Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalSaber · Personas · Futuro
← Archivo de «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №29 за 2017 рік

16 págs. · 28 entradas · PDF en Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Traducción automática del ucraniano. Verifique citas, nombres y cifras en la página original. 2 de 28 entradas se muestran en ucraniano mientras se actualiza su traducción.

El texto se extrajo del PDF y se dividió en piezas automáticamente. Los límites de algunas piezas no se han verificado editorialmente: una entrada puede contener varias piezas, solo parte de una o un bloque de servicio (por ejemplo, un anuncio de suscripción). La fuente primaria es la página del periódico en el PDF.

Página · p. 1página original ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI KULTUROLOGICZNY TYGODNIK 29 (925), 20–26 lipca 2017 Pomnik Iwana Franki w Kijowie EWAKUOWANA MOWA

12. Stanisław Roman 200 13. Wołodymyr Martyniuk 500 14. Petro Zasenko 1 000 15. Taisija Sahajdak 100 16. Iwan Derda 500 17. Mychajło Dyczkowski 1 000 18. Wołodymyr Melnyczenko 2 000 19. Lilia Hrynewycz 50 000 20. Łiubow Paszyna 300 21. Tetiana Hryniowa 5 000 22. Oleksij Biłyj 20 23. Maksym Striha 1 000 24. Halina Humeniuk 200 25. Andrij Czebykin 5 000 26. Stepan Nahirnyj 500 27. Ludmyła Myhajluk 100 28. Jego Świątobliwość Patriarcha Filaret 50 000 29. Mykoła Żulynski 3 000 30. Pawło Mowczan 2500 31. Wiktor Hrinczenko 10 000 32. Mykoła Ananjew 100 33. Mykoła Hwozd 100 34. Michajło Kunyćkyj (Honorowy Konsul Republiki Mołdawii w m. Winnicy) 5 000 35. Walerij Oliinyk 100 36. Oleksandr Szarpyło 100 37. Kostiantyn Bojko 1 38. Durbak B. O. 100 39. Leonid Krawczuk 130 000 40. Predrag Miłowicz (obywatel Czarnogóry) 28 800 41. Rafaił Potoka 100 42. Mychajło Dowbenko (Blok P. Poroszenki) 4 000 43. Stepan Kubiw 71 400 44. Jurij Doroszenko 500 45. Iwan Dracz 10 000 Wieść o działalności naszej inicjatywy już rozeszła się po centrach obwodowych, wyższych uczelniach, organizacjach twórczych i naukowych. Naszą inicjatywę poparło Muzeum Iwana Franki we Lwowie, Państwowy historyczno-kulturalny rezerwat „NAHUJEWYCZE”, uniwersytety, liczni obywatele pochodzenia ukraińskiego z Kanady, USA, Francji i innych krajów. Dla wspierania realizacji statutowych zadań Organizacji powołano Radę Opiekuńczą, na czele której stoi Iwan Dracz. Zwracając się do narodu ukraińskiego, Iwan Franko pisał: „Ta przyjdzie czas — i ty ognistym obliczem Zabłyśniesz wśród wolnych kół narodów, Zatrzęsiesz Kaukazem, przepleciesz się przez Beskid, Rozlejesz po Morzu Czarnym gwar wolności i spojrzysz, jak gospodarz zadowolony na swój dom i swoje pole”. Budowa godnego pomnika Iwana Franki w Kijowie — to służba wolności współczesnej i przyszłej Ukrainy w promiennym kręgu narodów Europy.

Traducción automática

Página · p. 1página original ↗

Sprawozdanie Zarządu „Społecznej inicjatywy budowy pomnika Iwana Franki w Kijowie”

Dmytro PAWLYCZKO W gazecie „Słowo Proświty” z 19 kwietnia 2017 roku my, członkowie Zarządu: Serhij Hałczenko, Lilija Hrynewycz, Stanisław Dowhyj, Mykoła Żulyński, Petro Zasenko, Dmytro Pawlyczko, Jarosław Jaćkiw, ogłosiliśmy „Apel do obywateli Ukrainy i Ukraińców całego świata”, w którym przedstawiliśmy najważniejsze argumenty inicjatywy i zwróciliśmy się z prośbą o poparcie naszej idei. Uważamy, że pomnik Mojżeszowi Ukrainy powinien zostać wzniesiony dzięki ofiarności całego narodu, w którego świadomości narodowej Iwan Franko zajmuje takie samo miejsce jak Taras Szewczenko. Od tamtego czasu minęło ćwierć wieku, odkąd odrodzona państwowość naszego narodu zaczęła się rozbudowywać i umacniać w niezwykle trudnych okolicznościach nienawiści do niepodległej Ukrainy ze strony odnowicieli carskiego i komunistycznego imperium, w warunkach hybrydowej wojny putinowskiej Rosji, która postawiła sobie za cel nie tylko rozpad ukraińskiego państwa, ale także zniszczenie narodu ukraińskiego. Zatem nie tylko przeszłość, lecz także gorąca współczesność nakazuje naszemu narodowi zgłębiać i pojmować wyjątkowe znaczenie literackiej, naukowej i politycznej działalności Iwana Franki jako budowniczego ukraińskiej państwowości. W swoim „Apelu” podaliśmy numer rachunku bankowego i obiecaliśmy ogłaszać nazwiska ofiarodawców. Rachunek w PAT KB Privat Bank: 26008052637482 MFO: 320649 EDRPOU: 41210532 Nazwa: GIPPIFK GO Przeznaczenie płatności: pomoc charytatywna, nazwisko, imię W minionym czasie zebrano ponad pół miliona hrywien. Mamy nadzieję, że nasza wdzięczność wobec wymienionych tu obywateli Ukrainy zachęci innych ludzi, którzy czują się przynależni do narodu Iwana Franki. 1. Dmytro Pawlyczko 10 000 2. Bohdana Pawlyczko 1 000 3. Serhij Hałczenko 1 000 4. Hennadij Wołodko 150 5. Witalij Ablicow 2 000 6. Anatolij Serdiuk (kompozytor) 200 7. Stanisław Dowhyj 100 000 8. Anatolij Palamarenko 1 200 9. Dmytro Pyłypczuk 2 000 10. Jarosław Jaćkiw 10 000 11. Wasyl Poliszczuk 100 SZKOLENIE MIŁOŚCIĄ POETYCKI AUTOGRAF WSPOMINAJĄC SKNYLIW DZIECIĘCA STRONA

Traducción automática

Página · p. 2página original ↗

Uchodźca językowy ↔ przesiedleniec językowy

Anatolij ZAHNITKO, doktor nauk filologicznych Uchodźca, przesiedleniec, osoba przemieszczona (czy przemieszczony?), ewakuowany (czy ewakuowana?)… Te słowa są dziś chyba najaktywniej wykorzystywane w przestrzeni medialnej. Choć ich definicja, a raczej rozumienie, pozostają problematyczne. Jeśli chodzi o inne państwa, to jakoś ustaliło się postrzeganie uchodźcy jako osoby, która opuszcza miejsce swojego zamieszkania podczas wojny lub klęski żywiołowej. Czy można w takim razie mieszkańców obwodów donieckiego i ługańskiego nazywać uchodźcami? Jeśli opierać się na przytoczonym znaczeniu z najbardziej autorytatywnych słowników akademickich, to jak najbardziej. A czy taka osoba jest przesiedleńcem? Znowuż, według odpowiednich słowników — to ten, kto przesiedlił się lub przesiedla na nowe miejsce zamieszkania albo został przesiedlony gdziekolwiek, gdzie druga część również wiąże się z wymuszonymi okolicznościami wyjazdu osoby ze stałego miejsca zamieszkania. Jeśli chodzi o osobę przemieszczoną, to słowniki proponują rozumieć jej status jako osoby siłą wywiezionej z kraju, w którym mieszka, do innego kraju. Ponieważ nikt siłą nie wywoził mieszkańców Donbasu i Ługańszczyzny, to nie warto kwalifikować ich jako przesiedleńców. Ewakuowanym uważa się tego, kto ewakuuje się lub ewakuował się gdziekolwiek. Pamięć o ewakuacji zawsze kojarzy ją z organizacją, co znowuż nie daje możliwości mówienia o ewakuacji. Wydawałoby się, że logika w poprzednich rozważaniach całkowicie nie istnieje, gdyż w polu państwowo-prawnym ustalił się termin osoba przemieszczona, ponieważ wszystkie tymczasowe dokumenty dla mieszkańców Donbasu i Ługańszczyzny, którzy opuścili rodzinne strony, operują właśnie nim. Jest to zarówno zaświadczenie o wzięciu do ewidencji wewnętrznie przemieszczonej osoby, jak i przepustki do przekroczenia linii rozgraniczenia itp., co zostało odzwierciedlone w obowiązujących dokumentach normatywnych: Postanowienie Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 1 października 2014 roku nr 509 „O ewidencji wewnętrznie przemieszczonych osób” z późniejszymi jedenastoma uściśleniami i zmianami, uzupełnieniami. Wątpliwe, by termin osoba przemieszczona należycie odzwierciedlał cały dramatyzm sytuacji, często tragizm tej ostatniej. Jego użycie na początku odzwierciedlało nie do końca uświadomione rozumienie statusu takich osób. Dostępne słowniki nie odzwierciedlają takiego zastosowania pojęcia osoba przemieszczona, a o uchodźcach nikt nie chce mówić, bo w polu legislacyjno-prawnym nie ma użycia pojęcia wojny czy okupacji. Rozumiejąc umowność terminu osoba przemieszczona, będę go używał dla adekwatnego rozumienia odpowiednich kwestii. Osoba przemieszczona — to nie tylko jedna osoba, ale i cały uniwersytet, instytut akademicki itp. Choć trudno wyobrazić sobie ich przemieszczenie bez całej infrastruktury. Ale to osobna kwestia. Na razie mowa jednak o pojedynczej osobie, gdyż przemieszcza się ona z całym swoim bogactwem duchowym, bo materialne zmuszona jest porzucić na pastwę losu. Oczywiście materiał zakładałby uogólnienie, ale na dziś wszystkie analityczne spojrzenia zawierają krańcowy subiektywizm. Dlatego spróbuję spojrzeć na kwestię osób przemieszczonych przez pryzmat ich własnej oceny. Oczywiście mowa nie o wszystkich osobach przemieszczonych (czy uchodźcach?), bo uogólnienia są możliwe tylko poprzez analizę wystarczającego do tego materiału. Epizod pierwszy — emerytalno-elektoratowy. Ołena A. wyjechała dobrowolnie (czy może być osobą przemieszczoną?) jeszcze w czerwcu, nie oczekując niczego dobrego od narzucanego „rosyjskiego świata”, a w rzeczywistości — odnawiania wszystkiego, co sowieckie. Wynajęła mieszkanie w Kijowie i po roku, za zgodą znajomych, uzyskała pełnowartościową rejestrację w stolicy Państwa. Całkowicie umotywowane — wszystkie papiery związane z przemieszczeniem (zaświadczenie itp.) uważała za niepotrzebne. Lecz po miesiącu otrzymała telefoniczne powiadomienie z Hołosijiwskiego rejonowego zarządu Funduszu Emerytalnego Ukrainy o konieczności potwierdzenia statusu osoby przemieszczonej. Wszystkie odpowiedzi Ołeny A. w stylu: „Przecież jestem kijowianką, mam rejestrację” zbił z tropu naczelnik: „Choćby sto razy się pani rejestrowała — zawsze będzie pani osobą przemieszczoną!”. To był jak grom z jasnego nieba. Potem były długie listy do Ministerstwa Polityki Społecznej Ukrainy, Funduszu Emerytalnego Ukrainy, Kijowskiej Administracji Miejskiej, ale wszystkie one były przesyłane do Hołosijiwskiego rejonowego zarządu Funduszu Emerytalnego Ukrainy z tą samą odpowiedzią: musi pani dostarczyć zaświadczenie osoby przemieszczonej. Paradoksalne jest to, że człowiek ma wystarczający staż ubezpieczeniowy, dane o niej znajdują się w systemie elektronicznym, ale państwowo-biurokratyczny aparat uniemożliwia zmianę statusu Ołeny A. — ona dożywotnio jest osobą przemieszczoną. I chciałaby osoba nabyć inny status, ale nie jest to przewidziane ani przez prawo, ani przez inne dokumenty administracyjno-rozporządzeniowe. Zresztą poszczególnym deputowanym opisywane fakty są znane. Lecz najwyraźniej brakuje czasu na ich rozpatrzenie. Do tego trzeba zapewne dodać, że takich i podobnych historii o treści emerytalnej z wyjściem na status elektoratowy, czyli udział w procesie wyborczym, zebrało się niemało. Wnikliwy czytelnik od razu zauważy: a dlaczego więc oni o tym nie piszą, nie deklarują pełnym głosem we wszystkich mediach… Rzeczywiście umotywowane pytanie, ale odpowiedź na nie znajduje się nieco niżej. Epizod drugi — językowo-integracyjny. Z Od 2014 roku do dzisiaj na wszystkich tymczasowo niepodległych ukraińskiej władzy państwowej terytoriach uruchomiono mechanizm adaptacji przestrzeni edukacyjnej i kulturowej do rosyjskich standardów państwowych. Tak więc we wszystkich uczelniach wyższych (jeśli można je tak nazwać) w tak zwanym tworze „DRL” przeprowadzono rewizję programów edukacyjnych, kryteriów oceniania i wielu innych rzeczy oraz wprowadzono wszystkie wymogi licencyjno-akredytacyjne wzorca rosyjsko-edukacyjnego. Język ukraiński natomiast zepchnięto na margines, maksymalnie skracając godziny jego nauki w szkole, przenosząc go na zasady fakultatywne, a odpowiednio literaturę, historię i kulturę studiuje się jako ojczyste. Prawda, termin „historia ojczysta” nie jest do końca zrozumiały na Ukrainie, bo o jaką ojczyznę chodzi. Jeśli istnieje ojczyzna, to konieczne jest uzasadnienie dwóch wzajemnie powiązanych realiów — naród i język. Nad tymi ostatnimi pojęciami aktywnie pracują naukowcy z „DRL”, proponując interpretację odrębnego narodu „donbasowców” (I. I. Diagoweć) i podając źródła jego formowania. Nad donbaskim regiolektem języka rosyjskiego również aktywnie pracują (W. Terkułow), którego jedną z cech jest obecność słów, które nie są utrwalone, według ogłoszonych na wykładach przed „społecznością DRL” twierdzeń tych uczonych, w innych językach, na przykład: chałabuda (używali go Panas Myrny, Ołeś Doswitnij, Ołeś Honczar, Jurij Zbanacki i in.), tormozok (zanotował prof. W. Użczenko w swoich pracach) i in. Definiowanie takich kluczowych pojęć dla niedotworu „DRL” jest, jak powiedziałby W. Lenin, „archiważne”, ponieważ wtedy teza o wyjątkowości tego kraju nabiera wykończenia, jest całkowicie umotywowana. Rzeczywiście, „konstrukt państwowy” (czy „niedopaństwowy konstrukt”) został wymodelowany — język, naród i terytorium. Czego więc chcecie, panowie? Stąd też obstawanie przy tezie na negocjacjach w formacie mińskim o szczególnym statusie współczesnych terytoriów ORDŁO, a w rzeczywistości — coś innego… Rozumny czytelnik zrobi tu pauzę i, dziwiąc się, pomyśli: ale przecież znaczna część tych, którzy opuścili Donbas i Ługańszczyznę, w życiu codziennym posługuje się językiem rosyjskim. Najwyraźniej nie przyswoili oni jego donbaskiego regiolektu. Dlatego stali się językowymi uchodźcami lub językowymi przesiedleńcami. Epizod trzeci — społeczno-państwowy. Dlaczego „ruski mir” znalazł aktywne poparcie na Donbasie i Ługańszczyźnie? Jedni twierdzą, że przyczyną jest brak języka ukraińskiego. Ale to nie do końca prawda, bo szereg rejonów miało aktywnych nosicieli ukraińskich gwar — amwrosijiwski, szachtarski, słowiański, nowoazowski, wielkonowosiłkowski. Inni podkreślają dominację języka rosyjskiego na tych ziemiach. Podobna opinia ma swoją motywację w tym, że na początku lat 90. w Doniecku, na przykład, nie było ani jednej ukraińskojęzycznej szkoły. Nie wdając się w rozwlekłe rozważania, bo jest co powiedzieć, gdyż ponad 15 lat prowadziłem autorski program „Mowo ridna, słowo ridne…” w Donieckim Radiu Obwodowym, zauważę: a co z tymi, którzy posługując się rosyjskim w życiu codziennym, nie przyjęli idei „DRL”? Wreszcie są rozważania o tym, że w rzeczywistości przyczyną jest podział w postrzeganiu i ocenie przeszłości, umiejętności rozstania się z nią. W pokoleniu czy pokoleniach, które aktywnie biorą udział w głosowaniu, aktywna jest pamięć o przeszłości, ciągła nostalgia za utraconym, ciągłe omawianie utraconego szczęścia „radzieckości”. Ta ostatnia w ich głowach kojarzy się z młodością, młodzieńczym zapałem, pokazową równością wszystkich, ciągłymi nadziejami na państwo, które i zapewnia mieszkanie, i gwarantuje pracę… I nie trzeba ciągle z kimś konkurować, ponieważ ktoś inny decyduje za ciebie. Współczesne ORDŁO rzeczywiście w tym sensie są szczególne… W aktywnym okresie swojego rozwoju wielokrotnie uzupełniały się tymi, którzy albo próbowali uciec od kołchozowego „raju”, albo zmieniali swoją drogę życiową po II wojnie światowej (byli jeńcy byli pozbawieni prawa do zatrudnienia w innych regionach), albo pragnęli wyrwać się z „objęć” kołchozowo-wiejskiego uporządkowania (do 1979 roku chłopi nie mieli pełnowartościowych paszportów) i dalej można kontynuować. Z jednej strony, takie formowanie przemysłowo-ekonomicznych (górniczych, fabrycznych itp.) kolektywów tworzyło stałą atmosferę walki o przywództwo, a z drugiej — poprzez neutralizację takiej rywalizacji, która odbywała się przez podporządkowanie naturalnych liderów dyrektorom przedsiębiorstw, strukturom partyjnym, ustalano różne modele manipulowania kolektywami, narzucania pewnych wartości jako własnych. Jeszcze w latach 70. na jednej z narad ogłoszono absolutną marginalność sektora kulturalnego na Donbasie i Ługańszczyźnie. Wszystko to stało się tym potężnym czynnikiem, który odegrał decydującą rolę w konserwowaniu „radzieckości”. Potrzebny był tylko odpowiedni model wydobycia zakonserwowanej „radzieckości” na powierzchnię i zbudowania na jej podstawie niedopaństwowego tworu, w którym wszyscy mają równe możliwości, od każdego zależy przyszły postęp takiego sobie „DRL”. Czwarty epizod — podolsko-doniecki. W 2014 roku Doniecki Uniwersytet Narodowy przeniósł się (tak oficjalnie kwalifikuje się wyższe uczelnie, które nie mogły kontynuować swojej pełnowartościowej działalności na terytoriach ORDLO) na podolską ziemię i kontynuował swoją działalność w Winnicy, a w 2016 roku, zgodnie z wolą zespołu pracowniczego, przyjął imię Wasyla Stusa. Nie będę wdawał się w szczegóły i przebieg wszystkich wydarzeń związanych z nadaniem uniwersytetowi imienia Wasyla, ponieważ pisałem o tym swego czasu na łamach zarówno „Słowa Proświty”, jak i „Donecczyny”. Chodzi o coś zupełnie innego… Stosunek winniczan do przeniesionego uniwersytetu jest pozytywny, co potwierdza zaufanie absolwentów do nauki w nim, wszak już dwa lata z rzędu Doniecki Uniwersytet Narodowy imienia Wasyla Stusa prowadzi kampanię rekrutacyjną na podolskiej ziemi. A ogólna liczba studentów pierwszego roku na przeważającej większości specjalności potwierdziła należytą ocenę uniwersytetu. W tych warunkach uniwersytet stara się aktywizować więzi Doniecczyny i Winnicczyzny, co udaje się dzięki przeprowadzaniu dwa lata z rzędu Otwartego konkursu twórczego wśród młodzieży szkolnej i studenckiej „Słowo w duszy — dusza w słowie”, organizacji oraz udanemu przebiegowi Międzynarodowej interdyscyplinarnej konferencji naukowo-praktycznej z okazji 90. rocznicy urodzin Ołeksy Tychego „Myśleć z Ołeksą Tychym: godność, wychowanie, tożsamość” (27.01.2017), przeprowadzonej dzięki aktywnemu dialogowi Donieckiej wojskowo-cywilnej obwodowej administracji państwowej oraz Winnickiej obwodowej administracji państwowej itd. W tych warunkach dość ważne jest zachowanie zasady tolerancji, ponieważ poczucie przebywania w gościach do tego zobowiązuje. Portret językowy miasta Winnicy oraz szeregu miasteczek Podola wymaga gruntownej analizy. Ograniczenie się w takim przypadku do pewnych modeli ankietowania językowo-społecznego to nie rozwiązanie kwestii, a jedynie jej stwierdzenie. Dlatego bardzo dziwnie było usłyszeć w wywiadzie w maju—czerwcu 2017 roku z kierownikiem katedry języka jednej z uczelni miasta Winnicy na winnickim „Radio ROKS.Rok” sentencję, że ukraińskojęzyczni mieszkańcy samego centrum obwodowego oraz obwodu w ogóle czytają bardzo mało, znacznie mniej niż rosyjskojęzyczni. Takie rozważania naukowiec potwierdzał własnymi uogólnieniami, które były skutkiem już długotrwałych (czy to dwuletnich, czy to trzyletnich) ankietowań. A młodzież nie przechodzi w komunikacji na ukraiński z motywacją większej kulturowej „macierzystości” rosyjskiego. Najwyraźniej taką sytuacją, zdaniem kandydata nauk filologicznych, motywowany jest także wybór przez rodziców rosyjskojęzycznego nauczania w szkole. Trudno było podobne rzeczy przyjąć i należycie zrozumieć kierownika katedry, osoby, która gruntownie bada język ukraiński. Tak, rzeczywiście, w komunikacji młodzieży w Winnicy czasami uderza dążenie do porozumiewania się po rosyjsku, co nie staje się zjawiskiem masowym, ale wymaga wnikliwej analizy i badania. Jeśli kiedyś koleżanka oświadczyła mi, że nigdy Chreszczatyk nie będzie rozmawiał po ukraińsku, to w Winnicy na ulicy Sobornej ukraiński mimo wszystko słychać znacznie częściej niż rosyjski. Nie jestem gotowy dzisiaj odpowiedzieć na szereg niezwykle aktualnych pytań związanych z portretem językowym centrum obwodowego Winnicczyzny, ale uważam, że wymaga on swojego przemyślenia.

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

i odrodzenie wszystkiego, co mowno-patriotyczne i duchowo-kulturalne, co w okresie lat 30.–80. XX wieku było niszczone i unicestwiane, a zamiast tego narzucano inne wartości. Takie rzeczy nie znikają w jednej chwili. Przypomnijmy w tym kontekście niepowtarzalne słowa Iwana Dziuby o zniknięciu na Ukrainie Atlantydy ukraińskich miasteczek wraz z ich językowo-kulturowym tłem. W Podolskim kraju bardzo poprawne i tolerancyjne jest podejście do uchodźców językowych — przemieszczonych językowo, bo tutaj czują się w swoim rodzimym żywiole językowo-kulturowym. A jeśli chodzi o inne rzeczy, z których skonstruowano ludzkie życie, to osobna rozmowa. Epizod piąty — językowo-kulturowy, ale nie ostatni. Język jest elementem kultury, a jednocześnie kształtuje kulturę, ponieważ poza językiem postrzeganie kultury narodu, świadomość tego narodu jest zupełnie inna — odległa, częściowo oderwana od rzeczywistości. Język napełnia naród siłą, daje mu skrzydła na drodze cywilizacyjnego postępu. Nawet naród przestaje być kompletny tam, gdzie utracono siłowe pole języka i gdzie jego dźwięki pozbawione są pamięci. Język ożywia naród wyłącznie właściwą mu siłą i energetyką. We wszystkich tych rozważaniach rzeczywistość jest oczywista. Bo niszczenie języka narodu to oddzielanie go od procesów budowania państwa i tworzenia narodu. Właśnie dlatego we wszystkich niedoutworach na ORDŁO planowo odsunięto język ukraiński od zadania jednoczącego, od jego siłowego pola łączenia z przestrzenią ogólnopaństwową. Co więcej… Nadzwyczajny pośpiech w siłowym przesuwaniu wszystkiego, co ukraińsko-państwowe, na margines w niedoutworach w ORDŁO potwierdza właśnie wysoki potencjał języka ukraińskiego, ukraińskiej kultury, a odrzucanie i zaprzeczanie jej za pomocą różnych okólników to kolejna próba udowodnienia, że język ukraiński nie może stać się państwotwórczy. I nie ma znaczenia, że takie niedoutwory są wtórne nie tylko w odbiorze całego świata, ale także wtórne pod względem treści językowo-kulturowej, bo po prostu jej nie ma, a ci, którzy nazwali siebie kierownikami, uważają — cel osiągnięto: przeciwstawiono cywilizacji. Właśnie tego nie udało się osiągnąć, ponieważ bezduchowość, brak własnego języka i kulturowego podłoża oraz wypędzenie wszystkich ze względu na cechę językową i kulturową skazują taki niedoutwór na zagładę już w chwili próby jego ukształtowania. A jednak pragnę podkreślić to, co łączy nas wszystkich w rodzinnej Ukrainie. Jeden z interesujących i oryginalnych poetów, Bachyt Kynżejew, wspominając występ Serhija Żadana w Nowym Jorku, mówi: „Ukraińcy mają swoje centra kultury, a Rosjanie ich nie mają. I oto przychodzimy do tego ukraińskiego centrum, tam trzypiętrowy budynek z salą na jakieś trzysta osób, na dole wspaniały sklep z pamiątkami — to dawna ukraińska wieś w centrum Manhattanu, tam wciąż zachowały się jakieś restauracyjki, sklepiki. Występuje Żadan, do którego odnoszę się zbyt czule, to wielki poeta. Czyta wiersze o wojnie na Donbasie i widzę, że połowa publiczności to Ukraińcy, a połowa to Rosjanie. Wydawałoby się, że na sali siedzą ludzie, którzy powinni być wrogami, ale nie: rosyjscy emigranci przyszli posłuchać ukraińskiego poety, i to jeszcze z kwiatami. Dla mnie był to moment szczęścia” (https://focus.ua/culture/375693/). Takie szczęście wzajemnego zrozumienia i wzajemnego szacunku jest możliwe pod warunkiem poszanowania wszystkiego, co ukraińsko-państwowe, jako samodzielnego w ogólnocywilizacyjnej przestrzeni, tego ukraińskiego, co przez tysiąclecia pielęgnował i pomnażał naród. A język ukraiński, mimo licznych zakazów, ucisku, podłych kłamstw, nie tylko przetrwał, ale też pełnią swojej siły, mocy, hartu i doskonałości przejawia się we wszystkich sferach państwowości. Tymczasem obserwuje się coś innego. Skoro na najwyższym szczeblu oświadczono: „Mają (Ukraińców — A. Z.) jeden tylko towar, którym skutecznie handlują — to rusofobia” (W. W. Putin), i to wtedy, gdy zakwestionowano integralność terytorialną Ukrainy, zainicjowano działania wojskowe na jej ziemiach. A przywódcy mówią — kochajcie nas. Zapewne świat jeszcze nie znał takiej obłudy faryzeuszy. I choć Internet roi się od myśli o braku jakichkolwiek fobii na tle językowym, a tym bardziej narodowym w Ukrainie, przeciętny zwolennik świata rosyjskiego potrzebuje ciągłego poszukiwania fobii. Niedawno Kateryna Barabasz na Facebooku z ironią napisała: „W Kijowie na Bessarabce babcie sprzedają rusofobię. Podeszłam do jednej, spróbowałam — nie, nie to... A oto i przekupnie. Zbierają rusofobię po wsiach, wybielają, czyszczą — i na jarmark. Jeśli gdzieś w oborze się zalegało — nic, towar chodliwy… W Europie dziś modne jest zaczynanie dnia od rusofobii. Rano się nią najadają i na cały dzień wystarcza, by z pełnym zapałem znęcać się nad spotkanymi Rosjanami, drwić z języka rosyjskiego, z brzózek pokpiwać” (https:// www.facenews.ua/news/2017/367622/). I rzeczywiście dziś polityka fobii językowej i narodowej wobec sąsiedniego państwa, które nie kryje swoich agresywnych działań, stała się niemal determinująca. Potwierdzeniem tego może być zaproszenie O. Nawalnego do jednego z wiodących kanałów telewizyjnych do udziału w dyskusji politycznej. Z kim?.. — oczywiście z I. Hirkinem (Striełkowem), gdzie jednym z dominujących pytań będzie: „Co zrobi z Krymem i Donbasem?” Już dziś O. Nawalny przed widownią ma zdać egzamin z wierności imperialnej polityce państwa, które przestrzega wyłącznie własnych praw w stosunku do innych narodów, języków, ludów i — państw. I, jak widać, nikt nie ukarał I. Hirkina (Striełkowa) za to, co popełnił w Ukrainie… Zamiast uogólnień. Język jest dobrem narodu, ożywia jego ducha, zachowuje ciągłość pokoleń. Oczywiście, przebywanie przez długi czas w jednym imperium odciska piętno na wszystkich jego narodach. Szczególnie wtedy, gdy język narodu imperialnego narzuca się jako główny we wszystkich sferach wspólnego życia. Przykładów historia cywilizowanej ludzkości dostarcza wiele: od współczesnych Indii po wiele narodów Afryki i Ameryki Łacińskiej. Czy taki język staje się narodowym dobrem?.. Prezydent Białorusi Ołeksandr Łukaszenka oświadczył podczas otwarcia plenarnego posiedzenia XIX Światowego Kongresu prasy rosyjskiej, że język rosyjski jest dla Republiki Białoruś narodowym dobrem (http:// hronika.info/mir/243416-lukashenko-sdelal- gromkoe-zayavlenie-o-russkom-yazyke. html). Podobne twierdzenie polityki bezsprzecznie wymaga swojej analizy. Szkoda tylko, że język białoruski nie ma podobnego statusu, a jeśli nawet ma, to tylko na papierze. Ale o tym osobna rozmowa… Dlaczego mówiono o uchodźcach językowych — ...mownych przesiedleńców? Dlatego, że ich język, rozumienie i wspólnota wartości nie zostały zaakceptowane na rodzinnej ziemi, którą byli zmuszeni czasowo opuścić. Dlaczego przesiedleńcy, znosząc udręki w nowych warunkach zamieszkania przy wynajmowanych mieszkaniach i innych sprawach, nie wyrażają swojego głosu w przestrzeni mass mediów? A dlatego, że wyuczeni jeszcze w granicach swojego dawnego stałego miejsca zamieszkania znosić. I choć dziś to stopniowo ustępuje, pozostaje aktualne co innego. Nie można głośno dawać znać o sobie, a tym bardziej krytykować zmodelowanego we współczesnej przestrzeni ORDŁO, ponieważ tam mieszkają bliscy i krewni. I oni doświadczają niepowtarzalnego nieszczęścia, które łatwo powstaje na terytoriach niekontrolowanych przez Państwo Ukraińskie. To w żadnym wypadku nie są smutne nuty rozważań o współczesnym momencie, który dotyczy każdego z nas — i tego, kto opuścił rodzinny kraj i wierzy w rodzinne Państwo Ukraińskie, i tego, kto broni rodzinnego narodu i wszczepia wiarę w zachowanie integralności i soborowości Państwa, i tego, kto w swoich spokojnych codziennych sprawach rozumie problemy i nieszczęścia swojego bliźniego. Tylko w takim rozumieniu i wsparciu tkwi rozwój Państwa Ukraińskiego.

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

Kraj-agresor musi zrekompensować szkody wyrządzone przez konflikt w Donbasie!

Deputowani ludowi Ukrainy, sędziowie sądów administracyjnych i powszechnych, przedstawiciele środowiska prawniczego oraz społeczeństwa obywatelskiego 11 lipca 2017 roku wzięli udział w okrągłym stole „Konflikt w Donbasie: wyzwania, zagrożenia i ich uregulowanie prawne”, zorganizowanym przez Międzyfrakcyjne Zjednoczenie Deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy „Wspieranie ochrony praw i społecznej rehabilitacji uczestników ATO” wspólnie z Ogólnoukraińską organizacją społeczną „Stowarzyszenie Sędziów Administracyjnych”, Stowarzyszeniem Adwokatów Ukrainy oraz Stowarzyszeniem Doradców Podatkowych. Po raz pierwszy od lat Niepodległości w RN Ukrainy odbył się równoprawny dialog władzy ustawodawczej i sądowniczej. „Przecież dzięki reformie sądownictwa, zapoczątkowanej przez Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenkę, sąd stał się niezależny od wpływu politycznego, który polegał na wyrażaniu zgody przez Radę Najwyższą na powołanie lub zwolnienie sędziów. I jest to kluczowa zmiana, która już w najbliższych latach będzie miała istotny wpływ na ukraińskie społeczeństwo. Bo reforma sądownictwa to reforma jednocząca, gdyż sprawiedliwy sąd to sprawa każdego i dla każdego, niezależnie od przynależności politycznej czy partyjnej!” — zaznaczyła Przewodnicząca Międzyfrakcyjnego Zjednoczenia Deputowanych „Wspieranie ochrony praw i społecznej rehabilitacji uczestników ATO”, deputowana ludowa Ukrainy z ramienia Bloku Petra Poroszenki Oksana Biłozir. Z powitalnym słowem do uczestników okrągłego stołu zwrócił się Przewodniczący RN Ukrainy Andrij Parubij, który podkreślił, że Ukraina nie była gotowa na wydarzenia w Donbasie, dlatego dziś ważne jest wypracowanie niezbędnych zmian legislacyjnych w celu uregulowania istniejących problemów. Kluczową kwestią jest konieczność opracowania jasnych i skutecznych mechanizmów legislacyjnych dokumentowania szkód wyrządzonych osobom prawnym i fizycznym, a także państwu w wyniku konfliktu w Donbasie, konieczność zatwierdzenia procedury ustalania osób, które wyrządziły takie szkody (uczestnicy nielegalnych formacji zbrojnych, najemnicy z Federacji Rosyjskiej, wojskowi FR, funkcjonariusze FSB i innych służb specjalnych), pociągnięcia ich do odpowiedzialności oraz ściągnięcia od nich rekompensaty za wyrządzoną szkodę. Władzę sądowniczą na wydarzeniu reprezentowali: Przewodniczący Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy Ołeksandr Neczytajło, zastępca przewodniczącego Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy, sekretarz Plenum Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy, Przewodniczący Rady Naukowo-Konsultacyjnej przy Wyższym Sądzie Administracyjnym Ukrainy Mychajło Smokowycz, sędzia Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy, wiceprezes organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Sędziów Administracyjnych” Natalia Błažiwska, Przewodniczący Państwowej Administracji Sądowej Ukrainy Zenowij Chołodniuk, sędziowie sądów powszechnych i wyspecjalizowanych. W okrągłym stole wzięli również udział zagraniczni goście: Edith Zeller — prezes Europejskiego Stowarzyszenia Sędziów Administracyjnych, Esther de Ruijter-Westuurslid — członek zarządu międzynarodowego Stowarzyszenia „Sędziowie dla sędziów”, Dermot Hamilton — menedżer programowy organizacji „Stabilization Support Services” na Ukrainie. Szczególna uwaga i zasłużone podziękowania uczestników wydarzenia należą się sędziom obwodów donieckiego i ługańskiego: z referatami o stanie wymiaru sprawiedliwości w regionie wystąpili przewodnicząca Donieckiego Apelacyjnego Sądu Administracyjnego Raisa Chanowa, Przewodniczący Sądu Apelacyjnego obwodu donieckiego Ołeksandr Lisowyj, Przewodniczący Ługańskiego Okręgowego Sądu Administracyjnego Serhij Czyrkin. W wyniku dyskusji uczestnicy okrągłego stołu przyjęli rezolucję, którą Oksanie Biłozir, jako Przewodniczącej MZD „Wspieranie ochrony praw i społecznej rehabilitacji uczestników ATO”, powierzono skierować do deputowanych ludowych Ukrainy, organów władzy sądowniczej i wykonawczej. Biuro prasowe deputowanej ludowej Ukrainy Oksany BIŁOZIR

Traducción automática

Página · p. 4página original ↗

„Na dzikim brzegu Irtyszu…”

Borys BOROWEC, członek NSPU, m. Berezne na Rówieńszczyźnie. I nie tylko „na dzikim brzegu Irtyszu”, a na wszystkich przestrzeniach dzisiejszego Imperium Rosyjskiego — od Królewca po Kamczatkę — mieszkają nasi współplemieńcy, Ukraińcy. Zresztą samo imperium powstało nie bez ich aktywnego udziału: gdzie nie spojrzysz, w jaki wiek nie zajrzysz — w oświacie, nauce, gospodarce, kulturze, armii, cerkwi — wszędzie oni, wychodźcy z Ukrainy. Kto dobrowolnie udał się w północne strony utwierdzać cudze państwo, kogo przymusowo wywieziono zasiedlać niedźwiedzie zakątki „mateczki Rosji”. Niektórzy z nich tam zginęli, niektórzy przeżyli, zadomowili się. Według wyliczeń Wołodymyra Henyka (http://chornomorka.com) obecnie w tamtejszej Dumie Państwowej zasiada 60 deputowanych z ukraińskimi nazwiskami, co stanowi 13,3% jej składu. A ilu jeszcze jest tam z nazwiskami zrusyfikowanymi? Z 32 członków rządu siedem osób, czyli 21,8 procent, również, według wszelkich oznak, jest Ukraińcami. Gdyby ci ludzie identyfikowali się z Ukrainą, to miałaby ona nadpotężne lobby w sąsiednim państwie — przekonany jest W. Henyk. A zamiast tego, dodam od siebie, za ich zgodą i nie bez ich udziału Moskiewszczyzna okupowała Krym, rozpętała wojnę w Donbasie. Oczywiście, czuć się Ukraińcem w Rosji, gdzie zaciekle niszczą wszystko, co przypomina o etnicznym pochodzeniu człowieka, gdzie brak szkół, instytucji narodowo-kulturalnych i organizacji, środków masowego przekazu, zawsze było niełatwo. I żeby nie stać się wyrzutkiem, takim sobie obiektem drwin i prześladowań, potomkowie Ukraińców chrzczą się na Rosjan („Sławnych pradziadów wielcy prawnukowie marni” — powiedział o takich T. Szewczenko). Szczególnie procesy asymilacji i mankurtyzacji nasiliły się w ostatnich dziesięcioleciach (jak wiadomo, mankurt — według tureckiego mitu z powieści Czyngiza Ajtmatowa „I dłużej niż wiek trwa dzień”, 1980 rok — to człowiek bez pamięci historycznej, bez znajomości historii swojego narodu). Zatem o ile w 1989 roku Ukraińców w Rosji było 4 miliony 363 tysiące, według spisu z 2002 roku — 2 miliony 943 tysiące, to według ostatniego spisu z 2010 roku pozostało ich 1 milion 928 tysięcy. Jak żyje się im dzisiaj, ludziom oderwanym od przodkowskiej ziemi, nie po prostu zmankurtyzowanym, a nierzadko i spójanczaryzowanym? Jednym ze znaczeń słowa janczarzy są zdrajcy, którzy, przeszedłszy na stronę obcych, aktywnie walczą przeciwko swojemu narodowi. Czy odczuwają winę przed ojczyzną? Czy dręczy ich sumienie za splądrowany Donbas, za dziesiątki tysięcy zabitych, okaleczonych? Na te pytania szuka i znajduje odpowiedzi znany rówieński pisarz-oświeceniowiec Jewhen Szmorhun w swojej powieści „Śniegury”. W centrum opowieści znajduje się historia ukraińskiej rodziny Doroszenków, wywiezionej spod Klewania na Wołyniu na specjalne osiedle za udział jednego z jej przedstawicieli w antysowieckiej walce powstańczej. Znalazłszy się „na dzikim brzegu Irtyszu” w Chanty-Mansyjskim Okręgu Rosji, rodzina przeszła przez śmierć, znęcanie się, zakazy i ograniczenia, puściła tam pędy, zakorzeniła się. Razem z innymi takimi samymi więźniami i wreszcie — Ukraińcami, Żydami, Kałmukami, Mołdawianami, Niemcami — wyprowadzili miejscowy kołchoz na przodujące miejsce. Ale kiedy rozpadł się Związek i specosadnicy wyjechali, gospodarstwo podupadło, wieś zdziczała. I oto już w naszych czasach przyjeżdża tu połowić ryby z Chanty-Mansyjska dziadek z dorosłym wnukiem. Wnuk wprawdzie wybierał się na wypoczynek na „Krymnasz”, ale dziadek przekonał go, by zrezygnował z tego pomysłu, bo kto wie, jak teraz jest na tym Krymie, zamiast tego namówił go, by odwiedził miejsca, gdzie na specosiedleniu przebywała ich rodzina. Spotkania i rozmowy z dawnymi współmieszkańcami wsi, wędrówki znanymi z dzieciństwa i na wpół zapomnianymi miejscami, zaniedbane mogiły na cmentarzu odradzają w pamięci dziadka bolesne wspomnienia, zmuszają do zastanowienia się nad losem swojej rodziny, oderwanej od rodzinnej wołyńskiej ziemi, nad swoim losem. Kim on jest dzisiaj? Kiedyś cieszył się, że mówi bez ukraińskiego akcentu, że nikt nie zauważał, iż jest z „chochlandii”. A teraz staje się wstyd… Dlaczego zapisał się na Rosjan ich przodek? Naciskał na ojca taki sobie Łafiejew, któremu plan rusyfikacji specosadników zlecono. A ci „przyzwyczajali się”, no i przyzwyczaili… „Odwiedziłem kiedyś w jednym z ogrodów zoologicznych kolekcję ptaków śpiewających, zobaczyłem tam i śniegury. Są one, według słów przewodnika, najłagodniejszymi i najbardziej ufnymi ze śpiewających ptaszków. Przeżywszy rok-dwa w pokoju, śniegury nie chcą opuszczać swojego domu nawet wtedy, gdy wypuszcza się je na wolność. Zdarza się, że gospodarz otworzy okno, wypuści śniegura do ogrodu, a ten polata trochę z drzewa na drzewo i śpieszy z powrotem do swojej klatki…”. Czyż nie są oni podobni do tych śniegurów? A tutaj jeszcze wnuk dobija, wypytuje dziadka, czy nie są z tych Doroszenków, co na Moskwę z Sahajdacznym szli i prawie ją wzięli, ale… „Nie chciał. Rozmyślił się”. Bo dzwony zadzwoniły w moskiewskich świątyniach i pomyślało się kozackim dowódcom, że niegodziwie prawosławnemu chrześcijaninowi na chrześcijanina iść… Zapomnieli oni, że w moskiewskim charakterze jest zdobywczość innych narodów. Bez żalu i wyboru. Co nie raz potwierdzała historia. Jak stało się to i z rdzennym ludem chantyjskim. Jego mohikanin Petro, według wiejskiego przydomka Odnak, klepiąc się dłonią po skroni, skarży się wnukowi Doroszenków: „— Tutaj ciśnie. Pamięć ciśnie. Byliście z dziadkiem na wiejskim cmentarzu. Czy ciebie nic nie cisnęło? Chyba jednak tak. I ciebie, i dziadka. Bo gdyby nie poruszało, to i na mogiłki byście nie poszli. Ale wy wyjedziecie stąd i was puści ten ciężar straty. Bo z przodu — przyszłość, z przodu — nadzieja. A u mnie co? Jaka nadzieja? Takie uczucie, jakbym stale przebywał na cmentarzu swojego narodu. Mój kraj już niby nie mój. Wnuki — już paszportowi Rosjanie. …Tobie to trudno zrozumieć, bo ty — prawie ich. A mnie boli, bo z tyłu ciemność, z przodu — też ciemność. …Nikt mnie już nie przekona, że z moich prawnuków znowu zmartwychwstaną Chantowie. Bo i przed wnukami sam nie stanę w pozę gogolowskiego Tarasa Bulby i nie zapytam: „No co, wnuczku, pomogli ci twoi Moskale?” Mnie przyuczono być pokornym. Bo tych Chantów, którzy w 1933 roku ogłosili wojnę Związkowi Radzieckiemu, zniszczyli wszystkich. A my, reszta, żyjemy tylko dlatego, że jesteśmy pokorni i posłuszni. A jeszcze pocieszamy się, że nie należymy do tej setki małych narodów Syberii, które dzisiaj zniknęły już całkiem…” Spotkał się w tej zapomnianej przez Boga i ludzi wsi i taki sobie Alosza, któremu marzy się „Rasieja-a!.. Tam — do oceanu, i tam — do oceanu, a tam i tam — w perspektywie, — też do oceanu…” Pradziad jego w po w czasie wojennym zajmował władcze stanowisko we wsi i znęcał się nad rodziną osadników specjalnych Doroszenków — nadzorował to, jak przestrzegają różnych zakazów, i donosił, „gdzie trzeba”. Teraz jego potomek nazywa Doroszenków „solą ziemi rosyjskiej” i proponuje ich wnukowi przystąpienie do siły, która „przebuduje Rosję, urządzi ją na nowo. Żeby w każdym zakątku Rosjanom żyło się swobodnie i zamożnie. A bo widzisz, do czego doszło? Stoimy na granicy całkowitego upadku. Weź nawet u nas tutaj — żyzne ziemie nie są uprawiane, tajga nie jest eksploatowana, wody tylko dla kłusowniczego samowolstwa. Znikają wsie, zaciera się i pamięć o nich. Pędzi na wszystkich parach globalne zubożenie. A eter codziennie fanfaruje o nowych zwycięstwach, o niesłychanych zdobyczach… Wstyd, przed światem wstyd!.. Oto i gromadzi się siła, żeby jednym zamachem przewrócić tę haniebną stronę naszej historii. Żeby podnieść Rosjanina na godną wysokość — i tutaj, i w centrum, i na całym świecie. Łapiesz?”. Z jego dalszej tyrady staje się jasne, jak ta „siła” zamierza podnosić Rosjanina na godną wysokość: „na Rosję zapracują najnowsze technologie i najwybitniejsze umysły”… „my rozbudujemy kraj rękami najętych nierosjan”… „oni tutaj ruszą… za pieniądze. Za dobre pieniądze. Których oni w domu nie mieliby możliwości zarobić”… „o to właśnie już dba nasza siła. Tutaj wszystko jest chwycone, wszystko uwzględnione, wszystko obliczone”. Żeby rozwiać wątpliwości co do realności zamierzonego, Lesza podaje jaskrawy przykład: „– A ty sam pomyśl i zważ. Nie trzeba daleko — bierzmy naszą wieś i nasze ziemie. Tylko rzuć tutaj kilkuset chachłów — i oni zawalą rejon produkcją rolniczą. Tylko połóż im dobrą płacę, oczywiście. Zapytasz, dlaczego właśnie chachłów? Doświadczenie przekonuje. Mam zeszyt, w nim ciekawe cyfry. Kiedy rozwijali kołchoz, tutaj przywieźli tak zwanych osadników specjalnych. I oni nie tylko zorganizowali gospodarstwo, ale i wyprowadzili je na przodujące. Ale to była praca pod przymusem. Więc jak dali wolność — osadnicy wyjechali… W rezultacie wyszło to, co ty teraz widzisz. Bo dzisiaj z tej masy ludzi we wsi mamy jedną rodzinę z byłych Mołdawian i sześć z byłych chachłów. Mówię z „byłych”, bo już prawie wszyscy oni są paszportowymi Rosjanami. A w Chanty-Mansyjsku chachłów — mnóstwo. I byłych, i obecnych. Specjaliści z Ukrainy tam nawet zapisują się w kolejkę, żeby zatrudnić się do pracy i przyzarobić pieniędzy. Stąd i wniosek: u nas najcelniej jest najmować do pracy właśnie chachłów — oni są dobrymi gospodarzami, przyzwyczajają się i łatwo sprzedają się za pieniądze. Łapiesz?”. Przykro słyszeć o sprzedajności naszego brata-Ukraińca, ale czyż Lesza nie ma podstaw tak rozumować? Oto według niektórych obliczeń ponad dwa miliony zdrowych chłopów i obecnie przebywa na zarobkach w tejże Rosji… I to wtedy, kiedy najlepsi synowie Ukrainy giną w Donbasie, broniąc jej przed moskiewską agresją! Nasi im pałace budują, a oni nam wojnę i ruinę niosą. Taka „braterska” wymiana! A my jeszcze dziwimy się, skąd biorą się janczarzy i mankurci. Ze śniegury… …Już w dniu wyjazdu dziadka z wnukiem wieś wieść obiegła: „W Noworosji naszego Jurka Pobiedonosca kropnęli. Zadzwonili z Chanty-Mansyjska, z komisariatu wojskowego: jutro w trumnie przytaszczą…” „— O nim we wsi każdy opowie, — opowiada ciotka Maria. — Taki widny chłopak był. A pracowity — u niego w rękach wszystko płonęło. Jaką robotę weź — on w niej mistrzem. I ojciec, i dziadek byli takimi. Oni z Wołynia wywiezieni, spod Dermania. Jeszcze do dzisiaj w chacie pod ręcznikiem rysunek tamtejszego monasteru. Dziadek z pamięci namalował… Jutro Jurka będziemy chować”. Czyż nie janczarska dola przypadła temu śniegurowi, który poszedł wojną i ruiną na już nie rodzimą mu Ukrainę? I czyż nie taka sama dola czeka i innych, podobnych mu renegatów? I „coś zamdlało w duszy, zadrapało, — pisze Jewhen Szmorhun. — Czegoś tak obraźliwie stało się za tego nieznajomego chłopaka „Pobiedonosca”, którego Doroszenko-wnuk nigdy nie widział, o którym do niedawna i słyszeć nie słyszał. Chłopaka, nazwisko którego było też na „enko” … Zdawało się, jakby naraz jakoś nieswojo stało się, jakby jeszcze bardziej tęsknie stało się w tej marniejącej nadirtyjskiej wsi, do której takimi bolesnymi sznurkami przywiązany jest los jego, Doroszenkowego, rodu. A może, odwieczna ojcowizna posłała mu tę złość? Może, przed czymś go ostrzega? Czy, może, przypomina o jego rodowym obowiązku? Bo przecież jak nie stara się zmusić siebie nie myśleć o owej znienacka ogłoszonej „Noworosji”, a jednak myśli. Jak nie stara się przekonać siebie, że to jego absolutnie nie dotyczy, a ono przecież te przekonywania są nieprzekonujące…” Z tekstu powieści odczytuje się, że wnuk nie jest takim już skończonym śniegurem, że historią swojego rodu i narodu zainteresował się nie tylko z przyjazdem do tej nadirtyjskiej wsi. I tłumione dotąd odczucie owego „rodowego obowiązku” wywołuje zapalczywą jego rozmowę z dziadkiem: — Powiedz, tylko jak na spowiedzi powiedz: twoi rodzice mieli jakąś życiową skazę? — Ty co, wnuczku! Niech mi język uschnie, jeśli powiem, że to tak. — Znaczy, ich wywieźli tutaj, na Sybir, tylko za to, że byli nieskazitelnymi Ukraińcami? — No, wychodzi coś niby tak. — I coż, oni do końca swoich dni byli wdzięczni tym, z czyjej łaski znaleźli się tutaj? — A co ty głupoty gadasz?! — Chcę po prostu wiedzieć szczerze. — Wtedy i ja też powiem prosto: oni chcieli, żebyśmy, dzieci, pozostali żywi. Żeby nie przepadli, jak tysiące innych. Ty widziałeś na cmentarzu całe pole bezkrzyżowych pagórków?.. — Wychodzi, za mnie, za ojca, za ciebie zapłacono w pełni? — Ty jakbyś mi wyrzucał? — Ja sobie wyrzucam. Tobie wyrzucać późno, ty już tylko emeryt. Nawet ojcu swojemu mi wyrzucać za późno. A oto sobie — właśnie czas. Nie chcę być śniegurem, który wraca do klatki, bo w niej właściciel sypał karmę. Nie chcę, żeby i mnie przywieźli w trumnie tutaj, na Sybir, z Noworosji. Bo ta Noworosja — to naprawdę kozacki step. Gdzie kiedyś inny Doroszenko, nasz czy nie nasz praojciec — jakie to ma znaczenie?! — zakładał chutory dla siczyków. Swoją drogą, zakładał, wracając z wyprawy na Moskwę, która wtedy nieczęsto i wyglądała ze swoich błot. Zresztą, dlaczego mnie mają w trumnie wieźć w zimny Sybir, kiedy przodkowska ziemia cieplejsza? — Co ty wymyśliłeś, chłopcze? Panie, co ty wymyśliłeś! — Wybacz, dziadku. Ale przecież musi ktoś, no choć ktoś upewnić się za swoich i za swoje. Ja czuję, że nadchodzi moja kolej. I nie staraj się przekonać mnie w przeciwnym — ja uczynię tak, jak uczynię. A tobie dziękuję, od duszy dziękuję, że ty mnie przywiozłeś właśnie tutaj, bo tutaj niby spadły bielma z moich oczu i przejaśniał świat. Dziękuję, że nalegałeś właśnie na te odwiedziny…” Ale czy do wielu dokarmianych na rosyjskich przestrzeniach śniegurów przychodzi podobne przejrzenie, czy wielu z nich uświadamia sobie, gdzie są ich rodzinne korzenie? Gdybyż to! Szkoda, że im nie wypadnie przeczytać tę powieść (bo ktoż ją wydrukuje w Rosji?) To, może, choć ktoś z potencjalnych bezdomnych, którzy i dzisiaj, żyjąc na Ukrainie, gotowi iść i idą na zew „ruskiego miru”, zdobędzie się na to, i przypomni ona im o ich obowiązku przed rodzinną ziemią… Jewhen Szmorhun. Śniegury. Powieść. Czasopismo Dzwin, nr 11-12, 2016

Traducción automática

Página · p. 5página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

podział się. Ktoś z „bliźnich” doniósł „gdzie trzeba”. Po tej strasznej jesieni 1930 roku, kiedy rodzinę wyrzucono z domu, ciotka Ola nie była w rodzinnej wsi Lechniwka przez długie 66 lat. Choć po powrocie z zesłania mogła tam swobodnie zawitać, nie miała ochoty nikogo tam widzieć — tak bardzo zraniły ją wydarzenia związane z wysiedleniem. Zwłaszcza gdy najbliżsi sąsiedzi, a nawet krewni, z radością grabili ich nędzny dobytek, zdjęli nawet zimowy płaszcz z trzyletniej Gali. Gorycz i ból, przeżyte przez dziecko, pozostały na całe życie. Kiedy we wrześniu 1993 roku, po dopełnieniu formalności związanych z rehabilitacją (rehabilitacją za co?!), w końcu wywalczyłem rekompensatę za zniszczone życie, śmierć Gali, utratę dorobku pokoleń, okazało się, że państwo jest gotowe wypłacić aż… 70 tysięcy kupono-karbowańców (15 tys. za mienie i 55 tys. za budynki), co według ówczesnego kursu równało się w przybliżeniu 4-5 dolarom… Wtedy za te pieniądze na targu można było kupić 2 kilogramy słoniny. Ciotka Ola zapłakała i powiedziała, że nie sprawi przyjemności swoim oprawcom, nie pozwoli się nad sobą znęcać i nie weźmie tej „rekompensaty”. Później, w wyniku moich wielomiesięcznych starań, otrzymała 10 hrywien miesięcznie (mniej niż 2 dolary) dodatku do emerytury, ale w 2004 roku i je zabrano pod pretekstem, że represjonowano nie ją osobiście (choć ją tak samo wysiedlono), a jej rodziców. Najwidoczniej jest to znak, że u władzy pozostali tacy sami ludzie, którzy wysiedlali naszą rodzinę w 1930 roku… Trochę o naszym życiu na północy, w sowchozie hodowli zwierząt futerkowych. Była to zapomniana przez Boga mała osada w głębokim lesie, gdzie hodowano lisy srebrzyste i pieśce. Zimą — śniegu po szyję, latem — upał, a na dwór nie dało się wyjść bez szczelnego ubrania i chustki na głowie, bo zjadały cię meszki. Prawdziwa strefa, z której tak po prostu nie uciekniesz. Pośrodku osady na słupie — żelazny głośnik, który budził codziennie o 6 rano i nie dawał spać do 12 w nocy, nieustannie wtłaczając komunistyczne idee. Tymczasem wokół — niewiarygodny smród od tusz fok, którymi karmiono lisy, a pomiędzy nimi — tysiące szczurów i chmury wron, które te tusze żarły. Mieszkańcy osady zmuszeni byli żywić się mięsem lisów, a futro oddawali państwu. Do dziś pamiętam przerażający posmak lisiny w ustach. To — kraniec życia! Nieludzkie warunki i ciągły strach wpływają nie tylko na fizyczny stan człowieka. Zmienia się także jego psychika. Staje się niewolnicza. Już po śmierci Stalina słychać było niezadowolenie miejscowych chłopów, że niby Nikita Chruszczow to kiepski kierownik, bo nikogo nie rozstrzeliwuje i nie wsadza do więzień, porządku nie ma. Nie tak jak za Stalina — o, wtedy był porządek… Tak im się chciało, żeby dalej kogoś rozstrzeliwali… Oto do jakiego stopnia mogła się zdeformować ludzka moralność i postrzeganie świata. To „wielkie osiągnięcie” stalinowskiego ustroju! O życiu w sowchozie, z moich dziecięcych wspomnień, można by napisać książkę. Ale teraz mało kto by w to uwierzył. W 1957 roku wracaliśmy na Ukrainę. Jechaliśmy tak samo w wagonie towarowym, razem z krową, ale byliśmy szczęśliwi. Przeżyliśmy i wracaliśmy DO DOMU!

Traducción automática

Página · p. 5página original ↗

Nieznane ludobójstwo. Mojej rodzinie — ofierze stalinowskich represji — dedykuję

Pawło MAKIJENKO (MAKOWSKI), prezes Stowarzyszenia Osób Pochodzących z Ukrainy w USA, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych. XX wiek przyniósł narodowi ukraińskiemu ogromne cierpienia. Pozostaje niewielu żywych świadków tamtych strasznych czasów. Ludzka pamięć również nie jest wieczna. Jednocześnie, mimo wszelkich starań obecnych stalinowskich apologetów, by zniszczyć i sfałszować dokumenty historyczne, rośnie liczba świadectw dokumentalnych o zbrodniach popełnionych przez władzę komunistyczną. Stopniowo otwierane są archiwa i prawda wychodzi na jaw, nie da się jej zatrzymać. Wiele już wiadomo o strasznych wielkich głodach z lat 1921—22, 1932—33, 1946—47 oraz innych zbrodniach Moskwy przeciwko narodowi ukraińskiemu. Jednak z jakiegoś powodu istnieje bardzo niewiele opracowań historycznych na temat strasznych i okrutnych masowych deportacji Ukraińców na Północ w latach 1929—30, które komuniści cynicznie i drwiąco nazwali „rozkułaczaniem”. Nawiasem mówiąc, ukraińscy historycy z jakiegoś powodu nieustannie powtarzają ten enkawudowski termin i do tej pory nie zdołali zmienić go na bardziej adekwatny i historycznie uzasadniony. Nie można powiedzieć, że o „zniszczeniu kułaków jako klasy” nie wspominano wcześniej. Pisano o tym nawet w podręcznikach do historii Związku Sowieckiego. Jednak, jak się okazało, tę frazę należy rozumieć dosłownie — jako fizyczne wyniszczenie całej klasy zamożnych chłopów. Te wysiedlenia były próbami generalnymi moskiewskich najeźdźców i ich popleczników przed deportacjami innych narodów w latach 1944—45. Ale o tamtych deportacjach wiadomo wiele, podczas gdy o pierwszych, najbardziej masowych i okrutnych wysiedleniach Ukraińców wie bardzo mało ludzi. Pod koniec 2010 roku w USA ukazały się drukiem dwie monografie historyczne autorytatywnych naukowców — profesora Uniwersytetu Yale Timothy’ego Snydera „Skrwawione ziemie: Europa między Hitlerem a Stalinem” oraz profesora Uniwersytetu Stanforda Normana Naimarka „Stalinowskie ludobójstwa”, gdzie naukowo uzasadniono i na podstawie najnowszych danych po raz pierwszy na poziomie międzynarodowym nazwano te deportacje ludobójstwem narodu ukraińskiego. Może teraz wreszcie ukraińscy historycy poświęcą więcej uwagi tej bezprecedensowej pod względem okrucieństwa i masowości (tylko zabitych było kilkaset tysięcy!) i jednocześnie mało zbadanej zbrodni stalinizmu. Na przykładzie mojej rodziny chciałbym nieco opowiedzieć czytelnikom o tamtych okrutnych czasach, aby nigdy coś takiego nie mogło powtórzyć się na ukraińskiej ziemi i nigdzie indziej na świecie. Jestem Ukraińcem i moi rodzice są Ukraińcami. Ale urodziłem się w 1949 roku na dalekiej Północy, w obwodzie archangielskim RFSRR, daleko od Ukrainy, w miejscach zesłania moich rodziców i krewnych. Dlaczego tak się stało, chcę opowiedzieć bardzo krótko na przykładzie mojej rodziny — prostych ukraińskich chłopów, którzy żyli w czasach stalinizmu i trafili do jego strasznej maszynki do mięsa. Dowiedziałem się o tym, że moich krewnych zesłano w 1930 roku na Północ z powodów politycznych dopiero wtedy, gdy skończyłem 19 lat, a my dawno wróciliśmy na Ukrainę, choć moi bliscy byli zastraszeni przez ten straszny totalitarny reżim. Moi krewni mieszkali we wsi Lechniwka w rejonie berezańskim obwodu kijowskiego. Mój dziadek nazywał się Pawło Oлександrowycz Petrenko, urodzony w 1895 roku. Babcia — Oksana Kuźmiwna (z domu Didenko). W strasznym 1930 roku, kiedy łamano kręgosłup ukraińskiemu chłopstwu, zmuszając je do wstępowania do kołchozu, mojego dziadka, babcię, matkę Łarysę (miała wtedy 9 lat), ciotki Olę (11 lat) i Halę (3 lata) wrzucono do wagonów towarowych i wywieziono na Północ. Nawet nie wiem, ile czasu dawano na spakowanie się, zresztą co cennego mógł zabrać chłop? Tylko trochę żywności i ciepłą odzież, której większość zaraz na stacji załadunkowej odebrali swoi, miejscowi… Jechali długo, powoli, zostawiając na nielicznych przystankach zmarłych z zimna, głodu i chorób. Przeważnie były to ciała starców i dzieci. Wyjechali jesienią, a przyjechali na Północ w środku zimy, w srogie mrozy, a śniegu było po pas. Przywieźli i wyładowali moich krewnych w obwodzie archangielskim, w pobliżu wsi Plesieck, prosto w śnieg. Pewnie wszyscy słyszeli o kosmodromie Plesieck, największym na terytorium Federacji Rosyjskiej, ale mało kto wie, na czyich kościach powstał. Ludzi tamtej zimy zginęło bardzo wielu. Wyrzucono ich w głuchy las, na mróz, w śnieg po szyję. W tych nieludzkich warunkach trzeba było naprędce zbudować sobie byle jakie schronienie (były to złożone z gałęzi sosnowych szałasy, coś w rodzaju indiańskich wigwamów), aby dalej pracować przy wyrębie lasu i odkupić swoją „winę” przed państwem proletariackim. A „zawiniliśmy” tylko tym, że chcieliśmy pracować na swojej ziemi, a nie w kołchozie. Na wyrąb lasu każdego ranka wyganiano wszystkich. Na pryczach zostawały tylko niemowlęta i dzieci raczkujące. Dzieci, które spadały z prycz, zjadały lisy i inne zwierzęta, które swobodnie wchodziły do szałasów. Bardzo często, po powrocie z pracy, nieszczęśni rodzice zamiast dzieci znajdowali tylko małą kupkę kości. Również na dorosłych czekał zły los. Do wiosny mało kto dożył. Ginęli zarówno od ciężkiej pracy, jak i od zimna. Wśród zmarłych na Północy jest też moja ciotka Hala (w dokumentach z jakiegoś powodu Hanna). Miała 4 lata. Moja ciotka Ola (zmarła w 2008 roku) opowiadała, że każdej wiosny zaczynał się straszny głód, a ludzie z niedożywienia i szkorbutu umierali całymi rodzinami. Ciotka opowiadała też o pewnych „kulinarnych” upodobaniach, dzięki którym być może przeżyli. Tak, „lubiła” jeść korę z drzew, a moja matka — trawę i mech, miały wtedy 12 i 10 lat. Ukraińców w miejscach wysiedlenia, na północy Rosji, było wielu. Teraz wspominam, że tam w komunikacji między osadnikami przeważnie brzmiał język ukraiński, a ukraińskie nazwiska naszych sąsiadów pamiętam do dziś. Oficjalnie nazywano nas „kułakami-przesiedleńcami i członkami ich rodzin”. Właśnie taki napis był na tekturowej okładce grubej teczki osobowej, którą sprowadziłem z Archangielskiego Zarządu Spraw Wewnętrznych do Kijowa w 1994 roku. „Akta osobowe kułaka-przesiedleńca Petrenki P. A.” — tak się nazywały. Dziadek opowiadał, że nieszczęście z naszą rodziną stało się przez jego miłość do koni. Miał parę szybkich, być może najlepszych we wsi. Bardzo spodobały się przewodniczącemu rady wiejskiej, który kilkakrotnie proponował oddanie ich do jego użytku. Ale dziadek się nie zgadzał, przecież na wsi bez siły pociągowej nie da się zostać. Gdyby tylko mógł wiedzieć, jak to wszystko się skończy… Kiedy przyszedł stalinowski rozkaz wysiedlenia „kontyngentu”, a miejscowi satrapowie zabrali się do sporządzania list, dziadek trafił na nie od razu. Razem z nim znaleźli się tam też ci, którzy czymś nie spodobali się przewodniczącemu. Tak oto wyrzucono rodzinę z domu razem z małymi dziećmi, bez sądu i śledztwa wysłano na śmierć. Oto takie jest stalinowskie sądownictwo! Ale gdyby to tylko stalinowskie. W aktach osobowych znalazłem takie sformułowanie: „Decyzją rady wiejskiej w Lechniwce wysiedlić poza granice obwodu”… Zdjąć kopię z tego dokumentu nie pozwolono mi nawet w czasach niepodległości, w 1994 roku. Dlaczego nawet teraz ukrywają prawdę?! Oto ciekawy szczegół z akt osobowych mojego dziadka. W opisie majątku zamiast dwóch koni widnieje tylko jeden. Wychodzi na to, że drugiego jednak przywłaszczył sobie przewodniczący rady wiejskiej. Zapamiętała się też historia z opowieści dziadka. Przy wyrębie lasu, przy najcięższej pracy, gdzie nieustannie ginęli ludzie, był jeden człowiek, bardzo małomówny. Pewnego razu podczas obiadu powiedział: “Wszystko tutaj jest bardzo dobrze, tylko chleba za mało”. Następnego dnia nie było go już w brygadzie i nikt nie wiedział, dokąd on

Traducción automática

Página · p. 6página original ↗

Z wizytą artystyczną — na poligonie jaworowskim

Moja niezwykła niedzielna podróż zaczęła się od telefonu w przeddzień: naczelnik wydziału oświaty i kultury zjednoczonej gminy Dublany, Oksana Wasyliwna Domszij, zaproponowała wyjazd razem z artystami-amatorami na… poligon jaworowski. — Roman Dmytrowycz „pobłogosławił” dobry uczynek: daje „Szkolaryka”… (R. Kohut — nasz wójt). Dacie radę? Chcemy wesprzeć chłopaków, dodać im otuchy poetyckim słowem i pieśnią… Jeszcze jak! Mówię bez wahania: — „Jadę!” Liuba PROĆ, członkini NSPU, osiedle Dublany, Samborszczyzna …Zaprawdę: ścieżki Pańskie są niezbadane: równo tydzień temu — podróż z drohobyckim oddziałem Związku Ukrainek śladami Łesi Ukrainki (Łuck, Kowel, Kołodzieżne, Włodzimierz Wołyński…), a teraz tak piękne przedłużenie wędrówek z naszymi proświtianami! Nieraz w podróży będę wspominać naszą Łesię… Dawno marzyłam, by zobaczyć Jaworów, słynący ze słynnej „jaworowskiej zabawki”, skąd pochodzi Osyp Makowej, gdzie pracowali Osyp Turianski, Jurij Łypa, Petro Franko… Ale to wszystko — o Jaworowie, my zaś jedziemy — na Jaworszczyznę! Jest nas 27. Najmłodsza, Martusia Sochanczak, skończyła drugą klasę. Najstarsza, Lubomyra Stebelska, ma ponad sześćdziesiąt lat. Reszta — „różnokalibrowa” wiekowo. Wspólna „cecha” — każdy coś potrafi. Ktoś — śpiewać, ktoś — czytać poezję, jeszcze ktoś inny — grać na gitarze czy układać scenariusze. W duszy szaleją złożone uczucia: jak nas przyjmą? Jaki nastrój mają chłopcy? Czy warto było wybierać się w drogę?.. Wokalna grupa kobieca cichutko się rozśpiewuje, dzieci — dosypiają na kolanach u mam, dziewczęta i chłopcy na autobusowej „ławce” z tyłu śmieją się i żartują jeden z drugiego… Tylko kierowca, Iwan Josypowycz Hrymaliak, któremu przyszło 2 lipca, w dzień swoich urodzin, spędzić za kierownicą, jest uważny i skupiony: wiezie artystów! Oksana Wasyliwna, „autorka pomysłu”, od czasu do czasu rozmawia przez telefon z nieznanym nam jeszcze oficerem, z którym uzgadniała nasz przyjazd i występ, — doprecyzowuje trasę. …Jednak zbłądziliśmy, wierząc nie dalekiemu niewidzialnemu przewodnikowi, a nawigacji. Ale nie bardzo się tym martwimy: wokół — kipiąca zieleń lasów, u stóp których — bujna trawa i przepych kwiatów. Kręcimy głowami we wszystkie strony — wzdychamy i achamy: piękno! Czas pozwala pokręcić się jaworowskimi drogami (pierwszy występ — o 11:00, na zegarku — dopiero 10:00…). Łaska Boża dla nas, pasażerów, i „ból głowy” dla kierowcy, któremu jeszcze dziury migają w oczach lśniącą wodą (w nocy padał deszcz). Wreszcie „odnaleźliśmy się”: widzimy na poboczu naszego „cicerone” — Romana Iwanowycza Kurasza, z którym niemal trzy tygodnie prowadziła rozmowy Oksana Wasyliwna i pod opieką którego dzisiaj będziemy do wieczora. Zabieramy pana Romana — i droga ściele się dalej, a „przewodnik” po wzajemnym ciepłym powitaniu rozpoczyna swoją opowieść. Ciekawie! Cała „biografia” poligonu! — Międzynarodowe Centrum Operacji Pokojowych i Bezpieczeństwa Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia hetmana Petra Sahajdacznego (a wy — z jego ojczyzny, Samborszczyzny, jeszcze do tego najbliżsi sąsiedzi z Kulczycami, dlatego szczególnie cieszymy się z waszej obecności!) w narodzie nazywają po prostu: poligon jaworowski. Jest on jednym z największych w Europie. Powierzchnia — 36153 hektary. Został utworzony w 1940 roku na bazie byłego poligonu wojskowego Wojska Polskiego, który istniał tu do inwazji ZSRR na Polskę w 1939 roku oraz radzieckiej aneksji zachodnioukraińskich ziem. 13 lutego 1940 r. Rada Komisarzy Ludowych USRR przyjęła uchwałę o wysiedleniu wsi przeznaczonych pod lwowski poligon artyleryjski. Przymusowo deportowano mieszkańców wsi, które znajdowały się na tym terytorium. Wysiedlano do południowej Besarabii (obecnie — południe obwodu odeskiego) oraz na przyległe tereny. Z powierzchni ziemi zniknęło ponad 170 wsi i chutorów, zniszczono ponad 40 tysięcy hektarów żyznych ziem, zlikwidowano 14 cmentarzy, zasypano prawie półtora tysiąca studni, wysadzono 12 cerkwi i kaplic, 2 kościoły… Przeraża makabryczny fakt: cerkiew świętego Michała we wsi Wyszynka Wielka, zbudowana w 1927 roku i poświęcona przy udziale greckokatolickiego metropolity Andrzeja Szeptyckiego, oraz inne budynki, z których deportowano mieszkańców, wykorzystywano… jako cele do strzelania z czołgów i transporterów opancerzonych! Przypomniały się słowa Hnatiuka: Jak boleśnie lśniły kopułami świątynie, Gdy idąc na szaleństwo i grzech, Bezrodni niszczyciele w szału godzinie, Nieraz obracali w gruzy je… Słuchamy oniemiali… W jednej chwili wywietrzały nasze podróżnicze śmiechy-chichoty. Panie, jaka straszna historia tego kraju, „pisana” przez moskiewskich zbrodniarzy, którzy i dzisiaj ruszyli na ukraińską ziemię, zalewając ją krwią niewinnie zabitych… Potem, w porze obiadowej, kiedy życzliwi gospodarze zabiorą nas, by pokazać poligon, gdzie odbywają się szkolenia, pan Roman doda za Liną Kostenko: „Tutaj nie można przejść, nie raniąc duszy…”. Na chwilę zaniemówię — i dusza moja przepełni się radością i triumfem z powodu takich ukraińskich wojskowych! Jeszcze jak: tak łatwo i trafnie cytować wysoką poezję! Znać naszych! A Roman Iwanowycz kontynuuje: „W latach czterdziestych w jaworowskich lasach zbierali się ukraińscy powstańcy. W czasach radzieckich — szkolono żołnierzy. Ukraińską armię świadomie niszczono. Trudno uwierzyć: żołnierze bywało, że przez całą służbę wojskową ani razu nie trzymali w rękach automatu, ani razu nie strzelali… Nawet w takich warunkach na jaworowskim poligonie udało się zachować sprzęt i ogólnie całą infrastrukturę”… Przy okazji przypomniała mi się opowieść byłej uczennicy-łączniczki o przyjeździe do niedalekiej od rodzinnych Dublan jednostki wojskowej ówczesnego ministra Lebiediewa: „Do koszar, które tak sprzątaliśmy i pucowaliśmy, nawet nie wszedł… Od razu — na lotnisko. Sypał rozkazami: eto — ubrat, eto — otprawit!.. Koszmar! Dopiero później dotarło, że robi się to w jasnym celu: zniszczyć Ukraińską Armię…”. Z nadejściem Niepodległości na terenie poligonu odbywają się międzynarodowe ćwiczenia „Tarcza Pokoju” w ramach programu „Partnerstwo dla Pokoju”, które prowadzą wspólnie Ukraina i NATO. Obecnie szkolą się tu tysiące ukraińskich młodzieńców… W przestronnej sali klubu, dokąd po trzygodzinnej drodze wchodzimy, by przebrać się w kolorowe stroje ludowe, zastajemy kilku młodych księży-kapelanów, którzy właśnie skończyli spowiadać i udzielać komunii chłopakom. Pan Roman komentuje: „Współpracują z nami duchowni ojcowie UGKC i UPC KP”… Z przejęciem czekamy na 11:00: właśnie wtedy rozpocznie się występ. Koncert — pod gołym niebem. Improwizowana scena, na której ustawiono aparaturę i mikrofony i gdzie będziemy występować, — na placu przed wejściem do klubu. Czekamy, aż „uderzy dzwon”. Tymczasem wojskowi podchodzą i podchodzą, zajmując miejsca obok „sceny”. Chłopcy siadają prosto na rozgrzanej ziemi pod drzewami, na przystrzyżonych trawnikach pośród rozkwitłych lilii, inni — stoją… To, co otwiera się moim oczom z otwartych drzwi klubu, wzrusza do łez: młode twarze, szczupłe postacie… Dzieci. A tam gdzieś — wojna… Mimowolne łzy szczypią w powieki, a gardło ściska gorąca gula. Boże uchowaj przed rozklejeniem się, bo pierwsze słowo-powitanie — moje, i muszę wypowiedzieć je pewnie i z uśmiechem! …Jeszcze przed występem pan Roman „nastawiał”: „Zobaczycie: reakcja widzów pierwszych i drugich (przedpołudniowych i popołudniowych) będzie inna… Przyjmijcie to jako prawidłowość”. Prawda: nowi rekruci — „pierwsza tura” — zachowują się swobodniej, bardziej rozluźnieni, tryskają śmiechem i żartami, szczerze klaszczą po każdym numerze programu; kontraktowi — uważnie skupieni, powściągliwie poważni, choć również nie żałują dłoni. …I ręce te, nieuczone do broni, Co dotąd tak ufnie otwarte Szukały tylko przyjaznej dłoni, Teraz nakręcają się od skurczu złości… Niby dwa bieguny: naiwna młodość z jasnymi, ufnymi oczami i mądra dojrzałość z owianym wiatrem, opalonym wojennym wichrem czołem… Uderzyło w serce „na odlew”: kiedy do wojskowych, z których wielu widziało już potworną twarz wojny, zwróciła się pani Luba Stebelśka, dyrektor Domu Ludowego z Łuki, przed wykonaniem „Wyrośniesz ty, synu…” (słynne „Łabędzie macierzyństwa” Wasyla Symonenki) i mówiła, że i jej syn Petro przechodził tu szkolenie, a teraz jest na Ługańszczyźnie — spadła taka ulewa oklasków, że wydawało się, iż pyłek z kwiatów lipy posypał się na ziemię. Po wzruszającym wykonaniu matczynego testamentu — „Można wszystko na świecie wybierać, synu, wybrać nie można tylko Ojczyzny” — wyszkoleni mężowie zerwali się na nogi i wyprostowali na znak szacunku dla Matki, a potem znów zaczęli klaskać. Drugi raz powtórzyło się to z małym Ihorczykiem Łuczkiwśkim, który wykonywał „Ja cię nienawidzę, wojno!”. Przychylnie przyjęto wszystkie bez wyjątku numery: rozpoczynającą „Ukraino moja…” w wykonaniu uczennicy ósmej klasy Olenki Chomyszak, patriotyczne i liryczne pieśni duetu „Rzeka życia” (Ołeh Marynkewycz, Jurij Storońśkyj) oraz ludowe — kobiecej grupy wokalnej, którą stworzyły dyrektorki Domów Ludowych zjednoczonej gminy Marija Mendak (Mała Ozymyna), Marjana Hnatiuk (Załużany), Lubomyra Stebelśka (Łuka), Nadija Rybczak (Majnyczi) oraz bibliotekarka wsi W. Ozymyna Hałyna Sałanśka; utwory oryginalnego wykonawcy-gitarzysty Wasyla Horbania i oryginalne kompozycje solowe utalentowanej Marjany Burymaj (przeczytała ona także własny wzruszający wiersz, poświęcony dwóm braciom, którzy niedawno wrócili z wojny); humoreski Pawła Hłazowoho w wykonaniu Ihora Łuczkiwśkiego oraz dramatyczna scenka z babą Pałaszką i babą Paraską (Nadija Rybczak, Marjana Hnatiuk) ze znanego utworu Neczuja-Łewyćkiego; pieśń o dzieciństwie w rodzinnej Ukrainie Martusi Sochanczak i wysokiej klasy profesjonalny śpiew Mariji Mendak; natchnienie wyrecytowana przez dziesięcioklasistkę Lubę Rybczak ballada Tarasa Szewczenki „Lilia”… Program prowadzili młodzi dyrektorzy Domów Ludowych wsi Załużany i Mała Ozymyna Marjana Hnatiuk i Marija Mendak… W roli scenarzysty, reżysera i kierownika artystycznego wystąpiła Hałyna Buryma, matka dwóch sławnych synów-wojowników. Za „konsoletą” siedział i pilnował dźwięku jeszcze jeden kierownik artystyczny, pedagog i muzyk Roman Staruch. Swoje poezje czytałam i „wplatałam liryczne dygresje” ja, przebywając na najwyższej fali duchowego uniesienia i wzruszenia. …W drodze na poligon zajechaliśmy do Starycz, gdzie są słynne „siedem źródeł” z leczniczą wodą, przebiega sławne górzyste pasmo Roztocza i niesie swoje wody piękna rzeka Tereszka. Z okien „Szkolnika” zauważamy za ogrodzeniem wiejskiego cmentarza żałobną kobiecą postać, pochyloną nad grobem. „Mama Jurija Kosiwa rozpacza po synu… Zginął w 2014 pod Zełenopillą…”, — odzywa się Roman Iwanowycz. Skłaniamy głowy w żałobie, wspominając także swojego dublanina — Iwana Łucyszyna, którego wtedy zabiła wojna, a jutro, 3 lipca, miałby skończyć kwitnące 26 lat… „Siedem źródeł” — w głębokim jarze, do

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

którego schodzimy po starannie urządzonych drewnianych schodach z poręczami. Gdy tylko wysiedliśmy z autobusu, spod stolika na poboczu drogi zerwał się krępy mężczyzna, który odpoczywał tu w towarzystwie, i chwyciwszy aparat fotograficzny, pospieszył za nami: „Czy można zrobić z wami zdjęcie? Jacy wy piękni w wyszywankach…”. Wypowiedziane językiem wroga zdanie – jak czarny kamień rzucony w białe czoło ciszy. W stu procentach zgadzam się z moim dobrym przyjacielem, oficerem-„afgańczykiem” z Dniepru Kostią Pysarenką: dopóki Ukraińcy nie pozbędą się „wewnętrznej okupacji”, czyli nie zwrócą się ku ojczystemu językowi, Ukraina jako państwo nie zaistnieje… Również z nami, od świętego miejsca, oznaczonego obrazem Matki Bożej pod haftowanym ręcznikiem, nabierają uzdrawiającej wody trzej poborowi. Panuje tu modlitewna cisza, ukoronowana jaskrawą zielenią i skromnymi leśnymi kwiatami. Ledwie słyszalnie bzyczy drobnica owadów, cicho szlocha źródlana woda… Modlimy się: za swoje rodziny, za naszych wojaków, za zwycięstwo i pokój w Ukrainie. Z pełnymi butelkami wracamy do jednostki wojskowej na obiad. Serwis – najwyższa klasa! Chłopcy stoją w gotowości z tacami i łyżkami, grzecznie przepuszczają gości. Wyciągamy szyje w stronę stołów, przy których jedzą nasi obrońcy: co jedzą? Czy potrawy są smaczne? Czy nie bywają głodni? Próbujemy sami, bo menu jest jednakowe: duża miska gorącej zupy, kasza z mięsem i sałatka z buraków, uzwar. Smacznie! Ostatecznie wątpliwości rozwiał pan Roman, gdy zapytaliśmy o wyżywienie ...ням wojaków. Żartuje: „Oczywiście, to nie restauracja i nie domowa kuchnia, ale chłopcy — super!” „Domowa kuchnia” przybywa do żołnierzy razem z mamami i krewnymi w weekendy. Sami widzieliśmy przed KPP spory tłumek ludzi z pełnymi torbami i nabitymi wórami... Roman Iwanowicz tu jak tu, z wyjaśnieniem: „Na weekendy krewnym pozwolono odwiedzać wojskowych. Przyjeżdżają z całej Ukrainy”. Sami przekonaliśmy się, pytając chłopców, skąd są: „Czernihów… Chersoń… Czerkasy…”. Cała zjednoczona Ukraina! Kobiety zdążyły wszędzie zajrzeć: i do sklepiku żołnierskiego (można by taniej…), i do koszar (czysto…), które, nota bene, zbudowano według wzorców natowskich. Jeszcze by tylko wszystko było według ich miar: pensje, wyżywienie… Z daleka widzieliśmy, przejeżdżając, „centralne miasteczko”. Właśnie tam rozlokowali się wojskowi z sześciu państw obcych. Wyżywienie — oddzielne (kilka sałatek, zupy i barszcze, napoje… Słowem, „do koloru, do wyboru”). Ich rodziny w domu także mają bogaty socjalny „pakiet”. Jest po co „wyłazić ze skóry” na ćwiczeniach i treningach… Tak jak zaczęliśmy nasze spotkanie, tak je kończymy — donośnym „Sława Ukrainie!”. Zastępca dowódcy jednostki wojskowej A-3211, podpułkownik Jewhen Serpeninow dziękuje nam za „duchowo-kulturalne wolontariat”, wręcza dyplomy „za aktywny udział w wojskowo-patriotycznym wychowaniu” wojskowych z podpisem pół... płk O. W. Ostapczuk, szef 184 Ośrodka Szkoleniowego, zaprasza nas do ponownej wizyty. „Ostatnia kropka” — sesja fotograficzna. Szczerze się śmiejemy, słysząc grzmiący „rozkaz” pułkownika skierowany do nieśmiałego nowicjusza, którego młoda artystka zaprosiła „na zdjęcie”: „Przytul się do niej!” Chłopcy śmieją się razem z nami, chłopak uśmiecha się niezręcznie — i rzeczywiście podchodzi bliżej do naszej „kwitnącej wiśenki”… Boże, jak pięknie! Na zewnątrz, na duszy, na sercu! Niech będzie przeklęta wojna i krwiożerczy moskiewski pomiot! Przyjazne słowa wzajemnych życzeń... „Z Bogiem, nasi drodzy! Bliskiego Zwycięstwa i Pokoju! Szczęśliwego powrotu do domu!”. Ruszamy, i ściska nas za serce, gdy przejeżdżamy obok podpułkownika, który, wyprostowany, salutuje nam, obok uśmiechniętych chłopców, którzy żegnają nas przyjaznym machnięciem ręki… Po cichu ocieramy łzy, bo dobrze zdajemy sobie sprawę, że choć „dni lśnią jasno, a Ojczyzna podcięta, krwawi…” (W. Bazylewski). Już „nasz” Roman Iwanowicz jedzie z nami jeszcze kilka kilometrów — do Jaworowa, gdzie czeka rodzina. Radośnie dzieli się: „Urodziła się wnuczka! Ma już trzy tygodnie…”. Przypominam sobie o zbiorku własnych wierszy, zabranym „na wszelki wypadek”, i sięgam do torebki. — Jak nazwaliście wnuczkę? — pytam. — Anna — mówi z dumą. — Skromny upominek dla Anusi-Anneczki, kiedy nauczy się czytać,.. — podaję książkę. Roman Iwanowicz zmieszany uśmiecha się, dziękuje... Pora się żegnać. — Nie zapomnijcie zadzwonić do mnie, jak przyjedziecie do Dublan! — przypomina Oksanie Wasyliwnie. Wysiada ze „Szkolarika”, salutuje, oddala się… Wracamy inną drogą — gładką jak szkło. „Szkolarik” lekko toczy się do Lwowa, potem dalej, drogą na Sambor. Nastrój jest jasno-poruszony, atmosfera fantastyczna! Milczymy, „przeżywając” niewiarygodne piękno i siłę wrażeń, aż wreszcie wybucha pieśń. Powstańcza. Po niej druga, trzecia… Smutne i żartobliwe, powolne i zapalne… Wszystko odbija się w pieśni jak w morzu: Różowa zorza i czerwona krew, I ciemna nienawiść, i jasna miłość… „Pieśniowe ognisko” nie gaśnie aż do самych Rud. Cichniemy, przejeżdżając obok cmentarza, nad którym łopoczą niebiesko-żółte i czerwono-czarne flagi: tam leży w wieńcu chwały Bohater Niebiańskiej Sotni Wołodymyr Żerebny… Jutro poniedziałek. Nowy tydzień życia, zamieszany na pracy i kłopotach, troskach i przeżyciach, błaganiach i modlitwach… I znów mnie przyjmie, Ogarnie, obejmie Codzienność i ziemskie nieszczęście. A w rodzinnym kraju Nieraz wspomnę Te chwile drogie i miłe! …Wieczorna modlitwa jest natchniona i przejmująca jak nigdy. Ze łzami, wiem, nie jedna ja dziś proszę Pana: odwróć, Boże, krwawą biedę od Ukrainy, ustrzeż synów-obrońców, aby z Zwycięstwem, żywi i zdrowi, wrócili do domu…

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

Zwycięstwo pod Konotopem inspiruje naszych żołnierzy

Swietłana CZORNA Zdjęcia Heorhija ŁUKIANCZUKA Tysiące ludzi z różnych regionów Ukrainy wzięło udział w Ogólnoukraińskim Festiwalu Patriotycznym „Bitwa konotopska-2017”, który odbył się na Sumszczyźnie, gdzie 358 lat temu hetman Iwan Wyhowski ze swoim wojskiem rozbił elitarną armię moskiewską, która wtargnęła na Ukrainę. W Konotopie, który prawie przez trzy miesiące przed nadejściem głównych sił utrzymywał pułkownik niżyński Hryhorij Hułynycki, wiążąc Moskwiczów i nie dając im możliwości marszu na Kijów, na miejscu kozackiej twierdzy oraz na miejscu bitwy (na początku lipca 1659 roku na brzegu rzeki Sosniwka i w sąsiedniej wsi Szapowałiwka) odbyły się uroczyste wiece, nabożeństwa żałobne i składanie kwiatów pod pomnikami ukraińskich Kozaków Hryhorija Hułynyckiego i Iwana Wyhowskiego. I w tym roku, jak i w poprzednich latach, z Kijowa na uczczenie Bohaterów bitwy pod Konotopem wyruszyła reprezentacyjna delegacja liczące prawie 50 osób: ze Związku Oficerów Ukrainy (SOU), Bractwa Sołowieckiego, Związku Byłych Więźniów Politycznych oraz innych organizacji społeczno-politycznych, a także uczniowie liceum im. Bohuna. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Refat Czubarow w swoim wystąpieniu powiedział, że lekcje z Konotopa są dziś aktualne jak nigdy dotąd. Historia bowiem się powtarza. Także dziś Ukraińcy przeciwstawiają się moskiewskiej nawale. „Wojska rosyjskie przyszły i okupowały Krym, walczą przeciwko nam na Donbasie. Musimy powtórzyć to, co pokazaliśmy 358 lat temu — pokonać wroga” — powiedział poseł. Przypomniał także, że w decydującej bitwie u boku Kozaków stało co najmniej 30 tysięcy Tatarów krymskich, sojuszników hetmana Wyhowskiego. Paralele między ówczesnymi wydarzeniami a dniem dzisiejszym przedstawili zastępca przewodniczącego Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej Mykoła Podopryhora, poeta, działacz społeczny, Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy II kadencji, Honorowy Przewodniczący SOU Jewhen Łupakow oraz działacze społeczni — uczestnicy naukowo-historycznej konferencji „Bitwa konotopska — wzór kozackiej sztuki wojennej”, która odbyła się w miejskim muzeum krajoznawczym im. O. Łazarewskiego. W celu narodowo-patriotycznego wychowania młodzieży na Konotopszczyźnie delegaci z Kijowa podarowali bibliotece wsi Szapowałiwka dziesiątki swoich książek oraz komplet książek i plakatów z symboliką Ukrainy od SOU. Wystąpienie poety, Bohatera Ukrainy Dmytra Pawłyczki Iwan Wyhowski zniszczył mit o niepokonalności moskiewskiego wojska, a ukraińscy żołnierze, nazywani za odwagę i stałość „cyborgami” — mit o sile współczesnej armii rosyjskiej. „Dziś na Donbasie ziemi nie orze pług, lecz »Grady«. Dzięki heroizmowi obrońców Ukrainy wróg, który jak szarańcza wdziera się na naszą ziemię, nie może iść dalej — mówi obywatel Na wiecu przemawia poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Refat Czubarow oraz aktywista Jurij Wedmed. — Wierzę, że wkrótce przepędzimy plugastwo — zwycięstwo pod Konotopem inspiruje naszych żołnierzy”. W ramach festiwalu odbyły się wyszywany flash mob „Kocham Ukrainę”, parad kozaczków, rajd rowerowy „Szlakami kozackiej chwały” oraz na licznych scenach koncertowych wystąpiły zespoły amatorskie, kobziarze, lirnicy i najlepsze ukraińskie zespoły — „Chorea kozacka”, „Ta Ruta” i inne. Później delegacja z Kijowa oddała hołd także Bohaterom Baturyna, zwiedziła muzea i odbudowaną Twierdzę Baturyńską.

Traducción automática

Página · p. 8página original ↗

Chłopakom zależy na tym, by o nich pamiętano

Anżela JARMOLUK — zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, kompozytorka, autorka i wykonawczyni. Ukończyła Moskiewski Uniwersytet Ludowy Sztuki (wydział aranżacji dla zespołów wokalno-instrumentalnych). Autorka ponad 200 piosenek. Aktywna uczestniczka Rewolucji Godności, wolontariuszka. Od kwietnia 2014 roku wzięła udział w ponad 300 koncertach dla żołnierzy ATO w całej Ukrainie oraz bezpośrednio w strefie przyfrontowej. Koncerty są transmitowane w telewizji. W 2013 roku we współpracy z poetą Pawłem Mowczanem wydała płytę muzyczną „Swiczado”. Ukazały się solowe albumy jej autorskich piosenek — w 2015 roku „Znajdy mene” (Znajdź mnie), w 2017 roku — „Wkrajinski pisni” (Ukraińskie pieśni). W 2016 roku we współpracy z poetą Ołeksijem Dowhym i narodowym artystą Ukrainy Femijem Mustafajewem wydano płytę „Dooroży swojim imenem, synu” (Szanuj swoje imię, synu). Stale propaguje ukraińską kulturę, w tym za granicą, bierze udział w wielu międzynarodowych wydarzeniach. Obecnie Anżela Wołodymyriwna jest gościem „Słowa Proświty”. Podziwiam siłę ducha naszych mężczyzn — Kiedy zaczęła Pani wyjeżdżać z koncertami do strefy ATO, co Panią zainspirowało, kto bierze udział w tych wyjazdach? — Wcześniej jeździliśmy niewielkim zespołem, a teraz, biorąc pod uwagę nasze doświadczenie, złożoność sytuacji w ATO, bierzemy jak najmniej osób, tak jest wygodniej. Wyjazdy odbywają się na zasadach wolontariatu, za własne środki. Stałymi uczestnikami naszych wyjazdów są: narodowy artysta Ukrainy Femij Mustafajew, ja, zasłużony artysta Ukrainy Ihor Ilnycki, który posiada aparaturę i pełni obowiązki dźwiękowca. My z Femijem Mustafajewem mamy bardzo duży program koncertowy. Kiedy jedziemy, oczywiście potrzebujemy mikrobusu, kierowcy. Jesteśmy bardzo wdzięczni wolontariuszom, którzy zapewniają transport. To różni ludzie, ale zawsze znajdują się tacy, którzy nas wesprą. Jeśli nie znajdujemy kierowcy, a nie ma czasu czekać, Femij Mansurowycz sam siada za kierownicą. Zazwyczaj wyjeżdżamy na 10 dni: 2 dni — droga, 8 dni — koncerty. Tym razem pojechaliśmy za środki, które zarobiliśmy we Francji, gdzie występowaliśmy na festiwalu szewczenkowskim. Za nasze pieniądze żołnierze kupili samochód. Ludzie z Jahotyna przekazali produkty, my je zawieźliśmy, było to bardzo stosowne. Byliśmy bowiem u czołgistów, artylerzystów, w takich miejscach, gdzie z wyżywieniem jest ciężko — nie w centrach rejonowych czy miastach, a w polach i lasach, tam nawet wolontariuszy nie wpuszczają. Rozpoczęliśmy tę działalność zaraz po Majdanie. W marcu 2014 roku Femij Mustafajew zorganizował w Kijowie koncert z okazji dni szewczenkowskich, a w kwietniu już pojechaliśmy do ATO. — Przez trzy lata ma Pani już tam przyjaciół, sympatyków? Odwiedza Pani znajomych? — Staramy się zajechać z koncertem do przyjaciół, ale nie zawsze to wychodzi. Na przykład w tej podróży mieliśmy 11 koncertów i tylko jeden u naszych znajomych, ponieważ przy Sztabie Generalnym jest wydział, który wydaje dokumenty zezwalające, w których określone są punkty, gdzie możemy występować. Bez zezwolenia nie da się przejechać dalej niż pewna granica. Dziękujemy, że Sztab Generalny nam ufa, przecież trzeba wspierać chłopaków. Występując u dawnych znajomych, zapytaliśmy, czy dawno byli u nich artyści. Odpowiedzieli: „Tak wy przecież u nas byliście w 2015 roku”. Świadczy to o tym, że występów, koncertów jest za mało, a żołnierze bardzo ich potrzebują. Występowaliśmy i dla 1000 słuchaczy, i dla dziesięciu na prośbę chłopaków na punkcie kontrolnym. Jak my z nimi śpiewaliśmy, jak wytańczyliśmy do piosenki do słów Pawła Mowczana „Oj poszyła nenka”! W tej piosence zawarty jest jakiś kod, ona podnosi na duchu. Chłopcy nawet nie wiedzieli, jak nam się odwdzięczyć, poczęstowali barszczem. Takie wzruszające momenty są zawsze obecne. Tym razem nasz pierwszy koncert rozpoczął się w szpitalu w mieście Czasiw Jar, gdzie urodził się Kobzon. Miejscowa ludność jest nastawiona prorosyjsko. Szpital mieści się w jednym budynku z miejscowym szpitalem. Występujemy tam nie po raz pierwszy, przekazaliśmy im także produkty od wolontariuszy. Tutaj przywożą wszystkich rannych, a później rozdzielają ich do innych szpitali w zależności od obrażeń. Dopiero co przyjechaliśmy, a żołnierze już nas rozpoznają: „Przecież wy całkiem niedawno występowaliście pod Popasną...”. Rozmawiamy z nimi, fotografujemy się, przywozimy płyty... Podziwiam siłę ducha naszych mężczyzn. Ze świeżymi ranami, jeszcze na wózku, w zakrwawionych bandażach — oni śpiewają, pełnowartościowo żyją. Koncerty w szpitalu są bardzo trudne emocjonalnie — rannych nie można żałować, oni to widzą, czują. Trzeba być z nimi sojusznikami. Dziewczyny tam są niesamowite — Wojna to krew, łzy, męstwo. Jest Pani kobietą. Oni odbierają Panią nie tylko jako aktorkę, pewnie chcą otworzyć coś swojego, dusznego, delikatnego, co mieli w domu, w spokojnym życiu... — Jakoś myślałam, że trzeba ubierać się prawie po męsku, w dżinsy, żeby ich nie prowokować, tylko zmieniam wyszywanki. Powiedziałam o tym, rozmawiając z dowódcą batalionu. A on: „Źle robisz. Im chce się choć czasem zobaczyć kobiecość: sukieneczki, spódniczki. To bardzo ważne”. Kiedy śpiewam, proponuję: „Wspominajcie swoje ukochane...”. Tam, na pierwszej linii, nie można śpiewać prymitywnych tekstów. Chłopcy tego nie odbierają. Każda piosenka musi być treściwa, podana bardzo dokładnie, wyraźnie. — Wojna to nie tylko męska sprawa. Wiemy, że walczy niemało kobiet, które również wykazują męstwo, siłę ducha. Spotykała Pani takie? — Tak, kobiety pracują jako łączniczki, medyczki. Mnie w tej podróży poruszyła żona dowódcy batalionu. Warunki tam są ciężkie, fizycznie nie każdy mężczyzna wytrzyma. Upał pod 40 stopni, zarośla, żyją w ziemiankach, żadnych wygód. Ona — mała, chudziutka, zostawiła w domu 15-letniego syna z mamą i przyjechała do męża. I stara się upiększyć to życie: przy ziemiance ręcznie przesiała ziemię, ogrodziła gałązkami — uprawia koperek i pietruszkę. To takie wzruszające! Ona gotuje wszystkim jeść, pomaga, czym może. Taka wielka siła miłości, pragnienie wsparcia swojego męża. Dziewczyny tam są niesamowite. Inny przykład. Mama ma jedynego syna, studenta, kończy wydział prawa. Przeniósł się na studia zaoczne i poszedł walczyć, mówi mamie: „Ja nie mogę się uczyć, kiedy ty tam walczysz”. — Pani wyjazdy wiążą się z ryzykiem, nie boi się Pani? — Ryzyko jest zawsze obecne. Przecież to nie miniona wojna, gdzie była wyraźna linia frontu, widać było, kto strzela, gdzie nasi, gdzie wrogowie. Obecnie pociskiem artyleryjskim można zostać trafionym z odległości 30—50 kilometrów. Stale przebywaliśmy w strefie, która jest ostrzeliwana, nad nami latały drony, towarzyszyły naszemu samochodowi. My widzimy je, one nas. Wszystkie telefony tam są podsłuchiwane. My dwa dni spaliśmy w ziemiance. Tam tyle węży! Trzeba być bardzo ostrożnym, zwłaszcza wieczorem. Wpełzają do ziemianek, tam, gdzie jest chłodno. Dowódca batalionu opowiadał: tydzień żył z wężem, którego nazwał Hałką. „Przychodzę z warty — syczy, zajrzałem — dostać nie mogę, zmęczony położyłem się spać. Rano obudziłem się — syczy. Czasu nie ma wyciągać, pobiegłem. I tak tydzień”. Oni tam węże nawet jedzą. Mówią: „Świeże mięso, jak kurczak”. W 40-stopniowym upale ratuje. Lodówek, zamrażarek tu nie ma, produktów przechowywać nie ma gdzie. Wyjazdy nie są łatwe, ale rozumiemy, że teraz pomoc armii jest bardzo potrzebna. Jeśli nie pomagać, chłopakom będzie bardzo ciężko. I dotyczy to zarówno rzeczy materialnych, jak i moralnych oraz duchowych. Ważne jest dla nich wiedzieć, że o nich pamiętają. Trzeba zaczynać od siebie, od małych kroków — Czasami można usłyszeć od niektórych ludzi, że są zmęczeni wojną. Nie będąc tam ani jednego dnia, leżąc na kanapie… — Ukraina jest obecnie rozdarta. Na wschodzie trwa prawdziwa wojna, strzelają, zabijają. A na reszcie terytorium niby nic się nie dzieje. Tak nie powinno być. Zawsze mówię — trzeba zaczynać od siebie, od małych kroków. Czasami nie rozumiesz, co bardziej porusza: czy wolontariusze, którzy kupują za ogromne pieniądze termowizory, inne niezbędne rzeczy, czy ta babcia z laseczką, która podchodzi i oddaje ostatnie — dwa jajka i napoczętą paczkę herbaty: „Synku, weź”. O takim przypadku opowiadał nam dowódca batalionu, stało się to, kiedy zajęli wieś, która była w szarej strefie. — Ukraina, która demonstruje patriotyczne nastroje, wojny nie widzi, tylko słyszy komunikaty o stanie na froncie, o poległych. Wojna trwa na oczach tej części, która przejawiała nastroje separatystyczne. Czy widzą tych chłopaków, jak się do nich odnoszą? Czy zachodzą zmiany? — Odnoszą się różnie. Są tacy, jak ta babcia. Są „kramatorskie pszczółki”, kobiety-emerytki, wśród nich nawet takie, które mają ponad 90 lat. Zbierają się, plotą siatki maskujące, za swoje pieniądze kupują materiał. Niemało jest takich, którzy w duszy są za Ukrainą, ale otwarcie występować boją się, bo są zastraszani. A są i wrogo nastawieni. Za Ukrainę walczą nawet niektórzy Rosjanie. To świadomy wybór każdego. Pod Wołnowachą rozmawiałam z dziewczyną z Gorłówki, ona jest ukraińskim żołnierzem, patriotką, choć rosyjskojęzyczną. „Ja walczę za swoją ziemię, chcę, żeby Gorłówka była ukraińska”. Uciekła z rodziny. A jej brat walczy po tamtej stronie. W Słowiańsku opowiadano nam: kiedy wszystko się zaczynało, na fali „Rosja, Putin przyjdzie”, kogoś przekupiono, ktoś poddał się rosyjskiej propagandzie czy z innych przyczyn około 5 tysięcy mężczyzn poszło walczyć za separatystów. Zostały żony, dzieci, które czekają na swoich mężów. To bardzo skomplikowane rzeczy. Wojna, która trwa czwarty rok, zniszczyła rodziny, przyniosła wiele smutku. Chłopcy są zmęczeni, choć mają silnego ducha walki, na nic nie narzekają. — Jak odnosi się do Pani władza na miejscach? — Stało się gorzej niż wcześniej. Nie zabraniają, ale i nie pomagają. Chowają się. Miejscowi kierownicy są zastraszeni, nie wierzą tej władzy. Przecież przez ten czas powinna zostać uformowana polityka państwowa, a tego nie ma. Państwo nie zapewnia w wystarczającym stopniu przesiedleńców, mało wspiera ludzi z pro-ukraińską postawią, nie walczy o swoich obywateli. Dlaczegoś milczy ukraińska inteligencja, która powinna być w awangardzie walki. Nie ma jasnego państwowego programu wychowania mieszkańców wschodu, w szczególności dzieci. Dzieci tam są bardzo dobre, czyste, ale trzeba je wychowywać. Obecnie niby powtarza się epoka zastoju. Na wschodzie nie ma silnych pro-ukraińskich ośrodków, które aktywnie by pracowały. U władzy w niektórych miejscach pozostali dawni separatyści, których poglądy się nie zmieniły, oni tylko ukrywają swoje pozycje. Oddolnie nastroje ludzi zmieniają się, szczególnie u młodzieży. Po jednym z koncertów rozmawialiśmy z chłopakiem, który ma 23 lata, walczył w ATO, był ranny. Wybrano go na przewodniczącego rady wiejskiej. Zwolnił ze sztabu separatystów, powiedział: „To nasza wieś, nasza ziemia, to Ukraina”. — Jaki format spotkań w strefach przyfrontowych najlepiej działa? — Koncerty. Pieśń zmusza do śpiewania, tańczenia, wyskakiwania na scenę, płakania, śmiania się. Można dodawać poezję, ale w formacie koncertu. Bo wieczorów literackich miejscowi nie wytrzymują, uważają, że to nieciekawe, a na koncerty przychodzą. Chcieliśmy zrobić koncerty dla przymusowych przesiedleńców. Na to nam środków nie dali, ale wydzielili na jazz-festiwal. To nienormalne. Jeśli już przeprowadzać teraz festiwale, to lepiej tam, na wschodzie, żeby wychowywać patriotyzm, żeby wydarzenia były działające. Potrzebna jest polityka sprawiedliwej wojny. Kinematografia w tych warunkach zrobiła, chyba, najwięcej. Nakręcono niemało potrzebnych filmów: o Majdanie, ATO. Radio coś robi, a telewizja — nie. Nie ma systemowej polityki państwowej. Minister kultury niby z Majdanu, ale, niestety, polityka kulturalna jest niewystarczająca. Nas wojownicy proszą pisać dla nich pieśni. A to kwestia środków, których zawsze brakuje. Za aranżację jakiejkolwiek pieśni trzeba zapłacić nie mniej niż 500 dolarów. W miarę możliwości to robimy. Te rzeczy, które stworzono przed niepodległością, sala nie odczuwa. Teraz trzeba pisać uczciwe, prawdziwe rzeczy, wypowiadać się przekonującymi prostymi słowami, żeby to docierało do ludzi. Tym razem bardzo zmieniliśmy program. Teraz potrzeba optymizmu, więcej wesołych pieśni. Przywoziliśmy „Marsz Kozacki”, wiele pieśni ludowych, „List do matki” Dmytra Pawłyczki. Kiedy Femij Mustafajew śpiewa „Drogę” Pawła Mowczana („Jego nieprzeżyte wieńczą krzyże”), — sala zamiera. Femija Mustafajewa zawsze proszą zaśpiewać krymskotatarską pieśń. Nieźle odbierają zespoły rockowe, rockowa energetyka jest tutaj potrzebna. Staramy się być na ostrzu czasu. Rozmawiała Nadija KYRIAN

Traducción automática

Página · p. 9página original ↗

Walerij HUŻWA. Talizman

* * * Rośnie nowa trawa na wypalonym ługu, i pamięć, niby żywa, drży w nocy, i śni się — prawie tak, jak pełny kieliszek pijakowi, że niby odtąd wiesz, co ile kosztuje. Niby sens życia otworzył się tobie wreszcie, i odnalazła się ona, zgubiony cel, i Laszlo Kerekes, znajomy z Budapesztu, jak wiele lat temu, “Hogy vagy?” ciebie pyta. “Wszystko w porządku, stary”, — odpowiadasz wzajemnie, wypytujesz go, jak żył cały ten czas — niby stoimy obaj na dworcu, i pożegnalne pociągi już podstawiono po nas. “Co dalej?” — nie pytaj swojego losu na próżno. Spokojnie na duszy. Czeka niechybnie fart. Globalnych pytań dla ciebie nie istnieje, w ogóle o nich i myśleć nie warto. Paruje na stole poranna cicha kawa, i widziadła nocne roztopiły się, jak mgła, i kobieta droga z twarzą nieszczerym nieznającą na cały nadchodzący dzień tobie jak talizman. Rośnie nowa trawa. Nowoczesne pokolenia nowoczesnego życia piją szybko przemijający fresh. I Laszlo Kerekes, do wybryków skory, przed chwilą zadzwonił i wzywa do Budapesztu. * * * Aktorka ma siedemdziesiąt lat. W telewizji leci film, w którym grała rolę. Miała wtedy dwadzieścia. Co ona ma na duszy? Ani diabeł, ani serafin w tej strasznej ciemności nie zdołają się rozeznać. Ona do dziś tam, gdzie młodość, hazard, jej bohater — partner, zakochany, jak chłopiec. Długi zbliżenie, i na policzku łza, i Pasternaka wiersz, ten, gdzie “Ave, Ojcze”. Życie, w którym żyła, którego już nie ma, tylko cudem zachowało się na taśmie octanowej. Tam, za oknem, wiosna, a na duszy zima, i nie zmienić już tej nieadekwatności. “Babcia-rezonerka” — niepocieszające emploi. Na starość przyzwyczaiła się w teatrzyku prowincjonalnym. Płynie dawny film, i czas jej płynął w samotności płytkiej i w nieładzie domowym. Skończył się retrofilm. I trzeba grać znów wieczorem starą w jakiejś nieudolnej dramie... …Aktorka młoda występuje w kinie. Śni jej się Hollywood i willa w Miami. * * * Jej Wysokość Noc, władczyni ciemności, kroczy boso bezgłośnie, jak lisica. Pod omoforionem snu dziećmi stajemy się my, i nam, jak dzieciakom, czego tylko nie przyśni się: w lipcu Dziadek Mróz, w grudniu krzak maliny, i ważka-helikopter zaprasza w lot, i my w kołysce snu do wyczynów skore, i globusem w rękach nam cały biały świat. Lecz idzie w zamian dzień, bezlitosny inkwizytor, i Ukrainy jawa staje się tobie w oczach. Ze wschodu przylatuje przesiąknięty dymem wiatr, i wybuchów echo na cały kraj słychać. Szkoda — te wersy nie broń palna, najprawdziwszy gniew — nie wybuchy granatów. Dziś Ukraina nam — nie łatwowierna Troja, nie zachwieje się nasz państwowy majestat. Najciemniejsza noc zawsze podległa dniowi. Śmieją się we śnie bezgrzeszne maluchy. Poślij, Najwyższy, im bezdenne czyste niebo odtąd — i na lata. Odtąd — i na wieki. * * * Wreszcie noc. Ty sam. Nigdzie nikogo. I cisza, która ratuje. Ty milczysz. Tylko dusza krzyczy: “Coś ty narobił? Przecież będziesz umierać z samotności! Staniesz się obwisłym żebrakiem przy cerkwi, nikt tobie nie rzuci nawet grosza. W samotności od rana i do zmroku nie wytrzymam ja, twoja dusza. Przywróć ją, zgorzkniałą wygnankę, przecież ją kochasz aż do niemożności, i dumy przeklętą gorączkę poślij, samotniku, pod trzy diabły!” …I wybuchła cisza, jak granat, który w twój okop wleciał, jak dżuma. Jeśli nie oduczyła się wybaczać — wybłagaj ją wrócić, bo nie ma tobie bez niej rady i pociechy, samotność zatruje dzień i noc. Przywróć sobie sierpniowe spadające gwiazdy — piegi na skrzydełkach białych ramion. * * * Pociecha i bieda moja — samotność. Włączony życia autopilot. Obojętność zabiera w niewolę. Przelewa się wczoraj w dzisiaj. W samotności wieszczysz, bywa, i krew znienacka bije w zimne skronie, lecz igła stępiła się w patefonie, i słychać niewyraźne słowa. Wreszcie samotność, jak terapeuta, i uspokoi, i wymyśli lekarstwa, i pachnieć będzie kminkiem i bazylią przepisana łaciną recepta. Ten papierek, jak korale Tuarega, dociekliwy prowizor przestudiuje i odpowie: — Takiego u nas nie ma, to, pewnie, kabała czy amulet… Cóż, jak nie ma w aptece — to i niech, znajdzie się, może, w zwyczajnym szynku. Ja obejmę samotność, niczym kobietę, z którą przeszedłem i piekło, i raj. I zaświeci się to imię mnie, które i chmiel, i samotność pokona. Ja wiem, że zawsze na mnie czeka ta kobieta, też samotna dzień po dniu. * * * Ty mi świecisz, jak i kiedyś, jak byłaś beznadziejnie jeszcze młodą. Nie w lustro — w oczy mi patrz, odmładzającą umyj się wodą. Ja wcześniej myślałem, że późna miłość — żałosny wymysł łzawych poetów. Myliłem się, jak wszyscy żółtodzioby, zapewne, dla których nie istnieją autorytety. Ty mi świecisz mimo lat, mimo nakazu losu żyć osobno. Dotyk dłoni, dotyk policzka — miłość nie zna słowa “za późno”. Widzę czasem tak, jakby z boku: idzie sobie para — w latach oboje. Pewnie, małżeństwo, raczej nie kochankowie oni, obojętnie wszystkim, tylko jedno niepokoi: świeci się kobieta, i on niby też. Tak nie bywa, bo przecież nie młodziaki! Odblask pożegnalnych jesiennych pożarów w nich na twarzach, jak błyski święta. Ty mi świecisz do dziś. Wybacz, że na progu lata zachodzące. Szkoda, że późno znaleźliśmy się oboje. Szczęście, że światło twoje nie zbladło. * * * Nie idź. Pobądź jeszcze przy mnie. Zdążysz skosztować wolności. Świtu promienie ukośne łamią się na widnokręgu. Tysiąckrotnie obejmę twoją pożegnalną już nagość. Wszystkie “po co” i “dlaczego” brzmią naiwnie i za późno. Będę przyzwyczajać się nurkować w noc nieprzebytą i samotną, i pościelą się wyszczerbione dni, niczym schody do otchłani. Przetrzymam. Przekocham, chociaż raczej to niemożliwe. Ogniem piekielnym zapalę i wspomnienia, i myśli zazdrosne. Przepalę tę biedę, i pogorzelisko precz rozwieję, lecz inną kobietę przyprowadzę, do niej przyzwyczaić się zdołam, lecz, kochając się w nocy, boję się trzykrotnie i stokrotnie na wycałowanym ramieniu twoim imieniem jej nazwać. Romans W nocy, kiedy boli i zamiera serce, kiedy wszystko jedno tobie, żyjesz czy nie żyjesz, wschodzi za oknem twoje cygańskie słońce, I, jak kiedyś, dzwoni kryształowa losu kruszyna. I ty, jeszcze dziewczęciem, idziesz mi w objęcia, i srebro z niebios niczym nimb wokół głowy. Chociaż moje lata mnie zostawiają biegiem, i nie wrócisz ich, wołaj czy nie wołaj, ty wszystko jedno mi, jak i dawno, kochana, w księżycowym stroju i przy słońcu złotym, i my idziemy przez noc w porannej mgle, obojętnie, że za nią jesienna zamieć. Cygańskim słońcem ty, niczym mlekiem, oblana, znajoma tyle lat, moja do niemożności, wnuczka Messaliny, córka madonny Litty, moją ostatnią noc daj we dwoje przepłynąć. * * * Te głosy, które już nie zabrzmią... Lecz wszystko jedno czasami je słychać. Nieugaszenia pamięci świeca nam nie daje dawnego zapomnieć. Rozbrzmiewa głos, lecz brakuje słów temu, kto przypomniał tobie o sobie. Zatrzymasz krok na grzesznej tej ziemi i długo milcząc patrzysz w niebo. Nie ma żurawi wśród zimy, daremnie spodziewać się cudu. Króluje cisza. Niebiosa nieme. Jak gorzko czuć się szczęśliwym, kiedy z niemoty głuchych niebios dotknie nie zapomniany głos słuchu. Daj Boże, żeby i mój kiedyś zmartwychwstał na chwilę — i dla kochanej, i przyjaciela. * * * Zagubione twarze mieszczan — niczym przestraszone wczorajszym, i żarem jeszcze postrzeliwuje Majdan, i przekleństwem w wiadomościach słowo “raszyn”. Z Piotrowskich zamąconych czasów, z pętli chłopów Katarzyny zachowano brzmienie rodzimych słów, i z nich pierwsze słowo — Ukraina. W czasy, kiedy wraca ciemność, kiedy przyszłość zasłaniają chmury, wtedy u narodu wyboru nie ma: albo zapomnieć znienawidzone swary i stanąć za państwem jak jeden, albo pójść w pachołki dawne. Wybaw i obroń, niebieski Synu, Zmiłuj się nad nami i zachowaj, Najwyższy. * * * Stalówkę „rondo”, których teraz nie ma, włożyłem w zwykłe szkolne pióro. Rok czterdziesty siódmy. Za oknem zima. Pisało się i niezwykle, i niewygodnie. Stalówka „rondo”, nie „osiemdziesiąt sześć”, maczana w kałamarzu-niekaplaku, i radośnie było małej duszy uważać: odtąd jesteś wszystkowiedzący, i piszesz teraz nie jak wszyscy, i litery wychodzą szczególne, i że na świecie białym jesteś jeden taki, zdolny i bystry. …Stalówka „rondo”. Dawno miniony czas. Jakaś stracona archaiczna marka. Swoją przeszłość każdy z nas ma. Dawno w ręce trzymam pióro „parker”, lecz wciąż nie ma tego odczucia, że napiszę coś sensownego, niebywałego, i stanę się sławny za życia… Stalówka „rondo”. Naiwna i zuchwała.

Traducción automática

Página · p. 10página original ↗

Dziennikowi Szewczenki — 160 lat

Kontynuujemy projekt poświęcony 160. rocznicy rozpoczęcia w czerwcu 1857 r. Dziennika Szewczenki, który poeta prowadził do maja 1858 r., a w lipcu podarował M. M. Łazarewskiemu. Co miesiąc będziemy publikować jeden lub dwa zapisy Tarasa Hryhorowycza z autorskimi komentarzami historyka-szewczenkoznawcy Wołodymyra Melnyczenki. Dzisiaj zwracamy się do notatek poety z 27 lipca 1857 r. — unikalnych, między innymi ze względu na rozważania o charakterze artystycznym. W tekście Dziennika kursywą wyróżniono słowa, które są komentowane. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. 27 lipca. Dzisiaj podczas obiadu Iraklij Aleksandrowicz przekazał mi ważną wiadomość artystyczną, wyczytaną przez niego w „Russkom Invalidzie”. Wiadomość ta jest dla mnie interesująca przez swoją nieświeżość. „Invalid” donosi, że wreszcie kolosalny cud malarstwa, obraz Iwanowa „Jan Chrzciciel” jest ukończony! I był przedstawiony rzymskiej publiczności podczas pobytu w Rzymie wdowiejącej cesarzowej Aleksandry Fiodorowny. I według słów samego artysty, w gazecie powiedziano skromnie, wywołał furorę, jakiej się nie spodziewał. Daj Boże naszemu cielęciu wilka zjeść. Ale ja jakoś boję się o autora „Marii Magdaleny”. Czy dwudziestoletnia praca zachowała soczystość i świeżość życia, czy nie zwiędła, jak południowy luksusowy kwiat od długiego i niepotrzebnego podlewania? Czy nie spleśniała, jak chmielne piwo od długiego fermentowania? Boże uchowaj każdego artystę od takiej smutnej i spóźnionej lekcji. Jeszcze będąc w Akademii, wiele słyszałem o tej kolosalnej, wtedy już prawie ukończonej pracy. Artyści nieśmiało mówili o niej. Amatorzy zdecydowanie zachwycali się, w tym także nieżyjący już Gogol. Karl Pawłowicz Briułłow nigdy ani słowa nie mówił o obrazie Iwanowa, samego zaś Iwanowa żartobliwie nazywał Niemcem, tzn. partaczem. A partactwo, według słów wielkiego Briułłowa, to pewny znak beztalencia, z czym ja nie mogę się zgodzić w odniesieniu do Iwanowa, patrząc na jego „Marię Magdalenę”. Entuzjastyczny list Gogola nic nie powiedział artyście, ani nawet doświadczonemu znawcy o tym dziele. Teoretycy wszyscy na jedno kopyto. Hrabia de Quincy napisał znakomity traktat o „Jowiszu Olimpijskim” — posągu Fidiasza. Wydał go in folio wspaniale, jak na swoje czasy (na początku bieżącego stulecia), i gdyby nie dołączył do swojego luksusowego wydania rysunków, artyści pomyśleliby, że dusza samego wielkiego Fidiasza mówi ustami natchnionego hrabiego. Ale niezdarne demaskatory-rysunki zepsuły całą sprawę. Jak po tym wierzyć tym entuzjastycznym teoretykom? Mówi niby z sensem, a robi diabli wiedzą co. Szanownemu hrabiemu prawdopodobnie podobały się te rysunki-potwory, skoro dołączył je do swojego uczonego traktatu. Jakże byłbym rad, gdyby obraz Iwanowa obalił moje uprzedzenie. Do kolekcji moich przyszłych rycin a la aquatinta przybyłaby jeszcze jedna wspaniała rycina. O obrazie Mollera „Jan Ewangelista naucza na wyspie Patmos podczas święta bachanalii”, o którym przypadkowo przeczytałem w „Russkom Invalidzie”, że jest pokazywany w Petersburgu publicznie na rzecz rannych w Sewastopolu. Nie wiem, dlaczego mam lepsze pojęcie o obrazie Mollera niż o wieloletnim dziele Iwanowa. …Iraklij Aleksandrowicz… Uskow Iraklij Aleksandrowicz (1810—1872) — potomek rdzennych zaporoskich kozaków, komendant umocnienia Nowopietrowskiego od 1853 r., major, następnie podpułkownik, odegrał pozytywną rolę w życiu Szewczenki na zesłaniu. Poeta życzliwie wspominał I. A. Uskowa w wielu listach z Mangyszłaku, napisanych w latach 1853—1857, oraz w Dzienniku. Przykładowo, w czerwcu 1857 r. pisał do M. M. Łazarewskiego: „Iraklij Aleksandrowicz (żeby go licho nie znało) wielki mi przyjaciel… On mnie piąty rok karmi i poi”. ...w „Russkom Invalidzie…” „Russkij Invalid” — gazeta wojskowa, która wychodziła w Petersburgu w latach 1813—1917. W dodatku literackim do gazety z 17 marca 1857 r. wydrukowano poezję Szewczenki „Zaczaruj mi, wołchwie…” pod tytułem „Pustka”, bez nazwiska autora. Cztery lata później, 2 marca 1861 r., czyli niedługo po śmierci Szewczenki, redaktor gazety P. Lebiediew wspominał, jak „M. S. Szczepkin, zatrzymując się od łez na każdym kroku, przeczytał nam w 1856 r. te wiersze w Moskwie”. ...obraz Iwanowa „Jan Chrzciciel” jest ukończony! Chodziło o obraz rosyjskiego artysty Iwanowa Aleksandra Andriejewicza (1806–1858) „Objawienie Chrystusa ludowi”. Wiedząc, że nad tym obrazem artysta pracował dwie dekady, Szewczenko obawiał się, czy nie wpłynęło to negatywnie na jego artystyczną świeżość i życiową przekonującość, czy nie zwiędł „luksusowy kwiat” od długiego, nadmiernego podlewania. Wyszło tak, że poznawszy słynny obraz po powrocie do Petersburga, Taras Hryhorowycz nie zmienił swojego sceptycznego stosunku do niego. W tej kwestii we wspomnieniach przyjaciela Szewczenki z końca lat 1850. M. D. Nowickiego jest ciekawy, ale przez mało kogo zauważony szczegół: „Wodził on mnie także po salach akademickich, mówiąc o sztuce i długo zatrzymując się przy różnych mniej lub bardziej znanych obrazach, a zwłaszcza przy słynnym obrazie Iwanowa „Objawienie Chrystusa ludowi” i briułłowskim „Oblężeniu Pskowa”. Pierwszy zachwycał go swoimi detalami, a zwłaszcza poszczególnymi postaciami, ale w całości był nim niezadowolony: „Strasznie wymówić, — mówił, — a w całości... no, dokładnie gobelin!” (Wspomnienia o Tarasie Szewczence. Kijów, 2010. S. 410). W liście do S. T. Aksakowa z 15 lipca 1858 r. Szewczenko ostro pisał: „W Akademii wystawiony jest teraz obraz Iwanowa, o którym było wiele i pisane, i mówione, i narobiła sikorka szumu, a morza nie podpaliła. Wiotkie, suche dzieło. Powtórzył się Overbeck w najbardziej nieatrakcyjnym wydaniu”. Niemiecki artysta Overbeck Friedrich (1789–1869) był głową szkoły artystów-romantyków, tak zwanych „nazarejczyków”, którzy uciekali się do idealizacji średniowiecznej sztuki, odgradzając się od realnej rzeczywistości i problemów społecznych. Ale, zdaniem współczesnych szewczenkoznawców, „zestawienie z nim A. A. Iwanowa jest bezpodstawne: w rzeczywistości twórczość A. A. Iwanowa, polemicznie skierowana przeciwko estetycznym zasadom i twórczej praktyce F. Overbecka, była przepełniona głębokimi i niepokojącymi społecznie znaczącymi rozmyślaniami, wolnościowymi dążeniami, humanistyczną treścią (co odnotowywała już ówczesna krytyka w osobie A. Hercena i M. Czernyszewskiego) i stanowiła ważny etap w rozwoju rosyjskiej sztuki na drodze do realizmu” (Taras Szewczenko. Pełny zbiór utworów w dwunastu tomach. T. 6. Kijów, 2003. S. 458). ...wdowiejącej cesarzowej Aleksandry Fiodorowny. Chodziło o wdowę po Mikołaju I (przed zamążpójściem — księżniczkę pruską Fryderykę Luizę Charlottę Wilhelminę), rosyjską cesarzową Aleksandrę Fiodorownę Romanową (1798—1860), którą bezlitośnie wyśmiał Szewczenko w komedii „Sen” (1844): ... aż oto i sam, Wysoki, gniewny, Występuje; obok niego Caryca-siostrzenica, Jak opieńka zasuszona, Cienka, długonoga, A jeszcze, na nieszczęście, biedna, Chwieje głową. Więc to jest ta bogini! Nieszczęście z tobą. Charakterystyczne, że w notatce kancelarii III Oddziału — wyższego organu nawet tajnej policji politycznej — jej szefowi W. A. Dołgorukowowi o treści komedii Szewczenki „Sen” urzędnicy nawet po dziesięciu latach — w październiku 1858 r. nie odważyli się przypomnieć o tych morderczych wersach. Za to starannie przekazali antycarską treść poezji: „Z jego rękopiśmiennych utworów bardziej godny uwagi ze względu na szkodliwy kierunek jest jego wiersz „Sen”. Tutaj Szewczenko przedstawił siebie we śnie i przeniesionym najpierw na Syberię, potem do Moskwy i wreszcie do Petersburga. Na Syberii widzi przestępców w kopalniach i w łańcuchach, którzy giną pod ciosami kar; w Moskwie opisuje wyczerpanie wojsk na paradzie, a w Petersburgu — zebranie w pałacu. Na tym zebraniu, według jego słów, czekali na cara imperatora z drżeniem, a kiedy wyszedł, wszyscy dygnitarze milcząc otoczyli go; rozmowa toczyła się o ojczyźnie, pagonach i ostatnich manewrach; każdy starał się stanąć bliżej imperatora, aby dostąpić zaszczytu otrzymania od niego policzka lub chociaż półpoliczka; car podszedł do najstarszego, trącił go w twarz; dygnitarz ze swojej strony trącił następnego za nim, ten — następnego i w ten sposób szturchaniec z góry obszedł wszystkich — od pierwszego do tego, który stał przy drzwiach; a na zebraniu rozległo się: hura, hura, hura! W innym miejscu kozacy wyrażają się u niego: „O carze podły, carze przeklęty, zdradziecki, aspidzie nienasycony!” (Dokładnie cytowali żandarmi kancelaryjni poetę! — W. M.). Szewczenko ucieka się do wszystkich zjadliwych i paszkwilanckich wyrażeń, gdzie tylko dotyka cara imperatora i w ogóle Rosjan. Na końcu „Snu” wyobraża sobie siebie przed pomnikiem, wzniesionym Piotrowi I przez Katarzynę II, i wylewa żółć swoją, jak na jednego, tak i na drugą, mówiąc, że Piotr I przydusił wolność Małorosji, a Katarzyna II dokończyła rozpoczęte przez niego dzieło” (T. H. Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii. 1814—1861. Kijów, 1982. S. 299). Zauważę, że poemat „Sen”, w którym poeta po raz pierwszy oskarżył właśnie Moskwę o zniewagę narodu ukraińskiego, napisany został po pierwszej wizycie poety w mieście w lutym 1844 r. Istnieje przekonująca wersja, że wtedy O. M. Bodiański zapoznał Szewczenkę z książką francuskiego podróżnika markiza Astolphe’a de Custine’a (1790—1857) „Rosja w 1839 roku”, która ukazała się w Paryżu w 1843 r. i cieszyła się wielką popularnością w Rosji. Właśnie w niej opowiadano o „nadmiernej chudości” rosyjskiej imperatorowej oraz o tym, że nerwowe konwulsje zniekształcały rysy jej twarzy, „zmuszając czasami nawet do potrząsania głową”. A. de Custine wyjaśniał to skutkami wstrząsu, wywołanego wystąpieniem dekabrystów w dniu koronacji jej męża: „Ona nigdy nie mogła wyzdrowieć po wzburzeniu, przeżytym przez nią w dniu wstąpienia na tron”. Przypomnę, że nawet w dniu śmierci rosyjskiej imperatorowej 20 października 1860 r. poeta zareagował ostrym wierszem, który świadczył, że głęboka nienawiść do niej wcale nie wygasła: Choć leżącego nie biją, To i poleżeć nie dają Leniwemu. Ciebie zaś, o suko! I my sami, i nasze wnuki, I świat ludzie przeklną! Daj Boże naszemu cielęciu wilka zjeść. Ukraińskie przysłowie ludowe. Mówi się żartobliwie o czymś nieosiągalnym, niemożliwym do zrealizowania przez kogoś. …autora „Marii Magdaleny” Chodziło o obraz A. A. Iwanowa „Objawienie Chrystusa Marii Magdalenie” (1835). ...czy zachował soczystość i świeżość życia... Swoją drogą, w lipcu 1858 r., czyli rok po Szewczence, kiedy obraz A. A. Iwanowa był już w Petersburgu, czasopismo artystyczne „Illyustracyja” pisało: „Obraz ten ma mało niedoskonałości, ale wszystkie one zlewają się w jednej głównej wadzie. Ta wada obrazu polega na tym, że pisany był 20 lat. Jest piękny, jednak jak wspomnisz, że Iwanow pisał go 20 lat, robi się żal...” W ten sposób Szewczenko mądrze przewidział ówczesne postrzeganie płótna wśród wielu artystów i w społeczeństwie… Jednak kto dziś wspomina, ile lat pracował artysta nad rzeczywiście pięknym obrazem… Jeszcze będąc w Akademii… Taras Szewczenko uczył się w petersburskiej Akademii Sztuk w latach 1838—1845. ...wtedy już prawie ukończonym dziele. Rzeczywiście, wykonawszy pierwsze szkice do obrazu w 1833 r., A. A. Iwanow już w 1837 r. przeniósł kompozycję na płótno, a w następnym roku podmalował ją terdesieną (ciemnożółtą farbą). Do 1845 r. obraz był faktycznie ukończony, z wyjątkiem niektórych szlifów. Szewczenko był absolutnie dokładny! ...w tym także nieżyjący już Gogol. Szewczenko zaliczył M. W. Gogola do grona „amatorów”, czyli nieprofesjonalistów, miłośników w ga...

Traducción automática

Página · p. 11página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

...lub malarstwa. Jednak w tym przypadku Mykoła Wasylowicz przez wiele lat duchowo wspierał powstawanie obrazu Oleksandra Iwanowa „Ukazanie się Chrystusa ludowi”, zwłaszcza udzielając artyście trafnych i głębokich rad. Na przykład już w marcu 1844 r. M. W. Gogol pisał do O. A. Iwanowa: „Co do waszego obrazu powiem... że dopóki nie pokona was zniecierpliwienie, a może nawet całkowita rozpacz na myśl, że obraz nie zostanie skończony, dopóty nie zostanie skończony”. Badacze Gogola przypuszczają, że z tym listem wiąże się zapis, który O. A. Iwanow poczynił latem 1844 r. w swoim brudnopisie: „Przypominam sobie ostatni list Gogola i staram się stanąć na nowym stopniu, przez niego mi wskazanym”. Karl Pawłowicz Briułłow… Briułłow Karl Pawłowicz (1799—1852) — rosyjski malarz, profesor petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, nauczyciel Szewczenki. Pracował w gatunkach historycznym, pejzażowym i portretowym, stworzył monumentalne malowidła o charakterze religijnym: „Wielka jego sława! A geniusz jego bezmierny!” (Taras Szewczenko). Wziął aktywny udział w wykupieniu Szewczenki z pańszczyzny, namalowawszy portret W. A. Żukowskiego, który wylosowano na loterii w rodzinie carskiej, a za uzyskane pieniądze młodego poety wykupiono 22 kwietnia 1838 r. z pańszczyzny od P. W. Engelhardta. Przyjaciel Tarasa Hryhorowycza A. M. Mokrycki zapisał w dzienniku 31 marca 1837 r.: „Pokazałem jego (T. H. Szewczenki. — W. M.) wiersz, z którego Briułłow był niezmiernie zadowolony, i widząc w nim myśli i uczucia młodego człowieka, postanowił wyzwolić go ze stanu poddańczego…” Z drugiej strony Briułłow ocenił także talent Szewczenki jako artysty! Najpierwszym dowodem jest to, że wziął go na ucznia i nawet przyjął go do swojej pracowni. Postać K. P. Briułłowa Szewczenko odtworzył w opowiadaniu „Artysta”. Zmarł w Rzymie w 1852 r. Pamiętacie ostatnie zdanie tego utworu? „Niezapomniany Karol Wielki już umierał w Rzymie”. …kropanie… pewny znak nieudolności… W słowniku współczesnego Szewczence i znajomego W. I. Dala: „Kropat — pracować… źle, nie umiejąc, jakkolwiek…” Nawiasem mówiąc, u W. I. Dala słowa „kropun” brak — to poetycki wyraz słowotwórczy, który jest synonimem „kroppatela”, czyli partacza, pisarzyny, wierszoklety… …nie mogę się zgodzić w odniesieniu do Iwanowa… Zatem Szewczenko miał osobisty pogląd na płótna O. A. Iwanowa, niezależny od punktu widzenia K. P. Briułłowa. Jak widzimy z zapisu w dzienniku, poeta byłby rad, gdyby spotkanie z przedstawionym obrazem „Ukazanie się Chrystusa ludowi” obaliło jego uprzedzenia. Jednak tak się nie stało! Entuzjastyczny list Gogola… Chodziło o list M. W. Gogola „Historyczny malarz Iwanow” w książce „Wybrane miejsca z korespondencji z przyjaciółmi”, wydanej w Petersburgu w 1847 r. Tę książkę Szewczenko otrzymał w 1848 r. od W. M. Riepnina. Na dziesięć lat przed ukończeniem obrazu M. W. Gogol opowiadał o nim, zapewne niedostatecznie, aby jego czytelnicy mogli w pełni wyobrazić sobie płótno, lecz podkreślając to, że znamienna chwila i artystyczny cel obrazu to ukazanie zwrócenia się człowieka ku Chrystusowi: „Skąd mógł wziąć wzór, aby przedstawić główne, stanowiące zadanie całego obrazu, to znaczy w postaciach przedstawić cały przebieg ludzkiego nawrócenia się ku Chrystusowi? Skąd mógł go zaczerpnąć? Z głowy? Stworzyć wyobraźnią? Pojąć myślą? Nie, bzdury! Zimna jest dla tego myśl i nicotwórcza wyobraźnia... Nie, dopóki w samym artyście nie dokonało się prawdziwe nawrócenie ku Chrystusowi, nie odtworzy go na płótnie. Iwanow modlił się do Boga o zesłanie mu takiego pełnego nawrócenia, wylewał łzy w ciszy, prosząc go o siły do wykonania myśli przez niego zesłanej; a w tym czasie wyrzucano mu powolność i poganiano go!” Moim zdaniem jedynie M. W. Gogol starał się subtelnie i z wyczuciem wyjaśnić prawdziwą przyczynę długotrwałej pracy A. A. Iwanowa. Nie można zgodzić się z Szewczenką, że wiersze Gogola rzekomo nic nie powiedziały ani malarzowi, ani nawet wykształconemu znawcy o słynnym płótnie, i zaliczyć Mykołę Wasylowicza do teoretyków, wrzuconych wszystkich do jednego worka. Hrabia de Quincy... Quatremère de Quincy (1755–1849) — znany francuski archeolog i pisarz-historyk sztuki, wybitny administrator Akademii Francuskiej, kawaler Legii Honorowej. Był członkiem Komuny Paryskiej, deputowanym Zgromadzenia Ustawodawczego, a następnie stał się rojalistą. Napoleon Bonaparte, pamiętając o tym, trzymał go z dala od władzy państwowej, jednak hrabia nadal prowadził aktywną twórczą i administracyjną działalność. W Rosji nazwisko Quatremère’a było mało znane. Dotąd wyrażano pogląd, że w XIX wieku w kraju popularna była jedynie jego biografia Rafaela Santi (1483–1520), wydana w 1824 r. Ważna wzmianka Szewczenki o Quatremère’ze de Quincy zasługuje na to, by informacja o nim została zamieszczona w przyszłych encyklopediach i słownikach szewczenkoznawczych. ...doskonały traktat o „Zeusie Olimpijskim” Szewczenko trafnie określił jako wydanie Quatremère de Quincy (1815) jako „traktat naukowy”, czyli pracę naukową, w której w sposób uzasadniony rozpatrzono konkretny problem, a mianowicie: autor dowodził, że antyczni rzeźbiarze pokrywali marmurowe posągi farbami, czyli że były one kolorowe, a nie śnieżnobiałe, i dopiero czas pozbawił je pokrycia barwą. Zostało to odzwierciedlone już w pełnym tytule książki, gdzie mowa była o „sztuce antycznej rzeźby w nowym świetle” oraz o „rzeźbach odtworzonych w kolorze”. Już w tytule zaznaczono, że posągi pokrywano płytkami z kości słoniowej i złota. Wszystko to wywołało oburzenie Szewczenki. Książka Quatremère de Quincy ukazała się w niewielkim nakładzie i była mało znana w Rosji. Fakt, że Szewczenko ją znał, po raz kolejny jaskrawo potwierdza jego prawdziwie europejski zakres wykształcenia i samokształcenia. …wielkiego Fidiasza… Profesjonalnie trafna ocena Szewczenki. Fidiasz (początek V w. p.n.e. — ok. 432–431 r. p.n.e.) — rzeczywiście wielki, sławny starogrecki rzeźbiarz, autor monumentalnych posągów Ateny Promachos, Ateny Partenos oraz Zeusa (w mitologii rzymskiej — Jowisza) Olimpijskiego. Uważany jest za jednego z twórców europejskiej sztuki. Taras Hryhorowycz wspominał Fidiasza w opowiadaniu „Artysta”, z czego widać, że wiadomości o rzeźbiarzu zdobył przede wszystkim od K. P. Briułłowa. Wydał... in folio... U W. I. Dala: „Książka, format (obrez) — cały arkusz papieru złożony na pół”. Czyli na połowę arkusza papieru. T. Szewczenko. „Szkuner przy forcie Kos-Aral”. 1849 r. Ale niezdarni demaskatorzy* swoimi rysunkami zepsuli całą sprawę. Książka Quatremère de Quincy zawierała 31 ilustracji, przeważnie kolorowane miedzioryty, które według określenia Szewczenki były „rysunkami-wyrodkami”. Taras Hryhorowycz najwyraźniej przyjął wersję hrabiego jako taką, która nie opiera się na rzeczywistości, nie jest udowodniona i przekonująca. W tym nie ma nic dziwnego: ideę Quatremère de Quincy przez cały XIX wiek praktycznie ignorowali uczeni i historycy sztuki, a nie wszyscy przyjmują ją także dziś. Ważne jest zaznaczyć, że Szewczenko słusznie nazywa Quatremère'a teoretykiem; ten rzeczywiście jest do dziś znany jako teoretyk klasycyzmu i naśladownictwa natury w sztuce. W specjalistycznych nowszych publikacjach za granicą zaznacza się, że „teoretyczne prace Quatremère'a rozpatruje się przede wszystkim w kontekście współczesnych mu wyobrażeń i nurtów artystycznych, w polu przeciwstawienia klasycyzmu i romantyzmu”. Jednak w tym przypadku zwrócę uwagę na znacznie szerszy problem, sformułowany przez Szewczenkę w następującym pytaniu, które jest komentowane. Jak po tym można wierzyć tym zachwyconym teoretykom? W tym konkretnym zapisie wyraźnie ujawniona jest głęboka szewczenkowska ironia, a nawet odraza wobec ludzi, zwłaszcza związanych z nauką, którzy lubią abstrakcyjnie rozumować, bezsensownie teoretyzować i nadużywać pustosłowia. Przypomnę, jak w przedmowie do niezrealizowanego wydania «Kobzarza» (1847) poeta demaskował obłudność wielkomocarstwowych teoretyzowań o «bezperspektywności» literatury ukraińskiej i konieczności pisania wyłącznie po rosyjsku, wyśmiewał uczonych mędrków, którzy «nie widzieli naszego narodu — takim, jakim go Bóg stworzył»: «Żeby poznać ludzi, trzeba z nimi pożyć. A żeby ich opisywać, trzeba samemu stać się człowiekiem, a nie marnotrawcą atramentu i papieru. Otóż piszcie i drukujcie, a wasza praca będzie uczciwą pracą. A na Moskali nie zważajcie, niech sobie piszą po swojemu, a my po swojemu. Ich naród ma i słowo, i my mamy naród i słowo». Takim jest, zdaje mi się, najsilniejsza lekcja Szewczenki, jak rozpoznawać natchnionych marnotrawców i marnosłowów, którzy robią diabli wiedzą co. Do kolekcji moich przyszłych estampów a la aquatinta… Akwatinta to metoda grawerowania, polegająca na trawieniu kwasem powierzchni metalowej płyty, na którą naniesiono proszek asfaltowy lub kalafoniowy, a obraz nanosi się kwasoodpornym lakierem. Już w styczniu 1857 r. Szewczenko w liście do hrabiny A. I. Tołstoj oświadczył: „…zamierzam wyłącznie zająć się grawerowaniem akwatinty”. W lipcu 1857 r. Szewczenko donosił wiceprezesowi Akademii Sztuk Pięknych F. P. Tołstojowi: „…Przypuszczam i modlę się do Boga, by spełnił moje przypuszczenie, że po moim przyjeździe do Akademii zamierzam, z pomocą Bożą i z pomocą dobrych i oświeconych ludzi, przystąpić do grawerowania a la acwatinta. I, ufając pomocy Bożej oraz waszym radom i opiece, mam nadzieję zrobić coś godnego ukochanej sztuki”. Referent Akademii Sztuk Pięknych O. O. Błagowieszczeński (1846—1894), który we wspomnieniach wykorzystał archiwa Akademii, pisał: „Spośród wszystkich rodzajów grawerowania najbardziej lubił grawerowanie na miedzi mocną wódką (à l’eau forte). Prawie wszystkie jego grawiury z lat 1858—1861 wykonane są tym sposobem…”. Ukraiński malarz O. O. Kowalow (1822—1894), znający Szewczenkę, wspominał: „Taras Grigorowicz pierwszy u nas w Rosji zaczął grawerować igłą na miedzi według sposobu i maniery Flamandów XVII w., trzymając się maniery Rembrandta”. Rzeczywiście, Szewczenko rozwijał techniki akwaforty i zdawał sobie z tego sprawę. S. T. Aksakow pisał 15 lipca 1858 r.: „Tym nienowym sposobem grawerowania u nas nikt się nie zajmuje, i musiałem robić próby bez obcej pomocy”. Oczywiście należy pamiętać, że według świadectwa samego Tarasa Grigorowicza na początku maja 1858 r. grawer F. I. Jordan „pokazywał mu przez godzinę wszystkie najnowsze techniki grawiury akwatinty”, a poeta „rozstał się z nim na wpół przyszłym grawerem”. Ale czy naprawdę można nauczyć mistrzostwa w ciągu godziny? Nawet samego Szewczenkę… Krytyk sztuki J. M. Kuzmin już w 1900 r. zauważył, że Taras Grigorowicz wyraźnie przesadził pomoc F. I. Jordana: „Uczyć się właściwie nie było mu od kogo. Prawda, Szewczenko skorzystał z rad i wskazówek Jordana, ale Jordan był jednak grawerem igłą lub rylcem- ...mistrzem, a nie akwafortystą. Jeśli już mówić o nauczycielach, to prawdziwym mentorem Szewczenki był Rembrandt” (Zob. Szewczenkiwska encyklopedia w 6 tomach. T. 3. K., 2013. S. 210). Istotnie, Taras Hryhorowycz zawsze wysoko cenił twórczość holenderskiego malarza i grafika Rembrandta Harmensa van Rijna (1606—1669), rozwijał jego zasady twórcze. Polski historyk i malarz, towarzysz Szewczenki na zesłaniu B. F. Zaleski zeznawał: „Bardzo wysoko cenił Rembrandta i w swoich pracach zazwyczaj szukał mocnego, a nawet fantastycznego oświetlenia, na wzór holenderskiego mistrza”. B. H. Suchanow-Podkolzin, który jako chłopiec (1858—1860) brał lekcje rysunku u Szewczenki, wspominał: „…Na przewodników i nauczycieli wybrał sobie wielkiego mistrza… Rembrandta, pilnie i wytrwale kopiując jego najtrudniejsze dzieła”. W szczególności Taras Hryhorowycz wykonał kilka rysunków piórem poszczególnych postaci z grafiki Rembrandta „Śmierć Marii”, techniką kreskowanego akwaforty zrobił kopie jego akwafort „Autoportret Rembrandta z szablą”, „Łazarz Klap” i „Polak z szablą i kijem”. Zatem, opierając się na Rembrandcie van Rijnie, Szewczenko samodzielnie wzbogacił technikę sztuki graficznej, wywierając swoją twórczością pozytywny wpływ na dalszy rozwój grawerunku w Rosji i na Ukrainie. 16 kwietnia 1859 r. Szewczenko przedstawił do rozpatrzenia rady Akademii Sztuk Pięknych dwa estampy — „Przypowieść o robotnikach w winnicy” z obrazu Rembrandta i „Przyjaciele” z obrazu akademika I. I. Sokołowa. Tego samego dnia rada postanowiła określić dla niego „program na tytuł akademika rytownictwa w miedzi”. Dwie wymienione akwaforty oraz akwafortę „Starzec na cmentarzu” zaprezentowano na wystawie akademickiej w maju 1859 r. Jesienią artysta przedstawił na wystawie jeszcze pięć akwafort oraz autoportret olejny. Ponadto, na tytuł akademika Szewczenko przedstawił estamp „Wirsawia”. Grafika na podstawie obrazu Karla Brjullowa”. W wyniku 2 września 1860 r. rada Akademii Sztuk Pięknych postanowiła nadać Szewczence tytuł akademika w zakresie rytownictwa, a 4 września tę uchwałę ogłoszono na uroczystym zebraniu. O obrazie Mollera... Moller Fedir Antonowicz (Otto Friedrich Theodor; 1812–1875) – rosyjski malarz, akademik petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych od 1840 r. Uczeń K. P. Briułłowa. W latach 1857–1860 kierował Szkołą Rysunku dla uczniów spoza Akademii Sztuk Pięknych. Szewczenko znał go z czasów nauki. Podobał mu się obraz F. A. Mollera „Apostoł Jan Teolog naucza na wyspie Patmos podczas święta Bachusa”. S. A. Hal'czenko słusznie zauważył, że chodzi o „obraz Mollera o wysokiej wartości artystycznej, za który otrzymał tytuł profesora”. Szewczenko jednak przyznawał, że sam nie wie, dlaczego przedkłada ten utwór nad płótno O. A. Iwanowa. Wiadomo, że za czasów poety, a także dziś, „Ukazanie się Chrystusa ludowi” jest niezmiernie znakomitszym i bardziej cenionym dziełem niż obraz F. A. Mollera. …na rzecz rannych w Sewastopolu. Chodziło o rannych w wojnie krymskiej 1853–1856 r., która osiągnęła najwyższe napięcie w Sewastopolu.

Traducción automática

Житейські історії · 27 липня 2017 року минає 16 років з дня Скнилівської трагедії. · p. 12página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

Original en ucraniano · traducción en actualización

закривавлене чоло, кров стікає полиці. Він несе Яринку, в обличчі якої ані кровинки. З диким роз% пачем Олексій обхопив руками свою коротко стрижену голову. — Лесику, дитинко, — тьотя Іра обнімає його і цілує в чоло. — Яринка... — плаче голосно Олексій. — Синку, вона жива, — батько закривавленим чолом притулив% ся до сина. А назустріч біжать і біжать люди... *** Додому прийшов пізно ввече% рі. Моторошна тиша залягла у помешканні… Несподівано зад% звонив телефон. Це телефонува% ла з села Яринчина бабуся. — Як ви там, чи не сталося з вами біди? — запитала з триво% гою в голосі. — Ми були на летовищі. Там вибухнув літак. У Яринки струс мозку і перелом ноги, тато також травмований, тьотя Іра залиши% лася з ними у лікарні, — розпові% дав Олексій. — Боженьку, горенько яке! Я вже три години до вас телефо% ную. Ввімкнула телевізор, а там... Лесику, я все бачила. Горенько велике, непоправне. Дякую Гос% поду, що ви живі залишилися, рідненькі мої. Вона плакала і ще довго гово% рила крізь сльози. Попрощавшись із бабусею, ввімкнув телевізор. Знову поба% чив злощасного літака%убивцю, що, перетворившись на величез% ний палаючий смолоскип, поко% тився на людей у тому напрямку, куди пішли тато з Яринкою і тьо% тею Ірою. Страх вкотре холодом підповз до грудей, Олексій вим% кнув телевізор. Ще декілька разів дзвонив те% лефон, знайомі і друзі цікавилися долею їхньої родини. Затулив шторами вікна, тиша стала ще моторошнішою. Вона загрозливо проглядала з усіх куточків оселі, заповнювала простір, вповзала в душу і перетворювалась у страш% ну нудьгу. Він зайшов до своєї кімнати, але нудьга була такою нестерпною, як тоді, коли повер% нувся з похорону матері. Поси% дівши кілька хвилин, зайшов до Яринчиної кімнати. Ляльки, які Яринка порозкладала на своєму ліжку, дивилися на Олексія скля% ними очима і він знову виразно уявив голівку тієї дівчинки, яку бачив на летовищі. Вимкнув світ% ло і зайшов до кімнати, в якій жили батько з тьотею Ірою. По% бачив на дивані білу батькову со% рочку, занурився в неї обличчям. — Вони ж могли всі... Знову задзвонив телефон. Це була тьотя Іра.
Página · p. 12página original ↗

Statek szczęścia

Olha JAWORSKA, obwód lwowski — Dlaczego nie chcesz ze mną rozmawiać? Gniewasz się, że przeprowadziliśmy się do was? Było ci lepiej żyć samemu? Dziewięcioletnia Jarynka siedziała naprzeciwko Ołeksija i, podparłszy rękami podbródek, uważnie śledziła, jak on, marszcząc brwi, szlifował figury szachowe. — Odczep się, przeszkadzasz mi. — Zawsze tak robisz. Widzę, rozumiem — gniewasz się. I moja mama zrozumie. — No skoro jesteście tacy mądrzy, to dlaczego nie pójdziecie z mamą tam, skąd przyszliście? Jarynka obrażona nadęła wargi, a po chwili jej buzia znów się rozjaśniła i zaczęła tajemniczo szeptać: „No, jak ty nie rozumiesz, oni przecież kochają się nawzajem. Widziałam kiedyś, jak się całowali”. — Odkryłaś Amerykę. Słuchaj, nie przeszkadzaj, idź kołysać swoje lalki. — A ja cię od razu polubiłam. Masz niedługo piętnaście lat, jesteś taki dorosły i mądry — wszystko potrafisz robić. Zmajstruj mi statek szczęścia, taki, żeby nigdy nie zatonął. Będę na niego patrzeć i marzyć o morzu. Tęsknisz za swoją mamą, prawda? Ale przecież nikt nie jest winny jej śmierci. Nie lubię się smucić, ale szkoda mi, że ty się martwisz, i ja kiedyś nawet płakałam w poduszkę. Mieszkaliście z tatą trzy lata sami, czyż nie było ci ciężko? — To ja sam żyłem, a tata... Tata już po pierwszym roku samotności znalazł twoją mamę i godzinami przesiadywał u was. Kto wtedy pamiętał o mnie? — Jednak teraz nie musisz sam prać, prasować, gotować jedzenia. Zawsze będę sprzątać w twoim pokoju. — Jesteś dobra — Ołeksij łagodnie spojrzał na Jarynkę, — ale czasami denerwujesz mnie, nudzisz rozmowami, zawracasz głowę swoimi teoriami, próbujesz żałować. To ty położyłaś kwiaty w moim pokoju? — Bardzo chcę, żeby i w twoich oczach rozkwitło szczęście. Jeszcze namalowałam dla ciebie obrazek. Jest na nim dużo kwiatów, jaskółka i twoja mama. — Jak możesz malować moją mamę, jeśli nigdy jej nie widziałaś? — A namalowałam ją podobną do ciebie: z wielkimi niebieskimi oczami, czarnymi brwiami, równiutkim nosem i ładnymi ustami. Namalowałam ją w żółtej sukience. — Moja mama nigdy nie miała żółtej sukienki, nie lubiła żółtego koloru. Miała ciemnokare łagodne oczy i bardzo dobre serce. Jego ciepła wystarczyło tacie tylko na jeden rok — powiedział smutno. — Dlaczego masz tak dużo jednakowych figurek? — To pionki. Idą do boju pierwsze, pierwsze też giną. Ale czasami, przechodząc mężnie przez pole bitwy, wybijają się na królowe, na wieże. Bywa, że od małego pionka zależy zwycięstwo. Patrz, jaka ładna królowa, nazywają ją też hetmanem. — A oto konie — dodała Jarynka. — I skądżeś się dowiedziała? — zaśmiał się Ołeksij. — Będę jeszcze wszystkie figury lakierować. — Chcesz, opowiem ci przypowieść? Płynie po niebie chmurka, a naprzeciw niej słońce. — No i słabaż ty i malusieńka — śmieje się słońce. — Nic nie możesz, jeśli nawet pokropisz deszczem, to tylko na niewielki kawałek ziemi. Oto ja całą ziemię ogrzewam. Chmurka podpłynęła blisko i zasłoniła słońce. Od razu posępniało wokoło, smutno tak się stało... — No i przypowieść! Nonsens jakiś. Sama wymyśliłaś? — Sama — przyznała Jarynka. — Wydaje mi się, że szczęście jest pomarańczowego koloru, a statek szczęścia powinien być błękitny z białymi żaglami. — A ja ci zmajstruję zieloną łódź i wypełnię ją stonkami ziemniaczanymi. Zgoda? — Tobie takie coś się nie uda — dźwięcznie śmieje się Jarynka, odchylając głowę do tyłu. Siedziała jeszcze długo przy Ołeksiju, obserwując jego zręczne ręce, które czarowały nad figurami szachowymi. *** Sobotnie śniadanie zebrało wszystkich razem. Mama Jarynki, wysoka piękna blondynka, podawała do stołu, obejmując wszystkich łagodnym spojrzeniem. Szczęście świeciło w jej błękitnych oczach. — Jedzcie, dzieci, zaraz przyniosę tort z kawą. Bierz, Lesiku, kotlet, pomidory. — Nie nazywajcie mnie tak, tylko mama mogła mnie tak nazywać — ponuro odpowiedział Ołeksij, nie podnosząc oczu. Ojciec z wyrzutem spojrzał na syna, ale spojrzenia nie złapał. — Ja dzisiaj jadę na pokaz lotniczy w Skniłowie, żebyś się nie martwił — podniósł wreszcie ponury wzrok na ojca. — Ołeksiju, weź mnie ze sobą, no, proszę, bardzo proszę — zaczęła prosić Jarynka. — No i wymyśliła. Pewnie, będę się z tobą prowadzał. Pojedź, jeśli chcesz, z koleżankami, z mamą. — Z jakimi koleżankami? Przecież nikogo nie znam w waszej dzielnicy. Chcę popatrzeć na samoloty, na spadochroniarzy. — Może pojedziemy wszyscy razem, całą rodziną — odezwał się tata. — No wy jedźcie sobie, a ja jeszcze na Cmentarz Łyczakowski zajdę. — Moglibyśmy wszyscy razem tam pójść, zanieść kwiaty na grób, pomodlić się — cicho powiedziała mama Jarynki. — Idźcie sobie gdzie chcecie, róbcie co chcecie, a mi dajcie spokój — nerwowo wstał od stołu Ołeksij i, trzaskając drzwiami, wyszedł z pokoju. Przez pewien czas wszyscy milczeli. — On tęskni za swoją mamą, a w ogóle jest dobry — przerwała milczenie Jarynka. — Pójdziemy na pokaz lotniczy, dobrze? No mamo, tato — Jarynka przenosiła błagalny wzrok z matki na ojca. Nigdy nie znała innego taty i dlatego od razu polubiła ojca Ołeksija jak własnego. *** Na lotnisko Ołeksij poszedł z przyjaciółmi — Ołehem i Rusłanem. Świąteczna atmosfera, wspaniała muzyka pomogły się rozerwać i zapomniał o ojcu i jego nowej rodzinie. Wokoło spacerowali ludzie, śmiały się dzieci. Wszyscy byli świątecznie ubrani, z zachwytem obserwowali to, co działo się na niebie. Chłopcy poczuli się dorośli i wolni. Wypili po butelce piwa w wyjazdowej kawiarni „Sławutycz”, po czym znów poszli bliżej samolotów. Nagle Ołeksij zobaczył swoich. Szli w tłumie, trzymając za ręce Jarynkę. Cały czas coś mówiła, zwracając głowę to do mamy, to do taty. Poczucie czułości do dziewczynki żyło w sercu Ołeksija od pierwszego dnia ich znajomości. Czyste, jasne oczy Jarynki promieniowały taką szczerością i dobrocią, że nie kochać jej było niemożliwe. Przez pewien czas patrzył za nimi, a potem, odwróciwszy się, poszedł z przyjaciółmi w przeciwną stronę. Kupując po lodzie, chłopcy ze szczerym zachwytem śledzili supermyśliwiec SU-27, który demonstrował figury wyższego pilotażu. Z zamieraniem serca Ołeksij patrzył, jak wykonywał „kobrę”, śmiało opuszczał się w dół. Wszyscy śmiali się, klaskali. I nagle samolot, przewróciwszy się w powietrzu, poleciał na tłum ludzi. Rozległ się straszny wybuch, chmury ognia i dymu sięgnęły niebios... W pierwszych sekundach Ołeksij nie mógł nic zrozumieć. Ogień toczył się w tym kierunku, w którym poszła Jarynka z rodzicami. Ogarnięty przerażeniem i straszną rozpaczą, pobiegł przez lotnisko. Zewsząd dochodziły jęki, krzyki, stękania. — Tam nie wolno — zagrodzili drogę wojskowi. — Puśćcie, tam Jarynka, tata, ciocia Ira. Ołeksij przebija się i biegnie przez lotnisko pośród płaczu i krzyków ludzi. Wokoło martwi i ranni, szczątki ciał — nogi, ręce, głowa dziewczynki. — Tato, Jarynko!.. — już krzyczy i nie słyszy własnego głosu. — Mamo, mamusiu, pomóż, żeby oni nie zginęli. I nagle chłopak widzi ich, idą prosto do niego. U ojca — Ołeksiju, w lodówce są kotlety, barszcz, ziemniaki. Podgrzej sobie i zjedz. — Dobrze — odpowiedział powściągliwie, chociaż wiedział, że jeść nie będzie. — Jak wy tam? — Tacie oczyścili i pozszywali rany, Jarynce również zrobili operację, ona śpi. Nie martw się, wszystko będzie dobrze. — Wybaczcie mi — wymówił cicho. — Lesiku, my wszyscy cię bardzo kochamy — nagle zapłakała ciocia Ira. Kiedy odłożył słuchawkę, cisza jakby się rozstąpiła i wyraźnie usłyszał krzyk. Przysłuchał się... Wszędzie cicho. Znowu wszedł do swojego pokoju. Po kolei brał do ręki każdą figurę szachową i potrzymawszy, kładł na miejsce. — Obowiązkowo nauczę Jarynkę grać w szachy. Było daleko po północy, ale zasnąć nie mógł. Tylko zamykał oczy, jak chmury ognia i dymu sięgały niebios, a on, otulony zimną zasłoną, biegł przez lotnisko, nad którym zawisł zamarły krzyk... Szedł Lwowem, jakby cmentarzem — tak smutno było dookoła. Dusza bolała, Ołeksijowi było ciężko i boleśnie. Flagi, oznaczone czarnymi wstążkami, niczym żałobne chorągwie, przypominały, że stało się wielkie nieszczęście. Ślepiące słońce płynęło po niebie, a Ołeksijowi było zimno, jakby ktoś przeciął promienie słoneczne i one nie sięgały ludzi. Wydawało się, że straszna dżuma przeszła nad miastem. Chłopakowi czasami spotykali się ludzie w czarnych ubraniach. Letni poranek rozsiewał smutek, skądś dochodziła żałobna muzyka. Przytulając do piersi zawiniątko, poszedł do szpitala. — Do kogo pan? — zapytała młoda dziewczyna w białym fartuchu. — Do Kosarskich — wymówił cicho i poczuł, jak strach mdło podchodzi do serca. — Oni wszyscy żyją? — Oczywiście — odpowiedziała krótko i zaprowadziła go do sali. — Lesik przyszedł! — radośnie wykrzyknęła Jarynka. Leżała z zabandażowaną głową na wysokim łóżku, z zawieszonym do prawej nogi ciężarkiem. — Dlaczego jesteś sama? — zdziwił się Ołeksij. — Ona nie jest sama, ona jest ze mną — zauważył lekarz, którego chłopak z jakiegoś powodu nie zauważył. — Teraz pójdę do innych chorych, a Jarynka zostanie z tobą. W przypadku alarmu naciskajcie czerwony przycisk. — Mama zaraz wróci, poszła do taty, on leży w sąsiedniej sali — powiedziała, uśmiechając się, dziewczynka. — No, zgadnij, co ci przyniosłem? — Zaraz, zaraz... Daj pomyśleć. Pewnie banany, pomarańcze i... zapewne cukierki. — Oto, bierz — wyciągnął z pudełka i podał jej cudowny błękitny z białymi żaglami stateczek. — Oj, Lesiku — wykrzyknęła zachwycona — skonstruowałeś mi stateczek szczęścia. Wiedziałam, wierzyłam, że ty kiedyś mi go podarujesz. Jacy my jesteśmy szczęśliwi, prawda? My zawsze będziemy szczęśliwi — szczerze zaglądała Ołeksijowi w oczy. Z daleka dochodził pogrzebowy płacz dzwonów cerkiewnych… Za niewinnie zabitymi...

Traducción automática

Página · p. 13página original ↗

Unikalne wystawy na 110-lecie Olega Olżycza

W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy otwarto wystawę „Poeta surowego życia”, poświęconą 110. rocznicy urodzin poety, autora zbiorów „Riń”, „Weży”, pracy „Jewhen Konowalec”, archeologa, jednego z przywódców OUN, syna wybitnego mistrza słowa Ołeksandra Ołesia — Olega Olżycza. Portret Olega Olżycza. Na wystawie zaprezentowano unikalne dokumenty: notatki, fotografie, szkice archeologiczne, autografy z archiwum literata i uczonego, które przekazała żona jego syna, Olha Kandyba, Instytutowi Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy. W ekspozycji znajduje się zezwolenie na wjazd do Czech dla Olega Olżycza i jego matki Wiry Kandyby, wydane w 1923 roku, świadectwo ślubu poety z Kateryną Biłecką, córką profesora, prorektora Ukraińskiego Uniwersytetu w Kamieńcu Podolskim, obrączka ślubna z napisem „Kalyna”, album rodzinnych fotografii, na których jest także Ołeksandr Ołeś i wszyscy członkowie rodziny, inny — z wykopalisk archeologicznych, dysertacja „Neolityczna malowana ceramika Galicji” ze szkicami wykonanymi podczas ekspedycji i w muzeach Europy itp. Oprócz archiwum, które rodzina Olżyczów-Kandybów, „będąc świadomą swojej roli”, podczas przeprowadzek z Pragi do Niemiec, a potem do Kanady, „przechowywała jak największy skarb”, pani Olha przekazała rzeczy, których używał poeta — osobisty plecak, z którym w 1941 roku przybył z grupą pochodową do Kijowa, oryginalną lalkę w ukraińskich strojach. „Ją, zrobioną na zamówienie, jak wtedy mówiono, przez ukraińskie damy, Oleg Olżycz podarował amerykańskiej badaczce Ethel Lesser podczas swojego pobytu w USA. Po zdjęciach, a w rodzinie fotografowano się co roku, po listach można zrozumieć atmosferę w rodzinie” — mówi Olha Kandyba. — A po stemplach na pocztówkach — prześledzić drogę przemieszczania się Olega Olżycza. Dzięki temu archiwum można również prześledzić godzinowo, a nawet minutowo życie poety. Wprawdzie do dziś pozostają nie do końca zbadane okoliczności jego aresztowania i śmierci”. Z początkiem hitlerowskich represji poeta przenosi się do Lwowa, gdzie w 1944 roku został aresztowany i bestialsko zamęczony już w hitlerowskich Niemczech przez gestapo. Plecak, ukraińska lalka Olega Olżycza. Istnieje wersja, że w jego zniszczeniu brali udział agenci NKWD. Jak opowiada pani Olha, jej rodzina przez długi czas szukała dokumentów w niemieckich archiwach, ale nigdzie nic się nie zachowało, mimo niemieckiej punktualności: żadnych świadectw, nawet zwykłych protokołów zatrzymania i przesłuchań. Według jednej z wersji, mówi Olha Kandyba, aresztanta przetrzymywano w więzieniu, z którego wojska radzieckie wywiozły wszystkie archiwa. Więc należy ich szukać w Rosji, oczywiście, nie teraz… Dyrektor Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynski podziękował Oldze Kandybie za zachowanie materialnej pamięci o wybitnym Ukraińcu. Zaznaczył, że naukowcy muszą teraz uporządkować archiwum, którego przewiezienie na Ukrainę stało się możliwe dzięki wsparciu ambasady Ukrainy w Kanadzie, oraz przygotować je do druku i badań. A poeta i wybitny działacz społeczny Dmytro Pawłyczko zaznaczył, że powrót archiwum do Kijowa, gdzie w latach 1941—1942 mieszkał Oleg Olżycz, tworząc podziemną sieć OUN, i gdzie stał się jednym z organizatorów Ukraińskiej Rady Narodowej, „to znaczące wydarzenie dla naszego myślenia politycznego”. A następnego dnia w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy otwarto wystawę „Państwa nie tworzy się w przyszłości, Państwo buduje się dziś…”, również poświęconą 110. rocznicy urodzin ukraińskiego poety, archeologa i działacza społecznego Olega Olżycza (1907—1944). Na wystawie zaprezentowano unikalne dokumenty, rysunki, szkice archeologiczne, fragmenty ceramiki trypolskiej, fotografie, utwory dla dzieci, dysertację i jej tłumaczenie, artykuły naukowe, autografy oraz zbiory poezji Olega Olżycza (Olega Ołeksandrowycza Kandyby), przekazane przez Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy, Fundację imienia Olega Olżycza, Bibliotekę im. O. Olżycza oraz zbiory NMIU. Składową wystawy są również plansze z informacjami i fotografiami, które naświetlają główne etapy życia Olżycza, jego działalność jako uczonego, poety i działacza politycznego, fotografie O. Olżycza w dzieciństwie i młodości, jego listy do rodziny i bliskich, pamiątki upamiętniające rocznicę urodzin Olega Olżycza. Dyrektor NMIU Tetiana Sosnowska w swoim wystąpieniu zaznaczyła, że Oleg Olżycz przeżył tylko 37 lat, ale w tym krótkim czasie zdążył zrobić bardzo wiele. Według niej, nazwa wystawy „Państwa nie tworzy się w przyszłości, Państwo buduje się dziś…” jest nadaktualna dzisiaj. „Ta wystawa powinna być dla pracowników muzeum i wszystkich, którzy ją odwiedzą, ważnym bodźcem, aby zastanowić się nad tym, a co ty przez swój odcinek czasu, który chodzisz po ziemi, zrobiłeś dla państwa”, – powiedziała Tetiana Sosnowska. Historyk Serhij Kot opowiedział, że Oleg Olżycz mógłby realizować się w wielu dziedzinach poza polityką, mógł ułożyć życie osobiste w USA z córką milionera, ale on swoje osobiste złożył na ołtarzu Ukrainy. „Kiedy pisał, to nigdy nie krzywił duszą. On żył życiem bohaterów swojej poezji. On tak i zakończył heroicznie swoją drogę, jak i jego bohaterowie literaccy”, — dodał Serhij Kot. A Bohdan Czerwak poinformował, że na 110-lecie w Żytomierzu — rodzinnym mieście Olega Olżycza, postawią pomnik poecie. Wydarzenie ma się odbyć w Dzień Niepodległości, 24 sierpnia tego roku. Serhij Halczenko, Mykoła Żułynski, Olha Kandyba oraz Serhij Kot podczas prezentacji wystawy w Muzeum Literatury.

Traducción automática

Página · p. 13página original ↗

Kryształowa czara kobziarza Wiktora Lisowoła

15 lipca w Wyszogrodzie odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą znanemu bandurzyście, kompozytorowi, zasłużonemu pracownikowi kultury Ukrainy Wiktorowi Lisowolowi. Na otwarciu wystąpili: przewodniczący Wyszogrodzkiej Rejonowej Administracji Państwowej Wiaczesław Sawenok, poeta i autor tekstów piosenek, artysta ludowy Ukrainy Wadym Kryszczenko, artystka ludowa Ukrainy, wolontariuszka Switłana Myrwoda, zespół „Kozackie zabawy” pod kierownictwem artysty ludowego Ukrainy Andrija Weresa, chór „Złoty wiek” (m. Wyszogród), chór „Homin” im. Leopolda Jaszczenki (m. Kijów), pisarz Roman Kowal, kobziarze i banduryści Taras Syłenko, Witalij Moroz oraz Ołeksandr Honczarenko, mecenasi Wałerij Wyhowski i Anatolij Kozaczok, córka żony kobziarza, reżyser teatru Patimat Mirzojewa, wyszogrodzcy proświcianie Serhij Prokopenko i Hałyna Dmytrenko, doradczyni przewodniczącego Wyszogrodzkiej Rejonowej Administracji Państwowej Stefania Sidlar. Na wydarzenie, które trwało ponad 3 (!) godziny, przybyli mieszkańcy Wyszogrodu oraz przyjechało wielu gości ze stolicy. Zaszczyt odsłonięcia tablicy pamiątkowej przypadł znanemu poecie i autorowi tekstów piosenek oraz przyjacielowi bandurzysty-kompozytora Wadymowi Kryszczence, a także znanemu działaczowi społecznemu i mecenasowi wielu patriotycznych projektów Wałerijowi Wyhowskiemu. Wiktor Iwanowycz Lisowol – bandurzysta, kompozytor – urodził się we wsi Semeniwka w obwodzie połtawskim, dzieciństwo spędził na Obołoni. Ojciec Wiktora zginął na wojnie. Syna wychowała matka Nadija Serhijiwna Zaworotnia, która znała mnóstwo ukraińskich pieśni. Ważną rolę w duchowym rozwoju Wiktora Lisowoła odegrały utwory Wasyla Symonenki, Iwana Dracza oraz Borysa Neczerdy. Pierwszy publiczny występ Lisowoła jako bandurzysty odbył się w październiku 1971 roku w Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Wiktor Lisowol w 1973 roku ukończył studio sztuki kobziarskiej przy Ukraińskim Towarzystwie Chóralnym. Występował na koncertach jako kobziarz, śpiewak chóru „Homin”, uczestnik Kapeli Bandurzystów (1987–1991). W 1988 roku przy kapeli ukończył studio kobziarskie. Należał do wspólnoty Narodowego Związku Kobziarzy Ukrainy. Najsłynniejsza kompozycja napisana przez Lisowoła to „Nalywajmo, brattia, krysztalevi chaszczi” („Nalewajmy, bracia, kryształowe czary”) do słów Wadyma Kryszczenki. Do marsza, ułożonego do jej melodii, maszeruje współczesne ukraińskie wojsko. Jerzy Hoffman, bez zgody autorów, wykorzystał ją w filmie „Ogniem i mieczem”. Ale choć obraz z dystrybucji przyniósł milionowe zyski, ukraińskiemu bandurzyście, poza satysfakcją moralną, nic się nie dostało. Ogółem kobziarz Lisowol stworzył ponad 70 własnych melodii. W zbiorze „50 pieśni Wiktora Lisowoła” z 2007 roku przedstawiono część dorobku kobziarza – 50 historycznych dum i pieśni do słów Tarasa Szewczenki, Pantełejmona Kulisza, Wołodymyra Sosiury, Dmytra Łucenki, Pawła Tyczyny, Wadyma Kryszczenki oraz innych znanych poetów, a także opracowania twórczości ludowej. Wśród spuścizny twórczej znajdują się tak znane dumy o tematyce historycznej, jak „Oj pid lisom ta pid Lebedynom”, „Pro Abazyna”, „Z Połtawśkoho boju”, „Oj powijte, witry, z dałeho kraju”, „Duma pro otamana Zełenoho”, „Kryczat sychi ta czornyj woron kriacze”, „Skilky lit Wkraina-maty…”, „Wstawaj, narode”, „Jak ruszały kozaczeńky”, „Krysztalevi chaszczi”… Osobowość Wiktora Lisowoła – to ten diament, ta perła, której imię będzie błyszczeć w plejadzie działaczy ukraińskiej kultury, będącej symbolem i duszą ukraińskiego narodu. Wiktor Iwanowycz był koryfeuszem ukraińskiej kultury muzycznej. Proroczymi stały się słowa L. Czerewatenki: „Lisowol śpiewał, budził, inspirował zdezorientowanych Ukraińców, stworzył ogólnonarodową pieśń marszową, do której współczesne ukraińskie wojsko zwycięsko maszeruje w przyszłość”. Pozostała muzyka i pieśni, książki, przyjaciele, bliscy i ludzie o podobnych poglądach. Pozostało dobre imię i jasna pamięć o człowieku, który promieniował światłem swojej duszy dla własnego narodu. Na budynku, w którym przez ostatnie siedem lat mieszkał Wiktor Lisowol, obecnie zainstalowano tablicę pamiątkową; jest w tym wielka i ogólnoludzka sprawiedliwość, hołd oddany człowiekowi, którego imię stanowi chwałę i dumę kobziarstwa Ukrainy. A najlepszym pomnikiem dla patrioty, artysty i prawdziwego obywatela naszej Ukrainy będą nasze dobre uczynki na rzecz rozkwitu wolnego, niepodległego, demokratycznego, sobornego europejskiego państwa. Stronę przygotował Heorhij ŁUKJANCZUK. Zdjęcie autora. Bandurzysta Witalij Moroz, pisarz Roman Kowal, poeta i autor tekstów piosenek Wadym Kryszczenko, kobziarze i banduryści Taras Syłenko oraz Ołeksandr Honczarenko.

Traducción automática

Página · p. 14página original ↗

Wielobarwność świata dzieciństwa

Ludmyła STAROWOJT, m. Mikołajów Dzisiaj Anatolij Kaczan jest autorem 17 książek poetyckich dla dzieci, których łączny nakład przekracza 900 tysięcy egzemplarzy. Płodne były ostatnie lata: w 2013 roku ujrzała światło dzienne książka liryki i poezji zabawowej „Listy z jesiennego ogrodu”, a pod koniec ubiegłego roku — „Za naszym ogrodem gra morze” i „Spaceruje żagiel na Limanie”. Jego wiersze znajdują się w szkolnych podręcznikach i pomocach naukowych, chrestomatiach i antologiach, często spotyka się je także w wydaniach zagranicznych. Współcześni krytycy uważają A. Kaczana za wyrazistego przedstawiciela nowego nurtu liryczno-psychologicznego we współczesnej poezji dla młodych czytelników, a jedna z najbardziej prestiżowych nagród w literaturze dziecięcej została mu przyznana „za stworzenie wysokiej klasy artystycznego obrazu ukraińskiego Nadczarnomorza”. Twórczość A. Kaczana wyróżnia się niepowtarzalnością warsztatu twórczego, w którym połączono pierwiastek narodowy, etniczny z nowymi środkami wyrazu. Śmiała metafora, nieoczekiwany epitet, oryginalne porównanie dają jego czytelnikom możliwość odkrywania nieznanego w tym, co znane. Poetyzuje on rzeczywistość, ale nie wymyśla żadnych sztucznych stymulatorów przyjemności dla dzieci. U niego ogród „wpuścił na ziemię żółty liść”, pastuch „pędzi kosturem mgłę”, na krzakach „wróble świergoczą, niczym dzieci, co alfabet uczą”, chmura „rzuciła kotwicę w Liman”, a do Bohu „tuli się ogolone kosą sianożęcie”. Fantastyczne i realne w jego utworach przeplata się niezwykle organicznie. Żelazne serce statku zaczyna przyspieszenie bić, zobaczywszy światła rodzinnej przystani. Tajemniczy mag-czarodziej okazuje się zwyczajnym telewizorem, którego czary można zdjąć, naciskając przycisk „Stop”. A papierowe stateczki, które przewożą w ładowniach wiedzę, na noc przybijają do tajemniczego portu Fel. Czary poezji u tego autora powstają dzięki precyzji przekazu wrażeń i uczuć z odbioru otaczającej rzeczywistości. A. Kaczan jest autorem wysokiej klasy artystycznej przykładów poezji marynistycznej, która tak rzadko spotykana jest dzisiaj w literaturze dziecięcej. A u niego w każdym zbiorze są wiersze o tematyce morskiej. To nie są po prostu statyczne pejzaże, jego wiersze są wypełnione dynamiką, nieustannym ruchem, gdzie statki-wędrowcy witają przeciągłymi sygnałami rodzinne brzegi, rybackie barkasy śpieszą sprawdzić w morzu sieci, a biały żagiel łapie wiatr płóciennym skrzydłem… Te obrazy niosą młodym czytelnikom radość odkrywania żywego, zmiennego, wielobarwnego świata. A. Kaczan jest utalentowanym mistrzem etnopoezji. Z jego wierszy młodzi czytelnicy dowiadują się o tajemnicach obrzędów, zwyczajów, wierzeń narodu ukraińskiego, w których odsłania się jego dusza. W utworach poety bardzo subtelny i dobry humor przeplata się z łagodnym liryzmem. Lekkość, dynamiczność wiersza, różnorodne gry językowe z wyrazami-bliźniakami, frazeologizmami, przysłowiami, palindromami przyciągają do czytania dzieci w szerokim przedziale wiekowym. Nigdy nie nudzą się one czytaniem wierszy A. Kaczana, które aktywizują uwagę, rozwijają myślenie asocjacyjne, darują radość odkrywania nieznanego w znanym. Wiersze poety to także zaproszenie młodych czytelników do współtworzenia. Jego książki są zawsze utalentowanie ilustrowane. Zaczniesz czytać — i dopóki nie rozwiążesz wszystkich zagadek, nie odszukasz zagubionych liter, nie nacieszysz się bogactwem wyobraźni w jego dokuczankach, godziwkach, łamańcach językowych, niedomówieniach, zabawach dźwiękowych, zabawach literowych — książki nie zamkniesz. A. Kaczan na nowo odrodził w autorskiej poezji gatunek bezkończeniaka. Oprócz przetworzonych wątków z twórczości ludowo-poetyckiej, znanych leniwych pierogów czy Greka, który łowił w rzece raka, stworzył około dwóch dziesiątek własnych wątków, czasami nadając im formę zagadki. Takie utwory skłaniają małych czytelników do bystrych poszukiwań. Łączy wszystkie główne tematy poetyckiego świata A. Kaczana obraz cud-ogrodu, który spotykamy w wielu wierszach, ale najdobitniej opisany w autobiograficznej lirycznej spowiedzi „Rajski ogród”. Jednocześnie jest to konkretny ogród w rodzinnej wsi poety, ale to także mitologem „dziecięcego raju” na ziemi, gdzie każdy czuł się szczęśliwy, mimo wszystkich prób i przeciwności. Obraz ogrodu rozrasta się do symbolu narodu, który żył-rajował na swojej ziemi, ale na którego los przypadły także wojny i głodomory. Poeta wierzy w odrodzenie rajskiego ogrodu — kwitnącego życia na Ukrainie — i przekazuje tę wiarę czytelnikom. Chociaż A. Kaczan już prawie pół wieku mieszka w Kijowie, nigdy nie zapomina o krainie swojego dzieciństwa, często bywa w mikołajowskich bibliotekach, audytoriach studenckich i klasach szkolnych z prezentacją swoich nowych książek, występuje na forach naukowych. Razem ze swoim siostrzeńcem, międzynarodowym arcymistrzem Ołeksandrem Zubowem był inicjatorem przeprowadzenia w Mikołajowie Pierwszego na Ukrainie (2002) festiwalu szachopoezji. Drugi taki festiwal przy aktywnym udziale Anatolija Kaczana został przeprowadzony w Mikołajowie w październiku 2011 roku i poświęcony twórczości wybitnego pisarza Mykoły Winhranowskiego. Dzisiaj Anatolij Kaczan jest pełen sił i energii. Ziomkowie z całego serca życzą dobrego zdrowia, spełnienia wszystkich twórczych zamierzeń. Niech Pańskie Słowo zawsze pozostaje magiczne, nastraja czytelników na współodczuwanie i harmonię! Gdyby na chmiel nie mróz... Według ludowego przysłowia W miasteczku Jahotyn Na Zielone Świątki Chmiel owinął z wszystkich stron Naszą białą chatę. Chmiel płoty pozaplatany, Kwieciem zielonym Okna, ściany ukwiecił I teleantenę. Gdyby na chmiel nie mróz I nie zamiecie, On by i na chmurę Wylazł bez drabiny. Chmiel by i chmurę ukwiecił Na Zielone Świątki, Lecz srogi mróz odebrał Mu sił bez liku. Od mrozu wątły chmiel Śniegiem się okrywał, A w szaloną zamieć W zaspę się chował. Na wiosnę nasz chmiel ożył, Powtórnie się narodził, Chatę zielenią owinął I na dach się wspiął. A wspiął się chmiel tam, Bo ciekawie wiedzieć, Jak rosną tam w gnieździe Dwa Bo-Bo-cinięta. 29.06.2017 A. K.

Traducción automática

Página · p. 14página original ↗

Biblioekspres „Książka. Lato. Ja i przyjaciele”

Switłana SHAHAN. Lato w pełni i można robić tyle ciekawych i wesołych rzeczy: jeść lody, kąpać się w rzece, jeździć na rowerze, spacerować, a można też wymyślić jeszcze mnóstwo fajnych rozrywek razem z przyjaciółmi i obwodową biblioteką dla młodzieży. Tradycyjnie biblioteka zaprosiła do siebie w czasie letnich obozów przy szkoły uczniów klas 1-5 do udziału w kreatywnych, wesołych i prostych warsztatach. Partnerem obwodowej biblioteki dla młodzieży w przeprowadzeniu biblioekspresu „Książka. Lato. Ja i przyjaciele” stało się Iwano-Frankiwskie Centrum Twórczości Dziecięcej i Młodzieżowej oraz Szkoła Średnia nr 5. Dzieci, które odwiedziły bibliotekę, nie miały czasu nawet spojrzeć w górę: wszak ile wszystkiego można przez kilka tygodni spróbować, kierując się niezwykłymi radami wprawnych mistrzyń. W pierwszym tygodniu letniej czytelni wszyscy chętni mogli nauczyć się robić niezwykłe rzeczy z codziennych materiałów. Razem z bibliotekarkami Wałentyną Melnyczuk i Ludmyłą Kowalczuk dzieci wytwarzały bransoletki i ruloniki z kolorowych słomek do koktajli oraz wesołe letnie słoneczka i kwiaty z płyt laserowych i kolorowego papieru. A jeszcze dowiedziały się o książkowych nowościach tego lata podczas biblio-wizyty – „Czytaj i rośnij razem z książką”. Kontynuowali poznawanie świata rękodzieła najmłodsi uczniowie razem z kierownikami kółek sztuki dekoracyjno-użytkowej CTDiM. Hałyna Hawrysz nauczyła uczniów wytwarzać jaskrawy i słodki bukiet tulipanów z papieru falistego i cukierków. Hałyna Franczuk przeprowadziła warsztaty, na których każdy uczeń stworzył delikatnego i oryginalnego dekoracyjnego motyla z koralików. W zręcznych rękach mistrzyń Marii Onufrejczuk i Iryny Hedzyk zwykły kolorowy papier zamieniał się w kwiatowy bukiet narcyzów i kwiatów kaliny. Zapamięta się początek lata w naszej bibliotece dzieciom wesołymi i pouczającymi konkursami w biblio-nastroju „Spotkanie z tajemniczym światem książki” oraz kino-witrynie „Książka w kadrze”.

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

tamten zamurowany głos, wkładając go w moje usta. Anatolij Kryvolap: „W sztuce wszystko jest proste: będą osiągnięcia, a te staną się znane. Trzeba wysyłać młodych artystów na studia za granicę, aby mieli większe zrozumienie, wrażliwość na to, czym jest contemporary art. Bardzo ważne jest zaproponowanie czegoś, co będzie interesujące nie tylko w Ukrainie, ale i na świecie… Dotąd przełom dokonują pojedynczy ludzie. W swoim czasie grupa artystyczna „Malarski Rezerwat” wywierała wpływ na kształtowanie się współczesnej sztuki na Ukrainie. Razem z Tiberiu Silvași kształtowało się nowe środowisko, jesteśmy współtowarzyszami… Kocham biały kolor…”. Co do białego koloru… Wyobraźmy sobie białe sady, ludzi w białych lnianych szatach obok białych chatek. To nie ukryte dyktatura granatowego, nie dekadencka żałoba czerni, lecz tylko biel i lekkość, jak pierwszy śnieg poprószenia albo biel płatków kwiatu wiśni, wirujących w powietrzu nad terenem sadu. Zgodnie z interpretacją Osho: „…kiedy biały promień słońca przechodzi przez pryzmat, dzieli się na 7 kolorów. Tak właśnie pojawia się tęcza… Umysł jest pryzmatem, dzieli rzeczy na części. Prawda jest jedna… A mistyk stara się zebrać siedem kolorów tęczy znowu razem, tak jak było na początku, zanim przeszły przez pryzmat…”. Anatolij Kryvolap w malarstwie kroczy Drogą Danim. Ta droga szanuje indywidualność, wyjątkowość, a nie wielki tłum; w szacunku mieści się wolność wyboru artystycznego. „Tylko w stanie wolności rodzi się zrozumienie” — w to wierzył Osho. ...łorów zachwyca praca Walentyna Bernadskiego „Ciepły dzień”, piękno ukraińskiej przyrody mistrzowsko namalowane na obrazach Aschа i Safargalina „Lato”, Albina Hawdzynskiego „Dzielnica daczy Kowalewskiego”, Ołeksandra Sirenki „Kwitnąca grusza. Wieś Wepryk”, Borysa Kolesnyka „Sanatorium Krym”; miłość do wsi wyrażona jest w płótnach Wiktora Chausa „Kosowica”, Wiktora Kowtuna „Mamine gęsi”, Wiry Barynowej-Kuleby „Omłot”; obok nich martwe natury Walentyny Cwietkowej „Floksy w niebieskim wazonie”, Halyny Zori „Martwa natura z jabłkami”, Jewhena Smyrnowa „Martwa natura z zielonymi gruszkami”. A triennale rzeźby, które odbywa się już po raz siódmy, daje możliwość jednoczesnego zapoznania się z najnowszymi osiągnięciami już znanych artystów, koryfeuszy ukraińskiej rzeźby oraz tych, którzy dopiero zaczynają iść trudną drogą kształtowania się zawodowego rzeźbiarza. Mistrzowie starszego pokolenia spotkali się ze studentami uczelni wyższych. Kijowianie: Jurij Bahalika, Mykoła Bilyk, Natalia Derehus, Borys Dowhań, Ołeksandr Diaczenko, Alisa Zaboj, Wiktor Konował, Wiktor Lypowka, Ołeksandra Ruban; zwycięzcy ubiegłorocznych triennale – Wołodymyr Protas, Wasyl Korczowyj, Wołodymyr Kocmar, Kostiantyn Synycki; charkowianie Walerij Pyrohow, Feliks Betlijemski, Serhij Zbitniew; odesyci Ołeksandr Kowal, Oleg Nowajew, Jurij Zilberberg; Bohdan Korż (Użhorod), Wiaczesław Hutyria (Horliwka) – to niepełna lista znanych mistrzów biorących udział w nowym kulturalno-artystycznym projekcie. Swoje prace prezentują także młodzi autorzy, wśród których Petro Hronski, Jehor i Mykyta Zihury, Ołeksij Zołotariow, Hanna Kysielowa, odeski Andrij Achtyrski i inni.

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

Anatolij KRYWOŁAP: «Sztuka tworzy odrębną rzeczywistość»

Andrij BUDKEWYCZ, badacz sztuki Niemiecki socjolog Paul Barth pisał: “Przy masowości kultury nie chodzi o jej jakość. Szczytowe osiągnięcia w literaturze, malarstwie i muzyce wymagają wysokiego wykształcenia. Dlatego są one masie na ogół niedostępne. Kiedy, na przykład, przeciętny Niemiec mówi o “niemieckim faustowskim duchu”, to wcale nie oznacza, że zna i rozumie problematykę, którą poruszył Goethe w swoim “Fauście”. Masowa świadomość kulturowa jest nadzwyczaj uproszczona i obniżona do poziomu masowego rozumienia rzeczy. Dlatego propagandowe frazy i skrzydlate hasła gazetowe w praktyce najbardziej wpływają na świadomość ogółu…”, — to zostało zaznaczone w 1913 roku. Obrazy tego artysty nie są dla szerokich mas. A posłuchajmy lepiej, o czym mówi malarz. Anatolij Krywołap: “Nigdy nie buduję planów, oddaję się intuicyjności. Nie wiem, co będę robił jutro. Dziesięć lat oddałem abstrakcjonizmowi... A nowy ukraiński pejzaż — on jest medytacyjny, nie do oglądania, plamami tworzę stan, w który wchodzi człowiek zmysłowo. Pejzaże do medytacji…” Paradoks może zrozumieć tylko medytujący człowiek, a nie ten, kto kieruje się tylko głową, rozumem. To obrazy mistyczne, są one poza deszyfrowaniem przez uczonych: mistyk wypowiada się paradoksalnie. Myśliciel Osho był przekonany, że “paradoks — to jedyny sposób, by oznaczyć to, co naprawdę prawdziwe. Logika — to zawsze połowa, ona niczego nie chwyta w całości…” Przyjąć, poczuć, zrozumieć, a potem polubić dzisiejsze malarskie pismo Anatolija Krywołapa można i za pomocą “Lwów Buddy” Abhayadatty: Medytuj o radości dzień i noc… Kiedy medytujesz w ten sposób długo, będą powstawać obrazy, i osiągniesz stan oświecenia… Albo obserwując teraźniejszą chwilę: Nie warto człowiekowi żyć przeszłością, albo budować przyszłość na nadziejach, dlatego że przeszłość minęła, a przyszłość nie nadeszła. Lepiej uważnie przyglądać się każdemu nowo powstającemu stanowi… (Bhadekaratta. Sutta 3.) Anatolij Krywołap — artysta, którego imię jest znane poza granicami kraju i popularne w kręgach miłośników malarstwa oraz badaczy sztuki. Od niedawna znaczną część czasu spędza na Zakarpaciu. Na swoją siedzibę wybrał nie Użhorod czy Mukaczewo, a wieś w górach na Wielkobereznieńszczyźnie. Któż wie, być może skorzystał z rady A. Schopenhauera: “Przebywać w świecie, nie będąc obecnym w nim: wzlecieć nad świat i oglądać jego marność…”. Wszak mieszkanie w górzystej okolicy nakłada piętno na światopogląd, — człowiek zaczyna patrzeć i widzieć wszystko wokół nie tak, jak jest to właściwe tym, którzy żyją w dolinie. Ezoteryka, mistyka, symbolika wiekami wabiły poszczególne twórcze osobowości poświęcone malarstwu, poezji i muzyce. To poszukiwanie symboli, ukrytych przed ludzkim okiem. “Właśnie w symbolizmie ożywa dążenie do deszyfrowania tajemnego sensu obrazu — symbolu, wzniesienia się do boskiego znaku poprzez nawiewanie stanu, odczucia, które nie mogą być wyrażone codziennymi frazami, a tylko nadjęzykiem, metajęzykiem symboli — zakorkowanych waz, które doniosła do człowieka rzeka tysiącleci”, — badaczka Anna Biła. U symbolistów kolory, zapachy i dźwięki są nierozerwalnie związane ze sobą, całe formy wierszowane mogą stawać się symbolami. Wasyl Stus, a przed nim P. Tychyna i W. Swidziński napełniali medytację krajobrazów oprócz malarskiego jeszcze i muzycznym kodem. U P. Tychyny zdarza się, że poetyckie słowo — to kolorowo-dźwiękowa plama, a muzyka — istota wiersza, a nie akompaniament. Andriej Bieły zauważył: “Barwy zaśpiewały: u Rimbauda dźwięki stały się barwami, u Verlaine’a słowa — dźwiękami…” S. Mallarmé uważał, że symbol tworzy się dwiema drogami: pewien obiekt, choćby nieznaczny, trafia do świadomości poety i wchodzi w asocjacyjne połączenie z jego stanem duszy; druga metoda asocjacji obrazu wypływa ze środka na powierzchnię, duchowe uczucie projektuje się na otaczający świat. Muzykę poeta woli widzieć, architekturę słyszeć, poezja jest nasycona zapachami, a w malarstwo włożone są głębokie odczucia. Anatolij Krywołap: “Obrazy — to moje osobiste życie, moje emocje, to i eksperyment. Twórczość — to samozagłębienie, kiedy obraz sam “pracuje” z widzem, i on “pracuje” z nim… Ludzie istnieją w granicach, artyści wychodzą poza granice, radykalizacja osobowości… Mam skłonność do prostych sformułowań, nie lubię nadawać nazw obrazom, po prostu trzeba wskazywać datę napisania, i... wszystko. Nazwa pracy — to narzucanie czegoś oglądającemu… Artysta daje wielowarstwową informację i możliwość dialogu. Niekiedy mogę stworzyć nastrojowy pejzaż”. Obecnie bardzo mało uwagi poświęca się ludzkiej istocie, którą stanowi psychika człowieka, chociaż funkcje jej świadomej części bada się z różnych stron. Jednak najbardziej złożona i nieznana cząstka podświadomego, gdzie rodzą się symbole, wciąż, w istocie, nie jest zbadana. My niemal każdej nocy otrzymujemy sygnały, ale deszyfrowanie otrzymanych wiadomości dla wielu — męczące i nieważne. Potężna broń człowieka — jego psychika — prawie nie jest obiektem rozmyślań, a czasem i jest lekceważona. Wyrażenie “to ze sfery psychologii, panowie”, często traktuje się jako “to drobnostki…” W “Deklaracji języka zaumnego” O. Kruczonych zaznaczał: “Myśl i mowa nie nadążają za przeżywaniem, dlatego artysta jest wolny wyrażać się nie tylko językiem ogólnym (pojęcie), ale i osobistym (twórca jest indywidualny), i językiem, który nie ma pewnego znaczenia (nie zastygły), zaumnym. Język ogólny wiąże, podczas gdy wolny daje możliwość wyrazić się pełniej…” Przypuszczam, że wierszowane słowo niezwykłego poety Wałerija Illi nagle w szczególny sposób tłumaczy mi poszczególne sensy malarstwa Anatolija Krywołapa: ... gdzie tur czerwonym okiem wypełniał tysiąclecia do Chrystusa który wyzwala z wiecznej Ruiny

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

Podróż po wystawowym Kijowie

Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej zaprezentowało projekt kulturalno-artystyczny „W wianku nieprzemijających tradycji”, Muzeum Sztuki Współczesnej zaprosiło na wystawę „Wakacje”, a Centralny Dom Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy przedstawił VII Ogólnoukraińskie Triennale Rzeźby. Eduard OWCHARENKO Organizatorzy wystawy „W wianku nieprzemijających rzeźb” – organizacja pozarządowa „Międzynarodowe Centrum Rozwoju Różnorodności Kulturowej”, Fundacja Charytatywna „Autentyka Huculszczyzny”, Fundacja Charytatywna „Ławra Kijowsko-Peczerska”, Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej, Rada Osiedla Petrykiwka oraz Administracja Państwowa Rejonu Kosowskiego obwodu iwanofrankiwskiego. Ten projekt prezentuje petrykiwskie malarstwo dekoracyjne Słobożanszczyzny, malowaną ceramikę Huculszczyzny oraz małopolskie malarstwo zalipiańskie. Na wystawie zaprezentowano prace znanych mistrzów petrykiwskiego malarstwa dekoracyjnego z osiedla Petrykiwka (obwód dniepropetrowski), w szczególności Natalii Pidhirnej, Switłany Biłenko, Wałentyny Deky, Mykoły Deky; dekoracyjne panele ludowych mistrzyń – tradycyjne malarstwo ścienne wsi Zalipie z kolekcji Muzeum Etnograficznego w Tarnowie (województwo małopolskie, Rzeczpospolita Polska) oraz wyroby mistrzyni malowanej ceramiki z miasta Kosów (obwód iwanofrankiwski) Marii Hryniuk. Odbywają się również warsztaty prowadzone przez ukraińskich mistrzów. Szczególną uwagę przyciągają dekoracyjne panele z tradycyjnego malarstwa ściennego wsi Zalipie z kolekcji muzeum w Tarnowie (Rzeczpospolita Polska); panele Mykoły Deky „Drzewo życia”, „Wiosenna melodia”, „Ptaki i kwiaty”; Wałentyny Deky – „Melodia lata”; Ołesi Żumy (Deky) – „Tęcza”, „Wiosna”; Switłany Biłenko – „Ptasia rozmowa”, „Barwny świat”, „Lato. Arbuzy”, „Złota jesień”, a także kompozycje Marii Hryniuk – „Ukraińska karmicielka”, „Zestaw kuchenny”, „Na jarmark”, „Chrystus Zmartwychwstał”, „Kosowskie wrony”. Nowa wystawa ze zbiorów Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy otrzymała tytuł „Wakacje!”. Artyści poprowadzą gości przez te miejsca, w których przyszło im bywać. W ekspozycji znalazły się prace 80 twórców: Bernadskiego, Wołobujewa, Herca, Hejki, Kotkowa, Nelewadnej, Safargajlina, Maksymenki, Sleszynskiego, Selskiego, Titka, Cwietkowej i innych. Różne szkoły artystyczne, które połączyły się we wspólnej przestrzeni, wspaniale ze sobą współdziałają, wzbogacając wrażenia indywidualnością podejść, stylistyką wypowiedzi: otwarty i szczery Kijów, lakoniczny, tajemniczy Lwów, romantyczna Odessa, dźwięczny Krym, stylowy Charków oraz wielobarwne, zakorzenione w tradycji Zakarpacie. Tradycje ludowe zostały subtelnie oddane w dyptyku Mykoły Szymczuka „Pieśń”, jasnością ko

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

Original en ucraniano · traducción en actualización

Мова, що об’єднує народ і відкриває Україну

Марія МЕЛЬНИК, Тетяна ФОНАРЮК, учителі української мови та літератури Чернівецької гімназії № 6 ім. Олександра Доброго Щороку у серпні, напередодні Дня Незалежності України, вм. Одеса проходить Загальнонаціональний конкурс “Українська мова – мова єднання”. Оргкомітет конкурсу з 2000 року очолює заслужений журналіст України Юрій Работін; співголова — Герой України, академік НАНУ, літературознавець Іван Дзюба; члени оргкомітету — член НСПУ Анатолій Глущак; професор, директор Одеського регіонального інституту державного управління при Президентові України, заслужений працівник освіти України Микола Їжа; кінорежисер, заслужений працівник культури України Дмитро Ломачук; публіцист, заслужений журналіст України Андрій Нечитайло; професор, завідувач кафедри українознавства Одеської державної академії будівництва та архітектури Валерія Цубенко; кандидат юридичних наук, заслужений юрист України Валентин Продаєвич, а також позаштатний член оргкомітету, наш земляк, член НСПУ Василь Джуран. До номінацій “Квітни, мово наша рідна!”, “Мовне багатоголосся”, “На вид ноті всього світу”, “Первоцвіт”, “Авторські проекти”, “Пошук. Істина. Наука”, “Рубежі мудрості та безсмертя” щороку надходять роботи і з Буковини. Імена переможців висвітлюють на сторінках спецвипуску газети “Золотослів”, цьогорічний номер якої вийшов у Чернівцях. У рамках Міжнародного журналістського проекту “Зелена Буковина — віта України” Загальнонаціонального конкурсу “Українська мова — мова єднання” у Чернівцях нещодавно відбувся триденний Форум. Любителі, поціновувачі, знавці рідного слова з різних куточків України завітали до Буковини. Їх чекали теплий прийом, приємні враження, багато несподіванок. Форум під патронатом Чернівецької облдержадміністрації, Чернівецької облради та Чернівецької міськради мав насичену, змістовну програму. Організатори — переможці Загальнонаціонального конкурсу “Українська мова — мова єднання” Василь Джуран — журналіст, письменник, публіцист, краєзнавець, секретар-референт Чернівецької обласної організації НСПУ, Іван Ігнат — директор Чернівецької гімназії № 6 та Тетяна Фонарюк — учитель української мови і літератури цієї ж гімназії, творчо підійшли до планування заходів. Директор Чернівецької гімназії № 6 Іван Ігнат в актовій залі закладу привітав учасників Форуму — одеситів, киян, луганців, полтавчан, чернівчан. На початку презентували другу частину книги “Сніп на покуті. Костянтин Попович на сторінках буковинської преси” (упорядники І. А. Ігнат, Т. І. Фонарюк, рецензенти Н. Д. Бабич та В. В. Васкан (він і автор передмови). А ще учасники Форуму зустрілись і поспілкувалися з мером міста Олексієм Каспруком. Приємною несподіванкою для гостей стали позивні “Марічки” на Центральній площі. “Це прекрасно, що Чернівці мають таку унікальну традицію. Тільки уявіть собі: серед поспіху і стурбованості міста ви щоденно насолоджуєтесь перлинкою духовності. Підтримуйте, бережіть українське!” — наголосив Юрій Работін, голова конкурсу “Українська мова — мова єднання”, голова Одеської регіональної організації НСЖУ, Заслужений журналіст України. У бібліотеці ЧНУ ім. Юрія Федьковича гості чернівчан взяли участь у круглому столі “Концепт вимірів і стартові можливості XVIII Загальнонаціонального конкурсу “Українська мова — мова єднання” у буковинській проекції”, де презентували конкурсні книги “Сузір’я рідного слова — на поклик маяка” (упорядники Юрій Работін, Василь Джуран, Тетяна Фонарюк, Іван Ігнат), “На узбережжі слова” (упорядники Юрій Работін, Василь Джуран, Ілонна Фонарюк, Тетяна Фонарюк) та “Метеор над Кадубом” (упорядники Віктор Максимчук, Василь Джуран). Також мали приємну несподіванку — “Фестиваль книги”, присвячений 100-річчю від дня народження письменника, літературознавця, фольклориста, педагога, громадського та культурного діяча Михайла Івасюка. Учасники Форуму активно взяли участь у виставці-продажі, обмінялися враженнями. Наступного дня гості ознайомилися з визначними місцями Кіцманського, Заставнівського, Вижницького, Путильського районів, взяли участь у різних мистецьких заходах. До Форуму приєднався Іван Дерда — Заслужений артист України, композитор, заступник голови Буковинської “Просвіти”. Завдяки молодим одеським телеоператорам Іванні Дерев’янко та Романові Прийомихову всі неповторні моменти Форуму зафільмовано, їх демонструватимуть у серпні в Одесі. Зустріч із Вікнянським сільським головою Ярославом Котиком Приватний музей Манолія Федорюка у селі Вікно Заставнівського району П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 77 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Página · p. 16página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» im. TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Kod pocztowy — 30617. Sygnatura w katalogu — 67. Prenumerata na 11 miesięcy — 13 hrywien 06 kop. Prenumerata na 3 miesiące — 38 hrywien 12 kop.

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha ŻMUDOWSKA Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w lipcu — 15 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.

Traducción automática

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn