Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalSaber · Personas · Futuro
← Archivo de «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №07 за 2011 рік

16 págs. · 33 entradas · PDF en Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Traducción automática del ucraniano. Verifique citas, nombres y cifras en la página original.

El texto se extrajo del PDF y se dividió en piezas automáticamente. Los límites de algunas piezas no se han verificado editorialmente: una entrada puede contener varias piezas, solo parte de una o un bloque de servicio (por ejemplo, un anuncio de suscripción). La fuente primaria es la página del periódico en el PDF.

Página · p. 1página original ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 7 (592), 17—23 lutego 2011 SŁOWO — MIECZ DUCHOWY 21 LUTEGO — DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Iryna FARION, m. Lwów Śmierć i życie we władzy języka. Biblia Konfucjusza zapytano: „Jeśli Władca wezwie cię, byś zarządzał krajem, od czego zaczniesz?”. Nauczyciel odpowiedział: „Od reformy języka”. Aby zreformować język ukraiński na Ukrainie we wszystkich znaczeniach tego słowa — potrzeba co najmniej dwóch rzeczy: Konfucjusza i mentalnej rewolucji… Zważywszy na obecną ukrainofobiczną i nienawidzącą języka ordę przy władzy centralnej — Konfucjusza szukajmy w sobie. Źródłem zaś mentalnej rewolucji jest uświadomienie sobie języka jako miecza duchowego: „Są tacy, co słowami jak mieczem przebijają, a język mądrych leczy” (Przypowieści Salomonowe). Język jako miecz — to siła egzystencjalna — bo on jest samym życiem; siła transcendentalna — bo jest duchowy w swej istocie; siła kreatywna — bo tworzy człowieka, naród, państwo; siła psychologiczna — bo modeluje zachowanie narodu i człowieka; siła polityczna — bo jest władzą nad ludzkim myśleniem, siła — w każdym z nas, kto żyje własnym językiem i szerzy go jak światło. Unikalność i fenomenalność ukraińskiej sytuacji polega na tym, że to nie państwo stało na straży języka, a język zapewnił sobą wszystkie możliwości, by odrodzić państwo, zniewolone przez sześć stuleci. Teraźniejsze quasi-państwo kryminalnej oligarchii moskiewskiego chowu zmaga się z ozonem naszej ziemi — językiem ukraińskim. Oni są skazani na porażkę — bo praw natury nie da się pokonać, a przykładem tego są historie i osobowości różnych narodów jako opętanych zmagań swego i cudzego. Co przeciwstawił wielki Vuk Karadžić przesiąkniętej cerkiewnosłowiańszczyzną Serbii? Wydał w Niemczech w latach 1823—1824 trzy tomy ludowych pieśni serbskich — i tym otworzył zamknięte dla Serbów skarby prostego języka ludowego. Znakomity Niemiec Jakob Grimm powiedział o nim, że był to „jeden, samotny mąż… bardziej uznany za granicą niż we własnej Ojczyźnie”. Ponad 60 lat ciężkiej i upartej walki — i prosty chłopski język baby Smiiany od Vuka Karadžića stał się państwową siłą wolnej Serbii. Co przeciwstawili Czesi trzystuletniej niemieckiej okupacji od 1620 do 1918 roku? Znany pisarz Milan Kundera zauważył: „Odrodzenie Czechów jako narodu nie jest zasługą siły militarnej lub talentu politycznego. Kamieniem węgielnym jest tutaj potężny wysiłek intelektualny, aby odnowić literacki język czeski” [9: 6]. Walka Czechów o swoją tożsamość trwała od czasów Jana Husa, który zreformował grafikę, pisownię i ugruntował swoim autorytetem normę języka literackiego. Jednak czeski nadal pozostawał potocznym środkiem komunikacji. Ale przyszedł Josef Jungmann, który, wspominając upokorzenie siebie jako nosiciela języka czeskiego w niemieckich gimnazjach, — stworzył monumentalny przekładowy czterotomowy słownik czesko-niemiecki, zrównując w prawach język-najeźdźcę ze zniewolonym językiem czeskim [10: 94]. W rezultacie Czesi, w ostry sposób pozbywszy się Niemców (załadowali do pociągów i wysłali na ich historyczną ojczyznę), szybko progresowali. W latach dwudziestych XX wieku stworzyli lingwistyczną szkołę praską, której postulatami stały się: uniwersalizm zjawisk językowych w opozycji do indywidualizmu narodowego, ponieważ narodowy indywidualizm językowy ugruntował się jako zjawisko aksjomatyczne; stabilna moc w sferach funkcjonowania w opozycji do siły zużytej na ich zdobywanie; perspektywiczne ukierunkowanie w opozycji do introwertycznego kontemplowania i sentymentalnego zachwytu. Czesi uwolnili się od kompleksów nieufności i „wiecznej walki” z Niemcami. „Język — jak zauważył prezydent wyzwolonych Czech Tomáš Masaryk — stał się najefektywniejszym środkiem budowy państwa” [2: 32]. Co przeciwstawił Cesarstwu Węgierskiemu, które zniewoliło Słowaków, Anton Bernolák? Pod koniec trzeciej ćwierci XVIII w. jako pierwszy zwrócił się do narodu słowackiego z wezwaniem do pisania w języku słowackim. Właśnie język, jego zdaniem, jest zdolny stać się tym duchowym i jednocześnie materialnym czynnikiem, który jednoczy wszystkich przedstawicieli narodu. A. Bernolák ostatecznie złamał ówczesną słowacką tradycję używania obcych języków literackich. Położył tradycję Autorka plakatu Lidia Pińkowska własnego języka literackiego Słowaków, tworząc precedens, który miał wpływ na całą Slavię. Jego następcę Ľudovíta Štúra — kodyfikatora ludowego języka słowackiego — z dumą i pewnością nazywają twórcą słowackiej ideologii narodowej [4: 56–57]: dla Słowaków fakt utożsamienia świadomości językowej i narodowej jest aksjomatyczny. Już pod koniec XX w., w 1992 roku, słowacki pisarz Vladimír Mináč pisał: „U nas na początku zawsze było słowo. I podobnie do tego biblijnego słowa, które stało się stworzeniem, słowo słowackie najpełniej wyraziło wolę ludu, było sprawą ponad wszystkie sprawy… Słowo było jedyną bronią, przyczyną i skutkiem…” [4: 61]. Te słowa pisarz wypowiedział po tym, jak na początku lat dziewięćdziesiątych XX w. sytuacja ekonomiczna na Słowacji gwałtownie się pogorszyła i właśnie wtedy Słowacy skoncentrowali swoje wysiłki na rozwiązaniu kwestii językowej — i w rezultacie 1 września 1992 roku po długich męczarniach i staraniach w Konstytucji Republiki Słowackiej językowi słowackiemu nadano status państwowego. Zatem język, oprócz narodowo-integracyjnej, ma decydującą funkcję państwowo-integracyjną. Zakończenie na str. 3 JARZMO REFORMY EMERYTALNEJ EKSKLUZYW OD KATERINY MOTRYCZ

Traducción automática

Página · p. 1página original ↗

12–13 CZERNIOWCE — MIASTO KULTURY EUROPEJSKIEJ

SPROSTOWANIE W poprzednim numerze naszego tygodnika (10—16.02.2011 r.) podczas składu pierwszej strony zdarzył się przykry błąd. Tekst w drugim akapicie drugiej kolumny należy czytać tak: „…duchowy brat gogolowskiego nieśmiertelnego Chlestakowa oraz „szlacheckiego bon tonu” z „Mądremu biada” Aleksandra Gribojedowa”. Przepraszamy czytelników. Redakcja 14–15

Traducción automática

Página · p. 2página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

organizmu, jako twórcy niepowtarzalnej kultury, jako kręgosłupa całego ukraińskiego społeczeństwa, niemożliwy jest rozkwit kultur mniejszości narodowych. Zatem pierwszorzędnym zadaniem władzy i całego aktywu społecznego Ukrainy powinna być praca skierowana na rozwój i utwierdzenie ukraińskiego narodu, który stanowi około 78% całej ludności Ukrainy, na utwierdzenie jego historycznego prawa do zajęcia godnego miejsca wśród innych narodów świata. Bez tego żadna zaplanowana reforma na Ukrainie nie może być skuteczna. Z poważaniem Przewodniczący Organizacji Społecznej „Rada starszych m. Wasylkowa” W. I. KALINICZENKO; Przewodnicząca Organizacji Społecznej „Proświta” im. Tarasa Szewczenki A. H. MARUSZCZAK; Przewodniczący Organizacji Społecznej „Wiec obywatelski” H. L. DARMOS TUK; Przewodniczący Organizacji Społecznej „Związek Czarnobyl” W. I. CHARCZENKO; Przewodnicząca Organizacji Społecznej Klub Kobiet im. Ałły Horskiej L. H. MELNYCZUK; Przewodnicząca Organizacji Społecznej „Dar życia” L. P. OKRUZKO; Przewodniczący Organizacji Społecznej Związek oficerów m. Wasylkowa R. M. PALOCHA wszystkich i wszystkiego. Tutaj Poeta może być co najwyżej „pożądaną” przypowieścią w językach, a nie przestrzenią jednoczenia. W takiej kulturze narodowe arcydzieło przepuszczą przez elektrowstrząsy, oplują i usmażą na ogniu. My przecież nie jesteśmy szaleni, my jesteśmy nieuleczalnymi pitekantropami. Nam nie potrzeba Liny Kostenko, a tym, którym potrzeba, niech cierpią. Zrobimy tak, że Poeta zamknie się w sobie, bo przecież nikt Poety nie wesprze. A hedoniści, wyrzutki, sarkasty i kulturalne pod…ty dalej będą mówić o równości płci. Straszna choroba ogarnęła społeczeństwo. W XXI wieku zachorowaliśmy na postcyniczność, niesłychane zobojętnienie z elementami wstrzykiwania w duszę najgorszej trucizny. Teraz nie dość, że oceniamy geniuszy po śmierci, my i za życia poddajemy ich niewysłowionym torturom. Tylko kim jesteśmy „my”? Narodem, w którym warstwą społeczną stali się wyrzutkowie? Nowymi zwolennikami demokratycznego pseudokulturowego, pornokratycznego totalitaryzmu? Dlaczego w postmodernistycznym czasie pojawiają się stosy, na których stracą poetów? I dlaczego prawdziwe wiedźmy latają na swoich miotłach? Dlaczego w post-postmodernistycznym czasie możliwa jest inkwizycja? Dlaczego znowu znajduje się garstka tych, którzy gotowi są wyznaczyć dla innych normy i drogowskazy? Czyż niewystarczająco możliwości do wypluwania trucizny dają fora? Nie, potrzebny jest sąd społeczny, potrzebne jest masowe piekło, w którym niech płonie ta Ukraina, która płonęła tyle wieków? Nic nie szkodzi, mało płonęła, mało było hetmanów na jedną buławę?! Niech teraz zmagają się setki hetmanów o małą plastikową buławę?! A Poeta nie jest nam potrzebny! Kim jesteśmy po tym wszystkim? Narodem czy tłuszczą? Przystosowawcami, którzy we wszystkim widzą to, co chcą zobaczyć, neototalitarnymi zombie, zdziczałymi od kultury PR i kultury intelektualnego porno? Czy możemy powiedzieć: „Chwilo, zatrzymaj się!”? Czy możemy odczuwać poczucie szacunku do siebie, do Innego i do swojej kultury? Brawo, Ukraino! W XXI wieku trzeba zgnoić Poetę, trzeba posadzić za kraty pisarkę, trzeba wszystkich inaczej myślących powrzucać do więzień — a kogoś do więzień wewnętrznej emigracji. Może kiedyś, za tysiąc lat, w XXXI wieku, znajdą niepalne rękopisy i zdziwią się potomkowie z Rosji, Europy, Australii czy Ameryk, którzy przyjdą tutaj: jaki potężny naród był tutaj, jakie potężne rękopisy zostały! Rękopisy Liny Kostenko, spalone w małym metafizycznym gabinecie galicyjskiego Piemontu. Brawo! Brawo! Brawo! Bądź przeklęty spokój! Dość narzekać Na kłopotliwy i surowy czas! Nadchodzą synowie — barometry zadarte, Oni o wszystko zapytają jutro nas. W. Symonenko, „Zadarty barometr”.

Traducción automática

Página · p. 2página original ↗

LIST OTWARTY PRZEWODNICZĄCYCH ORGANIZACJI SPOŁECZNYCH (OS) M. WASYLKOWA DO KIEROWNICTWA PAŃSTWA

Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Janukowyczowi Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyrowi Łytwynowi Szanowny Wiktorze Fiodorowiczu! Szanowny Wołodymyrze Mychajłowiczu! Przykro nam obserwować, jak na Ukrainie coraz bardziej ograniczana jest ukraińska kultura narodowa, a w szczególności nasz ojczysty język. Świadczy o tym niedopuszczalne zachowanie językowe wielu wysokich rangą urzędników Administracji Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz innych instytucji państwowych, którzy świadomie naruszają art. 10 Konstytucji Ukrainy. Trudno uwierzyć w to, że nie rozumieją oni, iż siła naszego państwa tkwi przede wszystkim w sile ukraińskiego narodu, w jego historycznej odrębności i integralności, w ciągłości światopoglądu pokoleń, w niedopuszczalności jego politycznego rozbicia, w niepowtarzalnej ukraińskiej kulturze, której rdzeniem jest język narodowy. Wyrazistym przykładem wypłukiwania z Ukrainy ukraińskiej istoty stały się różne zakrojone na szeroką skalę rozrywkowe programy telewizyjne w rodzaju „Zirka+zirka”, „X-faktor” i inne, przepełnione hollywoodzkim nadzieniem w rosyjskojęzycznym wykonaniu. Można by przytoczyć mnóstwo przykładów wskazujących na to, że z ukraińskiego życia wypierane są ukraińskie wartości narodowe. Wszystko to robi się pod tym pretekstem, że w kraju połowa populacji porozumiewa się w języku rosyjskim. Pod tym samym pretekstem forsowana jest bezsensowna idea dwujęzyczności. Autorów tej idei wcale nie niepokoi to, że liczba ukraińskojęzycznej ludności na Ukrainie (w 1924 roku 7% Rosjan) gwałtownie malała w wyniku Hołodomoru, represji, rozpasania agresywnego ateizmu w latach 30. ubiegłego wieku oraz w czasie i po II wojnie światowej. Podkreślamy, że stało się to nie w wyniku procesów życiotwórczych, a w następstwie niesłychanego wstrząsu cywilizacyjnego. Zatem proces językowego zwyrodnienia samych Ukraińców świadczy nie na korzyść tych, którzy twierdzą, że ludobójstwa narodu ukraińskiego nie było. Autorzy dwujęzyczności, a w rzeczywistości podziału Ukraińców, lekceważą również tę okoliczność, że podstawą do utworzenia niepodległej Ukrainy nie był internacjonalizm, nie kosmopolityzm i nie idea dwujęzyczności, a ukraińska idea narodowa, czyli odwieczne marzenie Ukraińców o posiadaniu własnego państwa, wypełnionego ojczystymi motywami. Zatem kwestia językowa nie jest kwestią arytmetyczną, lecz tragiczną. Nie można jej rozwiązywać według faktu ilościowego stosunku użytkowników języka ukraińskiego i rosyjskiego. Należy ją rozwiązać z uwzględnieniem tego, że miliony nienarodzonych dzieci zamordowanych przez ludobójstwo Ukraińców nie mogą stanąć w obronie podciętego w korzeniach ukraińskiego narodu. Dlatego radzimy tym, którzy chcą ostatecznie rozszarpać Ukrainę według kryteriów językowych, religijnych i innych, skłonić swoje głowy przed pamięcią zamordowanych Ukraińców i ustrzec się przed tym, aby przypadkiem nie stać się współuczestnikami kolejnej wielkiej zbrodni przeciwko Ukraińcom i całemu narodowi Ukrainy. Właśnie przez błędną politykę państwową w kwestii realizacji narodowego marzenia Ukraina znajduje się w długotrwałym kryzysie cywilizacyjnym. Zatem każdy urzędnik powinien był już dawno zrozumieć, że bez odrodzenia ukraińskiego narodu jako pełnokrwistego, integralnego organizmu cywilizacyjnego... Dmytro DROZDOWSKYJ, Instytut Literatury im. T. Szewczenki Po coście zatruli wodę I z błotem zmieszali mój chleb? Po co ostatnią swobodę Zmieniacie w dom publiczny – Za to, że nie szydziłam Z gorzkiej śmierci przyjaciół, Za to, że wierna zostałam Smutnej Ojczyźnie mojej. Anna ACHMATOWA Ukraiński Piemont doszedł do najwyższego stopnia ludzkiego zdziczenia. Poeta, który może pokazać ludzkości drogę do wyzwolenia od brudu i fałszerstw, cynizmu i mieszczaństwa, staje się brutalną „przypowieścią w językach”. Bagno, dotknąwszy światła, pragnie pogrzebać to światło. Inaczej w żaden sposób nie da się scharakteryzować tej sytuacji, która wytworzyła się wokół poetki Liny Kostenko, która po raz pierwszy od wielu lat wyszła do czytelnika. Niech to wyjście nazwano nie do końca adekwatnym słowem „trasa”, ale to wyjście było ratunkowym tlenem, ozonem. Bez niego ukraiński naród dusił się, krztusił słowami, które straciły zdolność bycia źródłem solidarności. Przestrzeń Ukrainy istniała poza etyką i estetyką, odrzucona od siebie. Wszystko to stworzył polityczny pseudobomond i nasza kulturalna „elita”. Do czego przyzwyczaiła nas telewizja – do glamouru, do „życia towarzyskiego”? My przecież wiemy teraz, ile kosztują diamenty, które kupiła żona mera Kijowa, gdzie wypoczywają oligarchowie i gdzie uczą się dzieci przedstawicieli narodu. Wiemy wszystko. „Po co do wszystkiego przywykliśmy? Po co wszystko przywykło do nas?”. A wszystko do nas wcale nie przywykało. Zdziczała ludzkość będzie płacić za swoje czyny apokalipsą, która będzie logicznym zakończeniem polityki powszechnego kłamstwa. Świat, w którym znowu żyjemy, jak pokazały materiały na „WikiLeaks” – to świat donosów, oszczerstw, czarnuchy i dyplomatycznej pornografii. I tylko Poeta mógłby pozbawić nas tego duchowego brudu. Ależ to teraz odbierane jest jako puste gadanie, patos. My przecież nie chcemy iść za Poetą? A czy chcieli niewolnicy iść za Mojżeszem? Byli przecież gotowi zniszczyć go, chcieli bowiem od razu trafić do Kanaanu. I oto, jak grom z jasnego nieba – trzeba iść długą i ciernistą drogą. Tylko do piekła trafia się szybciej, w piekło się wpada. A nasze dzisiejsze życie – to nieustanne piekło. Wasyl Symonenko w „Zadartym barometrze” pisał, że w czasach radzieckich nad wszystkimi panował Stoooki Strach, któremu wysługiwali się generałowie i pitekantropy. A czy zmieniło się coś od tamtego czasu?

Traducción automática

Página · p. 2página original ↗

Zatruta wolność poety. List w XXXI wieku

Fotografia Andrija Marczenka czasu? Dlaczego teraz nowi pitekantropi wykrzykują, że Poeta to bagno? W rzeczywistości jest dokładnie na odwrót. Tylko czy potrafimy ocenić prawdziwy kaliber, czy potrafimy odróżnić, gdzie jest brud, a gdzie ozon? Może łatwiej nam, siedząc na forach, drwić z tego, jak swoi obrzucają swoich błotem. Bić swoich, żeby inni się bali, czyż to nie „znakomita” praktyka! Nie mając zdolności krytycznego odbioru tekstu („Notatki ukraińskiego samoszaleńca”), wolimy zgnoić ten tekst i przy okazji siebie. Tak kształtuje się najstraszniejsza cecha — obojętność, zwyrodniałe znieczulenie, które potęguje Grozę, które karmi generałów. A dlaczego Poeta ma być jeszcze ofiarą albo środkiem do prowokacji? Otóż garstka lwowskich pitekantropów nie chce iść ku światłu, nie wciągniesz ich na postronku w przestrzeń zrozumienia. Zagubiony został sam „gen”, „kod” zrozumienia: łatwiej oczernić wszystko, lepiej swymi brutalnymi insynuacjami pomóc innym spadać w otchłań. Poeta to Mistrz, to mur dla narodu, to mur dla swojej kultury. A u nas teraz mury są papierowe, mury plastelinowe i silikonowe. Po co nam Poeta, który mówi prawdę o szalonym społeczeństwie? Po co nam Poeta, który mówi o światowej katastrofie ludzkich dusz? Po co nam poezja? Poeta — samotnik, wyrzucony precz, a my, generation next (I. Kotyk i J. Kuczeriawyj), kalamy, plugawimy. Nie potrzebujemy narodu, nie potrzebujemy państwa, potrzebujemy tylko tego: Nie kłamiemy, nie kręcimy — Co zdołamy, to bierzemy! Dziś światem rządzimy, Wszystko żremy, Żerem, Żerem! Tylko my jesteśmy wolni od strachu, My — synowie Europy! My — potężni, My — wszechmocni, My — pitekantropy! Motto XXI wieku się nie zmieniło. A Poeta musi cierpieć, poeta musi się odosabniać, aby pracować z dystansu wielkiego czasu, wielkiej perspektywy. „Oto nadszedł nasz Dzień Gniewu. Linię obrony trzymają żywi”. Tak kończy się powieść. A kto naprawdę będzie trzymać obronę w Ukrainie — przeciwwszy, zwolennicy rzekomej równości płci i demokracji? Ta demokracja już doprowadziła Europę do szału, a zatem dziś na świecie kształtuje się nowa globalna doktryna, nowa strategia rozwoju. U nas jest Poeta, który faktycznie przejął na siebie funkcję wielu instytucji i organów władzy państwowej. A my bezcześcimy Poetę, oskarżając go o grzechy. Najważniejsze — wszystko to już było, i te chwasty, i ta paskudność. Szarość zawsze występowała przeciwko wielkości. Niestety, ta mała garstka nikczemników, która pełza przed polityką przystosowania i przeciwwszystwa, zaczepiła się o Linę Kostenko — naszego łamacza lodu, który łamie lód obojętności. To łamacz lodu, który wynosi nas na czystą wodę z sytuacji cynizmu i kłamstwa. A co najważniejsze, ten łamacz lodu jednoczy Ukrainę. Świadczyły o tym spotkania z czytelnikami w Równem, Kijowie i Charkowie. Wszystkie Ukrainy zjednoczyły się ради Poety. I tylko mała część tych, którzy urodzili się w czasie przemian, którzy nie zdołali ukształtować w sobie adekwatnego systemu wartości, którzy nie stali się godni siebie i innych, w gabinetowych zbiegowiskach zniszczyli to, co dawało ratunek setkom tysięcy czytelników. Wszystko to, oczywiście, zostanie przyjęte „na hurra” także przez niektórych możnowładców i przez niektórych przeciwwszystów wysokiego lotu, za siódmym niebem człowieczeństwa, w kosmosie historycznego oderwania od Ukrainy. Cóż, najwyraźniej znów trzeba napiętnować poetę — jeśli nie my, to nie Poeta; jeśli nie drobni pochlebcy pseudodemokracji, to NIKT. Czy nie to samo mieliśmy w wyborach Prezydenta Ukrainy? A teraz żałujemy, a teraz łapiemy się za głowy! Lepiej byłoby od razu chwycić się za rozporek, bo wtedy wszystko byłoby „adekwatne” — takiemu narodowi nie jest potrzebny Poeta, takiemu narodowi potrzebny jest przemysł pornografii, przemysł czarnego oszczerstwa, przemysł brutalnego opluwania

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

nego, politycznego, wojskowego i naukowego przywództwa, zdołała ona wydać z siebie oryginalną literaturę. Pamiętne jest nam słowo moskiewskiego wyroczni: że polskie powstanie jest niczym, w porównaniu z powstaniem literackiej Ukrainy (wyróżnienie — aut.). Tam, powiada, odpadłaby, może, w złym czasie, niewielka prowincja w imperium; a tutaj chłopski język, stawszy się literackim, rozłupie imperium w samym rdzeniu” [7: 580]. To pierwsze socjolingwistyczne wnioski, w których język potraktowano jako przyczynę i skutek społeczno-politycznego rozwoju. Zatem, jeśli chcemy osiągnąć wolność, demonstrujmy siłę. Kogo język kocha, tego czyni potężnym. Literatura 1. Anderson Benedict. Wspólnoty wyobrażone. Rozważania o źródłach i rozprzestrzenianiu się nacjonalizmu. — Kijów, 2001. 2. Daneš Fr., Čmejrková S. Ekologia języka małego narodu. // Język. Kultura. Etnos. — Moskwa, 1994. 3. Dokumenty i materiały. “Rusałka Dniestrowa”. // Opracowali F. I. Steblij, O. A. Kupczynski. — Kijów, 1989. 4. Kaczała J. Język i narodowa samoidentyfikacja. // Język… Tamże. 5. Konyski O. Taras Szewczenko-Hruszowski. Kronika jego życia. — Kijów, 1991. 6. Kulisz Pantelejmon. Czego wart Szewczenko jako poeta ludowy. List (III) z chutoru. // Osnowa. — 1861. 7. Kulisz Pantelejmon. List wzywający do ukraińskiej inteligencji // Poezja chutorowa. — Lwów, 1882. 8. Łucki Jurij. Między Gogolem a Szewczenką. — Kijów, 1998. 9. Masenko Łarysa. Język i polityka. — Kijów, 1999. 10. Nieszczymenko G. P. Język i kultura w historii etnosu // Język… Tamże. 11. Słaboszpycki M. Alczewscy // Dywosłowo. — 2003. — nr 3. 12. Szałata M. J. Markijan Szaszkewycz. Życie, twórczość i działalność społeczno-kulturalna. — Kijów, 1969.

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

SŁOWO — MIECZ DUCHOWY

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Co przeciwstawił Cesarstwu Austriackiemu i polskim szowinistom Markijan Szaszkewycz — ten młody człowiek, który podarował światu tezę: „Za mało wiedzieć — trzeba przeżywać”? JĘZYK. 12 lutego 1834 roku na uroczystościach seminaryjnych i 14 października 1836 roku w cerkwi św. Jura on, młody student-seminarzysta, wygłosił po raz pierwszy przemówienia w języku ruskim. I powrócił do seminarium niczym rycerz z pola bitwy — szczęśliwy i wielki. Język i tylko język czynił go sobą. Ówczesny dyrektor lwowskiej policji, Niemiec Pojman, powiedział: „Mamy po uszy kłopotu z Polakami, a ci głupcy chcą wskrzesić martwo pochowaną ruską narodowość” [3: 309]. Takie oburzające wyznanie służy za najlepszą argumentację społeczno-twórczej roli języka. Polak I. Sinkiewicz tak opisał swoje wrażenia z przemówienia Markijana Szaszkewycza w 1836 roku: „To rozgniewało mnie tak, że pół roku zasadzałem się na Szaszkewycza, żeby wrzucić go do rowu; gdyby zginął w moich rękach, nie uważałbym tego za zbrodnię, przeciwnie, jeśli nawet powiesiliby mnie za morderstwo, uważałbym się za męczennika za świętą polską sprawę, a morderstwo za zasługę…” [12: 47–48]. Dla Ukraińców-odszczepieńców, dwóch Łewyckich — Mychajła, metropolity, i Wenedykta, rektora Lwowskiego Seminarium Duchownego, a zarazem głównego cenzora języka ruskiego — przygotowanie almanachu „Zoria” (1834 r.), który był poświęcony językowi ruskiemu, oraz ukazanie się światu almanachu „Rusałka Dnistrowaja” (1837 r.) okazały się zbyt groźne dla imperium austriackiego. Ten ostatni podjął decyzję o zakazie rozpowszechniania „Rusałki Dnistrowej”. W protokole przesłuchania Markijan Szaszkewycz sformułował główne zamiary stworzenia „Rusałki Dnistrowej”: „Wypróbowywałem swoje siły w języku ruskim, ponieważ jest to mój język ojczysty, który znacznie różni się od języka cerkiewnego i wielkoruskiego (moskiewskiego), i chciałem założyć kamień węgielny dla jego dalszego rozwoju i tym samym zaradzić brakowi literatury ruskiej” [3: 94]. Zamysł Szaszkewycza wyraził także Iwan Franko: „W myślach ich, a zwłaszcza u M. Szaszkewycza, rosły i jaśniały o wiele szersze zamysły: wytworzyć jednolity, południoworuski język i literaturę i przy ich pomocy wskrzesić całą południoworuską nację do nowego życia duchowego i społecznego” [t. 29, s. 161]. Co przeciwstawił Imperium Moskiewskiemu Taras Szewczenko? JĘZYK. Nieprzypadkowo kijowski generał-gubernator Antonienkow oświadczył, że: „Iz pracha Szewczenko wyrodilas’ cełaja szajka samych r’janych separatistow” [11: 7]. Sam Taras Szewczenko na przesłuchaniu policyjnym odpowiedział: „Wiersze moje podobały się, być może, dlatego tylko, że po małorusku napisane” [8: 214]. W jego ustach „chłopski” język nabrał antyimperialnej siły: jak zauważył Iwan Franko, dla wyzwolenia imperium zrobił więcej niż dziesiątki wyzwoleńczych armii… Język Szewczenki stał się nieuchronną ukraińską rzeczywistością — zbudował twierdzę ze słów, w której wszystko inne stało się wtórne i nieuniknione: „Teraz już nie mieczem nasze narodowe prawo na wrogich twierdzach wyryte, nie szpargałami i pieczęciami przeciwko ludzkiej przewrotności potwierdzone: w tysiącach wiernych dusz ukraińskich ono na samym dnie ukryte i tysiącletnimi wspomnieniami zapieczętowane… Pod sztandarem Szewczenki niby wróciliśmy do domu świętego z obcej cudzoziemszczyzny, a ojczysta literatura stała się dla nas służbą Panu prawdy” [6: 493]. Koncepcja językowa Szewczenki w prostej tezie: „…u ich narod i słowo i w nas narod i słowo” [5: 440] — absolutne utożsamienie języka i narodu jako głównego imperatywu i motoru bytu; aksjomatyczne i naturalne odrzucenie niedopuszczalnej wyższości nad jego narodem oraz językiem; niezrozumienie jakiejkolwiek podległości choćby ze względu na fakt samej najwyższej Bożej prawdy; bezwarunkowa ocena historycznej przeszłości jako niewybaczalnego błędu Chmielnickiego i ukraińskich katów — Katarzyny, Piotra, Mikołaja I i całej moskiewszczyzny czy polszczyzny. Wolność narodowa jest dla niego tak naturalna jak życie. A cena języka tożsama z samym życiem. Właśnie wtedy, gdy historia Ukrainy osiągnęła minusowo-krytyczną kulminację, Taras Szewczenko zaproponował krajowi absolutny radykalizm zarówno pod względem formy, jak i treści — język ludowy. Niewątpliwie, w odróżnieniu od swoich poprzedników, wierzył w zniewoloną Ukrainę: „Niemym otworzą się usta, // Przerwie się słowo, jak woda, // I parów-pustynia niepolana, // Leczniczą wodą umyta, // Obudzi się…” („Izajasz. Rozdział 35”). Jak zauważył Anglik G. Seton-Watson, „formowanie uznanego ukraińskiego języka literackiego zawdzięczamy mu bardziej niż komukolwiek innemu. Używanie tego języka stało się decydującym etapem w kształtowaniu ukraińskiej świadomości narodowej”; jego twórczość zapoczątkowała całą dalszą ewolucję ukraińskiego nacjonalizmu” [1: 99; 8: 188]. Jego twórczość stworzyła Ukraińców jako naród: „…i Słowo moje stanie się w nich siłą nieodpartą… Stworzyłem wam Słowem swoim wieczną pamięć, a samych was uczyniłem sobie samemu wieczną pamięcią między żywymi” (P. Kulisz o Szewczence). W warunkach kolonialnego zniewolenia Ukrainy i przynależności jej Zachodu oraz Wschodu do różnych imperiów język nabierał wyraźnego politycznego i państwowotwórczego charakteru i był głównym czynnikiem etniczno-narodowej jedności. Status kolonialny Ukrainy stymulował polaryzację społeczeństwa poprzez jednoczesną asymilację oraz etniczną nacjonalizację. Język najoczywiściej materializował te przeciwstawne procesy i nieustannie przygotowywał kraj do samodzielnego państwa. Jednak potrzebował dwóch podstawowych rzeczy dla wewnętrznego samozachowania: gramatycznego opracowania i literackiego wcielenia. Właśnie to gramatyczne racjo Galicji i literackie emocjo Wielkiej Ukrainy były skazane na spotkanie się w jednym organizmie politycznym, aby wyprowadzić naród z zaułka historii. Istotę tego genialnie sformułował P. Kulisz: „Ojczyznę sobie budujmy w ojczystym słowie: // ono, ono jedno od zguby uciecze, // podtrzyma naród na przodków podstawie… // chwiać będą nią politycy na próżno! // Przeżyje ono głupie zabijanie języka; // narodom i wiekom całą prawdę wygłosi”. : „Największa zaś wielkość ukraińskiej nacji jawna jest z tego, że, pozostawszy bez cerkwi-

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

ZAMIAST POSŁOWIA — KOMENTARZ O GŁÓWNYM KAMIENIU POTKNIĘCIA PAŃSTWA

Iryna FARION — kandydatka nauk filologicznych, deputowana z okręgu większościowego z ramienia WO „Svoboda” w obwodowej radzie. Komu, jak nie jej, znać subtelności polityki językowej na Zachodniej Ukrainie? O tym jej komentarz. Nie sposób rozpatrywać funkcjonowania języka ukraińskiego w obwodzie lwowskim poza kontekstem ogólnoukraińskim. A tym kontekstem jest postkolonialny model polityki językowej z brakiem priorytetów dla języka ukraińskiego, pseudodemokratycznym i liberalnym ugodowością oraz małoruskim lakierstwem, które ukrywa się za słowem „tolerancja”. Właśnie to obserwowaliśmy w działalności poprzedniej zbankrutowanej władzy — ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, a co najgorsze — ze strony znacznej części rzekomego ukraińskiego środowiska. Można zatem mówić o kryzysie narodowo-identyfikacyjnym, ponieważ język to niezależność duchowa. W takich warunkach wszystkie inne formy niepodległości — gospodarcza, polityczna itd. — nie mają żadnego znaczenia, gdyż po prostu nie mogą się rozwijać. Obecne kierownictwo, czyli kryminalna ukrainofobiczna oligarchia, doprowadzona przez poprzednią władzę do rozszarpania Ukrainy jako państwa, jest absolutnym powrotem do kolonialnej polityki językowej. Świadczy o tym przede wszystkim projekt ustawy o językach na Ukrainie autorstwa Jefremowa, Hrynewyćkiego, Symonenki z główną maniakalną ideą, wyrażoną w Artykule 7: „Ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność, która historycznie się ukształtowała, jest ważnym dorobkiem narodu ukraińskiego, potężnym czynnikiem konsolidacji wielonarodowego społeczeństwa”. Zatem głównym narzędziem egzekucji naszego języka uczyniono typowego ukrainofoba D. Tabachnyka z jego absolutnie rosyjskim, a więc antyukraińskim wektorem degradacji oświaty i nauki: obniżenie progu punktowego z języka ukraińskiego przy przyjęciu na uczelnie, zniesienie egzaminu z języka ukraińskiego po ukończeniu bakalaureatu oraz przy wstępie do aspirantury, możliwość zdawania w językach mniejszości narodowych, a także — jak zresztą za poprzedniego ministra — przeniesienie nauki cudzoziemców z państwowego języka ukraińskiego na rosyjski. Szczególne oburzenie budzi projekt „Koncepcji edukacji językowej na Ukrainie”, której podstawową zasadą jest „wolny wybór języka nauczania”, wyraźnie kojarzący się z dobrowolno-przymusowym prawem do odmowy nauki języka ukraińskiego, zgodnie z sowieckim postanowieniem z 1958 roku. Wspomniana Koncepcja ma demonstracyjnie antyukraińską wymowę z fałszywym stwierdzeniem wielonarodowego charakteru naszego państwa, gdzie w rzeczywistości żyje bezwzględna większość Ukraińców — 77,8 %, którzy przez Hołodomor, represje i terror zostali pozbawieni elementarnego prawa do zdobywania wykształcenia w ojczystym języku ukraińskim. Koncepcja próbuje wprowadzić do przestrzeni edukacyjnej zupełnie nieadekwatne terminy „człowiekocentryzm”, „zgodność z naturą” itp., za którymi kryje się jeden cel: usunięcie ukraińskiego komponentu narodowego z edukacji. Tym samym międzynarodowo-sowieckim duchem (w dzisiejszej terminologii kosmopolityczno-liberalnym, tolerancyjnym i ugodowym) przesiąknięty jest także projekt Koncepcji edukacji literackiej, z usunięciem jako podstawowej literatury ukraińskiej, z bezsensownymi zasadami wyjściowymi: tolerancja (wobec okupanta, który niszczy język twoich pradziadów, dziadów i ojców), multikulturalizm (w państwie z tytularnym narodem ukraińskim, stanowiącym bezwzględną większość 77,8 % autochtonów), nierepresyjna świadomość (a ten termin to dziwoląg dla szczególnie przystosowanych niewolników „z kokardą na czole, lokajów w złotej ozdobie”). Takie warunki naszego całkowicie zgodnego z prawem państwowego bytu stanowią bardzo szerokie pole dla naszej działalności obwodowej, przede wszystkim w ramach zatwierdzonego przez sesję poprzedniego zwołania „Programu rozwoju języka ukraińskiego, kultury ukraińskiej i świadomości historycznej obywateli Ukrainy na terytorium obwodu lwowskiego na lata 2010—2014” (uchwała nr 1248 z 6 lipca 2010 roku). Wiadomo, że pierwotnie budżet obwodowy nie przewidywał na finansowanie tego programu ani kopiejki, jednak z inicjatywy WO „Svoboda” do dokumentu finansowego wprowadzono zmiany i program ma zostać sfinansowany na kwotę 540 tys. hrywien (połowa pożądanej) a wykonawcami tych środków mają być przede wszystkim podstawowe zarządy oświaty i nauki; kultury i turystyki; rodziny i młodzieży; zarząd spraw poligrafii i przestrzeni radiotelewizyjnej; obwodowa, rejonowe administracje państwowe i miejskie komitety wykonawcze. Naszym zadaniem deputowanych jest twarda kontrola przez komisje realizacji tych środków (zgodnie z art. 9 Ustawy „O językach w Ukraińskiej SRR”). Jako deputowany z okręgu większościowego z miasta Lwowa stwierdzam, że jedynym urzędnikiem, który ani razu nie odpowiedział na żadne z moich zapytań deputowanego w sprawie naruszania ustawodawstwa językowego w mieście Lwowie, jest A. Sadowyj. Chodzi o poprawienie licznych błędów w nazwach lwowskich ulic i napisach na nich w marszrutkach (ostatnie zapytanie skierowano 18.02.2010 roku). 22.03.2007 roku miejska frakcja WO „Svoboda” zwróciła się z zapytaniem deputowanego do p. Sadowego w sprawie obcojęzycznych nazw sklepów itp. (53 pozycje wraz z dokumentem elektronicznym na płycie kompaktowej) z żądaniem przeprowadzenia postępowania służbowego i pociągnięcia do odpowiedzialności urzędników wydających stosowne zezwolenia. Dotąd żadnej reakcji, żadnych sankcji!!! Ucieszona, że po mojym żądaniu sprzed dwóch lat usunięto wizerunek twardego znaku (Ъ) z nazwy sklepu „Presentъ” przy ul. Kopernika 47 i w tym miejscu umieszczono kwiatuszek… Tymczasem kilka dni temu ponownie przywrócono twardy znak „russkaja mira”. Najwyraźniej regiony poczuły zapach — kwiatuszek uwiądł… Tym bardziej, że alkoholowo-tytoniowej twierdzy „Tabakъ end Pervakъ” z twardymi znakami na końcu słów nie da się ruszyć, nawet gdy wielokrotnie kamienie świadomych nieznanych sprawców leciały w to werbalne paskudztwo… A co więcej: przy ul. Torgowej 23 otwarto jadłodajnię o wymownej etno-moskiewskiej (a może fińskiej) nazwie „Blinok”… Jak pracuje wydział zezwoleń lwowskiego wykonawczego komitetu miejskiego? Może on celowo tworzy tu strefę „russkaja mira” i globalnej tolerastii? O zeszłorocznym skandalu w lwowskiej placówce dziecięcej, celowo wyreżyserowanym i rozdmuchanym przez lwowską władzę urzędniczą, z moim błyskotliwym mistrzowskim kursem nie będę się rozwodzić, a jedynie będę działać właśnie tak. A moja jedyna na Ukrainie monografia „Norma językowa: zniszczenie, poszukiwanie, odrodzenie” o mowie osób publicznych, powstała na podstawie mowy deputowanych Lwowskiej Rady Obwodowej i miejscowych urzędników, potwierdza to. Jest w niej wszystko: od „Pervakъ end Tabakъ” po to, dlaczego i czyje głowy to rodzą… i dlaczego właśnie taką jest władza wykonawcza w centrum i na miejscach. Wiem, że tego typu praca jest niczym innym jak strategią bardzo ważnych, ale drobnych spraw. Wielkimi staną się dopiero wtedy, gdy zacznie działać praktyka surowych kar za nieprzestrzeganie ustawodawstwa językowego. W kwestii językowej nie trzeba niczego udowadniać — tylko surowo karać za lekceważenie i nieznajomość państwowego języka. Tymczasem w państwie, które wraz z wyborem nowego rządu wyszło poza pole prawne we wszystkim, jest to możliwe tylko sporadycznie. Jednak w pełni możliwe jest dla nas, deputowanych, wypełnianie naszej funkcji kontrolnej, a każdemu Ukraińcowi wyrabianie w sobie instynktu samoobrony swojej przestrzeni duchowej, której pierwszym elementem jest język. Zasymilowany Ukrainiec i tu przysłany obcokrajowiec będą kierować się innymi motywami, z którymi będziemy aktywnie walczyć. Strona autorska Iryny FARION

Traducción automática

Página · p. 4página original ↗

MIĘDZY MOWĄ A JAZYKIEM: OBIEG WIECZNYCH PROBLEMÓW

Problem surżykizacji ukraińskiej przestrzeni humanistycznej (w szczególności medialnej) już dawno zyskał status katastrofy socjokulturowej, która nie ogranicza się do płaszczyzny językoznawczej. Niestety czy na szczęście, problem ten istnieje tylko w naszym polu kulturowym (na granicy rosyjsko-ukraińskiej interakcji językowej) i nie dotyczy na przykład praktyki językowej krajów europejskich. Ukraina jest buforem między Europą a Azją (Rosją) i za tę „buforowość” przychodzi płacić okrutną, a czasem tragikomiczną cenę. Cóż dopiero mówić o językowych kazusach i surżykizmach w mowie Prezydenta („Wmiknijcie Ukrainę!”) oraz Premiera (imię ich — legion) Ukrainy… Dmytro DROZDOWSKI, „Wseswit”, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Wszystko to zmusza, by raz po raz powracać do dyskusji o narodowej sytuacji językowej na Ukrainie. Oczywiście nie można winić zwykłych ludzi za to, jak mówią. Ale to wcale nie oznacza, że specjaliści powinni również założyć ręce i czekać na nagłe narodowe ozdrowienie. Kilka lat temu inicjatywę tę wzięła w swoje ręce językoznawczyni Łarysa Masenko, jedna z czołowych krajowych socjolingwistek. Od tego czasu badanie surżyku stało się naukowym priorytetowym kierunkiem katedry języka ukraińskiego NaUKMA, którą do niedawna kierowała Łarysa Terentiwna (a od września 2010 r. kieruje nią prof. W. M. Ożohan). 3 lutego w ramach Dni Nauki odbył się „okrągły stół” „Surżyk: między mową a językiem” (organizator — katedra języka ukraińskiego), na którym rozpatrzono takie kwestie, jak: 1) miejsce surżyku w systemie form potocznych języka ukraińskiego; 2) surżyk: nowy język, socjolekt czy suma idiolektów; 3) mieszana ukraińsko-rosyjska mowa w aspekcie socjokulturowym; 4) surżyk w literaturze pięknej; 5) perspektywy bytowania i rozpowszechniania ukraińsko-rosyjskiego hybrydu językowego. Główną referentką przy „okrągłym stole” była Łarysa Masenko, znana ukraińska socjolingwistka. Niedawno opublikowano jej nowe studium — „Surżyk: między mową a językiem” (Wydawnictwo „Kijowsko-Mohylańska Akademia”), które faktycznie nadało nazwę zorganizowanemu „okrągłemu stołowi”. Omawiano także problem konserwacji surżyku. Jako wyjście można by wskazać rozpowszechnianie w mediach (poprzez mowę prowadzących) literackiego języka ukraińskiego, ale w obecnym stanie rzeczy wydaje się to czarującą utopią. Nawet na państwowym kanale znaczną część czasu antenowego przeznaczono na rosyjskie programy i koncerty, a także na utwierdzanie surżyku w świadomości masowej. „Okrągły stół” zgromadził naukowców zarówno z Ukrainy, jak i z zagranicy. Zauważę, że kiedy przy stole zbierają się ludzie, których omawiany problem rzeczywiście boli, to nawet w takim przypadku wydarzenia naukowego w żadnym razie nie można nazwać suchym i nieciekawym. Żywiołowość dyskusji była i tym razem, a takie podejście do problemu, oczywiście, nie mogło nie udzielić się młodzieży, studentom Mohylanki. Problem surżyku jest bez wątpienia dość poważny, ale, jak powiedziała Lina Kostenko, nawet w najcięższych czasach trzeba się śmiać, bo we łzach można utonąć. Tylko śmiech wywyższa ponad sytuację absurdu i pomaga znaleźć najlepsze rozwiązanie w najtrudniejszej sytuacji. Łarysa Terentiwna spróbowała nakreślić źródła surżyku. Naukowczyni przypomniała znany radziecki duet Tarapunki i Sztepsla. Właśnie Tarapunka posługiwał się surżykiem, natomiast Sztepsel — jedynie piękną, normatywnie poprawną mową rosyjską. W ten sposób na podświadomym poziomie kształtowało się postrzeganie tego, że osoby mówiące surżykiem (apriorycznie wywodzące się z ukraińskich terenów) zajmują niższą pozycję niż użytkownicy ujednoliconego języka rosyjskiego. W naszych czasach postać Wierka Serdiuczka stała się kontynuatorką tradycji Tarapunki. Jeśli przypomnieć, że Serdiuczka zaczynała jako „konduktorka” w „SW-show”, to faktycznie pełniła rolę „służby” dla swoich rosyjskojęzycznych gości (a goście w tym show przeważnie zawsze mieli rosyjską meldunek). Jak przekonuje Ł. Masenko: „Poniżający dla języka ukraińskiego wpływ scenek odegranych w „SW-show” polegał na tym, że Serdiuczka imitowała, „przedrzeźniała” prowincjuszki, które mówią okaleczonym ukraińsko-rosyjskim hybrydem, podczas gdy „zdrową” normę językową reprezentowali jej rosyjskojęzyczni partnerzy w komunikacji, do tego wyżsi statusem społecznym. Ważne jest, by podkreślić, że rola konduktorki zakładała także obsługę kolejnego wysokiego gościa z Moskwy. Ponieważ surżyk jest subkodem, przejściowym między językiem ukraińskim a rosyjskim, wprowadzenie go w parę przeciwstawną z literackim językiem rosyjskim, co koreluje z opozycją normatywne, poważne/nienormatywne, śmieszne, w świadomości tej części audytorium, przede wszystkim młodzieżowej, która bezkrytycznie odbiera telewizyjne obrazki, wywołuje trwałe skojarzenie surżyku z językiem ukraińskim w ogóle jako językiem „niepoprawnym” w porównaniu z „poprawnym” rosyjskim. Takie skojarzenie nie powstałoby, gdyby obok Serdiuczki byli partnerzy, którzy rozmawiali w literackim języku ukraińskim. Odzwierciedlałoby to socjokulturowy kontekst różnych form bytowania języka ukraińskiego, w którym obecny jest także wzorcowy normatywny wariant języka”. W ten sposób ukraińska konduktorka kojarzyła się z mało piśmienną osobą, która jednak potrafi całkiem nieźle zabawić swoją gadaniną rosyjskojęzycznych pasażerów. Ten problem interakcji ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych ma dawne korzenie, jest przedstawiony jeszcze w utworach H. Skoworody, H. Kwitki-Osnowjanenki, I. Kotlarewskiego, T. Szewczenki, W. Pidmohylnego, Mykoły Chwylowego. Jak zauważa Ł. Masenko: „Jeśli ograniczyć użycie terminu surżyk do ukraińsko-rosyjskich mieszanych form mowy ustnej, to historycznie za czas ich pojawienia się należy uznać, najwyraźniej, koniec XVII — początek XVIII wieku, kiedy imperialna polityka asymilacyjna przerwała rozwój staroukraińskiej tradycji piśmienniczej na terytorium podrosyjskiej Ukrainy. Wprowadzenie języka rosyjskiego do sfery administracyjno-zarządczej i edukacji spowodowało uformowanie się w środowisku miejscowego urzędnictwa — kancelistów, pisarzy, diaków, a także bursaków i nauczycieli szkolnych specyficznej makaronicznej mowy ustnej, w której elementy starosłowiańszczyzny, klisze i szablony rosyjskiej kancelaryjności oraz zwroty literackie dziwacznie łączyły się z fonetyczną podstawą oraz leksykalnymi i morfologicznymi elementami języka ukraińskiego. Przykłady takiej językowej mieszaniny stanowiły obiekt parodiowania w literaturze ukraińskiej od pojawienia się pierwszych utworów napisanych żywym językiem ludowym. Jest to, na przykład, często cytowana mowa „filozofa” nad zabitym Pallantem z szóstej części poematu I. Kotlarewskiego „Eneida”: Wtedy jakiś ich filozof Chciał powiedzieć słowo nadgrobne, Lecz się zmieszał i podrapał w czoło; Powiedział: „To martwy i nie dyszy, Nie widzi, to jest i nie słyszy, Ej, ej! uwi! On martwy, amen!” Podobne parodystyczne wstawki trafiają się w utworach dramatycznych I. Kotlarewskiego, por., na przykład, pieśń Woznego „Od młodych lat nie znał ja miłości. Nie odczuwał wzbudzenia we krwi”, która odtwarza makaroniczną mowę, którą w XVIII wieku układali pieśni i romanse miłosne uczniowie, pisarze, diacy”. Tak samo „sztuczna mieszana mowa przedstawicieli wiejskiego urzędnictwa, w której stereotypowe formuły rosyjskiego języka urzędowego używane były w ukraińskiej wymowie i z ukraińskimi morfologicznymi i poszczególnymi leksykalnymi osobliwościami, odtworzona jest w utworach prozatorskich H. Kwitki-Osnowjanenki”. „Charkowski tekst” początku XX wieku — to inny wspaniały materiał do badań socjolingwistycznych, który naprowadza na nie mniej ciekawe wnioski. Całe to przedmiotowe pole naukowych poszukiwań Łarysy Masenko odzwierciedlone jest także w jej ostatniej pracy „Surżyk: między mową a językiem”. Surżyk wykorzystują także współcześni ukraińscy pisarze jako językowy zasób socjokulturowy (w pole widzenia Łarysy Terentiwny trafiły utwory literackie M. Brynycha, B. Żołdaka i in.). Podczas „okrągłego stołu” wspominano także zagranicznych badaczy języka ukraińskiego, w szczególności procesów rusyfikacji i surżykizacji ukraińskiej przestrzeni (jak A. Bracki, F. Hofeneder). Według słów Ł. Masenko, „austriacki slawista Philipp Hofeneder pokazał radziecką praktykę zawężania leksykalnego składu języka ukraińskiego kosztem usuwania rodzimej leksyki i zastępowania jej wspólną z rosyjską, porównując wydanie ukraińskiego tłumaczenia dzieła filozoficznego Lenina „Materializm a empiriokrytycyzm” z 1932 r. oraz 1952 r. Tabele porównawcze tłumaczenia rosyjskich słów w wymienionych wydaniach, które zestawił F. Hofeneder, obrazują praktykę sztucznego zbliżania dwóch języków. Przytoczymy tylko niektóre przykłady: ros. besieda w wydaniu z 1932 r. przetłumaczono na ukraiński jako rozmowa, a w wydaniu z 1952 r. — jako besida; odpowiednio ros. bukwa — ukr. litera (1932), bukwa (1952); ros. wiek — ukr. stolittia (1932), wik (1952)”. Obecny na dyskusji w Mohylance polski językoznawca Artur Bracki, autor gruntownego badania o surżyku, wielokrotnie wspominał także swojego niemieckojęzycznego kolegę M. Mosera, być może jeszcze niedostatecznie znanego w ukraińskim językoznawstwie. W książce „Contemporary Ukraine on the Cultural Map of Europe/Współczesna Ukraina na kulturowej mapie Europy” Michael Moser w swoim artykule starannie analizuje obecną ukraińską przestrzeń wirtualną, w szczególności reakcje użytkowników na galicyjski wariant języka ukraińskiego. Te wirtualne „odpowiedzi” można scharakteryzować jako barbarzyńskie, brutalne i niezwykle agresywne. Rosyjskojęzyczni Ukraińcy (użytkownicy Internetu) z Południa i Wschodu szkalują język ukraiński w Galicji, nazywając go pokraką. Uznając surżyk za współczesny wariant ukraińskiego języka literackiego, użytkownicy ci odmawiają przyjęcia języka ukraińskiego jako całościowego systemu, który istnieje w zachodnioukraińskim wariancie. Niezrozumiałe słowa, które należą do rodzimej ukraińskiej leksyki (którą próbowali wyplenić na różne sposoby radzieccy językoznawcy, układając rejestry i słowniki), wywołują opór i agresję. Reakcja użytkowników na rodzime ukraińskie słowa jest skrajnie negatywna. Wszystko to zmusza do zastanowienia się, że dla użytkowników języka rosyjskiego ukraiński apriorycznie jawi się jako język niższego gatunku. I to już jest znaczący problem socjolingwistyczny. Tacy użytkownicy nie zgadzają się tracić czasu na opanowanie języka ukraińskiego, natomiast pragną zszkalować wszystko, co nie ma odpowiednika w języku rosyjskim, a zatem świadczy o samodzielności języka ukraińskiego. Ale przecież przyzwyczaili się, że w mediach (za pomocą klonowanych wątków a la „Tarapunka i Sztepsel”), że ukraiński — to język „obsługi”, ludzi społecznie niższych. Niektóre komentarze porażają i determinują potrzebę psychologicznej analizy obecnej sytuacji socjokulturowej. Podobne twierdzenia dotyczące języka rosyjskiego ze strony przedstawicieli innych etnosów i wspólnot na terytorium RF mogłyby stać się podstawą do pozwu sądowego w związku ze szkalowaniem języka państwowego. Na Ukrainie szkalowanie języka państwowego uważa się za oznakę demokratyczności w prowadzeniu dyskusji między bezimiennymi użytkownikami. Możliwe, że ktoś z nich umyślnie podsyca wrogość międzyetniczną, szkalując język państwowy Ukrainy. Lada Bilaniuk mistrzowsko analizuje hierarchię językową, która istniała w ZSRR, a jeszcze wcześniej — w carskiej Rosji. Zarówno Imperium Rosyjskie, jak i ZSRR — to ogromne twory geopolityczne, do których należą kilka etnosów i narodowości. W rzeczywistości jednak istnienie wewnątrz imperialnego ciała tych etnosów nie jest takie harmonijne, jak to często ogłaszają na papierze. Imperialne centrum robi wszystko, co możliwe, dla podniesienia prestiżu jednego języka, który pełni główną funkcję. Inne istnieją i są wspierane na zasadzie resztkowej. Do analogicznych wniosków dochodzi także Ł. Masenko: „...Straty języka ukraińskiego, spowodowane negatywną oceną zachodniego wariantu języka literackiego końca XIX — początku XX w., — pisze A. Tkacz, — doprowadziły nie tylko do ilościowej utraty jednostek językowych, do zaniedbania dziedzictwa językowego i tradycji języka literackiego jako terytorialno-społecznej całości. Niestety, bez przesady można twierdzić, że w ciągu ostatniego stulecia Ukraińcy i język ukraiński (nasz język!) doznali utraty wartości językowej, uszkodzenia swojego wirtualnego świata właśnie przez utratę ustalonych związków i relacji między słowami i znaczeniami, przez utratę tradycyjnie utrwalonych jedności syntagmatycznych i zwrotów frazeologicznych oraz ich gniazd asocjacyjnych w świadomości mówiących”. Zakończyć artykuł chce się znowuż cytatem z pracy Ł. Masenko. „Sekretarz generalny KPZR Leonid Breżniew, ...według opublikowanych obecnie wspomnień jednego z pracowników aparatu W. Szczerbyckiego..., zdawałoby się, znał język ukraiński” i jakoś „nazwał go „po prostu surżykiem języka rosyjskiego”. Trzeba mieć nadzieję, że postacie z radzieckiej przeszłości nie będą mogły długo rządzić w naszym kraju”. * * * Tegoroczną laureatką Nagrody imienia Piotra Mohyły w dziedzinie nauk humanistycznych, która tradycyjnie wręczana jest na początku lutego w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, została profesor katedry języka ukraińskiego NaUKMA Łarysa Masenko. Wykład, który Łarysa Terentiwna wygłosiła 4 lutego już jako laureatka, nosił tytuł „Socjopoziomy języka ukraińskiego w przestrzeni komunikacyjnej”. Komentuje Ł. Masenko: „Ta nagroda jest dla mnie szczególnie droga, ponieważ świadczy o uznaniu w moim środowisku zawodowym, ze strony kolegów z uniwersytetu, w którym pracuję już dziesięć lat. Podręcznik „Szkice z socjolingwistyki”, za który otrzymałam Nagrodę imienia Piotra Mohyły, jest pewnym podsumowaniem mojej pracy dydaktycznej. Uwielbiam ten kurs. Socjolingwistyka należy do najbardziej aktualnych dla Ukrainy dziedzin humanistyki. Znajomość prawidłowości rozwoju dwujęzycznego społeczeństwa pomoże znaleźć sposoby przezwyciężenia konfliktów na tle językowo-kulturowym, które obecnie, niestety, wyraźnie się zaostrzają i dzielą kraj. Studenci, którzy wybierali ten kurs (a było ich niemało), z którymi omawialiśmy palące problemy życia językowego Ukrainy i rozważaliśmy politykę językową innych państw, orientują się w tych kwestiach znacznie lepiej niż dawne i obecne kierownictwo naszego kraju. Mam nadzieję, że będą potrafili wykorzystać zdobyte wiadomości w swojej przyszłej działalności. Żywię nadzieję, że właśnie w środowisku studentów i absolwentów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej formują się przyszli liderzy, wykształcona elita narodowa, godna tego wysokiego miana”.

Traducción automática

Página · p. 5página original ↗

KOMU „PO RUSKU JAKOŚ ŁADNIEJ”

Stanisław ZMIJEWSKI, Odessa Wszystkich zmęczyły liczne doniesienia mediów o tym, jak odeski funkcjonariusz drogówki Ołeksandr Szwecz, wykonując obowiązki służbowe, nazwał język państwowy „cielęcym” i co z tego wyszło? Zarejestrowany na kamerę wideo i rozpowszechniony w Internecie, ten haniebny fakt wywołał lawinę oburzenia patriotów Ukrainy, a ukrainofobi znów podnieśli wrzawę w obronie „wielkiej i potężnej”. Do tego harmidru przyłączyli się także politycy wszelkich maści i mężowie stanu. Ani zwycięzców, ani pokonanych w słownym pojedynku nie ma, a zyskali na tym Janukowyczowie, którzy przy tym szumie zdążyli podnieść ceny usług komunalnych, obłożyć przedsiębiorców nowymi daninami i za pomocą przekupnych „tuszek” w parlamencie poprawić Konstytucję, przedłużając pobyt przy władzy obecnego prezydenta i jego posłusznych klawiszowiczów w WRU. Obserwując, jak wszyscy w cielęcym zachwycie plotą językami, co im się żywnie podoba, trudno odróżnić, gdzie ziarno prawdy, a gdzie plewy. Mimo to spróbujmy to zrobić. Najpierw przypomnijmy chronologię wydarzeń. Jak poinformował na briefingu naczelnik Odeskiej Miejskiej DAI Wiktor Kuzniecow, w nocy z 21 na 22 stycznia kierowca „Toyoty Camry” wjechał na ulicę Hawańską w Odessie i właśnie przed posterunkiem DAI gwałtownie się zatrzymał, potem gwałtownie ruszył. Dowcipniś wykonał tę procedurę kilka razy, dopóki funkcjonariusze nie zareagowali na jego działania. Dialog kierowcy z inspektorem zaczął się po rosyjsku. Gdy kierowca poprosił starszego sierżanta, by wyjaśnił, jakiej zasady ruchu drogowego naruszył, ten zapytał: „Po rosyjsku czy po ukraińsku?”. A kiedy kierowca poprosił go, by odpowiedział „po ukraińsku, językiem państwowym”, funkcjonariusz DAI powiedział: „Nie rozumiem cielęcego języka”. W odpowiedzi na oburzenie kierowcy: „Nie lubisz języka państwowego!?”, Szwecz spokojnie oświadczył: „Absolutnie! Szczerze i z przekonaniem to mówię”. Tak zarejestrowała to kamera wideo w rękach drugiego pasażera samochodu. Obrońcy O. Szwecza podważają ten film, twierdząc, że materiał w Internecie to zręczność rąk manipulatorów. Ale sam sprawca skandalu ze swoich słów nie wycofał się także podczas śledztwa, zauważając przy tym, że „popełnił wielką głupotę”. Chcąc złagodzić swoją winę, zaczął narzekać na „zarozumiałe” zachowanie kierowcy, który rzekomo ponad godzinę wyzywał go od najgorszych, posługując się językiem rosyjskim, a kiedy doprowadził go do szału, sprowokował dyskusję o języku państwowym. Że jest to także możliwe, może się przekonać każdy, czytając opublikowany w Internecie poradnik dla kierowców-cwaniaczków „Jak uniknąć mandatu”. Znajduje się tam wiele podobnych metod prowokowania i szantażowania funkcjonariuszy drogówki. Zatem fabuła tego nagrania, jak widzimy, nie jest oryginalna. Obecnie „wyrafinowanych i zadufanych” młodzieniaszków, którzy uważają za bohaterstwo „nabijanie się z ментów”, nie brakuje. Jednak nie usprawiedliwia to w najmniejszym stopniu funkcjonariusza, który jest zobowiązany nie tylko znać język państwowy, ale także nie okazywać wobec niego choćby najmniejszych oznak lekceważenia. Rozgłos tego wydarzenia był taki, że władze były zmuszone zorganizować pokazową karę dla O. Szwecza. „Miłośnik” języka państwowego, premier Ukrainy Mykoła Azarow, którego wystąpienia po ukraińsku dawno już przyćmiły humoreski Michaiła Żwaniecki, polecił odpowiednim służbom wyjaśnić sytuację, ocenić ją i wyciągnąć wnioski z tej pracy wychowawczej, która jest prowadzona w systemie organów MSW. Departament DAI MSW szybko zameldował, że inspektor, który pozwolił sobie na publiczne okazanie lekceważenia języka państwowego, został zwolniony z pracy za zdyskredytowanie zawodu funkcjonariusza. Jednocześnie wobec jego przełożonych, którzy nie zapewnili starszemu sierżantowi należytego przygotowania zawodowego, zastosowano środki dyscyplinarne (od surowej nagany do zwolnienia ze stanowiska). Otwarci ukrainofobi odebrali ten obrót spraw niemal jak osobistą obrazę i zabrali się do kreowania z krótkowzrocznego sierżanta wizerunku bojownika o nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego. Wiatrenkowcy z Odeskiej Obwodowej Organizacji PSPU opublikowali oświadczenie o solidarności ze zwolnionym inspektorem DAI O. Szweczem, w którym stwierdzono: „Uważamy, że funkcjonariusz DAI w Odessie został zdyskryminowany ze względu na język przez nieznane osoby podczas pełnienia służby”. Lider partii „Rodina”, deputowany Odeskiej Rady Miejskiej Ihor Markow nie tylko poparł „cielęcego” sierżanta, ale także zatrudnił go. Ołeksandr pracuje już jako starszy mechanik w jednym z przedsiębiorstw motoryzacyjnych w obwodzie odeskim. Ma więc pracę zgodną ze specjalnością i nie musi kręcić śrub sam, jak zwykli mechanicy. Wygląda na to, że na tym przygodowa historia się nie zakończy. Podżegany przez ukrainofobów mandatariusz może w podzięce swoim dobroczyńcom zgodzić się na przydzieloną mu rolę skrzywdzonego niewinnego cielątka, które rzekomo tylko wybeczało w oczy swoim oprawcom „prawdę-matkę”. Zoolingwista już oświadczył, że zamierza pozwać do sądu i żądać przywrócenia do pracy. Lecz bardziej „chlebowej” pracy niż w DAI nie znajdzie. Kierowca, który rozpoczął dyskusję o języku państwowym, również przygotowuje pozew do sądu, żądając od Państwowej Inspekcji Samochodowej wypłaty odszkodowania za wyrządzoną mu krzywdę moralną, którą wycenił na 25 tysięcy hrywien. Byłoby dziwne, gdyby partie opozycyjne także nie skorzystały z okazji, by się wypromować na tle skandalicznego wydarzenia. Lider „Frontu Zmian” Arsenij Jaceniuk zażądał wprowadzenia odpowiedzialności karnej za publiczne znieważanie języka państwowego i języków mniejszości narodowych Ukrainy. W projekcie ustawy nr 8031, który wniósł do parlamentu 28 stycznia, proponuje się karać winnych grzywną do 50 nieopodatkowywanych minimów dochodów obywateli (850 hrywien), albo aresztem do 6 miesięcy, albo pozbawieniem wolności na okres do 3 lat. Swój głos w obronie języka państwowego zabrała także „BJuT-Batkiwszczyna”. Stwierdziwszy, że O. Szwecz otrzymał zasłużoną karę, bjutowcy w oficjalnym oświadczeniu zażądali od lidera Partii Regionów, premiera Ukrainy Mykoły Azarowa, by określił również miarę kary wobec swojego partyjnego kolegi, mera Odessy Ołeksija Kostusiewa. Szefowi rządu przypomniano, że градоначальnik, wbrew Konstytucji i ustawie Ukrainy „O służbie państwowej”, faktycznie zakazał używania języka ukraińskiego w pracy i dokumentacji władz miejskich Odessy. W grudniu 2010 roku nowo wybrany mer na pierwszym posiedzeniu rady miejskiej polecił urzędnikom przedkładać mu dokumenty wyłącznie po rosyjsku. A ponadto pan Kostusiew zaproponował, by na posiedzeniach miejskiego komitetu wykonawczego rozmawiać po rosyjsku, i deputowani się zgodzili. Odpowiedniej reakcji prokuratury i urzędników państwowych na ten rażący i powszechnie znany fakt do tej pory nie było, podkreślono w oświadczeniu. Na przykrą sprawę w Odessie nie zareagował dotąd jedynie Wiktor Janukowycz. Jedni uważają, że jest mu na rękę przedstawiać się jako sprawiedliwy i obiektywny władca, ponieważ władza odtąd może powoływać się na ten przykład jako na przejaw „obiektywności i bezstronności” również w swoich rozrachunkach z niepożądanymi. Regionałowie zaś są niezadowoleni, że prezydent nie spieszy się, by podarować swojemu niezawodnemu elektoratowi rosyjski język jako drugi język państwowy oraz możliwość poczucia się w jednej przestrzeni z Federacją Rosyjską, która jest im bliska sercu. Ale, jak mówią, jeszcze nie wieczór. Nie jest wykluczone, że przed końcem swojej kadencji prezydenckiej Wiktor Janukowycz zmieni status języka rosyjskiego. A na razie władza może zbierać laury za to, że wymierzyła należyty pstryczek w nos ukrainofobowi-funkcjonariuszowi. Mnie natomiast jest żal OłeksandraSzwecia. Znam sporo byłych wiejskich chłopaków, którzy po służbie w wojsku poszli służyć w milicji, bo w domu okazali się niepotrzebni. Czują się ci ludzie w wielkim mieście jak cielęta bez pastucha. Żeby tutaj uznano ich za swoich, od razu przechodzą na „obszczeponiatnyj”, faktycznie posługując się okropnym suržykiem. Chwalona „internacjonalistyczna” Odessa w mig zaraża takich zagubionych ukrainofobską zarazą, właściwą nie tylko jej. Jak sam Ołeksandr przyznał, wiedział, że nie ma prawa poniżać języka państwowego, lecz przed jego oczami była mnóstwo przykładów, jak jego zwierzchnicy i cała góra państwa stale i bezkarnie z niego drwią. Oto i okazał im lojalność, bo oczywiście gdzie krowa, tam i cielę. Teraz łup oczami i łam sobie głowę, 32-letni kozaku, jak przetrwać, mając na utrzymaniu ojca przykutego do łóżka, żonę okaleczoną trzy miesiące temu w strasznym wypadku samochodowym oraz dwoje dzieci. A na jego pomyłce i nieszczęściu tymczasem inni zarabiają kapitał polityczny i marzą, jak zamienić go w dźwięczną monetę. Nie spekulując na temat zdarzenia, które spotkało starszego sierżanta milicji, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w tych dniach wystąpiło z pilną inicjatywą. Wzywa ono do zjednoczenia wszystkich organizacji o narodowo-demokratycznym nastawieniu, aby stanęły w obronie odwiecznego prawa ukraińskiego narodu do ojczystego języka, do zgody wobec zagrożenia rosyjską asymilacją, utratą państwowości i neokolonializmem. Jak zaznaczono w apelu podpisanym przez przewodniczącego Towarzystwa, narodnego deputata Ukrainy Pawła Mowczana: „siła tej władzy tkwi w naszej słabości i w naszym rozbiciu”. A jeszcze, moim zdaniem, w poczuciu niższości, „małorosyjszczyzny”, niewolniczości, wtłoczonym w mentalność Ukraińców przez wieki. Zbrodnicza władza sieje wrogość międzynarodową i zciera z zadowoleniem dłonie, gdy „zachodniacy-banderowcy” biją się czołami z „wschodniakami-sowkami”. Lumpenproletariat rwie się „bić mordy” innym lumpenproletariuszom. Rządzenie takim społeczeństwem, jak twierdzą dość wnikliwi analitycy, to czysta przyjemność. Nawet nie trzeba tworzyć potężnego mechanizmu represji, bo jego funkcje można z powodzeniem powierzyć „ochotnikom-aktywistom”. Jak pogodzić tak zaangażowanych nieprzejednanych? Na wezwanie do ratowania Ukrainy w dwudziestym roku niepodległości niektórzy z tak zwanych „przeciętnych” obywateli jedynie zapytają ze zdziwieniem: no a co ja mogę zrobić. Więc tacy będą siedzieć, zgodnie z sowieckim nawykiem, „w chacie na skraju”, powtarzając: my ludzie mali, nasza sprawa cielęca. Spośród licznych zapalczywych komentarzy, potępiających i usprawiedliwiających czyn Ołeksandra Szwecia, zobaczyłem tylko jedną albo dwie wyważone wypowiedzi o tym, że przede wszystkim każdy z nas musi odrodzić Ukrainę w sobie. A jeden z tych autorów bardzo współczująco odniósł się do Ołeksandra. Choć nazwał go jednak ciamajdą, zwrócił się do niego poetyckimi słowami Wasyla Symonenki: „Czy wiesz, że jesteś człowiekiem? Czy wiesz o tym, czy nie? Twój uśmiech jest jeden, Twoja męka jest jedna, Twoje oczy są jedne”. Każdemu takiego rozumienia słowa „człowiek”, które skłania do życia pełnią i pozostawienia po sobie dobrego śladu na ziemi. Aby nieco rozproszyć przygnębiające wrażenie po wymienionych wyżej bezeceństwach, opowiem epizod ze swojej praktyki dziennikarskiej. Gdy w młodości przypadło mi pracować w Radiu Odeskim, pewnego razu znany dziś poeta Mykoła Palijenko, a wówczas korespondent „wiadomości”, przywiózł nagrany na taśmę wywiad z przodującą dojarką. Zaczęliśmy słuchać i wybuchnęliśmy śmiechem. Niezadowolony jej surżykiem Mykoła mówi: „Lepiej byście to wszystko powiedzieli po ukraińsku”. — A dojarka na to: „A mnie po ruski jakoś lepiej”. Ta fraza, wypowiedziana przez kołchoźnicę zaszczutą przez partyjnych politinformatorów, z ukraińskiej wsi pod Bałtą, stała się w redakcji skrzydlatą. A słówko „jakoś” wciąż często przychodzi mi na myśl, gdy słyszę tych, którzy aż pienią się, broniąc Bóg wie czego, rosyjskiego języka, a sami nie znają go jak trzeba. Od redakcji. 12 lutego, około godziny 3 w nocy, pracownicy DAI miasta Odessy zatrzymali samochód aktywisty Dmytra, który nagrał na wideo funkcjonariusza DAI. Po trzech godzinach przebywania w RWWS aktywistę „Drogowej kontroli” doprowadzono do sądu rejonowego, który skazał go na pięć dób aresztu na podstawie art. 185 Kodeksu o wykroczeniach administracyjnych. Co więcej, za „nieprzedstawienie dokumentów” kierowcy wystawiono mandat. W ten sposób kierowca za jedno „wykroczenie” otrzymał dwie kary.

Traducción automática

Página · p. 6página original ↗

UCZMY SIĘ OD CZECHÓW I ŻYDÓW!

Z miłością synowską Bez pychy i nienawiści Rozmawiajcie po ukraińsku, By duszy nie zatracić. Nie obcą — dziadowską, Bo siebie nie oszukacie! — Rozmawiajcie po ukraińsku, Po ukraińsku myślcie. Wasyl HODIAK, m. Sosnówka, obwód lwowski. 21 lutego — Dzień Języka Ojczystego. W tym dniu w 1952 roku w Bangladeszu (państwo na północnym wschodzie Indii w dolnym biegu i ujściach rzek Brahmaputry i Gangesu) brutalnie rozstrzelano demonstrację obrońców języka bengalskiego, którzy domagali się uznania języka ojczystego za państwowy. Po 47 latach, w październiku 1999 roku, na 30. sesji Konferencji Generalnej UNESCO ustanowiono obchody Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego i przywiązano ten dzień do tragicznych wydarzeń 21 lutego w Bengalu. Sytuacja językowa, która wytworzyła się obecnie na Ukrainie, nie jest lepsza niż w Czechach na początku XX wieku. Biorę z półki książkę „Pieśni śląskie” Petra Bezruča i po raz kolejny czytam wiersz „Bernard Żar”, w którym autor „daje policzek wszystkim renegatom wszystkich epok i narodów” (Wołodymyr Żytnyk). „Bernard Żar z Frydka” stał się Żorem i robi wszystko, by chłopskiej mowy w jego domu nie słyszano. Goście do domu, matka — z domu, żeby „nie czerwienić się synkowi” za jej chłopską mowę. Nijak nie doczeka się tego dnia, kiedy wytępią ów przeklęty zwyczaj mówienia w nieznośnym dla niego języku. Dopiero na łożu śmierci „bełkocze on chłopską mową coś w malignie”. Czyż nie za renegactwo przedwcześnie skosiła go śmierć. „Pańską mową modli się chór, i pańską mową krzyż przemawia”. „A kto to przybył na cmentarz cichutko? Panowie rozeszli się — pojawiła się matka. Chłopską mową modli się matula (to u niej nie upór albo nieposłuszeństwo — Nie umie inaczej: urodziła się w górach!), Szeptem swoje modlitwy ledwie słyszalnie, Żeby nie rozgniewać, z trumny nie podnieść Nieboszczyka syna Bernarda Żora”. „Panie doktorze, będę Panu bardzo wdzięczny, jeśli wydrukuje Pan ten wiersz. Ja chciałem w nim scharakteryzować frydeckich renegatów”… Taki wiersz i list ponad sto lat temu otrzymał redaktor praskiego tygodnika politycznego „Czas” od poety Petra Bezruča. Był to krzyk zranionej duszy wielkiego patrioty, budziciela Czechów. Przeczytałem zbiorek i zamyśliłem się, ilu u nas owych Żarów-Żorów, ilu modli się cudzoziemską mową i tą samą mową przemawia krzyże na mogiłach. A ilu jeszcze przybłędów, którzy nie cierpią „psiej mowy” nie tylko w swoim domu, ale i na całej Ukrainie. Za swoje życie otrzymałem dziesiątki takich policzków, jak i Petr Bezruč: cały czas żyłem i pracowałem w rosyjskojęzycznym środowisku, oczywiście, że na Ukrainie, a posługiwałem się wyłącznie ukraińskim. Czterdzieści pięć lat temu idę z pięcioletnią córką. Rozmawiamy. Naprzeciw nadchodzi „wyzwoliciel” i syczy mi w twarz: „Głupcze, po co kaleczysz swoje dziecko. Ono i tak będzie mówić po rosyjsku”. A już w przededniu uzyskania przez Ukrainę niepodległości mój znajomy Mychalczenko cynicznie oświadczył: „Za wcześnie Gorbaczow zaczął pieriestrojkę. Trzeba było poczekać lat 25—30, i wy (miał na myśli Zachodnią Ukrainę) bylibyście jak Donbas. Oto wtedy można by było się przebudowywać”. Nie dziwię się tym renegatom i szowinistom. Oni nie uświadamiają sobie, że hańbią siebie, Rosjan i Rosję. Dziwię się porządnym Rosjanom, a ich jest przeważająca większość, że cierpią pośród siebie takich typów, że cierpią ową „piątą kolumnę”, która nie daje i nie da, dopóki istnieje, stać się Rosji demokratyczną. Ale wróćmy do Czech. Na czas uzyskania niepodległości w 1918 roku stan języka narodowego w tym kraju był taki, jak w Donbasie w nasze dni. Językiem czeskim posługiwał się tylko niewielki odsetek chłopów i niektórzy z inteligencji. Spełniało się proroctwo-przekonanie Fryderyka Engelsa, który w latach 50. przedwczorajszego stulecia pisał, że na ziemiach zachodnich i południowych Słowian musi całkowicie zapanować język niemiecki, niech nawet jeszcze sto lat niektórzy posługują się swoim. Na szczęście to proroctwo-życzenie nie spełniło się. Dzięki zdecydowanym działaniom pierwszego Prezydenta Czechosłowacji Tomasza Masaryka i kierowanego przez niego parlamentu rozpoczęło się odrodzenie językowe. Językowi czeskiemu nadano status państwowego, Czechów, którzy nie znali swojego języka, posadzono w szkolnych ławkach; placówki oświatowe, administracyjne i kulturalne przeniesiono na język czeski. I po kilku latach całe Czechy zaczęły mówić w języku ojczystym. Tutaj warto dodać, że Czesi — to nie Ukraińcy, a Austria — to nie Rosja. Oporu wobec odrodzenia narodowego na ziemiach, które przed I wojną światową wchodziły w skład Imperium Austro-Węgierskiego i uzyskały niepodległość, ze strony byłej metropolii nie było. Piątej kolumny też. Ona (piąta kolumna) została zorganizowana już w przededniu II wojny światowej i nie przez Austrię, a przez hitlerowskie Niemcy. Pomogła najpierw rozczłonkować, a wkrótce i zagarnąć Czechy, ale zniszczyć język narodowy już była bezsilna. Inny przykład w historii: prawie martwy język Żydów — hebrajski — dzięki zdecydowanym działaniom liderów narodu odrodził się. Do lat 20. ubiegłego stulecia ten język znało nie więcej niż kilka tysięcy rabinów. Żydzi w osiedlach posługiwali się językiem jidysz — południowoniemieckim dialektem z domieszkami hebrajskiego, albo językami narodów, wśród których żyli. W wielonarodowych państwach — językiem narodu panującego. Po I wojnie światowej Wielka Brytania, otrzymawszy mandat na zarządzanie Palestyną, pozwoliła Żydom powracać na ziemię swoich prapradziadów, z której w VII wieku n.e. wygnali ich Arabowie. Z ogłoszeniem państwa Izrael w 1948 roku kwestia języka staje się jedną z głównych. Wszyscy bez wyjątku imigranci, aby utrzymać obywatelstwo i odpowiednią pracę, zobowiązani byli nauczyć się hebrajskiego. Stworzono dzienne i wieczorowe kursy, masowo wydawano odpowiednią literaturę nauczającą. Tej sprawie sprzyjała bogata tradycja piśmiennicza i wola samego narodu, media i oświata. Obecnie w Izraelu nie ma ani jednego obywatela, który nie znałby języka narodowego. Można jeszcze mówić o Włoszech i Finlandii, przytaczać przykłady odrodzenia języków narodowych w innych państwach, a na Ukrainie… Dużo mówimy i mało robimy. Być może nam, a przede wszystkim naszym mężom stanu, celowo byłoby wziąć przykład i nauczyć się od Czechów oraz Żydów. A jeszcze w Japonii — jak opiekować się językiem ojczystym. Wszak w tym kraju stworzono ponad sto instytucji państwowych, które zapewniają wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka narodowego. To było bardzo, bardzo dawno. Jeszcze za pradziadka Ora i prababci Oryny. Or pradziadek niwę orze, a prababcia woły pogania. Skiba do skiby przylega, rola się rozszerza, a dusza raduje. I ta radość dzwoni pieśnią: Pobłogosław, Boże, Tę niwę zaorać, — płynie do niebios sopran prababci Oryny. Pobłogosław, Boże, Pomóż, Boże, Ją zasiać, — wtóruje baryton pradziadka Ora. Zatrzymały się chmurki w niebieskiej błękicie, ucichł wietrzyk, nie słychać ptasich wiosenek, żurawinowy klucz zakrążył na niebie nad oraczami: wszyscy oczarowani słuchają nadzwyczajnej piękności śpiewu. Nawet słowiki umilkły w gaju: wstyd im, że oracze śpiewają lepiej od nich. Słuchają dziwo-śpiewu i Anioły z Aniołkami. Zaorana i zasiana niwa, woły się pasą, a Oryna z Orem znów śpiewają: Chwała Panu Bogu, Chwała Panu Bogu Nam za pomoc. — Panie, — proszą Aniołki, — podaruj coś tym ludziom za ich piękny śpiew. — Niech ich język będzie tak piękny, jak ich głosy i pieśń. Pamiętajmy, że nasz ukraiński język jest jednym z najbardziej melodyjnych, — to dar od Boga. Nie straćmy go, bo jak przyjdziemy na sąd do Najwyższego, to On zapyta: „A czy zachowaliście ten najcenniejszy skarb, który wam podarowałem?” „Zachowaliśmy, Panie, zachowaliśmy”, — powiemy Mu! Więc strzeżmy go.

Traducción automática

Página · p. 6página original ↗

DAWNA, SŁONECZNA, DOSKONAŁA

Mykoła ZAREMBA, przewodniczący Pawłohradzkiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Słowo było Bogiem”. Ewangelia według św. Jana Dlaczego żyjemy tak biednie i nędznie? Ludzkość wkroczyła w XXI wiek, epokę gwałtownego rozwoju i postępu, a człowiek czuje się samotny we współczesnym burzliwym morzu życia. Cywilizacja stoi przed wielkimi wyzwaniami i od tego, czy zdoła na nie odpowiedzieć, czy zdoła wyjść ze ślepego zaułka, w który sama się zapędziła, zależy jej przyszłość. Bez przewartościowania wartości tej przyszłości nie ma. Bo nie to, co materialne, powinno być na pierwszym miejscu, a to, co duchowe, gdyż człowiek jest przede wszystkim istotą duchową, i jeśli wszyscy tego nie zrozumiemy, ludzkość będzie dalej upadać. Podstawą podstaw rozwoju duchowego człowieka jest jego ojczysty język. Słowo ma wielką moc, może skłonić człowieka do zadziwiających czynów! Niestety, większość współczesnych Ukraińców nie rozumie, jakim cudownym darem obdarzył nas Bóg. Mam na myśli język ukraiński, jeden z najdawniejszych języków na świecie, któremu pod względem piękna i bogactwa leksykalnego nie ma równych wśród innych! Jeszcze na kilka tysięcy lat przed chrztem Rusi Kijowskiej nasi przodkowie czcili Słońce, które nazywali Ra, później Jaryłą. Tak więc rdzenie RA, RO, JAR, AR, OR, IR obecne są w przeważającej większości ukraińskich słów. Na przykład: prawda, rada, rajduha (tęcza), krasa (piękno), hrad (gród), jarowyna (zboże jare), proso, rosa, drowa (drewno), chmara (chmura), trawa. Słowo trawa jest naocznym przykładem dawności języka ukraińskiego, zawiera w sobie dwa rdzenie: ra i wa. RA — to słońce, WA — to woda. Połączenie słońca i wody daje życie wszystkiemu, co żyje na Ziemi, w szczególności światu roślinnemu. Nie na darmo nasza flaga państwowa ma kolory słońca i wody. Nasz język skrywa w sobie bardzo wiele tajemnic, odkrywając które, będziemy coraz bardziej poznawać samych siebie. Nie na darmo mówią: „Język obcy można opanować w pół roku – rok, a język ojczysty trzeba zgłębiać całe życie”. Chciałbym jeszcze zwrócić uwagę na takie haniebne zjawisko, jak wulgaryzmy. Młodzież nawet nie zastanawia się nad szkodą, jaką wyrządza sobie i swojemu otoczeniu. Przekleństwa negatywnie wpływają na aurę duchową człowieka, traci ona swoje funkcje ochronne i człowiek zaczyna chorować. Zwracam się do wszystkich Ukraińców z apelem: „Porozumiewajmy się boskim, słonecznym, ukraińskim językiem ojczystym”! Szanujmy go i uczmy się go. A wtedy zobaczycie, jak zmienicie się zarówno wewnętrznie – duchowo, jak i zewnętrznie – w zachowaniu. Jaki język – taki człowiek! Chcesz stać się doskonalszym – doskonale naucz się języka! Plakat Mykoły Jawnego

Traducción automática

Página · p. 6página original ↗

WOKÓŁ NIE TO, NA CO TAK CZEKALIŚMY

Szanowna Redakcjo! Patrzę na to, co dzieje się wokół, i robi się przerażająco. Czyżby nasz naród rzeczywiście zasługiwał na takie kierownictwo? Przecież ono aktywnie oddaje (czy wyprzedaje?) i Sewastopol z Krymem, i przemysł lotniczy, i… Czy warto wyliczać? Ludzie i tak wszystko widzą, słyszą i rozumieją. A do tego pragną zniszczyć mały i średni biznes, bo to niezależni ludzie, dla których własny majątek i wolność to wielka wartość. A władzy chce się wszystko kontrolować, wszystkim kierować. Oto i boi się ona wolnych, niezależnych ludzi. Gdzieś w drodze jest kodeks pracy, który uczyni najemnych pracowników niewolnikami pracodawców, podniesienie wieku emerytalnego i kto tam wie, jakie nowości wymyślą Janukowycz, Tabacznyk i im podobni. W związku z tym, co dzieje się teraz, powstały u mnie dwa poetyckie opusy. PRZYJACIELE — Jak dobrze, przyjacielu, że jesteśmy razem, Ty łagodnie wziąłeś mnie w swoje objęcia. — Cudownie — odpowiedział i, ile sił, od razu w objęciach ścisnął Królika Wąż. Bezmyślnie niektórzy u nas jeszcze się radują, słysząc przyjazne wezwania Kremla… Trzymajmy się z dala od Rosji, bo połknie, jak ten Wąż Królika. Niektórzy ze znajomych, którym czytałem tę bajeczkę, patrzyli na mnie z przestrachem i ostrzegali, że za coś takiego można i usiąść. Ale teraz nie ten czas, i mnie w moich 75 latach już późno się bać. A co do tego, czy zdoła Janukowycz zjednoczyć Ukrainę, mam drugi wiersz. * * * Cierpkim winem napełnione po brzegi kielichy dają czerwony odblask na ścianie… Wokół nie to, na co tak czekaliśmy, — okryły Ukrainę ciemne dni, niedobre dni. A może tak właśnie trzeba — swoich wodzów poznać bez upiększeń? Możliwe, że tylko tak zdoła Niebo jak najciaśniej zgrupować nas? Przecież jednogłośnie razem Wschód i Zachód idą na majdany w obronie własnych praw. A wkrótce ci poniosą klęskę, którzy Ukrainę na pół rozdzierali, i zginie mrok. I wtedy narodowi spadnie z oczu łusek zasłona. Cierpkie wino za światło i wolność z tych kielichów wypijemy do dna. Z szacunkiem Wadym RAJEWSKI, emeryt, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, w niedalekiej przeszłości starszy wykładowca katedry matematyki Głuchowskiego Instytutu Pedagogicznego

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

DOKUMENTY DOTYCZĄCE ZAKAZU JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO (XVII — XX w.)

W historii świata żaden język nie doświadczył tak strasznego niszczenia ze strony sąsiadów-wrogów, jak ukraiński. Udało się odnaleźć szereg dokumentów, które w porządku chronologicznym poświadczają niszczenie języka ukraińskiego przez Polaków, Rosjan oraz bolszewików-komunistów. Nina WIRCZENKO, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor Narodowego Technicznego Uniwersytetu Ukrainy „Politechnika Kijowska”, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy Przytoczmy tylko wybrane momenty z przeszłości i teraźniejszości. 1626 r. Metropolita kijowski Józef Krakowski ułożył akatyst do św. Barbary. Moskwa zezwoliła, ale pod warunkiem jego tłumaczenia na język rosyjski. Synod nakazał metropolicie kijowskiemu zebrać ze wszystkich cerkwi Ukrainy księgi starego ukraińskiego druku, a zamiast nich przywieźć wydania moskiewskie. 1627 r. Ukazem cara Michała (pierwszego z dynastii Romanowów) oraz patriarchy moskiewskiego Filareta, który był jego ojcem i współrządcą, nakazano zebrać i spalić księgi ukraińskiego druku. 1662 r. Rozkaz cara Aleksego na wniosek patriarchy moskiewskiego, by spalić w państwie absolutnie wszystkie egzemplarze wydrukowanej na Ukrainie „Ewangelii pouczającej” K. Stawrowieckiego. 1667 r. Ugoda andruszowska. Zawierając umowy z Polakami, car Aleksy stawiał następujące żądania dotyczące ukraińskich ksiąg, ich autorów i wydawców: „Wszystko to, w których miejscowościach księgi drukowano i ich twórcy, także drukarze, śmiercią ukarani i księgi zebrane spalone zostały, i na przyszłość aby surowy zakaz był bezecnych złodziejskich (taką nazwę nadano ukraińskim książkom. — N. W.) ksiąg nikomu z naszych królewskiego majestatu poddanych nigdzie nie drukować pod groźbą kary śmierci”. 1669 r. Po unii lubelskiej — prześladowania ukraińskich książek, wydrukowanych na terytorium podległym Królestwu Polskiemu. 1672 r. Ukaz o zakazie trzymania u siebie w domu na terytorium Polski otwarcie lub potajemnie ukraińskiej książki. 1677 r. Rozkaz patriarchy Joachima, by wyrywać z ukraińskich książek arkusze „niezgodne z księgami moskiewskimi”. 1689 r. Zabroniono Ławrze Pieczerskiej w Kijowie drukować księgi bez patriarszego zezwolenia: „...do nas wpierw nie przysłałszy, absolutnie wam nie śmieć takich ksiąg nowo układanych drukować...”. Ograniczeniami lub zakazem drukarstwa Moskwa próbowała obniżyć poziom oświaty i nauki na Ukrainie, zniszczyć ducha narodowego w kulturze, życiu codziennym, stosunkach społecznych. „Pierwsza cenzura w Rosji została wprowadzona specjalnie dla wydań małoruskiego druku” — tak uznano w Ukazie z 1905 r. „O zniesieniu ograniczeń małoruskiego słowa drukowanego”. 1690 r. Potępienie i anatema Soboru Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej na „kijowskie nowe księgi” P. Mohyły, K. Stawrowieckiego, S. Połockiego, Ł. Baranowicza, A. Radziwiłłowskiego i innych. 1693 r. List patriarchy moskiewskiego do Ławry Pieczerskiej w Kijowie o zakazie jakichkolwiek ksiąg w języku ukraińskim. 1696 r. Uchwała Sejmu Polskiego o wprowadzeniu języka polskiego w sądach i urzędach Prawobrzeżnej Ukrainy. 1709 r. Car Piotr I zmusił do zmniejszenia liczby studentów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej z 2000 do 161, a najlepszym siłom naukowo-oświatowym rozkazał przenieść się z Kijowa do Moskwy. Wśród nich byli Innocenty Giizel, Joannicjusz Galatowski, Łazarz Baranowicz, Dymitr Rostowski (Tuptało), Stefan Jaworski, Teofan Prokopowicz, Symeon Połocki i wielu innych. Odegrały one główną rolę w rozwoju życia kulturalnego ówczesnej Moskwy. Ukaz o obowiązkowym cenzurowaniu do druku ukraińskich książek w Moskwie. „Ukraińcy przynieśli ze sobą całą swoją wielką kulturę, jej wpływ odbił się na Moskwie, na całym życiu: budowlach, malarstwie, odzieży, śpiewach, muzyce, zwyczajach, na prawie, literaturze, a nawet na samym języku moskiewskim. Całe życie układało się wtedy tak, że stawało się niemożliwe przeżyć bez Ukraińca. Wszelkich rzemieślników sprowadzano z Ukrainy” (I. Ohijenko. „Kultura ukraińska”). 1713 r. Moskwa rozkazem Piotra I przywłaszcza naszą nazwę Ruś (grecka nazwa Rusi brzmi jako „Rosja”). W ten sposób zawsze wrogie Rusi-Ukrainie moskale, których podstawę stanowiły plemiona ugrofińskie i turkijskie, poprzez zamianę pojęć, czyli oszustwo, przywłaszczają sobie nasze tysiącletnie dziedzictwo historyczne i duchowe. 1720 r. Rozkaz cara Piotra I: „W drukarniach Kijowsko-Pieczerskiej i Czernihowskiej ponownie żadnych ksiąg nie drukować... stare księgi sprawdzać przed drukiem, aby... szczególnego narzecza w nich nie było”. 20 grudnia 1720 r. Piotr I wydał ukaz kijowskiemu gubernatorowi księciu Golicynowi, aby „...we wszystkich klasztorach, pozostających w państwie rosyjskim, przejrzeć i zabrać dawne przywileje i inne kuriozalne pisma oryginalne, a także księgi historyczne, rękopiśmienne i drukowane”. 1721 r. Rozkaz o cenzurowaniu ukraińskich książek. 1724 r. Moskiewska cenzura nałożyła tysiąc rubli kary na archimandrytę Ławry Pieczerskiej w Kijowie za to, że wydrukowano tam księgę cerkiewną „Triodion” „nie całkiem zgodną z wielkorosyjską”. Drukarnię czernihowską Synod nakazał przenieść do Moskwy, czyli po prostu zagrabił. 1729 r. Rozkaz Piotra II, by przepisać z języka ukraińskiego na rosyjski wszystkie postanowienia państwowe i rozporządzenia. 1740 r. Rosyjska imperatorowa Anna Iwanowna utworzyła rządy rządu hetmańskiego pod kierownictwem moskiewskiego księcia Aleksego Szachowskiego i wprowadziła język rosyjski w kancelariach na terytorium Ukrainy. Spisy z lat 1740—1748 świadczą, że w siedmiu pułkach Hetmanatu było ponad tysiąc szkół i prawie wszystkie z nich z wykładowym językiem ukraińskim. W 1804 r. wydano carski ukaz, którym zabraniano nauczania w języku ukraińskim. Wyniki ucisku narodowego od razu odbiły się na stanie oświaty na Ukrainie: już spis z 1897 r. pokazywał, że na 100 osób było tylko 13 piśmiennych. 1748 r. Rozkaz Synodu Petersburskiego dla metropolity kijowskiego Samuela Miłosławskiego, by wprowadzić w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i we wszystkich szkołach Ukrainy nauczanie języka rosyjskiego, w wyniku czego na Lewobrzeżu zniknęło 866 ukraińskich szkół. 1750 r. Po zniesieniu Kancelarii Rządu Ministerialnego Spraw Małorosyjskich w Głuchowie, wyjęto z niej i wywieziono do Rosji akta tajnej kancelarii. Dokumenty archiwum Siczy Zaporoskiej, znalezione podczas „zniszczenia Siczy przez generała-porucznika Tekielego w skrzyni pod ołtarzem cerkwi siczowej”, znalazły się w Moskiewskim oddziale archiwum ogólnego Sztabu Głównego. 1755, 1766, 1775, 1786 r. Zakazy Synodu drukowania ukraińskich książek. W ciągu drugiej połowy XVIII wieku i pierwszej połowy XIX wieku działalność wydawnicza na Ukrainie była sparaliżowana. W rezultacie w 1847 r. na Ukrainie wydrukowano tylko jedną książkę, w 1848 — 3, 1849 — 2, 1850 — 1, 1851 — 2, 1856 — 5. 1759 r. Synod wydał rozporządzenie, by usunąć ze szkół ukraińskie elementarze. 1763 r. Ukaz Katarzyny II o zakazie nauczania w języku ukraińskim w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. 1764 r. Instrukcja Katarzyny II dla księcia A. Wiaziemskiego o rusyfikacji Ukrainy, krajów nadbałtyckich, Finlandii i Smoleńszczyzny, „jeśli rozsądni ludzie zostaną wybrani naczelnikami tych prowincji. Kiedy zaś w Małorosji nie będzie hetmana, to trzeba starać się, aby czas i nazwa hetmanów zniknęły...”. Zniesienie przez Katarzynę II hetmaństwa ukraińskiego, a wraz z nim — likwidacja ukraińskich placówek oświatowo-kulturalnych i usunięcie z władzy ukraińskojęzycznych urzędników. 1764 r. Likwidacja przez Katarzynę II ustroju kozackiego na Słobożanszczyźnie i szkół kozackich. 1765 r. Synod wydał surowy ukaz dla Ławry Pieczerskiej w Kijowie, by drukować tylko te księgi, które w moskiewskiej drukarni są drukowane i zatwierdzone przez Synod. 1769 r. Zakaz Synodu Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej drukowania i używania ukraińskich elementarzy. Rozkaz Synodu, zgodnie z którym ukraińskie księgi w cerkwiach zastąpiono moskiewskimi. 1775 r. Zniszczenie Siczy Zaporoskiej i zamknięcie ukraińskich szkół przy pułkowych kancelariach kozackich. 13 marca 1777 r. Umiera z powodu prześladowań i nędzy genialny ukraiński kompozytor, akademik Bolońskiej Akademii Muzycznej Maksym Berezowski (ur. 1745 r. w Głuchowie). Po tym władze carskie zabraniają wykonywać utwory Berezowskiego i niszczą wiele jego rękopisów. 1780—1783 r. Pierwsze poddaństwo ukraińskich chłopów na okupowanych przez Rosję ziemiach Rusi-Ukrainy. (Porównajcie: 1771 r. na Krymie Tatarzy znieśli niewolnictwo; 1780 r. w Cesarstwie Austriackim zniesiono pańszczyznę). 1780 r. Spalenie księgozbioru Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, który gromadzono ponad 150 lat i był jedną z najbogatszych bibliotek Rusi-Ukrainy. 1782 r. Katarzyna II utworzyła komisję do zakładania w Rosji szkół ludowych, której zadaniem było wprowadzenie jednolitej formy nauczania języka rosyjskiego we wszystkich placówkach oświatowych imperium. Ciąg dalszy nastąpi.

Traducción automática

Página · p. 8página original ↗

JARZMO „REFORMY EMERYTALNEJ”

W centrum uwagi ukraińskiego społeczeństwa, wzburzonego tak zwanymi „reformami” obecnej władzy, znalazł się projekt reformy emerytalnej. To kwestia o nadzwyczajnej wadze, jako że niemal połowa dorosłej populacji to emeryci, a wszyscy pracujący trudzą się na ich i swoje przyszłe zabezpieczenie emerytalne. Przedmiotem ostrych dyskusji stał się wniesiony przez Gabinet Ministrów Ukrainy 13 grudnia 2010 roku pod obrady Rady Najwyższej projekt Ustawy Ukrainy „O środkach dotyczących ustawodawczego zapewnienia reformowania systemu emerytalnego”. Kwestia jest niezwykle złożona, ale dziwi pośpiech, z jakim przepychana jest ta reforma. Przecież nowa ustawa, w przypadku jej uchwalenia, ma wejść w życie już od 1 stycznia tego roku, czyli z mocą wsteczną. Kilka dni temu byłem obecny na jednej z debat publicznych nad projektem reformy emerytalnej. Jakie argumenty przytacza władza odnośnie właśnie takiego wariantu reformy? Przede wszystkim brak zasobów pracy i środków na należyte zabezpieczenie emerytalne. Wydatki na emerytury w kraju stanowią 16,2% produktu krajowego brutto, co jest wartością znacznie wyższą niż w większości krajów Europy. A mimo to środków nie wystarcza, istnieje ogromny deficyt budżetu Funduszu Emerytalnego Ukrainy: za 2010 rok, wbrew zapewnieniom władzy, że deficytu nie będzie, wyniósł on 23 miliardy hrywien. Dokładnie tyle trzeba było przelać do Funduszu Emerytalnego z budżetu państwowego Ukrainy. Dzieje się to przy założeniu, że mamy po prostu nędzne emerytury w porównaniu z krajami rozwiniętymi: wystarczy powiedzieć, że jedna trzecia (!) emerytów w kraju otrzymuje emerytury niższe niż tysiąc hrywien, a to ledwie przekracza minimum płac i emerytur. Co dokładnie jest proponowane, jakie są główne założenia reformy? Najbardziej zasadnicze momenty to wiek przejścia na emeryturę, system naliczania emerytur (staż pracy, emerytury specjalne, ulgi) oraz wysokość emerytur. Najbardziej radykalną zmianą jest podniesienie wieku emerytalnego. Projekt ustawy przewiduje dla kobiet przejście na emeryturę w wieku 60 lat. Przy czym przejście ma nastąpić już nie w ciągu 10 lat, jak planowano wcześniej, lecz 5. To znaczy, że co pół roku wiek emerytalny będzie zwiększał się również o pół roku… Jeśli chodzi o system naliczania emerytur, tutaj zachodzą zasadnicze zmiany — zwiększenie stażu pracy potrzebnego do naliczenia emerytur od razu o 10 lat, czyli do 30 lat u kobiet i do 35 lat u mężczyzn. Znacznie zmniejszają się także ulgi dla kategorii osób, którym emeryturę przyznaje się na podstawie ustaw specjalnych: są to wojskowi, pracownicy organów ścigania, naukowcy, czarnobylcy itp. Jeśli chodzi o wysokość emerytur, to obecnie istnieje ogromna przepaść, kiedy emerytury minimalne są dziesiątki razy niższe od maksymalnych, tych, które otrzymują niektórzy bardzo zamożni emeryci. Dlatego proponuje się, aby najwyższa emerytura nie była wyższa niż 12 minimów egzystencji ustalonych dla osób, które utraciły zdolność do pracy. Wydawałoby się, że to rzeczowe propozycje, które mają poprawić zabezpieczenie emerytalne i złagodzić skutki sytuacji demograficznej. Jednak wszystko nie jest takie proste, co potwierdził ten „okrągły stół”. Największe wzburzenie wywołał zamiar podniesienia wieku emerytalnego. Ludzie są przekonani, że nasza władza, zwiększając wiek emerytalny, spełnia wymóg Międzynarodowego Funduszu Walutowego, niezbędny do otrzymania ogromnych kredytów. Władza temu zaprzecza, zresztą MFW rzekomo nie stawia tak kategorycznego wymogu, po prostu nalega na „zrównoważenie i brak deficytu” naszego budżetu w celu przyznania kredytów. A jak już „bilansuje” go władza, to sprawa samego państwa. Ale jeśli główną motywacją podniesienia wieku emerytalnego jest brak rąk do pracy, to jak to się ma do sytuacji, gdy w kraju są miliony bezrobotnych, a jeszcze kilka milionów Ukraińców wyjechało za chlebem za granicę. Nie mniej ostrą krytykę wywołał proponowany system naliczania emerytur. Zgodnie z Konstytucją nie można uchwalać ustaw, które pogarszają sytuację socjalną ludzi w porównaniu z istniejącą. Oczywiście w projekcie ustawy powiedziano, że wszystkie nowości dotyczące naliczania emerytur dotyczą tylko nowych emerytów. To znaczy, że dla tych, którzy już są na emeryturze, przeliczeń na gorsze nie będzie, emerytura się nie zmniejszy. Ale to za mało, bo wielu nowym emerytom według nowego systemu emerytura zostanie naliczona w niższej wysokości niż według starych zasad. Przy czym nie chodzi o ograniczenie niektórych ogromnych obecnych emerytur, lecz o ludzi ubogich z niskimi emeryturami. To samo dotyczy zwiększenia stażu pracy. Niech spróbuje kobieta po pięćdziesiątce znaleźć gdzieś pracę jeszcze na 10 lat, kiedy nawet wielu młodych jest bez pracy. Jeśli chodzi o nierówność w emeryturach, to ogólnie takie ograniczenia przyjęto pozytywnie, przy czym ludzie dziwią się, dlaczego nie wprowadzono ich dawno temu. Ale nawet te nowości są jakieś połowiczne. Jeśli już mówić o doświadczeniach zagranicznych, to w Europie praktykuje się różnicę między najwyższymi a najniższymi emeryturami, z reguły nie większą niż czterokrotna. U nas natomiast proponuje się z jakiegoś powodu dwunastokrotną. Ogólnie rzecz biorąc, uczestnicy dyskusji wskazywali też na zupełnie inne źródła zabezpieczenia emerytalnego ludzi. Przede wszystkim jest to zwalczanie bezrobocia i ogólne ożywienie gospodarki, ustanowienie normalnych płac. wynosiła 6,2% przy tym, że w krajach europejskich wskaźnik ten wynosi 30% i więcej. Zwiększenie tej części przynajmniej do 9,3% pozwoli zwiększyć fundusz wynagrodzeń na Ukrainie o co najmniej 120 mld hrywien z dodatkowym wpływem składek emerytalnych w wysokości jeszcze 42 mld hrywien. Zatem kosztem aktywnych działań ze strony władzy państwowej w zakresie legalizacji wynagrodzeń, rozszerzenia zatrudnienia, zwiększenia funduszu wynagrodzeń roczne dochody solidarnego systemu emerytalnego mogą wzrosnąć o kwotę ponad 75 mld hrywien, co ponad czterokrotnie pokrywa przyszły deficyt Funduszu Emerytalnego (17 mld hrywien). Uwagi i propozycje do poszczególnych artykułów projektu Ustawy: Niezbędna jest stabilizacja systemu emerytalnego. W szczególności obecnie wysokość wcześniej przyznanych emerytur już ponad dwukrotnie odstaje od wysokości nowo przyznanych emerytur. Wcześniej przyznane emerytury nie są przeliczane w należyty sposób, w tym także emerytom, którzy pracują. Podniesienie wieku emerytalnego należy odłożyć na późniejszy termin w celu przeprowadzenia prac przygotowawczych. Nie popiera się propozycji obliczania wysokości emerytury z uwzględnieniem średniego wynagrodzenia na Ukrainie z trzech lat kalendarzowych przed zwróceniem się o przyznanie emerytury. Może to znacznie obniżyć wysokość emerytur. Zwiększenie długości stażu ubezpieczeniowego z 20 lat u kobiet i 25 lat u mężczyzn do odpowiednio 30 i 35 lat, niezbędnego do przyznania emerytury minimalnej na poziomie minimum egzystencji, faktycznie doprowadzi do obniżenia poziomu zabezpieczenia emerytalnego wielu emerytów, u których wynagrodzenie było niskie, a staż pracy stosunkowo niewielki. Znacznie wzrośnie liczba emerytów, którzy będą otrzymywać emerytury poniżej minimalnej. Ustanowienie podwyżki do emerytury tylko za staż pracy powyżej 30 lat dla kobiet i 35 dla mężczyzn doprowadzi do zmniejszenia zależności wysokości emerytur od stażu pracy, znacznego obniżenia wysokości dodatku za staż ponadnormatywny, znaczna część obywateli nie będzie miała prawa do podwyższenia emerytury.

Traducción automática

Página · p. 8página original ↗

ZWIĄZKI ZAWODOWE — PRZECIW!!

Projektu ustawy nie popierają związki zawodowe, ponieważ nie odpowiada on głównym kierunkom reformy emerytalnej na Ukrainie, określonym w uzgodnionej w 2009 roku z partnerami społecznymi Koncepcji dalszego przeprowadzania reformy emerytalnej, a większość jego zapisów pogarsza warunki zabezpieczenia emerytalnego obywateli, co jest sprzeczne z artykułem 22 Konstytucji Ukrainy. W szczególności na jawne naruszenie praw emerytalnych ukierunkowane są propozycje dotyczące: — podniesienia wieku emerytalnego dla kobiet do 60 lat oraz, na mocy specjalnych aktów prawnych, dla mężczyzn do 62 lat; — zwiększenia wymaganego stażu ubezpieczeniowego z 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn do odpowiednio 30 i 35 lat, niezbędnych do przyznania emerytury z tytułu wieku w minimalnej wysokości; — stosowania przy przyznawaniu emerytur wskaźnika średniego wynagrodzenia na Ukrainie z trzech lat kalendarzowych poprzedzających rok złożenia wniosku o przyznanie emerytury. W przypadku przyjęcia zaproponowanych zmian wysokości nowo przyznawanych emerytur będą znacznie niższe w porównaniu z sytuacją, gdyby emerytury przyznawano według obowiązujących norm, a wysokości wcześniej przyznanych emerytur faktycznie zostaną „zamrożone”. Pomimo tego, że w 2008 roku emerytury po raz kolejny podniesiono, różnica między wysokościami wcześniej przyznanych a nowo przyznawanych emerytur stale rośnie. Rząd całkowicie zignorował wspólne wypracowane stanowiska trzech Stron dialogu społecznego, a także instytucji naukowych, i wnosi projekt ustawy, który w żaden sposób nie rozwiązuje problemów stabilizacji finansowej i sprawiedliwości społecznej solidarnego systemu emerytalnego. To znaczy, nie rozwiązuje się kwestii znacznego zwiększenia wpływów środków do budżetu Funduszu Emerytalnego, co mogłoby zostać zrealizowane w warunkach odpowiedniego zwiększenia funduszu płac. Jak zaznaczono w uzasadnieniu do projektu ustawy, przyjęcie zaproponowanych zmian daje oszczędność środków emerytalnych w kwocie zaledwie 1,7 mld hrywien, w tym kosztem podniesienia wieku emerytalnego dla kobiet z 55 do 60 lat — 554 mln hrywien w 2011 roku z dalszym zwiększeniem tej sumy w kolejnych Zdjęcie Olesia Dmytrenki latach. Jednocześnie realizacja zaproponowanych przez związki zawodowe działań na rzecz legalizacji i podniesienia wynagrodzeń pozwala zwiększyć wolumen składek emerytalnych o prawie 50%. Związki zawodowe proponują następujące kroki w zakresie przeprowadzania reformy emerytalnej: Napełnienie budżetu Funduszu Emerytalnego kosztem: wyprowadzenia z cienia (legalizacji) wynagrodzeń z naliczaniem od nich składek emerytalnych; zwiększenia funduszu płac poprzez podniesienie udziału wynagrodzeń w kosztach produkcji wyrobów; rozszerzenia zatrudnienia obywateli. W legalizacji wynagrodzeń kryje się znaczący zasób środków na pokrycie deficytu Funduszu Emerytalnego. Przy należytym wykonaniu wskazanych wyżej działań rządu w ciągu 2011 roku może zostać zalegalizowane nie mniej niż 1/3 jej wolumenu — 40 mld hrywien, co pozwoli dodatkowo pozyskać do 14 mld hrywien składek emerytalnych. Obecnie z 20,5 miliona ekonomicznie aktywnej ludności w wieku produkcyjnym ponad 5 milionów zdolnych do pracy obywateli nie jest zatrudnionych w produkcji społecznej. W przypadku, gdyby zapewnić miejsca pracy na warunkach oficjalnych stosunków pracy chociaż jeszcze 2 mln bezrobotnych, to w przypadku otrzymywania przez nich wynagrodzenia na poziomie średniego, dodatkowe wpływy składek emerytalnych wyniosłyby do 20 mld hrywien. Przyczyną niskich wysokości emerytur i niewystarczających wpływów do Funduszu Emerytalnego jest niezapewnienie przez państwo minimalnych gwarancji w sferze wynagradzania pracowników budżetówki oraz innych gałęzi gospodarki. Według danych państwowej statystyki udział wynagrodzeń w kosztach produkcji wyrobów w 2009 roku Na Ukrainie działa Wspólny organ przedstawicielski ogólnoukraińskich związków zawodowych i zrzeszeń związkowych, do którego wchodzą FPU, Narodowe Forum Związków Zawodowych, Konfederacja Wolnych Związków Zawodowych oraz inne zrzeszenia. Niedawno WOP związków zawodowych rozpatrzył projekt Ustawy „O środkach dotyczących legislacyjnego zapewnienia reformowania systemu emerytalnego”, wniesiony przez rząd do Rady Najwyższej. Wniosek — negatywny: zaproponowano wycofanie projektu ustawy i przygotowanie nowego, po dokładnej dyskusji, z uwzględnieniem stanowiska związków zawodowych, za którymi stoją miliony pracujących. Oto niektóre wnioski i propozycje związków zawodowych Ukrainy.

Traducción automática

Página · p. 9página original ↗

«TO KOLEJNY ATAK NA PRAWA CZŁOWIEKA»

— Mychajle Jakowyczu, o reformie emerytalnej mówi się już od dawna, ale teraz postanowiono się za nią zabrać tak pospiesznie, jakby wybuchł pożar. — Na Ukrainie, podobnie jak w Kazachstanie, średnia długość życia górników wynosi 54 lata. Ale w Kazachstanie w wyniku reformy emerytalnej górnicy przechodzą na emeryturę w wieku 65 lat. — Jakże oni „przechodzą”? — Oni jej po prostu nie dożywają. W Gruzji kobiety i mężczyźni przechodzą na emeryturę w wieku 65 lat, czyli kobietom wiek emerytalny podniesiono o 10, a mężczyznom o 5 lat. U nas na Ukrainie, pomimo liczb, które są podawane, też może się zdarzyć tak, że kobiety będą przechodzić na emeryturę w wieku 60, a mężczyźni w wieku 65 lat. Niestety, u nas obniżanie poziomu życia ludzi i standardów socjalnych odbywa się bez jakiegokolwiek oporu obywatelskiego. — Motywacja władz dotycząca potrzeby reformy emerytalnej jest znana: skomplikowana demografia, brak rąk do pracy, mało środków na zabezpieczenie emerytalne. Problemy te istnieją, trzeba je rozwiązywać. Ale władza zaproponowała to w konkretnym wariancie — przyjęciu projektu ustawy wniesionego przez rząd do parlamentu. Dlaczego właśnie w takiej formie? Co szczególnie budzi niepokój i zaniepokojenie w tym wariancie reformy? — Władza mówi, że mamy niewystarczającą liczbę rąk do pracy? Ale przecież u nas w rejestrach centrów zatrudnienia jest 430 tysięcy osób. A w rzeczywistości bezrobotnych jest około 5 milionów. Po prostu nie rejestruje się ich: to ludność wiejska, to ci, którzy przebywali w rejestrze ponad rok, a potem są z niego usuwani. Albo proponuje się, na przykład, wykwalifikowanemu inżynierowi, żeby poszedł pracować jako sprzątaczka. A także, według różnych szacunków, od 5 do 7 milionów naszych pracowników wyjechało za granicę w celach zarobkowych. Przy podniesieniu wieku emerytalnego bezrobocie tylko wzrośnie, młodzież nie będzie mogła znaleźć pracy. Przez taką reformę emerytalną utrwala się niewolnictwo dla pracujących. Najbardziej uderza to w tych, którzy przepracowali po 30—40 lat. Także w tych, którzy mają ulgi dotyczące stażu pracy: to górnicy, pracownicy przemysłu chemicznego, metalurgii, lotnictwa, wojskowi i inne kategorie. Ludzie będą teraz musieli mieć znacznie dłuższy staż pracy, aby otrzymać emeryturę. Dziwny jest zapis projektu ustawy o tym, że urlop macierzyński nie będzie wliczany do stażu pracy. — I to w sytuacji, gdy mówimy o skomplikowanej demografii, niskiej dzietności… — Mamy już dziurę demograficzną. Kiedy więc kobiety mają rodzić, jeśli podnosi się nie tylko ulgowy, ale i ogólny staż pracy wymagany do otrzymania emerytury, a jednocześnie wykreśla się ze stażu urlopy związane z urodzeniem dziecka? Proszę sobie wyobrazić, że kobieta chciałaby urodzić troje dzieci, przecież straci 9 lat stażu pracy! — Demografia i długość życia zależą od jego warunków. — Dla poprawy jakości życia nie robi się nic. Nie poprawia się opieki medycznej, nie zwiększa się dochodów ludności, przez co nie rośnie jej poziom życia. Wręcz przeciwnie, zamraża się wynagrodzenia dla pracowników budżetówki. A ceny rosną: gryka kosztuje już 27 hrywien. Podnosi się taryfy komunalne. — A jak będzie napełniany budżet, w tym Fundusz Emerytalny, jeśli zamraża się płace? — Deficyt Funduszu Emerytalnego będzie tylko rósł. Dlatego zamiast godziwej zapłaty za pracę władza zdecydowała się na taki krok. Przepchnięto przez parlament ustawę o jedynej składce na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne, połączono środki Funduszu Emerytalnego i ubezpieczeń społecznych. — To już nie jest projekt ustawy, to ustawa, która weszła w życie z dniem 1 stycznia bieżącego roku, o czym miliony zwykłych obywateli nawet nie wiedzą. — Od teraz środki ubezpieczeń społecznych będą przekazywane na Fundusz Emerytalny. Ale jakie to są środki i co to będzie oznaczać? To, że ludziom nie będą terminowo wypłacane zasiłki chorobowe, będą stwarzane warunki, aby te zwolnienia lekarskie nie były rejestrowane. Nie będzie prowadzona profilaktyka zapobiegania wypadkom przy pracy. Nie będą brane pod uwagę przypadki wypadków przy pracy i w życiu codziennym. Będzie blokowane przyznawanie człowiekowi grupy inwalidzkiej w przypadku utraty zdolności do pracy. Zaznaczę, że środki funduszy ubezpieczeń społecznych to nie są środki państwowe, nie są to środki budżetowe. I tak były one wykorzystywane nieefektywnie, bo dzielili je zarówno władza, jak i prorządowe związki zawodowe. Teraz te środki będą w ogóle „rozdzielane”, czyli będą tam „zaglądać”, brać coś dla Funduszu Emerytalnego. To znacznie zahamuje wypłaty z ubezpieczeń społecznych. Trwa totalny atak na prawa człowieka. Oto rząd złożył w parlamencie projekt ustawy o wykonywaniu orzeczeń sądowych. — A czy on w jakiś sposób dotyczy kwestii socjalnych? — W tym właśnie rzecz, że projekt ustawy przewiduje wprowadzenie zmian do szeregu ustaw o charakterze socjalnym, na mocy których 16 kategoriom pracowników zostaną ograniczone ulgi. W szczególności czarnobylcom, inwalidom, osobom o niskich dochodach, niepełnym rodzinom. Władza kompleksowo, poprzez ustawy, ogranicza niezbędne ulgi socjalne dla ludności. zdejmuje z siebie odpowiedzialność za wsparcie najmniej chronionych kategorii ludności. Wszystko robi się po to, aby dalej obsługiwać wielki kapitał oligarchiczny. — Odliczenia na budżet, w tym do Funduszu Emerytalnego, pochodzą z funduszu płac przedsiębiorstw, zarobków pracowników. Ale przecież u nas płaca w wartości wyprodukowanych towarów jest znikoma. Jakie więc tu mogą być odliczenia? — Na przykład w metalurgii stanowi ona od 2 do 7% kosztów produkcji. Dla porównania — w Szwecji taki składnik sięga 80%. W innych rozwiniętych krajach w granicach 45—50%. Na Ukrainie ogółem udział płacy w kosztach jest mniejszy niż 10%, maksimum to 15%. Zatem niskie dochody i stąd niska siła nabywcza ludności. Gdyby władza obrała kurs na ochronę socjalną ludności, to rósłby popyt na rynku wewnętrznym, a co za tym idzie — produkcja. Ale oligarchom to nie jest na rękę. Potrzebują, aby ludzie pracowali na nich niemal za darmo, a zyski są przepompowywane do rajów podatkowych. Dlatego głównym żądaniem związków zawodowych jest zwiększenie udziału płac dla pracowników najemnych. Niezależnie od tego, jaki jest poziom inflacji, kurs waluty, płaca powinna być indeksowana. Przy obecnych cenach płaca minimalna, według naszych obliczeń, powinna wynosić nie mniej niż 2 tysiące hrywien. Obecnie wynosi ona 977 hrywien. Ale to nie wszystko. W branży węglowej obliczenie płacy prowadzone jest od poziomu bazowego 744 hrywien, a są takie przedsiębiorstwa, gdzie od bazy 633 hrywien. — Czy to jest taka stawka bazowa do naliczania płac? — Płaca minimalna jest zrównana ze stawką bazową pierwszej kategorii, czyli powinna wynosić 977 hrywien. A dalej działa już taryfa płac zgodnie z kategoriami. Jednak przy wsparciu starych prorządowych związków zawodowych taryfa zniknęła z Porozumienia Generalnego między władzą, pracodawcami i związkami zawodowymi. Teraz zaproponowano wprowadzenie tej taryfy poprzez porozumienia branżowe, ale do tych porozumień będzie można powrócić dopiero za jakieś dwa lata. To wszystko wynika z dążenia władzy i oligarchów do posiadania taniej siły roboczej. — Dlaczego taki pośpiech z wprowadzeniem reformy emerytalnej? — Uchwalono Kodeks Podatkowy. Na jego bazie sformowano Budżet Państwa. Władza próbuje zmniejszyć deficyt Funduszu Emerytalnego. — Nie poprzez jego normalne napełnianie? — Poprzez zwiększenie wieku emerytalnego. Poprzez zmniejszenie naliczania emerytur, przy tym po prostu tępo i bezczelnie, kiedy naliczają emeryturę „z sufitu”, w mniejszych rozmiarach. Ludzie nie mogą wygrywać spraw w sądach, a jeśli nawet wygrywają, to te wyroki nie są wykonywane. Nawet nie wykonują wyroków Europejskiego Trybunału. Dlatego rząd, pracując na wyprzedzenie, zarejestrował ów wspomniany projekt ustawy o wykonaniu wyroków sądowych. I tam przewidziano, że w pewnych kategoriach wyroki sądów nie będą już wykonywane. Bo rzekomo zostały one przyjęte w poprzednich latach. Obecne sądy są już całkowicie pod kontrolą władzy, a wyroki poprzednich trzeba zablokować. — A czy dużo w ogóle dadzą te zmiany w ustawodawstwie emerytalnym pod względem finansowym, dla napełnienia budżetu? — Znikome środki w porównaniu z deficytem Funduszu Emerytalnego i z tym, co można uzyskać, gdy normalnie funkcjonuje gospodarka. Władza próbuje się chronić, dlatego pilnie zmienia całą bazę ustawodawczą. Nie tylko ten projekt ustawy o reformie emerytalnej próbują przepchnąć, ale dążą też do zmiany Kodeksu Pracy i Kodeksu Mieszkalnego. Trwa otwarty atak na prawa ludzi. Materiały przygotował Petro ANTONENKO. ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ. Projekt reformy emerytalnej w interpretacji władzy komentuje w wywiadzie dla „SP” przewodniczący Konfederacji Wolnych Związków Zawodowych Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy (frakcja BJuT) Mychajło WOŁYNEĆ. Bardzo słuszne przemyślenia i propozycje wyraziła Iryna Kałyneć w artykule „Od ciemności do światła…” („SP” nr 3, 20—26 stycznia 2011). Niemal każdego dnia dowiadujemy się o tym, jak obecnie w niepodległej Ukrainie zbrodnicza radziecka symbolika (pomimo decyzji Rady Najwyższej oraz dekretów prezydentów L. Krawczuka i W. Juszczenki) wciąż jest idealizowana. Wyjaśnia się to otwartą prorosyjską orientacją obecnej władzy, która integrację europejską wspiera chyba tylko w słowach. Kolejnym potwierdzeniem tego stała się decyzja Rady Miejskiej Odessy o wpisaniu w symbolikę miasta sowieckiej czerwonej gwiazdy. Zainicjował to Ołeksij Kostusiew zaraz po tym, jak przesiadł się z fotela przewodniczącego Komitetu Antymonopolowego na fotel mera Odessy. „Jesteśmy dumni z tego, że nasze miasto jest miastem-bohaterem. Kto dorastał w Odessie — myśmy to wchłonęli w siebie od dzieciństwa” — mówi, bijąc się w piersi, mer, który, nawiasem mówiąc, urodził się na wyspie Sachalin. Aby nie powstało wrażenie, że to jego osobisty kaprys, mer powołał się na żądanie 20 tysięcy odesytów, którzy rzekomo własnoręcznie podpisali żądanie „rozwiązania kwestii symboliki miasta”. Deputowani poparli szefa miasta, a on swoim rozporządzeniem nr 2476-01r z 29.12.2010 r. ogłosił utworzenie komisji konkursowej „do rozpatrzenia projektów wniesienia zmian w symbolikę Odessy”. Na jej czele stanęła Switłana Fabrykant, która weszła do rady miejskiej z listy partii „Silna Ukraina”. Konkursanci mają przedstawić na herbie miasta (wielkim i małym), na chorągwi rady miejskiej, sztandarze mera miasta, na fladze miasta wizerunek medalu „Złota Gwiazda”. A czy nie pojawi się w tym roku w Odessie jeszcze pomnik Stalina? Teraz, kiedy w centrum uwagi światowej opinii publicznej znalazły się wydarzenia w Zaporożu, związane ze zniszczeniem popiersia Stalina, to pytanie zadaje się dość często. Wszak przechwałki pierwszego sekretarza odeskiego komitetu obwodowego Jewhena Carowa o zamiarze odrodzenia w Odessie kultu jednostki tego tyrana są stale powielane przez wszystkie media. „Przywracamy sprawiedliwość historyczną, stawiamy pomnik nie stalinizmowi, a głównodowodzącemu kraju, który zwyciężył nazizm — twierdzi watażka odeskich komunistów i dodaje — pomnik jest praktycznie gotowy, ale jego lokalizacja jest utrzymywana w tajemnicy, aby uniknąć prowokacji”. Upatrzyli sobie też miejsce dla niego — memoriał 411. baterii brzegowej. Obwodowa administracja państwowa i merostwo udają, że ich to nie dotyczy, a może usiłują znaleźć usprawiedliwienie dla swojego póki co milczącego przyzwolenia na zamiary komunistów. Tegoroczne wydarzenia w Zaporożu odeskich czerwonych, jak się zdaje, niczego nie nauczyły. Podobnie jak ich zaporoscy współmyśliciele, są zdolni nawet bez oficjalnego zezwolenia postawić pomnik generalissimusa, a to każdy bezstronny sąd uzna za nielegalne. Zaporoskie merostwo w takiej sytuacji powinno samo zburzyć popiersie Stalina, a nie czekać, aż za nie wyrok sądu wykonają inni. Niektórzy dopatrują się w zniszczeniu pomnika prowokacji ze strony sił nacjonalistycznych, niektórzy twierdzą, że sprowokowała ich sama władza, aby wzmocnić represje i zastraszanie swoich oponentów. A jeśli o mnie chodzi, to sprowokowali to wszystko przede wszystkim zaporoscy komuniści, bezczelnie stawiając pomnik Stalina. Jeśli ich odescy współpartyjni koledzy też się na to odważą, to nie jest wykluczone, że wydarzenia będą rozwijać się według tego samego scenariusza. Po tym wszystkim, co powiedziano, nie daje spokoju jeszcze jedno niemal retoryczne pytanie: czy doczekamy się, że na Ukrainie zostanie ustawowo zakazana radziecka symbolika, tak jak zrobiono to w krajach bałtyckich, w europejskich państwach byłego obozu socjalistycznego? Zdjęcie Ksenii Hładyszewej

Traducción automática

Página · p. 10página original ↗

Obrzydliwość spustoszenia

Mykoła Cymbaluk Cień to Kaganowicza, to Trockiego znów zamigotał na błękitnych ekranach, na łamach gazet, w wiadomościach. Dima Tabachnyk, obecnie już w randze ministra oświaty i nauki, na pewien czas zaniechał szałów wokół „ukraińskiego nacjonalizmu” i przerzucił się na oświatę, ukraińską oświatę… I rozpoczął jej reformowanie. Zaczął z daleka. Rok temu wydał rozporządzenie o numerze 666. W nim nakazał oświatowcom: zmienić nazwę szkolnego przedmiotu „zarubieżna literatura” na „światowa literatura”. Teraz starsza młodzież szkolna musi uczyć się według zmienionych planów nauczania i programów. Czyli młodzież ze szkolnej ławy powinna zapamiętać, że istnieje wielki świat Homera i Dantego, Goethego i Dickensa, Ibsena i Lwa Tołstoja, Joyce’a i Prousta. A gdzieś tam wegetuje chutor Tarasa Szewczenki, Michajła Kocjubynskiego, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Liny Kostenko. Na tym gorliwy urzędnik nie poprzestał. W ciągu kilku miesięcy, jedna po drugiej, pojawiły się nowe koncepcje edukacji językowej, a następnie literackiej. Nawet pobieżnie je przejrzawszy, od razu rozumiesz, że to zawoalowane podwójne dno — stara „nowa” ideologia sąsiedniego państwa. Z reguły w cywilizowanych, demokratycznych społecznościach dokumenty takiej wagi, od których zależą dalsze kierunki edukacji humanistycznej i rozwój duchowy młodego pokolenia, przechodzą przez gęste sito opinii publicznej. Bo każdy rozumie, że od tego w dużej mierze zależy przyszłość jego narodu, jego państwa. Nawiasem mówiąc, w Japonii, która nie przestaje zdumiewać świat dynamicznym i stabilnym rozwojem społeczno-gospodarczym, wbrew wszelkim kryzysom światowym, cała edukacja — i średnia, i wyższa — opiera się na podstawach humanistycznych. Ministerstwo Tabachnyka pozorną dyskusję zachowało. Ale 26 stycznia tego roku zatwierdziło swoją Koncepcję. A stało się to wtedy, gdy oświatowcy, naukowcy, szeroka opinia publiczna jednogłośnie oświadczali, że jest ona „absolutnie nie do przyjęcia, bo jest z gruntu antyukraińska i odzwierciedla imperialną ideologię „russkogo mira” (z listu Centrum Badań Literatury dla Dzieci i Młodzieży). Do takiego samego wniosku doszli też uczestnicy „okrągłego stołu” „Niebezpieczeństwa nowej koncepcji edukacji literackiej”, który niedawno odbył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Eksperci-filolodzy wiodących kijowskich uniwersytetów i gimnazjów szczegółowo przeanalizowali wszystkie rozdziały Koncepcji. Każdy z uczestników podkreślał, że ma ona istotne rozbieżności z tekstem zatwierdzonym decyzją Kolegium MON Ukrainy 20 sierpnia 2010 roku. Ponadto wyszły na jaw niepiękne fakty dotyczące samej „kuchni” grupy roboczej. Okazało się, że bardzo wielu uczestników grupy roboczej nie wiedziało o treści tych zmian, które później po cichu zostały wprowadzone. Czyli wszystko odbywało się według najlepszych tradycji kuluarowego kierowania. Przytoczone fakty świadczą nie tylko o moralno-etycznej stronie tej sprawy, ale też o prawnej. A to już stawia pod znakiem zapytania samą legalność Koncepcji. I, najważniejsze- Kolaż Olesia Dmytrenka, jeszcze – opublikowany wariant w istocie podnosi nową falę nowej ideologizacji edukacji literackiej w Ukrainie. Uzasadniając aktualność koncepcji, ministerstwo Tabachnyka zwraca szczególną uwagę na konieczność „zachowania tożsamości narodowej, duchowych ideałów słowiańszczyzny w warunkach globalizacji przestrzeni światowej”. Nie należy jednak zapominać, że minister ma własne, szczególne zdanie na temat „prawosławno-słowiańskiej cywilizacji”. Nie ma w tym niczego świeżego i być nie może, poza zatęchłym zapachem trupa Chomiakowa, Sawenki, Florynskiego i im podobnych – anemicznych atlantów „jednej i niepodzielnej”. — Jak wiadomo — potwierdził podczas dyskusji profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wołodymyr Panczenko — jest to jedno z haseł odzwierciedlających reakcyjną ideologię „ruskiego miru”, co już w 1960 roku bezsprzecznie udowodnił Andrzej Walicki w swojej klasycznej pracy „W niewoli konserwatywnej utopii”. Co zaś do „prawosławia”, to przy dzisiejszych swobodach i oddzieleniu Kościoła od państwa w Ukrainie byłoby skrajnie nierozsądne ukierunkowywać szkołę wyłącznie na prawosławie (rozumiejcie: moskiewskie). Może to wywołać zasadne oburzenie przedstawicieli innych wyznań, które mają równe prawa zgodnie z Konstytucją. Choć, kto wie, może komuś naprawdę bardzo chce się podpalić knot pod naszą chatą?

Traducción automática

Página · p. 10página original ↗

NA ZDOBYCIE NAGRODY IMIENIA IWANA OHIJENKI

To nie ostatnia wada Koncepcji. Eksperci-filolodzy widzą w niej próby poniżenia, zepchnięcia na margines literatury ukraińskiej jako mniej wartościowej, przeciwstawienia jej rosyjskiej („wysokiej”), która rzekomo ma wrodzone prawo do „szczególnej roli”. Takie podejście jest pozbawione zarówno państwowego, jak i ministerialnego zdrowego rozsądku: bezperspektywiczną sprawą jest reanimowanie przeżytych i skompromitowanych reakcyjnych teorii w rodzaju „literatury do użytku domowego”. W czasie swojego istnienia ukraińskie piśmiennictwo przekonująco udowodniło, że jego rola i przeznaczenie to nie tylko „dostarczanie czytelnikowi informacji o swoistości ukraińskich tradycji i kultury”. Dlatego trudno zgodzić się, że tylko literatura rosyjska ze swoją skalą wartości będzie kształtować duchowo-intelektualny świat Ukraińców. W wymienionym dokumencie wielokrotnie mowa jest o „triadzie”: literaturze ukraińskiej, rosyjskiej i światowej. Jak twierdzą eksperci, jest to sprzeczne z naukowym rozumieniem przedmiotu. Za słowną otoczką kryje się próba wywiedzenia, wyodrębnienia jako samodzielnego przedmiotu literatury rosyjskiej z zagranicznej, której zasług nikt nigdy nie kwestionował. Chociaż niedawno w jednym z wywiadów telewizyjnych Tabacznyk mówił, że Koncepcja nie przewiduje osobnego przedmiotu, ale… Ale okazuje się, że niektórzy, nie wysilając się, wykorzystując sprawdzoną kancelaryjną kazuistykę, mogą dopiąć swego. W ten sposób w przedmiocie „literatura światowa” będzie i „rosyjska”, ale w programie zostanie jej poświęcone trzy czwarte całego czasu nauczania. Nieakceptowalną, uważają eksperci, jest decyzja o przemianowaniu kursu „literatura zagraniczna” na „literatura światowa”. W końcu wszystkie najlepsze wzorce literatury stanowią literaturę światową. Należy do niej i nasza, nawet wbrew tym, którzy do dziś trzymają się twierdzenia, że „ukraińskiego języka nie ma, nie było i być nie może”. Rozgraniczenie „ukraińska — światowa” zrobiono dla literatury sąsiedniego państwa i „wbrew naturze rzeczy i logice”. Zrobiono to w jednym celu: wyłączyć ją z pojęcia „światowa”, upraszczając tym samym manipulacje świadomością młodzieży. Zważywszy na te argumenty, uczestnicy „okrągłego stołu” zażądali od ministerstwa Tabacznyka anulowania zarządzenia, którym zatwierdzono Koncepcję. Co więcej, niezależnie od jakichkolwiek urzędniczych sympatii, niedopuszczalne jest narzucanie edukacji literackiej ideologii „ruskiego miru”. Nie warto byłoby zapominać wojowniczym adeptom tego „miru”: zohydzić, spustoszyć, okraść narodowe duchowe świętości, a przy okazji i dusze młodego pokolenia oni mogą, ale prędzej czy później zniszczenie i zdecydowany sąd kary wyleje się na spustoszyciela. Od 20 stycznia 2011 roku rozpoczęto zgłaszanie kandydatów do zdobycia corocznej nagrody imienia Iwana Ohijenki. Nagroda została ustanowiona dla uczczenia wybitnego ukraińskiego uczonego-językoznawcy, pisarza, tłumacza, pedagoga, działacza państwowego i kościelnego, urodzonego w miasteczku Brusiłów Iwana Iwanowycza Ohijenki — metropolity Ilariona (1882—1972). Nagrodę przyznaje się za zasługi w rozwoju narodowej kultury duchowej, umacnianie ukraińskiej państwowości, zgody między narodami i wyznaniami w kategoriach: „Literatura”, „Sztuka”, „Edukacja”, „Nauka”, „Działalność społeczna, polityczna i duchowa” w wysokości do 3 tys. hrywien w każdej kategorii. Rejestracja kandydatów kończy się 20 lutego 2011 r. na podstawie przesłanych lub złożonych w 2 egzemplarzach materiałów do Komitetu ds. przyznawania nagrody imienia Iwana Ohijenki (10014, Żytomierz, ul. Mała Berdyczowska 25, Zarząd Kultury i Turystyki, Komitet ds. Nagrody Iwana Ohijenki). Informacyjnie: Nagrodę przyznaje się osobom lub grupom osób niezależnie od miejsca zamieszkania, narodowości, płci, wyznania, przynależności rasowej, stanu zdrowia, obywatelstwa. Nagroda może być przyznana pośmiertnie, jeśli zmarły kandydat do nagrody był zgłoszony za życia. Nagroda przyznana grupie osób jest rozdzielana w równych częściach między wszystkich laureatów. Prawo zgłaszania kandydatów do zdobycia Nagrody przysługuje oddziałom Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Iwana Ohijenki, związkom twórczym, stowarzyszeniom społecznym, instytucjom, organizacjom, placówkom naukowym, edukacyjnym, kulturalnym, kościelnym, działającym na Ukrainie i poza jej granicami. Również prawo do zgłaszania kandydatów do zdobycia Nagrody mają laureaci poprzednich lat pod warunkiem, że nie wchodzą w skład komitetu ds. nagrody Ohijenki w danym roku. Materiały dotyczące kandydatów do zdobycia nagrody muszą zawierać: — uzasadniony wniosek oddziału stowarzyszenia społecznego, przedsiębiorstwa, instytucji, organizacji, placówki itp., poświadczony odpowiednią pieczęcią i podpisem kierownika, wniosek laureata nagrody z poprzednich lat, podpisany i poświadczony w miejscu jego pracy, zamieszkania lub notarialnie; — kartę ewidencyjną kadr z wklejoną fotografią, poświadczoną w miejscu pracy lub zamieszkania; — listę prac naukowych, literackich, muzycznych, artystycznych, odzwierciedlającą wkład kandydata (każdej osoby z grupy kandydatów) w badanie, opracowanie, podsumowanie, popularyzację literatury naukowej, spuścizny translatorskiej, duchowej Iwana Ohijenki, jego działalności państwowej, edukacyjnej, kościelnej; lista jest poświadczana podpisem kandydata (podpisem każdego z grupy kandydatów) lub kierownika przedsiębiorstwa, instytucji, organizacji, stowarzyszenia, które zgłaszają kandydata; — prace kandydata: książka, monografia, seria książek, dzieło sztuki (jego reprodukcje, kolorowe i czarno-białe fotografie, slajdy), dzieła muzyczne (ich zapisy nutowe i magnetofonowe), opis działalności państwowej, edukacyjnej, kościelnej, potwierdzony odpowiednimi dokumentami i świadectwami, inne formy wybitnych zasług w badaniu, zachowaniu, opracowaniu, podsumowaniu, wdrażaniu, popularyzacji spuścizny duchowej I. Ohijenki, rozwoju ukraińskiej kultury duchowej i ukraińskiej państwowości. Materiały dotyczące każdego kandydata (grupy kandydatów) muszą być wydrukowane z interwałami 2, wpięte w skoroszyty, z oznaczeniami „1. egzemplarz” oraz „2. egzemplarz” w prawym górnym rogu, zawierać numerację stron i spis dokumentów znajdujących się w każdym z nich, spis prac kandydata (grupy kandydatów), które przesyła się do Komitetu dodatkowo (książki, dzieła sztuki, kasety magnetofonowe, fotografie itp.). Na tytułowej części okładki skoroszytu umieszcza się naklejkę z wydrukowanym nazwiskiem, imieniem i imieniem ojca kandydata (każdego z grupy kandydatów). Materiały przesłane do Komitetu nie podlegają recenzji i nie są zwracane.

Traducción automática

Página · p. 10página original ↗

Laureaci Nagrody im. Dmytra Nytczenki

Ta nagroda przyznawana jest nie za twórczość literacką, lecz za aktywną obronę ukraińskiego słowa. Nagrodę ufundowała rodzina świetlanej pamięci Dmytra Nytczenki oraz Liga Ukraińskich Mecenasów. Wśród jej laureatów są pisarze, dziennikarze, wydawcy, mecenasi i aktorzy. Ogłoszenie nazwisk laureatów odbywa się co roku w lutym, w dniu urodzin pisarza. Nowymi laureatami nagrody im. Dmytra Nytczenki zostali: pisarz, literaturoznawca i pedagog z Ługańska Ołeksij Nieżywyj, kierownik Krymskiego Oddziału Naukowego Towarzystwa im. T. Szewczenki, doktor filozofii w zakresie biologii, akademik Petro Wolwacz z Krymu, redaktor naczelny „Literackiej Ukrainy” Serhij Kozak oraz redaktor naczelna czasopisma dla dzieci „Dzwoneczek” z obwodu iwanofrankiwskiego Lesia Pyłypiuk-Dyrkawiec. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów

Traducción automática

Página · p. 11página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

naukowa i publicystyczna działalność, praca dziennikarska „na posyłkach”, czyli w polskiej prasie, areszt. Szósta książka R. Horaka i J. Hnatiwa tak właśnie się nazywa — „Iwan Franko. W pocie czoła”. W tym czasie pisarz żeni się z Ołhą Chorużyńską, studiuje w Wiedniu na studiach doktoranckich, broni pracę doktorską, aktywnie zajmuje się działalnością wydawniczą. Siódma książka „Konfrontacja” poświęcona jest latom 1894—1900. Opowiada ona o relacjach Franki z M. Drahomanowem, o dyskusji wokół problemów społecznych, literackich i politycznych Franki z Łesią Ukrainką i Ołeną Pcziłką, szczegółowo śledzi przebieg wyborów do wiedeńskiego parlamentu i galicyjskiego sejmu, w których brał udział Iwan Franko. W tym czasie tworzy powieść „Podstawy społeczności”, zbiory poetyckie „Mój izmaragd”, „Zwiędłe liście” oraz drugie wydanie zbioru „Z wyżyn i nizin”. Ósma książka „Lata cierpień” obejmuje lata 1900—1906 z życia Kamieniara. Mowa tu o jego relacjach z metropolitą Andrzejem Szeptyckim, o społecznej doktrynie wiary i Kościoła, naświetlona jest praca naukowa i literacka Kamieniara, w szczególności badane jest laboratorium twórcze pisania poematu „Mojżesz”. W 1906 roku Rada Uniwersytetu Charkowskiego na wniosek wydziału historyczno-filologicznego i na podstawie notatki służbowej profesora M. Sumcowa 20 września jednogłośnie wybrała I. Frankę honorowym doktorem literatury rosyjskiej. Nazwa dziewiątej książki „Katastrofa” mówi sama za siebie. Chodzi o chorobę pisarza, postawienie diagnozy, długotrwałe leczenie, w tym o współczesne badania nad dolegliwością Franki. Ale on nie składa rąk, choć ręce już mu odmawiają posłuszeństwa. Iwan Jakowycz dyktuje utwory swoim pomocnikom, a jeśli ich nie ma, to bierze zębami pióro, wkłada je między palce, owija drucikiem i pisze. W tym czasie pisze powieść „Wielki szum”, pracę naukową „Zarys historii literatury ukraińsko-ruskiej”, „Hymny i psalmy babilońskie”, mnóstwo recenzji i tłumaczeń. Ostatnia, dziesiąta książka z tego fundamentalnego życiorysu Wielkiego Kamieniara, którą heroicznie stworzyli R. Horak i J. Hnatiw, nazywa się „Quo Vadis?” (cz. 1, „Odejście”; cz. 2, „W przedsionku wieczności”). To ostatnie lata życia Franki, okupacja Lwowa, pobyt w „Ochronie ukraińskich strzelców siczowych”, śmierć i pogrzeb. Mowa tu także o upamiętnieniu imienia Kamieniara we współczesnym świecie. I o tym, że nie wyszło z pomnikami Kamieniara w Kijowie i Charkowie. Jest dekret prezydenta W. Juszczenki z 2006 roku o postawieniu pomnika, jednak wóz stoi w miejscu. „Nie ma w Kijowie Franki, nie ma…”, — podsumowuje gorzko Roman Horak. I w Charkowie, gdzie rządzi obecnie, według słów pisarza, „wścibski element”, obcy, — też nie ma. Jak tu nie wspomnieć słów samego Franki: „Rozwój narodowy może polegać na tym, że my pośród swojego narodu tworzyliśmy wszystkie te warstwy, które odpowiadają pewnym funkcjom życia narodowego, i nie musieliśmy doznawać krzywdy jeszcze od tego, że te funkcje wewnątrz naszego ciała narodowego będą pełnić ludzie obcych narodowości na naszą szkodę”. O życiu wielkich ludzi trzeba wiedzieć. Należy uczyć się od nich życia.

Traducción automática

Página · p. 11página original ↗

WIELKI ŻYCIORYS WIELKIEGO KAMENIARA

LAUREACI NAGRODY IM. TARASA SZEWCZENKI W 2010 ROKU. Mychajło WASYŁENKO. O jednym z naszych największych myślicieli i pisarzy, Iwanie Franko, napisano bardzo wiele. Jednak na dzień dzisiejszy najciekawsze są badania biograficzne znanego frankoznawcy Romana Horaka. Jego udział w tym, co napisali frankoznawcy, jest największy: „Umrzeć, by żyć” (1985), „Jubileuszowy dar” (1985), „Popłoch w Kołomyi” (1986), „Jestem chłopem, prolog, nie epilog” (1986), „Łeś Martowycz” (1990), powieść-esej „Dla święta” (1987, 1989), powieść-esej „Trzykroć mi się objawiała miłość” (1983, 1987, 2006), „Iluzje, których imię to miłość” (1996), „Rozwiani wiatrem” (1999), „Droga do Żowtaniec” (2006), „Gdzie wierzchołki wznosi nasz Beskid dumny…” (2007), „Twego imienia nie wypowiem nigdy” (2008) i in. Roman Horak ma również w swoim dorobku twórczym powieści o życiu i twórczości Wielkiego Kameniara: „Prolog”, „Jestem chłopem”, „Dla święta”, a także bolesne rozmyślania o naszym bycie przez pryzmat nieśmiertelnych idei Franki, o stosunkach ze współrodakami, pisarzami, działaczami społecznymi i politycznymi, o ostatnich dniach Franki. Wspólnie z Jarosławem Hnatiwem zakończył pracę nad dziesięcioma fundamentalnymi księgami epopei biograficznej „Iwan Franko”: „Ród Jakowa” (Ks. 1, 2000), „Całkiem normalna szkoła” (Ks. 2, 2001), „Gimnazjum” (Ks. 3, 2002), „Uniwersytet” (Ks. 4, 2004), „Nie pora!” (Ks. 5, 2005), „W pocie czoła” (Ks. 6, 2005), „Konfrontacja” (Ks. 7, 2006), „Lata cierpień” (Ks. 8, 2007), „Katastrofa” (Ks. 9, 2008), „Quo Tendis?” (Ks. 10, cz. 1, „Odejście”, 2009; cz. 2, „W przedsionku wieczności”, 2009). Roman Horak, główny autor tego fundamentalnego dzieła, jest badaczem życia i twórczości nie tylko Wielkiego Kameniara, ale także działaczy społeczno-politycznych zarówno w Galicji, jak i na całym ukraińskim obszarze. Jest autorem powieści artystyczno-dokumentalnych: „Gdzie płacze Alta” — o Tarasie Szewczence, „W półmroku” — o Stepanie Rudanśkym, Markijanie Szaszkewyczu, „Poeta z bożej łaski” — o Mykole Ustijanowyczu, Irynie Wilde, Iwanie Kernyćkym. A do tego setki esejów o „Ruskiej Trójcy”, działaczu społeczno-politycznym W. Zahajewyczu, poecie i jednym z przywódców Ukraińskich Strzelców Siczowych Wasylu Wyszywanym (Otto von Habsburg) i in. Epopeja biograficzna „Iwan Franko. Ród Jakowa” zbudowana jest w całości na materiałach archiwalnych. Wbrew wszelkim wymysłom nieprzyjaciół ukraińskości, jej autorzy dowodzą prawdziwego ukraińskiego pochodzenia naszego poety i myśliciela. Nazwisko Franko po raz pierwszy wspomniane jest w dokumentach z 1777 roku we wsi Ozymyna na Lwowszczyźnie. W XVI w. istniała również wieś Frankiw (obecnie Załucze) koło Śniatyna w obwodzie iwanofrankiwskim. Dlatego nie ma mowy o niemieckim czy jakimkolwiek innym pochodzeniu rodu Franków. Autorzy badania starannie studiowali to na podstawie danych archiwalnych i metrykalnych zapisów kościelnych. Zresztą sam Kameniar całym swoim życiem i twórczością potwierdził swoje ukraińskie chłopskie pochodzenie. Oto co pisał w artykule „Co nieco o sobie samym”: „Jako syn ukraińskiego chłopa, wyżywiony czarnym chłopskim chlebem, pracą twardych chłopskich rąk, czuję obowiązek pańszczyzną całego życia odrobić te szelągi, które wydała chłopska ręka na to, żebym mógł wspiąć się na wysokość, gdzie widać światło, gdzie pachnie wolność, gdzie jaśnieją ogólnoludzkie ideały. Mój ruski patriotyzm, i to nie sentyment, nie duma narodowa, to ciężkie jarzmo, włożone przez los na moje barki. Mogę drżeć, mogę po cichu przeklinać los, który włożył mi na barki to jarzmo, ale zrzucić go nie mogę, innej ojczyzny szukać nie mogę, bo stałbym się podły wobec własnego sumienia”. Iwan Franko, podobnie jak Taras Szewczenko, oddał swój głos za bezgłośnym ukraińskim chłopem, za ludem, rzuconym w nieprzeniknioną ciemność. W mało znanej, ale ciekawej i potrzebnej dla nauczycieli publikacji, która nie weszła do Zbioru utworów w 50 tomach, „Dwujęzyczność i dwulicowość” (Lwów, „Kameniar”, 2001), głęboko naświetla bolesną, niezwykle ważną i dzisiaj kwestię naturalnego używania języka ojczystego i nienaturalnego używania języka obcego, powołując się w szczególności na przykład rozdwojenia duszy Mikołaja Gogola. „Języka ojczystego nie może porzucić człowiek bez okaleczenia swojej duszy — tak samo, jak nie może zamienić się z kimś innym swoją skórą. Im wyższa, subtelniejsza organizacja człowieka, tym ciężej przychodzi i straszniej karze go taka przemiana”. Tutaj Franko mówi jako psycholog i znawca ludzkiej, właściwie ukraińskiej duszy. Na myśl przychodzą także badania znanego uczonego światowej sławy, psycholingwisty Aleksandra Potebni, który przekonująco dowiódł: denacjonalizacja prowadzi do demoralizacji całego społeczeństwa, a nie tylko pojedynczego człowieka. W biograficznej epopei R. Horaka i J. Hnatiwa skrupulatnie zbadano najważniejsze strony życia i twórczości I. Franki. Szkołę normalną, w której uczył się I. Franko („Całkiem Normalna szkoła”, księga 2), musiał kończyć każdy, kto chciał dalej uczyć się w gimnazjum (księga 3), a potem na uniwersytecie (księga 4). Oprócz religii w szkole uczono niemieckiego, polskiego i ukraińskiego, czyli, jak wtedy nazywano go w Galicji, — języka ruskiego. Z każdego przedmiotu wystawiano ocenę za czytanie, znajomość gramatyki, ortografii, umiejętność rozmawiania oraz pisemnego wyrażania swoich myśli. Pod uwagę brano umiejętność ucznia pisania w językach niemieckim, polskim i ruskim. Językiem ojczystym w Drohobyczu, gdzie uczył się mały Franko, nie mówiono — wstydzono się. Język ukraiński był dobry tylko „do komunikacji z bydłem, do wywożenia gnoju i dla motłochu, który jest podobny do bydła. Języka ojczystego wyrzekali się księża. Za to, że dziecko odezwało się w ojczystym języku ukraińskim, okrutnie karano”. Wielu szkolnych kolegów Iwana, jak świadczą księgi metrykalne, na których opierają się dokumentalne dane biograficzne książek o Kameniarze, wcześnie odeszło z życia (autorzy opowiadają niemal o każdym z kolegów klasowych Franki). I wszędzie ślady strasznej moskalofilskiej roboty… „Ukrainę szaleńczo rusyfikowano, — piszą biografowie. — Do ukraińskich miast zrzucano desanty z okolic Uralu i Powołża, żeby dobić „chochołów”. Cierniem w oku był Lwów, Zachodnia Ukraina. Tutaj tylko zmieniała się sytuacja kryminogenna, ale desantowcom nic nie udawało się zrobić ze świadomością narodową galicjanina, z jego wysoką kulturą duchową. Język ukraiński zniknął z kancelarii, z wyższych uczelni, zmniejszała się liczba szkół ukraińskich. Za to wprowadzano szkoły rosyjskie, nauczyciele języka ukraińskiego mieli zdumiewająco małe obciążenia dydaktyczne… Ludobójstwo uznawano za zjawisko prawomocne. Od razu zaczęli między sobą rywalizować renegaci”. Akademicy, moskiewscy lizusy, aktywnie zaprzęgli się do wozu rusyfikacji ukraińskiego ludu. Jaskrawym przykładem może być los wnuczki Franki — Zynowiji Tarasiwny, o której mowa w pierwszej książce Horaka i Hnatiwa. Jak zresztą los synów Franki: Andrija, Tarasa, Petra oraz córki Hanny, a także wszystkich ich potomków, „rozsianych prochem po świecie…” Całkowitej ruiny doznał także klasztor, w którym za czasów Franki była szkoła normalna. Większość mnichów rozstrzelano lub po prostu zakatowano, a resztę wywieziono na Sybir, tymczasem w klasztorze umieszczono radzieckie urzędy. Z przyjściem „wyzwolicieli” rotundę, szpital i sam budynek oddano NKWD pod katownię. Tutaj zamordowano mnóstwo ludzi w najokrutniejszy sposób. Świątynie splugawiono, ikony spalono, książki biblioteczne wyrzucono, zniszczono. W trzeciej książce „Gimnazjum” opowiada się o nauczycielu gimnazjalnym Franki — Iwanie Werchrackim, który otwarcie deklarował: język moskiewski nie może imponować żadnemu językoznawcy. Był zwolennikiem kształtowania ukraińskiej terminologii na podstawie języka ludowego, ale wtedy w świecie naukowym nie znalazł poparcia. W dziedzinie filologii (dialektyka i leksyka) Werchracki pozostawił niemały spuściznę i Franko miał od kogo się uczyć. W szczególności w swoich pracach naukowych nauczyciel gimnazjalny poświęcał wiele uwagi kwestii normalizacji języka literackiego, pisał artykuły polemiczne do czasopism „Zoria”, „Rusłan”, „Diło”. Franko czytał utwory swojego nauczyciela gimnazjalnego, polemizował z nim. Jego uwagi Werchracki przyjmował jako obrazę od swojego byłego ucznia. Rad słuchać nie chciał, nie wierzył zapewnieniom Franki, że ten głęboko szanuje jego działalność naukową. Szowinizm Polski i Moskwy kwitł. Poniżano język ukraiński, w niekorzystnym świetle wystawiano kulturę ukraińską, aby wywołać u młodzieży wstręt do tego, co rodzime. Nic dziwnego, że wychowankowie Gimnazjum Drohobyckiego, Ukraińcy, bardzo szybko ulegali polonizacji, germanizacji i mało kto pozostawał wierny swojej kulturze. Młody umysł wpadał w sieci moskalofilstwa, które wydawało się jedynym wyjściem z tej sytuacji. Oprócz tego, że książka „Uniwersytet” obejmuje najbardziej bolesne i tragiczne strony życia, tutaj po raz pierwszy wprowadzono do obiegu dokumenty archiwalne z historii tej placówki edukacyjnej, opowiedziano o początkach walki o charakter narodowy, o działalności Franki w towarzystwach studenckich, wytężonej pracy w czasopiśmie „Druhowie” z Mychajłem Pawłykiem, relacjach z Mychajłem Drahomanowem. Mowa tu także o pierwszym aresztowaniu Franki i jego nieszczęśliwej miłości do Olhy Roszkewycz. Piąta książka „Nie pora!” obejmuje lata 1880—1885 życia pisarza, jego aresztowania. W tym czasie zmieściły się i „nowe znajomości”, które miały mu zastąpić utraconą miłość, i dyskusje w kręgach towarzyskich oraz na łamach gazet z polskimi socjalistami, i praca nad pierwszą platformą polityczną „Program polskich i ruskich socjalistów Wschodniej Galicji”. W tym okresie ukształtowała się jego słynna idea służenia rodzimemu narodowi: „Nam pora dla Ukrainy żyć”. Właśnie wtedy pojawiają się w życiu I. Franki Juzefa Dzwonkowska, Natalia Kobryńska, inicjatorka ruchu kobiecego, przyszła żona Olha Chorużyńska. Wspiera on twórczość poetki Julii Krawczenko, pomaga pisarce Kłymentynie Popowycz, której pewnego razu powie: „Gdybym był niezależny od kawałka chleba i mógł tworzyć tylko to, czym pełna jest moja dusza, to zamieszkałbym tutaj (w lesie. — M. W.), niczym pustelnik, i tworzyłbym, i tworzył z ochotą! Mój głos tutaj, w tym podniosłym nastroju, krzepłby jak trąba jerychońska i nim próbowałbym zbudzić naród mój ze snu wiekowego”. Lata 1885—1894 w życiu Franki — to tytaniczna praca literacka, na-

Traducción automática

Página · p. 12página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

nadzialiśmy się. Tradycje sprawdzone wiekami. Ani razu ich nie zdradziliśmy! Właśnie tutaj mamy stabilność. Gdzie jest początek tego splotu porażek i strat? Jak ten model był skrojony? Jaki jest jego kod? DNA? I czy istnieje choćby cień szansy na jego zniknięcie? Czy winni jesteśmy my, Ukraińcy, czy ta podstawa, która panuje na ziemi: „Duch, woda i krew”? (Pierwszy List św. Apostoła Jana, 5, 8). Czyli to, czego zmienić nie można. Oto na tych przestrzeniach, w tym trójwymiarze panuje taki duch, żywi wszystko taka woda i włada Zdjęcie Ksenii Hładyszewej taka krew. Czyli my z wami. A krew to tajemnicza substancja. To nie tylko biologia, źródło życia i kod śmierci. Nie tylko wielki bank informacji o ludzkim organizmie. To prawda i siła dziedziczności, łańcuch rodu, który z pokolenia na pokolenie wiąże rodowody grupą krwi, przekazuje, jak system korzeniowy, to pędy talentów, to jakieś wady. Sprawia, że daleki potomek jest podobny do dalekiego przodka. I kiedy w wielu rzekomo etnicznych Ukraińcach żyje duch janczarski, to myślisz, że pułki janczarów robiły najazdy i gwałciły nie tylko naszą ziemię… A hordy niezmiennie szły ze wschodu i południa… To, co obecnie trwa na Ukrainie, można nazwać stanem oblężenia, niewypowiedzianej wojny, duchowo-kulturowej blokady, kiedy hordy rodzimych janczarów okupowały naszą ziemię i niszczą, miażdżą wszystko na swojej drodze. Dobrały się do jej sedna i łamią jego odwieczny nurt. Widzimy, jak najazdowi to na razie się udaje. Czy zmiażdży on kraj ostatecznie i na długo — to pytanie w pewnej mierze filozoficzne. Odpowiedzi na nie warto szukać w kronikach historycznych, w doświadczeniu przodków i korzystać z ich doświadczenia. Można nawet zagłębić się w źródła duchowe. A one dość wyraźnie wyjaśniają schemat zwycięstw i porażek, porażek-zwycięstw. Kładzie się w nich wielki nacisk na takie niezmienne wartości jak siła jedności, siła ducha, odwaga — gwarancja zwycięstw. A odstępstwo, zdradzieckość, przekupność, niewolniczy strach — jako droga do porażki i utraty wewnętrznej oraz społecznej wolności. Fenomen judaszowych „30 srebrników”. Tam, gdzie się pojawiają, kona wewnętrzna wolność jednostki, następuje krach i porażka. Jeśli zaś takich, którzy sprzedają za „30 srebrników” kraj, naród, wolność — jest wielu, to splot tragedii, nieszczęść i niewolnictwa skuwa naród i kraj na długie tragiczne wieki. Przeanalizujmy choćby znane fakty z naszej historii. Źródła kronikarskie donoszą, że Kijów nie raz bywał w oblężeniu i przetrwał, bo w obozie kijowian nie było zbiegów. Krach Kijowa zaczyna się gdzieś od Andrzeja Bogolubskiego, a i to pomogło jego wojsku wejść do Kijowa dwojgu zdradzieckich kijowian, którzy podpowiedzieli, jak można zniszczyć książęce

Traducción automática

Página · p. 12página original ↗

IMIĘ ICH — REGION, SIŁA ICH — W NASZEJ SŁABOŚCI

Kateryna MOTRYCZ ...Większość z nich — z nazwiskami, niemal codziennie pojawiają się na ekranach telewizorów — z zewnątrz niby pewni siebie, ale to tylko powłoka lśni połyskiem. W ich twarzach coś pękło, strach i odstępstwo wyryły tam nowe linie, a w napiętych spojrzeniach odbija się lęk: „Wykryją — nie wykryją? Wsadzą — nie wsadzą?”. Ale nie wsadzą! Bo wy jesteście tymi ćwiekami, którymi podkuwa się ordyńskie konie. Wy jesteście tymi wygodnymi siodłami, na których mościły się ordyńskie pośladki. Wy jesteście tym kąkolem w owsie, który wyrzucą z siebie niestrawionym ordyńskie konie. Tak, znów weszliśmy w tę samą wodę, w którą wchodziliśmy nie raz w swoim historycznym żywocie. Takie coś nikomu się nie udawało, a my zdołaliśmy nawet wodę, która dawno spłynęła i wyparowała, zawrócić tylko po to, by wejść w nią znowu. My, upodleni — po raz kolejny! — dzieci ziemi rodzinnej. Mówimy o losie Ukrainy już niby szeptem — nie ze strachu, a z utrudzenia. W większości mimikrujemy i machamy zrezygnowani prawicą. Ale kto dziś nie mówi o nim, tym mitycznym, mistycznym, tajemnicą okrytym losie Ukrainy! Chyba tylko ten, kto w ogóle nie mówi. I leksyka jest polarna. Kiedy patrzysz na obecnych władców z ekranów telewizorów, których twarze aż błyszczą od dobrego jedzenia, samouwielbienia, cynizmu i jakiejś zoologicznej nienawiści do całego ukraińskiego świata, to dlaczegoś przypominasz sobie klasyka, który uważał, że właśnie takich „trzeba bić świecznikami po mordach”. Na wielu z nich wyraźnie odmalowały się złoczyństwa, grzechy i upadki. Babilon, Sodoma i Gomora rozkładu, w którym i piratom, i sodomitom żyje się słodko na pro-władnych szczeblach piramidy. I kiedy porównujesz ich z szarymi, niedożywionymi, wycieńczonymi, zdegradowanymi i cicho rozgoryczonymi — z tymi, którzy ciągają „krawczuszki”, „kuczmowozy”, noszą „juszki” (tak naród nazwał „transport” imionami trzech prezydentów) w pociągach podmiejskich, w przepełnionych autobusach, to leksyka nagle się zmienia i ty po raz kolejny pytasz sam siebie: „Jakże to się stało i dlaczego? Dlaczego walka długich i tragicznych stuleci spełzła na niczym? A do słowa „sława” przylgnęła cząstka „nie”. I to wszystko stało się na naszej ziemi, gęsto polanej krwią, wyśpiewanej-prześpiewanej, bronionej, przesiewanej palcami rolników-oraczy wszystkich pokoleń, zroszonej ukraińskim potem i łzami miliony razy. Sto razy ranionej, głodomorami zabijanej. Ale znów żywej i gotowej rodzić życie. W imię czego i kogo ona przeszła wszystkie kręgi piekła? Wariacko-wrogie zgromadzenie panuje na niej, zapewniając, że nas już nie ma, że oni są tym tworem, w imię którego trwały kozackie wojny wyzwoleńcze, wszystkie męki i cierpienia kraju naszego. Oni budują nowy kraj! Oczywiście, że nie dla nas i bez nas! Nam wyznaczono tragiczną rolę w tragikomedii z naturalnymi jękami i okrutnymi drapieżnikami — nas rzucono im na pożarcie. Widz w tym amfiteatrze — to świat, który nie ingeruje, a jedynie obserwuje. On, zapewne, również wyczerpał zasób wiary w nas. On w nas zwątpił, tak jak i my. Paradoks! Bo my jesteśmy wiecznymi bojownikami i wiecznymi przegranymi. My ciężko wywalczamy i bardzo łatwo oddajemy swoje zwycięstwa. U nas po zwycięstwie następuje upojenie, a potem zaczyna się ciężki kac, „gra w buławę”, ciąganie się nawzajem za czuby, bicie pałką po głowie. Póki w niej huczy, zapominamy, o co walczyliśmy i na co liczyliśmy. Czyż nie książęce waśnie, rozszarpywanie Rusi Kijowskiej na księstwa, dzielnice, o które toczyły się krwawe rzezie, często z pomocą cudzoziemców, stały się praojcem niezgody, i właśnie one wezwały „rozjemcę” Batyja? Książęta kraju, przeżywszy i pokonawszy przerażenie, ruszyli do ordyńca po „jarlyk”. Cena zdrady mierzona była tymi samymi „30 srebrnikami”. Zdradzano Wiarę, tracono wewnętrzną wolność. W zamian za lepsze nadziały i jarzmo niewoli. To samo powtarza się i na innym historycznym zakręcie, podyktowanym już przez sprytniejszego napastnika. Ale zło każdego zniewolenia nie tylko w jego wszechzniszczącym panowaniu, a w tym, że płodzi ono pokolenia tych, którzy rodzą się w niewoli i których uczą sprzedawać się, strasząc, kupując, schlebiając, przypinając „etykiety”. Zniewoliciel płodzi swoją „elitę”, plebs i po prostu śmierdów ducha. Bo w czasach hetmana Mazepy już nie ktoś inny brzęczy tymi „30 srebrnikami”, a sam sędzia generalny Wasyl Koczubej razem z „doborowym towarzystwem”. To on zdradza i donosi carowi na hetmana, przyjaciela, kuma, współmyśliciela Iwana Mazepę. Mniejsza o to, że biją go carscy satrapowie jak „Sidorową kozę” i oddają Mazepie. Hetman nakazuje ściąć mu głowę. Ścięli i Ukrainie… Bo zdradliwość i niezgoda weszły w punkt kulminacyjny. To nie ktoś z obozu Moskali dogania wojsko Mienszykowa, które ustępowało, już daleko za Sejmem. Wycieńczone, głodne, wyziębione, rozjuszone dwutygodniowym staniem wokół wałów Baturyna. To kozacki pułkownik Nis w nocy, kiedy wymordowani kozacy i baturynianie zasnęli błogim snem zwycięzców, dogania wroga i prowadzi tajnym wejściem od rzeki. Rękami północnej ordy topili hetmańską stolicę we krwi. To już nie „30 srebrników”. To handel krwią, która zamieniła wody Sejmu w krwawe. Palij z czterdziestoma tysiącami kozaków razem z carskim wojskiem walczy pod Połtawą przeciwko Mazepie, przeciwko Ukrainie, czyli przeciwko sobie. To handel ukraińskim losem, historią, samym życiem narodu. Cena zdrady — ponadtrzystuletnie panowanie sąsiada, okupacja i niewola ze wszystkimi grozami i tragediami, które przyniosła. To czegoż się dziwimy, że Republika Ludowa również skonała, ledwo się narodziła! I co nam z tego, że dominowała polityczna ignorancja, państwowa niedojrzałość, krótkowzroczność i po prostu intelektualna anemia oraz naiwność przywódców, którzy uwierzyli w moskiewskich socjalistów, „którzy nigdy nie wyrządzą zła braciom-Ukraińcom”. Wyrządzili, i to tak szybko, że tamci nie zdążyli nawet mrugnąć oczami. Oddziały bolszewika Murawjowa rozstrzeliwały na ulicach Kijowa każdego, kto rozmawiał po ukraińsku i był w wyszywance. W ciągu dziesięciu dni rozstrzelano pięć(!!!) tysięcy Ukraińców. Bo rosyjski szowinizm nie ma klasowego zabarwienia — on ze swojej natury jest koczowniczy. Jego „genetyka” wrasta w najazdy, wojowniczy duch i tętent ordyńskich koni po cudzych ziemiach. Rosja od stuleci przebywa w stanie wojennym. Odebrać wolność każdemu narodowi dla niej to całkowicie normalne zjawisko. Bo są u niej Iwanuszki-Alonuszki, pokojowe „koźlątka”, i są wieczni żołnierze-zdobywcy, wychowani w przekonaniu, że oni są wiecznymi „wyzwolicielami” na ziemi, na którą wstąpił Rosjanin swoim butem, żyją bandyci, więc trzeba ich uspokajać rosyjskim duchem. Bo rosyjscy szowiniści wszystkich stuleci żyją „według pojęć”, że „mateczka-Rosja” — to wielka niedźwiedzica ussuryjska, a narody, ziemie wokół niej — to jej pożywienie, bez którego nie może prosperować. To imperialny syndrom koczowniczy, który będzie mijał powoli: niedźwiedzica ussuryjska będzie chudła i przekształci się w niewielką myszkę. Rozmiary „bestii” określą i rozmiary rosyjskiego szowinizmu. Może on również odrodzi się w zdrowy nacjonalizm. Nasza z wami historia — Niepodległa Ukraina. Widzieliśmy ją, trzymaliśmy ją w rękach jak ptaka o złotych piórach. A ona czy to wyfrunęła nam z rąk, czy to skonała na naszych oczach. W dłoniach zostało tylko kilka piórek. Myślimy-zgadujemy: była czy nie była. Zaczęła się od Ruchu. I wszystko przypominało piękną bajkę, w której romantyczny bohater ruszył na siedmiogłowego smoka i pokonał go. Lecz pojawił się główny bohater wszystkich naszych bajek, legend, historii. Książę i hetman, ataman i ojciec-pradziad złego bytu. „Według paszportu” on to Rozbrat Swarydłowycz Rozjednenko. Roku jego urodzenia, a nawet stulecia, a może i tysiąclecia, nikt nie zna. Z narodowości jest scyto-antem-rusiczem-Ukraińcem. Tak bywa. Przynajmniej u nas. A zatem o Ruchu. Wspominam jego pierwszy zjazd. Niezapomniane. Poruszające. Ściskające za serce aż do jego zamierania i bezgranicznie drogie. Świątecznie przystrojona sala symboliką, herbami. Zadziwiający ludzie! Wielu z nich po prostu uwielbiałam za Patriotyzm, Odwagę, Prawdziwość, jakąś świętą obsesję. Ale z jakiegoś powodu zapamiętałam dwie wyraziste postacie, dwie osobowości. Pominę ich imiona, ale wy je rozpoznacie. Ona — mądra, wykształcona, utalentowana, inspiratorka symboliki, która zdobiła ściany świątecznej sali. Władczyni idei, mówczyni i po prostu wyrazista osobowość. On — przystojny, elegancki, wykształcony, profesjonalny, patriotyczny i po prostu Europejczyk-dandy. Jego aksamitny głos unosi się ponad wielotysięczną salą. On cały, jak struna, czuła membrana, prostuje się przy zagrzewających dźwiękach „Zaporoskiej pochodnej”. I cóż? Ów, który włada na naszej ziemi jeszcze, być może, od czasów scytyjskich, również ich upodobał i położył na nich, elitarnych, wybranych, swoje oko. Mówią, że właśnie z ich swarów powstała rysa w Ruchu, która urosła do rozmiarów rowu. A dalej — sprawa techniki „chłopców”, którzy potrafią wklinić się we wszystkie zamysły i wszystko, i wszystkich niszczyć tą samą sprawdzoną metodą — poróżnić wczorajszych współmyślicieli. Bo wiadomo przecież, że „podzielone królestwa upadną”. Nie upadły, ale zmalały, zdrobniały i misję budowania państwa w Niepodległej Ukrainie utraciły. Bo miały tylko wielki potencjał emocji, ambicji, „filologicznej” walki, ale nie wiedziały, jak iść dalej, jak tworzyć Państwo — gospodarkę, politykę, cały jego ustrój. Ruch poruszył tylko patriotyczną warstwę ukraińskiego bytu, ale nie podniósł dziewiczej ziemi świadomości i zaufania milionów. Znowu wybrzmiało to, co mówili i nasi przodkowie, wzywając Waregów: „Idźcie, rządźcie nami”. Przyszli i rządzą. Odstępstwo ma swoją preludię, kulminację i rozwiązanie. Preludia — zdrada. Kulminacja — szok i potępienie ogółu. Rozwiązanie towarzyszy krachowi osobowości, utracie wymiarów moralnych i nagrodzie w postaci „30 srebrników”. Bo „kupcowi” również potrzebna jest właśnie elitarna krew i musi on zobaczyć zrujnowanego ducha i duszę kupionego. Tego, który stał po tamtej stronie barykad, a znalazł się u „kupca” pod piętą. Boli. Bo oboje przecież są elitarni. I oboje zdejmowali Ukrainę z krzyża, ciągnęli ją wraz z wieloma z Golgoty na Tabor. Ale z jakiegoś powodu znaleźli się na „polu krwi”, dokąd też spłynęło 30 judaszowych srebrników. („Pole krwi” nazwano w Judei cmentarz, gdzie chowano podróżnych. Judaszowymi srebrnikami pogardzono, mówiąc, że tych pieniędzy nie warto brać, bo to „zapłata za krew” i kupiono ziemię, by chować bezdomnych). Płacze Ukraina, bo wręczyła im srebro-złoto swojej duszy, które oni wymienili zaledwie na „30 srebrników”. Przez dwadzieścia lat „pole” rozrosło się. Nie ominęli go i pierwsi trzej przywódcy. A my wciąż wybieramy, rozczarowujemy się i czekamy na takiego, który wszystko naprawi i wyprowadzi na Boży ład. Że już za chwilę i my „Od przyszłego roku będziemy żyć w państwie dla ludzi”. Ale ono na razie jest dla korupcjonerów i mafii. Pojawienie się tego czy innego sternika — to prawidłowość, bo on jest nieodłączną częścią ogółu, i jest to zjawisko całkowicie umotywowane i harmonijne. Więc spróbujmy zaprzeczyć temu lub obalić to. W kraju, gdzie panują imperialno-komunistyczne ideały i moralność, do władzy dochodzi ten, który ucieleśniał te same ideały i odpowiadał za ideologię. Komunistyczną. On nie zdołał stworzyć kraju szczęśliwego bytu dla wszystkich. Wyszło tylko dla jakiegoś znikomego procenta najszczęśliwszych. Chciał, ale nie zdołał. Bo jako lider nowo powstałego państwa — jest przeciętny. A potrzebny był, jak miecz obosieczny. Nawet czteroostrzowy. Żeby wzniósł go przeciwko północnej, chorej na gigantomanię dyktatorce. Tutaj ważne jest, by się nie przestraszyć, nie ugiąć i nie sprzedać za żadne błyskotki. Żeby ciął nim w stronę domowych czerwonych dinozaurów, bo ich idea jest niekompatybilna z istotą Ukrainy, jej książęco-kozackimi korzeniami, jej kułacką umiejętnością pracy i pielęgnowania ziemi jeszcze od czasów orjów-rolników. Bo komunistyczny bałagan z jego warzeniem — porcyjną polewką z żelaznych misek tego samego rozmiaru — mógł przyjąć się tylko na ziemiach, gdzie osiedlił się koczowniczy duch. Jego bardzo długo odrzuca-

Traducción automática

Página · p. 13página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

…ziemia nasza i naród, a ich upokarzano głodomorami, represjami, więzieniami, strachem, niewolą. Aby tym mieczem celował przywódca w ręce przestępczego elementu, który dopiero przy nim zaczynał nabierać tłuszczyku i wprowadzać strefę ze swoimi „pojęciami” w suwerennym państwie. To oni pomylili i do dziś mylą stosunki rynkowe z wielkoskalowym przestępczym rozkradaniem narodu, mafijnymi interesami, dzikim bezkarnym złodziejstwem. A czwartą stroną, w którą miał skierować ostrze swojego miecza gwarant, są te same „30 srebrników”. Powinien był odrąbać nawet myśli wszystkim podłym korupcjonistom, którzy zawsze załatwiają wszystkie swoje sprawy przy pomocy kupna-sprzedaży tego, kim jutro można handlować, manipulować. Bo kupiony, ułagodzony gwarant jest już gwarantem ich mafijnych schematów, jak kupiony wróg już nie jest wrogiem, lecz przyjacielem czy nawet druhem. Drugi przywódca — to także odbicie przeważającej większości ogółu. Minęło kilka lat. Znaczna część narodu powoli odeszła od imperialnej papki, lecz pojawiły się pokolenia urodzone nie od kobiet, lecz od „przyjaźni narodów”. Te pokolenia utraciły swoją narodową istotę. Uformował się wielki oddział internacjonalistów bez narodowego oblicza, bez narodowych ideałów. Odnarodowiony, „ogólnomówiący, ogólnozrozumiały człowiek. Człowiek w ogóle”. Był jaskrawym przedstawicielem takiego człowieka. W jego środowisku zdążyli już urodzić się i wejść w wiek wyrostka bezczelni oligarchowie, prywatyzatorzy i wszelkiego rodzaju antyukraiński szmelc. Organicznie wtopił się w ich szeregi, bo byli ludźmi jego ducha, a jak wiadomo, ludzie łączą się i przyciągają się duchem. „30 srebrników” obrastało procentami w bankach, a „pole krwi” ukraińskiej poszerzało się. No, a trzeci lider — zwierciadło demokratyczno-patriotycznego wyboru i wymiaru. Także chciał wiele zmienić i zrobić. Szczerze i z miłością. Jak dobry pastor. Drogą kazań o sile dobra i zła. Oraz przebaczeniem. Właśnie ta miłość i przebaczenie go zawiodły. I właśnie jemu przypadła nieatrakcyjna rola we współczesnej historii: „dobry pastor-kaznodzieja” stał się przewodnikiem klęski i sprowokował oblężenie Ukrainy. Jemu, jak i dwóm poprzednim, również podano do ust „napój bogów”. Odurzenie władzą i zupełna niezdolność do korzystania z niej. A jeszcze ten „napój” hamuje ośrodki kontroli i nastaje ślepota oraz głuchota wobec „swawoli i rozrywek” zbójów. Rozdana indulgencja dla przestępców obróciła się w krach Ukrainy. „30 srebrników” nastawione na straszliwą truciznę. Kto tylko zaciągnie się ich duchem, przeobraża się do nierozpoznania. Wtedy już nie jest władcą, lecz on jest władany. Wtedy nie dyktuje, lecz dyktuje się jemu. Wtedy nie jest już gwarantem wszystkich moralności i cnót, lecz gwarantem amoralności i hańby. Wtedy nie jest obrońcą wolności, lecz bezwolnym niewolnikiem. Wtedy nie jest częścią narodu, lecz częścią piratów-zbójców przy prowładnym jarzmie. Wszyscy troje uważali się za patriotów, ale pierwszy był patriotą ZSRR, drugi patriotą „w ogóle”. Trzeci dopiero niedawno odkrył dla siebie Ukrainę i opowiada jej historię — pewnie też uważał to za swoją główną misję na stanowisku przywódcy państwa. Wszyscy troje — tragiczne, bolesne wehikuły narodowej klęski i państwowej niewydolności. Albo, jak powiedział pierwszy przywódca: „Nie byliśmy tygrysami, lecz tylko marcowymi kotami”. Trafne spostrzeżenie. Choć i ten zwierz w porównaniu z nimi jest zbyt wielki. Raczej ten, na którego koty polują. Bo wszystkim brakowało „prostej i prymitywnej” składowej: skali i charyzmy. A jeszcze siły ducha i odwagi! I zarazem, jakkolwiek to paradoksalne, byli całkowicie logicznym i harmonijnym wyborem trzech warstw społecznych postkomunistycznego społeczeństwa. Jakie społeczeństwo — tacy i jego przewodnicy. Jeżeli zanalizować nasze nadmiernie polarne, nieukształtowane w tworzenie państwowe społeczeństwo, to można w nim wyodrębnić trzy dominujące socjumy: wyznawców idei komunistycznej, których w latach niepodległości ubyło. Są to ludzie starszego pokolenia, którzy powoli odchodzą. Druga, najliczniejsza grupa — imperialna — nieodłączna od pierwszej. Lecz już nie czerwona, a blado-czerwona. Oni wciąż uważają się za internacjonalistów, to znaczy nieprzynależnych do żadnego narodu. Faktycznie zaś pozycjonują się jako wyznawcy wszystkiego, co rosyjskie — języka, pop-kultury. Każde przypomnienie o narodzie, narodowej kulturze ich szalenie drażni, „потому, что ето нє главноє”. Różnorodność języków i narodów — jak twórczość Stwórcy — nic im nie mówi. Podobnie jak to, że najdłużej żyjącymi są jednak narody z silnym nacjonalistycznym rdzeniem — jak narody muzułmańskie czy Grecy, Żydzi, Japończycy. Nacjonalizm z jakiegoś powodu bardzo przeraża i wywołuje nienawiść u wszystkich wyznawców janczarstwa. Na pojawienie się właśnie takiego człowieka pracowała cała potężna ideologia imperialna — KPZR, środki masowego przekazu, kultura, literatura. I on się narodził. Nie wykluczone, że z czasem nie zniknie, lecz przeobrazi się w jakieś zmodyfikowane zjawisko — dziś modne w świecie „ludzie planety”. Ludzie apokalipsy. I trzecia siła — patriotyczna. Ona jako siła oporu wobec dwóch pierwszych. Wieczna. Najżywotniejsza i najbardziej bogomilna. Za nią przyszłość, bo to właśnie jej Pan powierzył Ukrainę. Lecz ona przeżywa obecnie nie najlepsze swoje czasy. Doznała deformacji przez wojny, głodomory, represje. Strach przed prześladowaniami jedynie za „status” patrioty, upośledzenie w społeczeństwie naprawdę wyniszczyły jej ducha i podkopały siłę. Wydaje ona jaskrawe osobowości, lecz cały jej ogół obecnie wyraźnie osłabł. „Utknął” na etapie demaskowania, „filologicznej walki”, która czasem sprowadza się do dwóch słów: „chwała” i „hańba”. Lecz często niezdolnej w kwestiach konstruktywnych decyzji, budowania państwa i uświadomienia prawa Hierarchii, na którym trzyma się świat. Zamiennikiem tego — nieprzezwyciężone hetmaństwo i pożeranie się nawzajem obracają w proch, ruinę tę nadbudowę, którą wznoszono przez stulecia kosztem życia i krwi wielu pokoleń. Nawet kozactwo, które pojawiło się w latach niepodległości, niesie amorficzny duch chwiejnego tworu. Jakiegoś tam zabawnego dziecięcego dekoru na chorym narodowym drzewie. Stroje, stanowiska, stopnie, buławy. Wszystko jak w dziecięcej zabawie w kozaków-zbójców. To jest to drzewo, które pięknie kwitnie, lecz nie daje owocu. Jesteśmy nie tylko narodem poetyckim, lecz także narodem artystycznym. Wszystkie trzy główne warstwy społeczeństwa współczesnej Ukrainy — biegunowo różne, nawet wrogie wobec siebie. Bóg pozwolił każdej z nich mieć przywódcę, wybranego z ich środowiska, lecz żaden nie usprawiedliwił nadziei i oczekiwań swoich wyborców, nie ponosząc odpowiedzialności. Zatem mówienie o państwowym narodzie ukraińskim, narodzie politycznym jest nieco przedwczesne. Podobnie jak o narodzie rodzimie autentycznym. Są jej jaskrawe przejawy, ale to tylko drogocenne kamyczki, a nie monolityczna, niewzruszona skała czy góra. Naród jest wyczerpany, ale to właśnie on w czasach średniowiecza witał z kosami i widłami uzbrojonych najeźdźców z północy, południa i zachodu. To on ukazał mężne oblicze Republiki Chołodnojarskiej i powszechnej walki na ziemiach zachodnich (UPA). Polityka imperialna, oparta na kotle i okrutnym niszczeniu narodowej istoty ludów, wytraciła nie tylko elitarne „gatunki” na tym polu, ale też wyniszczyła ducha i siłę oporu narodu, rodząc apatię i anemię. Jest jeszcze jeden gęsto zaludniony pласt. To klasa zlumpenizowanego, bezprawnego ludu. Parawan dla Kainów. W dobie księcia te „masy” wciągali w waśnie żądni władzy książęta. W epoce kozackiej handlowali nimi hetmani: dwieście tysięcy Ukraińców zagnali w jasyr Tatarzy, pomagając Chmielnickiemu pod Żółtymi Wodami. Na sprzedaż, a hetman o tym wiedział. To samo powtórzyło się po Zborowie. Tatarzy splądrowali 70 miast i zabrali w jasyr silniejszych i młodszych. I dziś nimi handluje się, wożąc ich autobusami, pociągami na wybory, to za darmowy ser w pułapce na myszy, to za jakąś setkę hrywien. Zatem wszystkie trzy gwarantów były wybrańcami tych społeczeństw, postimperialnych ludzi. Wszyscy troje, nie mówiąc już o tym istniejącym, który ani z natury, ani z pochodzenia nie jest Ukraińcem, również byli ofiarami i w czasie swojej działalności nie zachowywali się jak samodzielni i samowystarczalni przywódcy państwa. Patrioci Ojczyzny. Każdy z nich wdychał i wydychał powietrze z myślą: „A jak na to zareaguje Rosja? Czy się nie rozgniewa?” A gniewać się ona, gołąbeczka, potrafi, i grozi nie palcem, lecz wszystkimi pięcioma, złożonymi w pięść. Od tego strachu także wielu trudno się uwolnić. Żyje on w dodatkowym chromosomie, a może nawet w dodatkowym hormonie, nierozpoznanym przez naukę, w wielkiej części postimperialnych ludzi. Ale oto za lata niepodległości ukształtował się jeszcze jeden typ społeczny, nieliczny, lecz wpływowy: bogaty awar, a może chazar czy nawet peczeneg-połowiec. Jak się począł i urodził, wszyscy wiemy, i kto jest jego rodzicem chrzestnym również. Jest dzieckiem społeczeństwa komunistów-komsomolców-internacjonalistów. Jego biografia to „dzieduszka Lenin”, rewolucja, budowy komsomolskie, świetlana przyszłość ludzkości. Ale pod koniec tysiąclecia przepisał swoją biografię: z szeregów komsomolskich przeszedł do kapitalistycznych, z rodowodu wyrzucił „dziedusię Lenina” i wpisał tam Rockefellera, a świetlaną przyszłość zbudował sobie i swoim potomkom aż do dalekiego kolana. Pełna reinkarnacja! I choć wrzucił za granicę ubóstwa wszystkie warstwy społeczne istniejące na Ukrainie, „ojcowski” genotyp żywi do niego pewną bliskość, zaufanie, patriotyzm regionalny, mimo że „potomek” obrał go jak cebulę. Wziął wszystko w swoje ręce: gospodarkę, politykę, oświatę, kulturę, choć sam nie ma ani wiedzy ekonomicznej, ani kultury politycznej, ani wykształcenia, ani zwyczajnej kultury. Jest bez hamulców i kompleksów. Jego status materialny pozwala mu się tak zachowywać i niczego sobie nie odmawiać. Pojawienie się „regionałów” – „silnych mężczyzn i mężnych kobiet” – jest zjawiskiem zrozumiałym. Są bardzo podobni do swojego „ojcowskiego typażu”: komunistów pierwszej kadencji Rady Najwyższej. Ta sama agresja, ta sama natarczywość, ta sama ukrainofobia i kult Rosji. Ale w obsesję i twardość pierwszych wlał się kapitalistyczny urok „potomków”. Obecność w ich życiu ochroniarzy, najemników, egzotycznych wysp i dostępność wszystkich luksusów świata. Ich siła tkwi w słabości sił patriotyczno-demokratycznych. Zarówno w źródłach duchowych, jak i w kronikach wiele mówi się o przyczynie i skutku oraz o tym, jak są ze sobą związane. Batu być może nie podbiłby Rusi, która sama potrafiła podbijać innych, gdyby nie kłótnie książąt, ich waśnie i rozdrobnienie Rusi. W walkach o stoły wciągali w to cały naród. Także Biblia o tym mówi: kiedy naród nie zgadza się sam z sobą, Pan zsyła mu „ciernie w boki”. Takiego „pojednawcy”, który wszystkich pogodzi. Czwarty gwarant to przedstawiciel nowej, kapitalistycznej, niewielkiej, lecz ważkiej warstwy. Ale oto pojawiły się pierwsze kroki także ku ich upadkowi. Po pierwsze, totalitarny policyjny duch w kraju, który ogłosił demokratyczno-humanistyczne wytyczne. Wyrosły nowe pokolenia wolnych ludzi, które ten duch odrzucą. Po drugie, straszliwe uciski narodu pod pozorem łatania gospodarki, zamach na klasę średnią – przedsiębiorców. To ci uczciwi, przedsiębiorczy, pracowici z rodu kułaków, którzy potrafią i chcą bogacić się pracą! Ale trzeba ich podciąć pod korzeń, by nieuczciwe miliardy nigdzie i w niczym nie straciły. Zatem trzeba zdjąć z przedsiębiorców ubranie i przykryć gołe pośladki elektoratu. I wtedy będą tylko dwie klasy: bardzo bogatych i bardzo biednych. A nimi łatwo rządzić. To ryzykowny i przegrany krok, bo w małym biznesie nastąpi po prostu kolaps. Ponadto nagromadzona energia zawziętości i gniewu zdolna jest rozmagnesować nie tylko czołgi, ale i trony, a nawet konta bankowe. Rewolucje robili bogaci, ale rękami biednych. Trzeci błąd obecnej władzy: nie nauczyła się szanować tych, którzy żyli i żyją tu od wieków, mają swoją tysiącletnią historię, kulturę, tradycje, język. Oni zaś wyskoczyli z państwowego chaosu i jako siła agresywna, imperialna z ducha, dążą nie tylko do przenikania we wszystkie sfery życia, nie mając na to ani prawa, ani obiektywnych danych, lecz do przekrojenia ustroju narodu, przekształcenia jego ducha i duszy na swoją modłę i dla przypodobania się „starszemu bratu”. Zamach na Język wzburzy wysokie fale… Czwarty błąd: trwa totalna polityka ściągania wszystkich do swojego obozu. Jednych kupując, innych straszcząc. Mnożenie szeregów słabych duchem, którzy potrafią zdradzać i sprzedawać się, nigdy nikomu nie przyniosło ani długiego panowania, ani dobrobytu. Ten, kogo siłą i strachem, że zniszczą jego biznes albo jego samego, wciągnięto w swoje szeregi, może udawać „jednomyślnego”, lecz w głębi duszy co chwila będzie posyłał gwałcicielowi sto klątw i czekał na jego upadek. Przyjaźnić się przeciw komuś – to przyjaźnić się z wzorem zbrodni. Bo kiedy komuniści, nosiciele idei „równości i sprawiedliwości”, pogromcy panów i kapitalistów, zawarli sojusz z nowo upieczonymi panami i kapitalistami, to już są oznaki upadku samej idei komunistycznej i jej nosicieli. A to zjednoczenie ma najściślejsze powiązania: są dziećmi jednej matki-imperium, a duch tego tandemu jest podyktowany nienawiścią do Ukrainy. I jeszcze jeden krok do klęski: rozliczanie się z politycznymi wrogami. Świat brzydzi się białoruskim „batькой”. Czyżby Białoruś postanowiła dostarczać „pomoc humanitarną” także sąsiadom?.. Obcy duch odbiera oddech. Niezdobytych terytoriów nie ma, nieokiełznanej przestrzeni także, zastraszonych i kupionych „nie sposób zliczyć”. A obce plemię mnoży się i mnoży. Jego imię – region. Zapewniają, że budują „nowy kraj”. Dla kogo? Dla bogatych awarów-chazarów-peczenegów-połowców? Ani to nowe, ani oryginalne. Już to przerabialiśmy wielokrotnie, kiedy podobne rzeczy próbowali robić Batu z Czyngis-chanem, Imperium Osmańskie i Lachy, car Piotr I i Katarzyna II, Włodzimierz Uljanow i Soso Dżugaszwili, Adolf Hitler ze wszystkimi esesmanami, twórcami represji i Hołodomorów. I gdzie oni są?! Tam, gdzie im przypada być! A Ukraina jest i będzie trwać zawsze. Jednak tę nawałę zrodził wieloliki lud, który na ogół stroni od rozmów o patriotyzmie, nacjonalizmie. Bezkształtne, narodowo niesformowane środowisko, sprzyjające Kainom. „Patriotyzm” zdecydowanej większości ludzi nie wykracza poza rozmowy o niskich emeryturach i pensjach. Temat Hołodomoru jest mu obojętny, a po części drażliwy. Nie dorósł do patriotyzmu nawet w zwykłym planetarnym rozumieniu tego słowa. Bo jeśli Francuzowi, Anglikowi, Amerykaninowi wystarczy po prostu kochać swoją ziemię, siebie i swoją rodzinę na niej, to ukraiński patriotyzm ma nieco inną genetykę. Ma kilka chromosomów więcej. Jego DNA koniecznie niesie kod Bólu. Wielkiego, rwącego Bólu. Za miliony zamordowanych w imperialnych rzeziach, zamęczonych światłych przedstawicieli narodu na Syberii, Kołymie, Sołowkach, milionów zabitych głodem, poległych na obcych polach bitew i wojnach. Za zniszczony Język, kulturę. Wreszcie za czarnobylską zarazę. Oto czym jest ukraiński patriotyzm. Włada nim znikomy procent żyjącej ludności. Władza zaś jest czysta i nieskalana. Nie ma na niej ani jednego śladu tego ogromu bólu i miłości. Bo jest ciałem z ciała nieukraińskim! Imię jej – legion! Na tym gruncie szybko rozmnaża się jak pleśń antykultura, a Kultura po prostu wpadła w śpiączkę. Zarozumiali młodzieńcy bez iskry Bożej i lalki silikonowe zapełniły wszystkie ekrany telewizorów i szokują Muzy swoimi zbiegowiskami, tandetą, bezdarnością, prymitywem i bezgranicznie zasmucają ziemię, która stworzyła „Zaporoską pochodną”, zdumiewające pieśni, iskrzące tańce, niezniszczalne płótna malarskie, miała teatr ludowy, ludowy humor, lecz nigdy nie miała Losu… Na język zastawiono pułapki i kopią się wilcze doły. „Przyjaźń narodów” z jednokierunkowym ruchem po prostu tryska „wielkim renesansem”, program zombizowania Ukrainy „russkim mirem”, wrastania w jej duszę, świadomość przekracza wszelkie granice. Rosyjskie seriale, w których kultywuje się okrucieństwo, mafijne schematy, braterstwa, autorytety przestępcze, krew i ofiary, zalały ekrany. Jeśli są odzwierciedleniem współczesnego świata północnego sąsiada, to rozsądny widz ulękłby się tego świata i nie chciałby stać się jego częścią. Ale skąd wziąć takiego widza, skoro on żyje w więzieniu narodów i ubóstwia paranów, i takich wybiera. Nieprzypadkowo nie jest narodem, lecz tylko elektoratem. Powinien wybierać ziemniaki na działkach, a nie los Ukrainy! Zatem, wychodząc z „teorii” o dominującej większości i jej przywódcach jako organicznym, harmonijnym zjawisku, zastanawiasz się: jaki typ naszego człowieka będzie wkrótce dominował? W trzewiach społeczeństwa dojrzewa jeszcze jeden przywódca. Czy będzie wykształcony, młody, praktyczny i w miarę patriotyczny? Poprzedni i obecny – przedstawiciele obwodów przygranicznych: Wołynia, Czernihowszczyzny, Sumszczyzny, Donbasu. Na kolejce Południe czy Zachód?

Traducción automática

Página · p. 14página original ↗

Wołodymyr SKIBIŃSKI: „BÓG NIKOGO NIE OPUŚCI”

Pojawił się na progu naszej redakcji akurat w święto Jordanu i po jego postawie, spojrzeniu oraz widocznej wewnętrznej uprzejmości wywnioskowałam: przyszedł ksiądz, zapewne, by poświęcić nas jordańską wodą. Był to Wołodymyr Skibiński — artysta. Przyniósł ze sobą duży album z ilustracjami stworzonych prac. Są to ścienne malowidła ikon, chorągwie, kioty, oprawy do książek, ołtarze ofiarne, pulpity, drzewka pogrzebowe, świeczniki, a nawet ikonostasy. Na Hlibocczyźnie prawie nie ma cerkwi, w których pan Wołodymyr nie przyłożyłby ręki do swojego kunsztu i talentu. — Ile ma Pan w sumie prac? — Bardzo wiele, przy czym różnych gatunków, różnych technik, od malarstwa i sztukaterii po rzeźbę w drewnie i obróbkę metalu. Właściwie mój pierwotny fach, który zdobyłem w Wyżnickiej szkole artystycznej, to artystyczna obróbka metalu. — Jak Pan doszedł do ikonopisarstwa? — Pewnie Bóg każdemu daje jego drogę. W wieku 14 lat wstąpiłem do Buczackiej międzyobwodowej szkoły artystycznej. Zacząłem pracować w wieku 17 lat jako pomocnik garncarza i gdybym został, byłbym wprawnym garncarzem. Ale na pewnym etapie zrozumiałem: to nie moje. Zatem później było Charkowskie wyższe szkoła teatralno-artystyczna, Wyżnica, zaocznie Moskiewski Uniwersytet imienia N. Krupskiej. Pracowałem w Czerniowieckim kombinacie artystycznym. Lecz po rozpadzie Związku zostałem bez pracy. A trzeba było żyć. I z kolegą zorganizowaliśmy mały biznes spółdzielczy, zaczęliśmy nawet zarabiać niezłe pieniądze. Lecz jakoś poczułem, że geszefty to nie moje, i wróciłem do swojej twórczości, jako tako urządzając pracownię w garażu. Długo ta praca nie przynosiła zysku. Nawet dorabiałem jako taksówkarz, ponieważ trzeba było utrzymywać rodzinę. Ale z czasem wszystko się zmieniło. Budowano nowe, odnawiano stare świątynie, wznoszono kaplice. A ja się na tym całkiem dobrze znam: od mieszania cementu po malowanie kopuł. — Jakie są Pana korzenie rodzinne? — Moja mama Maria była bardzo bogobojna. I nas, dzieci, przyuczała do Bożej moralności. Ojciec Jakow był kowalem-wirtuozem, wiejskim inżynierem: co komu trzeba było wykuć, zmajstrować czy naprawić — szli do niego. A urodziłem się we wsi Mykołajiwka w rejonie buczackim na Tarnopolszczyźnie. Jako mały chłopiec, pasąc krowy na cudownych dolinach Naddniestrza, przyglądałem się i przysłuchiwałem wszystkiemu, co rośnie, świergocze… I świat wtedy był tak zadziwiający i miły, jak i teraz, kiedy już przekroczyłem szóstą dekadę. Ludzie dzisiaj szukają czegoś dobrego, miłego sercu, przyjemnego dla duszy, przyjętego dla rozumu i nie wiedzą, gdzie to znaleźć. A trzeba tylko rano spojrzeć w okno na ten cudowny świat, stworzony dla ciebie: on jest najdoskonalszy. Stwórca przemyślał wszystko do najdrobniejszego szczegółu. Lecz ludzie, oszołomieni bezprawiem i nieprawością w poszukiwaniu pieniędzy i pracy, nie zauważają Bożej naturalnej piękności. Ja, obserwując ptaki, zwierzęta, ludzi, doszedłem do smutnego wniosku: nasi młodsi bracia są znacznie bardziej staranni i humanitarni w relacjach, w wychowaniu dzieci, w opiece nad nimi, a ludzie, szukając dóbr materialnych, zostawiają rodziny i latami, dziesięcioleciami nie widzą ani żon, ani dzieci, ani rodziców, wykupując się za to pieniędzmi. I to prowadzi do absolutnej utraty więzi rodzinnych, do zniszczenia tradycji rodu. Każdy żyje i działa sam dla siebie. Stąd — niepewność, bezbożność, przestępczość. — I wszystko to jeszcze zewnętrznie kultywuje nasz rynek medialny. — Ludziom narzuca się myśl o całej czerni oraz bezperspektywiczności ich istnienia, bo jutro — armagedon, przybysze, powódź, osuwiska, napad potworów i „obcych”. Wszystko to ma wpływ na dzieci, staje się zwykłym prawem istnienia. — Czyli górę bierze ten, co w skale siedzi, a teraz, okazuje się, nie tylko w skale. — Niestety, on teraz jest wszędzie. Jego obecności staje się coraz więcej, a sumienia, odpowiedzialności, miłości — mniej. Jak zachowuje się każdy z nas, jak postępuje ludzkość w ogóle, taka u nas i perspektywa. Ale dzisiaj w naszych szkołach piją, palą, przeklinają, strzelają do siebie, nie słuchają nauczycieli, nie reagują na uwagi starszych. Oto gdzie należy dokładać wysiłków i Ministerstwu Oświaty, i społeczeństwu, i rodzicom. — W świecie zniekształcono prawdę i wartości, a reakcja nie kazała na siebie czekać. — Sztuka jest tak poniżona, tak zminimalizowano uwagę do niej, że ktokolwiek może wyrzucić twórcę na śmietnik. Zamiast tego wywyższono głupotę i niemoralność. Narzucają nam modę na eksponowanie w centrach sztuki zdechłej krowy czy martwych much, korków od butelek czy bohomazów kurzymi łapami na piórach i mówią, że to arcydzieła światowej sztuki. To afiszują, sponsorują, naświetlają, tworzą aureolę imienia, które w ten sposób zakłada się w system show-biznesu. A prawdziwy artysta może gnić w swojej bramie i nikt tego nie zauważy. Podkreślam: nieczystość włazi we wszystkie rodzaje sztuki, nieczystość bierze górę nad rozumem, beztalencie nad talentem, bezbożność nad wiarą. Najbardziej mnie poraża, gdy widzę chińskie zegarki z wbitymi wskazówkami przez ikony Jezusa Chrystusa, Matki Bożej czy ewangelistów. Dla nich to biznes z wyraźnym celownikiem: wszystko można podporządkować pieniądzom. — A rozłam w cerkwiach? — Często słyszę: nie idź do tej czy innej cerkwi, bo ona jest obca. Jak obca? Bóg jest jeden, a ludzie przecież wszyscy nasi, taraszanscy, opriszeńscy czy dubrawscy. Trzeba dbać nie o to, czyja wiara jest prawdziwa, a wierzyć naprawdę, mieć Boga w duszy i głowie, rozmawiać z Nim, radzić się, a nie wystawiać jako argument własne ambicje. — Skąd Pan bierze tematy do swoich ikon? — Ze starodawnych książek, katalogów, cerkwi. I bardzo przykro, gdy widzę „odrestaurowane” farbą do podłóg starodawne ikony. Uważam, że pozwolenie na renowację rzeczy religijnych powinna dawać odpowiednia komisja, w skład której wchodziliby historycy sztuki, krajoznawcy, specjaliści odpowiedniej dziedziny. A tak u nas zniszczono wiele rarytasów, cennych, historycznych. — Żeby malować ikony, trzeba długo oczyszczać się duchowo i fizycznie. Jak to odbywało się u Pana? — Nie wszystko od razu się udawało. Przez długi czas wykręcało mi ręce, palce, aż nadszedł czas mojego „dopuszczenia” do takiej pracy. — Czy przygotowywał się Pan na to? — Dość gruntownie studiowałem różne epoki rozwoju społeczeństwa, w szczególności kulturę trypolską, czasy kozackie. Były to bez wątpienia czasy bardzo harmonijne i duchowe. Stopniowo je traciliśmy i nadal tracimy. Bo kiedy nasze kobiety stają się dobrowolnym towarem, a faryzeizm ogarnia nie tylko instytucje świeckie, ale i religijne, ziemska egzystencja chyli się ku upadkowi. Często z żoną spacerujemy ulicami Hlibokej, aby po pracy pooddychać świeżym powietrzem. Wokół centra handlowo-rozrywkowe, kluby nocne... Jakie środki inwestuje się w to obżarstwo i bluźnierstwo! Ile człowiekowi potrzeba tych rozrywek! Jednak na rozrywkę dają tysiące, a na jałmużnę dla bliźniego, na książkę czy gazetę żałują groszy. A potem dziwią się, jakimi okrutnymi, obojętnymi, grubiańskimi, niewychowanymi rosną młodzi ludzie, nie szanują rodziców, porzucają dzieci. Kiedyś z wielkim zachwytem oglądałem film o niedźwiedzicy, która rok nosiła młode, a po urodzeniu jeszcze rok je karmiła, uczyła, ostrzegała, przygotowywała do życia, a potem przez długi czas śledziła, jak zachowuje się małe niedźwiadki, chodziła za nimi i w każdej chwili była gotowa przyjść z pomocą. Ścisłe więzi rodzinne istniały kiedyś także w ukraińskich rodzinach. Starsi przekazywali młodszym mądrość wieków, młodzi zapewniali ciepłą i łagodną starość rodzicom. Obecnie wyrzucenie urodzonego dziecka do śmietnika nie jest uważane za zbrodnię: tak, pogadają dzień czy dwa i zapomną. Pojęcie grzechu przed Bogiem i ludźmi stopniowo zaciera się w pamięci. — Czy istnieje jednak siła do zbawienia? — Szybkie odrodzenie moralności jest niemożliwe. Do cerkwi często idą, aby wykupić się od grzechów. Korupcja rozkłada społeczeństwo. Dyktuje ona prawa i zasady relacji. Stąd nastroje samobójcze, pragnienie ucieczki, abstrahowania się, odosobnienia i rozpuszczenia się. Duchowość jest pod presją władzy, moralność na wygnaniu, nastał czas feudalizmu, gdzie silny i bogaty uciska biednego i słabego. Do zbawienia konieczne jest oczyszczenie. O to przede wszystkim muszą dbać sprawujący władzę, aby nie przysporzyć sobie i potomnym nieodpokutowanych grzechów. I wszystkim chcę powiedzieć: „Bóg nikogo nie opuści”, trzymajcie się Go! Rozmawiała Wira KYTAJHORODSKA

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

zostało wykonane specjalnie dla tego pałacu, a także ceramicznymi wstawkami. Główną fasadę zwieńczono posągami bogini sprawiedliwości Temidy oraz bogini kary Nemezis. Główne wejście chronią przed kłamstwem i krzywdą dwa lwy. Budowa tego gmachu trwała od 1904 do 1906 roku. Jest to jedna z najlepszych budowli miasta. Dzisiaj znajduje się tutaj Czerniowiecka Obwodowa Administracja oraz rada obwodowa. Kościół ormiańskokatolicki Budowę kościoła rozpoczęto w 1869 r. w historycznej dzielnicy ormiańskiej. W architekturze kościoła ormiańskiego Josef Hlávka oryginalnie połączył elementy stylu romańskiego, bizantyjskiego i gotyckiego, które były charakterystyczne dla średniowiecznych klasztorów bukowińskich, z tradycjami ormiańskiego budownictwa sakralnego. Świątynia w planie to krzyż łaciński: nawa główna i dwie boczne. Dwie wysokie wieże to prawdziwa ozdoba budowli. Kiedyś przed świątynią stały posągi apostołów Piotra i Pawła, które już za czasów sowieckich gdzieś zniknęły: pozostały tylko postumenty. Bardzo ciekawe jest wykorzystanie kopuły w zewnętrznym wystroju. W otworach okiennych umieszczone były witraże o tematyce religijnej. Dzięki wspaniałej akustyce świątynię od samego początku wykorzystywano jako salę koncertową: urządzano tu wieczory śpiewu cerkiewnego i muzyki, brzmiały organy. 9 października 1875 r. kościół ormiański został uroczyście poświęcony pod wezwaniem św. Apostołów Piotra i Pawła. Społeczność ormiańska Czerniowiec, a wraz z nią świątynia, przetrwały do drugiego nadejścia władzy radzieckiej w 1944 roku. Wtedy aresztowano prawie wszystkich zamożnych lub po prostu wykształconych Ormian, którzy wcześniej nie zdążyli lub nie chcieli opuścić kraju. Po masowej emigracji i aresztowaniach kościół św. Piotra i Pawła stracił prawie wszystkich swoich parafian. Władza bolszewicka zamknęła świątynię i na długie dziesięciolecia unikalny zabytek architektury został zamieniony w magazyn. Dopiero w 1992 r. świątynia wreszcie odzyskała godny wygląd: w odrodzonej sali organowej znów rozbrzmiały dźwięki muzyki. Obok świątyni ustawiono rzeźbę Wołodymyra Hamala „Anioł miłosierdzia”. Dzisiaj w dawnym kościele mieści się sala organowa Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej. Przygotowała Maria WYSZNEWŚKA m. Czerniowce

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

CZŁOWIEK „SREBRNEGO WIEKU”

„BĄDŹCIE UCZCIWYMI I WIELKODUSZNYMI TWÓRCAMI, A NIE BURZYCIELAMI” Josef Hlávka urodził się 15 lutego 1831 roku w miasteczku Přeštice niedaleko miasta Pilzno, w Królestwie Czech, obecnie kraj pilzneński. Wykształcenie średnie zdobył w gimnazjum w Klatovach. A w 1848 roku rozpoczął naukę i ukończył kurs w szkole realnej w Pradze, następnie w 1851 roku wstąpił do Praskiego Instytutu Politechnicznego, gdzie ukończył kurs pod kierunkiem profesora Wiesenfelda i wstąpił do Wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych na katedrę profesorów Eduarda van der Nülla i Augusta Siccardsburga — znanych znawców i miłośników renesansu. Równolegle z nauką Hlávka pracował na budowie, opanowując zawód kamieniarza. Począwszy od 1854 roku, stale brał udział w opracowywaniu projektów konkursowych, wykorzystując to jako okazję, by dać się poznać. Pierwsza nagroda państwowa, którą otrzymał, otworzyła przed nim drzwi pracowni Franza (Jindřicha) Förstera, autora znanych projektów architektonicznych. Inna praca konkursowa — projekt Teatru Narodowego w Pradze nad brzegiem Wełtawy — przyniosła Hlávce nagrodę w wysokości 100 złotych oraz stypendium, dzięki któremu miał możliwość przez trzy lata podróżować po Europie. Po tym, jak Hlávka ukończył swoje studia, czeski architekt František Šebek przeszedł na emeryturę i pozostawił mu swoją nowo założoną firmę architektoniczną (biuro) w Wiedniu. Hlávka i jego biuro zrealizowali budowę znaczących projektów architektonicznych, w szczególności budynku Opery Wiedeńskiej, regionalnego szpitala położniczego w Pradze. W przededniu powrotu do Wiednia Josef Hlávka opracował konkursowy projekt rekonstrukcji katedry Santa Maria del Fiore we Florencji. Mimo że praca nie otrzymała pierwszej nagrody, zwróciła uwagę austriackiego Ministerstwa Wyznań, które właśnie zajmowało się poszukiwaniem architekta do wykonania projektu Rezydencji Metropolitów Bukowińskich i Dalmacji. Po zapoznaniu się i negocjacjach z metropolitą bukowińskim Haxmanem, wybór ostatecznie padł na kandydaturę Hlávki. I już w 1864 roku nie tylko stanął na czele budowy kompleksu Rezydencji w Czerniowcach, Wiedniu, Pradze, ale równolegle projektował kościół ormiańskokatolicki w Czerniowcach. W 1869 roku Josef Hlávka ciężko zachorował: został sparaliżowany i zmuszony był opuścić Bukowinę i powrócić do ojcowskiego zamku, gdzie spędził kilka lat na wózku inwalidzkim. Do aktywnego życia Hlávka powrócił dopiero w 1880 roku. Ale nawet po wyzdrowieniu mistrzowi nie było już dane pojechać do Czerniowiec. W domu Josef Hlávka założył fundację charytatywną, został mecenasem i pierwszym prezesem Czeskiej Akademii Nauk i Sztuk. Kiedy w 1890 roku w wyniku powodzi został znacznie uszkodzony praski Most Karola, Hlávka zarówno własnym kosztem, jak i poprzez utworzenie specjalnego funduszu, pomógł w odnowieniu zabytku w jego historycznym wyglądzie. Na wszelkie sposoby pomagał utalentowanej młodzieży. Troszcząc się o niezamożnych studentów, przekazał własne środki na budowę akademika przy ulicy Jenštejnskiej. Z okazji jego otwarcia powiedział: „Bądźcie uczciwymi i wielkodusznymi twórcami, a nie burzycielami”. W 1904 roku Hlávka zapisał swój zamek Lužany, a także cały majątek „Fundacji Josefa, Marii i Zdenki Hlávków” Praskiej Akademii. Artysta zmarł w miejscowości Lužany pod Pragą 11 marca 1908 roku w rodowej posiadłości. W Czerniowcach Hlávce postawiono pomnik — w parku za Rezydencją Metropolitów Bukowińskich. NAJLEPSZE DZIEŁA HLÁVKI W CZERNIOWCACH Architektoniczna perła regionu — Rezydencja Metropolitów Bukowińskich. W wieku 29 lat Josef Hlávka stworzył projekt przyszłej rezydencji, za który wielokrotnie otrzymywał nagrody na znanych konkursach. W 1864 roku Hlávka rozpoczął jej budowę. Skala prac była monumentalna! Sama budowla rezydencji posiada trzy korpusy: po lewej stronie znajdowały się audytoria, biblioteka i sypialnie wydziału teologicznego oraz kościoła seminaryjnego, pośrodku — pałac metropolitalny, po prawej — szkoła diaków, klasztor, muzeum i fabryka wyrobu świec. Ideologicznym kluczem kompozycji architektoniczno-przestrzennej kompleksu jest dogmat Świętej Trójcy: trójosobowa jedność — Ojciec, Syn i Duch Święty. Motyw Trójcy obecny jest w różnych elementach architektury. Ogólna kompozycja zespołu składa się z trzech korpusów, fasada każdego z nich oddzielona jest trzema pionowymi ryzalitami. W kompozycji przestrzennej znajdują się trzy dominanty: wieże cerkwi domowej, cerkwi Trzech Świętych Hierarchów oraz wieża zegarowa. Także w detalach zdobienia: podział płaszczyzn ścian, liczba i kształt otworów okiennych, dekoracja ornamentalna. Wiodącymi elementami kompozycyjnymi są tektoniczne bryły korpusów i przestrzeń, a także dynamiczne kompozycje dachów i gzymsów budynków. Warto zaznaczyć, że Hlávka zbudował nie tylko zdumiewająco piękną budowlę, którą nawet Czesi uznają za perłę sztuki architektonicznej, ale także przemyślał plan jej budowy tak dokładnie, że nawet współcześni specjaliści chylą czoła przed jego kunsztem. Co więcej, przyszła perła została oddana w ręce najlepszych światowych specjalistów, gdzie mogli oni wcielać w życie swoje najlepsze projekty. Prace wykończeniowe z użyciem miejscowego kamienia i ceramiki w rezydencji wykonywali wiedeńscy artyści Karl Jobst i Iwan Klein, czeski — Karl Svoboda, bukowińscy — Epaminondas Buczewski i Jewhen Maksymowycz. Artystyczne rzeźbienie w kamieniu i sztukaterie realizowano pod kierunkiem wiedeńskiego rzeźbiarza Hoffmanna. Dlatego pokrewieństwo Czerniowiec z Wiedniem nie budzi wątpliwości. Rezydencja Metropolitów Bukowińskich to najbardziej imponująca budowla Czerniowiec. Austro-Węgry nie widziały jeszcze niczego podobnego! Zespół architektoniczny Rezydencji Metropolitów Bukowińskich i Dalmacji w Czerniowcach jest unikalnym dziełem zbiorowej sztuki ludzkiej, syntetyzującym w sobie osiągnięcia cywilizacji Zachodu i Wschodu oraz dziedzictwo kulturowe narodów basenu Morza Śródziemnego epoki chrześcijańskiej. Obecnie w korpusach dawnej Rezydencji mieszczą się wydziały: geograficzny, filologiczny, filozoficzno-teologiczny oraz wydział języków obcych Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza. Cerkiew seminaryjna Trzech Świętych Hierarchów. Do zespołu Rezydencji należy wspaniała cerkiew seminaryjna Trzech Świętych Hierarchów — Grzegorza Teologa, Jana Chryzostoma i Bazylego Wielkiego z oryginalnym drewnianym ikonostasem, który zachował się z nienaruszonymi freskami. Budowę świątyni rozpoczął władyka Jewhen Haxman w kwietniu 1867 r. Dzięki przemyślanej konstrukcji architektonicznej w cerkwi panuje wspaniała akustyka, dlatego chętnie przychodzili tu posłuchać nabożeństwa czerniowieccy miłośnicy śpiewu cerkiewnego, którzy obecnie znów otrzymali taką okazję. Nad wystrojem tej świątyni pracowali specjaliści wysokiej klasy. Cerkiew malował malarz-profesor z Wiednia Karl Jobst. Jego pędzla są temperowe malowidła z biblijnymi scenami. W 1940 roku została zamknięta. Prawdziwe życie cerkiewne odrodziło się w niej dopiero w 1991 roku. W 1993 roku otwarto oddział teologiczny w ramach wydziału filozoficzno-teologicznego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza, a w cerkwi seminaryjnej studenci teologii oraz ich duchowi mentorzy-wykładowcy zaczęli odprawiać nabożeństwa. Dziś cerkiew Trzech Świętych jest otwarta dla turystów, odprawia się tu nabożeństwa w dni najbardziej uroczystych świąt prawosławnych, przeprowadza się obrzęd ślubu. Bukowiński Landtag Błękitna czteropiętrowa budowla na placu Sobornym, znajdująca się obok obelisku — to gmach dawnego bukowińskiego Landtagu (organu samorządu prowincjonalnego). Ormiańsko-katolicka cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła Projekt budynku został przygotowany przez Josefa Hlavkę wraz z Haubitzem. Sama budowla wykonana jest w surowych klasycznych formach. Kolumny ryzalitu centralnego, tympanony i nadokienniki nad oknami drugiego piętra — wszystko to nadaje budowli uroczystości i majestatu. Obecnie znajduje się tu również budynek nr 14 Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza. “Dom z lwami” Ta budowla — to dawny Pałac Sprawiedliwości. Jej autorem jest Josef Hlavka. Fasada domu ozdobiona jest kolorową cegłą ceramiczną, którą bu- 15 lutego mija 180 lat od dnia urodzin wybitnego czeskiego naukowca, architekta, jednego z założycieli Praskiej Akademii Sztuk Pięknych — Josefa HLAVKI. Opracował on projekty ponad 150 budynków w Wiedniu, Pradze i innych miastach. Ale za jego najlepsze dzieło uważa się zespół Rezydencji Metropolitów Bukowińskich w Czerniowcach.

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

OGŁOSZONO ZWYCIĘZCÓW KONKURSU SŁUCHOWISK RADIOWYCH

15 lutego w sali konferencyjnej Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy wyłoniono laureatów Czwartego ogólnoukraińskiego konkursu współczesnego słuchowiska radiowego „Odrodźmy zapomniany gatunek!”. Spośród prawie 400 utworów jury wybrało 25 najlepszych. Pierwsze miejsce zajął utwór „Posłaniec” Lubow Hołoty, drugie — „Opiekun dla anioła” Nadiji Humeniuk, trzecie — „Sołomija z Bilawynciw” Nataliji Kołtun. Dyplomantami konkursu zostali Wołodymyr Łys za „Korowajnicę”, Łeonid i Łesia Biłykowie za „Dziewiąty dzień” oraz Natalija Osypczuk za „Szybki jak wiatr”. Ludowa artystka Ukrainy Łarysa Choroleć była zachwycona utworem „Korowajnica” Wołodymyra Łysa. „Jest w nim ostra intryga, łączy się wieczne i przemijające, niskie i wysokie, w procesie dialogu rodzi się moralność” — powiedziała Ł. Choroleć. Dodała również łyżkę dziegciu do beczki miodu: zauważyła, że w utworach jest wiele banałów. A zastępca dyrektora TO „Kultura” Mykoła Ammosow podkreślił, że słuchowisko radiowe to połączenie trzech żywiołów: słowa, intonacji i muzyki. Według niego uczestnicy konkursu niewystarczająco wykorzystali oprawę dźwiękową w swoich utworach. Redaktor naczelna Głównej Redakcji Programów Edukacyjno-Artystycznych Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Łarysa Tarasowa opowiedziała, że w obecnym konkursie było mało wysoce profesjonalnych utworów dla dzieci. „Ukraińscy dramaturdzy chyba naoglądali się filmów akcji i strzelanek, dlatego w ich utworach błyszczy nóż, a dzieci chcą wysadzić nauczycielkę na minie. Słuchowiska radiowe uczą dzieci okrucieństwa, a potem chcemy, żeby mali Ukraińcy wyrastali na dobrych i wrażliwych”. Według niej słuchowisko radiowe dla dzieci to trudny gatunek, który w żadnym wypadku nie powinien popychać do złych czynów, powinny w nim istnieć moralne bastiony. Łarysę Tarasową poparła pisarka Łesia Woronina, której również nie podobają się słuchowiska radiowe dla dzieci, w których jest zbyt wiele okrucieństwa. Ponadto nie spodobał jej się język ukraiński w utworach, gdyż zdarzają się w nich rusycyzmy. Zastępca kierownika redakcji teatru radiowego (TO

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

BŁOGOSŁAWIONY LUBOMIR (HUZAR) OPUSZCZA URZĄD ZWIERZCHNIKA UKGK

10 lutego na konferencji prasowej w Kijowie Błogosławiony Lubomir (Huzar) poinformował o tym, że tego dnia papież Benedykt XVI przyjął jego rezygnację z urzędu Wielkiego Arcybiskupa Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej. Stosowną prośbę do Ojca Świętego Zwierzchnik UKGK złożył, gdy ukończył 75 lat. „Dzisiaj, kiedy nie mam już wystarczająco sił, chcę przekazać urząd mojemu następcy, który będzie efektywnie kontynuował tę pracę. Bo to nie jest moja praca i ja nie jestem kluczem. Kluczem jest Cerkiew, a celem naszej pracy — służenie Cerkwi, i staramy się to wykonywać tak długo, jak możemy robić to efektywnie” — wyjaśnia swoją decyzję Błogosławiony Lubomir. Błogosławiony Lubomir stanął na czele UKGK dziesięć lat temu, po śmierci swojego poprzednika na tronie Mirosława Iwana (Lubacziwskiego). Stał się pierwszym Zwierzchnikiem Cerkwi, wybranym przez specjalny Synod Biskupów po wyjściu Cerkwi z podziemia i uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości. W czasie kierowania Cerkwią przez Błogosławionego Lubomira tron Zwierzchnika UKGK został przeniesiony ze Świętojurskiej Góry we Lwowie do stolicy Ukrainy. W Kijowie kończy się budowa Soboru Patriarchalnego Zmartwychwstania Chrystusowego oraz Centrum Patriarchalnego UKGK. Po odejściu z kierownictwa UKGK Błogosławiony Lubomir nie ma zamiaru całkowicie porzucać życia Cerkwi i społeczeństwa. „Będę robił to, co jeszcze można robić. Będę modlił się za Cerkiew, przewartościowywał przeszłość, śledził, aby nic z przeszłości naszej Cerkwi nie zaginęło. Chciałbym prowadzić spotkania z młodzieżą, a także z różnymi grupami zawodowymi” — opowiada Błogosławiony Lubomir. Już w tym miesiącu Jego Błogosławieństwo będzie spotykał się ze studentami Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a także rozpoczyna pracę nad drugą audytrylogią pod tytułem „Społeczeństwo”, do której wejdą audiobooki „Społeczeństwo i władza”, „Społeczeństwo i biznes” oraz „Społeczeństwo i prawo”. „Zgodnie z prawem kanonicznym, do wyboru nowego Zwierzchnika UKGK Administratorem Cerkwi będzie Arcybiskup Lwowski Władyka Ihor (Woźniak). W ciągu dwóch miesięcy odbędzie się Synod wyborczy, który wybierze nowego Zwierzchnika Cerkwi. Przy Błogosławionym Lubomirze zachowane zostaną wszystkie tytuły i zaszczyty należne jego godności” — poinformował Sekretarz Synodu Biskupów, biskup kurialny UKGK Bohdan (Dziurach). Departament Informacji UKGK Natalia ANTONIUK Szanowne jury, wśród którego byli znani pisarze, artyści ludowi Ukrainy i radiodramaturdzy, omówiło problemy tego gatunku oraz podzieliło się wrażeniami z wysłuchania utworów. Przewodniczył dyrektor generalny NRTU Taras Awrachow. Laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Mychajło Słaboszpycki zaznaczył, że słuchowisko radiowe dzięki konkursowi staje się coraz popularniejszym gatunkiem. „Niech wali się świat, ale niech stoi prawo” — powiedział M. Słaboszpycki, dowiedziawszy się, że jeden z utworów („Punkt wrzenia” Ołeha Honczarowa) wcześniej został opublikowany na jednej ze stron internetowych. M. Słaboszpyckiemu najbardziej spodobał się utwór „Wiestnik”: „Słuchowisko radiowe zbudowane jest według wszystkich kanonów gatunku. To w ogóle może być klasyką. „Wiestnik” — to połączenie intonacji i pauz, egzystencjalnego odczuwania świata oraz asceza środków wyrazu”. Artystka ludowa Ukrainy Natalia Sumska zaznaczyła, że w słuchowiskach radiowych szukała czegoś optymistycznego, krzepiącego. „Znudziły się utwory, w których jest dużo dramatu” — powiedziała artystka. Jej szczególnie spodobał się utwór „Opiekun dla anioła” Nadiji Humeniuk. Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Maria KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalia ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Natalia ANTONIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10F, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301207 Nakład w lutym — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. „Kultura”) Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Natalia Kołomijec polubiła utwór Natalii Osypczuk „Szybki jak wiatr”: „Jest ciekawy swoim wypełnieniem dźwiękowym. A dobre słuchowisko radiowe — to dobra muzyka i podstawa dla wyobraźni słuchacza. Ten utwór można dobrze wystawić”. Redaktor naczelna czasopisma „Ukraiński teatr” Ałła Pidłużna zaznaczyła, że w obecnych słuchowiskach radiowych radykalnie zmieniła się tematyka, zniknęło upolitycznienie, autorzy zaczęli zwracać się do czysto ludzkich, codziennych tematów, które niepokoją każdego. Aktorka Hałyna Stefanowa zaznaczyła, że było mało utworów egzystencjalnych, a także odkryć językowych. „Kiedy szuka się świata wewnętrznego, wtedy szuka się języka” — zaznaczyła. Jej szczególnie spodobał się utwór „Korowajnycia” Wołodymyra Łysa. Słuchowiska radiowe zwycięzców otrzymują prawo wystawienia i będą brzmiały na antenie Pierwszego i Trzeciego programu Radia Ukraińskiego. Słuchowiska radiowe laureatów i posiadaczy specjalnych wyróżnień mogą być wystawione w ciągu roku i opublikowane na antenie Pierwszego i Trzeciego programu Radia Ukraińskiego. Redakcja tygodnika „Słowo Proświty” szczerze wita redaktor naczelną, pisarkę, laureatkę Nagrody Szewczenkowskiej Lubow Wasyliwnę Hołotę z pierwszą nagrodą Czwartego ogólnoukraińskiego konkursu współczesnego słuchowiska radiowego „Odrodźmy zapomniany gatunek!”. Życzymy Lubow Wasyliwnie dalszych poszukiwań twórczych, słonecznych sukcesów i dobrego nastroju! Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 0 7 powieści „Zaczarowani muzycy” („Jarosławiw Wał”, 2010) oraz część artystyczna. Do udziału w programie zaproszeni są Iwan Dziuba, Mykoła Żułynskyj, Wasyl Szklar, Mykoła Sułyma. Wieczór poprowadzi Mychajło Słaboszpycki. Zaproszenia można otrzymać w holu Domu Nagrań przed rozpoczęciem wieczoru. Tel. do informacji: 044-279-37-83 (Switłana Koronenko), 239-94-69 (Ołeksandr Szamonin). 1 marca 2011 roku, we wtorek, o godzinie 17 w wielkim studiu koncertowym Domu Nagrań Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (ul. Perwomajśkoho, 5-a, 3-piętrowy budynek na podwórzu, metro „Kłowśka”) w cyklu audycji na żywo „Radiokanał „Kultura” przedstawia” odbędzie się wieczór autorski znanej pisarki, laureatki Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki oraz szeregu prestiżowych nagród literackich Hałyny Pahuciak. W programie — prezentacja jej nowej Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279'49'47, Jewhen BUKET 279'39'55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278'01'30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Traducción automática

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn