Wiktor Janukowycz w przededniu wizyty w Moskwie obiecał Rosji, że Ukraina uchwali ustawę o dwóch językach państwowych. W ekskluzywnym wywiadzie dla ITAR-TASS obecny gwarant Ustawy Zasadniczej powołał się na praktykę światową: „Wiele krajów europejskich ma dwujęzyczność, trzy języki są państwowe i żyją normalnie, spokojnie. Dlatego my poszliśmy tą drogą. Czyli wykorzystując praktykę, która istnieje w Europie, gdzie przyjęto Kartę o językach”. Te rozważania dosłownie wstrząsnęły społeczeństwem: komentują je organizacje społeczne i twórcze, politycy, obywatele Ukrainy.
OŚWIADCZENIE Centralnej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Język jest fundamentalnym aspektem bytu każdego narodu. Właśnie dlatego jest on podstawą każdego państwa, duchem i literą absolutnej większości konstytucji państw europejskich (we Francji – francuski, we Włoszech – włoski, w Niemczech – niemiecki). Konstytucja Ukrainy zupełnie logicznie i uzasadnienie zaliczyła język do zasadniczych artykułów Ustawy Zasadniczej nowożytnego Państwa Ukraińskiego. Dlaczego zatem właśnie gwarant Konstytucji podburza w Ukrainie nastroje społeczne, próbując rozstrzygnąć kwestię językową w sposób antykonstytucyjny? Dlaczego po raz kolejny, wbrew zdrowemu rozsądkowi, wbrew rozwojowi historii w naszym państwie, ma nadal utrzymywać się stan kolonialny w sferze języka i kultury, a do tego jeszcze być prawnie „uregulowany”: „Закон зарегистрирован (Закон Симоненка, Гриневецького, Єфремова?), он будет рассмотрен и принят”? W. F. Janukowycz w imieniu narodu ukraińskiego uzasadnia, dlaczego ma on zostać „принят”: „В этом заинтересована Украина, ее население, говорящее в основном на двух языках: на украинском и русском”. Nadanie statusu państwowego innemu językowi faktycznie zaprzecza prawu Ukraińców do własnego Państwa. W preambule do Konstytucji zapisano, że Ukraina jest państwem narodu ukraińskiego, a w artykule 10 zaznaczono, że językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński.
Zdjęcie Ołesia Dmytrenki
Nie będziemy poruszać problemu dwujęzyczności ani jej skutków, lecz odsyłamy autora tych wypowiedzi, jego zwolenników i doradców do uczonych Humboldta i Potebni. Zauważmy, że ta Ukraina, którą obecnie rządzi W. F. Janukowycz, powstała jako niezależne państwo dzięki dążeniu jej narodu, by ochronić się przed totalną denacjonalizacją, fizycznym unicestwieniem, imperialną niwelacją, jakiej Ukraińcy doświadczali przez stulecia. Język ukraiński to nie tylko konstytucyjny atrybut państwa, lecz także czynnik konsolidujący jego społeczeństwo. Wypaczone wyobrażenie o praktyce dwujęzyczności czy trójjęzyczności świadczy o absolutnej nieinformowanosci Prezydenta, któremu doświadczenie szwajcarskie podsunięto jako „wzorcowe dla Europy”, zapominając przypomnieć, że Szwajcaria to połączenie różnoetnicznych ziem historycznych, dlatego szwajcarskie kantony są różnojęzyczne. Zwracamy się do grupy doradców Prezydenta, niech wyjaśnią konstytucyjny termin „unitarność”, który nie znalazł się w Konstytucji Ukrainy przypadkowo. Nasz naród przez wieki kształtował się jako monoetniczny, do którego z upływem czasu wtapiały się inne etnosy. Dlatego zgodnie ze spisem powszechnym absolutną większość ludności Ukrainy stanowią Ukraińcy. Obywatele naszego państwa mówiący po rosyjsku uznają się za Ukraińców i pragną, by ich dzieci i wnuki uczyły się języka ukraińskiego, o czym przekonująco świadczą protesty rodziców przeciwko zamykaniu ukraińskich szkół w obwodach donieckim i ługańskim. Europejska karta języków regionalnych i mniejszościowych ma chronić zagrożone języki mniejszości narodowych, nie kosztem wypierania języka państwowego. Zatem wypowiedzi Prezydenta Ukrainy w wywiadzie, których udzielił zastępcy Dyrektora Generalnego ITAR-TASS Michaiłowi Gusmanowi, są, naszym zdaniem, nieodpowiedzialne. Przez 20 lat niepodległości Ukraina nie miała konfliktów międzynarodowych, a podobne wypowiedzi prowokują taki konflikt. Prawa Ukraińców są bowiem istotnie ograniczane, a podstawy ukraińskiego państwa znajdują się pod groźbą demontażu, co można traktować jako zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Bo dwa języki państwowe to dwa państwa.
19 marca 2012 roku, m. Kijów
Poznajcie: Maksym Maurittsson
O książkach nadesłanych do „SP”
Mykoła Łysenko w Kaniowie
Znaczki i duchowość
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Wezwała ona członków partii do wyjaśnienia wyborcom, że jest to tylko chwyt PR-owy. „Nie możemy dopuścić, aby Janukowycz wraz ze swoim gangiem ponownie wszedł do parlamentu, cynicznie wykorzystując technologie w delikatnej, wrażliwej, a dla wielu z nas świętej kwestii języka – zwróciła się Tymoszenko do współpracowników. – A pocieszeniem w tej sytuacji dla nas może być tylko to, że chroniczne niewypełnianie obietnic to jedyny punkt programu, który prezydent i partia władzy realizują bezbłędnie”. Tymoszenko poradziła również rządzącym, których tak martwi kwestia dwujęzyczności na Ukrainie, aby najpierw nauczyli się ukraińskiego. Anatolij HRYCENKO, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. bezpieczeństwa narodowego i obrony, lider partii „Pozycja Obywatelska”: – Janukowycz wystrzelił swój ostatni nabój: rosyjski język będzie państwowym! Rosja nie ma tu nic do rzeczy, relacji z Putinem Janukowycz w zasadzie nie może poprawić: wychowywali się po różnych stronach drutu kolczastego. To oświadczenie jest na użytek wewnętrzny. Bardzo źle dzieje się na zjednoczonym regionalnym „Titanicu”, skoro Janukowycz dotarł już do języka-jazyka – na kampanię 2015 roku nie zostało już żadnego kreatywności. Najwyraźniej Prezydent już się zdecydował: na drugą kadencję nie pójdzie. I dobrze, jednej pięciolatki poprawy Ukraińcom wystarczy. Po oświadczeniu gwaranta naród się wzburzył, Internet wrze – a na próżno! Może zapomnieli, że przez siedem lat Janukowycz siedem razy zmieniał swoje stanowisko w sprawie języka-jazyka o 180 stopni?! Naród już się dowiedział, także na południowym wschodzie, kim jest Janukowycz, zarówno z językiem, jak i z jazykiem… Więc jego ostatni nabój jest ślepy. „Ukraińska Prawda” www.pravda.com.ua Ukraińska Partia Ludowa O. FOMUSZKIN: „Za pomocą „karty językowej” Janukowycz próbuje wpłynąć na elektorat” „Wyciągając „kartę językową” w przededniu wyborów, Wiktor Janukowycz ma nadzieję wpłynąć na prorosyjski elektorat, aby podnieść dość niski ranking Partii Regionów” – tak przewodniczący Krymskiej Organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej Ołeh Fomuszkin skomentował oświadczenie Prezydenta, że Ukraina w najbliższym czasie przyjmie ustawę o dwóch językach państwowych. Fomuszkin zaznaczył również, że „dziwią nie gołosłowne oświadczenia gwaranta, a nagłówki niektórych krymskich mediów, które podchwyciły inicjatywę, zapewniając, że język rosyjski w najbliższym czasie otrzyma status państwowego, a krymczanie się na to nabierają”. „To oświadczenie Prezydenta wzbudziło wątpliwości nie tylko u myślących obywateli, ale nawet u szefa frakcji parlamentarnej Partii Regionów Ołeksandra Jefremowa, a także u Przewodniczącego Rady Najwyższej Wołodymyra Łytwyna, którzy nie widzą możliwości przyjęcia przez parlament decyzji o państwowym statusie języka rosyjskiego. Mam nadzieję, że także krymczanie będą bardziej sceptycznie odnosić się do podobnych wypowiedzi” – podsumował lider krymskiej UPL. Krym A. SOKORYNSKIJ: „Janukowycz w Moskwie jednak obiecywał dwujęzyczność, a potem przestraszył się protestów” „Wyjaśnienie Prezydenta, że mówił nie o państwowym, a o regionalnym statusie języka rosyjskiego, to słaba wymówka” – uważa przewodniczący Dniepropetrowskiej Organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej Anatolij Sokorynskij. Polityk podkreślił: „ITAR-TASS na cały świat rozpowszechnił tekst, w którym mowa była właśnie o przyjęciu ustawy przewidującej dwujęzyczność. A takie teksty zawsze są uzgadniane z biurem prasowym” – podkreślił Sokorynskij. „Jeśli ITAR-TASS przekręcił słowa Prezydenta Ukrainy, odpowiedzią na taką prowokację powinno być zdecydowane oficjalne sprostowanie, jednak go nie ma” – podsumował przewodniczący obwodowej UPL. Czyli, jego zdaniem, „najbardziej prawdopodobne jest to, że Janukowycz w Moskwie jednak obiecywał dwujęzyczność, a potem przestraszył się protestów”. Dniepr
Traducción automática
Partia polityczna „Nasza Ukraina” kategorycznie potępia zamiary ogłoszone przez Wiktora Janukowycza w przeddzień wizyty w Rosji dotyczące nadania językowi rosyjskiemu statusu urzędowego na Ukrainie. Nie ma tu mowy o żadnych realnych potrzebach językowych, kulturowych czy jednoczących naszego narodu. Przez dwa lata władza nie zrobiła nic dla poprawy życia ludzi: ceny szaleńczo rosną, a ludność biednieje. Dlatego, mając nadzieję na utrzymanie się przy władzy w przeddzień wyborów parlamentarnych, Partia Regionów postanowiła zagrać z własnymi wyborcami w trzy kubki: zamiast efektywnej polityki społecznej i gospodarczej obywatelom świadomie podrzuca się temat językowy, który dzieli kraj. Oświadczenie o dwujęzyczności to bezpośrednia kontynuacja „charkowskiej kapitulacji”, mająca na celu uzyskanie przychylności Kremla w zamian za sprzedaż własnego państwa. Celem wprowadzenia dwujęzyczności nie jest ochrona praw rosyjskojęzycznych obywateli, którzy mają wszelkie możliwości korzystania z języka rosyjskiego, lecz powrót Ukrainy do statusu rosyjskiej kolonii, w której język ukraiński zostanie wyparty z oficjalnego użycia. Takie działania mają tylko jedno określenie: antypaństwowe i antyukraińskie. Opór wobec takiej polityki to sprawa ogólnonarodowa, która nie zna podziałów na partie polityczne czy przekonania. Aktywna postawa wszystkich obywateli Ukrainy, którzy wspólnie są w stanie obronić konstytucyjny status języka ukraińskiego, to czerwona linia dla władzy. Wspólnie ze wszystkimi partnerami politycznymi i społecznymi inicjujemy ogólnoukraińskie akcje w obronie języka ukraińskiego i jedności naszego państwa. Wzywamy siły polityczne i społeczne, które dbają o jedność kraju, aby zrobiły wszystko, by żadne antyukraińskie inicjatywy językowe władzy nie były nawet rozpatrywane w parlamencie. Wiaczesław KYRYŁENKO: „Janukowycz ostatecznie określił się co do priorytetów”. Oświadczenia Janukowycza o drugim języku państwowym wyraźnie pokazały – władza ostatecznie określiła się co do swoich priorytetów. Oświadczył to lider partii „Za Ukrainę!” Wiaczesław Kyryłenko. „Janukowycz nie widzi europejskiej Ukrainy z demokratycznymi prawami i wolnościami oraz godnym poziomem życia. Kurs tej władzy to Euroazjatycka Unia Putina” – zaznaczył polityk. Podkreślił: to znaczące oświadczenie, które pokazało, że następne kroki władzy to zwijanie procesów demokratycznych, przygotowania do fałszerstw wyborów parlamentarnych i dalsze dystansowanie się od Unii Europejskiej, co doprowadzi do izolacji Ukrainy. „Przy tym trwa już całkowite zwijanie ukraińskiej przestrzeni humanistycznej. Właśnie dlatego Tabacznyk, który niszczy ukraińskojęzyczną przestrzeń edukacyjną, otrzymał ministerialną nietykalność i dlatego znów słyszymy oświadczenia Janukowycza o państwowym statusie języka rosyjskiego” – podkreślił. Według Wiaczesława Kyryłenki jedynym sposobem na przeciwstawienie się tym zagrażającym procesom jest zjednoczenie wszystkich sił patriotycznych: „Zatrzymać procesy oddawania ukraińskich interesów można tylko poprzez zjednoczenie opozycji i zwycięstwo w jesiennych wyborach parlamentarnych”. Wołodymyr ŁYTWYN oświadczył, że obietnicy Janukowycza nie da się zrealizować. Inicjatywy dotyczącej nadania językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego nie da się zrealizować w praktyce. Powiedział o tym na briefingu po radzie koordynacyjnej spiker Wołodymyr Łytwyn. Przypomniał, że status językowy Ukrainy jest określony w 10. artykule Konstytucji, a „aby zmienić pierwszy rozdział Konstytucji, trzeba mieć od samego początku nie 226, a 300 głosów”. Ponadto, w celu wniesienia odpowiednich zmian należy zarejestrować projekt ustawy, którego obecnie nie ma, a który musi być przyjmowany w ciągu dwóch sesji parlamentu. „Dlatego problem ten nie może zostać zrealizowany w płaszczyźnie praktycznej. Inicjatywa istnieje i ma prawo do istnienia, tak jak wszystkie inne” – powiedział Łytwyn. Nawet w czasach radzieckich język ukraiński „był reprezentowany bardziej potężnie niż obecnie”. „Wczoraj byłem na targu książek na Petriwce i mogę powiedzieć, że 99,9% książek wydano w języku rosyjskim” – powiedział. Julia TYMOSZENKO oburzona. Julia Tymoszenko uważa obietnicę dwujęzyczności jedynie za przedwyborczy ruch Wiktora Janukowycza. Napisała o tym z kolonii w Kaczaniwce, informuje jej strona internetowa. „Za każdym razem w przeddzień wyborów Janukowycz wyciąga ten pomysł ze swojego składziku obietnic, otrzepuje go z naftaliny i narzuca części kraju… Mówię o dwujęzyczności: „świeżym”, „nowym”, a co najważniejsze – bardzo aktualnym dla współczesnej Ukrainy pomyśle Janukowycza” – ironizowała. „Dla mnie jest oczywiste, że kolejna obietnica Janukowycza świadczy jedynie o zbliżających się wyborach parlamentarnych, na których ekipie „profesjonalistów” po prostu nie będzie czego zaproponować ludziom” – oświadczyła Tymoszenko. [fragment tekstu] Worobjowowi. Zaczął od przyjemnej dla niego i, najwyraźniej, dla obecnych wiadomości. Dotąd kierowany przez niego Rosyjski Centrum Nauki i Kultury w Kijowie miało status organizacji społecznej. I oto niedawno parlament Rosji przyjął ustawę o nadaniu takim centrom statusu placówek państwowych. Oczywiście z odpowiednim finansowaniem i możliwościami. Worobjow od razu obiecał, że jego Centrum wyda nową edycję prezentowanej książki Tołoczki. (Najwyraźniej to właśnie jest cel Centrum – kultywować antypaństwowe wydawnictwa na Ukrainie). Można długo polemizować z Tołoczką i uczestnikami okrągłego stołu. I, wysłuchując ich tez o unii z Rosją, czytaj – wchłonięciu przez nią, o tym, że Krym nie jest ukraiński, że przebywanie w Imperium Rosyjskim i Związku Radzieckim to wspaniały okres dla Ukrainy, apelować do państwowych polityków, uczonych, którzy mogliby dać odpór temu sabatowi. Czas najwyższy, szanowni państwo! Jeśli chodzi o „wariant zerowy”, koncepcje „ogólnego pojednania”, „niedopuszczenia do rewizji historii”, to mam do akademika i uczestników stołu tylko jedno pytanie: czy powinniśmy zapomnieć o milionach ofiar reżimu komunistyczno-radzieckiego, przekształcić te zbrodnie w „zero”? A co do pretensji uczestników okrągłego stołu, że obecna władza nijak nie nada językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego, powoli prowadzi nas w nowożytne imperia, to te żale na władczym Olimpie zostały usłyszane. Kilka dni po okrągłym stole usłyszeliśmy oświadczenie prezydenta Janukowycza o potrzebie nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego i o tym, że przeszkadzają mu granice z Rosją. Zatem podobne „prezentacje”, to masowe wypełzanie na wiosenne słońce wszystkiego, co antyukraińskie, prokomunistyczne, jest zaplanowaną preludią do podobnych kroków władzy.
Traducción automática
To wcale nie przypadek, że w odstępie kilku dni w popularnym punkcie medialnym stolicy — agencji UNIAN — odbyły się dwie akcje, których inaczej niż otwartym antyukraińskim sabatem nazwać nie można. „Bohaterowie” pierwszej akcji „pokazali się” także na drugiej, co tylko potwierdziło wrażenie kampanijności. Prezentacja książki skandalicznie znanego Olesia Buzyny „Woskreszenije Małorosii” podawana była pod sosem wysunięcia autora do Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki w 2013 roku. Ten prymitywny i jednocześnie bezczelny antyukraiński „historyzm” to temat osobnej rozmowy. Teraz zaś — o innej prezentacji, tego samego gatunku. O okrągłym stole z okazji wydania książki znanego historyka, akademika Petra Tołoczki. I ta książka jest w języku rosyjskim, jej tytuł to „Ukraina w oranżewym interierie”. Petro ANTONENKO Ani autor, ani uczestnicy dyskusji nie ukrywali, że przy ciągłych ekskursach w przeszłość akcentowane są wydarzenia ostatnich lat. Istota tkwi w ideowym, jeśli chcecie — nawet agitacyjnym ukierunkowaniu książki. Co więc jest jej podstawą? Akademik P. Tołoczko zaznaczył, że po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości gwałtownie zmieniły się akcenty w pojmowaniu naszej historii. Jeśli wcześniej panowała jej ideologizacja, to z czasem nadszedł czas mitologizacji. Mamy niby dwie ukraińskie historie: jedna — wspólna z Rosją i Białorusią, druga wspólna z Polską, Zachodem. Dalej akademik powtórzył swoje znane tezy o tym, że nie wszystko było tak źle na Ukrainie w czasach jej wchodzenia w skład Imperium Rosyjskiego. Mówiąc o teraźniejszości, Tołoczko zaznaczył, że jest zwolennikiem wschodniej, czyli prorosyjskiej integracji. Bo zachodnia, europejska, jest trudniejsza dla Ukrainy: „Droga do Europy — to nie integracja ekonomiczna, a cywilizacyjna. My na tej drodze będziemy musieli pożegnać się z wieloma naszymi wartościami”. Cóż, powiedziano otwarcie: rosyjsko-azjatyckie wartości są niektórym bliższe. Akademik Tołoczko proponuje trzy punkty odniesienia. Pierwsze — trzeba przestać „etnizować” procesy historyczne, bo na naszej ziemi byli różni etnosy. Drugie — wprowadzić „zerowy” wariant ideologiczny. To zakończy konfrontację na wektorze Wschód—Zachód, w szczególności wojnę pomników, haseł, złagodzi konflikty ideologiczne. Trzecie — wprowadzić federacyjny ustrój państwa, który rzekomo odpowiada historycznemu doświadczeniu Ukrainy. Ogólna idea — pojednanie, tolerancja, wielokulturowość, wszystko to, oczywiście, w ramach ukraińskiej państwowości, której akademik rzekomo nie neguje. Ale bardziej otwarci i mniej akademickzy byli inni uczestnicy okrągłego stołu. Wśród nich niemało osób, dość znanych w pewnych kręgach nosicieli pewnych idei. Tak, politolog Mychajło Pohrebiński oświadczył, że zgodnie z nowymi sondażami, rzekomo aż 47% naszych obywateli pragnie wejść w unię z Rosją i Białorusią. I w ogóle, zaznaczył mówca, „my nie w tę stronę szliśmy. A wniosków nie wyciąga i obecna władza”. Uczestnicy prezentacji, zwolennicy obecnej władzy i jej kursu, wyrazili niemało krytycznych słów pod adresem tej władzy, jakoby była niewystarczająco prorosyjska. Dalej głos zabrał Heorhij Kriuczkow. Tak, ten sam, jeden z liderów Komunistycznej Partii Ukrainy i frakcji partyjnej w poprzednich kadencjach parlamentu. Tym razem został przedstawiony jako „rzeczywisty członek Akademii ds. Bezpieczeństwa i Obrony oraz Praworządności”, Rosja, Moskwa. Passusy rosyjskiego przedstawiciela mówią same za siebie: ludzie pod koniec lat 80. i na początku 90. ulegli pokusie słodkiego życia, ale takiego w państwie nie chcieli. (Zaznaczę, że takiego rzeczywiście nie chcieli w państwie rządzonym przez komunistów i postkomunistów). Zbrodnią jest sądzenie historii. Nowa władza obiecywała język rosyjski jako drugi państwowy, unię z Rosją, „debanderyzację” — niczego z tego nie ma. Wołodymyr Korniłow, dyrektor ukraińskiej filii Moskiewskiego Instytutu Krajów WNP, oświadczył, że trzeba rekomendować nową książkę Tołoczki jako podręcznik dla ukraińskich szkół, aby „przeciwstawić się niebezpiecznemu w ukraińskich podręcznikach”. Oczywiście, za „niebezpieczne” uważa się pierwsze nieśmiałe próby otwarcia i pokazania nam naszej ukraińskiej historii. Wypowiadający się otwarcie nostalgię odczuwali za komunoimperium, „dezintegracją” Związku Radzieckiego. Jak i na prezentacji „buzynowszczyzny”, wypłynął bloger Ołeksandr Czałenko: „Zachodnioukraińcy — to inny naród. Ja nie chcę z nimi żyć w jednym kraju”. Temat kontynuował dziennikarz Wołodymyr Skaczko serią histerycznych pytań: „Czy flaga Ukrainy jest żółto-niebieska? Czy tryzub to Herb Ukrainy? Wyrzeknijmy się etnonimu „Ukrainiec”! My jesteśmy Małorosjanie”. Było z czego cieszyć się jeszcze jednemu gościowi z Moskwy — Kostianty-
Traducción automática
Oleg K. ROMANCZUK, redaktor naczelny magazynu „Uniwersum”
„Najstraszniejsze jest to, gdy władza podejmuje bezsensowne decyzje”. Iryna Bekeszkina, socjolog
„I ja już chcę, żeby w kraju był porządek, ład i dość silny system władzy… Wam dziś zupełnie nieznane jest, czy ludzie chcą dyktatury, czy nie”. Julia Tymoszenko
Czym jest władza? We Ewangelii władza to przywilej nadany przez diabła za oddanie mu pokłonu. Sic! „Donbas to siedziba diabła, a zatem całe jego otoczenie przebywa przy nim”. Ta emocjonalna sentencja do charakterystyki ukraińskiego „frontiru” pochodzi, nawiasem mówiąc, nie od Galicjanina, nie od Połtawczanina, nie od Wołynianina, lecz od pochodzącego z donieckiego kraju Aleksandra Aksjonowa, ludowego uzdrowiciela. Ale nie w tym zresztą rzecz. Na Donbasie mieszka bardzo wielu prawdziwych ukraińskich patriotów, fachowców w swoim fachu. Lecz ponura ocena tego swoistego „Dzikiego Wschodu” ma jednak pewne podstawy. Obraz stworzony przez Aleksandra Aksjonowa mimowolnie pojawia się/wyłania się/wynurza, gdy zaczynamy analizować przyczyny lawinowych procesów resowietyzacji, które rozpoczęły się na Ukrainie dwa lata temu. Na pytanie, do jakiej grupy można zaliczyć ukraińską władzę, Les Podiervianski nie bez sarkazmu odpowiedział: „To wszystko są właśnie sowki. Żłoby, które naprawdę nic nie potrafią, a których zadaniem jest nie dopuścić do władzy tych, którzy potrafią. Ponieważ głównym wrogiem obecnej władzy jest profesjonalista”. Rzeczywiście. Gdy przy podejmowaniu epokowych decyzji dominują „byczące” emocje, gdy za losowe kroki odpowiada nie lewa półkula mózgu, lecz prawa, to smutne skutki dla narodu i państwa są nieuniknione. Pokazowa stała się historia nieudanej próby ukraińskich władz zamknięcia internetowego serwisu wymiany plików EX.UA. Ujawniła się w pełni rzucająca się w oczy niefachowość „proFFesjonalistów”, którzy okazali się bezradni w niezgrabnych próbach ingerencji w ukraiński segment wirtualnej przestrzeni. Sama państwowa niepodległość/suwerenność w żadnym razie nie jest gwarancją dobrobytu społecznego. Wywalczyć/wywalczyć niepodległość, a także z niej korzystać, mogą jedynie ci, którzy wiedzą, po co jest ona potrzebna. Dla tych, którym wolność przypadła w udziale z przypadku, którzy nie uświadamiają sobie bezwzględnej konieczności tworzenia ideologii państwowej, nie szukają dróg i metod jej urzeczywistniania, samo pojęcie Państwa Ukraińskiego pozostaje pustym dźwiękiem. Czy nie dlatego znaczna część ukraińskiego społeczeństwa wciąż nie zorganizowała się w społeczeństwo obywatelskie? Czy nie dlatego na Ukrainie wciąż nie ukształtował się na szeroką skalę prawdziwie wolny i wyzwolony obywatel? Państwo powinno wychowywać nie po prostu posłusznych prawu jednostek, lecz obywateli, którzy uświadamiają sobie osobistą odpowiedzialność za wszystko, co dzieje się w kraju, oraz osobisty udział we wszystkim, co się w nim dzieje. Tymczasem znacznej części ukraińskiego społeczeństwa wciąż właściwy jest brak energii woli do budowy samodzielnej struktury państwowej, co dotkliwie odbija się na samopoczuciu moralnym obywateli, na ich zdolności obiektywnej oceny okoliczności historycznych, uświadamiania sobie swojego miejsca we wspólnocie światowej. Sowieckiemu/postsowieckiemu niewolnikowi („prostemu sawietskamu czeławiekowi”) nie jest właściwe poczucie rzeczywistego czasu i przestrzeni. Ma on zniekształcone wyobrażenie o pojęciu równości. Rozumiał/rozumie ją jako równość w nędzy, jako równość przydziału, po który trzeba odstać w kolejce, by otrzymać z rąk partyjnego feudała/partyjnego funkcjonariusza. Niewolnikowi nieznana jest prawdziwa formuła równości — równość w możliwościach, by samemu uczynić samego siebie. A gdy u niewolnika znika strach przed uświadomieniem sobie, że jego czyny podlegają kontroli pana, wdaje się on w niszczenie i unicestwianie. Sowiecki feudał-nomenklaturnik również miał niewolniczą świadomość — zanikłe poczucie przywiązania do ojcowizny, do swojego narodu, swojego państwa, swojego języka. A kiedy nagle „uświadomił sobie wolność” (dla przestępcy, który znalazł się w więzieniu, wymarzonym celem jest „wolność, władza i baba”), poczuł jej „smak”, natychmiast zabrał się do niszczenia zalążków ukraińskiej państwowości, jej gospodarki, kultury, przestrzeni informacyjnej, zaczął chować w cieniu własną działalność korupcyjną, zabrał się intensywnie do wywożenia zagrabionego za granicę, ukrywania w offshore'ach nieprawnie zdobytego kapitału. Kryzys współczesnego Państwa Ukraińskiego to przede wszystkim kryzys społeczno-psychologiczny. Już dwadzieścia lat temu trzeba było zacząć od leczenia sumienia, duszy i świadomości mas, poszczególnych grup i każdego obywatela z osobna, na wszelkie sposoby pielęgnować intelekt narodu, intensywniej i skuteczniej wszczepiać narodowi stłumione pragnienie wolności. Tego, niestety, nie zrobiono. Dlatego właśnie wszystkie recepty/środki o charakterze politycznym i ekonomicznym, które wypisują/proponują Ukraińcom rozmaici szczerzy i nie do końca szczerzy doradcy i życzliwi, w żaden sposób nie mogą wyleczyć zaniedbanych chorób społeczno-psychologicznych. Powszechnie wiadomo, że demokracja to decentralizacja władzy. Ale nawet przy wyraźnym podziale władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, bez jednoczesnego rozwoju samorządu lokalnego i pełnoprawnego przekazania władzy wspólnotom, państwo zachowuje za sobą cały aparat przemocy. A zachowując go, dość łatwo może przekształcić się w państwo autorytarne, a następnie totalitarne, z wszystkimi zgubnymi dla obywateli (i także dla państwa) skutkami politycznymi i ekonomicznymi. W kwietniu 2011 roku świeżo utworzony Europejski Parlament Żydowski odznaczył Wiktora Janukowycza nagrodą „za konsekwentną walkę z heroizacją faszyzmu”. No comment. Cztery miesiące później, 24 sierpnia, Wiktor Janukowycz zwrócił się do Ukraińców z pozdrowieniem z okazji 20-lecia niepodległości Państwa Ukraińskiego, w którym podkreślił, że „obecnie wszystkie gałęzie władzy zjednoczyły się”. Zatem o żadnej decentralizacji władzy nie może być mowy. Zatem o żadnej demokracji na Ukrainie nie można mówić. Prawa logiki są niezmienne. Wrażenie jest takie, że nagrodą „za konsekwentną walkę z heroizacją faszyzmu” Ihor Kołomojski, prezydent Europejskiego Parlamentu Żydowskiego, „zmącił to wszystko dla żartu”, jak mówi się w Odessie. Bo według doniesień UNIAN, zgodnie z raportem organizacji praw człowieka „Prawa człowieka na Ukrainie 2011”, przy sporządzaniu którego wzięło udział ponad 30 organizacji praw człowieka ze wszystkich regionów naszego państwa, prawie 1 milion osób ucierpiało od przemocy w ukraińskiej milicji w 2011 roku. A ponadto istnieje wymowna kronika procesów sądowych z udziałem Julii Tymoszenko i Jurija Łucenki, a ponadto budzi pytania i zdziwienie bolesna reakcja władz na czyn „Afgańczyków”, którzy podczas uroczystości z okazji rocznicy wycofania wojsk z Afganistanu odwrócili się plecami do prezydenta, a ponadto niepokoją skandaliczne szczegóły przekształcenia Rady Najwyższej w klub „zatwierdzania” decyzji Bankowej i tym podobne. Skupiając w sposób niekonstytucyjny całą pełnię władzy w swoich rękach, prezydent zyskał totalny wpływ na wszystkie bez wyjątku gałęzie władzy na Ukrainie. Ogłoszone 24 sierpnia 2011 roku „zjednoczenie wszystkich gałęzi władzy” jedynie sprzyja chłodnokrwistemu niszczeniu zalążków niezależnego sądownictwa, opozycji oraz dalszemu wykorzystywaniu „worków z pieniędzmi” dla pogłębienia procesu realizacji „zjednoczenia wszystkich gałęzi władzy”. Absurdalność nagradzania dwóch europejskich liderów (Angeli Merkel i Jose Marii Aznara) w towarzystwie Wiktora Janukowycza jest więcej niż oczywista. Pokazowa w tym względzie jest historia zeszłorocznego głośnego skandalu wokół niemieckiej nagrody „Quadriga” (Quadriga-Affare um Putin // www.spiegel.de/politik/aus- land/0,1518,775172,00.html), którą zamierzano wręczyć Władimirowi Putinowi „za aktywne stanowisko w obronie dobrobytu społecznego”. Jak wiadomo, „Quadrigą” wyróżniono byłych kanclerzy Niemiec Helmuta Kohla i Gerharda Schrödera, byłego prezydenta ZSRR Michaiła Gorbaczowa, byłego prezydenta Czechosłowacji Václava Havla, prezydenta Afganistanu Hamida Karzaja i innych polityków. Kiedy postanowiono przyznać nagrodę premierowi Rosji, współprzewodniczący partii „Zielonych” Cem Özdemir na znak protestu opuścił jury, a jeden z dawnych laureatów Ólafur Elíasson zwrócił nagrodę. To samo obiecał zrobić również Václav Havel. „Frankfurter Allgemeine” napisała, że wręczenie „Quadrigi” Władimirowi Putinowi byłoby sprzeczne z zasadą demokratycznych założeń byłych laureatów. Bo z tekstu uzasadnienia nagrody wynika, że wszystkim jej laureatom „właściwy jest duch pioniera i dążenie do dobra społecznego”. W rezultacie demarche Václava Havla nagrodę anulowano — europejska wspólnota demokratyczna w ten sposób zareagowała na otwarte draństwo i szyderstwo nad powszechnymi wartościami moralnymi. Demokracja to niezależność środków masowego przekazu. Najskuteczniejszym środkiem zapobiegania przekształceniu demokracji w ochlokrację i dyktaturę jest wolność mediów, które zmuszają zwykłego obywatela do myślenia. Tego właśnie najbardziej boi się nomenklaturowa biurokracja. Bo w obywatelu, który się zastanowił, budzi się obywatel. Nie bez powodu pierwsze kroki każdej dyktatury skierowane są na tłumienie i podporządkowanie mass-mediów własnym celom i zadaniom. Ludność może przez długi czas przebywać w stanie głodu informacyjnego, nie biorąc udziału w podejmowaniu decyzji władzy. Ale taki stan nieuchronnie prowadzi do utraty inicjatywy, do politycznej apatii. „Pofigizm” nabiera charakteru biernego oporu wobec władzy. Apatia staje się niebezpieczna dla istnienia reżimu autorytarnego, dla dyktatury. Programy gospodarcze nie są realizowane — im wyższy poziom rozwoju nauki i techniki, tym większą rolę odgrywają indywidualna aktywność i zainteresowanie. A ponieważ wskutek apatii odczuwalnie ich brakuje, wszystko w państwie robi się byle jak. System/państwo stopniowo staje się niekontrolowalne. W rezultacie władza/ekipa „proFFesjonalistów” popełnia tradycyjny/fatalny błąd — próbuje walczyć z niekontrolowalnością poprzez zwiększanie aparatu zarządzania i struktur przemocy, sądząc, że gdy będzie „kogo pytać”, to w końcu wszystko się ułoży. W rzeczywistości władza osiąga przeciwny skutek — zaczyna się dezorganizacja gospodarki, dezorganizacja zarządzania. Uzgadnianie działań różnych resortów prowadzi do straty czasu. Aparat staje się niezgrabny, dusi się od strumieni informacji, spóźnia się z podejmowaniem decyzji. Naturalną reakcją władzy/ekipy „proFFesjonalistów” staje się mechaniczne zwiększanie własnej fizycznej (nie intelektualnej) siły. Potwierdzeń „fachowości” obecnych „proFFesjonalistów” we władzach jest w zupełności dość. Pokazowa jest historia wezwania 14 marca 2012 roku całego składu Rady Naukowej Instytutu Socjologii NAN Ukrainy na przesłuchanie do SBU (http://www.uni- an.net/ukr/print/491714). Nawet Wiktor Janukowycz był zmuszony ocenić ten przypadek jako nieprofesjonalne podejście. Wkrótce także Służba Bezpieczeństwa uznała nieprzemyślaność decyzji swojego śledczego wobec pracowników znanej i szanowanej na całym świecie placówki naukowej… Perspektywy polityczne dla Państwa Ukraińskiego ogólnie są dość ponure. Wyniki wyborów do Rady Najwyższej mogą wzmocnić obecną władzę. Innymi słowy, rzeczywistość stawia przed Państwem Ukraińskim wyraźną alternatywę: albo radykalna zmiana zasad zarządzania, albo zguba państwa. Ono nie może dłużej istnieć bez przezwyciężenia korupcji, bez natychmiastowego wprowadzenia demokratycznych zasad prawdziwego władztwa ludu (a nie deklaracji), bez przestrzegania praw naturalnego samoorganizowania się ludzi w efektywne społeczeństwo obywatelskie.
Traducción automática
Oleg K. Romanczuk. W poszukiwaniu uniwersum: artykuły, publicystyka, prognozy i obserwacje (1990–2011). — Lwów: „Uniwersum”, 2011. — 880 s.
Jurij SAJENKO, doktor ekonomii i socjolog, profesor, Kijów
Oleg Kostiantynowicz Romanczuk to osobowość systemowa, wielka rzadkość w naszej fragmentarycznej przestrzeni, gdzie wszystko jest podzielone, rozebrane na kawałki, sektory i segmenty do tego stopnia, że trudno nawet liczyć na całościowy obraz świata. Dlatego tym bardziej budzi radość, że w naszych czasach wciąż spotyka się specjalistów, którzy starają się trzymać ram analizy systemowej współczesnego przebiegu wydarzeń. Książka Olega K. Romanczuka ma symboliczny tytuł — „W poszukiwaniu uniwersum”. To rzeczywiście praca poszukiwania sensu niezależnego życia ukraińskiego społeczeństwa. Rzecz systemowo-chronologiczna. To nie jest historyczna sekwencja faktów. To nie są politologiczne wróżby z fusów: „Co będzie, jeśli…”. To jest płótno utkane z zestawień współczesnych faktów, wydarzeń, myśli, sądów współczesnych i klasyków — ostatecznie z autorską analizą, wnioskami i, tam gdzie to możliwe, rekomendacjami. Co znamienne, w pracach Olega K. Romanczuka niemal brak rekomendacji: „Ukrainie potrzeba…”, „Ukraina musi przekształcić się w…”, „Ukrainie trzeba się zmodernizować…” i tym podobnych. Takie rekomendacje pomagają społeczeństwu, jak wiadomo komu „gorące okłady”. Ci osławieni lekarze-przebudowiciele Ukrainy wypisują recepty na preparaty, których brak w politycznym potencjale Ukrainy. Bo problem polega nie tylko na tym, „co trzeba”, lecz przede wszystkim
— „JAK TO ZROBIĆ?”, „KTO TO MOŻE ZROBIĆ?”. Każdą z tych prac czytałem w chronologicznym ciągu 18-letniej działalności unikalnego czasopisma politologii, futurologii, ekonomii, nauki i kultury „Universum”, w którym nie ma najmniejszego śladu intelektualnej glamour. Czasopismu (jego redaktor naczelny Oleg K. Romanczuk) przypisany jest również interdyscyplinarny charakter, z plejadą autorów myślenia konstruktywnego. I tu panuje systemowa zasada Olega K. Romanczuka — w przeciwieństwie do czasopism i gazet, utkanych z rozproszonych faktów według zasady „kołdry z łat”. Tak trzymać! Chciałoby się wydać wybór z tego zbioru — swego rodzaju książkę podręczną młodego dziennikarza jako przykład solidnej pracy analitycznej.
Traducción automática
— Problemu języka rosyjskiego jako języka komunikacji w Ukrainie nie ma. Nie ma tego problemu także w dostępie do informacji. W ukraińskiej telewizji rosyjskojęzyczne audycje przeważają, nikt nie zamierzał i nie zamierza usuwać rosyjskich książek z bibliotek. W czerniowieckich i kijowskich księgarniach książki rosyjskojęzyczne ilościowo przeważają nad ukraińskojęzycznymi. I nie są to tylko kryminały czy inne bestsellery, ale także poligraficznie doskonałe wydania rosyjskiej klasyki — F. Tiutczewa, I. Bunina, pięknie ilustrowane książki dla dzieci. Jeśli chodzi o poziom codzienny, to uważam, że tutaj człowiek ma prawo rozmawiać w tym języku, w którym chce. To prawo nie może być zaskarżone ani naruszone. I wszystkie te nasze apele do ludzi wykorzenionych, próby ich zawstydzenia — one nic nie dadzą, poza irytacją. Jeśli już istnieje problem języka rosyjskiego, to jest to, moim zdaniem, problem prestiżu. Tak, zmieniły się priorytety, obniżył się prestiż języka rosyjskiego, nie ma on już tej dominującej, uprzywilejowanej pozycji w społeczeństwie, jak to było za czasów Związku Radzieckiego. Ale przecież dla człowieka z poczuciem własnej godności rozważania o prestiżu są drugorzędne. Prestiż to pojęcie mieszczańskie. Jeśli chodzi o status państwowy, to musi go mieć tylko język ukraiński, ale państwo powinno rzeczywiście zadbać o rozwój nie tylko rosyjskiego, ale i innych języków narodowych, które wskutek okoliczności historycznych stworzyły pewien tradycyjny (i niepowtarzalny) „ustrój językowy” Ukrainy. — Czy język ukraiński ma dzisiaj należytą pozycję w naszym państwie? I co trzeba zrobić, aby odpowiadał statusowi państwowego? — Do tego potrzeba odrzucić wiele stereotypów, które do tej pory istnieją w metodyce nauczania języka ukraińskiego w szkole. Same teksty w podręcznikach! Bez stawów, kaliny, wierzby, słowika nie potrafimy się obejść. Nie uczymy uczniów żywego języka, nie nadążamy za czasem. Czyż można dzieci, które potrafią pracować z komputerem, znają się na różnym sprzęcie domowym, karmić tymi pseudopoetyckimi, naiwnie sentymentalnymi stereotypami, które wywodzą swoją tradycję od opisów pejzaży I. Neczuja-Łewyckiego? Klasykę trzeba szanować, ale nie można się na niej zacinać. Chłopców i dziewczynki trzeba uczyć przede wszystkim tego, aby potrafili wyrażać własne zdanie, wyrażać swoją osobowość poprzez język ukraiński, czuć smak w zabawie językiem. Inaczej w każdym pokoleniu większość stanowić będą tacy ludzie, których wzorce przedstawiają deputowani i urzędnicy swoim sposobem mówienia. Umiejętność dobrego mówienia uważa się niemal za talent, podczas gdy powinno to być normą. — Ależ dzisiaj w naszym państwie obowiązuje „Ustawa o językach”? W niej przecież zapewne przewidziano jakieś środki dotyczące zmiany metodyki nauczania? — W tej ustawie, nawiasem mówiąc, mowa była także o formach podniesienia prestiżu, rozszerzenia sfer używania języka ukraińskiego, udoskonalenia metod nauczania itd. Ale, pomimo różnorodnych deklaracji, ustawa, uchwalona jeszcze za czasów przewodniczenia w Radzie Najwyższej Walentynie Szewczenko, nie jest wdrażana. Jak większość naszych ustaw, jest ładnie napisana, ale istnieje tylko na papierze. Dlatego język ukraiński nie brzmi na należytym poziomie, który ujawniłby jego prawdziwe możliwości. — Czy nie uważa Pani, że władza szczególnie nie przejmuje się problemami funkcjonowania języka państwowego? — Niestety, sytuacja jest właśnie taka. Swego czasu, w 1991 roku, zaproszono mnie na stanowisko konsultanta wydziału obwodowego komitetu wykonawczego do spraw narodowości (wtedy jeszcze w jego gestii były wyższe i średnie specjalne uczelnie). Moim zadaniem służbowym było opracowanie programu wdrożenia „Ustawy o językach” w obwodzie czerniowieckim. Praca była zbiorowa i każda radykalna, konkretna propozycja z mojej strony nie była przyjmowana. W tamtych warunkach niemożliwe było wprowadzenie do programu konkretnych punktów o surowym wymogu kwalifikacyjnym znajomości języka ukraińskiego i historii Ukrainy (jak to jest w cywilizowanych państwach), o odpowiedzialności osób urzędowych za ignorowanie języka ukraińskiego w dokumentacji służbowej (takie ignorowanie kwitnie do dziś). Jako specjalista rozumiałam, że wdrożenie takiej ustawy powinno opierać się na kilku ważnych czynnikach, wśród których jest i obowiązkowy egzamin kwalifikacyjny przed komisją, i badanie opinii publicznej, i cierpliwa praca wyjaśniająca. Ale to jest praca, a nasze urzędnictwo przywykło do manipulowania papierkami. Komisja ds. wdrożenia „Ustawy o językach” została stworzona według zasady generałów weselnych, którzy nie mogli i nie powinni byli, w końcu, zajmować się kursami nauki języka ukraińskiego w przedsiębiorstwach i instytucjach, przygotowaniem podręczników, słowników. To praca specjalistów, a ich w komisji prawie nie było. Nawiasem mówiąc, zarządzeniem obwodowego komitetu wykonawczego zostałam mianowana sekretarzem tej komisji, ale posiedzeń komisja nie prowadziła, konkretnego planu pracy nie miała (z wyjątkiem jednorazowych, niesystemowych kontroli), z czasem w ogóle przestała pracować, przy czym bez wcześniejszego wysłuchania wyników pracy. Może coś na papierze i zmajstrowali, ale nic mi o tym nie wiadomo do dziś. I choć ówczesny zastępca p. Hnatyszyna ds. humanitarnych p. Folwarocznyj próbował jakoś nietradycyjnie, nie po urzędniczemu podchodzić do wdrożenia „Ustawy o językach” (tutaj trzeba oddać mu sprawiedliwość), ale z tego mało co wyszło. — Ależ mamy już Konstytucję i w Ustawie Zasadniczej naszego państwa język ukraiński uzyskał odpowiedni status?! — Tak, ale czas został stracony. Nadanie statusu państwowego językowi ukraińskiemu wymaga ogromnych środków z budżetu państwa, a ich nie ma. Ani na nowe podręczniki, ani na opłacenie pracy wykwalifikowanych wykładowców, którzy nie sprowadzaliby nauki języka do praktyk ortograficznych — pisowni apostrofu czy znaku miękkiego. Nie ma środków na przeprowadzanie konkursów na pisanie podręczników. Nie ma ich nawet na to, żeby przywieźć dzieci z rejonów na olimpiady obwodowe, żeby udział w nich zapamiętał się i był świętem. Z jakiegoś powodu węgierski Żyd G. Soros finansuje program „Transformacja edukacji humanistycznej w Ukrainie”, płaci stypendia profesorom, aspirantom, nauczycielom, a my, wychodzi na to, jesteśmy niewypłacalni? Więc jak i przed kim bronimy języka ukraińskiego? Ale myślę, że nawet w trudnej sytuacji można wykazywać inicjatywę, skupiać zespoły specjalistów. — Czy nie wydaje się Pani, że istnieje opór w postrzeganiu języka ukraińskiego jako państwowego? — Oczywiście, istnieje. I nie ma ku temu tylko przyczyn natury emocjonalnej, ale także sam ustrój naszego życia ustawodawczo-wykonawczo-państwowego. Nikt nie zobowiązuje urzędnika państwowego do znajomości języka ukraińskiego na należytym poziomie, a nie w tym parodystycznym wariancie, który można usłyszeć wszędzie (z wyjątkiem, być może, spikerów radia ukraińskiego, programów studia „1 + 1”, „TBi” oraz ICTV). Dopóki język ukraiński nie stanie się wymogiem kwalifikacyjnym na stanowisko, a znajomość jego nie będzie materialnie zachęcona (nawiasem mówiąc, za znajomość języka obcego urzędnikom dopłacano wcześniej i teraz dopłacają 15% uposażenia zasadniczego), dopóty zmuszeni będziemy bronić swojego języka w swoim państwie. Niestety, w inny sposób problemów rozwiązać nie można, bo nie mamy wystarczającej liczby kadr fachowych, a do tego z nienaganną znajomością ukraińskiego. — Czyli Pani jako specjalisty nie zadowala mentalność urzędników? — W stosunku do języka ukraińskiego jako państwowego wszystko zaczyna się od pierwszych osób państwa. Czy możemy sobie wyobrazić, żeby żona prezydenta USA nie znała angielskiego czy prezydenta Rosji — rosyjskiego? Dlaczego żona króla Szwecji zdołała w rok czy dwa opanować język szwedzki, a żony naszych prezydentów językiem ukraińskim nie posługują się nawet w swoich publicznych wystąpieniach? Czyż nie można nauczyć się kilku standardowych zdań? W oficjalnych rozmowach nie ma ich znowu tak wiele. — A deputowani? — Deputowani to temat osobnej rozmowy, ale stosunek wielu z nich do języka ukraińskiego nie ma ani wyjaśnień, ani usprawiedliwień. Nieukrywana i demonstracyjna pogarda dla języka ukraińskiego nie spotyka się z żadnym odporem. Przez dwadzieścia lat niepodległości nie zdołaliśmy przyjąć takiej ustawy o deputowanych, która miałaby punkt o obowiązkowej znajomości języka ukraińskiego przez osobę, która kandyduje na deputowanego Rady Najwyższej. Dlaczego w Radzie Najwyższej Ukrainy przewodniczący pozwalał sobie występować w języku rosyjskim? Czyż w Dumie Państwowej Rosji usłyszymy język ukraiński czy jakikolwiek inny język narodowy? I to przy tym, że Rosja jest federacją wielu narodów… Kiedy zaczniemy od takich kroków, że bez języka ukraińskiego nie można będzie zrobić kariery, wtedy nie będziemy szukać winnych ucisku naszego języka, nie będziemy wyrzucać babci w trolejbusie, która nie nauczyła się rozmawiać po ukraińsku, żyjąc w Ukrainie, bo nie ta babcia tworzy pogodę w państwie. Oczywiście, łatwo jest poniżać swojego oponenta, który siedzi dwa kroki od ciebie w trolejbusie, ale znacznie trudniej krytykować praktyczną politykę wobec języka ukraińskiego jako państwowego, bo tę politykę prowadzą ludzie na wysokich stanowiskach państwowych.
Rozmawiała Maria WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce. Czy istnieją dzisiaj w naszym państwie problemy z funkcjonowaniem języka rosyjskiego? Czy kwestia nadania mu szczególnego statusu — drugiego języka państwowego — jest nagląca? Czy język ukraiński jako państwowy jest na odpowiednim poziomie? O tym rozmawiamy z profesorem katedry współczesnego języka ukraińskiego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza, doktorem nauk filologicznych Ludmyłą TKACZ.
Traducción automática
Serhij SŁOBOŻANSKYJ. 16 marca Lwowska Rada Obwodowa zatwierdziła program rozwoju języka ukraińskiego, kultury ukraińskiej oraz świadomości historycznej obywateli Ukrainy na terytorium obwodu na lata 2012—2014. Na jego realizację przewiduje się pozyskanie z budżetu obwodowego oraz z innych źródeł 4930 tys. hrywien. Środki te zostaną wykorzystane przede wszystkim na wzbogacenie potencjału duchowego dorastającego pokolenia poprzez tworzenie ukraińskojęzycznego produktu w lokalnej przestrzeni telewizyjnej, elektronicznej biblioteki literatury ukraińskiej, wspieranie inscenizacji teatralnych na podstawie utworów ukraińskich dramaturgów, przeprowadzenie festiwalu nowej piosenki ukraińskiej, rozwój młodych talentów poprzez organizację wydarzeń artystycznych; popularyzację współczesnej sztuki plastycznej i użytkowej poprzez organizację wystaw; popularyzację ukraińskiego produktu artystycznego za granicą. Cóż tu mówić, program jest dość szeroko zakrojony. Chodzi bowiem o rozszerzenie funkcji i sfer używania języka państwowego, podniesienie kultury ukraińskiej we wszystkich jej przejawach, kształtowanie całościowej narodowej przestrzeni informacyjno-kulturowej. Znaczna część działań będzie realizowana wysiłkiem przedstawicieli środowisk edukacyjnych, oświatowych, artystycznych, instytucji państwowych, komunalnych oraz społecznych. Zatem przed całą społecznością otwiera się bezkresna przestrzeń dla wykazywania i realizacji inicjatyw. Znamienne, że lwowianie troszczą się zarówno o odrodzenie tradycyjnej ludowej kultury ukraińskiej w całym jej bogactwie gatunków, jak i o tworzenie na tej podstawie współczesnej sztuki na światowym poziomie. Lwowski program odrodzenia narodowego opiera się na trzech filarach: języku, kulturze i historii. Ponieważ rok 2012 jest bogaty w jubileusze: 100-lecie organizacji skautowej „Płast”, 70-lecie UPA, daty jubileuszowe Josyfa Slipyja, Wiaczesława Czornowoła, Sołomii Kruszelnyckiej, Jarosława Stećki, Mykoły Łysenki i wielu innych ukraińskich geniuszy, rada miejska ogłosiła go rokiem historii. Władze lwowskie troszczą się również o edukację szkolną. Potępiła ona. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” oraz WS „Swoboda” wiele zrobiły dla wykorzenienia „moskiewskiej popsy” z programów rozrywkowych kawiarni i klubów nocnych. Teraz coraz większą popularność zdobywają tam młodzieżowe ukraińskie wieczornice. Tak oto, krok po kroku, pokonując opór stołecznych urzędników i lokalnych niedowiarków, lwowianie konsekwentnie i wytrwale wdrażają własny program odrodzenia ukraińskości na Ukrainie. Ich lekcje są pouczające dla wielu. Deputowana Lwowskiej Rady Obwodowej, językoznawczyni Iryna Farion z plakatem z dziesiątej wystawy w Politechnice Lwowskiej „Język — miecz duchowy”
Traducción automática
Irina MAHRYCKA
Mieszkaniec Łysyczańska Witalij Szwedow wniósł do sądu pozew z żądaniem odwołania Mykoły Azarowa ze stanowiska premiera w związku z niezgodnością z normami prawa w zakresie władania przez niego językiem państwowym. Żądanie Szwedowa jest całkowicie zgodne z prawem z punktu widzenia naruszenia przez Azarowa jego obywatelskiego prawa do życia w państwie narodowym Ukrainie i do słyszenia od najwyższych osób w państwie ukraińskiego języka, który jest głównym atrybutem państwa ukraińskiego. Niewielu wie, że Ukraina jest państwem NARODOWYM, i ten jej status jest zapisany w wciąż obowiązującym dokumencie — Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy (uchwalonej 16.06.1990 r.). W tej deklaracji stwierdzono: „Ukraińska SRR jako suwerenne państwo narodowe rozwija się w istniejących granicach na podstawie realizacji przez naród ukraiński swojego niezbywalnego prawa do samostanowienia”. Językiem państwowym, który zobowiązani są znać wszyscy urzędnicy państwowi, zgodnie z Konstytucją, jest język ukraiński. Azarow jako jedna z pierwszych osób w państwie ma reprezentować państwo, jego prawa i Konstytucję, zarówno wewnątrz kraju, jak i poza jego granicami. Czy tak robi — pytanie retoryczne. Zatem żądania powoda są zgodne z prawem i konstytucyjne. A do sądu powód zwraca się dlatego, że nie ma trybuny, z której mógłby wezwać wyższych urzędników do budowania narodowego, europejskiego państwa. Jego czyn jest swoistym demarszem politycznym mającym na celu zwrócenie uwagi społeczeństwa na ten problem. Dopóki się nie zorganizujemy i nie stworzymy Ukraińskiego państwa narodowego, nie będzie komfortowo nie tylko Ukraińcom, lecz także przedstawicielom mniejszości narodowych. Ciągle słyszymy: „Tak historycznie się złożyło…”. W innych krajach także
„tak” się złożyło, ale nigdzie na świecie nie ma takiego stanu, by mniejszości narodowe poniżały naród, który w tym kraju stanowi większość (według standardów europejskich Ukraina, w której 78 % stanowią Ukraińcy, jest państwem monoetnicznym). I to, że Ukraińcy stale słyszą z ust najwyższych dostojników język innego państwa, poniża ich jako większość. Ale, biorąc pod uwagę nasz system sprawiedliwości (nacisk władz na sędziów, uzurpację władzy przez jedną siłę polityczną), jestem w 99 % pewna, że roszczenia W. Szwedowa nie zostaną rozpatrzone. Jednak i to nie jest złe — odmowa w ukraińskim sądzie będzie podstawą do dalszego odwołania się do Europejskiego Trybunału. Ten mężczyzna w ten sposób protestuje przeciwko unicestwianiu Ukraińców jako narodu — przypomnijmy choćby wprowadzenie nowych paszportów, w których brakuje rubryki „narodowość”. A tymczasem w amerykańskich paszportach Ukraińcom wpisuje się, że są Ukraińcami, tak jak Francuzom — że są Francuzami, Grekom — że są Grekami.
Co do języka Azarowa z punktu widzenia filologii. Nie da się go w ogóle sklasyfikować. Nie należy on ani do dialektu terytorialnego, ani społecznego. Nie jest ani poprawną rosyjszczyzną, ani ukraińszczyzną, ani surżykiem. Język Azarowa to fenomen filologiczny. Pod względem fonetyki orfoepicznej jest to rosyjski — jego aparat artykulacyjny nie jest nastawiony na język ukraiński. Ale nie ulega żadnej wątpliwości, że wysokiej rangi ukraiński urzędnik jest zobowiązany władać normatywnym językiem ukraińskim. Panu Azarowowi warto byłoby poważnie popracować nad prawidłową wymową. Kiedyś postanowiłam zaproponować mu swoje usługi filologa, aby nauczyć go poprawnie wymawiać ukraińskie słowa, i napisałam do niego list na Facebooku, ale nie otrzymałam odpowiedzi…
jak choćby Żwaniecki w oryginalnym języku: „И в этом наша прелесть”. Na tle okropnego surżyku tych pisarek język ukraiński jeszcze jednego gościa studia — politologa Artema Bidenka — był po prostu arcydziełem. Nie czytałam utworów tych pisarek i chciałabym zapytać tych, którzy je czytali: czy ich książki są równie szpetnie napisane? Wtedy to nie jest literatura, lecz (językiem samych Czerniniek) — CIEMNOTA!
* * * Zamieściłam to pytanie na Facebooku, na stronie sióstr Czerniniok. Usunęły je, a Olena napisała do mnie wiadomość: „Jest Pani nadto konfliktową i stronniczą osobą. Dlatego właśnie usunęłyśmy. Miłej niedzielnej pory i uśmiechów… O. Cz.”. Na to odpowiedziałam: „Dziewczyny, czy choć trochę wstyd wam za swój niezgrabny język? Przecież rzekomo jesteście pisarkami i powinnyście być nosicielkami poprawnego, literackiego języka! To, że wam obiektywnie wskazuje się na wasze błędy (jestem kandydatką nauk filologicznych, więc znam się na tym nieźle), nazywacie konfliktowością i stronniczością? Radzę wam samym więcej czytać i słuchać nie tylko Żwanieckiego. Życzę powodzenia!”.
Traducción automática
Nas, członków „Leksemy”, bardzo poruszyła publikacja „Tabaczna kontrrewolucja” („Słowo Proświty”, nr 8 z 2012 r.). Niestety, obecnie robi się wszystko, aby w Ukrainie nie pozostało nic ukraińskiego. Zajrzyjmy do podręczników języka i literatury ukraińskiej. Czytanie ich bez słowników jest niemożliwe: same specjalistyczne terminy, wyrazy obcojęzyczne. I kiedy starsi nauczyciele opowiadają, że dawniej twórczość T. Szewczenki studiowano przez cały kwartał nauki, nie chce nam się wierzyć. Teraz uczymy się 2-3 nazwisk na jednej lekcji. Cóż, uczmy się języków obcych zamiast ojczystego. Za granicą łatwiej będzie się porozumieć, wszak prędzej czy później nas, młodych, droga tam prowadzi. W domu nie ma ani pracy, ani możliwości realizacji. Będziemy podnosić gospodarkę sąsiadów — do tego skłania nas władza. A żeby nostalgia nie męczyła — zakamuflujemy swoją historię. Bez jej znajomości łatwiej zaadaptować się w obcym świecie. Nie chce się wierzyć, że „tabacznicy” od słów przejdą do praktyki. I my, leksemowcy, robimy wszystko, co możliwe, aby udowodnić, że tak nie jest dobrze. Minął miesiąc języka ukraińskiego w naszym rejonie swatowskim, w naszej szkole. Te dni przemknęły w jednym porywie: „Pielęgnować w sercu każde grono, przezroczysty cud kalinowy…” Od pierwszego do ostatniego dnia miesiąca świąteczny nastrój panował w murach szkoły. Proświcianie-leksemowcy pod kierownictwem T. I. Smałko oraz O. W. Szewczenko nie tylko przemyśleli i zaplanowali każde przedsięwzięcie, aby „ożywić” i objąć teatralnym, deklamatorskim, wokalnym udziałem wszystkich uczniów szkoły. Rozpoczął się miesiąc tematycznym apelem „Język ukraiński — cud kalinowy”. Udane były konkursy. Oto, powiedzmy, „Lingwistyczny płot” (konkurs prac twórczych). Na prawdziwym płocie uczniowie mieli prawo przyczepić własne bajki, wiersze, badania lingwistyczne, rysunki, rebusy, krzyżówki. Uczniowie starszych klas rywalizowali w tworzeniu prezentacji „Studiujemy twórczość ukraińskich pisarzy”. Zwyciężczynie (N. Szaptałowa, I. Matwijewska) zdołały udowodnić nie tylko swoje zdolności językoznawcze i literaturoznawcze, ale także doskonałe opanowanie techniki komputerowej. Twórcze zrzeszenie „Leksema” budowało swoją pracę tak, aby żaden uczeń nie pozostał bez uwagi. Gra językowa „Wesoły jarmark”, dyktando szkolne „Nasza mowa kalinowa”, konkurs na najlepszego oratora „Poetami się rodzą, oratorami zostają”, konkurs charakterów pisma, konkurs na najlepszy zeszyt... Stale odbywa się Ogólnoukraiński konkurs dla nauczycieli na najlepszy projekt lekcji z wykorzystaniem innowacyjnych technologii edukacyjnych. Ołena Witalijiwna Szewczenko stworzyła kilka takich lekcji. To lekcje przyszłości: szczere słowo i pieśń, niezwykłe zadania i prostota przyswajania wiedzy, lekko, przystępnie i poglądowo. Ozdobą miesiąca było święto języka ojczystego „Dotknijmy języka sercem”. Teatralizowane widowisko, gdzie śmiech i radość graniczyły z bólem w oczach, gdzie wielostradalne losy ludzi zlewały się z losem języka. Tęskne pieśni, optymistyczne wiersze i czytanie tekstów prozatorskich. Historia rozwoju języka stanęła przed widzami, mieszkańcami osady, było to prawdziwe triumfowanie pięknego, melodyjnego języka ukraińskiego. Walczymy z surżykiem, wprowadzając zarówno w szkole, jak i we wsi prawdziwe wartości i osiągnięcia języka ojczystego. Być może nasz wkład w pracę proświciańską jest niewielki, ale jeśli zebrać razem wysiłki wszystkich nieobojętnych w Ukrainie, będzie to potężna siła w przeciwstawianiu się „tabacznym kontrrewolucjom”. Przedstawiciele twórczego zrzeszenia „Leksema” Niżnodunajskiej Szkoły Ogólnokształcącej I-III stopnia obwodu ługańskiego. Ten eksperyment, według słów pani Marii, naukowo demonstruje, że właśnie dźwięk jest podstawą formowania świata, wszystkiego, co żyje na Ziemi. Szczególnie akcentuje pisarka wagę wychowania językowego i moralnego młodego pokolenia Ukraińców od pierwszych sekund ich pojawienia się na świecie. Smuci się, że z biegiem czasu tracimy tradycje wychowania dzieci. Coraz rzadziej słychać matczyną kołysankę, ten bezcenny skarb, który otrzymaliśmy w spadku od przodków. Właśnie od słowa mamy zaczyna się człowiek. Po spotkaniu wszyscy chętni mieli możliwość nabyć książki Marii Czumarnoj, które ukazały się w serii „Świat małego Ukraińca” (Wydawnictwo „Nauczalna knyha — Bohdan”). Te wydania pomogą rodzicom w wychowaniu dzieci. Na zakończenie wydarzenia przewodniczący Halickiego rejonowego zrzeszenia Towarzystwa „Proświta”, więzień polityczny Stefan Horeczy podziękował Marii Czumarnoj za ciekawe, treściwe spotkanie.
Traducción automática
Orest DRYMALOWSKYJ, uczeń klasy 11 Suchowilskiej szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia w rejonie gorodockim obwodu lwowskiego
W lwowskim Pałacu Sztuki odbyło się spotkanie z opiekunką ukraińskich tradycji, autorką zbiorów poetyckich, książek artystycznych dla dzieci, badaczką ukraińskiej symboliki i obyczajowości, pedagożką, członkinią NSPU, założycielką i dyrektorką szkoły „Tryvita” Marią Czumarną. Tematem rozmowy była zakodowana informacja zawarta w naszych imionach oraz jej wpływ na nasze życie. Organizatorem wydarzenia było Galicyjskie Rejonowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w mieście Lwowie.
We wstępnym słowie Ksenia Semeniuk, zastępczyni przewodniczącego Galicyjskiego Rejonowego Zrzeszenia miasta Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, podkreśliła, że Towarzystwo organizuje to spotkanie z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego; od lat gromadzi ono co roku proświatowców. W warunkach, gdy zmniejsza się liczba godzin języka ukraińskiego w programie szkolnym i wywierana jest presja na środowisko ukraińskojęzyczne, sprawą sumienia każdego Ukraińca jest zajęcie swojego miejsca w szeregach obrońców języka, odrzucenie stanowiska ugodowego oraz wspieranie naszego języka zarówno w życiu codziennym, jak i w działalności zawodowej.
Maria Czumarna przypomniała imiona znanych ukraińskich językoznawców
Ołeksandra Potebni i Hryhorija Nudhy. Ołeksandr Potebnia — klasyk ukraińskiego językoznawstwa XIX wieku, Hryhorij Nudha — współczesny odrodzeniu Ukrainy i Towarzystwa „Proświta”. Mimo zajętości uczestniczył aktywnie we wszystkich wydarzeniach, których organizatorkami były Maria Czumarna i politwięźniarka sowieckich łagrów Myrosława Zwarycewska, opowiadał o tajemnicach ojczystego języka, o jego głębokim zrozumieniu. Właśnie ten duchowy aspekt „solowjiny”, na który zazwyczaj nie zwracamy uwagi, pani Maria uważa za niezwykle ważny w jej nauce, ponieważ każdy dźwięk, każde słowo naszego języka ma swoistą energetykę. I najlepiej ona przejawia się w imionach ludzi. Bo imię, nadane człowiekowi przy narodzinach, jest boskim kodem, który duchowo łączy go z przodkami. W tym tkwi unikalna zdolność wpływania na nasz los, dlatego nie warto go znieksztalcać ani zmieniać. Maria Czumarna wzywa, by pamiętać, że energetyczna siła naszego imienia, podobnie jak ojczysty język, jest potężnym amuletem. Obecni obejrzeli krótki film wideo, który pokazał wpływ fal dźwiękowych na materię. Cząsteczki proszku, mąki lub białego piasku, rozsypane na szklanym stoliku, pod wpływem dźwięku różnych częstotliwości układają się w zdumiewające symetryczne wzory, które się zmieniają, przypominając ornamenty ukraińskich ręczników.
Traducción automática
Iryna MAHRYCKA, Ługańsk
Dotąd sądziłam, że ukraińsko-rosyjski surżyk to choroba w żadnym wypadku nie Zachodniej Ukrainy. W gronie moich znajomych Galicjan zawsze słyszałam jedynie piękną ukraińszczyznę. Nawet niezbyt wykształceni lwowianie nie używają tak strasznego surżyku, jaki my „mieliśmy szczęście” niedawno usłyszeć od… lwowskich pisarek, dziennikarek – sióstr Oleny i Julii Czernińok, które były gośćmi studia radia „Era” u Iriny Tkaczenko w audycji „Media-klas”. Oto tylko niektóre perły z ust tych pisarek: „na dzisiejszy dzień” (trzeba po prostu „dzisiaj”), „wyłączenie z zasad” (wyjątki od zasad), „nie widzę siebie zajmującej się jakimś biznesem” (nie wyobrażam sobie siebie w biznesie), „zwiążące ogniwo” (łączące ogniwo), „ich po prostu nie przeprzekonasz”, „religiozne kanony”, „geniusza nie da się określić na omacek”, „zaczęła od rawienstwa”, „Przecież to bred!” A poza tym te pisarki często cytowały rosyjską „klasykę”,
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
ich. Moje książki ujrzały światło dzienne w języku szwedzkim, niemieckim i innych. — Jaka jest tematyka Pana twórczości? — Przede wszystkim religia. Na przykład napisałem książkę o papieżu Pawle VI (1897—1978), którego znałem osobiście. Jego sekretarz był moim przyjacielem. Początkowo wydrukowałem tę pracę po szwedzku, a potem po niemiecku. Wydanie niemieckie jest znacznie uzupełnione i rozszerzone. W wydawnictwie „Pulsary” organizuję wydanie trzech serii: chrześcijańscy filozofowie, religia i medycyna. — Czy zna Pan ukraińskiego filozofa Hryhorija Skoworodę? Przecież Pana poglądy są podobne. — Tak. Ja, tak jak on, uważam za najważniejsze — dążenie do Boga, duchowość. Mam wszystkie jego dzieła, czytałem je wielokrotnie. On dużo podróżował, nauczał zwykłych ludzi. Ja również. Na przykład zapraszano mnie do Rzymu do prestiżowej pracy, między innymi do wykładania na jednym z uniwersytetów. Odpowiedziałem, że chcę rozmawiać ze zwykłymi ludźmi. Niektórzy moi przyjaciele myślą tak samo. Redaktor naczelny jednej z gazet codziennych w Sztokholmie też nie chciał zostać profesorem, pracuje w dziennikarstwie, bo tutaj rozmawia z ludźmi, włącza ich w dorobek kulturowy. — Czy Pana poglądy wyrobiły się pod wpływem takich filozofów jak nasz Skoworoda, czy uformowały się samodzielnie? — Sam do tego doszedłem. Potem, kiedy czytałem prace filozoficzne, znajdowałem paralele. Skoworoda także był wędrownym filozofem, zapraszano go do wykładania, odmówił, żył bardzo skromnie, chodził po wsiach i nauczał ludzi. — Które z jego dzieł przypadły Panu do serca? — Wszystkie. Mam dwa tomy. Czytałem też jego listy w języku greckim. Pisał doskonale zarówno po grecku, jak i po łacinie. Byłem zdziwiony, że pisał tak pięknie po grecku, jak antyczni pisarze. Zazwyczaj czytam modlitwy po grecku, a mogę czytać także w starocerkiewnosłowiańskim. Historia pierwszych wieków chrześcijaństwa i greccy ojcowie Kościoła: Jan Chryzostom, Bazyli Wielki — to moja specjalizacja. Książka jest zawsze ze mną, nawet kiedy jem, kiedy jestem w drodze, a kiedy nie mam co czytać — dla mnie to stracony czas. — Skoworoda mówi o dwóch światach — jednym zewnętrznym, drugim wewnętrznym. — To normalne. Ewangelia
Traducción automática
Maksym MAURITSSON to greckokatolicki ksiądz (na emeryturze). W ubiegłym roku skończył 85 lat. Pełen sił i energii, pragnienia pracy dla ludzi. Znajduje zagranicznych inwestorów dla krajowych fundacji charytatywnych, które zajmują się leczeniem dzieci z terenów czarnobylskich, dzieci z rodzin wielodzietnych, sierot. Organizuje dostawy pomocy humanitarnej na Ukrainę. Współzałożyciel wydawnictwa uniwersyteckiego „Pulsary” w Kijowie, autor wielu artykułów o różnej tematyce, słowników oraz innych prac. Profesjonalnie gra na pianinie, organach, mówi w dziesięciu językach (czyta w jeszcze kilkunastu), ma wiele różnorodnych zainteresowań. Warunkami bytowymi się nie przejmuje, przywykł do ascetycznego trybu życia: na dziewięciu metrach kwadratowych powierzchni mieszkalnej ma 8 tysięcy książek, stół, krzesło, łóżko, na którym koc służy jednocześnie za materac, miskę, łyżkę, kubek — oto i wszystko. Nawet zimą chodzi bez czapki, w lekkim płaszczu (a nawet bez niego). Rozmawiasz z nim i z jakiegoś powodu przypomina się: „Tędy chodził Skoworoda”… Proponujemy naszym czytelnikom rozmowę z tym niezwykłym człowiekiem.
— Panie Maksymie, jakie są Pana wrażenia z dzieciństwa? Kim są Pana rodzice? — Moja mama jest hafciarką. Ojciec pracował jako bibliotekarz, w domu również miał bibliotekę. W dzieciństwie nie bawiłem się, lecz czytałem książki. Sam nauczyłem się czytać w wieku pięciu lat. Mieszkaliśmy we Włoszech, w Mediolanie. Tata był pierwszym bibliotekarzem uniwersytetu katolickiego. Potem przeszedł do Biblioteki Ambrozjańskiej — największej i najlepszej we Włoszech po Watykańskiej. Tata znał całą bibliotekę na pamięć, łatwo znajdował książki na każdy temat. Podczas II wojny światowej ratował księgozbiór przed Niemcami w klasztorze oraz przed pożarem w wyniku bombardowania. — Czy w szkole łatwo było się uczyć? — Jestem przeciwny wszystkim szkołom, ale do szkoły chodziłem — zmusili mnie. Podczas lekcji czytałem książki, które przynosiłem ze sobą. Przyswajałem wszystko o wiele szybciej niż inni uczniowie, oceny zawsze miałem dobre. W gimnazjum, kiedy uczyliśmy się języka greckiego, wykładowca proponował czytanie, na przykład, Homera czy innego autora. A ja nawet nie miałem w domu książki, byliśmy biedni, a kiedy dali mi książkę, to czytałem poprawnie i rytmicznie. Wykładowca był zdziwiony. Do trzynastego roku życia samodzielnie nauczyłem się greki i łaciny. Już w wieku dziewięciu lat napisałem poezję po łacinie. — Jaki jest Pana język ojczysty? — Nie ma. W rodzinie mówiono różnymi językami. Doskonale nie znam żadnego. Pisać mogę dobrze, a mówić — nie zawsze. Dziesięcioma władam bez słownika. Jeszcze czterdzieści rozumiem ze słownikiem. Ukończyłem osiem uniwersytetów, studiując na dwóch jednocześnie — cztery w Szwecji, trzy we Włoszech, jeden w Szwajcarii. Zdawałem egzaminy z wielu przedmiotów, zarówno humanistycznych, jak i przyrodniczych. — Jest Pan z narodowości Szwedem. Kto z rodziców należał do tego narodu? — Tata i mama mieli włoskie paszporty, ale miałem też duńskich i szwedzkich krewnych. — Jak więc Pan zdecydował, że jest Pan Szwedem? — Jestem niezależny od rodziców, samodzielny człowiek: wybrałem przede wszystkim Szwecję, potem Ukrainę. W Szwecji spędziłem prawie całe dorosłe życie. Na Ukrainie — ostatnie osiemnaście lat. — Jest Pan współzałożycielem wydawnictwa „Pulsary”. Jak zainteresował się Pan wydawaniem książek? — Kiedy mieszkałem w Szwecji, byłem tam wydawcą, wydrukowałem wiele książek, cudzych w tłumaczeniu i własnych, co oznacza, że żyjemy w materialnym świecie, świecie diabła, ale nie należymy do niego. Mamy własny świat — duchowy i więź z Bogiem. To wyższe niż materialny dobrobyt. — Na Ukrainie za władzy radzieckiej Boga nie uznawano, a teraz ci, którzy zakazywali religii, sami chodzą do cerkwi, modlenie się u naszych zwierzchników jest niby „modne”. Odczuwamy ich nieszczerość, bo po tym nie wstydzą się kraść, robić złych rzeczy. — Teraz tak jest nie tylko na Ukrainie, ale i w całej Europie. W Paryżu, na przykład, również prawdziwych wierzących jest mało. Pytasz Francuza: „Jesteś katolikiem?” — „Tak, jestem katolikiem, ale nie praktykuję”. We Włoszech tak samo. Żyją razem bez ślubu i uważają to za normalne. Kiedy ludzie mają pieniądze, bogactwo, zapominają o Bogu. A kiedy wojna, choroba czy jakaś inna bieda — wtedy zwracają się do Najwyższego. W rzeczywistości naszym pierwszym obowiązkiem nie jest prosić Boga o coś, a dziękować, że dał nam życie i przez chrzest uczynił nas Jego dziećmi. — Słyszałam, że ma Pan w pokoju 8 000 książek. Czy to wystarczy, czy chciałby Pan jeszcze coś mieć? — Mam wszystkie, które są potrzebne. Kiedy piszę pracę, mogę znaleźć informację na każdy temat: z botaniki, fizyki itp. Mam encyklopedie po szwedzku, francusku, serbsku, włosku i w innych językach. — Opracował Pan i wydał ukraińsko-włoski rozmówki. — I ukraińsko-francuskie. Oprócz tego przygotowałem do wydania ukraińsko-hiszpańskie. Około trzy tysiące słów dla poziomu początkowego. Przede wszystkim dla dzieci, które są przyjmowane w rodzinach w Hiszpanii, Włoszech, Francji. Te ukraińsko-włoskie rozmówki to pierwsze wydane w języku ukraińskim. Wszystkie poprzednie — po rosyjsku. Francuskie przygotowałem we współautorstwie z byłą profesorką francuskiego z Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, ona opracowała je według mojego wzoru. — Jak trafił Pan na Ukrainę? — W Rzymie uczyłem się w międzynarodowym kolegium. Ze studentami z różnych krajów rozmawiałem w ich językach: z Libańczykami — po francusku, z Amerykanami — po angielsku itd. Pewien Libańczyk zaproponował współpracę z redakcją gazety watykańskiej, wyszukiwanie ciekawostek w obcojęzycznej prasie i pisanie o tym po włosku. Zacząłem tłumaczyć z holenderskiego i greckiego. Redaktor chciał osobiście poznać mnie, podziękował za współpracę, zapytał, jakie jeszcze znam języki. Wtedy przysłał mi materiały po węgiersku, polsku, ukraińsku itd. Polski arcybiskup w Rzymie podziękował za artykuły o Polsce. A ukraiński biskup Iwan Buczko, który wcześniej był pomocnikiem biskupa we Lwowie, a wtedy biskupem dla greckokatolickich tułaczy w Europie Zachodniej, zainteresował się, kto to pisze w gazecie watykańskiej o życiu Ukraińców. Znalazł mnie i powiedział: „Mamy w Skandynawii (Danii, Szwecji, Norwegii) około 500 Ukraińców grekokatolików i nie mamy księdza. Jeden ksiądz raz w roku przyjeżdża do nich z Belgii”. I zaproponował, żebym został ich duszpasterzem. Tak zacząłem pracować z Ukraińcami. A 13 maja 1994 roku po raz pierwszy przyjechałem na Ukrainę. — Jakie wrażenie na Panu wywarła Ukraina, Ukraińcy? — Pierwsze wrażenia? Bieda. Kiedy pierwszy raz przyleciałem do Boryspola, byłem porażony jego szarością, brudem. Teraz, oczywiście, zupełnie inna sprawa, Amerykanie i Polacy dali pieniądze na remont lotniska. A wtedy siedzimy z przyjacielem w autobusie w Boryspolu. Pytam: „Kiedy on pojedzie?” — „Kiedy będzie pełny”. Było to dla mnie dziwne. Teraz autobusy kursują regularnie. Przyjechałem wtedy, żeby dać koncerty na organach. Najpierw w Doniecku, potem pojechałem pociągiem do Odessy. Tam spotkałem młodą dziewczynę, która płakała, skarżyła się na swoje nieszczęścia. Zobaczyłem ubogich ludzi, przejąłem się ich problemami. Właśnie wtedy zdecydowałem się tu zostać. — Nie przestraszył się Pan biedy? — Nie, moja rodzina była biedna. Kiedy pracowałem w banku w Mediolanie (zanim zostałem księdzem), zarabiałem trzy razy więcej niż mój tata-bibliotekarz. — Pracownicy kultury są biedni i tam? — Tak. Kiedy miałem około dziewięciu lat, moja mama chciała, żebym nauczył się grać na fortepianie. A babcia mówi: jesteś głupia, muzycy nic nie zarabiają, niech on lepiej naprawia buty. A mama uparta, znalazła mi nauczycielkę. Mogłem ćwiczyć na jej pianinie. Nigdy (nawet teraz) nie miałem w domu ani pianina, ani innego instrumentu. Po siedmiu miesiącach, w wieku dziesięciu lat, zostałem pianistą. A w wieku 13 lat — organistą. Dawałem koncerty w całej Europie, bywało i po 40—45 koncertów rocznie. Również w Kijowie, Białej Cerkwi, Lwowie, Dniepropietrowsku, Zaporożu, Odessie. — Pisze Pan książkę o Wołodymyrze Iwasiuku?
— Napisałem o nim długi artykuł. Publikuję wiele rozpraw w gazecie „Ukraińskie słowo” oraz innych czasopismach. Potem złożę książkę ze wszystkimi swoimi pracami. — Pański stosunek do „Proświty”, proświtan? — Bardzo dobry. Wcześniej współpracowałem z Ukraińską Radą Koordynacyjną razem z Iwanem Draczem, Mychajłem Słaboszpyckim. Byli tam też proświtanie. O ukraińskiej historii i literaturze wiem więcej niż niektórzy Ukraińcy. — Jak Ukraińcy mają Pana dogonić? — Gdzie teraz jest Partia Regionów, tam panuje język rosyjski: Kijów, Donieck, Odessa. Więc pytam: dlaczego? A w Zachodniej Ukrainie, choć była pod Austrią, Czechami, Rumunią, Węgrami — swój język zachowali. — Właśnie na Zachodniej Ukrainie „Proświta”, która ma ponad 140 lat, była w każdej wsi. — I teatr organizowali, i występy, i koncerty, walczyli z pijaństwem. Nawet Iwan Franko był proświtaninem. — Lubi Pan ukraińskich klasyków? — Oczywiście. — Mówił Pan kiedyś, że nie czyta utworów literackich, uważa Pan to za stratę czasu. — Nie do końca tak. Lubię Dostojewskiego, napisałem artykuł o Wiaczesławie Iwanowie i tak dalej. Ale czytam głównie literaturę naukową. Kiedy zdawałem egzaminy we Włoszech, tam zmuszali do czytania Dantego. Nie czytałem z zasady. To strata czasu. Trzeba znać życiowo ważne nauki: fizykę, chemię, botanikę i inne. Jestem prezesem Instytutu Ikonografii Chrześcijańskiej w Sztokholmie. Wszystko wiem o sztuce chrześcijańskiej, nie tylko o ikonach: sztuka etiopska, syryjska i inna. Ale muzea, obrazy mnie nie interesują. Kiedy daję koncert, od razu koncentruję się na tym. Ale przed koncertem i po nim muzyką się nie zajmuję. — Ale to przecież estetyka, emocje. — Mnie emocje nie interesują. Jestem jak lód. Mogę kochać człowieka bardzo mocno, wszak Biblia uczy: trzeba kochać bliźniego swego jak siebie samego. Mówię: nawet bardziej niż siebie. Ale miłość to nie emocja, a konkretne czyny. W tym moja miłość. W Radzie Najwyższej mogą dyskutować godzinami. A ja w tym czasie robię coś dobrego dla biednych i chorych. Rozmawiała Nadija KYRIAN Zdjęcie Mykoły CYMBALIUKA
Traducción automática
Dźwięk h w językach angielskim, niemieckim, niderlandzkim, duńskim, szwedzkim, norweskim, rumuńskim, fińskim, estońskim i węgierskim w języku ukraińskim oddaje się przez г, podczas gdy w języku rosyjskim, który nie ma żadnej litery odpowiadającej dźwiękowi h, oddaje się go przez х. Tak na przykład fińskie słowo Helsinki w języku ukraińskim brzmi Hełsinki, a po rosyjsku — Chelsinki. Są też kilka słów, które w języku oryginału miały h, a w ukraińskim je straciły. Tak na przykład łacińskie i greckie historia to w ukraińskim historia, albo grecka nazwa Hellas (Grecja) w ukraińskim brzmi Ellada. Z drugiej strony są języki, które nie mają dźwięku х i oddają go przez h, tak na przykład węgierskie słowo Csehov (Czechow), wbrew panującemu w języku rosyjskim używaniu dźwięku х, nawet przy oddawaniu dźwięku h. Niestety, zwłaszcza w ostatnich latach przede wszystkim Ukraińcy rosyjskojęzyczni zapomnieli lub nie zwracali uwagi na poprawność oddawania dźwięku h przez г, a nie przez х. Wymienię niektóre błędne transkrypcje. Z angielskiego: hit — chit; hooligan — chuligan; hockey — chokej; hippie — chipi; hospice — chospis; Halloween — Helołin; holding — cholding; hobby — chobi; happy end — chepiend (dlaczego z łącznikiem?); Hartford (miasto w USA) — Chartford; Hastings (miasto w USA) — Chejstings (ale Gastings — miasto o tej samej nazwie w Wielkiej Brytanii); Honiara — Chonijara; Houston — Chjuston; Huntingdon (shire) — Chuntingdon (szir); Hyderabad —
Kiedy przeczytałem maszynopis artykułu Maksyma Maurittssona, zdziwiłem się dwukrotnie. Po pierwsze, nie mogłem uwierzyć, że napisał go Szwed tak nienagannym ukraińskim językiem. Szwed, który ma ponad 80 lat i niedawno zamieszkał na Ukrainie (nisko mu się kłaniam). Zatem naszego języka może się łatwo nauczyć każdy, kto chce go znać. A nasze, używając słów Tarasa Szewczenki, rodaczki „z cynowymi guzikami” tylko „po moskiewsku tak i rżną, śmieją się i łają swoich ojców, że od dzieciństwa nie nauczyli ich ćwierkać po niemiecku”. Oni i rosyjski kaleczą. A ukraiński jest dla nich za trudny, brakuje im oleju… Po drugie, co mnie uderzyło, to to, jak bardzo nasi uczeni mężowie i tak zwani działacze kultury są pozbawieni poczucia estetyki: obcymi, niezgrabnymi (z punktu widzenia naszych praw fonetycznych) słowami wprost zaśmiecają, kaleczą język ukraiński, jeden z najbogatszych i najmelodyjniejszych języków świata, jakby w nim brakowało własnych słów. Mówiąc: „мы, брат, просвищенны”. Oto angielskie hit (podaję w angielskiej pisowni, bo ukraińskie brzmienie zniekształca język angielski) ma dokładne ukraińskie odpowiedniki, i to nie jeden: pisenka, spiwanka, składanka. Można jeszcze dodać określenia modna, chodliwa. Jeszcze niedawno było też inne nie nasze (niemieckie) słowo szlager. Czy naprawdę potrzebny nam był angielski hooligan? Mamy własnych dość, aż nadto: beszkетnyk, szybenyk, urwytel, probyjhołowa, palysvit, zbytunyk, halaburdnyk, svavilets, rozbyshaka, porushnyk hromadskoho porjadku. Prawda, słowo chuligan już się u nas przyjęło, to niech będzie. Ale po co nam zapożyczać hospis (spokrewnione z naszym gość), skoro mamy nieużywaną dziś bohadilnię, a można też dim myłosierdia. Po co hobby, skoro mamy захоплення, prystrast, konyk, prymchа. Co to jest holding? Po angielsku oznacza działkę ziemi, zapas, skład, schowek, chwytliwy itd. Ale przecież mamy już pidpryjemstwo, firmu, akcionerne tovarystvo, dodajcie do tego jeszcze jakieś ludzkie określenie — i będzie normalna nazwa: firma-właściciel, firma-zarządca czy coś innego. Anglicy (czy Amerykanie) mogli stworzyć własną nazwę, a my? Brakuje nam zaradności czy co? Napisałem to — i
Hajdarabad; Idaho — Ajdaho
halfback — hafbek
highway — hajwej
hiring — haj-ring
high-tech — haj-tek
harassment — harasment
hard-bop — hard-bop
hardware — hardwer
hard-cor — hard-kor
hard-rock — hard-rok
house-music — hauz-mjuzik
house-rent-party — hauz-rent-parti
coffee-house — kofe hauz (lub haus)
heavy(-trash)-metal — hewi(-trasz)-metal
hedge — hedż
hedge fond — hedż-fond (dlaczego z myślnikiem?)
headliner — hedlajner
hand — hend
hands on — hendz-on (dlaczego z myślnikiem?)
happening — hepening
hat-trick — het-trik
hatchback — hetczbek (dlaczego nie hecz-bek?)
hillbilly — hilbilli
hindi — hindi
Hindustani — hindustani (nazwa ludności, ale Indostan jako region)
hall — hol
howlers — holers
holism — holizm
holocaust — holokaust
homing — homing
hone — hon
hopper — hoper
hornpipe — hornpajp, gornpajp
hot — hot
hot-jazz — hot-dżez
hot ton — hot-ton
hook — huk
hula-hula — hula-hula
hinayana (w językach indyjskich) — hinajana
z hiszpańskiego: habanera — habanera; jondo — hondo; junta — hunta
z łaciny: habeas data — habeas data; habeas corpus — habeas corpus
z norweskiego: halling — halling; hardingfele — hardingfele
z niemieckiego: Halbmond — Halmond; Sahara (pustynia) — Sahara; Handler — hendler
z greckiego: haimosis — hemoz
z rumuńskiego: hora — hora
Heim (austriacki ambasador w Ukrainie) — Hajm; Heel (niemiecka firma) — Hel
Myślę, że niemiecki kompozytor
Ludwig van Beethoven (1770—1827) przewraca się w grobie, gdy słyszy, jak nie tylko Rosjanie, lecz nawet Ukraińcy wymawiają jego nazwisko Bethoven z literą „h” zamiast właściwego brzmienia. Nadużywanie litery „h” pojawia się także przy przekazywaniu chińskich, japońskich i wietnamskich słów, na przykład Huangche (Hwang Ho, natomiast Hongkong — poprawnie, zgodnie z Hong Kong), Hiroszima (Hiroshima), Hokkaido (Hokkaido), Honsiu (Honshu), Hajnan (Hainan), harakiri (harakiri), Hajfong (Hai Phong). W tych językach dźwięk „h” po prostu nie istnieje. Co do języków semickich, występują tam trzy rodzaje głosek należących do kategorii h. W niektórych słowach litera „h” nie odpowiada oryginalnej głosce semickiej, dlatego lepiej pisać „g”, a nie „h”, ponieważ „g” jest bliższe wymowie oryginału. Zatem Gajfa, a nie Hajfa (Haifa). Z wszystkiego powyższego wynika, że nadużywanie litery „h” zamiast właściwej, charakterystycznej dla języka ukraińskiego litery „h” — to czysty rusycyzm. A ponieważ ukraiński patriota, który szczerze troszczy się o swoją Ojczyznę i czystość ojczystego języka, powinien odrzucać wszystkie rusycyzmy, trzeba było rozpocząć to oczyszczanie już w 1991 roku, kiedy Ukraina stała się niepodległa, ponieważ, jak niedawno estoński Prezydent, odpowiadając na pytanie, czy język rosyjski może być w Estonii drugim językiem państwowym, odpowiedział: „Język rosyjski to język okupantów”, albo jak mówię ja — język zaborców, którzy nawet nazwę swojego państwa ukradli.
Traducción automática
Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor
Nie wszystkie dźwięki występujące w jednym języku mają odpowiedniki w innych językach. Dlatego przy zapożyczaniu słów każdy język zastępuje brakujące mu dźwięki tymi własnymi, które są do nich najbliższe pod względem wrażenia akustycznego. Na przykład rosyjski nie ma frykatywnego dźwięku, który odpowiadałby h w angielskim, niemieckim, duńskim i innych językach. Rosjanie oddają ten dźwięk raz przez г, raz przez х: humus, Heine, Haydn, Hoffman, Wilhelm (ostatnio zaczęto pisać Hofman, Wilhelm), chabanera (ale Hawana), hiatus, hit, holding, hippi itd. W języku ukraińskim literą х oddaje się zazwyczaj obcojęzyczną fonemę ch (ang. kh): Fridrich (Friedrich), Chaldea (Chaldaea), chaki (khaki); fonemę h należy oddawać przez г. O tym mówi się m.in. w Słowniku pod redakcją Borysa Hrinczenki, w Słowniku obcych słów pod redakcją akademika Ołeksandra Melnyczuka, a także w Uchwale Gabinetu Ministrów Ukrainy z 27 stycznia 2010 roku „Ukraiński alfabet łaciński”. Chciałoby się, aby to zapamiętali pracownicy Ukraińskiego Radia i Telewizji, liczne osoby publiczne, które nie tylko nie czytają żadnych porad językowych, ale też nie zaglądają do słowników języka ukraińskiego. Lekceważąc zalecenia ukraińskich prac leksykograficznych, bezwarunkowo i bezpodstawnie kopiują swoich moskiewskich kolegów i wymawiają hindi (jedna z mów Indii), holokaust, homo sapiens, honoris causa, a w nazwach własnych Chajdegger, Chans, Chelmut, Chilari, Hofman, Wilchelm, Netanjahu, Ispahan, Jochannesburg, a także w wielu innych nazwach własnych i pospolitych, o czym pisze Maksym Mauritsson. Na podstawie możliwości fonetycznych języka ukraińskiego, gdzie mamy г (h), ґ (g), х (ch, kh), należy pisać i wymawiać Hajdegger, Hans, Helmut, Hilari, Hoffman, Wilhelm, Netanjagu, Isfahan, Johannesburg, hit, hokej, hippi, harakiri, holding, Hobi, Hepi end, Hustон, Hajdarabad, heavy metal, hindi, hindustani, Hajm i podobne. Oprócz zbędnego „chekania” musimy unikać także nieuzasadnionego „gekania”, czyli pisać i wymawiać nie Gabsburg, Gawaje, Gamburg, Gamlet, Gamsun, lecz Habsburg, Hawaje, Hamburg, Hamlet, Hamsun (Habsburg, Hawaii, Hamburg, Hamlet, Hamsun). Trzeba częściej zaglądać do słowników akademickich, w których od dawna odmienia się słowa palto i sitro, gdzie napisano hiatus, hindi, holokaust, Isfahan, Johannesburg, a nie chiatus, chindi, cholokost; gdzie nazwa miasta to Siwerskodonieck, a nie Sjewierodonieck; gdzie zaczynają porządkować oddawanie greckiej tety: wzorem bibliotека, estetyka, metoda, teza, Prometeusz, obok nieuzasadnionych mif i efir podano prawidłowe myt i eter. Klasycy literatury ukraińskiej nie tylko w przeszłości pisali, lecz także piszą teraz: „Droga na Golgotę jest wielka wtedy, Gdy człowiek pojmuje, po co i dokąd idzie” (Lesja Ukrainka); „Błysnęła szczęśliwa myśl. Jest ona jeszcze bez formy, lekka, nieuchwytna. Jak eter” (Michajło Kocjubynśkyj); „Byliśmy wszędzie, wabił nas śpiew syren, Sarmacki step i marmury Aten” (Mykoła Zerow); „Tym ostrzem co dnia i co nocy On pilnie obwodzi świat, Oswajając nasze oczy, By za rzeczywistość brać mit” (Mykoła Rudenko); „Lecieli obok siebie w jasnym, świetlistym eterze… To samo czuła i Halja, wydało jej się, że jej sukienka jest nie tylko błękitna, ale i ona sama stała się eteryczna i jasna” (Walerij Szewczuk). Naśladujmy ich przykład.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
Od razu przypomniało mi się z Szewczenki: „Jak że ty mówisz, nie umiesz po tutejszemu?” A oto jedno za drugim ustawiły się: highway, hi-ring, high-tech (wszystko na „haj”) albo hard-bop, hard-ware, hard-cor, hard-rock. Teraz po kolei. Angielskie high oznacza najwyższy punkt, wielki, wysoki, drogi i także pijany; a way to szlak, droga; razem highway (dosłownie: wielka droga). U nas zaś, oprócz „droga” i „szlak”, jest jeszcze „path”, „gościniec”, a zadomowione są „autostrada” i „automagistrala”. Na szczęście hajwej na razie ktoś używa tylko jako egzotyzmu; ale szosy z wybojami, chwała Bogu, hajwejem jeszcze nie nazywamy. A co to jest hiring, nie wiem; może to też jakaś obelga? Bo na obelgę to brzmi. Słowo high-tech Amerykanie utworzyli za pomocą znanego nam high (wielki) i skrócenia od technik. Taką nazwę otrzymał jeden ze stylów w architekturze, który u nas moglibyśmy spokojnie nazwać stylem technologicznym albo konstruktywistycznym. Następny rząd: hard — twardy, ciężki, mocarny itd.; bop — skrócenie od bopper „muzyk jazzowy”, a co razem znaczy, Bóg jeden wie; ware — towary, produkt wytwórczości, razem wyroby żelazne, amunicja, napój alkoholowy, a co naprawdę znaczy ten językowy kaleka hardware, raczej nie pojmie zwykły śmiertelnik; cor — w muzyce waltornia, a co razem, pewnie wiedzą muzycy; rock — to jest rock, razem ciężki rock. Przy okazji, samo słowo rock w języku angielskim oznacza skałę, kamień, przyczynę nieszczęścia, lód, bezsensowny błąd, trząść się, chwiać się. Trzeba, żeby pożyczać jeszcze harassment — przecież mamy dostatek słów na oznaczenie tego niezupełnie przyjemnego uczucia: zaniepokojenie, niepokój, strach, trwoga, zmartwienie, rozdrażnienie. Angielskie house łapiemy jak żebracy — a przecież mamy chatę, budynek, dom, mieszkanie, ognisko domowe, kwaterę. Co do house-music, to mamy od dawna zapożyczoną filharmonię; jeśli to nam nie odpowiada, stwórzcie na wzór amerykański: dom muzyki, muzyczna siedziba. Pożyczać zaś coffee-house może tylko ten, kto nie wie, że mamy piękne słowo kawiarnia. A co to takiego heavy-trash, trudno dobrać: heavy — ciężki, ociężały, nudny itp.; trash — odpadki, śmieci, szajs, razem pewnie coś takiego, czego nawet nie wypada tłumaczyć. Termin finansowy hedge, gdyby go jeszcze poprawnie oddać, przypominałby nasze „ґедзь” (bąk). A gdyby do słowa „sprzedaż” czy „kupno” dodać słowo zabezpieczający, wstępny albo wcześniejszy, wyszedłby pewnie lepszy termin niż ten angielski. Będzie dwoma słowami? Rosjanie nazywają kolej dwoma słowami: żeleznaja doroga, Francuzi tak samo — chemin de fer, i nic. Pewnie to samo dotyczy hedge-fond — w słownikach języka ukraińskiego tego słowa nie ma. Czy trzeba gwiazdę teatru, gwiazdę ekranu nazywać head-liner (head — głowa, liner — liniowiec, obraz, łuska itp.)? Nie wiadomo, po co nam słowo haphening — wydarzenie, przypadek, przygoda? Tak samo hill-billy — góral, biedak, wiejski? Czy homing „zdolność zwierzęcia do znajdowania drogi do domu” (jakby nasze „gomin”, ale przecież nie) — instynkt domowy. A oto hook „hak, bosak, pułapka, sierp, sierp”: jak go nie wymówisz — czy „chuk” (dać chuka), czy „huk” — wszystko się plącze wśród naszych słów. Nie mogę tu nie wspomnieć bardzo modnego obecnie słówka top, które w języku angielskim oznacza między innymi także nać buraka, pióro cebuli, badyle, bąk. A my wciskamy je wszędzie. Czy więc takie „wzbogacenie” naszego języka jest potrzebne? Czesi w drugiej połowie XIX wieku konsekwentnie zamienili obce słowa swoimi: teatr — divadlo, chodnik — chodnik, piłka nożna — kopana, gramatyka — mluvnice, składnia — skladba itd. I doskonale rozumieją się nawzajem. Jeszcze wcześniej Niemcy prawie całkowicie pozbyli się obcego słownictwa i obecnie rzadko dopuszczają je do swojego języka. Francuzi również pilnie strzegą czystości swojego języka i nie spieszą się z zaśmiecaniem go obcymi słowami: u nich komputer (nawet!) — ordinateur, drukarka — imprimeur, monitor — surveiller, plik — dossier itd. A nasz język my, z powodu własnego intelektualnego lenistwa, czy trzeba, czy nie trzeba, lekceważąc własne bogate słownictwo (i gwarowe, i fachowe także) oraz nieograniczone możliwości tworzenia wyrazów, zaśmiecamy, zwłaszcza ostatnio, niezrozumiałymi i trudnymi do wymówienia anglicyzmami: promocja, intencja, weekend, single, realtor itd. Zbyt wiele takich słów jest w literaturze naukowej. Nadmierne, bezmyślne używanie wyrazów obcych czyni język mało zrozumiałym, zamienia go w żargon i, co najgorsze, niszczy jego system, rozchwiewa ustalone prawa fonetyczne i gramatyczne, hamuje odbiór tekstu, utrudnia myślenie.
Traducción automática
Jewhen BUKET Do redakcji „Słowa Proświty” napływa literatura krajoznawcza ze wszystkich zakątków Ukrainy. Szkice o „Ruskiej Trójcy” i jej naśladowcach przesłał nam Mychajło Szałata z Drohobycza. Książka „Budziciele” ujrzała światło dzienne w ubiegłym roku z okazji 200-lecia urodzin Markijana Szaszkewycza. Oprócz życiorysów wybitnych postaci zawiera ona także szereg ich utworów. Swoim ziomkom, mieszkańcom i rodowitym mieszkańcom miasta Wałki w obwodzie charkowskim, poświęcił książkę „Wałkowczanie we wspomnieniach, dokumentach i inne” Anatol Hawryłenko. Ten zbiór to oryginalny przekrój historii osady, gdzie wydarzenia odkrywane są poprzez losy jej mieszkańców. Właściwie zdecydowana większość materiału dotyczy XIX–XX wieku. Czytelnik znajdzie tu wypisy i kopie dokumentów archiwalnych, artykułów prasowych, rodowody niektórych mieszkańców, ich utwory, bogatą kolekcję unikalnych fotografii. A. Hawryłenko miał i będzie miał o kim pisać, gdyż w Wałkach urodzili się pisarz Petro Pancz, śpiewak operowy Mykoła Czastij, generał-chorąży Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Mychajło Peresada, jeden z kierowników rządu Ukraińskiej SRR Hryhorij Waszczenko. Pobyt w mieście miał znaczący wpływ na twórczość i działalność społeczną Hryhorija Skoworody, literata XIX wieku Iwana Werne-ta, poetów Pawła Hrabowskiego i Wasyla Kulyka, represjonowanego pisarza Serhija Czemlowa, akademika-językoznawcy Leonida Bułachowskiego i wielu innych. W ubiegłym roku ukazała się monografia historyka z Dniepropietrowska, przewodniczącego obwodowej organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Ihora Koczerhina „Ziemstwo samorządowe Jekaterynosławszczyzny (wymiar personologiczny)”. Instytut ziemstwa powstał w Jekaterynosławiu w 1864 roku i został zlikwidowany w 1917. W monografii poprzez życie i działalność przewodniczących Jekaterynosławskiego gubernialnego zarządu ziemstwa, na bazie znacznego zasobu źródeł archiwalnych i innych, naświetlono rozwój samorządu lokalnego. Podstawą książki są szkice biograficzne o wszystkich dziesięciu przewodniczących zarządu, zilustrowane rysunkami i unikalnymi materiałami fotograficznymi, z których większość opublikowano po raz pierwszy. Podano tu bogaty materiał źródłowy, w szczególności imienny skład zarządu ze wszystkich lat jego istnienia, listę prac drukowanych autorstwa przewodniczących Jekaterynosławskiego gubernialnego zarządu ziemstwa, pełne teksty najważniejszych listów, indeks nazwisk. Po wydaniu w 2008 roku „Szkiców z historii Dmytriwki” nauczyciel Borys Kyryczok postanowił szerzej spojrzeć na historię rodzinnego rejonu bachmackiego w obwodzie czernihowskim. Swoim sławnym ziomkom poświęcił dwie nowe książki: „Głębokie korzenie” oraz „Towarzysz ministra”. Borys Hnatowycz jest aktywnym autorem w prasie lokalnej. Dlatego wydania w stylu publicystycznym opowiadają o ponad setce wybitnych ludzi, których los związał z ziemią bachmacką, z Czernihowszczyzną-Siewierszczyzną. Dociekliwy czytelnik znajdzie tu informacje zarówno o ukraińskich hetmanach, jak i o akademikach, a także o pierwszym i ostatnim Prezydencie ZSRR Michale Gorbaczowie. Książki są pięknie zilustrowane, łatwo się je czyta i mogłyby stać się ozdobą każdej biblioteki, gdyby nie tradycyjny dla wydań krajoznawczych minimalny nakład. Prawdziwą encyklopedię rodzinnej wsi „Medwińskie tablice” zaprezentowano latem ubiegłego roku na Bogusławszczyźnie. W książce przedstawiono badania, wspomnienia, relacje, dokumenty dotyczące historii wsi Medwin. Są one różnej objętości, tematyki i poziomu literackiego. Znajdują się tu również krótkie życiorysy nietuzinkowych medwińców, fragmenty utworów literackich, w których wspomina się Medwin, listy osób, które zginęły na frontach II wojny światowej, były represjonowane i torturowane przez bolszewików. Zbiór opracowali Anatolij Łystopad i Petro Hohula, do oprawy graficznej wykorzystano prace Ołeksandra Neczytajły i Iwana Czernyszenki. Autorzy materiałów w zbiorze: Jarosław Borys, Pawło Boczyłow, Wasyl Wasylenko, Mykoła Wasylenko, Wiktor Hłuszczenko, Petro Hohula, Wasyl Hołosnyj, Jurij Horlis-Horski, Jurij Dywnycz (Ławrynenko), Sotnyk Dnirowyj, Iwan Dubyneć (Dubyna), Wira Zawalska, Roman Kowal, Hałyna Kowalska, Wiktor Korol, Hryhorij Kosynka, Mykoła Krawczenko, Mychajło Kuzminow, Borys Łewczenko, Nina Łewczenko, Iwan Łysniak-Rudnycki, Anatolij Łystopad, Łarysa Łystopad, Lida Mykołenko, Kost Misevych, Andrij Neczytajło, Wadym Ochrimenko, Wołodymyr Pererwa, Anatolij Putczenko, Oksana Sałata, Nina Smołar, M. Ustenko, Hanna Szamraj, P. Szynkar. Opracowujący musieli się dobrze napracować, doprowadzając do pierwotnego wyglądu badania Borysa Łewczenki „O przeszłości Medwina”, które zostało napisane w 1966 roku i opublikowane z licznymi poprawkami i uzupełnieniami wydziału propagandy i agitacji Bogusławskiego komitetu rejonowego partii komunistycznej w gazecie rejonowej. Ale chyba najwięcej uwagi w zbiorze poświęcono wiekopomnemu dla medwińców rokowi 1920, rokowi Republiki Medwińskiej (data rozpoczęcia powstania — 19 sierpnia — została obecnie wybrana Dniem wsi). Do rozdziału „Rok 1920” weszły szeroko znany szkic I. Dubyncia „Płonie Medwin”, wspomnienia jednego z przywódców powstańców M. Wasylenka „Opowieść o przeżytym” oraz jeszcze osiem materiałów tematycznych. Swoje nowe książki przesłał do naszej redakcji krajoznawca z Winnicczyzny Mykoła Dorosz. W monografii „Bitwa nad Sinymi Wodami w 1362 roku (lub tajemnica rzeki Snywody)” Mykoła Nykyforowycz zapoznaje czytelników z hipotezą o geograficznej lokalizacji miejsca historycznego pojedynku nad Sinymi Wodami, który dał początek wyzwoleniu Rusi spod jarzma Złotej Ordy. W pracy krytycznie przeanalizowano znane źródła kronikarskie i dorobek szeregu rodzimych naukowców, obecna jest polemika naukowa w obronie własnych poglądów na problem. Jeszcze jedna książka — „Źródła. Zapomniane strony naszej historii. Rejon chmielnicki. Badania, opowieści, wersje” opowiada o początkach miejscowości, nazw rzek, uroczysk na terenie kraju. W niej, przekonany jest autor posłowia, przewodniczący Winnickiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Serhij Halczak, czuć nowatorskie spojrzenie na ustalone rzeczy. Zdaniem autora, w toponimice rejonu chmielnickiego (a zbadano ponad 160 nazw własnych) przeważa czynnik pogański. Czy ma rację — W czasie, gdy sprawy ukraińskie były skrajnie niepewne, a pro-ukraińskiej działalności nikt nie sprzyjał, seminarzyści stworzyli w Galicji kółko pod nazwą „Ruska Trójca”, którego członków (M. Szaszkewycza, I. Wahylewycza, M. Ustijanowycza, A. Mohylnyckiego, J. Hołowackiego i in.) Iwan Franko nazwał później „budzicielami ducha narodowego”. Właśnie członkowie tego kółka zapoczątkowali na ziemiach zachodnioukraińskich odrodzenie narodowe, dzięki któremu do dziś patriotyzm galicjan uważa się za niemal wzorcowy. Czasami wydaje się, że warunki, w których istnieje nasz naród dzisiaj, są bardzo podobne do lat 30. przedostatniego stulecia, kiedy narodziło się wyżej wspomniane towarzystwo. Ukraińscy patrioci bardzo często czują się wygnańcami w swoim kraju, a zagoniona w kozi róg polityką socjalną rządu ludność przejęta jest jedynie przetrwaniem. Ale naród stopniowo budzi się z kilkusetletniego snu. I „budzicielami” teraźniejszości stają się ludzie, dla których miłość do rodzinnego kraju stała się sensem życia.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
żołnierskie, historyczne i kozackie pieśni, pieśni śpiewane na chrzcinach, ballady. Razem — ponad dwieście, zapisanych w jednym tylko rejonie ukraińskiego Polesia. Znajdują się tu także wspomnienia autorki o siewcach, żniwiarzach, obrońcach poleskiego pola pieśni. Dla Ołeksandry Kondratowycz sprawą życia stało się zbieranie pieśni, zwyczajów i obrzędów Poleszuków, ich tradycji. Wszystkie te zebrane duchowe skarby znajdują się w licznych książkach, publikacjach w prasie, wystąpieniach w radiu i na konferencjach naukowych. Jedną z jej ostatnich prac jest książka “Kalendarz ludowy Wołyńskiego Polesia”. W niej systematycznie, od Filipówek do dnia św. Michała, pokazano sposób życia Poleszuków. Bez wątpienia prace Ołeksandry Pawliwny przydadzą się każdemu, komu nie jest obojętna historia naszego narodu. “Robię to, co może każdy” — zwraca się tytułem nowej książki do czytelników generał w stanie spoczynku i publicysta Borys Wojcechiwski. W swoich artykułach autor z zachwytem opowiada o sławnych ludziach, których spotkał na swojej życiowej drodze. Czołowe miejsce wśród nich zajmuje wielka postać krajoznawcy Mykoły Sikorskiego — człowieka-legendy, wieloletniego dyrektora Narodowego Historyczno-Etnograficznego Rezerwatu “Perejasław”. Szewczenkiana perejasławska to kluczowy temat książki. I nie jest to przypadkowe, gdyż Borys Wojcechiwski jest inicjatorem i jednym z twórców Muzeum “Testamentu” w Perejasławiu Chmielnickim. Także niemało artykułów w książce poświęcono ukraińskiemu filozofowi Hryhorijowi Skoworodzie. Uzupełnieniem książki są wspomnienia znanych ludzi o autorze, a także liczne fotografie z rodzinnego albumu. To wydanie jest dedykowane 75-leciu Borysa Wojcechiwskiego, które obchodził 5 kwietnia 2010 roku. Każdy obecnie może stać się “budzicielem” dla swojej rodziny, wsi czy miasteczka, rejonu, obwodu. Kiedy dusza pragnie nieść światło — ona obowiązkowo prędzej czy później rozleje je na swoje otoczenie. Jeszcze starogrecki filozof Sokrates mówił: “W każdym człowieku jest słońce. Tylko pozwólcie mu świecić”. Nasi autorzy i czytelnicy każdego dnia dowodzą prawdziwości tych słów. Piszcie nadal o swoich krewnych i bliskich, badajcie rodowody, zbierajcie historię rodzinnych miasteczek i wsi — to mocny fundament dla przyszłości naszego narodu. A “Słowo Proświty” zawsze będzie w tym Państwa przyjacielem i doradcą. “Na Wielkim szlaku” — to życiowy wyczyn Wołodymyra Zubryckiego, odważny czyn patrioty. Książką, napisaną sercem, autor oddał hołd i swojemu pradziadowi Ostapowi, i swojej matce, i swoim współmieszkańcom, i całej Ukrainie. Wykorzystawszy dokumenty (a jest ich w książce — bezstronnych świadków — bardzo dużo) i opowieści wieśniaków, autor w artystyczno-publicystycznej formie napisał historię jednej wsi. Jednej. Jednak historia wsi Ozirna na Czerkaszczyźnie — to biografia całej naszej skrzywdzonej, ale niepokonanej Ukrainy. Przez formę kronikarską przebija się troska W. Zubryckiego o los wsi: “Rodzinna wsi, rozszarpany kraju! Kiedyż u nas się przejaśni? Kiedy zaświta światło?”
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
pokaże czas, ale ta książka bez wątpienia stała się już znaczącym wkładem w podoloznawstwo, rodzime krajoznawstwo, gdyż bada jeden z najaktualniejszych obecnie problemów historycznej regionalistyki — datowanie powstania miejscowości. W ubiegłym roku świat obchodził 200. rocznicę urodzin wybitnego węgierskiego kompozytora, pianisty, dyrygenta i działacza społecznego Ferenca Liszta. Podczas tournée w Kijowie zimą 1847 roku los zetknął go z młodą podolanką, księżną Karoliną Iwanowską-Wittgenstein. Po tym poznaniu pianista trzykrotnie przyjeżdżał w gości do majątku księżnej — do wsi Woronowce w rejonie chmielnickim. „Ferenc Liszt i Karolina Wittgenstein: dramat wielkiej miłości” — taki tytuł nosi kolejna książka Honorowego Krajoznawcy Ukrainy Mykoły Dorosza, przesłana do redakcji „Słowa Proświty”. Twórczość literacka i pieśniarska rodaków również całkiem naturalnie przyciąga uwagę krajoznawców. Potwierdzeniem tego jest zbiór „Nad Borszczowem świty różowe…”, poświęcony 555-leciu miasta Borszczów na Tarnopolszczyźnie. Zawiera on opracowania historyczne, wspomnienia znanych rodaków o rodzinnym mieście, a także wiersze i pieśni poświęcone temu malowniczemu krajowi. Znaczący wkład w kształtowanie twórczej palety ziemi borszczowskiej wnosi działalność stowarzyszenia literacko-artystycznego „Lira”, które zostało utworzone w 2005 roku. Wyniki swojej pracy (pieśni, wiersze, prozę, humoreski, obrazy) członkowie studia opublikowali na ponad 300 stronach almanachu „Kraju mój borszczowski, kraju wielogłosowy”. Pieśniarskie skarby rejonu kamień-koszyrskiego w obwodzie wołyńskim zebrała, rozszyfrowała i uporządkowała znana w obwodzie pedagog Ołeksandra Pawliwna Kondratowycz. Zbiór „Kalinowy kwiat Polesia” zawiera kolędy, szczedriwki, rohulki, wiosnianki, pieśni postne, pietriwoczne, jagodowe, kosiarskie, żniwne, jesienne, pieśni o miłości, rodzinno-obyczajowe, najmickie, zarobkowe, wdowie, sieręce, rekrut-
Traducción automática
Jewhenija RIABCZENKO Wiosną 2011 roku w wydawnictwie „Ferokol” (m. Niżyn) ukazała się książka Wołodymyra Zubryckiego „Na Wielkim szlaku”. Bestsellerem ona nie została. Przyczyną tego jest zarówno mały nakład (300 egzemplarzy), na który zdobyli się sponsorzy autora, jak i forma (kronika o wsi na Czerkaszczyźnie). Nie ma tu ostrych zwrotów akcji, nie jest to sentymentalna powieść o biednych, ale dobrotliwych wieśniakach. Sam autor określa swoją książkę jako artystyczno-publicystyczną opowieść o rodzinnej wsi Ozirna. Jest to wyłożona w artystycznej formie historia jednej ukraińskiej wsi od czasów trypolskich do naszych dni. Prześledzić tak długi odcinek czasu autorowi pomagały dokumenty historyczne oraz wspomnienia i opowieści współmieszkańców — żywych świadków wydarzeń. Takich opowieści-wspomnień autor zebrał ponad tysiąc. A w głąb wieków pomagały mu zajrzeć kroniki i opowieści historyczne o rodzinnych stronach. Ozirna leży na Wielkim szlaku. W dawnych czasach tym szlakiem jeździli kupcy ze Wschodu na Zachód, Tatarzy wieźli jasyr na Krym, a czumacy z Krymu sól przywozili. Wszystko pamięta ta ziemia — i wyprawy perskiego króla Dariusza, i ordę Batu-chana, i krymskiego chana Mengli Gireja, i litewskich książarzy, i polskich magnatów. A co dopiero mówić o moskiewskich władcach, poczynając od Wielkiej Katarzyny! Wszystkim im jest miejsce w książce „Na Wielkim szlaku”. Lecz najbardziej poruszają strony o niedawnej przeszłości i teraźniejszości. Autor z bólem opisuje ciężki los rodzinnych stron, ludzkie cierpienia i nadzieje. Nie można obojętnie czytać opowieści o strasznych latach całkowitej kolektywizacji, kiedy na rozkaz z Moskwy zabierano chłopom wszystko, co pozwalało przeżyć, a niegodzących się z taką „mądrą” polityką wywożono na Syberię i zostawiano tam na pastwę losu, na pewną śmierć, albo po prostu zabijano. A przerażający 1933 rok! Przecież to był jeden z najurodzajniejszych lat na Ukrainie. Lecz po zbiorach przyszli do chat czerwoni oprycznicy i wymietli wszystkie spichlerze i schowki do ziarenka, skazując na głodową śmierć zarówno starych, jak i małych. W. Zubrycki bez strachu wymienia z nazwiska posłusznych wykonawców woli Komunistycznej Partii i jej „wielkiego wodza”. I przytacza wspomnienia najstarszych mieszkańców o tamtym satanistycznym okresie życia wsi — jak wymierały z głodu całe rodziny. A przypadki kanibalizmu — to nie wymysły i nie straszny sen. To straszna prawda. Czy mamy moralne prawo zapomnieć o tym i powtarzać za władcami Moskwy, że były to pojedyncze przypadki i nie warto o nich wspominać? Przecież jesteśmy ludźmi, więc nie możemy być niepamiętliwi. Trzeba przeciwstawiać się próbom gorliwych, wpływowych ukraińskich „historyków” przepisania historii naszego kraju na zamówienie „starszego brata”. I książka Wołodymyra Zubryckiego jest próbą przeciwstawienia się takiemu bezczelnemu aktowi dehistoryzacji świadomości naszego narodu. Ozirna przeszła własny Wielki szlak: od pojedynczych osad XVI wieku do dużej wsi w 2000 roku. W książce o wsi nie można obejść się bez opisu życia codziennego jej mieszkańców. Niezwykle ciekawie opowiada się o ukraińskich tradycjach i zwyczajach. O tym napisano tak, jakby autor książki nie był historykiem-amatorem, a uczonym etnografem. Czytasz o świętowaniu Bożego Narodzenia — i jakbyś sam wszedł do gościnnych gospodarzy, pośpiewał kolędy, zjadł kutię przy lampie naftowej, posmakował upieczonego na liściu kapusty, posmarowanego olejem i posypanego solą chleba. A noce kupałowe z pieśniami i ogniskami! A różnorodne wiejskie wesele, jak przedstawienie teatralne, ze starostami, druhnami, bojarami! Autor starannie, jak perełki, pozbierał wszystkie obrzędy ukraińskiej wsi i z wielką miłością je opisał. Weźcie, ludzie, podziwiajcie i nie zapominajcie, jak weseli i wspaniali byli wasi dziadowie-pradziadowie! Książka napisana jest wybornym językiem ukraińskim. Styl jest potoczny. Autor jakby rozmawiał z najlepszym przyjacielem, opowiadając historię. Dlatego czyta się książkę z wielkim zainteresowaniem, mimo braku fabuły. Miałam szczęśliwą okazję jako jedna z pierwszych czytać rękopiśmienne strony książki. Wydarzenia opisano tak obrazowo i przejrzyście, że jakbym odwiedziła Ozirną, przeszła razem z autorem przez te jary i wąwozy, wspinała się na pagórki i grzbiety, kąpała w stawach i zatoczkach, piła oszałamiające zapachy tymianku i mięty. Połykałam kurz spod kopyt tatarskich koni, szukałam losu na obczyźnie. Piekło mnie nieznośne słońce na kołchozowych polach, siekły jesienne deszcze w drodze do pracy, bolało ciało od ran, a dusza — od palących myśli. Dziękuję Wołodymyrowi Ołeksijowyczowi, że przeprowadził mnie drogą czumaków i hajdamaków, niepokonanych partyzantów i szczerych rolników, którym Bóg nakazał uprawiać chleb. Bądź błogosławiony, kraju Tarasa Szewczenki i Wiaczesława Czornowoła! Na końcu wydania autor dodaje tabelę chronologiczną „Historyczna kronika rodzinnych stron”. Ta kronikarska opowieść budzi szacunek i podziw. Tak zanurzyć się w historię kraju, tak fundamentalnie, gruntownie opisać wydarzenia mogła tylko osoba wielkiego intelektu i pracowitości.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
list W. I. Pryjmy ze Zołocziwskiego powiatu obwodu lwowskiego. To wiersz z grupowym zdjęciem. Na nim jest zaledwie 18 z kilku tysięcy kobiet-więźniarek politycznych obozu „Kengir”:
Pięćset Ukrainek, pięćset Matek
Przeciw czołgom w Kengirze stanęły do walki…
Pięćset ukrainek, pięćset naszych sióstr,
Rzuciły wyzwanie więzieniu — ZSRR…
A przedostatnia strofa jak modlitewne błaganie do potomnych:
Otóż pamiętajmy o naszych MATKACH,
Ile ich było, tych Kengirów,
W imperialnych przestrzeniach, straszliwych obozach,
Na kościach i krwi naszych córek i synów…
Zgódźmy się: nasi szanowni czytelnicy-korespondenci wykonują wielką pracę, rozkołysując dzwony pamięci narodowej. Społeczeństwo nie może stać z boku, szczególnie gdy chodzi o obronę historycznej prawdy, narodowego honoru i godności Ukraińców. Bo mimo wszystko państwo — to my, a nie oni, choćby jak paradoksalnie to dziś brzmiało.
Ale nie będziemy zagłębiać się w pamięć wieków — spójrzmy na to, co dzieje się dziś — w „niepodległej” Ukrainie. Ile już mówiono-pisano, mitingowano-pikietowano w sprawie otwartego nienawistnika Ukrainy, antyukraińskiego ministra edukacji Tabacznika?! A czy ktoś z tak zwanej ukraińskiej władzy dał moralno-prawną ocenę szowinistycznym wystąpieniom przewodniczącego krymskiego parlamentu Władimira Konstantinowa dotyczącym języka ukraińskiego, który jest językiem państwowym zgodnie z Ustawą Zasadniczą (Konstytucją) Ukrainy? Czy może ktoś z Bankowej zareagował na liczne paszkwile tegoż Tabacznika, Buziny i spółki, którzy metodycznie i celowo wykonują zamówienia sąsiedniego państwa, a dokładniej jego znanej służby?
To, co dzieje się dziś, w końcu scharakteryzował prawie sto lat temu Wołodymyr Wynnyczenko: „Cała historia stosunków między Moskwą a Ukrainą przez ponad 250 lat, od chwili połączenia tych dwóch państw, to planowe, bezwzględne, bezwstydne, bezczelne niszczenie narodu ukraińskiego wszelkimi sposobami, aż do zatarcia wszelkiego jego śladu, tak by nawet jego imienia nie pozostało”.
Strategiczno-imperialne plany sąsiadów wobec Ukrainy pozostają niezmienne. Nikt w tym nie wątpi, a Moskwa tego nie ukrywa. I tryumf, właśnie tryumf ich piątej kolumny mówi o tym najwymowniej. A ludność ukraińska, od Ługańska do Lwowa, od Czernihowa do Krymu, będzie nadal liczyć na pojedynczych bohaterów? Cóż, gorzko przypominać znaną myśl: biada temu narodowi, który potrzebuje bohaterów…
Przegląd przygotował Mykoła CYMBALIUK
Traducción automática
Codzienna poczta redakcyjna jest zazwyczaj dość różnorodna. Mimo to wśród setek listów głównymi pozostają materiały naszych czytelników o rocznicach poszczególnych wydarzeń historycznych, jubileuszach tych czy innych wybitnych i mniej znanych działaczy ruchu narodowowyzwoleńczego, kultury ukraińskiej.
Niewątpliwie tylko ten naród ma przyszłość, który pamięta i czci swoją przeszłość, bohaterów i krzewicieli życia narodowego.
O jednym z nich, Dmytrze Paliiwie, opowiada Lidia Kupczyk, przewodnicząca Lwowskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiej Ligi Ukraińskich Kobiet. Powodem napisania listu był pozew przeciwko Lwowskiemu Okręgowemu Sądowi Administracyjnemu, wniesiony przez pewną ługańską organizację „Młodaja gwardyja”. Wschodnioukraińscy (a może ukraińscy?) „gwardziści” żądają od miejscowych władz „demontażu tablicy pamiątkowej, umieszczonej we Lwowie na ulicy Winniczenki ku pamięci znanego i szanowanego przez Galicjan działacza społecznego, politycznego i wojskowego, prawdziwego ukraińskiego patrioty Dmytra Paliiwa. Widać – pisze autorka – że „entuzjaści” tej organizacji nic o nim nie wiedzą”.
Dmytro Paliiw (1896–1944) – znany działacz wojskowo-polityczny, publicysta, literat i redaktor. Jego życie i działalność stały się tematem gruntownych badań naukowych. Ich rezultatem jest monografia „Dmytro Paliiw” (redaktor doktor nauk historycznych Oleh Kupczynski), wydana we Lwowie przez Towarzystwo Naukowe im. Tarasa Szewczenki, a prezentację książki przeprowadziła Lwowska Miejska Organizacja Ogólnoukraińskiej Ligi Ukraińskich Kobiet. Ze stron tej monumentalnej pracy wyłania się przed nami niezwykle barwna postać sotnika Dmytra Paliiwa, człowieka o różnorodnych zainteresowaniach, podporządkowanych idei służby Ukrainie. Był strzelcem siczowym, współzałożycielem Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO), posłem Ukraińców w polskim parlamencie, założył partię „Front Jedności Narodowej”. Równocześnie wiele pracował jako dziennikarz, redagował czasopisma, m.in. „Zahrawę”, „Nowyj czas”, „Batkiwszczynę”, „Peremohę”, „Ukraińskie Wisti”. W czerwcu 1944 roku w składzie dywizji „Galicja” wyjechał na front i tam bohatersko zginął, próbując wydostać się z tzw. „kotła brodzkiego”. O nim pozostało wiele wspomnień. Ich leitmotivem jest myśl, że gdyby nie ofiarna służba takich ludzi, jak Dmytro Paliiw i jego współtowarzysze na różnych etapach walki o prawa Ukrainy, dziś nie mielibyśmy niepodległego państwa.
„I oto przeciwko temu nosicielowi wysokiego ducha ukraińskiego występuje jakaś „Młodaja gwardyja” – nie kryje oburzenia pani Kupczyk – występuje zuchwale, agresywnie, z furią i nienawiścią do wszystkiego, co ukraińskie, właściwymi bolszewikom. Charakterystyczne, że rzecznikiem tego antyukraińskiego wypadu stał się deputowany z Partii Regionów Wadym Kolesniczenko, który na swoim blogu w internecie opublikował paszkwil pod tytułem „Młodaja gwardyja” snowa pobiedila SS »Galiciju«: 67 let spustia”.
Galicjanom boli, że mieszkańcy tych terenów, które oni z szacunkiem nazywali Wielką Ukrainą, tak wrogo odnoszą się dziś do wszystkiego, co ukraińskie. Dlaczego? Czy to skutek janczarskiego wychowania rdzennych Ukraińców, przez stulecia uciskanych przez Rosję, naznaczonych strachem i niewolniczą psychologią, czy też na miejsce wyniszczonych patriotów Ukrainy, na miejsce Ukraińców wymordowanych przez Hołodomor, napłynęło tyle obcych na ukraińskie ziemie?” – pyta ona.
Trudno nie zgodzić się z myślą Lidii Kupczyk, że Ukraińcy, niezależnie od regionu zamieszkania, powinni lepiej znać historię swojego państwa. Wtedy wiedzieliby bowiem o memoriale na Cmentarzu Janowskim, gdzie pochow
Natalia Winnykow nie tysiące Ukraińców, zamordowanych przez enkawudzistów wyłącznie w lwowskich więzieniach. Bezstronna, sprawiedliwa osoba o czystym sercu (a nie przepełnionym złością i nienawiścią do Galicjan) może dzięki temu wielkiemu memoriałowi bardzo wiele zrozumieć! Takim „opiekunom sprawiedliwości” jak „gwardziści” z Kolesniczenką na czele nie zaszkodziłoby zajrzeć choćby do informacji w Internecie, na przykład o Komisji Deschênesa. Tę komisję rząd Kanady powołał w 1985 roku w celu zbadania spraw zbrodniarzy wojennych. Do żądania zbadania tej kwestii przyłączyło się także Centrum Szymona Wiesenthala z Austrii. Komisja analizowała materiały archiwalne, prowadziła przesłuchania i przesłuchiwała świadków w Kanadzie i Europie Zachodniej. Pod koniec 1986 roku zakończyła pracę i przedstawiła rządowi raport, zgodnie z którym żaden żołnierz dywizji „Galizien” nie został uznany winnym popełnienia zbrodni wojennych podczas II wojny światowej. Również proces norymberski nie znalazł podstaw do skazania dywizjonistów. A „gwardziści” z ukraińskiego Ługańska – czy znaleźli? Gdyby tylko oni. Lwowski Okręgowy Sąd Administracyjny rozpatrzył pozew. „Dowody” powodów sprowadzały się do pustych słów o „faszyzmie” Palijiwa. Sędziowie zaś stwierdzili, że wszystko, co przedstawili powodowie, nie jest dowodami prawnymi. Na pytanie, w jaki sposób tablica pamiątkowa we Lwowie wpływa na prawa, wolności czy interesy ługańskich „gwardzistów”, powodowie tak naprawdę nie odpowiedzieli. Mimo całej, zdawałoby się, absurdalności pozwu, lwowski sąd 20 lutego 2012 r. ogłosił postanowienie o nielegalności zarządzenia lwowskiego miejskiego głowy Sadowego A. I. „O ustanowieniu tablicy pamiątkowej Dmytrowi Palijiwowi” z żądaniem jej demontażu. W kolejnym liście ta sama autorka przedstawia nam inną jaskrawą postać ukraińskiej historii – Natalię Winnykow. Urodziła się ona w miasteczku Winniki, pod Lwowem. Po ukończeniu gimnazjum we wrześniu 1940 roku N. Winnyk, jak pisze Lidia Kupczyk, „zostali aresztowani przez sowieckich „wyzwolicieli”. Korzystając z archiwów polskiej policji, mieli oni informacje operacyjne o wielu ukraińskich patriotach. Ci, którzy walczyli przeciwko polskiemu zniewoleniu, stali się teraz wrogami także moskiewskich „wyzwolicieli”. „Wtedy, w styczniu 1941 r., w wyniku po-
Ocalali uczestnicy powstania w Kengirze i pomnik poległym...
…wielkich aresztowań ukraińskiej inteligencji, pisze autorka, przede wszystkim studentów lwowskich uczelni, organy NKWD urządziły pokazowy proces polityczny, który otrzymał nazwę „Proces-59” (od liczby oskarżonych). Byli to młodzi ludzie w wieku od 16 do 30 lat. Oskarżono ich o przynależność do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) i prowadzenie antysowieckiej propagandy. Oskarżeni, mimo tortur, zachowali się mężnie, oświadczając, że walczą o prawa Ukraińców na ich ziemi, o własne państwo. Winy nie przyznali. Wyrok „wyzwolicieli” był okrutny: 42 osoby (w tym 11 dziewcząt) skazano na rozstrzelanie. Interesująca jest strona protokołu z przesłuchań Natalii, która przechowywana jest w archiwum. W miejscu, gdzie miał znajdować się podpis, dziewczyna zapisała Dekalog Ukraińskiego Nacjonalisty i dodała: „Na podstawie Przykazań, ja, przewodniczka OUN w szkole nr 5, mój pseudonim — »Ada«, nie chcę opowiadać śledczym prawdy, nie życzę sobie wymieniać uczestników organizacji, którymi kierowałam, nie życzę sobie opowiadać śledczym o swojej pracy w Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Życzę sobie pozostać wierną swojej organizacji, śledczym nie powiem nic więcej, bo chcę, żeby była Samostijna Ukraina. Pozostaję na pozycjach władzy OUN. Natalia Wynnyk. Lwów, 10.XI.1940 r.” Również ją skazano na rozstrzelanie. Następnie Decyzją Kolegium Sądu Najwyższego ZSRR z 15 marca 1941 roku kara została „złagodzona”. Natalii Wynnyk karę śmierci zamieniono na 10 lat obozów koncentracyjnych i 5 lat pozbawienia praw. Z Brygidek część skazanych przewieziono do więzienia w Berdyczowie. W lipcu 1941 roku, wraz ze zbliżaniem się frontu, gdy Niemcy bombardowali miasto, Natalia wraz z grupą więźniów wydostała się na wolność. Enkawudziści, wycofując się, podpalili więzienie i wrzucili do niego granaty. Niewielu zdołało się uratować… Po pewnym czasie Natalia Wynnyk kontynuowała walkę w szeregach OUN, teraz już przeciwko niemieckim okupantom. Z grupami wędrownymi OUN ukraińską patriotkę skierowano na Ukrainę Wschodnią. Ich zadaniem było organizowanie ludności wschodnich regionów do walki z faszystami, o samodzielną Ukrainę. 9 lutego 1942 r. w Kijowie gestapo aresztowało Natalię Wynnyk. Wraz z innymi patriotami rozstrzelano ją w Babim Jarze. Dziewczyna miała 22 lata. Z wcześniejszymi tematami koresponduje
Odsłonięcie tablicy pamiątkowej Dmytra Palijiwa we Lwowie
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
W przededniu powrotu Sławy Stećko na Ukrainę we Lwowie już ponad rok owocnie i ofiarnie pracowała demokratyczna władza miejska. Trzeba przypomnieć, że komuniści w czasie swojego półwiecznego panowania doprowadzili Lwów do ruiny: miasto było zawalone śmieciami, których nie wywożono tygodniami; wodę, a tym bardziej gorącą, dostarczano rzadko; sieci ciepłownicze były w żałosnym stanie, co prowadziło do częstych przerw w zaopatrzeniu w ciepło; panował totalny deficyt artykułów spożywczych i przemysłowych — większość towarów sprzedawano na kartki; brakowało publicznego transportu; drogi były rozbite, chodniki brudne; szare, łuszczące się, dawno niemalowane elewacje budynków, znaczna część których znajdowała się w stanie awaryjnym. Komuniści prorokowali, że nasza władza nie przetrwa nawet stu dni. A my odważnie wzięliśmy się do pracy. W ciągu roku poprawiliśmy sytuację w gospodarce komunalnej, handlu i innych sferach życia miejskiego. Wiele zrobiono dla przywrócenia sprawiedliwości historycznej i odrodzenia narodowo-kulturalnego: 3 kwietnia 1990 roku nad Ratuszem uroczyście podniesiono narodową flagę niebiesko-żółtą; oczyszczono miasto z komunistyczno-bolszewickiej symboliki; przywrócono historyczne nazwy i przemianowano ulice nazwane imionami ludzi niezwiązanych z Lwowem lub nawet wrogów narodu ukraińskiego; zdemontowano pomniki bałwanów zbrodniczego reżimu (Lenina, Galana, Kuzniecowa i in.) i rozpoczęto prace nad ustawieniem pomnika Tarasa Szewczenki; zwrócono świątynie wiernym i pokojowo łagodzono konflikty międzywyznaniowe. Szczególnie radosnym wydarzeniem stał się powrót na Ukrainę zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Mirosława Iwana Lubachiwskiego. Wcześniej odradzający się UKGK na Lwowszczyźnie kierował biskup Wołodymyr Sterniuk. Rada miejska podjęła uchwałę o proszeniu kardynała Lubachiwskiego o powrót do Lwowa, zapewniając mu odpowiednie gwarancje dotyczące bezpieczeństwa i wsparcia w dalszej działalności na rzecz odrodzenia Kościoła zniszczonego przez Stalina (wówczas jeszcze istniało moskiewskie imperium, komuniści mocno trzymali władzę w rękach, a kagiebiści nie spali). Ponadto władze miejskie Lwowa nadały mu honorowe obywatelstwo. Jednocześnie na Ukrainie, a przede wszystkim we Lwowie, zaczęły jak grzyby po deszczu pojawiać się nowe partie, ruchy społeczne, organizacje, związki, które deklarowały ideały nacjonalistyczne. Znając sprawność radzieckich służb specjalnych, nietrudno było się domyślić, że w wielu przypadkach mogły to być ich projekty, ukierunkowane na rozłam w ruchu nacjonalistycznym (tym bardziej że odnieśli oni ogromne sukcesy w rozbijaniu ukraińskich wspólnot chrześcijańskich — zdarzają się maleńkie wsie bez rad wiejskich, w których działają dwa-trzy kościoły różnych wyznań, w tym także moskiewskiego patriarchatu).
Deputowani Lwowskiej Rady Miejskiej, z których większość była szczerymi patriotami i nacjonalistami, rozumieli potrzebę powrotu na Ukrainę światowej sławy działaczki politycznej, przewodniczącej Prowodu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Sławy Stećko. Jej autorytet, rozum i doświadczenie miały oddzielić ziarno od plew i pokierować ruchem narodowo-wyzwoleńczym we właściwym kierunku. Dlatego postanowiono zaprosić Sławę Stećko na Ukrainę, zapewnić jej mieszkanie i honorowe obywatelstwo. Ponadto miejski głowa zwrócił się do naczelnika milicji miasta Lwowa Wołodymyra Płukara z płomieni buchnęło w wieczorne niebo, zaskoczeni ludzie rzucili się od ognia, tylko moskiewski operator telewizyjny sumiennie filmował widowisko. A godzinę później ogólnounijna telewizja pokazała tę akcję z komentarzami od „nacjonalistów” po „ku-klux-klanowców”. O Sławie Stećko — ani słowa… Można tylko się domyślać, kto stał za grupami chłopaków w mundurach, którzy działali pod osłoną głośnych haseł nacjonalistycznych. Przecież w tamtejszej bolszewickiej imperium kontrolowano absolutnie wszystko — strzelby myśliwskie, maszyny do pisania aż po każdą literę, nie mówiąc już o amunicji i nabojach. Skąd więc i w jaki sposób te „warty” i „obrońcy” zdobywali broń? Do tego w sklepach było pusto, kupno żyletki do golenia czy zapałek było problematyczne. Gdzie kupowali materiał i szyli swoje mundury oraz skórzane żołnierskie buty? Zapewne ktoś o wielkich możliwościach był im potrzebny do przeprowadzania prowokacji, które szkodziły sprawie ukraińskiej. W jubileuszowy dzień 30 czerwca 1991 roku na placu Rynek odbyło się wielotysięczne wiec, poświęcone Aktowi Proklamacji Niepodległości Ukrainy. Miejski głowa wygłosił wstępne słowo i odsłonił tablicę pamiątkową, poświęconą temu wydarzeniu. Gdy zaś prowadzący zaprosił do zabrania głosu Sławę Stećko, wielotysięczna społeczność przez długi czas z zachwytem skandowała: „Sława!..”, „Sława!..”, „Sława!..” Zdawało się, że ten potężny okrzyk łączył w sobie hasła i „Sława Ukrainie!”, i „Sława OUN!”, i „Sława Sławie Stećko!” Wszedłszy na trybunę, pani Sława rozpoczęła swoje przemówienie: „Wielebni ojcowie! Droga młodzieży! Patrioci Ukrainy! 30 czerwca — to nie tylko nasza historia, to — teraźniejszość i przyszłość. Nie wszyscy współtwórcy i obrońcy odnowionej państwowości polegli w zaciekłych bojach, które prowadziła OUN–UPA przeciwko dwóm totalitarnym państwom”. Radzi, szczęśliwi lwowianie uważnie wysłuchali wystąpienia przywódczyni OUN i wyrazili chlubnej córce ukraińskiego narodu swoją wdzięczność i miłość długimi, gorącymi oklaskami. Po pewnym czasie miałem okazję odwiedzić Monachium, gdzie spotkałem się z panią Sławą. Byłem w siedzibie OUN na ulicy Cepelinstrasse. Co rzucało się w oczy — to niezwykła skromność codziennego bytu. Wystarczy powiedzieć, że Sława Stećko, która wtedy miała już ponad siedemdziesiątkę, sama prowadziła samochód, gdy trzeba było gdzieś pojechać. Do łez wzruszające było obserwowanie skomplikowanych manewrów, które wykonywała, próbując zaparkować auto w mieście przepełnionym transportem. Dla mnie Sława Stećko zawsze była wzorem prawdziwej Ukrainki: szczerą patriotką, wytworną inteligentką, rozumnym politykiem, niekwestionowaną liderką.
Traducción automática
Wiaczesław WINOHRADOW, osiedle typu miejskiego Wielki Burluk, obwód charkowski
Moja opowieść o dalekim kuzynie mojego ojca, Serhiju Hawryłowiczu Żydkowie, urodzonym w 1925 roku, rodem ze wsi Proletarka w rejonie wielkoburluckim obwodu charkowskiego, w młodości sierżancie NKWD. Jest ona bardzo dramatyczna i pouczająca ze względu na nasze cierniste dawne dzieje, a los tego wuja został okaleczony przez udział w sprzecznych wydarzeniach historii Ukrainy.
Teraz wuja już nie ma, bo się zapił. Najpierw pijał po kryjomu, a kiedy pierestrojka doprowadziła ZSRR do rozpadu, zaczął chodzić po ulicach na lekkim rauszu, i nierzadko wieśniacy słyszeli od niego rozpaczliwe okrzyki po rosyjsku: „Ludzie! Przepraszam! Moje ręce są we krwi!” Krewnym i przyjaciołom opowiadał, że wkrótce po zakończeniu II wojny światowej należał do specjalnej grupy NKWD, która na obecnym terenie obwodu iwano-frankowskiego podawała się za bojówkę UPA. Ta specgrupa napadała na odległe galicyjskie wsie i chutory. Jak mówił, dowódcy stawiali przed nim takie główne zadania wobec różnych grup zachodnioukraińskiego „kontyngentu”: dokonywać rozprawy nad rodzinami członków OUN (Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów), nazywając ich „podsowieckimi” i „moskiewskimi zaprzańcami”; gwałcić kobiety, których mężowie zostali zmobilizowani do armii radzieckiej; rabować i szkodzić gospodarstwom zwykłych chłopów. Mój wuj w NKWD stał się rosyjskojęzyczny, chociaż podczas „działalności” w roli „leśników” wszyscy członkowie grupy musieli mówić wyłącznie miejscową gwarą ukraińską, tego ich specjalnie uczono. Pewnego razu opowiedział: „Przychodziło nam zabijać nawet zemlaków z Sowieckiej Ukrainy. Ved’ prawdziwi nacjonaliści nie uważali za potrzebne dotykać lekarzy i nauczycieli, których komuniści siłą kierowali tam do pracy. Pewnie nie wszyscy zgadzali się być komsorgami czy partorgami albo ich poglądy czymś się różniły… Nie wiem, przełożeni nas specjalnie nie wtajemniczali, ale dostawaliśmy konkretne zlecenia na takiego a takiego, mieszkającego pod takim a takim adresem nauczyciela albo lekarza, czy felczera rodem z Charkowszczyzny lub Czerkaszczyzny, i spróbuj nie wykonać… Wykonywaliśmy…”. Kiedy po raz pierwszy to usłyszałem, przeszły mnie ciarki po plecach. Myślałem: czyżby to była prawda? A inni, jak ja, zaczynali współczuć wujowi, mówiąc, że nic dziwnego, że pije, biedak. A potem zaczęła mi się wkradać myśl, czy wuj Serhij czegoś nie zmyśla specjalnie, żeby wzbudzić współczucie? Ale nie, pijacy tak nie kłamią. Zresztą z książek dowiedziałem się później, że takie specgrupy NKWD były bardzo rozpowszechnionym zjawiskiem. Tysiące grup pseudopartyzantów i ich „bojowników” nieustannie brały na swoje dusze ciężkie grzechy, rozprawiając się z ludnością cywilną z zaciekłością maniaków. I wszystko po to, aby radziecka propaganda wewnątrz Ukrainy i na arenie międzynarodowej miała przykłady „zwierstw burżuazyjnych nacjonalistów — wrogów pracującego narodu”?! I jak ci wykonawcy otwarcie zbrodniczych rozkazów w ogóle nie oszaleli?! Co do kierownictwa, to wątpliwości nie ma — to chorzy psychicznie ułomni ludzie, szalone, opętane zbrodniarze, których powinien sądzić Trybunał Norymberski albo jakiś inny trybunał. A oni tymczasem otrzymywali kolejne i nadzwyczajne stopnie, ordery i medale za to, że ich podwładni, zastraszeni i zastraszeni małorusini, zręcznie udawali nacjonalistów… Albo może wuj Serhij nie za dobrze udawał, skoro pozostał tylko sierżantem i zarazem zachował resztki sumienia, które zalewał gorzałką? O tym nie zdążył mi szczegółowo opowiedzieć… Ale od tego czasu wiem na pewno, kto był prawdziwym obrońcą narodu ukraińskiego, a kto jego katem i wyzyskiwaczem. Chcę, aby u naszych współobywateli, których głowy są zaśmiecone antyukraińską propagandą, wreszcie spadła łuska z oczu. Naszymi prawdziwymi wrogami są ci, którzy wciąż obrzucają błotem OUN–UPA.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
z prośbą o wydanie pani Sławie paszportu obywatela USRR, na co tamten wyraził zgodę. Przyjazd Przewodniczącego Prowodu OUN zaplanowano na znaczącą datę — 50. rocznicę proklamowania Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego. Imperium bolszewickie dogorywało i podejmowało desperackie próby ocalenia się za wszelką cenę (zresztą trzy tygodnie później kierownictwo KPZR ogłosiło wprowadzenie na Ukrainie stanu wyjątkowego — GKCzP). Centralna moskiewska telewizja prowadziła otwartą wojnę informacyjną. Program „Wzgliad” codziennie wieczorem podawał informację, że w Galicji tworzą się uzbrojone oddziały bojowników, które w lasach aktywnie prowadzą szkolenia i przygotowują się do dokonania zbrojnego antykonstytucyjnego przewrotu. Reportaże ze Lwowa przygotowywał moskiewski korespondent o nazwisku Gołubiew, którego udało mi się odnaleźć. Na uwagę, że podaje nieprawdziwe informacje, pan Gołubiew zaproponował mi wypowiedzenie się w tej sprawie i dał gwarancję, że „Wzgliad” pokaże moje wystąpienie, ale nie dłużej niż trzy minuty. Dotrzymał słowa: udało mi się zwrócić do widzów na cały Związek i obalić zmyślenia Moskwy o przygotowaniach do przewrotu. Istotnie:
co mogli ci chłopcy w mundurach wyrządzić imperium bolszewickiemu? Ale wykorzystać ich działalność jako motyw do ogłoszenia stanu wyjątkowego mogli (i wykorzystali) gekaczepiści. Zaraz po przyjeździe do Lwowa Sława Stećko wystąpiła w sali sesyjnej Lwowskiej Rady Miejskiej. Tam też, pod burzliwe oklaski obecnych, Wołodymyr Pluhar wręczył sławnej Ukrainćе paszport obywatela URSR. Kilka dni później w przepełnionej sali Teatru Opery odbyło się uroczyste spotkanie przewodniczącej Prowodu OUN Sławy Stećko z lwowianami. Swoje przemówienie rozpoczęła słowami: „Godna świąteczna społeczności! Drodzy lwowianie! Opatrzność Boża pozwoliła mi w 50. rocznicę odnowienia Państwowości Ukraińskiej Aktem z 30 czerwca przyjechać na Ojczyznę, aby razem z wami, drodzy lwowianie, uczcić tę wielką datę w naszej historii i jej twórców”. Z powodu pilnych spraw, których nie brakuje w gospodarce miejskiej, musiałem opuścić salę przed zakończeniem spotkania. Przed Teatrem Opery zauważyłem moskiewskiego dziennikarza Gołubjewa. Podszedłem i pytam: „Co Pan tu robi? Przecież w teatrze występuje najzajadlejszy, najzaciekleższy wróg Związku Radzieckiego, najważniejsza banderowka — Sława Stećko”. Gołubjew tajemniczo się uśmiechnął: „Poczekajcie, Wasiliju Iwanowiczu, zaraz zobaczycie coś interesującego”. I rzeczywiście: z bocznej uliczki na plac, na którym staliśmy, wyszła kolumna młodzieńców w mundurach i mocnych, kutych żołnierskich butach, z zapalonymi pochodniami (już się zmierzchało) i z ogromnym krzyżem z przodu. Krzyż postawili pionowo i podpalili. Jasne po-
Traducción automática
Raisa TANANA, kierownik działu Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. 22 marca minęło 170 lat od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego kompozytora, jednego z najlepszych interpretatorów twórczości Tarasa Szewczenki, Mykoły Witalijowycza Łysenki. Przez całe życie utalentowany kompozytor niósł miłość i szacunek do wielkiego ukraińskiego poety, niezwykle zachwycał się jego twórczością. Od 1868 roku, pisząc muzykę do „Testamentu” Szewczenki (na zamówienie Galicjan), Mykoła Witalijowycz rozpoczął wielką serię utworów pod tytułem „Muzyka do „Kobziarza”, do której wchodzi prawie 90 utworów wokalnych różnych gatunków. Lecz głęboki szacunek i miłość do Tarasa Szewczenki objawiały się nie tylko w sięganiu kompozytora po jego teksty, częste były też przyjazdy Mykoły Witalijowycza do miejsca wiecznego spoczynku Kobziarza. O tym można dowiedzieć się z ówczesnej periodyki, ze wspomnień syna kompozytora — Ostapa, z zapisów i autografów, które Łysenko zostawił na stronach ksiąg wrażeń pierwszego ludowego muzeum poety — Tarasowej świetlicy, z korespondencji Mykoły Witalijowycza z utalentowanym pedagogiem, dziennikarzem i wiernym stróżem mogiły Szewczenki W. S. Hnyłosyrowem, z chóralnym i kulturalno-oświatowym działaczem, dyrygentem chóralnym i pedagogiem H. I. Markewyczem. W Instytucie Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. Wernadskiego oraz w Instytucie Rękopisów Instytutu Literatury Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przechowywanych jest kilka takich listów, datowanych na lata 1882—1896. Z nich dowiadujemy się na przykład, że w 1882 roku Mykoła Witalijowycz ze swoją rodziną wypoczywał w Kaniowie. W liście do H. I. Markewycza z 31 marca 1882 roku pisał: „Na lato mamy w planach wynająć sobie daczę w Kaniowie, na górach, tak że i Połtawszczyzna cała, jak na dłoni, i Dniepr pod górą brzeg ryje, Tarasowa siedziba obok, do Kijowa i do Krzemieńczuka droga wodna niedaleko. Okolica, mówią, cudowna, gdyby tylko sądziło się wynająć…” (IR IL NANU F 25, nr 176). Mykoła Witalijowycz był członkiem Starej Kijowskiej Hromady, która opiekowała się uporządkowaniem mogiły Szewczenki. Dlatego nie było mu obojętne, w jakim stanie jest miejsce ostatniego spoczynku poety. Jego, jak i innych członków starej Hromady, boleśnie dotknął zakaz kijowskiego gubernatora, by ustawić na mogile Szewczenki żeliwny krzyż, który wykonano w 1883 roku w zakładzie Termena w Kijowie. A przyczyną zakazu stały się słowa T. H. Szewczenki, które Wasyl Wasylowycz Tarnowski zamówił dla pomnika-krzyża: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie złym, W ostatnią ciężką minutę Za nią Pana błagajcie. W liście z 12 maja 1896 roku Mykoła Witalijowycz zawiadamia W. Hnyłosyrowa o swoim przyjeździe do Kaniowa: „Aniele niebieski, kochane serduszko Wasylu Stepanowyczu! Myślimy w środę, oto tego 15 lipca być w Kaniowie na mogile Ojca Tarasa. Ja z całą rodziną naszą, kilku studentów, może Konyski. Czy nie wyjechałbyś nam naprzeciw pomóc czy łodzią, czy to podwodą do góry dotrzeć…” (IR CNB NANU FIII, nr 4348). Wiadomości o wielbicielach Kobziarza, którzy przyjeżdżali pokłonić się jego mogile, Wasyl Stepanowycz początkowo zapisywał własnoręcznie. A potem zdecydował, że ludzie mogą to robić sami. I w 1893 roku zamawia specjalną Księgę. Lecz pojawiła się ona na stole w pierwszym ludowym muzeum Kobziarza dopiero po czterech latach — w 1897: wcześniej położyć jej nie pozwalały miejscowe władze. Pierwszy zapis z 5 czerwca 1897 roku w tej pamiątkowej Księdze należał do rodziny Łysenków. Pierwszy stoi podpis kompozytora, potem jego żony — Olhy Antoniwny, niżej — dzieci: Katiuszy, Halyny, Ostapa, Mariany. Szczególną uwagę przykuwa autograf najmłodszej córki Mariany, która wtedy miała 6 lat. Swoją małą ręką nie całkiem wprawnie wywiodła: „Musia Łysenko”. Odwiedziny mogiły Szewczenki stały się tradycyjnymi w rodzinie Łysenków. Oto jak o tym wspominał syn kompozytora Ostap: „Bywało, jak tylko zazielenią się łany szerokopolne, i Dniepr, i urwiska, Mykoła Witalijowycz nie znajduje sobie miejsca: „Pora do Tarasa w gości”. W ostatniej chwili do nas dołączały dziesiątki znajomych (Staryccy, Kosacze, chórzyści, uczniowie ojca)… Do samego Kaniowa rozbrzmiewało nad siwym Dnieprem płomienne słowo Tarasa. Potem długo wchodzili na stromy pagórek. Szli w milczeniu. Ojciec nie raz zatrzymywał się, ciężko oddychając, opierając się na swoim huculskim czekaniku. Widać było, że jemu, człowiekowi z chorym sercem, niełatwo przychodzi góra. Lecz on nigdy nie narzekał… Długie minuty przestał Mykoła Witalijowycz nad drogą mogiłą swojego nauczyciela i starszego brata…” (Ostap Łysenko. Wspomnienia o ojcu. — K., Muzyczna Ukraina, 1991. — S. 129.) Tego samego, 1897 roku, Mykoła Witalijowycz jeszcze raz przebywał przy drogiej sercu mogile. To było 19 lipca. Wracał ze swoimi chórzystami z podróży po Ukrainie. Do księgi wrażeń zapisali: „Chórzyści M. Łysenki, wracając ze swojej wędrówki, postanowili odwiedzić Tarasową mogiłę. Upamiętnili pieśnią, przemówieniami, czytaniem „Kobziarza” naszego geniusza, podziękowali tym dobrodziejom, którzy domyślili się założyć tę Księgę, pozachwycali się cudownym Dnieprem i górami, i pojechali”. I podpisy: pierwszy — M. Łysenki, dalej — jego chórzystów. Przewróciwszy już pożółkłe od czasu strony pierwszej księgi wrażeń, znowu natrafiamy na autografy rodziny Łysenków — 6 sierpnia 1898 roku. Po Sewerynie Pańkiwskim i Mychajle Jaworskim swoje podpisy postawili Olha, Mykoła, Ostap i Mariana Łysenkowie. Dla żony Mykoły Witalijowycza Olhy Antoniwny była to ostatnia podróż do Kaniowa — po dwóch latach jej zabrakło. Niełatwo było kompozytorowi z pięciorgiem dzieci po śmierci żony. Lecz i w tak trudne czasy nigdy nie zapominał odwiedzić Tarasowej góry. Razem z Mychajłem Staryckim, malarzem Iwanem Truszem, córką Mychajła Drahomanowa Ariadną w 1900 roku kompozytor znowu przychodził do świętej mogiły Kobziarza. Po tej podróży do Kaniowa malarz z Galicji stworzył dwa warianty obrazu „Mogiła T. H. Szewczenki”. Jeden z nich przechowywany jest we Lwowskim literacko-pamięciowym muzeum Iwana Franki, drugi — w Narodowym Muzeum we Lwowie. W następnym, 1901 roku, Mykoła Łysenko razem z synem Ostapem, wnukiem wybitnego ukraińskiego bajkopisarza J. P. Hułaka-Artemowskiego i kilkoma innymi wielbicielami Tarasa Szewczenki kolejny już raz przebywał na Tarasowej górze. Ludzie, którzy przychodzili do mogiły Kobziarza, w swoich zapisach wyrażali wiarę w lepsze życie, w to, że Ukraina będzie niepodległa. O wolnej, odrodzonej Ukrainie marzył przy mogile Szewczenki
Członkowie „Ukraińskiego Klubu” przy grobie T. H. Szewczenki, góra jakby usiana była ludźmi. Zebrało się tu mnóstwo narodu. Była, oczywiście, konna i piesza policja… Przyjezdny ksiądz odprawił panichidę, którą odśpiewali podróżni, a jak tylko skończył, znów z większym zapałem ze wszystkich piersi wyrwał się głośny śpiew „Testamentu”. (Gazeta „Rusłan” z 17.06.1909) Aby na zawsze zachować w pamięci ten niezapomniany majowy dzień, wszyscy uczestnicy podróży sfotografowali się przy drogim grobie. Reprodukcja tej fotografii przechowywana jest w muzeum Kobziarza na Tarasowej Górze. W 1910 roku Mykoła Witalijowycz znów przyjeżdżał z członkami Ukraińskiego Klubu do grobu Szewczenki. Dowiadujemy się o tym z ówczesnej periodyki, a także z zapisów Je. Chykałenki w jego „Dzienniku”. W 1911 roku mijało 50 lat od dnia śmierci genialnego ukraińskiego poety. Jego wielbiciele przygotowywali się do uczczenia tego jubileuszu. Przygotowywał się do niego także „Ukraiński Klub” na czele z M. Łysenką. Ale jeszcze na długo przed jubileuszem, w listopadzie 1910 roku, naczelnik Kijowskiego oddziału ochrony wysłał notatkę służbową do kijowskiego generała-gubernatora z żądaniem zakazania obchodów 50-lecia od dnia śmierci T. H. Szewczenki. I ten zakazał wszelkich uroczystości jubileuszowych. Zrozumiałe więc, dlaczego w 1911 roku nie odbyła się tradycyjna podróż kijowskiego „Ukraińskiego Klubu” do grobu Szewczenki. Taka podróż odbyła się 27 maja 1912 roku, choć przebiegała ona pod czujnym nadzorem „pomocnika komisarza cyrkułu łybidskiego Jaworskiego z dwoma komisarzami”. Do członków „Ukraińskiego Klubu” dołączyli nie tylko Ukraińcy, ale i goście innych narodowości. „…o godzinie 9 rano mały parowiec „Maria” ruszył w dół Dniepru. Narodu na parowcu pełno — do 400 dusz… Wśród gości grobu także Mykoła Witalijowycz. Oto jeden z zapisów: „30 maja 1906 roku odwiedziliśmy grób Ojca. Daj nam, Boże, doczekać lepszych, upragnionych dni wolności i świtu Ukrainy-mateńki”. Od 1908 roku M. W. Łysenko stanął na czele „Ukraińskiego Klubu w Kijowie”, w którym prowadził ogromną pracę muzyczną i kulturalno-oświatową. Tutaj stale odbywały się wieczory literackie i muzyczne. „Ukraiński Klub” stał się centrum komitetu ds. budowy pomnika Tarasa Szewczenki oraz specjalnego komitetu pod przewodnictwem M. W. Łysenki ds. uczczenia 50. rocznicy od dnia śmierci poety. Począwszy od 1909 roku, Mykoła Witalijowycz organizował społeczne podróże do grobu Wielkiego Kobziarza. Świadczy o tym zapis w Księdze wrażeń z 24 maja: „Pierwsza ukraińska społeczna podróż, zorganizowana przez kijowski „Ukraiński Klub”. Przewodniczący klubu — Mykoła Łysenko”. A niżej na dwóch stronach złożyli autografy członkowie tego klubu, wśród których — publicysta, działacz społeczny Je. Łukasewycz, galicyjski działacz polityczny i publicysta M. Łozynśkyj, żona malarza I. Trusza A. Trusz-Drahomanowa, córka kompozytora Marjana Łysenko i wielu innych. Tego dnia odprawiono panichidę za Szewczenkę, uczestnicy podróży wygłaszali przemówienia, śpiewali pieśni. Najwyraźniej były to Zielone Świątki (Trójca), kiedy, zgodnie z tradycją, do grobu Kobziarza przychodziło wielu jego wielbicieli. Prasa tak donosiła o tym majowym dniu 1909 roku: „Ukraiński Klub zorganizował wycieczkę na grób T. H. Szewczenki. Zebrało się wielu ludzi (ponad 150 dusz): byli tu studenci, siwi dziadowie, profesor i działacze społeczni, prości wieśniacy, ślepy kobziarz, było z dziesięciu galicyjskich gości… Cała
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
klubu wyróżnia się kilka rodzin i poszczególnych osób — wielkorusów i Polaków… Na pokładzie wkrótce utworzył się niewielki chór. Jedna pieśń zmienia się drugą. O wpół do piątej po południu parowiec podchodzi do Tarasowej Góry. Jeszcze z daleka widać na górach grupy chłopów i miejskiej inteligencji z Kaniowa, a przy mogile Tarasa — jest ich najgęściej. Pośród tłumu ludu mienią się policyjne mundury… Do krzyża na mogile trudno się przystąpić… Ledwo przecisnąwszy się przez ten tłum, przedstawiciele klubu kładą na mogile Wielkiego Kobziarza żywe kwiaty i swój wieniec bez żadnego napisu. Drugi wieniec — metalowy — kładzie na mogile Tarasa przedstawiciel towarzystwa Moskiewskiego Teatru Artystycznego. G. Burdżałow…” — tak pisała gazeta “Rada” (“Rada”, 1912, 29 maja). Występy chóru M. Łysenki na Tarasowej Górze zawsze wywierały wielkie wrażenie na strażniku mogiły Szewczenki Iwanie Ołeksijowyczu Jadłowskim: “Jak przypomnę sobie chór Mykoły Witalijowycza Łysenki, który tutaj śpiewał, na mogile, to do dziś po moim ciele przechodzą dreszcze. Nie pamiętam gdzie byliśmy, w niebie czy na ziemi. Myślałem: “Gdyby to usłyszał świętej pamięci Taras! Minęło dziesięć lat, a mnie jeszcze śni się śpiew chóru…”. (Nechoroszew S. S. Wspomnienia. Iwan Jadłowski Archiwum Naukowe SzNZ. — F-12, op. 1. spr. 4). Niestety, nie ze wszystkich lat dotarły do nas Księgi wrażeń z Tarasowej świetlicy. Brak Księgi również za 1912 rok. A jesteśmy pewni, że tego majowego dnia wpis do niej robił także Mykoła Witalijowycz z członkami “Ukraińskiego klubu”. Lecz zachował się unikatowy eksponat — ten metalowy wieniec, który położył aktor Moskiewskiego Teatru Artystycznego G. Burdżałow. Znajduje się on w odnowionej w 1991 roku Tarasowej świetlicy na honorowym miejscu. W listopadzie 1912 roku wybitnego kompozytora zabrakło. Ale sławną tradycję przyjeżdżania do mogiły Kobziarza kontynuowali jego dzieci, wnuki, uczniowie. Szczególnie często bywał na Tarasowej Górze syn kompozytora Ostap Łysenko. Dwa lata po śmierci ojca, w jubileuszowym 1914 roku, przyjeżdżał on wraz z licznymi wielbicielami Kobziarza z Kijowa, by pokłonić się Kobziarzowi. Było to w niedzielę Zesłania Ducha Świętego 25 maja 1914 roku. Ludzie zostawili wpisy w Księdze wrażeń na trzech stronach. Wśród obecnych — znani ukraińscy poeci M. Woronyj, A. Bakkaliński, ukraiński bibliograf, literaturoznawca W. Doroszenko. Dwukrotnie tego dnia w Księdze wrażeń podpisał się także Ostap Łysenko. W 1988 roku przebywał na Tarasowej Górze prawnuk kompozytora, docent Konserwatorium Kijowskiego Witalij Romanowycz Łysenko wraz z uczestnikami ukraińskiego ludowego zespołu pieśni i tańca Domu Kultury zarządu tramwajowo-trolejbusowego m. Kijowa. Kierował on tym zespołem. Po występie i zapoznaniu się z ekspozycją muzeum zapisał w Księdze wrażeń: “Z głęboką wdzięcznością i szacunkiem składamy swój pokłon Wielkiemu Kobziarzowi”. Niejednokrotnie kłaniała się mogile Szewczenki także wnuczka kompozytora Rada Ostapiwna Łysenko. Sławna tradycja trwa.
Traducción automática
— uczestników konkursu literackiego nagrodzono dyplomami, wyróżnieniami i upominkami od „Proświty”. Jako zwycięzców w różnych kategoriach i grupach wiekowych jury wyróżniło Katerynę Kondratenko, Anastasiję Bondarenko, Dianę Czuprij, Myrosławę Hubar, Ołeksandrę Mjalenko, Kseniję Tkaczuk, Ołhę Szapował. W całej Ukrainie obecnie odbyły się i odbywają się wydarzenia poświęcone Tarasowi Szewczence. I każdy uczestnik stara się wnieść coś od siebie. W szczególności nauczyciele 187. szkoły Serhij Ołeksandrowycz Ruban, Ołeksandr Ołeksandrowycz Ruban, Natalija Mykołajiwna Marczuk, Weronika Wiktoriwna Pastuszenko zebrali i odczytali ze sceny dziesiątki wypowiedzi polskich, czeskich, serbskich, rosyjskich, niemieckich, austriackich i innych wybitnych działaczy różnych krajów na temat światowej wielkości Szewczenki. Jak powiedziała Pauline Bentley, znana angielska działaczka polityczna, dziennikarka: „Taras Szewczenko wykracza poza granice jednego kraju. Jest poetą całej ludzkości. Jego wezwanie do braterstwa i miłości, do prawdy i sprawiedliwości, a przede wszystkim do wolności, ma znaczenie światowe”. Szkolny chór „Neposydy” pod kierownictwem Łarysy Jewhenijiwny Drahanowej, solistki ludowego zespołu „Kupawa” Centrum Kultury i Sztuki Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mychajła Drahomanowa, nauczycielki Oksana Łeoniidiwna Kirkowska, Switłana Ołeksiijiwna Fursa oraz inni wykonali pieśni do słów Szewczenki i deklamowali jego poezje. Uczennice 10 klasy Ołha Szapował oraz Anastasija Wizniak przeczytały własne wiersze o Szewczence, a uczestnicy szkolnego teatru „Dżereło” wykonali fragment sztuki „Nazar Stodola”. Scenariusz przygotowała i wydarzenie poprowadziła nauczycielka języka ukraińskiego i literatury kijowskiej szkoły specjalistycznej nr 187 z pogłębionym nauczaniem języka ukraińskiego i angielskiego Ołha Mykołajiwna Chodacka. silnymi ukraińskie pieśni ludowe „Oj ty, diwczyno zaruczenaja”, „Oj ty, diwczyno, z horicha zernia”. W wykonaniu Kapeli Bandurzystów imienia Ostapa Weresaja Czernihowskiego Obwodowego Centrum Filharmonicznego Festiwali i Programów Koncertowych (kierownik artystyczny — zasłużona artystka Ukrainy Rajisa Borszcz, chórmistrz — zasłużony pracownik Ukrainy Mykoła Borszcz) zabrzmiały „Zaczarowana Desna”, „Dumy moji, dumy moji”, „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”.
Traducción automática
Original en ucraniano · traducción en actualización
Надія КИР’ЯН
У приміщенні Національного педагогічного університету імені М. Драгоманова відбулося свято, де вшанували пам’ять “найбільшого генія України Тараса Шевченка і відзначили тих, хто хоче йти шляхом видатного поета й підносити якомога вище наше слово”, як зауважив організатор дійства, професор Київського міжнародного університету, голова Київського міського об’єднання “Просвіти” Іван Пилипович Ющук. До цієї події “Просвіта” провела учнівський літературний конкурс “Рідне українське слово”, а педагоги й учні 187-ї київської школи підготували художню частину. “Понад 150 років тому перестало битися серце великого українського поета Тараса Шевченка. У дорослому віці лише три роки довелося йому пожити в Україні, але вона жила в його серці”, — такими словами Іван Ющук розпочав свято. Після цього учнів київських шкіл, гімназій, ліцеїв
Уляна ВОЛІКОВСЬКА Фото автора
Говорячи про лауреата Національної премії ім. Т. Шевченка, народного артиста України Василя Нечепу, згадуються слова Ярослава Чорногуза: “Хай зазвучить струна жива, Розкаже про своїх героїв, Хай в серце западуть слова: “Кобзар — це не жебрак, а воїн”. Василь Григорович — яск-
За домовленістю Запорізького обласного об’єднання ВУТ “Просвіта” ім. Тараса Шевченка та управління культури Закарпатської обласної державної адміністрації, Закарпатський край відвідав хор народної пісні “Дніпро” студентського осередку “Просвіти” Запорізького національного технічного університету на чолі з Олегом Ткаченком, головою Запорізького ОО ВУТ “Просвіта”. На шляху до Закарпаття була зупинка у Львові, де хор узяв участь у святкових заходах до Дня народження духовного батька всіх українців Тараса Шевченка: виконав кілька пісень біля пам’ятника Тарасу Григоровичу, виступив у Львівському національному академічному театрі опери та балету ім. Соломії Крушельницької. У Хусті хоровий колектив став учасником і лауреатом І премії IV відкритого фестивалю-конкурсу стрілецької пісні “Красне поле”, присвяченого 73-й річниці проголошення Карпатської України на чолі з Августином Волошиним; у Тячеві запоріжці поклали квіти до пам’ятника Т. Шевченку, взяли участь у благодійному конравий представник старосвітської чернігівської кобзарської школи. Днями в Національному центрі ділового та культурного співробітництва “Український дім” відбувся творчий вечір Василя Нечепи та презентація книжки “Рід козацький величавий”. …На сцені композиція арійського захисника Мамая. Поруч — інструменти українського генія Олександра Корнієвського, який створив бандуру (певно, за це й одбув 24 роки у таборах). А ось і ошатна книжка “У рокотанні, риданні бандур”, де на 500 сторінках виписано, як він працював… — Ми розпочали марафон “Уклін тобі, Тарасе”, присвячений нашому генію — Великому Кобзарю. До 200-ї річниці проведу 200 таких концертів. Сьогоднішній уже дванадцятий. Я надзвичайно багато співав у цьому залі, на цій сцені. Вітаю вас із весною, із Тарасовим днем. Та потрібно, щоб день Тараса був щодня. Тоді в Україні все буде гаразд, — звернувся до присутніх Василь Нечепа. А пісня “Отче наш, Тарасе всемогущий” нікого не залишила байдужим. Надійшло привітання від Президента України 2005—2010 років Віктора Ющенка: “…кобзарі-лірники є своєрідними ангелами, які оберігають та плекають лицарський дух. Ви один із таких ангелів-охоронців, адже маєте унікальний дар оживляти голос предків та уславлювати Україну”. Духовий оркестр військово-музичного центру сухопутних військ Збройних Сил України виконав увертюру до опери Миколи Лисенка “Тарас Бульба”. У виконанні Василя Нечепи прозвучали класичні твори українських композиторів, твори сучасних авторів, українські народні пісні та думи. Схвилювали до сліз “Благословен будь, краю дорогий”, “Білий ангел Славутича”, “Я до тебе, матусю, у пісні іду”, “Батьківський поріг” та вперше виконана Василем Григоровичем “Яблунева доля”. Не залишили бай-
W Ługańsku przy informacyjnym wsparciu Inicjatywy Obywatelskiej „Prawa Sprawa” odbył się festiwal „Szewczenko-fest”. Pomysł imprezy należy do jednego z liderów Inicjatywy Obywatelskiej P. Malijowa. Wśród autorów programu wydarzenia jest artystka A. Medianyk. Goście festiwalu z przyjemnością słuchali występów przedstawicieli różnych dziedzin sztuki. Potwierdziło to po raz kolejny, że Taras Szewczenko jest geniuszem kultury ukraińskiej, a jego wielkość można wyrażać za pomocą literatury, sztuki wizualnej, muzyki itd. Zainteresowała seria plakatów-ilustracji A. Melnyk do znanych aforyzmów T. Szewczenki „Karzę się, męczę się, ale nie żałuję!”, „Opamiętajcie się, niedoludki!”, „No cóż by się zdawało, słowa” i inne. Część muzyczna urzekła występem ługańskiej skrzypaczki Olesi Zahrawy, która śpiewała pieśni na wiersze wielkiego poety i wykonała własną kompozycję na słowa Lesi Ukrainki. Patriotyczną atmosferę festiwalu podtrzymywał pokaz slajdów z plakatami oraz nagrania z koncertu zespołu rockowego „Komu wnyz”. Prawdziwym prezentem dla miłośników kultury ukraińskiej był występ śpiewaka, muzyka, niestrudzonego patrioty Ukrainy, banduraża Żywosyła Łutoho. Nie pozostawił obojętnym konkursu na najlepszą wyszywankę. Festiwal zakończył się pokazem filmu historycznego „Bohdan-Zynowij Chmielnicki”.
Służba prasowa Inicjatywy Obywatelskiej „Prawa Sprawa”
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
w koncercie (zbiórka funduszy na wykonanie pomnika Tarasa Szewczenki w Zaporożu), wykonując pieśni na słowa Wielkiego Kobzarza, Łesi Ukrainki, pieśni kozackie i ludowe. Uczestnicy chóru swoim śpiewem ucieszyli również mieszkańców Swaliawy.
W Użhorodzie, stolicy Zakarpackiego Kraju, chór „Dniepr” wziął udział w imprezach i koncercie poświęconych Dniu Urodzin Tarasa Szewczenki oraz 73. rocznicy proklamowania Zakarpackiej Ukrainy.
Biuro prasowe ZOO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki
Traducción automática
Pawło PODOBIED, koordynator inicjatywy charytatywnej “Heroika” W grudniu 2011 roku w czytelni Centralnego Państwowego Archiwum Wyższych Organów Władzy i Administracji przeglądałem raporty i sprawozdania starszyny 8. Brygady Strzelców 3. Żelaznej Dywizji Armii URL. Wśród setek dokumentów uwagę przykuł mały skrawek papieru z podpisem dowódcy brygady. Był to raport o bitwie z 28 sierpnia 1920 roku w pobliżu wsi Komarówka nad Dniestrem. W dokumencie mowa była o tym, że żołnierze Konnej Sotni Sztabowej 8. Brygady Strzelców 3. Żelaznej Dywizji jak najlepiej wykazali się w boju z bolszewikami. W zaciętym pojedynku Ukraińcy pozostawili na polu 18 wrogich trupów. Straty żołnierzy URL wynosiły: dwóch zabitych i czterech rannych. Zabici: kozak Andrij Marczak i Jermolajew. Ranni: chorążowie Wasyl Krywła, Tychin Chyliuk, Kost Paszkiewicz i sotnik Wirocki. Opór sztabowej sotni konnej był tak potężny, że tego upalnego dnia Rosjanie nie zdołali sforsować Dniestru w rejonie Komarówki. Kozacy przenieśli rannych przez rzekę. Zatrzymali się w mieście Niżniów (obecnie wieś w rejonie tłumackim obwodu iwanofrankiwskiego). Jeszcze jeden odnaleziony dokument rzucił światło na losy rannych. Następnego dnia, 29 sierpnia 1920 roku, chorąży Chyliuk zmarł. Pochowano ukraińskiego starszynę z honorami wojskowymi na miejskim cmentarzu greckokatolickim. Miesiąc później udało się odnaleźć dokument, który wezwał na Iwanofrankiwszczyznę. Tym dokumentem była karta rejestracyjna chorążego Konnej Sotni sztabu 8. Brygady Strzelców 3. Żelaznej Dywizji Armii URL Tychina Chyliuka. Znalezisko ujawniło szczegóły biografii zmarłego. W lutym 2012 roku poszukiwania informacji o poległym starszynie prowadzą do Niżniowa. Ta miejscowość położona jest na frankiwskim brzegu Dniestru, po drugiej stronie znajduje się Tarnopolszczyzna. Zatem ostatni bój Chyliuka odbył się po tarnopolskiej stronie rzeki. Komarówkę i Niżniów dzieli 10 km asfaltowej drogi. W centrum wsi znajduje się rada wiejska. Jej sekretarz uważnie wysłuchuje historii o ukraińskim żołnierzu, radzi zwrócić się do starców. W dziesięć minut mamy listę najstarszych mieszkańców Niżniowa, idziemy pod wskazane adresy. Pięć godzin rozmów i żadnych rezultatów. Najstarsze mieszkanki wsi Paraska Hreczan i Paraska Kyrkusz ani widu, ani słychu o chorążym Chyliuku. Cóż tam chorąży, babcie nie słyszały o sierpniowych walkach nad Dniestrem w 1920 roku, kiedy kilka tysięcy żołnierzy Armii URL starło się w walce z wojskami bolszewickiej Rosji. Rodzice po prostu bali się opowiadać swoim dzieciom o takich wydarzeniach. …Oto jesteśmy na miejscowym cmentarzu greckokatolickim, aby odnaleźć krzyż z napisem “Tychin Chyliuk”. Przez trzy godziny obejrzeliśmy wszystkie pomniki — znowu bez rezultatów. Parafianka miejscowej cerkwi, która mieszka niedaleko cmentarza, radzi porozmawiać z wiejskim krajoznawcą Dmytrem Łupypsiwem. Zaskoczony znaleziskami z kijowskich archiwów, wiejski historyk w ciągu tygodnia przepytuje dziesiątki ludzi. Jeden dziadek opowiedział, że jeszcze jako mały chłopiec słyszał od taty historię o “pogrzebie wschodniaka-petlurowca w Niżniowie”. Jednak ostrożny ojciec nigdy nie pokazywał synowi “ukraińskiej mogiły”. Wiadomo jedynie, że Chyliuka pochowano w sektorze wojskowym cmentarza, obok mogił żołnierzy Imperium Rosyjskiego i Armii Austro-Węgierskiej. Za sowietów wszystkie pochówki wojskowe zostały zaorane. Wśród zniszczonych mogił jest i pochówek chorążego. Postanowiliśmy poszukać w rodzinnej wsi Chyliuka — Huriwcach. Miejscowa krajoznawczyni pani Olha Połonska zbiera nawet wiejski wiec, na którym odczytuje biografię żołnierza-rodaka. Wkrótce udało się ustalić szereg szczegółów o człowieku, który oddał swoje życie za niepodległość URL. I wreszcie fragmenty mozaiki tworzą jedną całość. Tychin Feofanowycz Chyliuk urodził się w 1883 roku we wsi Huriwci w powiecie berdyczowskim guberni kijowskiej (obecnie wieś Huriwci w rejonie koziatyńskim obwodu winnickiego) w zamożnej rodzinie. Ojciec miał własny wiatrak i porządny dom w zakątku Hałasajowym Huriwiec. W gospodarstwie pomagali trzej synowie: Justyn, Omelko i Tychin. Kiedy we wsi zawaliła się stara drewniana cerkiew (z 1735 roku budowy), Feofan Chyliuk wystąpił z inicjatywą wzniesienia nowej. W rezultacie Feofan został cerkiewnym starostą w odrodzonej świątyni. Tychin ukończył wyższą szkołę początkową. 5 marca 1920 r. wstąpił do Oddzielnego Oddziału im. Iwana Sirki Armii URL na stanowisko młodszego starszyny oddziału karabinów maszynowych. Od maja 1920 r. kontynuował służbę w Konnej Sotni sztabu 8. Brygady Strzelców 3. Żelaznej Dywizji Armii URL. Uczestnik walk z bolszewikami w maju 1920 roku o linię obronną Jampol—Czerniowce. Od maja 1920 roku aż do śmierci brał udział we wszystkich działaniach bojowych 8. Brygady 3. Żelaznej Dywizji. Podczas prób 1. Armii Konnej Budionnego sforsowania Dniestru (Armia URL utrzymywała 100-kilometrowy odcinek frontu wzdłuż rzeki) wykazał się niezwykłą odwagą. W boju w pobliżu Komarówki (obecnie obwód tarnopolski), 28 sierpnia 1920 roku, ruszył do ataku na czerwonych. Na odcinku chorążego Chyliuka osiemnastu bolszewików zginęło od ukraińskich szabel. Sam Chyliuk otrzymał ciężkie rany. Kozacy przenieśli Tychina przez rzekę. Zatrzymali się w mieście Niżniów. Następnego dnia, 29 sierpnia, chorąży Chyliuk zmarł. Pochowano ukraińskiego starszynę z honorami wojskowymi na miejskim cmentarzu. Po II wojnie światowej jego mogiłę wraz z innymi pochówkami wojskowymi zniszczyli komuniści.
Miał żonę i czworo dzieci. Dalsze losy rodziny są nieznane. Zbiegiem okoliczności siostrzeniec chorążego (syn Justyna Chyliuka) Petro Chyliuk był członkiem KP(b)U. Kiedy w powojennych latach przewodniczący kołchozu w Huriwcach postanowił zaorać jeden z miejscowych cmentarzy, Petro był kategorycznie przeciwny. Czy wiedział o losie swojego wuja-petlurowca? Inny brat Tychona Chyliuka również miał dzieci. W szczególności w Huriwcach mieszkał wnuk Omelka Chyliuka, Ołeksandr Nesteruk. Jaki był los żony i dzieci samego Tychona Chyliuka? Gdzie osiedliła się wdowa? Czy wróciła do Radzieckiej Ukrainy, czy wyemigrowała? Los odważnego chorążego jest typowy dla tysięcy ukraińskich rodzin. Jednak tylko w pojedynczych przypadkach udaje się złożyć biografię poległego żołnierza. Czy Chyliuk będzie mógł zająć godne miejsce w historii rodzinnej wsi? Czy przemianują na jego cześć jedną z ulic, postawią pomnik lub odsłonią tablicę pamiątkową? Odpowiedzi na te pytania musi udzielić każdy z nas, ponieważ nie chodzi o oddzielną wieś i nie o oddzielny grób wojskowy. Chodzi o nasz wybór cywilizacyjny. Jeśli znają Państwo jakiekolwiek informacje o potomkach chorążego Sotni Konnej sztabu 8. Brygady Strzelców 3. Żelaznej Dywizji Armii URL Tychona Chyliuka — prosimy o kontakt pod adresem: [kontakt ukryty]. tragedii Woltera „Alzira i Amerykanie”. Sądząc po jego listach do przyjaciół, dziewczyna odwzajemniała jego uczucia, lecz na przeszkodzie stanęli rodzice, którzy małżeństwo szlachcica z biedną wieśniaczką uważali za mezalians, a despotyczna matka groziła synowi pozbawieniem go spadku. Pięć lat szarpały jego serce przeżycia i cierpienia moralne, co w zawoalowany sposób widać w jego listach do przyjaciół. W końcu wrażliwy młodzieniec nie zniósł tych sercowych mąk i 20 marca 1828 roku popełnił samobójstwo, rzucając się w burzliwe fale Zbrucza. Stało się to w jego rodzinnych Liczkowcach, koło Husiatyna. Przyjaciele zareagowali na jego śmierć żałobnymi utworami, wśród których najsłynniejszy jest wiersz Tymka Padury „Ostatnia myśl Tymona Zaborowskiego”. Rękopiśmienne autografy jego utworów trafiły do biblioteki Czartoryskich w Puławach, zostały wydrukowane po śmierci autora. A w 1936 roku w Warszawie badaczka Maria Danilewiczowa wydała tom jego „Wybranych listów”.
Traducción automática
Wydarzyło się to we wsi Liczkowce, koło Husiatyna na Tarnopolszczyźnie. Poeta Tymon Zaborowski nie miał możliwości połączyć się z ukochaną dziewczyną. Pięć lat dręczyły jego serce przeżycia i cierpienia moralne, w końcu wrażliwy młodzieniec nie wytrzymał ich i popełnił samobójstwo, rzucając się w burzliwe fale Zbrucza… zarazem Juliusza Korzeniowskiego, Franciszka Kowalskiego, Jana Kazimierza Ordynca, którzy z czasem rzeczywiście stali się wybitnymi pisarzami. Przyjaźnił się ze Spirydionem Ostaszewskim, autorem ukraińskich bajek. Ich przyjaźń i psotne wybryki opisał Franciszek Kowalski w poemacie „Tymonek”, gdzie próbował wywyższyć nieprzeciętną poetycką naturę Tymona (poszczególne części tego utworu opublikowano w czasopiśmie „Ateneum”, 1843—1847). Do 1817 roku poeta mieszkał w Krzemieńcu, później przeprowadził się do Warszawy, pracował jako urzędnik i redagował czasopismo „Ćwiczenia Naukowe”, lecz w 1819 roku powrócił do swojego majątku w Liczkowcach, pośród Miodoborów. Od 1817 roku drukuje w periodykach swoje artykuły, przekłady (w szczególności przetłumaczył z francuskiego tragedię Woltera „Tankred”), wiersze, poematy, rok później w periodyku ujrzał światło dzienne stworzony na krzemienieckich wrażeniach poemat „Parnas we śnie”. Dużo pracuje nad „rycerskim” poematem „Zdobycie Kijowa”, u podstaw którego położono epizod z kroniki Galla Anonima o zajęciu w XI w. stolicy Rusi Kijowskiej przez Bolesława Chrobrego, poszczególne pieśni z tego utworu zostały opublikowane w periodykach. W latach 1822—1824 napisał poemat „Bojan” (opublikowany w 1823 roku w czasopiśmie „Ateneum”, nieukończony), dramaty „Bohdan Chmielnicki”, „Umwit”, „Tajemnica, albo Borys i Milwina”, ujrzały one światło dzienne po śmierci autora. Zdaniem badaczki jego spuścizny Marii Danilewiczowej (monografia „Tymon Zaborowski, życie i twórczość”, Warszawa, 1933), największą sławę poecie przyniósł poemat „Dumy podolskie za czasów panowania tureckiego”, który pojawił się we lwowskim almanachu „Haliczanin” (1830, t. 2). W nim wysławia obrońców rodzinnej ziemi przed tureckimi najeźdźcami, opisuje niepowtarzalne piękno Podola, w szczególności Miodoborów, wprowadza postać lirnika Tymofija. W maju 1823 roku, na jednym z przyjęć u swojego przyjaciela, pisarza Stanisława Starzyńskiego, poeta zobaczył prostą wiejską dziewczynę i zakochał się w niej. Jej imię pozostało nieznane, w jego utworach i listach figuruje pod imieniem „Alzira” — bohaterka tra-
Traducción automática
Wałerij Czerednyczenko, członek AsFU, Kijów Już pierwsze strony albumu ich zbiorów o wielu rzeczach przypominają i świadczą. Oto pierwsze pięć znaczków europejskiego formatu z dalekiego 1918 roku „Ukraińska Republika Ludowa” autorstwa utalentowanych mistrzów H. Narbuta i A. Seredy; kolejna miniatura z 1919 r. — kompozycja o wysokim poziomie artystycznym z ornamentu, tryzuba, słów „Państwo Ukraińskie” oraz nominału 20 hrywien. Dalej pojawia się seria 14 miniatur „Poczta. Ukraińska Republika Ludowa”. Przeglądając ją po raz kolejny, nasuwa się myśl, że jest to krótka artystyczna encyklopedia Ojczyzny początku XX wieku. Lecz niestety, w katalogach filatelistycznych świata takie arcydzieło sztuki użytkowej opatrzone jest adnotacją, że znaczki te, wydrukowane na zamówienie ukraińskiego rządu w Austrii, nie trafiły do obiegu pocztowego z powodu utraty przez Ukrainę państwowości. Filatelistyczno-sowiecką „kropką” nieudanego okresu wyzwoleńczego 1917—1920 lat jest seria 4 znaczków, która ujrzała światło dzienne w 1923 roku, „Poczta U.S.R.R. Pomoc głodującym”. Po tym było 69 lat niebytu i oto 1 marca 1992 roku świat ponownie ujrzał oczekiwane po ogłoszeniu Niepodległości pierwsze „jaskółki” „Poczty Ukrainy”: „500 lat ukraińskiego kozactwa” oraz „100-lecie pierwszego osadnictwa Ukraińców w Kanadzie”. Od tego czasu wydano już około 1200 znaczków i bloków pocztowych. Ich różnorodność, uzupełniona jeszcze większą liczbą artystycznych kopert z nadrukiem, pozwala zilustrować każdy aspekt ukrainiki. Największy udział w chronologicznej kolekcji znaczków państwowych mają eksponaty, które odzwierciedlają duchowo-sakralny świat Ukrainy w ujęciu historycznym. Tak na przykład w już wspomnianej serii, która swego czasu nie trafiła do obiegu, są to miniatury z pomnikiem Świętego Włodzimierza, który stał się jednym z symboli Kijowa, oraz portretami Iwana Mazepy — wielkiego budowniczego cerkwi prawosławnych, i Tarasa Szewczenki — proroka, tłumacza psalmów. A opowieść o duchowym spektrum współczesnych znaczków i kopert mogłaby złożyć się na wolumin od kultury trypolskiej do naszych dni. Tutaj widzimy pogańskie malowidła ceramiki i obrzędy ludowe; chrześcijańskie świątynie różnych wyznań (włącznie z ukraińskimi zagranicznymi) oraz przedchrześcijańskie budowle kultowe; ikony i święta duchowe; menorę; półksiężyc; akademie duchowe; Andrzeja Apostoła, pierwszego księcia-chrześcijanina Askolda i patrona Kijowa Archanioła Michała; świętych i działaczy cerkiewnych Włodzimierza Wielkiego, księżną Olgę, Agapita Pieczerskiego, metropolitę Hilariona, Piotra Mohyłę, Dymitra Rostowskiego, Iwana Ohijenkę, Jana Pawła II, Josyfa Slipyja… Są znaczki i koperty poświęcone wybitnym pisarzom Pantelejmonowi Kuliszowi, Iwanowi Neczujowi-Łewyckiemu oraz fizykowi Iwanowi Pulujowi, którzy wspólnie przetłumaczyli na język ukraiński Biblię. Albo znaczki i blok, wydane z okazji 200-lecia urodzin Mikołaja Gogola. Z kohorty największych światowych pisarzy, niedościgniony mistrz ironicznego groteski, jest on także mało znanym autorem „Rozmyślań o Boskiej Liturgii”, „Jasnego Zmartwychwstania”, innych utworów religijno-filozoficznych i listów duchowych. Nawiasem mówiąc, o „Rozmyślaniach…” na Ukrainie: „Rozmyślania o Boskiej Liturgii” ukazały się we Lwowie, 2003 r., „Swiczado” (przekład na ukraiński M. Komara, Kanada), a w „Słowie Proświty” (numer 2 z 2012 r.) mowa była o nowym wydaniu — „Rozmyślania o boskiej liturgii” Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego w przekładzie Tetiany Myched. Nieoczekiwane myśli i emocje wywołuje pojawienie się złączki z dwóch znaczków „75 lat. Film-opera „Natalka Połtawka”. Oglądając ich wizerunek w Internecie w przeddzień wydania, przypomniałem sobie, że Kateryna Osmyałowska, która zagrała główną rolę w filmie Iwana Kawaleridzego, — to ludowa artystka USRR, matka dawnego znajomego i… synowa pierwszego Metropolity Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Wasyla Łypkiwskiego! Ta wiadomość stała się dla syna Kateryny Osmyałowskiej, Kostiantyna Łypkiwskiego, poruszającą niespodzianką… Kostiantyn Łypkiwski — człowiek nietuzinkowy: doktor nauk technicznych, profesor, dokłada niemałych starań, aby działalność jego dziadka-pioniera została należycie doceniona i zajęła godne miejsce w historii oraz świadomości ludności niepodległej Ukrainy. Jest on autorem godnej najwyższej oceny książki „Cienie niezapomnianych przodków”, która wraz z pracami Serhija Biłokonia, Arsenija Zinczenki, Ołeksandra Ihnatuszyna, Iryny Prełowskiej i innych badaczy życia Metropolity prawdziwie opowiada o W. Łypkiwskim. A wspomnienia o rodzicach (wiodących twórcach teatru Iwana Franki) i krewnych naświetlają tragizm, niepokój i nędzne warunki egzystencji w czasach sowieckich ukraińskiej inteligencji oraz skazanego na wyniszczenie z korzeniami duchowieństwa. …Rozpoczęta rozmowa o znaczkach (Kostiantyn od dzieciństwa kolekcjonuje miniatury pocztowe) przeszła na postać Metropolity Łypkiwskiego i jego 150-letni jubileusz (19 marca 2014 r.), o tym, że już teraz czas dbać, aby ukraińska poczta poświęciła mu znaczek, a Narodowy Bank — monetę okolicznościową. O tym, że Wasyl Łypkiwski zasługuje na takie (w ramach przygotowań i uroczystych obchodów na szczeblu państwowym 150-letniego jubileuszu) uhonorowanie, świadczą kamienie milowe jego życia i działalności. Urodził się Wasyl Łypkiwski w 1864 roku we wsi Popudnia (obecnie rejon monastyryszczeński obwodu czerkaskiego) w rodzinie księdza. Uczył się w bursie humańskiej, Kijowskim seminarium duchownym i akademii. 12 lat służył jako proboszcz cerkwi soborowej w m. Łypiwci (obecnie obwód winnicki), był jednocześnie przewodniczącym oddziału eparchialnej rady szkolnej i nadzorcą szkół cerkiewnych powiatu. W 1903 roku Wasyl Łypkiwski zostaje kierownikiem (dyrektorem) nowej Kijowskiej szkoły cerkiewno-nauczycielskiej na Łukianówce. Filateliści dobrze wiedzą, że oprócz zewnętrznej atrakcyjności, w przedmiocie ich kolekcjonowania zawarte są ukryte właściwości. Tak więc zebrane i usystematyzowane w porządku chronologicznym znaczki pocztowe każdego kraju, niezależnie od subiektywności ich pochodzenia, z biegiem czasu przekształcają się w obiektywny i bezstronny kronikarski zapis artystyczno-dokumentalny państwa. Nie są wyjątkiem ukraińskie miniatury pocztowe. W 1905 roku za organizację i przeprowadzenie „rewolucyjnego” zjazdu eparchialnego duchowieństwa Kijowszczyzny, jego, kandydata teologii, usunięto z prestiżowego stanowiska i „zesłano” jako proboszcza do Kijowsko-Sołomiańskiej cerkwi Pokrowskiej. W 1917 roku W. Łypkiwski ponownie stanął na czele rewolucyjnego duchowieństwa i ruchu na rzecz reformowania cerkwi oraz uzyskania przez nią autokefalii. Przeprowadzenie w Kijowie zjazdu duchowieństwa i wiernych, utworzenie Wszechukraińskiej Prawosławnej Rady Cerkiewnej, zwołanie Wszechukraińskiego Soboru Cerkiewnego — wszystko to działo się dzięki jego inicjatywie i niestrudzonej działalności. 9 maja 1919 r. w soborze św. Mikołaja w Kijowie przeprowadził pierwszą ukraińską
Służbę Bożą, a 12 lipca został proboszczem soboru Sofijskiego. Za aktywny udział i kierowniczą rolę w założeniu ukraińskiej parafii, wprowadzenie języka ukraińskiego rosyjscy biskupi ogłosili pozbawienie go godności oraz zakaz odprawiania Służby Bożej. Jednak ideę autokefalii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego coraz bardziej wspierały szerokie warstwy społeczeństwa. W październiku 1921 r. w Kijowie odbył się Wszechukraiński Sobór Cerkiewny, na którym utworzono własną hierarchię, a protojereja W. Łypkiwskiego wybrano pierwszym Arcybiskupem i Metropolitą Kijowskim i całej Ukrainy. Od tego czasu, przez 6 lat, z których niemal połowa upłynęła pod znakiem zakazu wyjazdów lub aresztowań, Metropolita UKP odwiedził ponad 500 parafii, odprawił 777 liturgii oraz około 400 nabożeństw wieczornych, co sprzyjało, mimo wszelkich zewnętrznych prześladowań UKP, wzrostowi liczby jej wiernych. Władza radziecka, stale przeszkadzając, mimo wszystko tolerowała istnienie Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, postrzegając go jako zjawisko tymczasowe, korzystne dla osłabienia wrogiego jej Patriarchy Moskiewskiego i całej Rusi Tichona. A kiedy Tichon i „tichonowcy” zostali krwawo pokonani, z jeszcze większym okrucieństwem zlikwidowała także UKP. W 1927 roku, stosując niewiarygodny nacisk na duchowieństwo oraz Metropolitę W. Łypkiwskiego, władza doprowadziła do jego usunięcia, a w 1930 r. ostatecznie zakazano także UKP. Po pozbawieniu urzędu duchownego Wasyl Kostiantynowycz nie miał żadnych kontaktów ani z działaczami cerkiewnymi, ani z licznymi znajomymi, a jego warunki mieszkaniowe i sytuacja materialna coraz bardziej się pogarszały. Przetrwać pomagało jedynie wsparcie uczniów z zagranicy. Długie lata prób nie złamały ducha Łypkiwskiego. Jako świadectwo — fotografia zrobiona na kilka miesięcy przed ostatnim aresztowaniem. „Spójrzcie na tę twarz… Takiego człowieka nie można złamać — jedynie zabić”, — pisze w swojej książce wnuk Kostiantyn. W październiku 1937 roku po Wasyla Łypkiwskiego przyjechali i 27 listopada tego samego roku o godzinie 24:00 „wykonali” „Postanowienie Trójki”. Zatem, w 2012 r., oprócz uczczenia wiosną 148. rocznicy urodzin wybitnego działacza w historii ukraińskiego państwowotwórstwa — Pierwszego Metropolity UKP, jesienią należy zaznaczyć 75 lat jego tragicznej śmierci. Ukraińskim Złotoustym, Apostołem i Męczennikiem za Cerkiew Chrystusową nazywały Wasyla Łypkiwskiego tysiące parafian i uczniów na początku ubiegłego stulecia. Nasi patriotyczni współcześni, niezależnie od przynależności wyznaniowej, postrzegają Wasyla Łypkiwskiego jako idealny przykład człowieka, który hasło „Bóg i Ukraina ponad wszystko” codziennie wcielał w życie. Odnalezione jego historycznie znaczące, poruszające i aktualne „owoce” dodają sił i natchnienia w sprawie wzmocnienia Ukraińskiej Cerkwi i państwowości. Nie sposób przecenić roli ukraińskiej diaspory w zachowaniu pamięci o Metropolicie Łypkiwskim i jego dziele. Spektrum tej działalności jest dość szerokie: od wydawania niepaństwowych „znaczków pocztowych”, zbierania i wydawania foliantów jego rękopisów po ustanowienie w New Jersey (USA) wspaniałego pomnika! A kiedy upadła radziecka „żelazna kurtyna”, imię Wasyla Łypkiwskiego zmartwychwstało także na Ukrainie. Pojawiła się literatura, w Kijowie na ścianie cerkwi Świętej Opieki ustanowiono tablicę pamiątkową, a na cmentarzu Łukjaniwskim stworzono symboliczną mogiłę Metropolity. Pierwszy (póki co jedyny, ale symboliczny) pomnik Wasyla Łypkiwskiego na Ukrainie pojawił się w 2000 r. w Tarnopolu — w krainie, gdzie płynie rzeka Złota Lipa i skąd wywodzi się sławny ród Wasyla Łypkiwskiego. Ale to jeszcze nie wszystko w kwestii należytego uczczenia pamięci pierwszego Metropolity odrodzonej po wiekach niebytu Ukraińskiej Cerkwi. Do tej pory nie zrealizowano wielokrotnych decyzji Rady Kijowskiej o nadaniu głównej ulicy Sołomianki imienia Wasyla Łypkiwskiego, nie oznaczono miejsc w centrum Kijowa, a także na całej Ukrainie, gdzie żył, odprawiał Służby Boże i cierpiał narodowy przywódca duchowy. Zatem 150. rocznica urodzin to dobra okazja, by uczcić, z korzyścią dla wspólnej sprawy, wybitnego działacza Ukraińskiej Cerkwi.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
dziełem sztuki, przede wszystkim cennym z artystycznego punktu widzenia. A jeśli taki zwój wręczano w darze, oznaczało to życzenie opieki tego bóstwa, które przedstawił artysta. Artyści założonej w epoce Tang (VII—X w. n.e.) cesarskiej Akademii malarstwa ozdabiali świątynie i cesarskie pałace dziełami malarskimi i rzeźbiarskimi. Właśnie wtedy powstał odrębny gatunek malarstwa — shen, czyli „duchy” lub „święci”. Od okresu kształtowania się techniki chińskiego malarstwa w pierwszych wiekach naszej ery aż do czasów najnowszych obrazy tworzono na jedwabnych lub papierowych zwojach czarnym tuszem i jego kolorowymi odmianami. Jedwab i papier to najdelikatniejsze i najbardziej wrażliwe materiały artystyczne. Aby zachować stworzone na nich arcydzieła dawnych mistrzów, konieczne było wykonywanie kopii. Jednak nie tylko ze względu na techniczne właściwości malarstwa na zwojach kopiowanie stało się ważnym kierunkiem twórczym w sztukach plastycznych Chin. Odnaleziona harmonia w starodawnych wzorcach skłaniała do ich powtarzania, odczuwania ich rytmu i ducha. Taka praktyka całkowicie odpowiadała postulatom konfucjanizmu, chociaż tematyka zwoju mogła być czysto buddyjska lub taoistyczna. W ten sposób przejawiał się również synkretyzm religijny. Udane kopie lub prace w manierze sławnych mistrzów świadczyły o kunszcie i dojrzałości artysty. Twórcze innowacje zawsze znajdowały poparcie u koneserów sztuki i stawały się wzorcami do naśladowania wśród współczesnych oraz w kolejnych pokoleniach. Tak wzbogacało się i zachowywało najdawniejszą tradycję chińskie malarstwo. Przewodnim tematem, który łączy wszystkie zaprezentowane na wystawie w Muzeum Chanenków dzieła, jest życzenie długiego, treściwego życia, a także bogactwa i licznego potomstwa jako podstawy trwałego rozwoju, sposobu przekazania swoich duchowych i materialnych osiągnięć kolejnym pokoleniom. Autorka tego artykułu i kuratorka wystawy, wiodąca pracownica naukowa Narodowego Muzeum Sztuki imienia Bohdana i Warwary Chanenków, chinka Marta Łohwyn, nigdy nie kłaniała się żadnemu z bóstw pokazanych w ekspozycji. Jednak w pełni podziela wartości moralne, o których mówią dawne zwoje. I zaprasza czytelników „Słowa Proświty” do osobistego zapoznania się ze starodawnym dorobkiem chińskiej kultury, odwiedzając wystawę „Niebożyciele”, aby uzupełnić jej gruntowną opowieść własnymi wrażeniami i odczuciami.
Traducción automática
Original en ucraniano · traducción en actualización
Марта ЛОГВИН Китай — країна надзвичайно стійкої культурної традиції. Великий вплив на розвиток усієї китайської культури, і, зокрема, образотворчого мистецтва, справили три вчення: даосизм, буддизм і конфуціанство. Кожну з названих систем світогляду та етичних настанов можна сміливо сприймати і як філософію, і як релігію. Усі вони протягом майже двох з половиною тисячоліть співіснували настільки мирно і близько, що злилися в народній свідомості в єдину — синкретичну — релігію. Постулати кожного з учень не лише не суперечили один одному, а, навпаки, наповнювали кожну мить життя всіх верств суспільства багатьма змістами, нагадували про близьку присутність вищої істини. Прарелігією давніх китайців був анімізм. Місцеві культи тотемних тварин існували на території Китаю близько ІІІ тисячоліття до нової ери. У розкопках культури Хуншань знайдено вирізьблені з нефриту зображення змієподібної тварини, яка нагадує дракона. На думку деяких китайських дослідників, образ дракона увібрав у себе риси тотемних тварин 12 найбільших родів, які склали основу китайської нації. Протягом тисячоліть ця істота цікавила китайців і як могутній покровитель, і як об’єкт реалізації творчих фантазій. У добу Західна Чжоу (XI— VIII ст. до н. е.) склалася своєрідна досить струнка система уявлень про навколишній світ та ритуали, які мали на меті встановити гармонію і добробут у природі та суспільстві. Через кілька століть до анімістичних вірувань додався даосизм — натурфілософське вчення, пов’язане з ідеями філософа Лаоцзи. Народна релігія, яка виникла на основі описаних Лаоцзи принципів, обожнювала реальних історичних особистостей, протягом століть додавала у свій пантеон різноманітних напівміфічних покровителів певних ремесел та різних видів діяльності. Буддизм, який виник в Індії у V ст. до н. е., прийшов до Китаю на початку нової ери. Напрямок Махаяни (інша назва — Велика Колісниця) найбільше поширився в Китаї. Це вчення підкреслює важливість добрих діянь та допомоги вищих істот — бодхісаттв — на шляху вдосконалення особистості аж до найвищої мудрості. Для етики та філософії Конфуція (551—479 рр. до н. е.) ідеалом була гармонія у людських стосунках, шанобливе ставлення до предків і давнини. Гармонії досягали завдяки ритуалам, музиці, мистецтву, вивченню класичної літератури. Усі ці образи, ідеї та практики накопичувалися і співіснували протягом століть. Яскраво і широко вони відтворені в китайському традиційному живописі. Зображення святого в китайському малярстві може бути і справжнім об’єктом поклоніння, і
У Національному музеї мистецтв імені Богдана та Варвари Ханенків у Києві діє виставка “Небожителі”, що представляє образи божеств у китайському мистецтві XVII—початку XX століття. Велика збірка китайського мистецтва в музейних фондах, гідна окремої розповіді, дозволяє формувати найрізноманітніші за темами виставки. Цьогорічна тимчасова експозиція — високомистецька розповідь про найбільші духовні цінності мешканців старосвітського Китаю. Вона знайомить із визначними особистостями, яких у давнину обожнив і вважав своїми покровителями китайський народ. Зрештою, це і нагода для кожного глядача фантазувати, копіювати і творити самостійно, замислюватися, ставити запитання куратору чи обговорювати враження з друзями або випадковими стрічними у виставковій залі музею.
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny
Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Na 1 miesiąc — 9 hrn 37 kop. Na 3 miesiące — 27 hrn 51 kop. Na pół roku — 53 hrn 37 kop. Na rok — 105 hrn 54 kop.
Traducción automática
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)
Traducción automática
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 1 2. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301212. Nakład w marcu — 20 400. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Traducción automática