z Karawanskim, który przez 9 lat prowadził rubrykę „Do gwiazd przez ciernie”, która stała się ozdobą wydania), znani językoznawcy — kijowianka Łarysa Masenko, Ludmyła Tkacz z Czerniowiec (oboje mieli możliwość komunikowania się z rodziną Karawanskich w USA), Pawło Hrycenko, Dmytro Drozdowski (moderator wieczoru), redaktor naczelny „Wszechświata”, którego dziadek był wykładowcą S. Karawanskiego na Uniwersytecie Odeskim, językoznawca i badacz przekładu, docent Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki Witalij Radczuk. Publiczność uważnie słuchała i wdzięcznie oklaskiwała redaktora „Literackiej Ukrainy” Stanisława Bondarenkę, poetki i piosenkarki, aktywne wolontariuszki na wschodzie Ukrainy Lucynę Chworost z Charkowa oraz kijowiankę Łesię Horową. Wydawca Orest Kossak ze Lwowa opowiedział o historii wydań prac S. Karawanskiego w wydawnictwie „BaK”. Przywiózł nową książkę o wieloznacznym tytule „Idiotyzmy stalinowskiej jaryżki w języku państwowym Ukrainy” (została błyskawicznie wykupiona przez obecnych!), której, niestety, nie zdążył zobaczyć autor. Była tu poetka Raisa Tałałaj, która w rozmowie ze mną zauważyła, że S. Karawanski to „człowiek-legenda, nasza duma, prawdziwy Bohater Ukrainy”, a jego prace to „nieoceniony skarb, który musimy przekazywać z pokolenia na pokolenie”. Pani Raisa ma rację, że trzeba niezwłocznie zebrać i wydać wspomnienia o nim, gdyż czas jest nieubłagany. Po wieczorze wyborne towarzystwo rozmawiało z Bohaterem Ukrainy Stepanem Chmarą, utalentowaną poetką Natalią Dziubenko-Meys, artystą Wołodymyrem Rakiem, więźniem radzieckich obozów koncentracyjnych Wasylem Owsijenką, znanym na Ukrainie Wasylem Szenderowskim, aktywistkami i działaczkami społecznymi Orysią Sokulską i Natalią Osmak, wydawczynią Anną Semko i wieloma innymi. Żywiołowa dnieprzanka Łesia Stepowyczka mistrzowsko wyrecytowała wiersz S. Karawanskiego „Moje rzemiosło”:
Rzucić słowo, by bombą się stało
Rzucić słowo, by dusze trzęsło!
Rzucić słowo, by wszystkich przejęło!
Rzucić słowo — moje rzemiosło!
Myśl podać, by sumienie budziła!
Truła męstwo, orała zło!
By latarnią niegasnącą świeciła!
Myśl podać — moje rzemiosło!
Rzucić słowo i myśl podać!
Ostrą jak brzytwa, przejrzystą jak szkło!
Udrękę straszną i okrutną poznać!
Świat odnowić — moje rzemiosło!
Słusznie zauważyła, że ten wiersz jest programowy w działalności Karawanskiego, bo „wszyscy, którzy choć raz dotknęli człowieka-fenomenu Światosława Karawanskiego, zapamiętali i pokochali go. Bo nie kochać go było niemożliwością. I każdy ma swojego”. Przypomniała mądre słowa Francuza Alberta Camusa, który dużo podróżował po świecie i zatrzymywał się w różnych krajach. Pewnego razu zapytano go: za kogo się uważa i gdzie jest jego ojczyzna. Nie zastanawiając się, Camus odpowiedział: „Moją ojczyzną jest język francuski”. Tak samo, uważa pani Łesia, „mógłby powiedzieć o sobie Światosław Karawanski, który sam był i językiem, i Ukrainą, czy to pisał przytoczony wiersz w 1956 roku na brzegu syberyjskiej rzeki Leny, czy w obozach Mordowii, gdzie rozpoczął pracę nad „Słownikiem rymów języka ukraińskiego”, czy w centrali włodzimierskiej, gdzie pisał poezje i listy do swojej ukochanej żony Niny Strokatej, czy w wewnętrznym więzieniu KGB w Kijowie, czy w amerykańskim Denton”. Z okazji 95-lecia S. Karawanskiego Łesia Stepowyczka napisała wiersz-dedykację (wszedł do jej zbioru „Jesienni ludzie”). Bardzo przykro, że szefowie mediów wykazali całkowitą obojętność na to znaczące wydarzenie (kiedyś Szewczenko skarżył się — nikt nawet nie szczeknie), mimo że z zaproszeniem na ten wieczór w 1. kanale ukraińskiego radia wystąpił D. Drozdowski.
Was nie złamały stalinowskie GUŁAG-i,
Wasz duch straszył tajniaków-donosicieli.
Jesteście tym wzorem cywilnej odwagi,
Co pochodnią jaśnieje w nocy.
Nie znają snu Wasze czujne oczy,
Szukają dawnych i świeżych źródeł,
By surżyka pokonać potwory,
By ojczysty język kwitł i żył.
I za oceanem nie macie spokoju,
Ascecie-schimniku amerykańskich dni.
Pod Waszą niestrudzoną ręką
Powstały mocne mury słowników.
Podarowaliście je Ukraińcom, W nich żyją i oddychają słowa, One jaśnieją stolicom i prowincjom. „Przez ciernie do gwiazd” podąża Wasza karawana. I rzeczywiście, Karawanski nie porzucił swojego rzemiosła do ostatniego tchu, zaznał w życiu „strasznych mąk i okrucieństwa”, ale mimo to „orał zło” i tym samym „świat odnowił”, „niegasnącym latarnikiem świecił”, „sumienie budził” nasze i podsuwał nam wszystkim myśl — kochać Ukrainę, jej język, strzec go jak najdroższego skarbu, danego przez Boga. Z jej inicjatywy w szkole utworzono salę muzealną „Literacka Czernihowszczyzna”. Organizowała i prowadziła wieczory literackie, spotkania twórcze z pisarzami, święta obrzędowe. Brała aktywny udział w życiu społecznym miasta, była aktywną proświcianką i członkinią „Związku Ukrainek”. Nie opuściła żadnego wydarzenia literacko-artystycznego w muzeum-rezerwacie M. Kociubynskiego. Antoninę Iljiniwnę odznaczono orderem „Znak Honoru”, wielokrotnie wybierano ją na radną rady miejskiej. Razem z mężem wychowali syna i córkę. Była dobrą gospodynią, kochającą żoną, mamą, babcią. Corocznie w Dzień Nauczyciela dziesiątki byłych uczniów Antoniny Iljiniwny witały swojego ulubionego Pedagoga. Pozostawiła jasny ślad na ziemi, więc pamięć o Antoninie Kociubynskiej żyć będzie wiecznie w naszych sercach.
Traducción automática
Smutna wiadomość nadeszła z Sewastopola. 6 lutego br. odeszła w wieczność wspaniała osoba, wierna córka Ukrainy i budowniczy ukraińskiego życia w mieście Bohdana PROCAK. Jej aktywność była decydującym czynnikiem ukraińskiej działalności kulturalno-oświatowej i dobroczynnej w Sewastopolu. Bohdana Procak uczestniczyła w tworzeniu i opiece nad miejskimi organizacjami „Związku Ukrainek”, „Proświty”, Narodowej Organizacji Skautowej „Plast”, Greckokatolickiego Kościoła, organizacji prowadzącej akcje dobroczynne „Opieka społeczna”, która pomagała placówkom dziecięcym i samotnym ludziom. Aktywnie współpracowała z działaczami ukraińskiej diaspory w USA, Kanadzie i Australii, które udzielały pomocy charytatywnej. Bohdana Procak wraz z członkiniami Związku brała udział w koordynowaniu podziału lekarstw wśród jednostek wojskowych w pierwszych latach niepodległości, w akcjach „Pomoc dla sierot i przedszkolaków”, „Babcie Ameryki dla babć Ukrainy”, „Akcji stypendialnej”, realizowanej za pomocą SUA, pomagała w nieszczęśliwych wypadkach, wspierała internaty, domy dziecka, samotne matki, wielodzietne rodziny o niskich dochodach. Wspierała i wprowadzała ukraińskie tradycje w mieście, była uczestniczką akcji „Ręcznik jedności narodowej”, koordynowała akcje kulturalno-oświatowe, prowadzone przez Ukraiński Centrum Kulturalno-Informacyjne w Sewastopolu. W latach 90. zapoczątkowano obchodzenie Bożego Narodzenia w Zachodniej Ukrainie, dokąd na zaproszenie członkiń Związku wożono dzieci z sewastopolskich szkół — niezależnie od narodowości, by pokazać prawdziwe ludowe tradycje. Ukraińskie kobiety otrzymały podziękowania od rodziców, nauczycieli, a co najważniejsze — były szczęśliwe dzieci, które mówiły, że w te dni były jakby w bajce. Odznaczona znakiem „Orderu Księżnej Olgi” III i II stopnia, którym odznacza się kobiety za wybitne zasługi w różnych dziedzinach działalności społecznej. Niech dobra pamięć o Bohdanie Procak żyje wśród nas, a sewastopolska ziemia niech będzie jej lekka.
Zarząd Centralny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Redakcja gazety „Słowo Proświty”
Traducción automática
Stanisław ŻURAWEL, proświtianin, historyk ukrainoznawca, Czernihów
Społeczność proświtiańska Czernihowszczyzny poniosła stratę. Odeszła znana pedagog, proświtianka, niestrudzona obrończyni języka ukraińskiego na Czernihowszczyźnie, zrusyfikowanej przez stulecia, Antonina Iłlivna KOCIUBYŃSKA. Urodziła się 30 stycznia 1941 roku we wsi Wełykyj Karaszyn w rejonie makarowskim na Kijowszczyźnie, zaledwie 9 kilometrów od miejsca urodzenia wybitnego ukraińskiego uczonego-teologa, działacza UNR Iwana Ohijenki (metropolity Ilariona), który urodził się w Brusiłowie. Wczesne dzieciństwo Antoniny przypadło na ciężkie czasy wojenne. Po wojnie uczyła się w szkole średniej sąsiedniej wsi Rożiw, pracowała w kołchozie. W 1959 r. Antonina Iłlivna wstąpiła na wydział filologiczny Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. Podczas studiów los zetknął ją z przyszłym mężem — Juliuszem Romanowyczem Kociubynskim, wnukiem znanego pisarza. Pod koniec studiów uratowała przed pożarem bibliotekę Akademii Nauk, którą podpalił agent KGB. Tegoż 1964 roku ona i Juliusz Kociubynski pobrali się, ukończyli uniwersytet i na skierowanie wyjechali do Czernihowa, gdzie Antonina Iłlivna pracowała jako nauczycielka języka i literatury ukraińskiej w Czernihowskiej Szkole Średniej nr 6 nieprzerwanie przez 38 lat. W tym czasie zarekomendowała się jako utalentowana pedagog, czuła i kochająca wychowawczyni młodzieży, znakomita organizatorka.
Traducción automática
Petro SZKRABJUK, pisarz, doktor nauk historycznych, Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypjakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, m. Lwów. Na mapie pamięci wyrasta miasteczko o imieniu Otynia. Okno tam świeci moje Przez pajęczynę lat dalekich… P. Sz., 1984 r. 1 Prowincjonalne miasteczka… Tak, właśnie miasteczka, a nie osiedla typu miejskiego, jak je nazywano w czasach radzieckich (i nazywa się do dziś), czy po prostu, po wojskowemu, miejscowości. Takie miasteczka w wymiarze duchowo-intelektualnym nigdy nie były prowincjonalne. Bo w nich, a zwłaszcza w dobie austriackiej, działały czytelnie „Proświty”, towarzystwa ekonomiczne, z poświęceniem pracowali księża i nauczyciele. Kontakty ze Lwowem czy większymi miastami były żywe i stałe — i gdy spojrzymy do informatorów, to uderzy nas liczba wybitnych osobistości, które podarowała Ukrainie geograficzna prowincja (mam na myśli nie tylko miasteczka, ale też wsie i chutory). Tym bardziej miasteczka nie są prowincjonalne teraz, w dobie komputerów, samochodów, telefonów komórkowych, telewizji… Czyż prowincjonalne jest Mukaczewo w osobie pisarza Myrosława Docyncia, który zdobył ogólnoukraińską sławę, został laureatem Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki? Czy jego krajan, poeta Petro Midianka, też laureat Szewczenkowski, który mieszka i tworzy (a także naucza) jeszcze dalej — we wsi Szyrokyj Łuh w rejonie tiacziwskim. Na Lwowszczyźnie takimi twórczymi osobistościami są Switłana Antonywyn (m. Brody), Lubow Benedyszyn (m. Sokal), Roman Pastuch (Drohobycz), Olha Jaworska (wś Turje w rejonie starosamborskim), Lubow Proć (wś Dublany w rejonie samborskim)… Na Iwano-Frankowszczyźnie do grona entuzjastów-twórców, obecnie uznanych badaczy swojego kraju, jak profesor Wołodymyr Hrabowecki czy niestrudzony Petro Arsenycz, wchodzi także Mychajło Chawluk z miasteczka Otynia w rejonie kołomyjskim, a dokładniej — z przysiółka Uhornyky, gdzie obecnie mieszka. Uhornyky mają znaczenie historyczne. W dawnych czasach działała tu wspólnota zakonna, w której dwukrotnie gościł prawosławny polemista Iwan Wyszeński. Z Uhornyk wyszli w świat Iwan Żelizo (1551—1651), znany w historii Kościoła jako ihumen klasztorów w Dubnie i w Poczajowie, oraz prezydent Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie Stepan Wytwycki (1884—1965). W 1996 roku Mychajło Chawluk, wówczas kierownik szkoły artystycznej w Otyni, którą sam zorganizował, napisał i wydał w Kołomyi niewielkie opracowanie „Uhornycki monastyr”, w następnym roku — biografię „Życie oddane Bogu i Ukrainie” o ks. Mychajle Chawluku (1895—1973), który był bratem jego dziadka (w 2000 r. w Stryju ukazało się ponowne wydanie). Najwyraźniej od ks. Mychajła i rodziców przejął miłość do historii i swojego kraju. Bo już jesienią 1987 roku, będąc studentem technikum hydromelioracyjnego, poznał we Lwowie Wiaczesława Czornowoła, za jego radą wstąpił do Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, był wśród organizatorów oddziału UGH w Otyni, a następnie pierwszego w rejonie oddziału Ruchu, zaczął wydawać z trzema współmyślicielami czasopismo reprintowe „Wilna dumka” (ukazało się sześć numerów). Był uczestnikiem zjazdów Ruchu, RChP, URP, OUN, deputowanym rady rejonowej w Kołomyi, przewodniczącym rady osiedlowej w Otyni. I jednocześnie nieustannie pasjonowały go poszukiwania historyczne… 2 Oczywiście, Mychajło Chawluk nie jest zawodowym historykiem czy filologiem, ale też nie jest amatorem. Jeszcze podczas studiów we Lwowie odwiedzał archiwa i biblioteki, zbierał materiał o Uhornykach (czego skutkiem była wspomniana wyżej książka), dalej odnalazł korzenie swojego rodu, które sięgają 1735 roku; jednocześnie studiował materiały o bracie dziadka, przeprowadził wywiady ze świadkami — i napisał biografię. A w 1998 roku zainteresowani czytelnicy otrzymali nową książkę p. Mychajła: „Otynia: szkice historyczne”. Bo przeszłość tego miasteczka jest doprawdy niezwykle głęboka i wymowna. Otynia jest rówieśniczką Kołomyi: pierwsza wzmianka o nich w Latopisie halicko-wołyńskim pochodzi z 1241 roku. Tam Otynia wspominana jest jako Wotnyn. Chociaż Wotnyn może oznaczać zarówno „otnyna”, jak i „włość”, czyli majątek dziedziczny. Tak czy inaczej, pierwsza wyraźna wzmianka na piśmie o Otyni jako osadzie miejskiej to 1606 rok. Najbardziej Otynia zasłynęła tym, że w 1648 roku, podczas powstania pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, znajdował się tu sztab pułkownika Semena Wysoczana, który zorganizował 15-tysięczne wojsko i praktycznie wyzwolił od Lachów całe Pokucie, a to obecne rejony kołomyjski, horodeński, śniatyński, tłumacki, tyśmienicki wraz z przyległymi do nich częściami rejonów nadwórniańskiego i bohorodczańskiego, a także niektórymi miejscowościami rejonów halickiego i kosowskiego. 3 Pomnik Wysoczana — wyraziste popiersie — z armatką i kupką kul u podstawy zdobi centrum Otyni — tej Otyni, która jest droga i mojemu sercu, ponieważ właśnie w tym miasteczku po szkole miałem szczęście przepracować dwa lata — i były to najjaśniejsze, najbardziej romantyczne lata mojego życia. Wszak to młodość, marzenia, zakochanie, bezinteresowni przyjaciele, pierwsze publikacje poetyckie. W tamtym czasie pracowałem w redakcji gazety rejonowej. Bo Otynia (do 1989 roku oficjalna nazwa — Otynia) była poważnym centrum rejonowym ze wszystkimi niezbędnymi atrybutami: komitetami rejonowymi partii i komsomołu, milicją, oddziałem KGB, bankiem itd. Z Otyni na trzy lata poszedłem do wojska. Potem był Lwów, uniwersytet, praca. I jasne, przejmujące wspomnienia o Otyni. Bo wszystko, co związane z tym byłym centrum rejonowym (status ten stracił w wyniku reform chruszczowowskich 30 grudnia 1962 roku), z jego mieszkańcami, poruszało zawsze — i porusza do dziś. W szczególności także jego dawna i już bliska nam historia, tym bardziej jej udział w burzliwych wydarzeniach 1648 roku, w postaci Wysoczana. W 1933 roku wybitny historyk Iwan Krypjakewycz opublikował swoją powieść historyczną „Pod sztandary Chmielnickiego”: o studentach lwowskiej szkoły brackiej Stepanie (żartobliwie — Bublyk) i Omelku Pidhajetckim, którzy wraz ze zbliżaniem się Chmielnickiego do Lwowa porzucili bursę i ruszyli w świat, mając zamiar dotrzeć do samego Kijowa i jego sławnej Akademii, a także spotkać się z kozakami. Po różnych przygodach studenci znaleźli się w Otyni, gdzie „pułkownik Wysoczan miał swoją stolicę”, trzymał kancelarię, w której zaczął służyć Stepan. A Omelka wzięto do wojska… 4 To jest zatem historia pisana. Jest także historia ustna. Ale jest, jak widzimy, historia wizualna, odbita w fotografiach — i jest ona jeszcze bardziej poruszająca niż ta na piśmie. Ona, jak muzyka czy poezja, przemawia prosto do serca. Przypomnijmy album fotograficzny „Armia nieśmiertelnych”. Dzięki szczęśliwemu przypadkowi w 1999 roku odnaleziono tak zwane „Jaworowskie archiwum fotograficzne UPA” z wysokiej jakości negatywami. Z nich wykonano zdjęcia — i przed naszymi oczami stanęły uduchowione, szlachetne twarze obrońców kraju, w tym także kobiet. Prawdziwie (przytoczę swoje wersy):
Jakie piękne, dumne, młode Powstańce, co oparły się niedoli! I któż powiedział, że polegli na próżno? Dlaczego więc tak jasno na duszy wtedy? Potem były jeszcze niepowtarzalne znaleziska — i historia Ukraińskiej Powstańczej Armii ożyła dla nas po raz drugi, i to bezpośrednio na poziomie emocjonalno-wizualnym. Tak samo ożywa dla nas historia Otyni, i również na fotografiach. Nie wiem, jak wpadło do głowy Mychajłowi Chawlukowi zapoczątkować tak wielki i ambitny projekt, który ma pokazać oblicze Otyni na dziesięciu tysiącach różnorodnych fotografii, ale projekt wszedł w życie. 5 maja 2012 roku Mychajło Wołodymyrowycz poprzez Internet zwrócił się do rodaków takimi słowami: “Fotografia sama w sobie nie jest długowieczna. Ma właściwość odchodzić wraz ze swoimi właścicielami, a wraz z tym znika warstwa pamięci naszej otynińskiej wspólnoty, naszej historii. Aby uniknąć tej straty, na naszej stronie (otyniya.com.ua) rozpoczęto pracę nad zbieraniem fotografii z różnych lat, które są związane z Otynią i jej mieszkańcami. Tematyka zbiorów jest różnorodna: rodzinne, zbiorowe, szkoła, absolwenci, wesela, pogrzeby, parady, sport, czas wolny, kultura…; według takich działów będą wystawiane fotografie”. Autor zaznaczył, że praca nad projektem (nazwał go “Projekt “Razem”: historia Otyni w fotografiach”) potrwa około jednego roku. No, oczywiście, jak to często bywa: praca wciągnęła, pochłonęła i trwa już piąty rok. Na stronie wystawiono około trzech tysięcy zdjęć, sześć tysięcy zeskanowano. I kiedy przeglądasz je, te zmienne kadry codziennego życia i świąt, to jakbyś podróżował w czasie, jakbyś sam przebywał wśród tych muzyków, weselnych gości, zamyślonych przyjaciółek, ujednoliconych uczniów i uczennic — i wspólnie z nimi przeżywasz minione wydarzenia. Zdjęcia są przydatne także z naukowego punktu widzenia. Tym bardziej dla etnologów. Przecież wizualnie widać, jak kontrastowo zmieniały się pokolenia pod względem ubioru, zachowania, wyrazu twarzy, zwłaszcza w okresach przedradzieckim i radzieckim — okresach zewnętrznej szarości zarówno budynków, jak i ludzi, ich beznadziejności nawet w czasie młodości i zawierania małżeństw. I mimowolnie nasuwa się pytanie: jak potoczyły się dalsze losy tych otynian? Przecież, jak pisze Lina Kostenko, Na starych fotografiach wszyscy młodzi. Z biegiem lat człowiek sam siebie woła. W źrenicach smutku, jak w czarnej wodzie, odbijają się ludzie, drzewa, twarze. …….. Białe, białe twarze w czarnej wodzie, niepowtarzalne twarze na wieki zostają. Na starych fotografiach wszyscy młodzi. Na starych fotografiach umarli się śmieją. Szkoda tylko, że nie wszystkie fotografie są datowane. A jednak ich niestrudzonemu zbieraczowi udało się odnaleźć wizerunki Otyni z okresu I wojny światowej, które przechowywane są w Wiedniu. Oto stary most; oto — na tle cerkwi — stara chata, a przed nią — młoda piękna kobieta w wyszywanej koszuli… Cerkiew zachowała się do dzisiaj, a chaty — nie ma. Wypytałem starców, kto tam mieszkał. Podpowiedzieli: rodzina Bohaczenków. Znalazłem kobietę z tego rodu — Irynę Mychajłiwnę, która ma ponad osiemdziesiąt lat. Spojrzała uważnie na fotografię — i sama pojaśniała: “Przecież to moja babcia!”. 21 listopada 1817 roku w miasteczku otwarto jednoklasową szkołę trywialną, w której uczono pisać, czytać, liczyć. W tej szkole przez rok nauczał znany krajoznawca, historyk Stanisławowa (obecnie Iwano-Frankiwsk) oraz innych miast, Sadek Barącz. W 1936 roku budynek szkolny uwiecznił fotograf. Tego budynku — chaty — dawno nie ma, a fotografia — jest! Ją Mychajło Chawluk odnalazł w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy we Lwowie. 5 Owszem, Mychajło Chawluk “wskrzesza” tych, którzy odeszli z tego świata, zwraca nam chwile ich bytu, zwraca nam prawie półtorawieczną historię krainy pokuckiej (najstarsze zdjęcie datowane jest na koniec XIX w.) jako błogosławionej cząstki całej Ukrainy — i pod względem swojego masowego, tak licznego fotokronikarstwa jest na Ukrainie, najwyraźniej, pionierem. I po raz kolejny przekonuję się, że prowincja to co najwyżej pojęcie geograficzne, ale nie duchowo-intelektualne; że i tam można tworzyć, sensownie żyć, jak żyją nauczyciel, artysta, mistrz dekorowania porcelany Mychajło Mandziuk, lekarz-terapeuta Lesia Marcynkiw, lekarz-chirurg i poeta Teodozy Nowicki, a teraz i mój nowy przyjaciel — autor unikalnej fotokroniki Mychajło Chawluk, z którym poznałem się w Otyni 23 sierpnia 1998 roku. A następnego dnia, występując podczas świętowania naszej Niepodległości, przeczytałem ten improwizowany wiersz — “Kwiat do wieńca miłości”: Otynio! W dobrym czasie! Młoda moja miłości! Oto ja znów wśród was, drodzy panie i panowie. Młodość tutaj trąbi moja I dzisiaj, jak wczoraj. Dlatego słów tych nurt I szeroki, i przejrzysty. Otynianie drodzy – Wszyscy, co mądrzy, dobrzy, uczciwi, To dla Was nasz rodowity Hymn, to dla Was nasz sztandar niebieski. Złącze pługa i miecza. A za wszystko — odwieczny szacunek. Stąd groźny Wysoczan szedł z pomocą do Bohdana. Stąd na tle pożarów Szli w UPA — i do zgonu… Stąd my widzimy też całą soborną Ukrainę. Otynio! Przez wieki Świecisz każdej Ty rodzinie. I Tobie — mój śpiew żarliwy… Gnębiły niedole, a jednak Wolności ty plotłaś wieńce – i one rozkwitły dzisiaj. Widok na otynińską cerkiew, 1916 rok Centrum Otyni, 1916 rok
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
prostych prawd nie rozumieją nasi możnowładcy. — W zeszłym roku odwiedziła Pani Finlandię, proszę opowiedzieć, co to była za podróż. — Swego czasu uczyłam się w studiu teatralnym przy stołecznym Teatrze im. Iwana Franki, którym kierowała Jewhenija Persion. Pewnego razu pani Jewhenija poprosiła mnie o odwiedzenie jej wnuczki Ani, która wtedy wypoczywała w obozie pionierskim w Odessie. Od tamtej pory z Anną łączy nas wiele lat przyjaźni. Obecnie Anna Szewczenko mieszka w Finlandii. Zaprosiła mnie wraz z artystką Tetianą Szełihiną do odwiedzenia tego kraju. Oprócz Helsinek odwiedziłyśmy miasto Porvoo. Zafascynował mnie zarówno sam kraj, jak i szczęśliwi ludzie, którzy tam mieszkają. Na ulicach nie ma ani jednego bezdomnego zwierzęcia. Prawda, w sklepach czułam się jak żebraczka. Mimo wszystko nasza pensja to w Europie grosze, dlatego nie kupiłam nic poza drobnymi pamiątkami dla kolegów. Przedstawiciele ukraińskiej diaspory przyjechali na spotkanie z nami z prezentami — czekoladą i lokalnymi pamiątkami. Czytałam im fragment „Utopionej” Szewczenki, a na ekranie wyświetlano spektakl „Za dwoma zającami”, w którym grałam Pronię. W Helsinkach spotkałam naszego reżysera Ihora Freya, który od dawna mieszka w Finlandii. Ukończył Kijowski Instytut Teatralny, był na moim premierowym spektaklu i zapamiętał go na całe życie. I po wielu latach wystawił „Za dwoma zającami” w Finlandii. Tam jest bardzo ciekawa Pronia, gra ją Ukrainka. W trupie jest chłopak z Rosji, który publicznie przed kamerami podarł paszport Federacji Rosyjskiej i został, by żyć w Helsinkach. Widziałam miłość do Ukrainy w prostych rzeczach. Na przykład ludzie przygotowywali ukraińskie potrawy: barszcz, wareniki, gołąbki, kanapki ze słoniną. Organizowali festiwale jedzenia, zapoznając obcokrajowców z naszą kuchnią i kulturą. A zebrane środki przekazywali do szpitali na leczenie naszych żołnierzy, którzy ucierpieli na wojnie, kupowali dla nich odzież. — Jak spędza Pani swój wolny czas? — Nie mam szczególnych zainteresowań. Jednak lubię przygotować coś nowego, eksperymentować w kuchni. Na przykład dodać do barszczu suszone śliwki i spróbować, co z tego wyjdzie. Chociaż nie jestem wielkim znawcą komputerów, to od czasu do czasu gram w gry komputerowe. Pomaga to na jakiś czas oderwać się od codziennych problemów, a to też czasami jest konieczne. — Czy są role, o których marzy Pani, by je zagrać? — Nigdy nie marzę o konkretnych rolach, bo wiem, że role, które muszę zagrać, zagram. Na przykład nigdy nie marzyłam o roli madame Alexandry w „Gołąbku” czy Świni w „Zwyczajnej historii”, nawet o Proni w spektaklu „Za dwoma zającami”. Myślę, że to wszystko zsyła mi Bóg. Oczywiście chcę nowych, ciekawych ról, z szerokim polem działania, gdzie mogłabym w pełni odkryć swój charakter. Być może będzie to rola prostej współczesnej kobiety z jej problemami. W każdym razie będą to role niepodobne do poprzednich. Trzydzieści lat temu wielu przyjaciół i nieżyczliwych widziało mnie jako aktorkę jednej roli. Jednak nie chcę i nie będę się powtarzać, a zawsze będę inna. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Traducción automática
— Gra Pani po raz pierwszy w spektaklu stworzonym przez Andrija Biłousa. Jak się z nim pracowało? — Najważniejsze jest to, kiedy rozumiesz reżysera, a on wie, czego od ciebie chce. Właśnie taka współpraca łączyła nas z Andrijem Fedorowyczem. Gram tylko w drugim akcie, dlatego do prób przystąpiłam później. Trudność inscenizacji polegała na tym, że trzeba było utrzymać wierszowany styl. Do tego spektakl zbudowany jest z elementów muzycznych. Ale okres prób minął szybko i, moim zdaniem, pomyślnie. Ciekawa jest oprawa muzyczna spektaklu. Czytanie wierszowanego tekstu łączymy z tańcami, a sam tekst brzmi jak muzyka. — „Mądremu biada” w Teatrze Młodym to nie jest klasyczna inscenizacja? — Koneserom klasycznych inscenizacji poradzę zwrócić się do innych ukraińskich teatrów, a Teatr Młody szuka nowych form. Każdy nasz spektakl jest awangardowy. Podoba się komuś czy nie, ale to nasz styl. — Spektakl „Mądremu biada” jest współczesny nie tylko pod względem formy, ale i treści? — Obecnie jest nie mniej aktualny niż wtedy, gdy tę sztukę tworzono. Takich poszukiwaczy prawdy jak Czacki nie lubiano w żadnych czasach. Czacki to człowiek, który przypomina ptaka z podciętymi skrzydłami, próbuje się go doprowadzić do szaleństwa. Jest jak „biały kruk”, który pragnie mówić prawdę o wadach społeczeństwa. Takim ludziom i teraz jest ciężko. Jednocześnie konformistów, jak Mołczalin, u nas i dziś nie brakuje. Ich bardziej lubią, łatwiej im znaleźć „ciepłe” miejsce w życiu. — Jak Pani odnosi się do swojej bohaterki? — Lubię role charakterystyczne. Właśnie taką jest Chlestowa. Trzeba pokochać swoją postać, „wejść w jej skórę”, poczuć, czym żyje, tylko wtedy będzie wiarygodna. A poza tym ciekawie mi jest przedstawiać swoją bohaterkę w rozwoju, badać zmiany, które zachodzą w jej charakterze. W pewnym stopniu w czasie spektaklu zmienia się także Chlestowa. Tej manierzystej damie, która przywykła żyć w luksusach, pod koniec spektaklu robi się żal Czackiego. — Na ile jest Pani zadowolona ze swojej pracy w spektaklu „Mądremu biada”? — Zawsze jestem zadowolona ze swoich ról. Przecież samo słowo „niezadowolony” wnosi negatyw. Inna sprawa, że nigdy nie stoję w miejscu. Nieustannie pracuję nad rolą, znajduję coś nowego. Na przykład przez 29 lat grałam Pronię w spektaklu „Za dwoma zającami” i za każdym razem odkrywałam dla siebie ten obraz na nowo. — Na czym polega sekret popularności „Dwóch zająców”? — Przed spektaklem „Za dwoma zającami” grałam niewielkie role. A na miejsce Proni proponowano zupełnie inną artystkę. Ale po kilku próbach reżyser spektaklu Wiktor Szułakow wybrał mnie do pierwszej obsady. Przez 29 lat spektakl pokazywano ponad 800 razy, a ponad 700 razy grałam Pronię. Spektakl wystawiał bardzo utalentowany reżyser, grali w nim młodzi utalentowani aktorzy, którzy żyli sztuką, oprawę przygotowały wspaniałe artystki, uczennice Danyła Lidera — Natalija Homon i Łarysa Czernowa. Jeśli to wszystko się zbiega, to zawsze rodzi się coś ciekawego. Prawdopodobnie moja Pronia była jedyną, której nie szpecono makijażem. Jak mówił Szułakow, Pronia musi być sympatyczna. Ale dusza jej jest zabrudzona. Dotyczyło to światopoglądu, pogoni za modą, często lekceważącego stosunku do otoczenia. A poza tym marzyła o swoim „księciu na białym koniu”. W tym samym czasie bohaterka miała naiwną duszę i łatwo było ją oszukać. Po spektaklu nie raz podchodzili do mnie widzowie i pytali: „Jeśli Pronia jest taka dobra, to dlaczego Hołochwostyj ją oszukiwał?”. Znaczy to, że ludzie uwierzyli. Pronię wychowywali nie tylko rodzice, ale i przyjaciele, którzy mówili o tym, że narzeczony musi być bogaty. Jednak bohaterka myślała przede wszystkim nie o bogactwie, dla niej najważniejsza była miłość. Starałam się pokazać cały dramat duszy dziewczyny, którą oszukano. W rzeczywistości była naiwna. Spośród inscenizacji spektaklu „Za dwoma zającami” innych teatrów spodobała mi się praca Kijowskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Panasa Saksahanskiego (m. Biała Cerkiew). Tam są wspaniali Pronia i Hołochwostyj. Ten teatr dziś nabiera rozpędu. W spektaklu grałam z wieloma wspaniałymi aktorami. Najczęściej byłam w tandemie z ludowymi artystami Ukrainy Wałerijem Lehinem i Jarosławem Hawrylukiem, którzy wykonywali rolę Hołochwostyja. A rolę Sirki niepowtarzalnie grał ludowy artysta Ukrainy Wałerij Szeptekita. Nawiasem mówiąc, mój ojciec, który był na tym spektaklu około 100 razy, mówił, że najbardziej podobała mu się gra właśnie W. Szeptekity. — Czy po spektaklu „Za dwoma zającami” nie zaczęto Pani uważać za aktorkę jednej roli? — Tak, przylgnęła do mnie łatka komediowej artystki. Chociaż uważam swój potencjał twórczy za znacznie szerszy. Stanisław Mojsejew, który w tamtym czasie był dyrektorem artystycznym Teatru Młodego, oraz kierownik literacki Nastia Natiażna wyszukiwali rolę, która mogłaby na nowo pokazać moje emploi twórcze. I zatrzymali się na tragikomedii Jeana Anouilha „Gołębica”. To zupełnie inny spektakl, a madame Alexandra to zupełnie inna postać. Uważam, że w tej inscenizacji też wszystko dobrze się ułożyło. Lubię, żeby zmieniało się nie tylko widowisko, ale i światopogląd mojego bohatera. Początkowo dla Alexandry najważniejsza była scena. Ale stopniowo zaczyna rozumieć, że nie można zapomnieć o bliskich ludziach, zwłaszcza dzieciach i rodzicach. — Również transformacji ulega obraz Świni, którą gram w spektaklu według sztuki Marii Łado „Zwyczajna historia”. — Myślę, że w istocie jedną rolą udało mi się stworzyć dwie zupełnie różne postacie. W pierwszym akcie moja Świnia to bardziej komediowy obraz, ona nic nie wie, prosi, żeby jej wszystko wyjaśniono. W drugim akcie na postacie z niebios patrzy już zupełnie inna Świnia. Teraz wszyscy zwracają się do niej z pytaniami. A sam obraz zmienia się z komediowego na głęboko liryczny. — Niedawno młody reżyser Serhij Kornijenko wystawił spektakl „Winogrona dziewicze” według sztuki Mykoły Kolady, gdzie gram rolę Łarysy Serhijiwny. Co to za spektakl? — Według fabuły trzy nauczycielki, przyjaciółki, co roku zbierają się na daczy jednej z nich. Wcześniej przywożono je tutaj samochodem, a tym razem muszą jechać kolejką podmiejską. A zaproszono tutaj kobiety, aby oceniły, na ile udanie ich przyjaciółka wybrała sobie kawalera. Wielu uważa, że ludzie w podeszłym wieku nie mają prawa do osobistego szczęścia. Staramy się dać swoją odpowiedź na to niełatwe pytanie. Nie będę opowiadać, czym kończy się spektakl, zaznaczę tylko, że to inscenizacja nie dla tych, którzy kochają tylko czystą klasykę. Również dziś mam ciekawe role w spektaklach teatru „Wujaszek Wania” według Antona Czechowa (reżyser Stanisław Mojsejew), gdzie gram Wojnicką, a w spektaklu „Potrzebni kłamcy” według sztuki Yvesa Jamiaque’a, który wystawił młody utalentowany reżyser Stas Żyrkow, jestem Matką. — Służbę w Teatrze Młodym łączy Pani z pracą w innych zespołach teatralnych? — Wiele lat grałam w Kijowskim Teatrze Dramatycznym „Brawo”. Jedną z moich ulubionych była rola Gabrieli Tristan w spektaklu „Sukces?! Skandal?! Triumf!!!”. Tutaj miałam szerokie pole do popisu, mogłam okazać swoje emocje podczas komunikacji na scenie z innymi aktorami. Moja bohaterka jest raz silna, raz słaba. To nie tylko komediowa, ale i dramatyczna rola. Przy tworzeniu obrazu Gabrieli, jak i wszystkich swoich innych postaci, korzystałam z zasady, że u wszystkich negatywnych bohaterów trzeba szukać czegoś dobrego, a u pozytywnych — czegoś złego. Tylko wtedy może pojawić się pełnowartościowy obraz. Podobała mi się też rola Swachy w spektaklu według sztuki Mykoły Hohola „Ożenek”, który wystawił Wołodymyr Borysiuk. To przebiegła kobieta, która wie, jak wejść do każdego domu, „zamydlić” oczy, tak zareklamować swój towar, żeby go kupili. Każdy przyprowadzony przez nią narzeczony miał mnóstwo wad, ale mądra swacha zamieniała te wady w zalety. Kto wie, być może jeszcze będę współpracować z tym teatrem. Chciałabym więcej pracować z reżyserami wysokiej klasy. Na przykład bardzo podobało mi się pracować z młodymi reżyserami Stasem Żyrkowem i Serhijem Kornijenkiem. Dyrektor artystyczny naszego teatru Andrij Biłous też ma już znaczne doświadczenie i czuje aktora. — Woli Pani grać w teatrze czy występować w kinie? — Trudno odpowiedzieć na to pytanie. To jak dwa dania, jedno smaczne, a drugie jeszcze smaczniejsze. Każda z tych dziedzin sztuki jest na swój sposób unikalna i niepowtarzalna. Niektórzy moi koledzy z pewną dozą pogardy odnoszą się do zdjęć w kinie i uważają to tylko za sposób na dodatkowy zarobek. Ja natomiast kino naprawdę kocham. Pierwsze moje role były w filmach „Trest, który pękł” oraz „Uwaga, brunetki”. Wiele grałam w ukraińskim kinie. Wielu pamięta obrazy „Wyspa miłości”, „Ukradzione szczęście”, „Kijowscy żebracy”, „Myna Mazajło”. A w obrazie „Narodowy Małachij” zagrałam od razu dwie role — damy z domu publicznego oraz żony Małachija. Teraz gram rzadziej. Powiedzmy, jeśli wcześniej reżyserzy Ołeh Bijma czy Mykoła Maszczenko wyznaczali aktora do roli, to on ją grał. Teraz tę kwestię często rozstrzygają producenci i decydującym czynnikiem nie jest talent, a zupełnie inne czynniki. Wśród moich ostatnich ról filmowych są zdjęcia w obrazach „Ostatni Moskal” oraz „Sługa narodu—2”. — Jak Pani ocenia obecny stan ukraińskiej kultury? — Dziś kultura trzyma się na entuzjastach. Na przykład nasz teatr. Mamy dyrektora artystycznego Andrija Biłousa, entuzjastę swojej sprawy, człowieka, który dobrze zna się na sztuce, są jego ludzie o podobnych poglądach — aktorzy. A dalej kultura jakby nie jest potrzebna. Lekceważąco odnosiła się do niej poprzednia władza, mało widzimy zmian na lepsze także w ostatnich kilku latach. Kiedyś popularne było powiedzenie: „Będzie chleb, będzie i pieśń”. Ja bym je sparafrazowała tak — „Będzie pieśń, będzie i chleb”. Nie odrodzimy gospodarki do czasu, aż kultura nie stanie się priorytetem. Zrozumieli to Japończycy, zaczynają to rozumieć Chińczycy. I możemy zobaczyć, jakie mają osiągnięcia we wszystkich sferach swojego życia. Gdyby na Ukrainie na pierwszym miejscu była kultura, to dziś nie byłoby wojny. Niestety, takich
W Kijowskim Akademickim Młodym Teatrze wystawiono spektakl „Mądremu biada” według sztuki Aleksandra Gribojedowa w przekładzie Maksyma Rylskiego. Reżyserem-inscenizatorem jest kierownik artystyczny teatru, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Andrij Biłous. A rolę Chlestowej wykonuje artystka ludowa Ukrainy Tamara Jacenko.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
śpiewem studentka Czerniowieckiej Obwodowej Szkoły Sztuk im. S. Worobkiewicza Diana-Maria Marczuk. Wszystkie są absolwentkami dziecięcej szkoły chóralnej i do dziś uczestniczkami kapeli chóralnej „Żurawłyk”. Wszystkie niezwykle ucieszyły się z tego, że w gazecie miejskiej „Diario de Burgos”, nr 40 z 30.12.2016 r., rano ukazał się już artykuł zapowiadający „Żurawłyka” pod tytułem „Anielskie głosy Ukrainy w dzielnicy Gamonal”. Dzięki ciepłej pogodzie (+16) „Żurawłyki” przeprowadziły bożonarodzeniowe animacje (ożywienie) ulic w dzielnicy Gamonal, Strefa G: Eladio Perlado, Santiago, Francisco Grandmontagne w Burgos. Łącznie dziewięć 30-minutowych koncertów kolęd i szczedriwek. Największy zachwyt publiczności wywołały kolędy: „Cicha noc”, „Pełna łaski” i słynny na cały świat „Szczedryk”. Z powodzeniem odbyły się koncerty „Żurawłyka” w teatrze „Glorieta” w mieście Pradoluengo, prowincja Burgos; centrum kultury „Alfonso de la Torre” w mieście Cuéllar, prowincja Segowia; teatrze „Castilla” w mieście Arévalo, prowincja Ávila. Na długo zapadnie w pamięć dziewczętom i kierownikom serdeczne spotkanie z burmistrzem miasta Burgos Javierem Lacalle, który podziękował za przyjazd i za bożonarodzeniowe koncerty „Żurawłyka” w Hiszpanii. Po ostatnim koncercie w mieście Arévalo przejechaliśmy do Barcelony, gdzie odbyliśmy wycieczkę krajoznawczą. Potem były Włochy, przystanek na wycieczkę krajoznawczą w Wenecji. Przekroczywszy Słowenię, zrobiliśmy krótki postój na placu Bohaterów w stolicy Węgier, Budapeszcie. Wrażeń i emocji u chórzystek jest mnóstwo, nie tylko zdobyły tak ważne dla siebie doświadczenie twórcze, ale także poznały kulturę i życie codzienne Hiszpanii. Wyjazd stał się dla nich niezapomniany, gdyż był ich pierwszym wyjazdem za granicę.
Traducción automática
Burgos (ulica Santiago) Iwan NETECZA, dyrektor dziecięcej szkoły chóralnej, kierownik artystyczny i dyrygent ludowej dziecięco-młodzieżowej kapeli chóralnej „Żurawyk” Na zaproszenie merostwa hiszpańskiego miasta Burgos, stowarzyszenia „Kultura współczesnego świata” oraz w porozumieniu z Ministerstwem Kultury Ukrainy, przez 8 dni z misją twórczą przebywała w hiszpańskim mieście Burgos ludowa dziecięco-młodzieżowa kapela chóralna „Żurawyk” z Kamieniecko-Podolskiej Dziecięcej Szkoły Chóralnej oraz Miejskiego Domu Kultury. Stowarzyszenie zorganizowało udział kapeli w festiwalach bożonarodzeniowych i koncertach w hiszpańskich miastach. Festiwale bożonarodzeniowe oraz koncerty mają na celu popularyzację najlepszych wzorców chóralnej muzyki duchowej i świeckiej krajów Europy. W ciągu dwóch miesięcy „Żurawyk” przygotował dwa programy koncertowe składające się z 35 utworów. Jeden program to muzyka duchowa, drugi to muzyka świecka. Droga do Hiszpanii wiodła przez Polskę, Niemcy i Francję. Wspaniałe były 9-godzinne wycieczki krajoznawcze w Pradze i Paryżu. Impresario Alberto Diez Blanco zapewnił 27 chórzystkom, kierownikowi artystycznemu, akompaniatorce Oldze Hreniwieckiej, operatorowi wideo-fotografowi Jarosławowi Neteczy, tłumaczowi Dmytrowi Nazarence oraz dwóm kierowcom zakwaterowanie w hostelu „Burgos”, gdzie zaproponowano nam komfortowe pokoje i wyżywienie. Młode chórzystki ze starego Kamieńca Podolskiego demonstrowały swój kunszt przed mieszkańcami i turystami hiszpańskich miast Burgos, Pradoluengo (prowincja Burgos), Cuéllar (prowincja Segowia), Arévalo (prowincja Ávila). W ciągu 7 dni „Żurawyk” dał 18 koncertów. Pierwszy koncert w Burgos odbył się w teatrze „Clunia”, centrum kulturalnym Francisco Salinasa, który zgromadził około 500 słuchaczy. Na profesjonalnym poziomie zagrały utwory fortepianowe studentki Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego Ołena Kuchari Maria Pastuch. Uradowała słuchaczy akademicko- Barcelona (Łuk Triumfalny) Pradoluengo (teatr Glorieta)
Traducción automática
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Wydział kultury Eduard OWCHARENKO Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Nakład ogólny w lutym — 15 600
Traducción automática
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)
Traducción automática