OLENA TELIHA: MY NIE POWINNI SIĘ ZŁAMAĆ
Traducción automática
13 Zakończenie na str. 4
Traducción automática
Co roku 24 lipca zbierają się pod murami Rady Miejskiej Kijowa. Już dwudziesty pierwszy rok. I świętują swoje oraz ogólnoukraińskie święto — Dzień Flagi Narodowej. Oni — to deputowani ludowi pierwszego demokratycznego (XXI) zwołania Rady Miejskiej Kijowa. Nie wszyscy, a jedynie członkowie bloku demokratycznego i centrum demokratycznego. Z dawnych deputowanych-komunistów pojawiają się jednostki. Ale z każdym rokiem uczestników i świadków tamtych burzliwych kijowskich wydarzeń lat 1990—1994 jest coraz mniej. Mykoła CYMBALUK …Tego dnia, 24 lipca 1990 roku, dwa wydarzenia wstrząsnęły całym Kijowem: strajk generalny pracowników zajezdni trolejbusowych i podniesienie narodowej niebiesko-żółtej flagi nad Radą Miejską Kijowa. Do dziś nie jest dokładnie znana prawdziwa przyczyna strajku robotników, który rano na pewien czas sparaliżował stolicę. Oficjalnie — odmowa kierownictwa czy też władz sfinansowania operacji za granicą synowi jednego z trolejbusiarzy. „Protest” pracowników zajezdni odbywał się jednocześnie z przedłużającą się sesją Rady Miejskiej Kijowa. W sali sesyjnej, na posiedzeniach komisji stałych, w prezydium rady miejskiej trwała uparta, nieustępliwa walka deputowanych-demokratów i ich zagorzałych przeciwników — deputowanych-komunistów. Dotyczyło to każdej kwestii wnoszonej pod obrady sesji, cóż dopiero mówić o decyzji „O wykorzystaniu ukraińskiej symboliki narodowej”. W tamtym czasie kilka rad miejskich i obwodowych (iwanofrankowska, lwowska, wołyńska, rówieńska, tarnopolska), gdzie większość była w rękach sił narodowo-demokratycznych, już podjęło odpowiednie decyzje i podniosło niebiesko-żółte flagi narodowe. Ostatnią kroplą, która przelała czarę goryczy kijowskich członków Ruchu i deputowanych-demokratów, stało się podniesienie flagi w Żytomierzu. W Żytomierzu, który zyskał sławę zacofanego regionu i nie bez podstaw uważany był za komunistyczny rezerwat! Zresztą przyjęcie 16 lipca 1990 r. przez Radę Najwyższą Ukraińskiej SRR Aktu o suwerenności państwowej Ukrainy stało się do pewnego stopnia podstawą prawną, rozwiązywało ręce dla inicjatywy organów samorządu lokalnego. We wszystkich czasach, we wszystkich przełomowych momentach w historii, zwłaszcza — w sytuacjach rewolucyjnych w każdym kraju, główną i decydującą rolę odgrywały stolice. Dlatego zrozumiałe jest, że wtedy cała Ukraina patrzyła na Kijów. Nie na Radę Najwyższą z jej odrażającym blokiem „wiecznie wczorajszych” „239”, a — na Radę Miejską Kijowa. I ona powiedziała swoje słowo — na cały były Związek, który pękał we wszystkich szwach — od krajów bałtyckich po Kaukaz. Prace przygotowawcze do przyjęcia odpowiedniej decyzji prowadzone były w dwóch komisjach stałych: ds. narodowych i kontroli nad wdrażaniem Ustawy „O językach w Ukraińskiej SRR” (przewodnicząca Switłana Li) oraz ds. organizacji politycznych, społecznych i religijnych, środków masowego przekazu i referendów (współprzewodniczący Wołodymyr Konfederatenko i Mykoła Nesterenko). W tej ostatniej szczególnie ostro toczyła się walka między demokratami a komunistami. Było jasne, że wytrwałość jednych i tępa nieustępliwość drugich nie da szans na wniesienie i przyjęcie kwestii na sesji. Wtedy postanowiono przenieść ją na Prezydium Rady Miejskiej Kijowa, gdzie siły pod względem liczby głosów się wyrównywały. Jednak ani 17 lipca, ani w następne dni po wyczerpujących i bezowocnych posiedzeniach Prezydium tak i nie doszło do porozumienia. Tymczasem komitet miejski Komunistycznej Partii Ukrainy podejmuje decyzję, by w żadnym wypadku nie dopuścić do podniesienia ukraińskiej flagi narodowej nad Kijowem. Nadszedł wtorek 24 lipca. W porządku obrad trzy kwestie, ostatnia — o symbolice narodowej. Przed obiadem przyjęto dwie pierwsze. Arnold Hryhorowycz Nazarczuk, przewodniczący rady miejskiej, nagle ogłasza, że źle się czuje. Na jego prośbę wzywają pogotowie ratunkowe i opuszcza on Radę Miejską Kijowa. Po przerwie komunistów-deputowanych jakby ręką odjął. Wszyscy jedenastu komunistów, członków Prezydium, oprócz jednego, haniebnie uciekło. Próby odnalezienia ich nie uwieńczyły się sukcesem. Wydarzenia rozwijały się z szaloną prędkością. W tym czasie w Soborze Mądrości Bożej biskup Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Wołodymyr (Romaniuk) przy udziale ks. Jurija Bojki święcą niebiesko-żółtą flagę, która została wykonana przez iwanofrankowskie hafciarki i dostarczona do stolicy. Po ceremonii dziesiątki tysięcy przedstawicieli z różnych zakątków Ukrainy, a najbardziej kijowian, na rękach wyniosło ogromne płótno — symbol narodowy — na Chreszczatyk. Ludzkie morze (ponad 50 tysięcy ludzi) zalało całą przestrzeń wokół rady miejskiej. Ruch transportu całkowicie wstrzymany. Tłok był tak wielki, że ludzie wchodzili na dachy zatrzymanych trolejbusów, wspinali się na słupy sieci trakcyjnej. Na zamkniętym dziedzińcu Rady Miejskiej Kijowa zgromadziły się uzbrojone siły milicji, a w szczególności oddziałów OMON. A ludu wciąż przybywało. Trzeba było natychmiast podjąć jakąś decyzję. Z ROSY I WODY, PANIE MYCHAJLE! 10–11 UKRAIŃSKA FALA Z AMERYKI
Traducción automática
Zakończenie. Początek w nr 29 z 2011 r.
— Edukacja i nauka są bezpośrednio powiązane z procesami integracyjnymi. Obecnie na Ukrainie rozwija się proces boloński, ale społeczeństwo musi dojść, jak podkreślił rektor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, akademik L. W. Huberski w jednym ze swoich wystąpień, do uświadomienia sobie, że proces boloński to przede wszystkim zjawisko społeczno-ekonomiczne, związane z kształtowaniem systemu jednolitych rynków w Unii Europejskiej — w szczególności rynków pracy, edukacji i wiedzy. Ludziocentryzm powinien stać się istotną cechą współczesnego społeczeństwa. Właśnie w centrum uwagi musi znajdować się jednostka, bez względu na to, do jakiego narodu należy i jakim językiem mówi; w narodowym systemie edukacji zapewni to jej tolerancję i możliwość bycia przyjętą przez inne narody i państwa, ułatwi i przyspieszy integrację w światowy kontekst edukacyjny. Otwartość systemu edukacyjnego zapewnia otwartość państwa. Wszak wiodące uczelnie wyższe zarówno Ukrainy, jak i świata orientują się nie tylko na studenta krajowego, ale i na zagranicznego. Dlatego też system edukacji powinien bazować na ogólnoświatowych tendencjach, zasadach, które byłyby akceptowalne dla przedstawicieli różnych narodów. Bezsprzecznie, aspekt narodowy musi tu dominować, ale na tyle, by zapewnić dialog z innymi narodami. Międzypaństwowy dialog poprzez edukację to przecież droga do współpracy politycznej i gospodarczej. Prawda? — Tak. Współczesna nauka i edukacja określają procesy industrializacji, prowadzą do kształtowania społeczeństwa informacyjnego. Zatem rodzima nauka i edukacja powinny być głównym adresatem długoterminowych nakładów kapitałowych. Nazywam je barometrem moralnego samopoczucia społeczeństwa. Reformator pruskiego systemu szkolnego Wilhelm von Humboldt twierdził, że wyższe uczelnie to nie tylko wierzchołek systemu edukacyjnego, ale i szczyt moralnej kultury narodu. — Jeśli chodzi o proces boloński, to tutaj najważniejsze jest nie kopiowanie doświadczeń innych państw-uczestników, a kształtowanie narodowego modelu kredytowo-modułowego systemu nauczania. System ten nie powinien dublować doświadczeń tego czy innego kraju, a wykorzystywać podstawowe założenia, te elementy, które są akceptowalne dla systemu narodowego, wypełniać go. Narodowe uniwersytety są powołane do tego, by występować jako liderzy innowacyjnych projektów w skali branżowej, regionalnej, międzynarodowej. Właśnie one jako pierwsze powinny realizować w uczelniach wyższych zasadę jedności nauczania i badań naukowych, czyli syntetyzować naukę uczelnianą z akademicką. Dla Ukrainy proces boloński to zbliżenie, a nie unifikacja z wyższym szkolnictwem w Europie. Wspólne wartości w sferze edukacji, nauki, kultury dla obywateli nowej Europy muszą istnieć pod warunkiem zachowania specyfiki narodowej. Rezultatem stanie się dyplom narodowy i dyplom międzynarodowy jednolitego dla Europy wzoru, który powinien być uznawany przez pracodawców na poziomie europejskim. Oczywiste jest, że wprowadzenie nowego suplementu, który odpowiada europejskim wymogom i będzie sprzyjać swobodnemu zatrudnieniu ukraińskich specjalistów za granicą, będzie znaczącym osiągnięciem na drodze integracji Ukrainy w światową przestrzeń gospodarczą. A co najważniejsze — w przestrzeń europejską. — Powoli, zdaje się, poruszamy się w tym kierunku, chociaż… Ta eurointegracja tak już zbrzydła, że aż zęby bolą. Słów wiele, a czynów — niewiele. Mnie bardziej martwi to, że nasila się wewnętrzny konflikt humanistyczny, kiedy tradycje kulturowe gasną, nie są potrzebne, a co najważniejsze, mają niewielki wpływ na kształtowanie zbiorowej tożsamości kulturowej. A to kolosalny zasób kulturowy, który jest nam niezwykle potrzebny w tym krytycznym okresie rozrastania się, rozprzestrzeniania globalizacyjnego kosmopolityzmu. Dlatego odsuńmy się od politycznych aspektów eurointegracji, chociaż z współczuciem należy patrzeć na tych europejskich liderów, którzy oczy wypatrzyli od obserwowania politycznych męczarni, z jakimi utwierdzają się (o ile się utwierdzają?) demokratyczne wartości w naszym państwie, jak znika zaufanie narodu do władzy, jak partie polityczne i ich liderzy nijak nie mogą osiągnąć konsensusu co do treści interesów narodowych, jak korupcja nie tylko hamuje rozwój gospodarczy, ale i niszczy i tak słaby system porządku prawnego oraz demokracji. O sprawiedliwości społecznej nie ma co nawet mówić. Wszystko to doprowadza do ostateczności moralność społeczną, rozchwiewa moralne fundamenty społeczeństwa. To jesteśmy republiką parlamentarno-prezydencką, to prezydencko-parlamentarną, a już na politycznym horyzoncie zamajaczyła czysto prezydencka forma rządów i teraz, domyślam się, najlepsze umysły Administracji Prezydenta Ukrainy główkują nad opracowaniem demokratycznych mechanizmów efektywnego wykorzystania wyjątkowo szerokich uprawnień władczych instytucji prezydentury. Ale ja, jak to mówią, o swoim. O naszym wyborze cywilizacyjnym, o tożsamości narodowej, o tym, czy rzeczywiście, jak głosił Samuel Huntington, konkurencja na świecie przeszła już na poziom zderzenia kultur… Ale gdzie nam teraz do tych konkurencyjnych zmagań na polu kultury, kiedy nie jesteśmy gospodarzami w swoim domu. Nasza przestrzeń kulturowo-informacyjna, można uznać, jest okupowana, a zatem nie na własnej kulturze wytwarzane są orientacje wartościujące ukraińskiego społeczeństwa. Z tak znikomym narodowym potencjałem kulturowo-komunikacyjnym, jakim operują kanały telewizyjne i radiowe, branża wydawnicza, o narodowych przemysłach kulturowych nie ma co nawet mówić, czyż można liczyć na ukształtowanie pełnowartościowego środowiska socjokulturowego? Gdybyśmy byli naprawdę tacy biedni i bezradni… Ale nie, mamy potężną elitę intelektualną, kulturowo-artystyczną (a ileż narodowych talentów rozbiegło się po świecie w poszukiwaniu możliwości twórczej realizacji!) i jednocześnie mamy haniebnie niesprzyjające warunki na Ukrainie, które osłabiają naukowe poszukiwania uczonych, twórczego ducha pisarzy, artystów, kinematografów, działaczy teatralnych, muzyków… I jakkolwiek byśmy podchodzili do wizji prognostycznych S. Huntingtona, należy zgodzić się z nim, że przynależność do tej czy innej tożsamości będzie określać politykę państwa w tym zglobalizowanym świecie. Stąd logiczny wniosek: elity narodowe są „skazane” na bycie swoistymi forpocztami, które będą bronić kultur narodowych przed korozją asymilacyjną, która już wyżera kulturowo-duchową powłokę narodu. A tu jeszcze swoich wewnętrznych — politycznych, gospodarczych, socjohumanitarnych — problemów morze. Wziąć choćby taką, jak współdziałanie społeczeństwa obywatelskiego i władzy. Jak to osiągać, kiedy oczywista jest nieukształtowanie społeczeństwa obywatelskiego, kiedy tak niski jest próg zaufania obywateli do instytucji społecznych i w ogóle naród jest tak odsunięty od realnej władzy, że mimowolnie trzeba mówić o kryzysie legitymizacji władzy na Ukrainie. Odnosi się wrażenie, że obecna władza swoimi działaniami, przede wszystkim dążeniem do zagarnięcia jak największej władzy w jedne „partyjne ręce”, sama nasila ten kryzys do stanu krytycznego. Gdyby władza uświadamiała sobie aktualną ważność czynników socjohumanitarnych, czy trwałaby spekulacja na podżeganiu różnic w tożsamości historycznej wzdłuż osi „zachód-wschód”, czy partia rządząca wychodziłaby do ludzi z projektem ustawy „O językach na Ukrainie”, której rozdział II czyni język rosyjski na Ukrainie oficjalnym, czyli w istocie nadaje mu status państwowego? Nie powinno dalej trwać tak, jak to obserwujemy na większości komercyjnych kanałów telewizyjnych i radiowych, kiedy aktywnie, powiedziałbym, celowo wprowadza się dwujęzyczność rosyjsko-ukraińską, która w rzeczywistości nastawiona jest na kształtowanie w świadomości społecznej dominanty języka rosyjskiego w przestrzeni kulturowo-informacyjnej Ukrainy. Wszystko to nasila i tak ogromną dysproporcję w strukturze ukraińskiej przestrzeni kulturowej i informacyjno-komunikacyjnej na korzyść Rosji. Co więcej, publiczne, często demonstracyjne używanie języka rosyjskiego przez deputowanych ludowych, urzędników państwowych, elitę biznesową i intelektualną, nie mówiąc już o tak zwanych showmanach i innych „twórcach” kultury masowej, kształtuje w nastrojach społecznych orientację prorosyjską, sprzyja dalszej konserwacji rosyjsko-politycznego i językowo-kulturowego arealu na Ukrainie. A to właśnie odpowiada stanowisku obecnej władzy Federacji Rosyjskiej, która rozpatruje przestrzeń kulturowo-informacyjną Ukrainy, nie mówiąc już o wyznaniowej, a teraz jeszcze i edukacyjnej, jako część „Ruskiego Świata”. Myślicie, że przefarbowana na humanistyczne kolory idea starca Filoteusza o „Trzecim Rzymie” w nową imperialną ideę „Ruskiego Świata” przypadkowo tak propagandowo rozwija się na Ukrainie? I nie przypadkiem politycznie przefarbowany nie jeden już raz „lis Mykyta” Dmytro Tabacznyk w randze ministra edukacji i nauki na przyjęciu u Moskiewskiego patriarchy Cyryla w Kijowie, jak zaświadczyła prasa, nagle zgłosił się do wdrażania na Ukrainie tego szowinistycznego programu „Ruskiego Świata”. Wszak przemysł wiedzy, do którego bezpośrednio przyczynia się, sądzę, za błogosławieństwem Patriarchatu Moskiewskiego i kremlowskiej „dwójki”, minister edukacji, bardzo efektywnie destabilizuje sferę humanistyczną naszego państwa. Zatem nie przypadkiem dzisiaj, zwłaszcza w warunkach narastania władzy w rękach dominującej siły politycznej — Partii Regionów, rozmywanie integralności ukraińskiej przestrzeni kulturowo-symbolicznej nabiera przyspieszonego tempa. I jest to, w istocie, wykonanie ważnego dla Rosji zadania społecznego i politycznego — zachowania rosyjskojęzycznej przestrzeni poza granicami Rosji. Dlatego jednym z głównych zadań polityki humanistycznej Ukrainy musi być zapewnienie suwerenności ukraińskiego pola kulturowo-informacyjnego oraz kształtowanie ogólnonarodowej tożsamości obywatelskiej. Czyż elita rządząca nie uświadamia sobie, że właśnie państwu przypada wiodąca rola w rozwoju sfery socjohumanitarnej i że państwowa polityka humanistyczna wymaga nie tylko uzdrowienia i modernizacji, ale i systemowej jej realizacji? Prawda, do tego trzeba przede wszystkim opracować strategię polityki humanistycznej, u podstaw której musi leżeć rozwinięte społeczeństwo obywatelskie, ludziocentryczna polityka społeczna, konsolidacja kulturowa i polityczna narodu, kształtowanie „społeczeństwa wiedzy” i tożsamości narodowo-obywatelskiej. Obecna władza nieustannie deklaruje budowę społeczeństwa obywatelskiego na podstawie wartości demokratycznych oraz kształtowanie nowej jakości życia. Cóż, godny cel, ale nie da się go osiągnąć, jeśli nie będzie jedności obywatelskiej i konsolidacji politycznej ukraińskiego społeczeństwa, jeśli nie będzie następować integracja regionów w jednolitą ukraińską przestrzeń duchową, humanistyczną, polityczną i gospodarczą. Czyż trzeba więc wciąż i wciąż dowodzić, wyjaśniać, przekonywać, że w tym procesie integracji i konsolidacji niezwykle ważną funkcję pełni język państwowy, że bez konsolidacji kulturowej nie zostanie osiągnięta i konsolidacja polityczna narodu. Dlatego polityka humanistyczna państwa w naszych czasach i w tych warunkach aktywnej globalizacji oraz planetarnej integracji musi odznaczać się wyraźną treścią narodową, a duchowo-kulturowe wzbogacenie człowieka i narodu musi być uświadamiane jako potężny zasób rozwoju humanistycznego ukraińskiego społeczeństwa. Kluczowym konsolidującym elementem świadomości społecznej jest tożsamość narodowa. Ale jak ją kształtować, kiedy nie mamy na Ukrainie jednolitej przestrzeni informacyjno-komunikacyjnej, a zatem — nie mamy ani wspólnej przestrzeni kulturowo-symbolicznej, ani naukowo-kulturowej. Jak, jakimi środkami, jakimi instrumentami wpływu „rozpowszechniać wśród różnych warstw społecznych, wiekowych, edukacyjnych, kulturowych Narodu Ukraińskiego ideę wspólnoty losu historycznego, zalet ścisłej współpracy”
Tematyka edukacji, nauki, przestrzeni informacyjnej, Kościoła oraz ich rola w zachowaniu i umacnianiu tożsamości narodowej są rozważane w drugiej części dialogu akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Mykoły ŻULYŃSKIEGO oraz doktor filologii Oksany SŁYPUSZKO, który prowadzą oni po ukazaniu się książki Mykoły Hryhorowycza „Naród. Kultura. Literatura”.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
i wzajemnej pomocy, bezpośredniej zależności sukcesu każdego obywatela od poziomu jedności ukraińskiego społeczeństwa, co będzie sprzyjać formowaniu idei narodowej w jej szerokim, światopoglądowym rozumieniu”, jak to przewidziano w Strategii bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, kiedy w przestrzeni komunikacyjnej naszego państwa dominują rosyjskie elektroniczne i drukowane środki masowego przekazu, funkcjonują cudzoziemskie specjalne projekty internetowe, produkcja książkowa, filmowa, wideo i audio… Mam wielkie wątpliwości co do wdrożenia tej, zatwierdzonej Ukazem Prezydenta Ukrainy z 12 lutego 2007 r. nr 105/2007 „Strategii bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. Myślę, że w najbliższym czasie zostanie ona przejrzana i tam już nie przeczytamy: „2.8. Wzmacnia się negatywny zewnętrzny wpływ na przestrzeń informacyjną Ukrainy, co zagraża rozmywaniem wartości społecznych i tożsamości narodowej”. Zrozumiałe, dlaczego ta Rada Najwyższa nie zatwierdziła rozpatrywanego na przesłuchaniach parlamentarnych 6 października 2010 r. projektu „Strategii polityki humanitarnej współczesnej Ukrainy”, bo u podstaw tej strategii leżą narodowe wartości bazowe i ogólnonarodowe priorytety. A to wielu deputowanym ludowym się nie podoba, chociaż w słowach opowiadają się za dynamiczną transformacją naszego kraju, za formowaniem nowej solidarności społecznej. Ale doświadczenie odnowionej Europy, doświadczenie światowe przekonują, że nowoczesna solidarność społeczna formuje się na podstawie kultury jako systemu orientacji wartościowych, „wyhodowanych” na narodowo-duchownym gruncie. Jeśli chodzi o kwestie edukacji, na które Pan jako wykładowca uniwersytetu kładzie nacisk, to tutaj pojawia się także problem formowania elity narodowej — intelektualnej, duchowej, która daje społeczeństwu energię państwowego samorealizowania się. Formowanie narodowego modelu rozwoju gospodarczego może odbywać się tylko na czysto narodowych i mentalnych czynnikach własnego narodu. Naukowcy Uniwersytetu Harvarda doszli do wniosku, że przyczyny sukcesów Chin należy szukać w konfucjanizmie. Te kraje, które wykorzystywały do swojego rozwoju, w szczególności gospodarczego, czynniki irracjonalne, przede wszystkim kulturowo-religijne, osiągały kolosalne sukcesy. Na tej podstawie możliwa jest realizacja narodowej doktryny edukacji. Finansowanie edukacji powinno odbywać się jako strategicznej gałęzi, czyli nie mniej niż 10% PNB lub 8% PKB. Tak samo w odniesieniu do nauki. Twórczość naukowa nie tylko potrzebuje wolnej osobowości, ale także ją formuje — czyni ją duchowo dojrzałym, odpowiedzialnym za społeczeństwo obywatelem. — Edukacja i nauka są ściśle ze sobą powiązane. Jednym z jaskrawych dowodów na korzyść tego jest wzmocnienie roli i znaczenia badań naukowych w wiodących uniwersytetach, rozwój tutaj własnych szkół naukowych. Tak, w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki zachowano tradycję szeregu szkół naukowych, które z powodzeniem pracują przez wiele lat. Ważnym warunkiem modernizacji edukacji jest międzynarodowa współpraca wyższych uczelni. Lecz powróćmy do dzisiejszej sytuacji duchowej. Wydaje mi się bardzo ważnym poznanie ducha czasu i połączenie go z naszą odwieczną wiarą prawosławną. Właśnie brak w świadomości społecznej głębokiej, „wyhodowanej” na duchowych „drożdżach” tradycji chrześcijańskiej i narodowych wartości wiary, był jedną z głównych przyczyn szerzenia się nastrojów beznadziei i zagubienia wobec okoliczności życia, utraty nadziei na sprawiedliwość, a co za tym idzie, utraty godności. O tym Pan, Mykoło Hryhorowyczu, pisze w swojej książce. Rzeczywiście, potrzebujemy wiary w siłę ducha narodowego. Jedność narodowa powinna stać się podstawą duchowego odrodzenia człowieka. Wtedy zostanie zrealizowany ludzko-centryczny model rozwoju ukraińskiego społeczeństwa. Aktualnym zadaniem obecnie jest wytworzenie całościowego organizmu kulturowego, o czym pisał I. Franko jeszcze w 1905 roku i na co Pan kładzie nacisk w swojej książce „On wiedział, „jak wiele waży słowo…” — W ideale państwo to organizm kulturowy, który trzeba formować, podtrzymywać jego żywotność przede wszystkim ciągłym pielęgnowaniem języka, kultury, tradycji, wartości wolności i demokracji. Tworzyć narodowo-kulturową i polityczną jedność narodu ukraińskiego, ładować nastroje społeczne i uczucia energią państwowego i osobistego samorealizowania się. Nawiasem mówiąc, nasza młodzież bardzo dobrze to sobie uświadamia. Prezydencki fundusz Leonida Kuczmy „Ukraina” w lutym 2011 r. ogłosił konkurs: „Ukraina: 20 lat niepodległości” dla studentów do 25 lat. Z 1100 uczestników konkursu, którzy reprezentowali 119 wyższych uczelni z 26 regionów Ukrainy, na pytanie: „Jaki wpływ ma idea narodowa na rozwój Ukrainy?” 84,6% ankietowanych odpowiedziało: „Brak idei narodowej hamuje budowę państwa”. Tak wysokiej jednomyślności w odpowiedziach nie uzyskało żadne z zaproponowanych uczestnikom konkursu pytań. Jeśli chodzi o ideę narodową, to jej żywotność jest możliwa pod warunkiem połączenia z ideami wolności słowa, demokracji, sprawiedliwości społecznej i bezpieczeństwa. Naszym najbliższym zadaniem jest formowanie i wzmocnienie państwa ukraińskiego na podstawie zbiorowej tożsamości kulturowej, jedności narodowej oraz integracja do wspólnoty europejskiej jako kontynentalnej integralnej przestrzeni. Tutaj ważne jest uwzględnienie interesów wszystkich warstw ludności, objęcie wszystkich sfer życia. Ogólnie ideologia państwowa jest systemem właśnie priorytetów humanitarnych dla formowania nowych struktur świadomości społecznej, odnowienia mentalności narodu w jego narodowo-kulturowej, politycznej jedności, duchowej suwerenności. Nie powinno być rozłamu między gospodarką a kulturą, polityką a kulturą. Dla każdego typu państwowości potrzebny jest pewien typ kultury jako systemu priorytetów duchowych, orientacji wartościowych społeczeństwa. Musimy aktywizować proces podnoszenia świadomości narodowej, zainicjowany przez instytuty humanistyczne NAN Ukrainy. Naukowcy-humaniści już wypracowali system orientacji wartościowych dla społeczeństwa. — Tutaj należy pamiętać, że życie duchowe jest związane z wartościami religijnymi. Archetyp Syna Bożego, który został ukrzyżowany z woli Bożej za grzechy ludzkości, za grzechy każdego człowieka, przenika do zbiorowej nieświadomości i zaczyna określać poszukiwanie prawdy przez człowieka, Jego rozumienie świata, Boga i jego samego, człowieka. Bardzo dobrze w swojej książce mówi Pan o tak zwanym „europejskim przeżywaniu Ukrainy”, występując przy tym jako zwolennik państwa narodowego, które ma przyszłość w warunkach formowania społeczeństw wielokulturowych i wieloetnicznych. — Tak, musimy przystosować się do globalizacji. Potencjał humanitarny narodu w XXI wieku będzie bodaj główną siłą produkcyjną w wyborze modelu geogospodarczego i geopolitycznego przyszłości, w formowaniu nowej paradygmatu rozwoju cywilizacji. Dlatego zachowanie istoty narodowej, tożsamości narodowej, kulturowo-duchowej odrębności jest istotnym składnikiem polityki państwowej, polityki rozwoju humanitarnego społeczeństwa. Musimy zająć swoje miejsce w procesie globalizacji. Ukrainie potrzebna jest narodowa strategia rozwoju kulturowego, skierowana na duchowe jednoczenie z Wielką Europą, a do tego należy przejrzeć wszystkie akty prawne o kulturze, ponieważ nie odpowiadają one warunkom gospodarki rynkowej. Intensywna komunikacja międzykulturowa, która jest naturalnym rezultatem globalizacji, nie tylko prowadzi do unifikacji form kulturowych, do standaryzacji sposobów życia, homogenizacji, ale także stymuluje rozwój kultur narodowych jako reprezentantów państw narodowych, przede wszystkim nowych, które wychodzą na światową przestrzeń cywilizacyjną i próbują otworzyć się jako unikalne systemy kulturowe. Procesy transnarodowe zgubnie wpływają na niesformowane organizmy kulturowe, które jeszcze nie zdążyły wypracować trwałej odporności przeciwko multikulturalizacji i standaryzacji, które produkuje i rozpowszechnia globalizacja. Dlatego młode systemy państwowe dążą do ochrony społeczeństwa za pomocą wzmocnienia tożsamości kulturowej, odrodzenia w człowieku poczucia przynależności do pewnej tradycji kulturowej, do szczególnego — narodowego — systemu wartości. Jednocześnie młode państwa, w tym także Ukraina, uświadamiają sobie, że globalizacja stymuluje nie tylko poszukiwania środków samookreślenia narodowego i kulturowego, ale także formuje tym samym różnorodność kultury światowej na bazie nowoczesnych infrastruktur kulturowych. — Cytuje Pan bardzo głębokie słowa francuskiego filozofa Bernarda-Henri Lévy’ego o tym, że „Europa to nie miejsce, a idea”. — Tak. Potrzebne nam jest nie tylko poznanie dla samego poznania, a przede wszystkim dla współodczuwania losu innych narodów, przede wszystkim tych, którzy wiele dziesięcioleci byli tam, w nieświadomości, w zamknięciu, za „żelazną kurtyną”. Szczególnie poruszające to współodczuwanie powstało w duszach Europejczyków (i nie tylko Europejczyków, wspomnijmy Japończyków z ich tragicznym doświadczeniem przeżywania szoku narodowego po nuklearnym zniszczeniu Hiroszimy i Nagasaki, a teraz — strasznego trzęsienia ziemi, tsunami i zniszczenia elektrowni atomowej „Fukushima”) w wyniku katastrofy czarnobylskiej. Globalizacja zakłada wypracowanie transnarodowej wspólnoty interesów, celów i wartości, jednak nie powinno to nieuchronnie prowadzić do asymilacji kultur narodowych, rozpuszczenia ich w jakiejś sztucznie wytworzonej jednej kulturze światowej jako konglomeracie różnych systemów i modeli kulturowych. Kultury narodowe to żywe organizmy, „wyhodowane” na żyznym gruncie etnicznym, dlatego niszczenie centrów etnicznych jest w stanie zahamować rozwój kultur narodowych. Osiągnięcie konsensusu międzykulturowego jest możliwe pod warunkiem tolerancyjnego rozwiązywania problemu różnic między kulturami. Należy uznać, że w supranarodowej integracji główną polityczną „osobą działającą” powinno pozostawać państwo narodowe, któremu właśnie kultura narodowa zapewnia oryginalne oblicze cywilizacyjne.
LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU!
Traducción automática
Wasyl TUROWSKI, Moskwa
Faszyzm jako zjawisko polityczne i ideologiczne powstaje na podstawie i w celu uzurpacji władzy. Dlatego zbrodnie stalinowskiego totalitaryzmu i hitlerowskiego faszyzmu nie różnią się między sobą. W warunkach totalitaryzmu w ZSRR, który wyrósł z „potrzeb rosyjskiego socjalizmu”, oraz narodowego socjalizmu w Niemczech, Niemców pokrzywdzonych przez Wersal, dojrzewały one pod ikonami narodowych wodzów dzięki przemocy maszyny państwowej. Metastazy faszyzmu we współczesnej Rosji nie zostały wykorzenione. Chodzi nie tylko o odrodzenie tu ideologii stalinizmu. Chodzi o kultywowanie dogmatów właściwych reżimowi faszystowskiego typu: kult wodza, likwidacja opozycji, kultywowanie strachu w społeczeństwie, oparcie na strukturach siłowych, propagowanie „istinnosti russkoj very” (ideologia ROC), zaprzeczanie prawu innych narodów do istnienia, prowokowanie aktów terroru w celu użycia siły wojskowej do podporządkowania narodów, insynuacje polityki zagranicznej, roszczenia terytorialne i tym podobne. Propaganda imperialna i nacjonalistyczna pełni we współczesnej Rosji funkcję służebną. Wszystko to pochodzi z arsenału ideologii i praktyki faszyzmu. Tu zawsze istnieje usprawiedliwianie praktyki faszystowskiej. Zdanie Dostojewskiego: „Konstantynopol powinien być nasz” albo Chlebnikowa: „Perun pchnął Chrystusa” w swoim patosie są spokrewnione z europejskim faszyzmem lat 30. XX wieku. Czyż nie z arsenału dogmatów faszyzmu pochodzą twierdzenia, że „Pakt Mołotowa i Ribbentropa oznaczał ocalenie pokoju”, albo powtarzanie przez Natalię Basowską w jej pouczeniach w rosyjskiej telewizji, że „bez wojny nie ma pokoju” (aluzja do wojny w Osetii Południowej)? Z tego samego faszystowskiego arsenału „wydobywają” swoje idee ludzie o przesiąkniętym totalitaryzmem i wulgarnym myśleniu: „komuniści” Gracz i Symonienko, regionałowie „pułkownik” Tabaczmyk i faszysta Kostusiew, i tym podobni. Cynicznie nazywają politykę odrodzenia języka i kultury narodu ukraińskiego „faszyzmem”, a zniszczenie narodu ukraińskiego, jego języka i kultury w państwie ukraińskim i na sąsiednich ziemiach (w granicach współczesnej Federacji Rosyjskiej) — „prawem”. Do wspólnych cech faszyzmu typu europejskiego i rosyjskiego można zaliczyć socjalizm jako główny składnik osiągania celu. W rosyjskim scenariuszu do zmiany koncepcji socjalistycznej na imperialną potrzebne były dwie postaci: Lenin (koncepcja antyimperialistyczna) i Stalin (koncepcja imperialistyczna). A w Europie Mussolini i Hitler musieli kolejno odegrać obie role: od socjalisty i lidera ruchu robotniczego do fanatyków idei imperialnej. W teorii i w praktyce w ZSRR, w Niemczech i we Włoszech ten rozwój przebiegał równolegle. Podpalenie Reichstagu i zabójstwo Kirowa, ludobójstwo Ukraińców Hołodomorem i pogromy żydowskie — to metody faszystowskie, bez względu na to, jakimi „zawrotami głowy” te zbrodnie władzy by się nie usprawiedliwiały. …Nowe próby zniszczenia Ukrainy, języka narodu ukraińskiego, demokratyczne wybory świadczą o żywotności rosyjskiego faszyzmu. Nienawiść faszystowskiego zamieszu do języka ukraińskiego w Odessie czy w Ługańsku albo w kiedyś kozackim Zaporożu lub gdzie indziej oznacza jeszcze jeden fakt: upadek urojenia prot. z. „jeden naród”. Chcieli tego czy nie, ale twórcy „postanowień” o „regionalnym statusie języka rosyjskiego” faktycznie dowiedli, że język rosyjski i język ukraiński to różne języki, a Rosjanie i Ukraińcy to różne narody. Co właśnie należało udowodnić: internacjonaliści „uchwalili postanowienia” wbrew swojemu celowi.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
władzy — komunistów. Na wybory szliśmy, szczerze pragnąc bronić interesów ludzi, kijowian. Jakichś wyrachowanych pobudek, sądzę, nikt z nas nie miał. Spójrzcie, co dzieje się obecnie! Za jakąś setkę-dwie hrywien albo kilo gryki i butelkę wódki ludzie gotowi są głosować na jakiegokolwiek prymitywa, moralnego zwyrodnialca, śmiecia, bandytę. Za dziesiątkę-dwie wychodzą na ulice dorabiać jako statyści-demonstranci czy protestujący. Jest im zupełnie obojętne, kto im płaci i za czym opowiada się ten „konkretny chłopak” czy zagraniczny „obrońca” ich interesów. Cynizm, rozwiązłość zawładnęły większością wyborców. Upadek moralności społecznej, rozpacz i zwątpienie rozumnych i uczciwych ludzi, rozpasanie korupcji od najwyższej władzy do najniższej stały się w Ukrainie zjawiskiem powszechnym. I co najstraszniejsze — my do tego jakoś niezauważalnie przywykliśmy, pogodziliśmy się… Czy można było wyobrazić sobie taką hańbę jeszcze 20 lat temu? Arnold Nazarczuk, przewodniczący Rady Kijowskiej w 1990 r.: — Niech każdy w myślach przypomni sobie, jak odbywały się wybory wtedy, a jak teraz. Porównajcie skład korpusu deputowanych Rady Najwyższej i Rady Kijowskiej teraz i wtedy. Uderzająca różnica w intelekcie, moralności i demokratyczności ich wyboru! Dzisiaj deputowanymi rządzą interesy partyjne, na przykład tejże Partii Regionów. Nie mają one nic wspólnego z interesami kijowian. Ale prędzej czy później zostanie temu położony kres. Jak skończyła władza sowiecka, jeszcze pamiętamy. A flaga narodowa niech przypomina nam wszystkim, że Ukraińcy są zdolni bronić swoich praw wtedy, gdy się jednoczą. …Od tamtego czasu minął 21 rok. Można by cieszyć się naszą niepodległością, ale powodów do tego jest niewiele. Jestem pewien: to, co najważniejsze, czeka nas w przyszłości. Raz podniósłszy symbol, musimy być godni jego sławy. I bronić go każdego dnia i w każdej chwili.
Traducción automática
Zakończenie. Początek na str. 1. Mykoła Szczepeć, członek Prezydium, przewodniczący komisji ds. ochrony środowiska i ekologii opowiada: — Do nas wpadł zaniepokojony zastępca naczelnika miejskiego Główny Zarządu ds. porządku publicznego, podpułkownik milicji Wołodymyr Szaposznyk. Widać było, że jemu, Ukraińcowi, nie chciało się brać grzechu na duszę. I powiedział, wskazując na okna: „Spójrzcie tam i spójrzcie tam. Kazano mi za wszelką cenę zaprowadzić porządek. Wy jesteście władzą miejską. Decydujcie! Jak powiecie, tak będzie”. (Wtedy milicja była podwójnego podporządkowania. — Aut.). A nas, członków Prezydium, zostało tylko piętnastu, brakowało jednego głosu. Dlatego pełniący obowiązki przewodniczącego Ołeksandr Mosijuk, poradziwszy się prawników i deputowanych, postanowił przyjąć tak zwaną decyzję protokolarną. W tamtej chwili napięcie sięgnęło najwyższego punktu. W pamięci wciąż świeże były rozlewy krwi w Tbilisi, Baku, Duszanbe. Piąta kolumna nie drzemała. Nieostrożny krok, zwłoka, a wybuch narodowy byłby nieunikniony! Ale po kilku minutach Chreszczatyk, ukwiecony narodowymi sztandarami, z zamieraniem serca, ze łzami w oczach, przy dźwiękach hymnu narodowego i okrzykach „Sława Ukrainie!”, dziesiątkami tysięcy par oczu śledził narodowy niebiesko-żółty sztandar. Powoli, ale pewnie wznosił się w niebo. Było to o godzinie 19:00, 24 lipca 1990 roku. Wraz z powrotem symbolu narodowego na Ukrainę wracała nadzieja na niepodległą, ukraińską Ukrainę. Ukrainę, na ołtarz wolności której złożono tysiące, miliony ofiar jej najlepszych synów i córek na przestrzeni kilku stuleci niewoli, fizycznego i duchowego niszczenia. Wtedy Ołeś Honczar zapisze w swoim dzienniku: „Nad Kijowem, nad Radą Miejską załopotał żółto-błękitny sztandar! O 7-ej wieczorem poświęcili i podnieśli. Ludzi było dużo, i młodzież, i starsi rozumieją znaczenie wydarzenia. Dopiero co dzwoniła Ałła Płatoniwna [Bażan], biegała, mówi, wczesnym rankiem patrzeć, czy nie zdjęli. Łopoce! Ktoś doczeka się, że załopocze i nad całą Ukrainą. Ktoś się doczeka…” To wydarzenie miało miejsce rok przed tym, gdy sztandar wzniesie się i nad kopułą Rady Najwyższej. Obecnie można by powiedzieć: jednak się doczekaliśmy! Ale kilka dni temu na przyjęciu w Radzie Miejskiej Kijowa z okazji tego znamiennego dnia przyszło usłyszeć różne opinie. Witając gości, pierwszy zastępca przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandr Mazurczak w szczególności zaznaczył: — Wydarzenie, którego rocznicę dziś świętujemy, jest doprawdy legendarne. Jestem pewien, że minie czas i nasi następcy powiedzą — gdyby nie podniósł się w tamtym dniu ukraiński sztandar, to być może nie byłoby i wolnej Ukrainy. Było to doprawdy niezwykle ważne wydarzenie dla naszego państwa. Chylimy głowy przed tymi ludźmi, którzy stali się uczestnikami podniesienia niebiesko-żółtego sztandaru, za ich odwagę i mądrość wzięcia na siebie takiej odpowiedzialności! Ołeksandr Zajeć, deputowany ludowy Ukrainy, uczestnik tamtych wydarzeń: — Podniesienie narodowego sztandaru stało się punktem zwrotnym w walce Ukraińców o niepodległość. Bardzo ciężko trwała walka o symbole narodowe. Ogłosiliśmy niepodległość dopiero 24 sierpnia 1991 roku. I dopiero 4 września podnieśliśmy sztandar nad Radą Najwyższą. Ale i dzisiaj, w dwudziestym pierwszym roku niepodległości Ukrainy, nie mamy ustawy, która opisywałaby symbole państwowe i reglamentowała ich użycie. My opracowaliśmy i wnieśliśmy pod rozpatrzenie odpowiedni projekt ustawy, ale regionaliści z komunistami odrzucili go. Wtedy, w 1990 roku, deputowanych ludowych Rady Miejskiej Kijowa wspierał naród. To było swoiste wotum zaufania. Oni doprawdy na to zasłużyli swoją uczciwą, bezkompromisową pro-ukraińską postawą, bo rozumieli, że najważniejsza dla nich jest ochrona interesów kijowian. A w konsekwencji — i Państwa Ukraińskiego. Nadija Odarycz, sekretarz stałej komisji ds. walki z przestępczością zorganizowaną: — Chce się powiedzieć coś przyjemnego, ale jednocześnie i bardzo niepokojącego. Przypomnijmy tamten czas, kiedy nas, przedstawicieli obozu demokratycznego, absolutnie uczciwie, w równej walce z rywalami, wybrano do Rady Miejskiej Kijowa. W większości tak działo się i u zastępców panującej w tamtym czasie partii. Do nas znów przyjechał Kirił… Ten sam Kirił Gundiajew, który przy okazji jest Patriarchą Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Powiedziawszy tak — nie pomyliłem się. Według licznych świadectw rosyjskiej prasy, z pojawieniem się na moskiewskim tronie cerkiewnym tej osoby, ciągnie się za nią sznurem jeden haniebny skandal za drugim. I tak od początku lat 90., kiedy opinii publicznej stało się wiadomo o jego aktywnej współpracy z KGB. Wtedy w mediach przedostała się informacja, że Kirił ma w organach pseudonim „Michajłow” i już nawet jako metropolita przez długi czas wykonywał „delikatne” polecenia „kantoru głębokiego wiercenia”. Na to można by machnąć ręką: powiedzmy, czyż mało w sowieckich czasach wśród noszących sutanny było tajnych współpracowników? Ale sprawa z archiwami „kantoru” jeszcze mocniej podgrzała zainteresowanie jego szarą osobą. Rzecz w tym, że wielebny, uruchomiwszy wszystkie dźwignie wpływu, zaczął aktywnie wykupywać tajne dokumenty. Przede wszystkim te, gdzie był choćby jakikolwiek kompromat na swoich braci w Chrystusie. Z czasem, po śmierci Aleksego II, podczas wyborów na Soborze Biskupów nowego patriarchy, Kirił wirtuozersko skorzysta skorzysta z tajnej informacji. I członkowie wysokoświęconego zgromadzenia, początkowo strojąc fochy, zmuszeni byli zagłosować na niego. Nawet Wołodymyr, Patriarcha Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Zdjęcie Ołesia Dmytrenki. Deputowani pierwszej demokratycznej kadencji Rady Miejskiej Kijowa (1990—1994) podczas świętowania Dnia Sztandaru.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
…ościelnego Patriarchatu Moskiewskiego, któremu przepowiadano to stanowisko, z jakichś powodów zrezygnował. Nowy rzecznik rosyjskiego prawosławia, jak się wkrótce okazało, to „nічто чєловєчєскоє нє чуждо”, zwłaszcza materialne. Za trzydzieści srebrników się nie sprzeda. Jeszcze za poprzedniego Patriarchy Aleksego II Cyryl wpadł w kolejny skandal z nielegalnym handlem tytoniem. Wykorzystując swoje dawne związki z KGB, zorganizował bezcłowy przywóz pod pozorem pomocy humanitarnej (!) wielkich dostaw importowanych papierosów „Philip Morris”. Bazą przeładunkową służył mu moskiewski klasztor Świętego Daniła. Sprzedaż prowadził na terenie całej Rosji przez szeroką sieć własnych punktów handlowych, którymi kierowała jego liczna rodzina. Z tego, co dziennikarzom, a następnie szerokiej opinii publicznej stało się dokładnie wiadomo, święty i boży ma jeszcze fabrykę makaronu w Smoleńsku, wspólne przedsiębiorstwo do obróbki i sprzedaży diamentów „Artgemma”, „zakładzik” produkujący wodę oraz szereg mniejszych przedsiębiorstw. Jest też bank komercyjny — „Pierieswiet”, choć jego oficjalnym założycielem jest Patriarchat Moskiewski. Obecnie jest to jedna z najpotężniejszych instytucji finansowych w Rosji. Dziś produkcyjno-handlowe imperium Cyryla Gundiajewa, wybaczcie, ZAT „Rosyjski Kościół Prawosławny”, ma swoje interesy nie tylko w handlu wysoko dochodowym towarem:
alkoholem, tytoniem, diamentami, a także w sferze usług: w biznesie hotelowym i turystycznym. Wszystko w jego cerkwi postawiono na szeroką nogę. Jednak uzyskiwanych miliardów i tak mu za mało. Dlatego już nie pierwszy rok Kirił snuje rzekomo taki projekt ustawy, który prawnie pozwoliłby obłożyć składkami kościelnymi prawosławnych Rosjan. Lecz największym źródłem dochodów pozostaje mimo wszystko polityka. Podobnie jak jego były i obecny patron Putin, Gundiajew jest jednym z zapamiętałych rzeczników „russkogo mira” — systemu (ideologii i praktyk) przywracania przez Moskwę swojej władzy nad dawnymi republikami „tiurmy narodov” za pomocą masskultury, mediów, tak zwanej współpracy wojskowej i gospodarczej, lecz przede wszystkim prawosławia. Niezawodnym przewodniczącym i podporą dla prowadzenia polityki „jedinoj i niedielimoj” na Ukrainie pozostaje Patriarcha UPC Patriarchatu Moskiewskiego Włodzimierz (Sabodan). Lecz nie tylko „świątobliwy”, zwany również nowo upieczonym „Bohaterem Ukrainy”, całuje w rękę mordowsko-moskiewskiego gościa. Obficie obsypuje go pocałunkami także drobniejsza ukraińska służba. Dla nich słowo pana, wybaczcie, Patriarchy Kirilla jest prawem, które natychmiast wykonują miejscowe „kozaczki”. Wystarczyło, by podczas jednej z jego wizyt w Kijowie wyraził niezadowolenie z nazwy ulicy Iwana Mazepy (biegnie od stacji metra „Arsenalna” do Ławry Peczerskiej), a Kijowska Rada natychmiast zasalutowała i przemianowała jej część. I gdyby tylko ona jedna! Rozejrzyjmy się wokół, rzućmy okiem na peczerskie wzgórza. W kazaniach „rjasoforów”, w modlitwach wiernych ich cerkwi ani jednego szczerego i żywego słowa ojców. Czyż może być szacunek dla własnego, skoro, będąc w ATZT „UPC”, trzeba podporządkowywać się nie naszym, ukraińskim, i nie Bożym, lecz jego, Kirilla, prawom? Dlatego patrzę na ich mitry i omoforiony, a świętości ze świecą nie znajduję.
Materiały przygotował Mykoła CYMBALIUK
Traducción automática
Niejednokrotnie pojawiała się myśl, że niepodległość przyszła Ukrainie bardzo łatwo. Bez krwi i walki. W rzeczywistości wcale tak nie jest, jest ona skropiona krwią wielu bohaterów, o których wiemy niewystarczająco dużo, a o niektórych nie wiemy wcale. Jedną z takich heroicznych postaci była ukraińska poetka, krytyczka literacka, działaczka społeczna, której 105. rocznica urodzin właśnie mija. Podczas okupacji niemieckiej Ołena Teliha kontynuowała pracę na rzecz ukraińskiej kultury, została przewodniczącą Związku Pisarzy Ukraińskich, nie zważała na zarządzenia reżimu okupacyjnego. Między emigracją a śmiercią świadomie wybrała śmierć — została rozstrzelana w lutym 1942 roku w Babim Jarze. Nadija KYRIAN NIE ZDRADZIĆ SIEBIE Ołena Teliha była osobą integralną, żyła, ani na jotę nie odstępując od własnych przekonań. Pisała: „Kiedy my, poeci, piszemy o odwadze, twórczości, szlachetności poświęcenia i tymi utworami zapalamy oraz wysyłamy na niebezpieczeństwa innych, to jak możemy sami tego nie robić? Prawdziwa poezja to nie wymyślona kombinacja, to wypływ duszy. Jakże będę się czuła, gdy pójdę przeciwko swojej poezji? Kiedy zginę, to będę wiedziała i innym pokażę, że żyłam tak, jak chciałam i jak powinnam była żyć, jeśli zaś będę siedzieć w bezpiecznym zapleczu — to już będzie zdrada mnie samej”. Z okazji 105. rocznicy urodzin Ołeny Telihi aktorka Lwowskiego Narodowego Teatru im. Marii Zańkowieckiej Natalia Lisowa oraz reżyserka tego samego teatru Inna Pawluk stworzyły i wystawiły sztukę „Ołena Teliha. »Albo — albo«”. Natalia Lisowa, która gra rolę Ołeny Telihi, opowiedziała o pracy nad inscenizacją: „Kiedy z Inną Pawluk pisałyśmy sztukę, tworzyłyśmy spektakl, pragnęłyśmy pokazać Ołenę Telihę nie jako heroiczny pomnik, a jako żywego człowieka ze wszystkimi jej strachami, bólami, przeżyciami, zrozumiałego dla widzów. Poprzez postać Ołeny Telihi chciałyśmy pokazać, że w każdej sytuacji, w szczególności w tej, która obecnie jest na Ukrainie, nie powinniśmy opuszczać rąk. Przecież wtedy, podczas okupacji niemieckiej, kiedy pojawiło się zagrożenie jej życia, przyjaciele mówili: wyjeżdżaj! Miała taką możliwość. Ale odpowiedziała: »Nie wolno nam się złamać! Nie możemy opuszczać rąk!« To jej dewiza”. Pracując nad spektaklem, autorki badały różne źródła informacji: listy, wspomnienia o Ołenie Telihi, jej utwory publicystyczne, wiersze. Najciekawsza jest korespondencja, w niej najbardziej bezpośrednio przekazane są uczucia człowieka właśnie w tamtym czasie. W późniejszych wspomnieniach piszą bardziej wzniośle, nakłada się wizja narratora, materiał jest już »podkolorowany« — uważa pani Natalia. Opracowując materiał, rozważano warianty jego podania. Można było po prostu przeczytać wiersze Ołeny Telihi przy akompaniamencie muzycznym. Ale chciało się pokazać jej dramat, kształtowanie się osobowości, prześledzić, jak, według słów jej przyjaciółki, poetki Natalii Łewyckiej-Chołodnej, Ołena przemieniła się »z sentymentalnej Lenoczki w heroiczną Joannę d’Arc«. Nawiasem mówiąc, Natalia Łewycka wyjechała za granicę i dożyła 103 lat. Tęskniła za Ukrainą, pisała, że chciałaby zakończyć życie jak jej przyjaciółka, żałowała, że nie zdobyła się na taki czyn. »JEDYNY DZIEŃ — MOJEGO ŻYCIA KORONA« Sztuka zaczyna się właściwie »od końca«. Luty 1942 roku, kiedy na rozkaz kierownictwa OUN Ołena i jej towarzysze mieli wyjechać z okupowanego przez Niemców Kijowa, ponieważ stało się wiadome, że 9 lutego wszystkich, którzy przyjdą na zebranie Związku Pisarzy Ukraińskich, mają aresztować. I tej nocy, kiedy został dokonany fatalny wybór, przed oczami Ołeny przesuwa się całe życie, we wspomnieniach, przywołanych fotografiami ze starego albumu… Natalia Lisowa opowiada o problemach, z którymi się zetknęła: jak stworzyć żywy obraz, a nie »heroiczny schemat«. Gwałtowne pukanie do drzwi, owczarki szczekają, słychać język niemiecki. Jaka jest reakcja zwykłego człowieka? Przestraszy się. Jak to zagrać? I nie być podłą, i nie być sztuczną. Pokazać, jak ta kobieta mogła się skumulować, przezwyciężyć strach, powiedzieć: nie, nie złamię się, i żeby w to uwierzyli widzowie — właśnie takie zadanie stawiają autorki sztuki. Za podstawę utworu wzięto kilka kluczowych momentów biografii Ołeny Telihi, które radykalnie wpłynęły na jej kształtowanie się. Sama Ołena jaskrawo opisuje »ostre zakręty«, na przykład taki epizod: »Stało się to bardzo niespodziewanie i bardzo szybko. To, być może, była jedna sekunda… Było to na wielkim balu w salach Domu Narodowego na Vinohradach, który urządził jakiś komitet charytatywny rosyjskich monarchistów pod patronatem znanego Karla Kramářa. Byłam wtedy w towarzystwie błyskotliwych kawalerów, siedzieliśmy przy stoliku i piliśmy wino. Nie wiadomo kto i nie wiadomo z jakiego powodu zaczął mówić o naszym języku wszystkimi znanymi »żelaziaku na puziaku«, »psi język«, »mordopisnia«… Wszyscy z tego rżeli… A ja nagle poczułam w sobie ostry protest. We mnie bardzo szybko narastało oburzenie. Ja sama nie wiedziałam dlaczego. I nie wytrzymałam tego napięcia, w mgnieniu oka wstałam, uderzyłam pięścią w stół i oburzona krzyknęłam: »Wy — chamy! Ten psi język — to mój język! Język mojego ojca i mojej matki! I ja was więcej nie chcę znać!« Ja ostro się odwróciłam i, nie oglądając się, wyszłam. I więcej do nich nie wróciłam. Od tego czasu zaczęłam, jak Ilja Muromiec, który trzydzieści trzy lata nie mówił, mówić tylko w języku ukraińskim«. Opór wobec przemocy, chamstwa był u Ołeny w genach, od rodziców. Podczas I wojny światowej matka ją uczyła: mimo tego, że władasz niemieckim, nie powinnaś porozumiewać się w ich języku, bo oni są okupantami. Jej matka była bardzo miła, cicha, dbała o dom, ale przy tym z nadzwyczajnym poczuciem własnej godności, »cywilnej odwagi«, jak tę cechę później nazwała Ołena w artykule »Partacze życia«. A ojciec był znanym urzędnikiem Ukraińskiej Republiki Ludowej, ukraińskim patriotą. Natalia Lisowa w roli Ołeny Telihi
Wielki wpływ na Ołenę Telihę miało ukraińskie środowisko emigracyjne w Polsce i Czechosłowacji, gdzie mieszkała od 1922 do 1941 roku. Byli to ludzie, w których łączyły się intelekt, wiedza, przełom, wolność ducha. Wśród nich Dmytro Doncow, Ołeh Olżycz, Łeonid Mosendz, Ułas Samczuk, Mychajło Sciborski, Ołeh Sztul-Żdanowycz oraz inni, którzy żyli Ukrainą. Ich idee Ołena chłonęła jak gąbka. W spektaklu „Albo – albo” autorom udało się stworzyć obraz Ołeny Telihy, który oddaje jej prawdziwy charakter, jej duszę. Jest dumna, niezależna, silna, bezkompromisowa, pragnie porywu, a nie szarej, codziennej egzystencji, ale jednocześnie – delikatna, romantyczna i wzruszająca. „Dokopywaliśmy się do wszystkich szczegółów, nawet codziennych, aby stworzyć prawdziwy obraz prawdziwej kobiety – opowiada Natalija Lisowa. – Na przykład w epizodzie, kiedy Ołena z Ułasem Samczukiem szli pieszo z Krakowa do Lwowa, zmierzając do Kijowa, i mogli zabrać tylko najpotrzebniejsze rzeczy. Kiedy zatrzymali się w jakiejś miejscowości, Ołena napisała do Mychajła Telihy: jak ktoś będzie jeszcze przechodził przez granicę, przekaż mój kapelusz. Albo w Warszawie, kiedy było krucho z pieniędzmi (a zdarzało się to nierzadko), dzieliła się czysto kobiecymi problemami z Nataliją Łewycką: muszę odrestaurować sukienkę (pieniędzy na nową nie było). „Chcę zmienić »banana« na »rumbę«. Do niej chcę kupić nową farbę do ust…” To zdumiewające: przy tych kapeluszach, „bananach”, „rumbach” i innych kobiecych drobiazgach żył w niej silny i niepokorny duch”. W kręgu przyjaciół Ołena cieszyła się niezwykłym szacunkiem, miłością, budziła zachwyt. Była szczęśliwa w życiu osobistym: jej mąż – Mychajło Teliha, kubański kozak, bandurzysta, inżynier leśnik, podzielał jej poglądy, był oparciem i wsparciem. Sam również żył Ukrainą, każdego dnia wykonywał konkretne działania. Prawie jak w bajce – poszedł za nią na pewną śmierć: aresztowano ich po zebraniu Związku Pisarzy, na którym Ołena występowała. Aby zostać aresztowanym razem z żoną, podał się za pisarza, którym w rzeczywistości nie był (osoby postronne tego dnia wypuszczano). W rzeczywistości ich relacje to nie cud i nie bajka. Poetka Hałyna Zełynśka (pseudonim Hala Hałyczanka) pisze w tej sprawie: „Nie żyła półoddechem, półduszą, półkrokiem. Była zdumiewająco integralna w swoim porywie do piękna, do Boga, do czystości. Tego wymagała też od mężczyzn. Dlatego obok niej pojawił się tak potężny, integralny mężczyzna jak Mychajło Teliha, inny tam nie mógł być. Jak mówi Ołena: »Wybraniec musi być swój«. W starszym wieku pojawia się Dmytro Doncow. To spotkanie można rozpatrywać nie tyle jako zakochanie, co jako coś bardzo głębokiego, pokrewieństwo dusz. Ten człowiek również wiele wniósł do jej formowania się jako bojowniczki, nacjonalistki, Ukrainki przez wielkie U”. Koniec spektaklu jest znany i prawdziwy: „Seria z automatu. Cisza”. NIE BĄDŹMY „PARTACZAMI ŻYCIA” Widzowie są różni i reagują różnie. Ktoś wie o Ołenie Teliże wiele, ktoś usłyszał po raz pierwszy. Ale nikt nie pozostaje obojętny. Możliwe, Ołena i Mychajło Telihowie. Kraków, 1939 r. dla kogoś – to początek przebudzenia. Niektórzy nauczyciele później opowiadali, że licealiści nawet przepisują sobie wiersze Ołeny Telihy. Podczas spektaklu ludzie nierzadko płaczą. Aktorzy rozumieją: ich praca nie jest daremna. „Wydaje mi się, że dusza Ołeny Telihy wyczekała swój czas i właśnie teraz, wcielona w aktorski obraz, będzie bardziej dostępna dla widzów – uważa Natalija Lisowa. – My z Inną Pawluk rozumiemy, że robimy dobrą i potrzebną sprawę. Nie wystawiamy byle czego. Pracując nad sztuką o Ołenie Teliże, stałyśmy się jak siostry. Ta praca każdego dnia nas jednoczy”. Aktywnie włączył się w popularyzację obrazu Ołeny Telihy Jarosław Heletij, członek Proświty, kandydat nauk technicznych, redaktor naczelny corocznego almanachu „Ukraiński Wiśnyk”, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Jest on redaktorem książki „Ołena Teliha. »Albo – albo«”, dziewiętnastej z serii „Komi-Gułagiana”. Zawiera ona sztukę, a także wspomnienia, artykuły współczesnych autorów o Ołenie Teliże, gdzie końcowym akordem jest wybór wierszy poetki z Browarów Hałyny Hałyczanki, poświęcony Ołenie Teliże. Jarosław Heletij to jeden z pierwszych wdzięcznych widzów sztuki. Dzieli się wrażeniami: „Spektakl to skupisko impulsywnej energii. Nagranie spektaklu i książkę planujemy rozesłać do wszystkich regionów Ukrainy, aby naprawdę docenili kobietę-bohaterkę. Ołena Teliha to postać historyczna, z jej kobiecością, pięknem, talentem, zdecydowaną oceną wydarzeń i z jej słynnym »Albo – albo«. Albo człowiek jest patriotą Ukrainy, chce widzieć, budować ten kraj, walczy za niego, albo człowiek jest obojętny wobec Ukrainy, zdradza jej interesy, wyzyskuje dla własnego wzbogacenia. To hasło jest aktualne i dzisiaj. Dla młodzieży spektakl to pierwotne źródło ideowości, które może odciągnąć od niepotrzebnych show, marnowania czasu. I jednocześnie apel do naszych dramaturgów, pisarzy, jakby wezwanie, by pisać nie jednodniówki, a utwory godne takich bohaterów jak Ołena Teliha. Uważam, że Ołena Teliha i aktorka Natalija Lisowa, jej twórcza przyjaciółka Inna Pawluk – to siostry ducha”. Sztuka „Albo – albo”, jak i jej główna bohaterka, jest obecnie niezwykle aktualna. Oto fragment referatu Ołeny Telihy „Partacze życia”, który został wygłoszony w 1941 roku w krakowskiej „Proświcie”: „Partacze życia – to ci ludzie, którzy nie mają zwykłej, nie bohaterskiej, a codziennej cywilnej odwagi… obrażają się tylko za siebie i to tam, gdzie ta obraza przyniesie im jakąś korzyść, a nie pogorszy stosunków z potrzebnymi ludźmi i ich stanu materialnego… uważają, że nieszczęście jest nie po to, by z nim walczyć, tylko po to, by je taktownie omijać… nigdy nie mają na tyle odwagi i uczciwości, by stanąć po stronie głosiciela prawdy… gotowi są stanąć w każdej chwili po stronie obojętnie jakiego zwycięzcy…” Zatem, gdybyśmy wszyscy mieli „cywilną odwagę”, każdy podpierał sobą niebo prawdy i sprawiedliwości, naród normalnie rozwijałby się, kwitł i nie potrzebowałby takich ofiar, na jakie zdobyli się Ołena Teliha, Wasyl Stus, Wiaczesław Czornowił i inni bohaterowie. Więc szanujmy i pamiętajmy o nich!
Traducción automática
Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Jarosław KENDZIOR, który 12 lipca skończył 70 lat, jest jednym z weteranów sił narodowo-demokratycznych. Jeszcze jako młodzieniec, student, brał udział w ruchu obrony praw człowieka, pracy podziemnej przeciwko reżimowi komunistycznemu, na rzecz niepodległego państwa ukraińskiego. Jest jednym z założycieli Ludowego Ruchu Ukrainy, posłem parlamentu wszystkich sześciu kadencji. Przemyślenia polityka mogą się komuś podobać, komuś nie, ale jest to świadectwo bezpośredniego uczestnika doniosłych wydarzeń ostatnich 20 lat. MENTALNOŚĆ I ROZŁAM — Jarosławie Mychajłowiczu, znając Pana jako pryncypialnego, bezkompromisowego działacza politycznego i społecznego, mam nadzieję, że nie uniknie Pan dyskusji o niejednoznacznych, ostrych momentach naszej najnowszej historii. Nie możemy przepisać historii, ale ocenić tamte wydarzenia możemy i musimy. Więc zacznijmy. Grudzień 1991 roku, Ogólnoukraińskie referendum w sprawie potwierdzenia niepodległości państwa ukraińskiego. Jednocześnie pierwsze wybory prezydenckie, które faktycznie zapoczątkowały formowanie władzy tego nowego państwa… — I rok później, i dziesięć lat później, i dzisiaj, wspominając 1 grudnia, myślę o tym, że my, Ukraińcy, mając tak wielką szansę radykalnie zmienić kierunek rozwoju Ukrainy, nie skorzystaliśmy z niej. Zakonserwowaliśmy ukraińskie problemy, zabierając je z Ukraińskiej SRR, Związku Radzieckiego. Konieczne było rozwiązanie dwóch problemów, bezpośrednio ze sobą powiązanych. Pierwszy — potwierdzić Akt proklamacji niepodległości, nazwałbym go aktem odnowienia niepodległości: ponad 90 procent ludzi powiedziało „Tak!” niepodległości. Ale drugi krok musieliśmy wykonać już na poziomie niepodległego państwa — wybrać ukraińską władzę. Ludzie mieli bardzo jasny wybór. Pomylić kandydatów na urząd prezydenta było niemożliwe. Jeden — były ideolog Komunistycznej Partii Ukrainy, człowiek, który wraz ze swoją partią mieczem i ogniem wypalał samą ideę niepodległości Ukrainy. Drugi kandydat — człowiek, który swoim życiem, działalnością zaświadczył o całkowitym oddaniu idei niepodległości. To Wiaczesław Czornowił, który za tę ideę odsiedział w mordowskich więzieniach i łagrach 15 lat. Wydawałoby się, że na prezydenta trzeba wybrać właśnie jego, ale głową państwa został Krawczuk. Dlaczego przegrał Czornowił? Moim zdaniem jest kilka przyczyn. Pierwsza — wybory prezydenckie odbyły się w okresie, kiedy choć rozpadł się Związek Radziecki, to wciąż zachowywał się system partyjno-radziecki, nomenklatura. I mając tak kolosalne dźwignie wpływu na wyborców, ten system pracował na swojego kandydata. Druga przyczyna — szalony wpływ propagandy systemu komunistycznego, która była prowadzona do czasu przyjścia do Rady Najwyższej byłych więźniów politycznych, dysydentów Czornowiła, braci Horyniów, Łukjanenki, Olesia Szewczenki i innych. Wielu wyborców, zwłaszcza na południu i wschodzie Ukrainy, było po prostu nafaszerowanych ideologemami, że to wrogowie narodu, władzy radzieckiej, i ci wyborcy po prostu bali się głosować na Czornowiła. Trzecia przyczyna — w samych siłach demokratycznych: na wybory prezydenckie ze środowiska Rady Ludowej poszło kilku kandydatów. Oprócz Czornowiła, wszyscy oni sumarycznie zdobyli około 6 procent głosów, Czornowił — ponad 24. Nie twierdzę, że byłaby gwarancja wygrania wyborów, ale gdyby ze środowiska demokratów kandydował jedyny kandydat, społeczeństwo zrozumiało by, że istnieje znacząca siła polityczna, są w niej ludzie odpowiedzialni za los Ukrainy, którzy nie bawią się w wybory, a postawili na jednego kandydata. — Ludzie zobaczyliby, że u demokratów istnieje jedność działań. — Tak, i to jest bardzo ważne psychologicznie. I nawet po zwycięstwie Krawczuka władza byłaby zobowiązana słuchać sił demokratycznych. — Szczegółowiej o ostatniej przyczynie — braku jedności w obozie demokratycznym. — Jestem świadkiem tego, jak zrujnowała się idea wysunięcia jedynego kandydata Rady Ludowej, czyli Wiaczesława Czornowiła. To była jesień 1991 roku, Czornowił po kolejnym zawale leczył się w sanatorium w Brzuchowicach. Odwiedziłem go, dużo rozmawialiśmy. Wkrótce przyjechał Mychajło Horyń i poinformował, że pierwsza idea wysunięcia jedynego kandydata, zdaniem wielu członków Rady Ludowej, była błędna, a w związku z tym decyzję o pójściu do wyborów podjęli Łukjanenko, Juchnowski. Oczywiście Wiaczesława zaniepokoiła taka informacja. Czornowił, jak zawsze, bardzo zapalczywy w takich sporach, mówił, że to wszystko zwykłe niezrozumienie, chęć pobawienia się w prezydenta, i że przez to oddajemy pierwszeństwo w wyborach kandydatowi nomenklatury, Krawczukowi.
— I oto rozpoczyna się budowa młodego państwa, formowanie jego władzy. Bardzo niejednoznaczna kwestia — na ile realnie zwycięzca wyborów prezydenckich Krawczuk oraz siły narodowo-demokratyczne mogły pójść na współpracę w tym formowaniu władzy, rozbudowie państwa. Istnieją różne, czasem przeciwne opinie. — Krawczuk, pracując wcześniej jako sekretarz KC Kompartii ds. ideologii, był tak bardzo związany z tą partyjno-sowiecką nomenklaturą, że nie mógł nie formować władzy właśnie z niej. I, z wyjątkiem obwodów zachodnich, praktycznie w każdym obwodzie Ukrainy były pierwszy sekretarz komitetu obwodowego kompartii stał się przedstawicielem prezydenta w obwodzie, czyli szefem władzy obwodowej. W rejonach kierownikami również zostali przeważnie byli partyjno-sowieccy funkcjonariusze. Oni po prostu zmienili tabliczki na drzwiach swoich gabinetów. Zachowanie tej nomenklatury zamroziło, zakonserwowało rozwój Ukrainy. Nie było mowy o prawdziwych reformach gospodarczych, nie było ideologicznych przesunięć w stronę rozbudowy państwa narodowego. Sam Leonid Makarowycz w dużej mierze grał rolę takiego sobie oświeconego ukraińskiego prezydenta, który nagle dowiedział się, że był Hołodomor na Ukrainie, represje, że robiła to Komunistyczna Partia… W takich warunkach zacementowano sytuację, która trwa do dziś. I co widzimy dzisiaj, kim są oligarchowie? Były kryminalitet i partyjno-komsomolska nomenklatura. — Zatem współpraca nowej władzy i demokratów nie wyszła. Może z winy tych ostatnich, przede wszystkim Ludowego Ruchu? — Do dziś słyszę tę tezę o winie lidera Ruchu Czornowiła, że on, rzekomo, odmówił propozycji Krawczuka, który jakoby chciał oprzeć się na tak potężnej sile, jak Ludowy Ruch. Jestem świadkiem tego, jak wszystko wydarzyło się naprawdę. Czornowił, pomimo jego romantyzmu, był wystarczająco poważnym pragmatykiem. Rozmawiał z Pawłyczką, Draczem, którzy byli zwolennikami współpracy z Krawczukiem, już uważając go za lidera narodowego. Na to Czornowił powiedział: “Dobrze, ale współpraca musi być obopólna. Żeby to nie była gra do jednej bramki, gdzie mamy po prostu zatwierdzać wszystko, co robi Leonid Makarowycz. Zróbmy kadrowe przedstawienia prezydentowi, i to będzie testem na szczerość jego zamiarów o współpracy”. Czornowił zaproponował przygotowanie po obwodach i rejonach listy kandydatów do władz lokalnych, powiedział, że nie będziemy prowokacyjnie proponować ludzi bardzo radykalnych. Wyszukamy narodowo zorientowanych, takich sobie technokratów, których nie powinni tam, na miejscu, nie akceptować. Oni po prostu mieliby pracować na rozwój gospodarki, co wychodziło na pierwszy plan. I oto taka lista przez struktury Ludowego Ruchu została przygotowana i podana prezydentowi. Rezultat? Praktycznie nikogo z tej listy Krawczuk do władz lokalnych nie włączył, wyjątek stanowiły jedynie obwody zachodnie. “Oto wam i rezultat”, — powiedział Czornowił Pawłyczce, Draczowi, innym przedstawicielom demokracji. Czornowił i dalej energicznie oponował Krawczukowi, bo wiedział w szczególności o jego zachowaniu podczas puczu GKCzP. ILE KOSZTUJĄ IDEE? — A zatem rozpoczęła się krótka prezydentura Krawczuka, którego, nawiasem mówiąc, “oddała” jego własna nomenklatura, potem szare lata prezydentury Kuczmy. Podchodzimy do jeszcze jednego bolesnego punktu naszej najnowszej historii — rozłamu Ludowego Ruchu Ukrainy, a to symbol rozłamów i niezgody w na
narodowo-demokratycznych siłach ogółem. Formalnie to wiosna 1999 roku, ale przecież niszczenie demokracji zaczynało się wcześniej, trwało i później? — To wyryło mi się w duszy i sercu, bo byłem w epicentrum tych wydarzeń i ciężko mówić o rozłamie Ruchu. Jeśli prześledzimy działalność Ludowego Ruchu Ukrainy od jego założenia 8—9 września 1989 roku do marca 1999 roku, to zobaczymy kilkanaście prób jego zniszczenia. Władza nie mogła spokojnie obserwować, jak działa Ludowy Ruch. Pierwsza próba rozłamu Ruchu w 1992 roku nie udała się — bardzo monolitycznym i potężnym on był. Dalsze próby nie dały rezultatu. W 1997 roku ja, jako autor programu telewizyjnego w Lwowskiej Telewizji „Etiudy polityczne”, postanowiłem przeprowadzić dziennikarskie śledztwo i odpowiedzieć na pytanie: dlaczego praktycznie wszystkie narodowo-demokratyczne partie, organizacje społeczne przeszły przez etapy dyskredytacji, rozłamów, skandali? I pierwsza partia polityczna URP, potem Ruch, Partia Demokratyczna. Długo prosiłem, namawiałem do wzięcia udziału w swoim programie Łeonida Makarowycza Krawczuka, który wtedy był deputowanym Rady Najwyższej. Prosiłem odpowiedzieć na jedno pytanie: „Co robiło Biuro Polityczne KC Kompartii, osobiście Szczerbycki, Pan jako sekretarz ideologiczny KC, kiedy we wrześniu 1989 roku tworzył się Ludowy Ruch Ukrainy?”. I Krawczuk powiedział dosłownie takie słowa (a u mnie przechowuje się to nagranie jego wywiadu): „My bardzo często zbieraliśmy się na Biurze Politycznym jeszcze przed zjazdem założycielskim Ruchu, omawialiśmy, co robić, żeby nie dopuścić do stworzenia takiej, w istocie, antykomunistycznej organizacji. Dużo pracowaliśmy z inicjatorami — Popowyczem, Draczem, Pawłyczkiem, Jaworiwskim. Ale nam nie udało się przekonać ich, że taka organizacja będzie wroga dla Ukrainy”. I wtedy Biuro Polityczne dało zadanie różnym strukturom, przede wszystkim partyjnym, przekonywać społeczeństwo o tym, że Ruch będzie szkodził Ukrainie. Na Wschodzie miał być deklarowany jako banderowska, ekstremistyczna organizacja, na zachodzie trochę łagodniej. Poprzez naukowców również miał odbywać się intelektualny atak dyskredytacji Ruchu. I najciekawsze: Komitetowi Bezpieczeństwa Państwowego dano zadanie wprowadzania swojej agentury w środowisko aktywistów Ludowego Ruchu, werbowania z nich agentury do współpracy, żeby od wewnątrz dyskredytować, rozwalać tę siłę polityczną. KGB swoje zadanie wykonało błyskotliwie. Kierownikiem Sekretariatu Ruchu został kadrowy pracownik KGB Burłakow. I kiedy w 1992 roku, przy próbie pierwszego rozłamu Ruchu, misja Burłakowa wyraźnie się ujawniła, wrócił on do swojej macierzystej organizacji na generalskie stanowisko. Na miejscach my też mieliśmy takie same biedy. — Rozłamowi Ruchu poprzedzały wybory parlamentarne 1998 roku. — W przededniu tych wyborów Czornowił dokładał ogromnych wysiłków, aby uformować w parlamencie państwowotwórczą większość. Mam unikalne kadry, kiedy ja zestawiłem tutaj, w Radzie Najwyższej, Wiaczesława Czornowiła, Sławę Stećko i Wiktora Pynzenyka. Idea Czornowiła polegała na stworzeniu dość szerokiej koalicji, od prawego sektora, nacjonalistów, i do nowej partii — PRP, w której było niemało państwowców. Niestety, nic z tego nie wyszło. I Ruch poszedł na wybory samodzielnie. Według ich wyników Ruch wprowadził do parlamentu aż 48 deputowanych, to była druga frakcja po komunistach. Tym sukcesem Ruch w znacznej mierze zawdzięczał ogromnemu autorytetowi Czornowiła na Ukrainie. I oto w lutym 1999 roku większość frakcji Ruchu ogłasza wotum nieufności swojemu przewodniczącemu i liderowi partii Czornowiłowi. Jak on wytrzymywał napięcie tamtych dni, przecież przeciwko niemu poszli najbliżsi współpracownicy?! Oni czasami doprowadzali Czornowiła do rozpaczy. Mnie, bezpośredniemu świadkowi tamtych wydarzeń, zapadła w pamięć jego fraza, kiedy po burzliwej polemice Wiaczesław zrobił pauzę i cicho powiedział: „Szanowni koledzy, za co wy mnie tak znieważacie? W mordowskich więzieniach i obozach nadzorcy nie pozwalali sobie tak mnie obrażać”. — Ale przecież oponenci Czornowiła zadeklarowali wtedy odnowienie Ruchu? — Ruchowskie hasło „Potrzebne zmiany!” zostało wykorzystane faryzejsko. Do czego sprowadzały się te zmiany? Jeden z argumentów, który brzmiał na posiedzeniach Zarządu Ruchu, był taki: liderzy innych frakcji parlamentu chodzą do Kuczmy i rozwiązują tam kwestie licencji na gazowy, naftowy, inny biznes, a Czornowił, rzekomo, wstydzi się iść rozwiązywać takie problemy. Wiaczesław odpowiadał, że on nigdy nie będzie handlował ideami, ideałami Ludowego Ruchu, ideałami Ukrainy. Bo kiedy my włączymy się w takie kupno-sprzedaż, od Ruchu nie zostanie nic. Tak też się stało. — Zatem, u podstaw konfliktu, rozłamu były pragmatyczne interesy biznesowe? — Nasza ruchowska młodzież już włączyła się w biznes i chciała pewnych preferencji od władzy. Czornowił na to nie mógł pójść. — I to całe odnowienie, które proponowali inicjatorzy rozłamu? — Nic takiego, co miałoby wzmocnić Ruch, ja z tych pretensji nie wyłowiłem. Każdemu chciało się mieć przyczółek dla swojego biznesu. Nazwę jeszcze jedną bardzo ważną przyczynę rozłamu. Zaczął się 1999-ty, rok wyborów prezydenckich. Czornowił do ostatniego trzymał intrygę, czy pójdzie on na wybory. Ta intryga wisiała nad Kuczmą, który zbierał się na powtórne wybory i bardzo pragnął je wygrać. Czornowił trzeźwo oceniał swoje możliwości, wiedział, że już nie zbierze dawnych 24 procent, ale 10—15 zebrać może. A to dla prezydenta i kandydata Kuczmy było bardzo ryzykowne — taki odpływ głosów. I żeby usunąć możliwego rywala w wyborach, doszło do rozłamu partii i tragedii — śmierci Czornowiła. JAK PRZEKROCZYĆ BARYKADĘ? — Nie o wiele lepszy los spotkał i inną część rozłamanego Ruchu. My podeszliśmy do 2002 roku, kiedy obie części dawnego Ruchu musiały iść na Jarosław Kendzior w Drohobyczu, przy pomniku Wiaczesława Czornowiła
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
wybory już w Bloku „Nasza Ukraina”. Zatem bloki, zjednoczenia… — Wszyscy rozumieli, że rozproszeni jedynie pomagamy naszym oponentom — oligarchicznym klanom i czerwonym. Dlatego w 2002 roku ogłoszono utworzenie Bloku „Nasza Ukraina” na czele z Juszczenką, który dość długo do tego dążył. W wyborach uzyskaliśmy najlepszy wynik, mieliśmy największą frakcję. Ale kiedy tak szerokie zjednoczenie różnych sił politycznych zderzyło się w parlamencie z ekstremalnymi sytuacjami, zaczęło się rozpadać. Zaczęły działać osobiste ambicje, różne preferencje ideologiczne. Kolejne zjednoczenie polityczne — Bloku Julii Tymoszenko i „Naszej Ukrainy” również potwierdziło tę smutną tradycję, kiedy jedna z sił politycznych może w ciągu dnia przejść barykadę i znaleźć się w sojuszu z wczorajszym oponentem. Pamiętacie, jak po pomarańczowej rewolucji i wyborach parlamentarnych w 2006 roku te dwie siły polityczne mówiły o ścisłej współpracy. Ale jesienią 2008 roku, wydawałoby się, nieprzejednani oponenci polityczni w parlamencie — Partia Regionów i BJuT — porozumieli się w sprzeciwie wobec Juszczenki i przyjęli tyle antyukraińskich, otwarcie uzurpatorskich ustaw, aby te dwie siły polityczne mogły dominować. Potem w 2009 roku zeszli się na tym, by stworzyć nową Konstytucję „na dwóch”. — Czy to nie ta rozjednanie demokratycznych, państwowotwórczych sił stało się główną przyczyną ciosu w ideały Majdanu? Podeszliśmy do jeszcze jednego kluczowego punktu naszej najnowszej historii — pomarańczowa rewolucja i kolejne 5 lat pomarańczowej władzy. — Majdan był nieuchronny, reżim Kuczmy dopiekł narodowi. Ale co było dalej? Rzecz nie tylko w rozjednaniu sił państwowotwórczych, złowrogą rolę odegrała tu sowiecka, sowdepowska mentalność, która nawet u patriotów w głębi żarzyła się i żyła. Wielu ludzi myślało, że bardzo szybko rozwiążą się wszystkie problemy w państwie. Wybierze naród ukraińskiego prezydenta, mądrego przywódcę, mesjasza, i on wszystko rozwiąże. Na Majdanie codziennie rozbrzmiewały tak przyjemne hasła: „Bandziory będą siedzieć w więzieniach”, „Bogaci podzielą się z biednymi”. Na początku pomarańczowej rewolucji odbyłem krótką rozmowę z Wiktorem Juszczenką. Powiedziałem mu, że bardzo niepokoją mnie te hasła, które są przyjemne dla ucha, ale wykonać je będzie mu bardzo trudno. Przecież jeszcze półtora roku po wyborach prezydenckich będzie pracować stara kuczmowska Rada Najwyższa, która będzie wiązać ręce i nogi, będzie Gabinet Ministrów, sformowany przez tę Radę, stary system prokuratury, milicji i najstraszniejsze — sądów. I wiemy, że każdy bandzior, złodziej w Radzie Najwyższej ma swojego wysokiego rangą milicjanta, swojego wysokiego rangą prokuratora, ma swojego sędziego. Tak też się stało. Korporacyjna solidarność starego sowieckiego systemu, nomenklatury jest żywotna i dzisiaj. I zaczęło się rozczarowanie, znaleziono winnego w osobie Juszczenki. Co do drugiej przyczyny niepowodzenia pomarańczowej władzy. Wiktor Juszczenko nie zrozumiał, że sam nie jest w stanie zmienić państwa, tym bardziej, że konstytucyjne uprawnienia prezydenta zostały znacznie ograniczone od 2006 roku. Do prawdziwego reformowania potrzebny był ukraiński parlament, ukraiński rząd. Tylko wtedy można zmienić, powiedzmy, organy ścigania, które są tak skorumpowane, że nie poddaje się to rozumowaniu. A jeśli uważnie przyjrzymy się parlamentom czasów prezydentury Juszczenki, musimy przyznać — Rada zawsze była antyprezydencka. — Siłom Majdanu, niestety, nie udało się wygrać pierwszych po rewolucji wyborów parlamentarnych w 2006 roku. — A potem wojna między prezydentem Juszczenką a premier Tymoszenko tylko drażniła i dzieliła społeczeństwo. I w wyborach prezydenckich w 2010 roku zobaczyliśmy wynik: właśnie ona stała się główną przyczyną porażki. A wygrała Partia Regionów. — Ale przecież obie części sił politycznych Majdanu deklarowały patriotyzm? — Oczywiście. I Blok Julii Tymoszenko, liderka którego pozycjonowała się jako wielka patriotka, nacjonalistka. W ukraińskość zaś Wiktora Juszczenki nie wątpię, choć mam inne pretensje do niego. Co do jego absolutnie patriotycznych wystąpień i o języku, i o Hołodomorze, i o OUN-UPA, europejskim wyborze, NATO — podpisuję się tutaj pod każdym słowem. Ale, niestety, społeczeństwo po 70 latach komunistycznego panowania jest tak okaleczone, świadomość narodowa u większości ludzi jest tak zdeptana, że spodziewać się, iż piękne przemówienie, piękne tezy staną się rzeczywistością, to za mało. Błędem prezydenta Juszczenki było i to, że spróbował pracować ze starym parlamentem, a to była strata czasu. Mając wtedy kolosalne poparcie społeczeństwa, powinien był wyjść z apelem do narodu ukraińskiego i wyjaśnić, że potrzebne są przedterminowe wybory parlamentarne. Ukraina po Majdanie miała być całkowicie odnowiona. Wyszło inaczej. A Julia Tymoszenko już zaczęła pracować na kolejne wybory prezydenckie. Informacje, które posiadam, dają wszelkie podstawy twierdzić, że i Wiktor Janukowycz, i Julia Tymoszenko — to dwa projekty Kremla. One też zostały zrealizowane. Taki fakt. W przededniu naszej ostatniej kampanii prezydenckiej prezydent Rosji Miedwiediew wystąpił z apelem do narodu ukraińskiego. I oświadczył, że stosunki ukraińsko-rosyjskie zostały całkowicie zniszczone z winy prezydenta Juszczenki. W związku z tym głosujcie na kogokolwiek, tylko nie na tego nacjonalistę, neonazistę Juszczenkę, i wtedy będzie wszystko w porządku. — Takie wezwania w pełni można nazwać ingerencją obcokrajowców w naszą kampanię wyborczą, agitację wyborczą, co jest kategorycznie zabronione. — A ja wtedy pomyślałem: dlaczego do listy naszych kandydatów, niepożądanych dla Moskwy, Miedwiediew zaliczył tylko Juszczenkę i nikogo więcej, w szczególności Tymoszenko? I oto druga tura, do której przeszli Janukowycz i Tymoszenko. Tym razem Moskwa nawet nie zasugerowała, na kogo głosować... ZAGUMIENKOWANA DUCHOWOŚĆ? — Jest Pan jednym z kilku deputowanych Rady Najwyższej, którzy są deputowanymi parlamentu wszystkich sześciu kadencji. Może Pan retrospektywnie spojrzeć na nasz parlament, jego korpus deputowanych przez te dwie dekady? — Mam w pamięci, w duszy, na sercu karby każdej kadencji. Rada Najwyższa z 1990 roku — to Rada jeszcze Radzieckiej Ukrainy. Ale była tam już grupa ukraińskich patriotów, demokratów, którzy sformowali Radę Narodową. I ten parlament przyjął unikalne dokumenty. Ta Rada zaczęła pracować 15 maja 1990 roku, a już po dwóch miesiącach, 16 lipca, przyjęła Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy. Nieco ponad rok później ogłaszamy Akt niepodległości państwowej Ukrainy. Oto te dwa wybitne akty nadają szczególne znaczenie tamtej Radzie. Choć obok nas pracowała komunistyczna elita: pierwsi, drudzy sekretarze komitetów obwodowych, rejonowych, miejskich. Ale to była prawdziwa elita, z nimi można było autorytatywnie prowadzić jakąś dyskusję. Nie ta, wybaczcie, komunistyczna szumowina, która obecnie zasiada w szóstej kadencji, mało piśmienni, statyści do głosowania, do wygłaszania pewnych przemówień, kiedy je napiszą i opłacą zagraniczne, przede wszystkim rosyjskie służby specjalne. Oni jedynie wypowiadają to, co chce Moskwa. Kiedyś wydawało mi się, że każda nowa kadencja parlamentu będzie coraz bardziej ukraińska, i w związku z tym Ukraina szybko przekształci się w narodowe demokratyczne państwo. Ale proces poszedł w absolutnie odwrotnym kierunku. Kolejne kadencje stawały się, moim zdaniem, coraz bardziej nieprofesjonalne, nieukraińskie.
— We wszystkich kadencjach parlamentu pracował Pan i obecnie pracuje w Komitecie ds. Duchowości i Kultury. Jakie są problemy, punkty zapalne w tej sferze? — Kultura, zgodnie z niedobrą tradycją czasów radzieckich, nieustannie pozostawała na marginesie także w czasach niepodległej Ukrainy. Nie mieliśmy szczęścia do ministrów kultury, którzy na dodatek bez końca się zmieniali. Finansowanie kultury znów opierało się na zasadzie resztkowej. Ataki jawnie antyukraińskich sił na nasz język i kulturę trwały. Nawet za czasów Juszczenki nie zbieraliśmy obfitych plonów na niwie kultury. Kiedy w naszym komitecie parlamentarnym rozpatrywaliśmy kwestię wykorzystania środków na kulturę, odnotowywaliśmy dzikie rzeczy. Na przykład, jeśli w 2008 roku w budżecie na wsparcie państwowego języka ukraińskiego przewidziano około 40 milionów hrywien, to według stanu na grudzień, na koniec roku finansowego, Gabinet Ministrów Julii Tymoszenko wykorzystał 1 milion 200 tysięcy hrywien. W 2009 roku otrzymujemy bardzo niepokojące listy z Narodowego Muzeum Szewczenki w Kaniowie. Ruina, brakuje środków, nikt nic nie robi, choć zbliżają się jubileusze szewczenkowskie. Zwróciliśmy się do premiera z żądaniem natychmiastowego zakończenia prac przy muzeum. Potrzeba było tam zaledwie 26 milionów hrywien. I oto środki przewidziane w budżecie państwowym wpłynęły dopiero pod koniec roku i, oczywiście, nie zostały zrealizowane. — Jest Pan również naszym kolegą-dziennikarzem, swego czasu był Pan redaktorem gazety Ruchu „Czas”. Jak postrzega Pan naszą ukraińską przestrzeń medialną? — Impuls do zrozumienia, czym są niezależne, niezaangażowane media, częściowy brak cenzury — wszystko to dały wydarzenia Pomarańczowego Majdanu. Dziennikarze poczuli powiew wolności. I to nie może całkowicie zniknąć dzisiaj. Choć część mediów zrobiła zwrot wstecz i widzimy zaangażowane komentarze w wielu kanałach telewizyjnych, radiu, w gazetach. Ale mimo wszystko działa też wolna prasa, w tym także Państwa gazeta „Słowo Proświty”, która broni idei proświatowych, porusza problemy, które niepokoją ludzi. Ale ogólnie sytuacja nie napawa optymizmem. Siły demokratyczne, niestety, nie mają możliwości wspierania środków masowego przekazu, a trzeba je wesprzeć. Chcę wyrzucić to tej części dziennikarzy, którzy nie potrafią wykorzenić z siebie elementu autocenzury. Przyszło mi uczyć się na wydziale dziennikarstwa w czasach, gdy ukraińska prasa zaczęła przebijać się przez asfalt komunistycznej cenzury. W 1969 roku Czornowił wciągnął mnie do podziemnego wydawnictwa „Ukraińskiego Wisnyka”. I rozumieliśmy, jaka może być „zapłata” za taką pracę ze strony władzy. CIĘŻAR PRZESZŁOŚCI — Kolejny bardzo kontrowersyjny w społeczeństwie temat — lustracja. Pańska wizja? — Spóźniliśmy się z nią. Należało ją przeprowadzić na początku naszej 20-letniej drogi. Ale wtedy wprowadzenie tego procesu było niemożliwe, ponieważ Ukrainą nadal kierowała nomenklatura, która sama powinna podlegać lustracji. A dzisiaj lustrację trzeba przeprowadzać częściowo. Wszystkie nasze problemy wynikają z tego, że przez 20 lat nie przeprowadziliśmy procedury dekomunizacji, destalinizacji Ukrainy. Kiedy w 20. roku niepodległego państwa w centrum stolicy pojawiają się portrety Stalina, a Chreszczatyk jest udekorowany czerwonymi flagami, kiedy Rada Najwyższa przyjmuje ustawę o czerwonej fladze, to, jak to mówią, przyjechaliśmy. Przez taką Radę Najwyższą realnie niemożliwe jest ustawowe zakazanie partii komunistycznej, symboliki komunistycznej i faszystowskiej, usunięcie wszystkich symboli komunizmu, usunięcie tych bożków okresu Lenina-Stalina, którzy stoją w całej Ukrainie, wprowadzenie odpowiedzialności za propagandę idei komunizmu i stalinizmu, jak zrobiono to w wielu państwach. Musimy przyjąć ustawę, która zakazywałaby zajmowania stanowisk państwowych funkcjonariuszom byłej partii komunistycznej, tym, którzy współpracowali ze służbami specjalnymi i, oczywiście, samym pracownikom tych służb. Lustrację warto przeprowadzać także w organizacjach społecznych, partiach, bo kiedy partię uosabia były pułkownik KGB, to jest to zniewaga pamięci patriotów. Ale to już pytanie do samych członków partii. — Nie unikniemy tak niezwykle ważnego i poważnego tematu, jak zjednoczenie sił narodowo-demokratycznych. — Sytuacja jest nadzwyczaj trudna. Ludzie przez te 20 lat stracili optymizm, a ich nadzieje przekształciły się w głęboką niewiarę i sceptycyzm wobec polityków. Kategorycznie nie przyjmuję idei powszechnego, światowego zjednoczenia dziesiątek partii, bo ono nic nie da. Każdy musi przeprowadzić dla siebie weryfikację partii, które nazywają siebie narodowo-demokratycznymi, patriotycznymi, określić, czy można jednoczyć się z tą partią. Założenie wyszywanki to za mało. Zamiast ogromnych zjednoczeń trzeba zacząć od realnego połączenia dwóch-trzech partii, których liderzy nie mają w swojej biografii faktów zdrady. A ludziom trzeba powiedzieć jasno: to zjednoczenie robi się, aby uratować Ukrainę. Że naszym celem jest państwo ukraińskie ze swoimi priorytetami narodowymi. Musimy budować Ukrainę, za którą oddały życie miliony ludzi. Jesteśmy ich dłużnikami. — Jest Pan obecnie w partii „Za Ukrainę”, której przewodzi Wiaczesław Kyryłenko, młody, perspektywiczny polityk. Czy Pana partia jest gotowa na takie zjednoczenie? — Jesteśmy gotowi. Prowadzimy konsultacje, szczerze mówimy, czego chcemy. Sądzę, że w najbliższym czasie okoliczności będą popychać liderów politycznych do takiego zjednoczenia. Rozmawiał Petro ANTONENKO Zdjęcie z archiwum J. Kendziora
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
sala balowa (carska) bez gobelinu na ścianie, reprezentacyjna jadalnia z oryginalnym kredensem, w której grała pańszczyźniana orkiestra (zachował się kontrabas), wystawiano sztuki. Tarnowscy szczególną uwagę poświęcali fachowemu wykształceniu swoich muzyków. Prototypem głównego bohatera Szewczenkowskiego „Muzykanta” był Ławrin Bojko, pierwszy skrzypek orkiestry. O szczegółach ówczesnego życia w majątku ciekawie opowiedzieli naukowcy Taras i Inna Szewczenko. Ciekawe, że Tarnowski, zapoczątkowując działalność dobroczynną, założył album autografów znanych gości (608 łącznie). Od trzech lat państwo nie przeznacza środków na restaurację. Ale pan Burienko nie traci nadziei. „Trwa u nas współpraca z potomkami Tarnowskich — mówi. — W rodzinie zachowały się wspomnienia, dokumenty, interesujące z punktu widzenia naukowego. Otwarto konto do zbiórki pieniędzy, m.in. na restaurację ikonostasu cerkwi dworskiej”. Obecnie Kaczanowcy starają się wcielić w życie popularną na Zachodzie koncepcję przyjaciół-mecenasów. Potomkowie Tarnowskich dotarli aż na brzegi Albionu Mglistego, ale nie utracili związku z rodzinnym gniazdem — często odwiedzają dziedzictwo przodków. W Szkocji założyli stowarzyszenie „Przyjaciele Kaczanówki”. A Irina Michajłowna Tarnowska, mieszkająca w Kijowie, często tu przyjeżdża. Odbywa się tu różne wycieczki. Dostać się do rezerwatu można kilkoma drogami. Pierwsza — samochodem: trasą sumską, w rejonie Pryłuk, gdzie znajduje się drogowskaz na rezerwat, należy skręcić na Icznię, a z Icznii — na Kaczanówkę. Druga — autobusem: z Kijowa (dworzec autobusowy Darnicki) jest trasa do Parafijiwki, stamtąd transportem po drodze trzeba dostać się do rezerwatu jeszcze 5 km. A z Nieżyna prosto pod bramę rezerwatu Kaczanowskiego podróżnych dowiezie autobus jadący do Iwanowiec.
Traducción automática
„Kto nie zna piękna Kaczaniwki!” — mniej więcej tak odzywała się większość wybitnych gości, wspominając pobyt u gościnnych ukraińskich arystokratów, właścicieli wspaniałego pałacu otoczonego wytwornym dziełem sztuki ogrodowo-parkowej. Taras Szewczenko, Michaił Glinka, Semen Hułak-Artemowski, Ilja Riepin — ludzie, którzy potrafili dostrzegać i cenić piękno, zachwycali się Kaczaniwką. Dziś tamtejsze dęby-olbrzymy, pamiętające znamienitych gości, mają do pół tysiąca lat! Zachowały się też niektóre gatunki tzw. drzew-egzotów.
Switłana DMYTRENKO
Park w Kaczaniwce za czasów pierwszych jego właścicieli miał powierzchnię 732 ha. Następnie wchodził w dziesiątkę największych parków Europy XIX wieku. Obecnie park nieco się zmniejszył i wynosi 568 ha (z czego 120 ha to stawy). Wśród dużych parków dworskich na Ukrainie, takich jak Aleksandria, Sofijiwka, był on największy. Do 1772 roku ziemie te należały do nadwornego śpiewaka Jej Królewskiej Mości Fiodora Kaczanowskiego. Pałac zbudowano w stylu architektury wschodniej z elementami baroku. Parter kamienny, drugi, dobudowany
— drewniany. Za cerkwią był dworski cmentarz — chowano tam szlachtę, która nie miała własnych przykościelnych stref sakralnych. Mimo lichych czasów Kaczanówka zachowała naturalno-architektoniczne uroki i do dziś jest znakomitym miejscem wypoczynku. Tutaj i obecnie zachowuje się niepowtarzalny duch gościnności. Zespół naukowców pod kierownictwem dyrektora Narodowego Rezerwatu Wołodymyra Burenka pielęgnuje pamięć o Hryhoriju Stepanowyczu Tarnowskim, pierwszym właścicielu Kaczanówki z rodu Tarnowskich. To właśnie on zapoczątkował tu działalność mecenasa (czytaj — muzealną). Poza tym był mądrym reformatorem, który wszedł do historii również jako natchnienie i autor idei uwolnienia chłopów od poddaństwa w 1861 roku w Cesarstwie Rosyjskim. Utalentowany i energiczny przedsiębiorca, w 1846 roku Hryhorij Tarnowski zaczął budować cukrownię, która w 1852 roku wypuściła pierwszą produkcję. Dochody z cukrowni stały się w przyszłości głównym źródłem jego zysków. W Kaczanówce nie było poddanych pańszczyźnianych, byli robotnicy najemni. Przyjmowano ich w drodze konkursu, bo chętnych, by się tu dostać, było bardzo wielu. Płaca była dobra, najlepszych robotników zachęcano. Niestety, cukrownia od dwóch lat jest wstrzymana, choć urządzenia na razie nie zostały oddane na złom przez „nowych Ukraińców”. Jednym z właścicieli majątku i parku ukraińskich dziedziców był Wasyl Wasylowycz Tarnowski-młodszy. Kochał się w ukraińskich pieśniach i sam je pięknie wykonywał. Miał niańkę — z poddanych, Marię Borysiwnę, którą bardzo kochał i szanował. To właśnie ona śpiewała mu pieśni kozackie, opowiadała o ciężkim, poddańczym życiu ukraińskiego ludu.
Wasyl Tarnowski wyróżniał się wśród pysznego panstwa: chodził w wyszywance, szarawarach i kobiernyku, skupował rarytasy ukraińskiej kultury i historii (szablę Bohdana Chmielnickiego, banduraz Ostapa Wereséja, osobiste rzeczy Iwana Mazepy, koszowego Iwana Sirki i Pawła Połuboteka). Te przedmioty właśnie stały się podstawą kolekcji dwóch dzisiejszych muzeów — Muzeum Historycznego im. Wasyla Tarnowskiego w Czernihowie i Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Wszystko, co miało związek z życiem Szewczenki, jego wydane i niewydane utwory, zbierał tu, w Kaczanowce, Wasyl Tarnowski-młodszy. Zbiór liczył ponad 700 eksponatów. W wieku ośmiu lat poznał Szewczenkę. Lubił słuchać jego poezji, sam czytał to, co podobało się Szewczence. Podczas ostatniego przyjazdu poety do Kaczanowki 21 sierpnia 1859 roku — zaraz po zesłaniu — witał go Wasyl, już wtedy student. Jak wspominał Michaił Włodzimierzowicz Tarnowski, prawnuk stryjeczny Wasyla Tarnowskiego-młodszego, podczas jednego z przyjazdów Szewczenki do Kaczanowki przechadzał się on po parku. Tarasowi Hryhorowiczowi otworzyła się malownicza panorama i zachwycony Kobzarz wykrzyknął: „Kiedy umrę, pochowajcie mnie tutaj”. Stąd pomysł Tarnowskiego, by w Kaczanowce stworzyć swoisty panteon, gdzie mieliby zostać pochowani wybitni Ukraińcy — Szewczenko, Kwitka-Osnowjanenko, Kotlarewski. Kiedy Szewczenkę przeniesiono do Kaniowa, Wasyl usypał podobny kurhan w głębi parku, gdzie poeta chciał być pochowany. Kiedy w Kaczanowce w 1883 roku umiera bliski przyjaciel Szewczenki, Hryhorij Czestachiwski, zmarłego chowa się tam. Tarnowscy słynęli także jako mecenasi — to m.in. wsparcie przy wznoszeniu pomnika Bohdana Chmielnickiego w Kijowie, pierwszego pomnika na mogile Szewczenki na Czernieczej Górze, pomnik Kotlarewskiego w Połtawie. Wydatki były znaczne, lecz dziedzice się tym nie przejmowali, a w 1897 roku, aby uniknąć całkowitego bankructwa, ówczesny właściciel decyduje się sprzedać majątek za milion carskich rubli. Nowym właścicielem został Pawło Iwanowicz Charytonenko, nazywany nie inaczej jak „złotym królem cesarstwa rosyjskiego”. Uczynił Kaczanowkę supernowoczesną — w majątku jest telefon, elektryczność, wodociąg i kanalizacja. Na początku XX wieku żaden szlachecki majątek nie miał takiego kompleksu instalacji. Ale kupił nie Kaczanowkę jako taką, lecz właściwie Parafiiwską cukrownię. I zrobił to ze względu na córkę Oleną, która miała wyjść za mąż za księcia Urusowa. Zatem Kaczanowka była jej posagiem. Podczas ceremonii ślubnej, aby życie młodej pary było słodkie, aleję dojazdową (a ma ona 450 metrów) zasypano cukrem. Młodzi przejechali nią, by stanąć na ślubnym kobiercu. Kaczanowka XXI wieku nieco się zmieniła: odnowiono fasady, wzbogacono wnętrza. Restauracja w pałacu trwa do dziś. W planach — przekształcenie go w pałac-muzeum, jakim był za Tarnowskich. Były tu 56 pokoi. Jest mała salon z zachowanym marmurowym kominkiem, Li-
Traducción automática
Dmytro Stepowyk, doktor filozofii, doktor historii sztuki, doktor nauk teologicznych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy
W różnych ukraińskojęzycznych przekładach Biblii (dziś jest ich pięć) aforyzmy-przypowieści cara Salomona (panował nad zjednoczonym królestwem Izraela i Judy w latach 970—930 przed Narodzeniem Chrystusowym) nazywane są nierówno. Pierwszy tłumacz Biblii na język ukraiński Panteleimon Kulisz nazwał ją „Księga Przypowieści Salomonowych” (wydanie z 1903 roku). Drugi tłumacz Biblii, metropolita Ilarion (profesor Iwan Ohijenko), nadał w swoim przekładzie nieco inny tytuł: „Księga przypowieści Salomonowych”. W trzecim przekładzie Biblii na język ukraiński ksiądz i doktor teologii Iwan Chomenko nadał skróconą i prostszą nazwę: „Przypowieści”. Świętiejszy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret Denysenko w ukraińskojęzycznym przekładzie Biblii z rosyjskiego wydania synodalnego nazywa ją „Księga przypowieści Salomonowych”. Ostatni przekład księdza Rafaiła Turkoniaka, dokonany w latach 1993—2010 pod kontrolą Ukraińskiego Towarzystwa Biblijnego, podaje tytuł „Księga przypowieści Salomonowych”, to znaczy powtarza ten tytuł księgi, który nadał jej profesor-metropolita Ilarion Ohijenko. Tutaj muszę zaznaczyć, że w spisie ksiąg biblijnych (zawartości) w przekładzie Ohijenki użyto słowa „przysłowia”, lecz w samym tekście stale pojawia się słowo „przypowieści”. I właśnie tego terminu trzyma się autorka parafrazy tej ciekawej świętej księgi pani Tetiana Jakowenko — poetka, kandydatka nauk filologicznych, docentka Winnickiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Michaiła Kocjubynskiego. Tetiana Jakowenko jest doświadczoną interpretatorką ksiąg biblijnych Starego Testamentu środkami ukraińskiego słowa poetyckiego. Obecnie jest kontynuatorką bogonatchnionego dzieła zmarłego w 2007 roku poety Mykoły Karpenki, który wiele pracował nad parafrazami ksiąg biblijnych. Nie raz pisałem o wspólnym i odmiennym w parafrazach obu autorów i głęboko jestem przekonany, że obydwoje podarowali literaturze ukraińskiej, narodowi ukraińskiemu bezcenne diamenty poezji biblijnej w języku ojczystym. I żywię wielką nadzieję, że Tetiana Jakowenko, kobieta w rozkwicie wieku, sił i talentu, jeszcze długo będzie dorastać nowe kryształy do swojego własnego diamentu poezji biblijnej. „Księga przypowieści Salomonowych” należy do siódemki poetyckich ksiąg Starego Testamentu Biblii. Są to: Księga Hioba, Psałterz, Księga przypowieści (lub przypowieści) Salomonowych, Księga Eklezjastesa albo Kaznodziei, Pieśń nad pieśniami Salomona, Księga Mądrości Salomona, Księga Mądrości Jezusa, syna Syracha. Poza tym, że w Piśmie Świętym te księgi są przepojone pafosem poetyckim, są święte, duchowe, pouczające. Jest to Słowo Boże, wypowiedziane przez różnych ludzi na ziemi, ale z natchnienia i na polecenie Boga. Bóg bowiem natchnął do pełnienia Jego woli dla dobra całej ludzkości. Poetyckie parafrazy-
Tetiana Jakowenko w Bożych Pismach Biblii również dokonują się pod wpływem i błogosławieństwem Boga. W prześpiewie tej cudownej, rzeczywiście mądrej księgi Tetiana Jakowenko używa różnych środków poetyckich, jakich używała już wcześniej, aby nie straciła się głębia treści, istota mądrości, jasna aforystyczność wypowiedzi. A przede wszystkim — aby zachował się duchowy moment każdej myśli, porównania, aby słowo było jasne, zrozumiałe. Poetka idzie za przekładem Ohijenki, i w wersji prozą księga zaczyna się tak: „Przypowieści Salomona, syna Dawidowego, króla Izraelowego, aby poznać mądrość i karność, aby zrozumieć rozumne słowa, aby przyjąć pouczenie mądrości, sprawiedliwości i prawa i prostoty, aby mądrości dać prostodusznym, młodzieńcowi — poznanie i roztropność”. Ten wstęp poetka prześpiewa w następujący sposób: „To powiedział Salomon, syn Dawida, król Izraela, aby przekazać treść mądrości ludzkiej wspólnocie, w czym ból grzeszników, w czym światło i radość sprawiedliwych, co za pożytek człowiekowi z czystej wiary w Ojca?” Jak widzimy, w prześpiewie nie ma dosłowności dosłownego przekładu, lecz zachowana jest główna myśl: po co człowiekowi rozum, i nie tylko rozum, lecz mądry rozum? Jak wiadomo, Salomon w młodych latach otrzymał od Boga dar mądrości i stosował go przez całe życie. Bóg skłonił go, by nie zabrał tego daru szczególnego rozumu ze sobą do grobu, lecz pod koniec życia oddał darowaną mądrość całej ludzkości. Według przekazów naocznych świadków Salomon napisał księgę przypowieści, czyli właściwie przypowieści, w jednej z sal zbudowanej przez niego świątyni Bożej w Jerozolimie, to znaczy w podeszłym wieku (zob.: A. A. Olesnickij. Ветхозаветный храм. — Санкт-Петербург, 1889. — С. 851). Przysłowiami i przysłowiami obfituje folklor każdego narodu. Nasz ukraiński naród ma setki tysięcy przysłów — są one nie tylko w każdym mieście i wsi, ale w każdej rodzinie — tam krąży wiele przysłów, i do nich ciągle dochodzą nowe: wraz z rozwojem i biegiem życia, zmianą pokoleń. U wschodnich narodów też wiele podobnych paremii (nauka o przysłowiach i przysłowiach tak się nazywa: paremiologia), więc Salomon wchłonął w swoją mądrą głowę mnóstwo z nich, wyrażając je w przypowieściach, w pieśniach i w przypowieściach-przysłowiach. Ale te, które weszły do Biblii, mają głęboki charakter religijny i duchowość, wszystkie powołane, by pouczać ludzi, by wierzyli w Boga i wierzyli Bogu. Salomon mówi, że początkiem mądrości jest bojaźń Boża, i tylko pozbawieni dobrego rozumu tego nie przyjmują; a nasza prześpiewaczka również trafnie oddaje tę myśl: „Bo cenniejsze nad wszystko dla człowieka — napomnienie Boże, tylko głupcy nim gardzą i błąkają się na oślep”. Oczywiście większość przypowieści zmierza do moralnego doskonalenia człowieka, bo tylko człowiek czysty ciałem, duszą i duchem ma bojaźń Bożą, wiarę, nadzieję w Boga i miłość do Boga oraz do bliźnich. Jako wschodni człowiek Salomon w budowie swoich przypowieści obficie używa przeciwstawień, porównań, metafor. W prześpiewach biblijnych przypowieści Tetiany Jakowenko jest wiele środków obrazowych. Oto jak wplata ona w kontekst przypowieści Salomona ukraińskie przysłowie „Z kim przestajesz, takiego się nabierasz”: Bojaźń Pańska — początek mądrości ludzkich umysłów, Prawda Słowa Bożego — dalszy ciąg drogi ziemskiej, A jeśli zmądrzałeś, to uwierz, że zmądrzałeś dla siebie, A z głupcem przestajesz, to sam takim się stajesz. W przypowieściach Salomona stale obecna jest triada logicznej budowy: teza, antyteza, synteza. To klasyczny środek dowodzenia prawdy, gdy oczywiste zostaje zaprzeczone, a to jeszcze bardziej potwierdza prawdę. W poezji przybiera to czasem formę paradoksu. Badacze ksiąg Salomona w Biblii zauważyli użycie trzech rodzajów porównań lub zestawień: formy synonimicznej, gdy druga połowa zdania powtarza myśl pierwszej, ale nieco inaczej; formy antytetycznej, gdy druga część zdania lub myśli jest przeciwna pierwszej; formy paraboliczną, w której zestawia się podobne zjawiska, lecz z zupełnie różnych sfer rzeczywistości. Jednak wszystkie te formy, sprawdzone w dawnych literaturach, Salomon używa jako podręczny arsenał słowny do wzywania nierozważnych ludzi do poznania Boga. Zwroty językowe stosowane są nie dla piękna ani dla demonstracji sztuki wymowy, lecz dla pobudzenia uczucia religijnego. Prześpiewaczka tej biblijnej księgi Tetiana Jakowenko, używając wszystkich trzech form porównań obecnych w tekście Salomona, również kieruje czytelnika ku duchowemu rozumieniu każdego środka językowo-literackiego. Co więcej, wiele fragmentów prześpiewu jest wyjątkowo aktualnych dla dzisiejszości. I te paralele myśli wyrażonej trzy tysiące lat temu (epoka życia króla Salomona) i współczesnej myśli nie są sztuczne, nie są umyślne: utwierdzają nas w tym, że prawda dziś jest taka sama jak wtedy, i grzech taki sam jak tysiące lat temu: Aby naród się umacniał, potrzeba pokoju, I czasu, i chleba, i dobrego przywódcy. Czyż nie raz zwyciężał obcy najeźdźca, Gdy wódz zdradzał naród? Salomon pisał swoje przypowieści-przypowieści w warunkach absolutystycznej monarchii Starożytnego Świata, gdy żadne konstytucje i prawa nie obowiązywały, a jedynie wola i myśl samowładcy. I wszystko zależało od tego, czy monarcha-samowładca jest człowiekiem Bożym, to znaczy mądrym bojaźnią Bożą, czy diabelskim, szalonym, opętanym złośliwością i upojeniem władzą. Używając antytetycznej i paraboliczną formy porównań, prześpiewaczka Tetiana Jakowenko tak oddaje tę myśl mądrego Salomona: Człowiek łaskawy — własnej duszy czyni dobro,
Człowiek okrutny zamęczy własne ciało. Naród przeklina złego władcę i nim pogardza, a mądry władca na zawsze pozostanie w pamięci. Bo sprawiedliwy, wierny, żyje na świecie dla dobra i tylko o siłę dla dobra prosi u Pana, jego życie jest błogosławieństwem dla wszystkich — ludzi i zwierząt. Do przestworzy niebiańskiego przynosi światło i szczęście.
Powszechnie wiadomo, że Salomon był nie tylko mądry, ale także bardzo bogaty — jeden z najbogatszych monarchów starożytnego świata. Okoliczni królowie, książęta i książęta-udzielni dobrowolnie przywozili do Jerozolimy najlepszy materiał budowlany na budowę Bożej świątyni, na jej ozdobienie o niespotykanej piękności. Król niczego nie brał siłą, oszustwem, podstępem, zdradą, zazdrością, które wtedy wszechobecnie „kwitły” wokół państwa Salomona. On zaś wszystko to odrzucał i w swoim pouczeniu synowi nakazywał żyć wyłącznie według Bożej prawdy. Oto jak to, z wyraźnymi akcentami aktualnymi, oddaje tłumaczka-parafrazistka:
Nie zazdrość złym ludziom ich majątków i skarbów,
Bo zdobyte są przestępczo, grabieżą i oszustwem.
Bo zalane łzami i krwią ludzi nieszczęsnych,
Czarnym, gorącym potem obmyte są obcy — niewolnicy.
Dom buduje się mądrością, a nie okrucieństwem bitew. Człowiekowi na dobro idzie tylko dobro uczciwe, niepodstępne. Nie leniw się, mój synu, ucz się i nieustannie pracuj, tylko rozumem i pracą można napełnić swój dom. Każde przeparafrazowanie Świętego Pisma nie jest ani zamiennikiem, ani podmianą oryginalnego Słowa Bożego. Biblię w ojczystym języku powinien czytać stale każdy chrześcijanin — prawosławny, katolik, protestant, wzywając do tego innych, dalekich od Boga. A jednak te przeparafrazowania mają wielkie znaczenie: uszlachetniają i uduchowiają literaturę oraz język narodu. A także ci, którzy nie brali do rąk Biblii, przeczytawszy udane przeparafrazowanie jednej z jej części, mogą rozpocząć swoją zbawienną drogę do Boga. Ilu bezbożnych i obojętnych do prawdy zwróciły przeparafrazowania Szewczenki psalmów biblijnych lub fragmentów ksiąg biblijnych proroków Izajasza i Ozeasza! Zatem w naszych czasach wspaniały dar literaturze ukraińskiej daje Tetiana Jakowenko, przeparafrazowując to wieczne i zbawienne, co otrzymaliśmy od Boga — księgi biblijne! Wzywam utalentowaną poetkę, by krok po kroku przeparafrazowała wszystkie siedem poetyckich i pouczających ksiąg Biblii.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
odpowiadaj. Jednak ona odpisała: “Nie rozumiem treści Pańskiego listu. Anonim był dla Pana i wydaje mi się, że ja o nim nawet nie powinnam była wiedzieć. Jeśli zaś chodzi o podłe rozmowy, to o kim nie mówią w naszym podłym bagnie?” Najwyraźniej u Wiery zadziałała kobieca intuicja i Wiera zaczęła wszystkiemu się przyglądać i wszystko analizować. W kobiecej podświadomości jest jeszcze jakaś szczególna sygnalizacja, której nie mają mężczyźni. Jeśli my, mężczyźni, wiemy, to kobiety czują, rozumieją sercem. Zresztą ambicje Wiery zostały urażone odpowiedzią Szuroczki. Wiera wolałaby przeczytać coś innego i inaczej napisanego. Wtedy dosięgła nas pierwsza fala ludzkiego brudu. Wtedy po raz pierwszy pomyślałem: nam jeszcze długo udawało się zachowywać poufność. Dopóki nasze spotkania nie wpadły w złe oko. Los podarował nam niemal idylliczny czas. Burza mogła rozpocząć się znacznie wcześniej. Musimy dziękować losowi i za to. Po wyprawie Wiery do Aplaksinów w domu wszystko świadczyło, że zanosi się na burzę. Chociaż Wiera nawet słowem się nie odezwała, w jej spojrzeniu czytałem wiele. Nie jest tą kobietą, która potrafi urządzać histeryczne sceny, wielomówne kłótnie, ale ona nigdy też nie odstąpi od swego. W jej oczach widziałem determinację, by walczyć do końca. W końcu, odrzuciwszy wszystkie sentymenty, rozumiesz: Wiera ma czego bronić. Za nią czworo naszych dzieci. Naprawdę kochanych dzieci. Dobrze, że one nic nie wiedzą. Inna kobieta na miejscu Wiery nie odmówiłaby sobie możliwości posiadania w nich sojuszników i wciągnęłaby je w ten konflikt. I matce mogłaby się na mnie poskarżyć, i siostrze. Wiera zaś wszystko to nosiła w sobie. Jest wyjątkowo szlachetnym człowiekiem. I od tego moje poczucie winy stało się jeszcze ostrzejsze. Nie wiedziałem, co ze sobą zrobić. Musiałem powiedzieć Szuroczce uspokajające słowa, zapewnić ją, że wszystko u nas będzie tak, jak chcemy, i musiałem patrzeć Wierze w oczy, głaskać po główkach dzieci i myśleć: oto wyjadę od was daleko i na zawsze — i będziecie dorastać beze mnie. Kilka razy w myślach wypowiedziałem te słowa, ale nie mogłem uwierzyć w ich treść, nie wyobrażałem sobie, że to naprawdę może się stać. Wtedy zrozumiałem: my, mężczyźni, bardzo łatwo obiecujemy kobietom rzeczy trudne do zrealizowania. Zapewniałem Szuroczkę, że oto całkiem niedługo będziemy tylko we dwoje, a więc nie będziemy mieli żadnej potrzeby ukrywać się ze swoją miłością. Mówiąc to, w pełni nie zdawałem sobie sprawy, że to naprawdę możliwe właśnie z nami i właśnie w naszej sytuacji. Uczucie wyprzedzało trzeźwy rozum. A kiedy wszystko się zakotłowało, znalazłem się w roli tego, kto, sam przed sobą nie zdając sprawy, ma nadzieję, że jego plany się nie spełnią, bo wszystko obróci się tak, że obiecane przez niego z różnych przyczyn nie dojdzie do skutku: wmiesza się jakaś niezrozumiała siła i zburzy to, co zaplanowałeś... Nie miałem siły żyć. Musiałem znaleźć kryjówkę przed życiem. Aż tu znowu odezwał się Jewhen Charłampowycz: “Natychmiast przyjeżdżajcie do mnie do Kijowa, to ja Was zawiozę do Kononówki, bo przez Kruty jechać Wam wolniej i gorzej. Mleka i jajek tam jest dużo, wołowiny nie ma, ale Wy, pewnie, jej i tak nie jecie, więc z jedzeniem jakoś będzie, choć może i nie tak dobrze, jak w kurorcie albo w domu…”
Traducción automática
— Mychajle Fedotowyczu, dzisiaj publikujemy fragment Pańskiego nowego utworu. Stworzył Pan całą biblioteczkę powieści biograficznych o ludziach sztuki i literatury. Oczywiste jest, że aby to zrobić, trzeba dobrze poznać nie tylko życiorys, drogę twórczą tego czy innego artysty, ale także poczuć szczególną metafizykę jego charakteru, mistycyzm jego organizacji duchowej, zanurzyć się i poczuć wszystkimi włóknami duszy tamten czas… — To zapewne dobrze znają autorzy utworów biograficznych: kiedy długo pracujesz nad materiałem, nieuchronnie nawiązujesz ze swoim bohaterem naprawdę szczególne relacje — jakby z całkiem żywą osobą. Tak było u mnie podczas pracy nad powieściami o Marii Baszkircewej, Todosiu Osmaczce, Ołeksie Włyźce i Nikiforze Drowniaku. To doprawdy jakaś mistyka, bo ci, którzy żyli dawno i daleko, są niewidocznie obecni obok ciebie, wpływają na ciebie — nie tylko zaczynasz patrzeć na świat ich oczami, ale także mówisz ich słowami, przytaczasz ich argumenty. Z żywymi jest łatwiej — kiedy pisałem książki o Rafale Bagautdinowie, Wołodymyrze Biersieniewie czy Jewhenii Pasternak, było to normalne ludzkie porozumienie, „orkiestrowane” moją adoracją dla nich (jej obecność jest niezbędna, bo inaczej utwór o nich po prostu nie będzie miał dobrej energetyki). W relacjach z żywymi postaciami wszystko można wytłumaczyć czysto materialistycznymi argumentami. Pięć lat życia zabrała praca nad powieścią o Mychajle Kociubynskim, jego otoczeniu i jego czasach. I znów się powtórzyło: niemal na wszystko wokół Kociubynskiego patrzę jego oczami, mierzę jego miarą. I jest mi bardzo ciężko, a nawet trochę niezręcznie tam, gdzie muszę wystąpić w roli jego sędziego, gdzie trzeba nie zgodzić się z myślami Kociubynskiego… — Oczywiste, że prawo do tego daje Panu zamysł twórczy, koncepcja utworu… — Ciekawa jest ewolucja zamysłu utworu, bo początkowo miała to być, że tak powiem, absolutnie bezpretensjonalna powieść biograficzna (od dnia narodzin do dnia śmierci itd.). Jednak z czasem wydało mi się, że wszystko to będzie bardzo nudne. Bo przecież w zewnętrznie spokojnym, mało wydarzeniowym życiu Kociubynskiego po prostu jest mało romantycznych epizodów (chyba że z wyjątkiem romansu z Apłaksiną). Wydało mi się znacznie bardziej produktywne napisać o czasach Kociubynskiego, o drogach i próbach ukraińskiego człowieka tamtej szalonej epoki. Wydawało się, że najlepiej zrobić utwór czysto „spowiedziowy” — niech to będą monologi różnych ludzi. Ich pseudowspomnienia. Za tym kryją się wielkie możliwości artystyczne. Realne, dokumentalnie dokładne współistnieje w utworze obok zmyślonego, ale takiego, które tylko przypadkiem się nie wydarzyło. — Ale i sprawy, od których Pan ciągle się odrywa, wcale nie są drobne. Jeden konkurs imienia P. Jacyka, który rozpoczął drugą dekadę, czego jest wart! — Ktoś mi już mówił: ile byś jeszcze książek napisał, gdybyś nie poświęcił się konkursowi imienia Petra Jacyka. To oczywiście prawda. Konkursowe kłopoty zabierają dużo czasu, energii, a nawet nerwów, ponieważ to przedsięwzięcie ma niemało wpływowych wrogów, którzy dokładają starań, aby konkurs „zakopać”. Ot, ile dla tego robi tylko jeden Tabacznik. A inni tabacznicy — to cała czarna armia… Ukraińscy pisarze zawsze byli w roli działaczy społecznych, na literaturę zostawało im mało sił. I dzisiaj niemal każdy z nas jest w tej roli. Dlatego nie ma co narzekać. A zresztą, nasz konkurs — to także twórczość. Byle jak go nie stworzysz… Rozmawiała Lubow HOŁOTA Życie nauczyło mnie ostrożności i nieufności, tych dwóch wrogów bezpośredniej radości. Mychajło Kociubynskyj …Tylko za młodu wydaje się, że wszystko na świecie zależy od ciebie, że wszystko jest w twojej mocy, że jesteś w stanie przekonać, że skłonisz wszystkich, by spojrzeli na wszystko twoimi oczami i zobaczyli to tak, jak widzi się tobie. I dopiero z latami przychodzi to przykre odkrycie: cokolwiek byś mówił i cokolwiek byś robił — nikogo do niczego nie przekonasz; każdy myśli, jak mu się podoba i jak mu się chce. Jednemu miło widzieć czarne jako białe, drugiemu — odwrotnie. A trzeciemu spodobało się w ogóle niczego nie widzieć i nie słyszeć. A czwarty znajduje się w potrzebie, by we wszystkim tobie zaprzeczać, myśleć na przekór i żyć tobie na złość, bo w ten sposób czuje się bardziej znaczący, samorealizuje się, a życie jego jakby nabiera jakiegoś poważnego sensu. Szczególnie ciekawie obserwuje się taki teatr ludzki wtedy, gdy to nie dotyczy ciebie. Kiedy nie ciebie szarpią, nie o tobie plotkują, nie ciebie wiodą na stos moralności: ty zrelaksowany zamarłeś na widowni, a ze sceny ciebie, otulonego półmrokiem, nawet nie widać. Możesz pozwolić sobie na taki luksus — całkowicie wyodrębnić siebie z tego spektaklu życia, pozostawiając sobie tylko rolę obserwatora komicznej krzątaniny ludzi na scenie i surowego sędziego ich czynów. Możesz nawet utwierdzić się w przekonaniu, że właśnie tak powinno być, jednak w pewnym momencie spłoszony światłem półmrok ucieka z sali, stajesz się bezbronny wobec skierowanych na ciebie spojrzeń, a ludzie ze sceny nagle wskazują palcami, wzywając wszystkich na sali, by zwrócili uwagę na ciebie, usłyszeli twoje tajemnice. I kiedy zaczynają o tym mówić, każdy dodaje coś od siebie, niekiedy taką niedorzeczność, że w nią, zdaje się, nikt na świecie nie może uwierzyć. Ależ — wierzą, bo chce się wdeptać w błoto tego, kto jeszcze wczoraj miał nieskazitelne renomę. Ludziom z jakiegoś powodu chce się widzieć innych gorszymi od siebie… My z Szuroczką byliśmy zbyt nieostrożni — nie chcieliśmy myśleć o tym, że wszystko, co skryte, i tak staje się jawne. Choć jak bardzo się strzegliśmy, pewnego dnia Wira zjawiła się u Szuroczki w domu, gdzie odczytała jej matce i Zini list Szuroczki. Zaadresowany do mnie. Ja i bez opowieści Szuroczki łatwo wyobrażam sobie rozgniewaną Wirę w cudzym domu. Jeśli już wybuchła, to uspokoić się jej trudno. Wira nie tylko skarżyła się im na Szuroczkę, prosiła, by na nią wpłynęli, ale i groziła, że będzie walczyć o zachowanie rodziny wszystkimi sposobami. Wyrwała jej się nawet fraza o tym, że nie zatrzyma się nawet przed morderstwem. Wira zastrzegła im, że nakłada na nich odpowiedzialność za Szuroczkę, z którą ona nie będzie się spotykać i rozmawiać, bo Szuroczka ostro jej odpowiedziała na jej notatkę, w której Wira żądała od niej wyjaśnień w sprawie anonimowego listu. Wira napisała do Szuroczki tak: „Otrzymałam anonimowy list o Pani w odniesieniu do Mychajła Mychajłowycza. Oczywiście, anonim — to podłość, ale komu chce się być obiektem wstrętnych rozmów zarówno w biurze, jak i w mieście?”. Ja ostrzegałem Szuroczkę: jeśli Wira ci coś napisze — niczego nie
Mychajło Słaboszpycki znany jest nie tylko jako niezmienny dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka. Jest on przede wszystkim znany ze swojej twórczości literackiej. Powieściopisarz, krytyk, literaturoznawca, publicysta, autor ponad trzech dziesiątek książek różnych gatunków. Laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, a także laureat dwunastu nagród literackich (im. Łesi Ukrainki, im. Ołeny Pcziłki, im. O. Biłeckiego, im. I. Bahrianego, im. W. Symonenki, im. M. Kociubynskiego, im. Braci Łepkych, „Dźwięk pajęczynki” im. W. Blyznecia oraz innych). Jego twórczość to nieustanne poszukiwanie mało znanych czy wręcz nieznanych postaci ukraińskiej kultury, których znaczenie i wielkość jeszcze do niedawna pozostawały w mroku zapomnienia. Jego czujne, wnikliwe, nowocześnie przemyślane spojrzenie nie omija także naszych znanych i odnoszących sukcesy rodaków, żyjących współcześnie. Zatem przywracając pamięć przeszłości, patrzy on także w przyszłość. Obecnie swoje 65-lecie pisarz wita ukończeniem powieści o Mychajle Kociubynskim i jego współczesnych. Fragment nowego utworu publikujemy po wywiadzie.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
rozczarowawszy się naszymi ludźmi, ponarzeka trochę, a potem znowu swoje: „A ty, Marku, graj!”. Tak właśnie się trzyma. Ktoś inny na jego miejscu już dawno by się załamał. …W polach zapominasz, że gdzieś istnieje Duma Państwowa, Komitet Cenzury, biuro statystyczne, intrygi, insynuacje, plotki — wszystko to oddala się na sam skraj pamięci i staje się zupełnie nierealne, niczym obrazy z dawnego snu. Wstrętna chimera, makabra, wyhodowana w chorej głowie. To, co prawdziwe — to gorące słońce, które ogrzewa swym ciepłem ziemię, to bezdennie przejrzyste niebiosa, to rozległe pola, pokryte żytem, pszenicą, owsem, to wmalowane w daleki horyzont drzewa, to śpiew niewidocznego w przestworzach skowronka. Wszystko to zniewala duszę, rodzi niepokojący zachwyt i bezmierne zdumienie: skądże się to wzięło? kto to stworzył? po co? Spojrzawszy stąd na zgiełk codzienności, nagle z wielkim przykrością rozumiesz marność wielu rzeczy, które uważałeś za ważne. Ludzie zatruwają sobie nawzajem życie przez jakąś haniebną drobnostkę, śpieszą się, by popełnić niegodziwe czyny, a jeszcze cieszą się tym, jakby dokonywali wielkich czynów. Wczoraj długo siedziałem w cieniu pod drzewem na skraju żytniego pola. Szelestny wiatr przeczesywał wąsate kłosy, szumiał liśćmi i chuchał w twarz zapachem traw. We mnie poruszyło się pragnienie zapisania tych pięknych odczuć, usiłowałem przelać je w słowa, ale — cud! — słów mi zabrakło. Spróbowałem przywołać myśli, ale one nie przychodziły, nie wyrazistniały się, zatem słów nie było, były tylko pogodne, jak ten letni dzień, nastroje, przejęte delikatnymi śpiewami ptaków. Coś przemawiało źdźbło do źdźbła, nieustannie żuborzyło źródło w stepowej studzience, mieniły się barwami lekkie nasłonecznione chmury na nieboskłonie, z szumem potrząsały głowami młode drzewa — wszystko świeciło, mówiło do świata, poruszało się, żyło. I tylko dalekie wiatraki na horyzoncie nieruchomo, niczym pomniki, stały jako strażnicy pól i nieba. I we wszystko to wtrąca się człowiek, niosąc ze sobą ruinę i chaos. Człowiek nazwał siebie koroną przyrody i pozwolił sobie na wszystko. Porażony niewiarygodnymi ambicjami, uzurpowawszy prawo do wszystkiego, niesie ze sobą brutalne zanieczyszczenie całej życiowej przestrzeni, zatruwanie stosunków między sobą. I nic nie jest w stanie go zatrzymać na tej zgubnej drodze. Na człowieka z przerażeniem spoglądają przedstawiciele flory i fauny, którzy żyją w przeczuciu swojego wygubienia, bo już dawno upewnili się, że niczego dobrego spodziewać się od człowieka im nie przyjdzie. Jak zresztą i człowiek od samego siebie… Dobrze czuję, że tutaj pisze się jakaś nowa i bardzo ważna strona mojego życia. Położywszy się na wznak w polu i błądząc wzrokiem po niebiańskiej przestrzeni, próbuję odczytać tam ukryty sens, który jakby skrycie otwiera się przede mną drobinami — ja dzisiaj bardziej zgaduję sercem, aniżeli jestem w stanie pojąć rozumem. To jak słuchanie pięknej muzyki, kiedy twoja dusza nagle wznosi się nad tobą, nad otaczającą codziennością i nad całym światem. I lecisz w półśnie, w półmarzeniu ponad przestrzeniami i czasami. I cały życiowy motłoch pozostaje w dalekiej pamięci.
Traducción automática
To było wybawienie. Uciec od znienawidzonej codziennej roli, od przyciszonych szeptów w biurze, które wywoływały w mojej duszy uczucie lepkiego niepokoju, od smutnej szarej codzienności. Znaleźć się gdzieś tam, pośród polnych przestrzeni, pod wysokim czystym niebem. Nie słyszeć nawet ludzkich głosów, nie widzieć gazet. Tylko tak można trochę rozluźnić duszę i uspokoić serce. Szczególnie kusiło to, że Czykałenko nie zamierzał w Kononówce zajmować się mną; zatem nikt nie będzie mi tam wisiał nad duszą. Będę tam sam. Samotny. Samotność może stać się dla mnie pierwszym lepszym lekarstwem. To, czego nie wytrzymują i od czego uciekają inni, dla mnie może być twierdzą duszy. Płynąłem w nocy parowcem do Kijowa i wcale nie mogłem spać. Dlatego cały dzień byłem zmęczony i poruszałem się jak somnambulik. Jewhen Charłampowycz opowiadał coś o swoich kłopotach z „Radą”, skarżył się na bierność społeczności, która bardzo niechętnie poświęca na gazetę grosz, nijak nie wychodzi ludziom kochać ukraińską sprawę do głębi kieszeni, chętniej kochają tylko do głębi duszy. Czykałenko ciągle łamie sobie głowę, skąd wziąć pieniądze, żeby pokryć coroczny deficyt „Rady”. To przecież nie jakaś drobnostka — ponad dwadzieścia tysięcy rubli! Zrozpaczony i nawet sam skonsternowany swoimi wyrzutami pod adresem naszego anarchistycznego narodu (każdy słyszy tylko siebie, dba tylko o siebie, a ukraińska sprawa — to tylko wysokie rytualne słowa!), smutno twierdzi: jak już całkiem zabraknie pieniędzy na gazetę, to zamknie ją i całkiem zniknie z ukraińskich horyzontów. Weźmie na przykład i zmieni jedną literę w nazwisku Czykałenko. Był Czykałenko, a stanie się Czykalesko. I już nowo upieczony Rumun nie będzie miał żadnego interesu w ukraińskich kłopotach. Patrząc na Jewhena Charłampowycza i słuchając go jednym uchem, pomyślałem: doprawdy, jak ciężko być Ukraińcem! Francuzi, Brytyjczycy, Szwedzi, Niemcy, Hiszpanie, Duńczycy, Holendrzy mogą dziękować losowi, że urodzili się nie Ukraińcami. Że nie znają wszystkich naszych nieszczęść. Nawet w strasznym śnie nie przyśni im się to, że nie brzmi ich język. Ukrainiec — to jak ciężka choroba, która wycieńcza człowieka i zatruwa całe jego życie. Oni nawet nie mogą podejrzewać, że pisanie książek — to swoista forma filantropii. I że na te książki, jak to mówią, w dzień z ogniem trzeba szukać czytelników, bo czyni je nieprzystępnymi dla czytelników język. Prostemu ludowi naszemu jest on po części niezrozumiały, bo — „pański”, a państwu naszemu niezrozumiały i nieprzyjemny, bo „chłopski”. Oto i Czykałenko bije się ze swoją „Radą”. Z początku orientował się na chłopów, a chłopi nie przyjmują gazety, bo pisze się w niej nie po ichniemu, a „bardzo po uczonemu”, to niech panowie ją czytają. A gdzież tych panów ukraińskich choć kilka tysięcy zebrać? Tylko dorwie się do jakiegokolwiek majątku, to od razu się zmoskwicza, żeby pokazać: powiedzmy, ja nie od pługa, ja „krwi niemal szlachetnej”. Wszystko po moskiewsku i po francusku ględzą. Dlatego ukraińskie wydania ciągle ledwo dychają. Dobrze, że jest Galicja z jej gazetami i czasopismami. Choć język tam okaleczony polonizmami i germanizmami, to jednak ukraiński. I wszyscy naddnieprzańcy oraz słobożanie mają gdzie drukować swoje utwory — w Galicji i dla nich wystarcza wydań. Neczuj-Łewycki i Hrynczenko dużo prochu zużyli na walkę z zalewem galicyzmów oraz z tamtejszą pisownią, która przesiąka i do „Rady”, ganią za to Czykałenkę i całą redakcję, a im ciężko znaleźć złoty środek, żeby dogodzić wszystkim. Przyjechaliśmy do Kononówki pod wieczór. Powitały nas zapachy letniego pola i stare wysokie drzewa całkiem zapuszczonego parku obok majątku. Nad drzewami — stada krzykliwych gawronów. Czykałenko powiedział, że rodzina jego za granicą. Ale zdaje się, że tam tylko synowie i córka studiują na uniwersytetach, a żona, której nigdy nie widziałem, stale mieszka w innym majątku w Pereszorach. Coś tam, jak mi napomykano w redakcji „Rady”, u Jewhena Charłampowycza z nią się popsuło. Ale ja nie bardzo tego słuchałem. W każdej rodzinie są swoje problemy i postronny nie może tam wchodzić. Ja tym chętnym do popiskiwania o cudzych rodzinach i tamtejszych konfliktach poradziłbym rozprawić się ze swoimi bliskimi i dać sobie radę w stosunkach z nimi. Bo, jak mówią, cudze widzimy aż pod lasem, a swojego nie widzimy pod nosem. Już rano zauważyłem: tutaj dużo słońca i świeże ciepłe powietrze. Aż płuca łaskocze. Oddychaj — i oddychać się chce. I bezludne pola dookoła. Jest gdzie odpocząć zmęczonemu spojrzeniu. Po śniadaniu Jewhen Charłampowycz pokazuje mi gospodarstwo, aż nadto dokładnie opowiada, co i gdzie. Takich gospodarzy doprawdy mało. Po całej Rosji czytają jego „Rozmowy o rolnictwie”. Jego za to nawet medalami nagrodzono. Specjaliści dobrze wiedzą, co to jest „czarny ugór”, który kultywuje Czykałenko. Wszystko to bardzo ciekawe, ale byłem zbyt wycieńczony na długie rozmowy. Mógłbym śladem Jewhena Charłampowycza powtórzyć jego frazę: „Dzień biegnę, trzy leżę”. Kiedy prowadził mnie po majątku, ja tylko myślałem, kiedy już te oględziny gospodarstwa się skończą, bo wydawało się, że zaraz pęknie mi z bólu głowa. Najwyraźniej Czykałenko zrozumiał mój stan, bo wypuścił mnie po obiedzie zdrzemnąć się. A następnego dnia odjechał do Kijowa. Długo wyczekiwana samotność wzięła mnie w swoje objęcia. Już nawet uwierzyłem w to, że w Kononówce mieszka spokój, i marzyłem o spotkaniu z nim. Żeby upewnić się w tym, że się nie mylę, powoli powędrowałem po domu. Zaglądałem w każdy jego zakurzony zakątek. Płoszyłem leniwe cienie za portierami. Wszystkie rzeczy w pokojach czujnie przyglądały się mnie. Przechowywały w sobie głosy innych ludzi, spojrzenia, dotyki ich rąk. Wszystkie one z innych żyć i mogą wiele o nich opowiedzieć. Ale ja dla nich przybysz skądś, one jeszcze nie przywykły do mnie. Staję naprzeciw masywnego ciemnego lustra w ponurej oprawie. Z niego wyłania się bladolicy czarnobrody mężczyzna ze spłoszonymi oczami. Wpatrując się w jego twarz, z podziwem domyślam się, że to — ja. Cała ta postać — moja powłoka. Każdy z nas wyobraża sobie siebie trochę innym, niż jest. A dlatego, spotkawszy się ze swoją podobizną, przeżywa lekkie rozczarowanie. Jakby niespodziewana chmura machnęła wygiętym ogonem na czystym horyzoncie. Przypomniała o tym, że w ślad za radością spada na człowieka smutek, że wesołe barwy świata mogą naraz zmatowieć, niosąc przeczucie okrutnych dramatów życia.
* * * Czykałenko, jak już zdążyłem zauważyć, lubi zabierać ze sobą psy na spacery w pola. Stateczny mężczyzna nagle po chłopięcemu wkłada cztery palce do ust i wybucha ogłuszającym gwizdem. I choćby psy były gdziekolwiek, zrywają się z miejsca i żwawo biegną na gwizd. Psy to wybiegają daleko naprzód i wracają do Czykałenki, to zostają gdzieś z tyłu i rzucają się za nim w pogoń. A on stąpa niespiesznie — nieśpieszny w ruchach, krępy, śniady, z zawadiackimi kozackimi wąsami, w słomkowym kapeluszu nieco na bakier. I z każdego gestu można w nim poznać statecznego gospodarza, który umie sobie ze wszystkim poradzić, zna wszystkiemu cenę. Tego, który obiema nogami stoi na ziemi, a dlatego wcale nie chce się wierzyć, że w jego duszy żyje wysoki idealizm. W Kijowie po części zapominaliśmy, że on jest ziemianinem. Człowiekiem ziemi. Zupełnie innych, niż my, odczuć i myśli. Ziemianin — to ten, kto z nadzieją wypatruje z nieba deszczowych chmur. Kto wie, kiedy zasiać i kiedy skosić. Kto rozgniecie w dłoniach kłos, wytrząśnie ziarna, powącha je, spróbuje na ząb i powie, jakie zbiory się udały. Chociaż córki Hanna i Wiktoria nazywają go człowiekiem stepu (i są ku temu wszelkie podstawy, bo on, jak nikt inny, zna duszę stepu), mimo wszystko Jewhen Charłampowycz kocha drzewa. Wszystkie nasadzenia i sady w obu majątkach są pod jego osobistą opieką. Nie powierza ich nikomu, sam krząta się przy nich, nie rozstając się z nożem ogrodniczym i piłą. Opowiadał, że po kupnie majątku w Kononówce od razu zasadził tam sad. On już wyrósł i owocuje. Człowiek, który napisał „Piątą rozmowę o gospodarstwie wiejskim: Sad”, w praktyce potwierdził słuszność swoich teorii. Niewielu ludzi zna tego Czykałenkę. Żeby go zobaczyć, trzeba pobyć z nim tutaj, wśród pól, w jego zwykłym żywiole. I wtedy nabierasz pewności, że żyje on dwoma życiami, rozpięty pomiędzy dwoma światami. Dziwak, który mając tyle gruntów, żyje skromnie, bo rozdaje pieniądze na ukraińskie sprawy. W Kijowie Jewhen Charłampowycz jest wydawcą „Rady”. Dziedzic, który odłączył się od swojej grupy. Biały kruk. Chronicznie pod nadzorem. Ten, któremu w Rosji nigdy nie będzie spokoju. On o tym wie, ale nie odstępuje. Tylko czasami, zmęczony prześladowaniami i roz-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
najskuteczniejszy środek wpływu na obywateli, zwłaszcza dzieci, funkcjonuje głównie w języku niepaństwowym. 8. Do tej pory, w 20. roku istnienia Niepodległej Ukrainy, nie przyjęto ustawy o języku państwowym, która odpowiadałaby Konstytucji Ukrainy. 9. Całkowicie zignorowano „Deklarację o państwowej suwerenności Ukrainy”, przyjętą przez Radę Najwyższą Ukraińskiej SRR 16 lipca 1990 roku, w której zgodnie z dążeniem narodu ukraińskiego ogłaszano: „Ukraińska SRR zapewnia narodowo-kulturowe odrodzenie narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej i tradycji, cech narodowo-etnograficznych, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. Niestety, trzeba stwierdzić, że obecni urzędnicy państwowi na wszelkie sposoby przeciwdziałają utrwalaniu tych zasad państwowych. WYDAWNICTWO KSIĄŻEK Obserwuje się tendencję do zmniejszania liczby książek w języku ukraińskim na mieszkańca. Szczególny niepokój budzi stan wydawania literatury dla dzieci. Uderza tendencja do zmniejszania średniego nakładu książki dziecięcej na Ukrainie: w 2006 roku średni nakład wynosił 4,4 tysiąca egzemplarzy, w 2007 roku — 4,3 tysiąca, w 2008 roku — 3,7 tysiąca, w 2009 — 3,2 tysiąca. Winowajcami sytuacji są urzędnicy państwowi. Wiele zastrzeżeń budzi sytuacja z programem państwowym „Ukraińska książka”, który jest realizowany częściowo lub na długo wstrzymywany. Dla poprawy sytuacji w branży książkowej należy podjąć następujące kroki: 1) zwiększyć finansowanie programu państwowego „Ukraińska książka”; 2) wznowić zakupy państwowe literatury w celu uzupełnienia zbiorów bibliotecznych; 3) wspierać rozwój literatury dziecięcej, ustanawiając oddzielne ulgi dla książek ukraińskich; 4) wbrew stanowisku Ministerstwa Oświaty skierować wysiłki na wydawanie książek o tematyce narodowo-patriotycznej, kształtowanie świadomości narodowej Ukraińców, utrwalanie idei narodowej, organizując w tym celu odpowiednie Ogólnoukraińskie konkursy książkowe. UKRAIŃSKA KINEMATOGRAFIA Prawie cała nasza telewizja jest nieukraińska. A niektóre kanały telewizyjne śmiało prowadzą regularne antyukraińskie rajdy. Ukraińska przestrzeń informacyjna — nasze najdroższe i najcenniejsze bogactwo strategiczne — ekonomicznie nie pracuje na Ukrainę. Nasza sfera informacyjno-kulturowa stabilnie zapewnia wysoki przyrost obcemu kapitałowi na Ukrainie. Kapitał narodowy wypompowuje rosyjski pośrednik jako rekompensatę za prawo do pokazu zagranicznego produktu filmowego i dubbingowanie go w języku rosyjskim. Cały produkt filmowy (a sięga on ponad 95% w programach nadawczych większości naszych kanałów telewizyjnych) jest albo rosyjski, albo amerykański, ale przywieziony z Rosji i udźwiękowiony nie w języku ukraińskim. Prawie całkowicie zniszczono ukraińską bazę kinematograficzną — kadrową, produkcyjną, techniczną… Tylko prawdziwe ukraińskie kino i prawdziwa ukraińska telewizja są w stanie zatrzymać ruinę narodową. HISTORIA Historia wielkiego narodu ukraińskiego wymaga przemyślenia. Poznanie współczesności i wizję przyszłości można osiągnąć tylko na podstawie skrupulatnej analizy przeszłości. Nasza historia wciąż pozostaje zagmatwana, stuletnie akty przemocy nadal nazywane są prawem: lekceważenie własnej historii i kultury, brak należytego szacunku dla wybitnych przedstawicieli narodu ukraińskiego oraz wychwalanie zdrajców i wrogów osłabia wolę i poniża godność narodową. Na Ukrainie brakuje filozoficznych i naukowych uogólnień kompleksowego spojrzenia na tworzenie państwa, przeglądu prawdy o konkretnych postaciach historycznych i wydarzeniach, które zapoczątkowały i które wpłynęły na bieg historii narodu ukraińskiego. W tym celu trzeba wysiłkami historyków, krytyków, analityków, archeologów i innych uczonych posortować i oczyścić całą historię ukraińską. Ukraińcy muszą poznać swoją realną i bogatą historię, nauczyć się być dumnymi ze swojego kraju i jego wybitnych osobistości, wtedy powróci i rozwinie się kultura narodowa, język, tradycje, siła i sława państwa. CERKIEW UKP KP oraz UKGK wniosły nieoceniony wkład w umocnienie Państwowości Ukraińskiej przez te 20 lat. Dzisiaj ogólna liczba wiernych obu Cerkwi wynosi około 20 milionów chrześcijan: 15 milionów UKP KP i około 5 milionów UKGK. Zatem w utrwalaniu języka ukraińskiego w społeczeństwie UKP KP, UKGK, a także Kościół Rzymskokatolicki na Ukrainie i część kościołów protestanckich zrobiły o wiele więcej niż Ministerstwo Oświaty, Nauki, Młodzieży i Sportu, które dzisiaj raczej tłumi język i literaturę ukraińską, niż zachęca. Przestrzegając wymogów Ustawy o oddzieleniu Cerkwi od Państwa, wierzący UKP KP i UKGK dają należyty odpór niechrześcijańskiej politycznej, szowinistycznej, imperialnej propagandzie na Ukrainie „ruskiego miru”, którą zajmuje się Patriarchat Moskiewski. Niestety, nie politycy, nie urzędnicy, a nawet nie organizacje społeczne, lecz wskazane Cerkwie działają najbardziej efektywnie i skutecznie w zakresie demaskowania wywrotowej niechrześcijańskiej działalności Patriarchatu Moskiewskiego na Ukrainie z jego „ruskim mirem”. Zatem Ukraińcy w ojczyźnie i w diasporze nadal powinni bardziej pomagać Cerkwi, aby wspierać umacnianie naszej państwowości, triumf naszego ojczystego języka, oświaty, nauki, kultury. Projekt przygotowali Iwan Juszcuk, Wasyl Kliczak, Bronisław Panasiuk, Leonid Mużuk, Dmytro Stepowyk, Mykoła Nesterczuk
Traducción automática
NAPRZECIW V FORUM UKRAIŃCÓW Światowa wspólnota ukraińska stwierdza, że w ostatnim czasie na Ukrainie na szczeblu państwowym prowadzone jest intensywne, celowe utrwalanie skutków ponad trzystuletniego panowania rosyjskiej administracji kolonialnej — początkowo carskiej, potem szowinistycznej bolszewickiej, których cel działalności w planie humanistycznym polegał na tym, aby zepchnąć ukraiński naród na margines historii, a Ukraińcom zaszczepić kompleks narodowej niższości. Te dążenia przejawiają się teraz w wielu kierunkach. 1. Całkowicie ignoruje się art. 10 i 11 obecnie obowiązującej Konstytucji Ukrainy oraz oficjalną wykładnię art. 10 przez Sąd Konstytucyjny Ukrainy nr 10-rp/99 z dnia 14 grudnia 1999 roku. 2. Fałszuje się istotę Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, począwszy od tłumaczenia samej jej nazwy, aż po jej przeznaczenie, którym jest ochrona języków lokalnych lub mało rozpowszechnionych, którym grozi wyginięcie, a nie języka byłych kolonizatorów i osadników, narzuconego siłą narodowi ukraińskiemu, którym jest język rosyjski na Ukrainie i któremu nic nie zagraża. 3. Ochrona języków mniejszości narodowych jest stale traktowana jako utwierdzanie na Ukrainie wyłącznie języka rosyjskiej mniejszości narodowej, a nie ochrona języków mniejszości narodowych w ogóle, w szczególności krymskotatarskiego, greckiego, polskiego, jidysz itd. 4. Masowo przywracane są szkoły i klasy z rosyjskim językiem wykładowym nieproporcjonalnie do liczby osób należących do rosyjskiej mniejszości narodowej, a w zamian zamykane są szkoły z ukraińskim językiem nauczania. W szkołach z rosyjskim językiem nauczania wszystkie przedmioty wykłada się (z wyjątkiem chyba tylko języka ukraińskiego) wbrew zaleceniom haskim dotyczącym praw mniejszości narodowych do edukacji wyłącznie w języku rosyjskiej mniejszości narodowej. 5. Nauczanie w szkołach wyższych prowadzone jest przeważnie w języku rosyjskim, pomimo tego, że „Państwowy program rozwoju języka ukraińskiego oraz innych języków narodowych w Ukraińskiej SRR na okres do 2000 roku”, przyjęty przez Radę Ministrów Ukraińskiej SRR 12 lutego 1991 roku i przez nikogo nieuchylony, przewidywał pełne przejście na państwowy język wykładowy w wyższych uczelniach Ukrainy do końca ubiegłego wieku. 6. Stale zmniejsza się liczbę godzin na naukę języka państwowego w średnich i wyższych uczelniach. Usunięto z programów nauczania tak niezwykle potrzebny przedmiot, jak ukrainoznawstwo. 7. Zniesiono dźwiękowy dubbing filmów zagranicznych w języku państwowym. Produkcji ukraińskich filmów państwo nie finansuje. Telewizja jako naje-
Traducción automática
Po raz piąty, 19–21 sierpnia, w Kijowie odbędzie się Światowe Forum Ukraińców. Wezmą w nim udział przedstawiciele ukraińskiej diaspory z 40 krajów świata — 300 delegatów, przedstawicieli diaspory wschodniej, zachodniej i Ukrainy, a także 700 gości. Uroczyste otwarcie wydarzenia odbędzie się w Operze Narodowej, a sesje plenarne oraz praca sekcji — w Domu Ukraińskim.
Jewhen BUKET, zdjęcia autora
Na porządku obrad forum po raz kolejny pojawia się kwestia ochrony języka jako jedynego języka państwowego. Program językowy, przyjęty na IV Forum, nigdy nie został zrealizowany. Dlatego Komitet Organizacyjny V Światowego Forum Ukraińców zwraca się do wszystkich nieobojętnych z prośbą o udział w opracowaniu dokumentów strategicznych dotyczących działalności światowego ukraińskiego środowiska na rzecz rozwoju i utrwalenia języka ukraińskiego oraz zachowania ukraińskiej kultury.
Posiedzenie sekcji humanitarnej w ramach prac V Światowego Forum Ukraińców odbędzie się 20 sierpnia 2011 roku o godzinie 10 w „Domu Ukraińskim”. Posiedzeniu będzie przewodniczył kierownik sekcji, prezes Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany Ludowy Ukrainy Pawło Mowczan.
Wspierając Światowe Forum, OTP „Proświta” im. Tarasa Szewczenki utworzyło grupę roboczą ds. przygotowania i przeprowadzenia sekcji humanitarnej. Odbyło się już kilka posiedzeń grupy roboczej, na których określono wstępną listę wiodących specjalistów według kierunków, zaproszonych do pracy w sekcji.
Najważniejszym priorytetem, jak już zaznaczono, pozostaje język ukraiński, ponieważ jest on duchowym fundamentem zarówno ukraińskiego społeczeństwa, jak i niepodległego państwa. W sekcji udział wezmą wybitni językoznawcy, w tym profesorowie Iwan Juszczuk, Ołeksandr Ponomariw, Larysa Masenko. W dyskusji nad problemami historii Ukrainy, ukrainoznawstwa i kultury ukraińskiej wezmą udział akademicy Petro Kononenko i Bronisław Panasiuk, laureaci Nagrody im. Szewczenki Anatolij Mokrenko i Leonid Mużuk. O kolejnym ważnym ogniwie w życiu ukraińskiej społeczności – duchowym, o współczesnym życiu Cerkwi – podzieli się swoimi poglądami profesor Dmytro Stepowyk.
Podsumowując prace sekcji humanitarnej, przyjmie się rezolucję, która zostanie włączona do programu działalności światowego ukraińskiego środowiska i która sprzyjać będzie podjęciu wielu ważnych decyzji.
Grupa robocza przyjęła wstępny projekt rezolucji, który przedstawiamy uwadze czytelników. Towarzystwo „Proświta” oczekuje Państwa treściwych uzupełnień i istotnych uściśleń do tekstu dokumentu na adres e-mail Zarządu Centralnego: [kontakt ukryty]. Każda cenna propozycja zostanie wzięta pod uwagę i włączona do rezolucji.
Traducción automática
Myrosława ROZDOLSKA, przewodnicząca Rady Koordynacyjnej Wszechamerykańskiego zrzeszenia społecznego „Nowa Ukraińska Fala”
Swoim zachowaniem, swoją pracą miliony naszych współobywateli za granicą kształtują dziś obraz Ukraińca i Ukrainy na świecie. To wielka odpowiedzialność przed narodem ukraińskim i państwem ukraińskim, które świat dopiero poznaje. Dzięki tym odważnym pionierom, którzy zrobili krok w nieznane, pokonując skomplikowane bariery psychologiczne i ekonomiczne, Ukraina ma obecnie wielomilionową armię ambasadorów ludowych na całym świecie. W 2000 roku tworzyliśmy szkołę ukrainoznawstwa w Stamford (stan Connecticut). I od pierwszych dni zaszczepialiśmy w świadomości dzieci zrozumienie ważnej misji — godnego reprezentowania w nowym otoczeniu Ojczyzny Ukrainy. Dla tych, którzy pracują na rzecz zachowania ukraińskości wśród innych narodów, bardzo ważne jest poczucie wsparcia Matki-Ojczyzny. Często pytamy, dlaczego większość dzieci poprzednich fal emigracji w USA odeszła od ukraińskich społeczności, zasymilowała się? A dziś podstępna asymilacja odbywa się z kosmiczną prędkością i ponosimy już wielkie straty. Setki tysięcy wysp Ukrainy na całym świecie, gdzie żyje ukraińskie słowo i pieśń, rozwijają się nie dzięki programom państwowym, a w dużej mierze dzięki Kościołowi — UKGK, UKP Patriarchatu Kijowskiego oraz UAAP. Wniosły one i wnoszą nieoceniony wkład w zachowanie naszej tożsamości. Przez stulecie Kościoły brały pod swoją opiekę ukraińskie muzea, biblioteki w obcych krajach, jak na przykład eparchia stamfordzka UKGK w USA. Przechowuje się tu ponad 70 tysięcy pozycji ukrainistyki, wiele materiałów archiwalnych. Niewyczerpane możliwości dla naukowców, badaczy historii emigracji, historyków sztuki i literaturoznawców, którym potrzeba podnieść tę warstwę jeszcze nieodkrytych zasobów kultury ukraińskiej na emigracji. Ponad sto lat Ukraińcy w diasporze pomagali swoim rodzinom oraz różnym instytucjom na Ukrainie i nadal to robią. Jednak dziś zbliżamy się do innego etapu, na którym ważną rolę odgrywać będzie metropolia, czyli państwo, które będą wspierać instytucje diasporalne, a nie odwrotnie. Ale jak mówić o tym, kiedy w samej Ukrainie niszczą wszystko, co ukraińskie? Kiedy zamykają ukraińskie szkoły, w niebezpieczeństwie jest język ukraiński, a głównym ideologiem kraju jest zagorzały ukrainofob? Setki listów w obronie interesów narodowych wysłano do Prezydenta Ukrainy jako gwaranta Konstytucji od Światowego Kongresu Ukraińców, od poszczególnych organizacji społecznych, w tym także od naszej „Nowej Ukraińskiej Fali”, ale pozostają one bez odpowiedzi. Podam przykład, jaki wpływ ma opinia publiczna w kraju z rozwiniętą demokracją. Niedawno w amerykańskich mediach wybuchła skandaliczna historia z życia prywatnego kongresmena Anthony'ego Weinera. Nie trzeba było pisać petycji, oczekiwać oświadczeń wyborców — dwa tygodnie ujawniania informacji w środkach masowego przekazu — i polityk zniknął z życia politycznego. Podał się do dymisji na żądanie Partii Demokratycznej, której jest członkiem, przepraszając wyborców. Tak działa mechanizm moralności społecznej wobec urzędników, przed którymi postawiono wysoką poprzeczkę odpowiedzialności za swoje czyny. Tak operacyjnie działa partia, dla której ważny jest jej wizerunek. Na Ukrainie na stanowisku Ministra Oświaty „polityk”, który otwarcie deklaruje swoją pogardę dla narodu, przekręca historię jego ludu, wprawia się w ukrainofobii, i nikt nie ma na niego wpływu? Czy możliwy jest dialog z władzą przy takim poziomie jej odpowiedzialności przed społeczeństwem? Dialog, a nie jego imitacja? Jednym z niewielu miejsc, gdzie mogłaby odbyć się konstruktywna rozmowa o strategii i taktyce realnych zmian, jest V Światowe Forum Ukraińców, które odbędzie się 19—21 sierpnia w Kijowie. Ale czy można spodziewać się jakichkolwiek poważnych rezultatów, kiedy przygotowania do Forum prowadzone są nieprzejrzyście. A ograniczenie udziału przedstawicieli społeczności czwartej fali migracji zarobkowej, która jest realną siłą odnowy zarówno na Ukrainie, jak i w światowej przestrzeni ukraińskiej, świadczy o zacięciu się Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej na dniu wczorajszym. Jej zamiary nie sięgają dalej niż osobiste ambicje i próby zmiany tynkowania fasady według metodyki wyuczonych radzieckich technologii. Taki format daje możliwość władzy, która wsparła Forum, wydzielając środki na jego przeprowadzenie, skorzystać z okazji, by dodać swoją cegiełkę do fasadowej demokracji. I to w czasie, gdy zgromadzenie przedstawicielskie powinno jasno naświetlić bezperspektywiczność takiej drogi i już na pierwszym etapie dialogu powiedzieć, że nadzieja na kosmetyczne środki w promowaniu Ukrainy do Unii Europejskiej jest marną stratą czasu i możliwości. Jeśli sytuacja w samym formacie Światowego Forum w najbliższym czasie nie zostanie naprawiona, to bez wątpienia wiele organizacji odmówi wzięcia w nim udziału. Bycie statystami we wspieraniu nieżywotnych struktur i ich bezczynności to moralne i materialne straty dla Ukrainy i sprawy ukraińskiej na świecie. Czas stosować inne doświadczenia i inne metody. W 2003 roku, podczas przygotowań do wstąpienia Polski do UE, odbyła się wspólna konferencja ich Parlamentu i polskich społeczności zagranicznych pod nazwą „Konferencja Polonii”, na której wysoko oceniono rolę polskiej diaspory na drodze wchodzenia kraju do UE. Powierzono jej wykonanie bardzo ważnych zadań — wpływać na rządy 15 krajów, członków UE w kwestii ratyfikacji traktatu o przystąpieniu; pracować nad utrwaleniem pozytywnego obrazu państwa w krajach zamieszkania oraz prowadzić monitoring opinii publicznej w sprawie poparcia wejścia ich Ojczyzny do UE. Na progu wstąpienia do Unii Europejskiej Ukrainę można obrazowo porównać do emigranta, który czuje się zagubiony w nowej dla niego sytuacji, gdzie panują inne normy zachowania. Ale otworzywszy swoje serce i umysł na przyswojenie nowego sposobu myślenia, zaczynamy rozumieć przewagi tego ustroju społecznego. Monitoringu opinii publicznej w sprawie wstąpienia Ukrainy do UE w krajach europejskich, gdzie mieszkają nasi rodacy, nikt jeszcze nie zamawiał. Ale dziś w tym aspekcie nie ma się z czego cieszyć. Poziom zaufania jest taki, na jaki zasługuje państwo, w którym nie działają podstawowe zasady demokracji, naruszane są prawa człowieka, a władza jest głucha na głos ludu. Uchyliwszy drzwi, Unia Europejska, a najbardziej sąsiednia Polska, rozumieją i wspierają dążenia Ukrainy do przezwyciężenia niszczycielskiego skutku bolszewickiego totalitaryzmu, który wpłynął na procesy etnokulturowe i na świadomość społeczną. Niełatwo wyrwać się Ukrainie z ciężkich objęć sąsiedniego agresywnego imperium. Imperialna Rosja weszła w otwartą konfrontację z Zachodem o Ukrainę właśnie na terytorium Ukrainy. Poprzez swoją piątą kolumnę nadal narzuca partyjno-nomenklaturowy totalitaryzm w połączeniu z feudalno-klanowym panowaniem typu azjatyckiego. Taki mutant ani Europie, ani samej Ukrainie nie jest potrzebny. Europa, która już dawno uformowała się jako struktura geopolityczna i ma swoje, sprawdzone przez czas, relacje gospodarcze, polityczne, kulturowe, oczekuje Ukrainy z jej własnym narodowym obliczem. Tylko taką — w swojej naturalnej istocie, z głęboką tradycją kulturową, bogatą wschodnią duchowością. Ukraina jest interesująca dla świata i ma czym uzupełnić Wspólnotę Europejską państw narodowych. W planie duchowym świat ukraiński jest bezgranicznie wielki. Jego siła tkwi w tym, że powstaje on dzięki twórczej energii najlepszych przedstawicieli narodu, bez jakichkolwiek ponadpaństwowych planów. U jego podstaw leży najwyższa realna siła i władza — władza miłości. Zdrowy gen narodowego samozachowania jest niezniszczalny. Potwierdza to historia polityki kolonialnej ze strony sąsiadów. Potwierdzają to różne fale emigracji. Ukraina była, jest i będzie. Ale nadszedł czas, by uruchomić cały potencjał narodowy: duchowy, intelektualny, materialny i skierować w nowe koryto ukraińską myśl i ukraińską wolę. Przeszedłszy początkowe etapy, Ukraina podchodzi do jakościowo wyższego etapu swojego rozwoju, kiedy „rola”
Myrosława Rozdolska — członkini Związku Dziennikarzy Ukrainy i Ameryki Północnej, magister filozofii i edukacji religijnej (praca magisterska na Uniwersytecie Fordham zawiera analizę duchowego rozwoju człowieka, porusza psychologiczne aspekty indywidualnej i zbiorowej świadomości społeczeństwa ukraińskiego w postrzeganiu zmian, transformacji nowego myślenia). Pracowała jako przewodnicząca komitetu wykonawczego i rady rejonowej w Tłumaczu w obwodzie iwanofrankiwskim (1991—1995), przewodnicząca Stowarzyszenia Rolników i Prywatnych Producentów Towarowych (1995—1999). Od 1999 r. w USA. Redagowała czasopismo duchowo-oświatowe „Siwacz” (oficjalny organ eparchii stamfordzkiej). W 2000 r. zorganizowała w Stamford szkołę ukrainoznawstwa i do 2006 r. była jej dyrektorem oraz wykładowcą języka i kultury ukraińskiej. W 2007 r. stworzyła i stanęła na czele Wszechamerykańskiej organizacji społecznej „Nowa Ukraińska Fala”, jednocześnie pracowała jako kierownik wydziału zagranicznego ds. zabezpieczenia informacyjno-finansowego Centrum Patriarchalnego UKGK. Autorka i producentka filmów dokumentalnych „Modlitwa” i „Wyspa Ukrainy w Ameryce”; książek „Droga poświęcenia”, „Ukraina w sercu moim”, „Wolna osobowość — twórca swojego losu i współtwórca historii swojego narodu”. narodu” jako „bohatera historycznego” nabiera szczególnej wagi. W tym procesie wzrastać będzie również rola zagranicznych Ukraińców jako czynnika państwowotwórczego, jako skutecznego instrumentu wpływu kulturalnego, gospodarczego i politycznego w krajach swojego zamieszkania. Dwudziestolecie, które przeszła Ukraina jako niepodległe państwo i każda osobowość, która czuje się jego cząstką, to poszukiwanie swojego prawdziwego obrazu, to droga do prawdy przez ciężkie próby i kryzysy. Przerwać zaklęty krąg, po którym dwadzieścia lat chodzi nasz naród, szukając drogi do swojego państwowego wyrażenia siebie, można poprzez uzdrowienie zbiorowej świadomości. Transformacja, zmiany w życiu mają jedną i tę samą trajektorię ruchu, czy to dla osobowości, czy dla narodu — oczyszczenie świadomości z dawnych krzywd oraz pokonanie strachu przed nowymi wyzwaniami. W USA, według oficjalnych danych, mieszka ponad milion 50 tysięcy Ukraińców. Wśród licznych diaspor, ukraińska jest jedną z najbardziej zorganizowanych. Działają szkoły ukrainoznawstwa, ukraińskie unie kredytowe, organizacje kobiece i młodzieżowe, wiele zespołów twórczych, wśród nich — Ukraiński Związek Narodowy, Związek Ukraińskich Katolików „Opatrzność”, które są założycielami i wydawcami gazet „Swoboda”, „Ameryka”, Związek Ukrainek Ameryki, Plast, SUM. Znaczna część organizacji o kierunku narodowo-patriotycznym należy do Ukraińskiego Komitetu Kongresowego Ameryki. Do UKKA niedawno została przyjęta także największa organizacja czwartej fali emigracji — Wszechamerykańskie zjednoczenie społeczne „Nowa Ukraińska Fala”. Dzięki czwartej fali emigracji zaktywizowały działalność cerkwie, szkoły, urozmaiciło się życie kulturalne w ukraińskich wspólnotach w całej Ameryce. Najwięcej nowych emigrantów mieszka w Nowym Jorku, Chicago, Filadelfii, Cleveland, gdzie dalej rozwijają dawno istniejące centra ukraińskie. Prezentacja „Nowej Ukraińskiej Fali” w Konsulacie Generalnym Ukrainy w Nowym Jorku (marzec 2007 r.)
Traducción automática
Bohdan SMOLIAK
Dobra liryka jako czynnik wewnętrznego, głębinowego oświecenia, który omija zmysłową niedostateczność i zmierza od żywego istnienia do żywego istnienia. I zbędne jest mówienie o jej konkretnej tematyce, bo ona sama jest życiem. Znany poeta-członek Związku Pisarzy i bard-autor piosenek ze Lwowa Ołesj Diak zadeklarował swoją poetycką konkretność tak: „…jaśnie wielmożna wola i miód…” Minęły, mijają lata, a ta formuła, od początku estetyczna, wciąż go nie opuszcza. Choć teraz może oznaczać znacznie więcej — powiedzmy, konieczność dobrej woli i dojrzałego miodu… Urodziwszy się Ukraińcem — odczuwać, myśleć, wypowiadać się i działać w czysto rodzimym wymiarze, on zawsze pragnie być sobą. Jest to bardzo widoczne. To, co rodowe, w poetyckim, jak i piosenkarskim losie Ołesia przeważa, a to, co nabyte z latami, nie znalazłszy swojego nowoczesnego wyrazu, układa się w wspomnianą ponadczasową formułę „woli i miodu”. Dziś zauważona przez krytykę „bartka” jego obyczajowości i światopoglądu przede wszystkim przypomina samego poetę, ponieważ — pora spełnić dawno obiecane („nie bój się obudzić złego — by wyzwać na pojedynek”), piękno u niego coraz stanowczej staje się prawdą, którą, by przenieść na płaszczyznę artystyczności, nie raz trzeba po prostu uznać: jeszcze wczoraj z dobrym rankiem witała — zasnęła krew w rzekach snu-ziela. Można powiedzieć, że cytowany tu trzynasty tomik Ołesia — „Rosa pierwozdanna” (2010) — to nowa utalentowana próba estetyzacji osobistej serdecznej straty. (Poprzedzał go dwunasty — „Biała miłość”, 2008). Tu niby nie ma mowy o słowach na temat formy poetyckiej, ale przecież ona jest — tak tradycyjnie ołesiowa. Kilka wersów czy półwersów, zdolnych przyciągać los i niedolę, wybrał on jeszcze dwadzieścia lat temu, teraz zaś jakby nimi oddycha. Bezwarunkowo — więc nie przestrzegam poety. Tak, zapewne musi być. Jednak nie powstrzymam się od przypomnienia o japońskich trzywersowych haiku, które dają dobry przykład przekształcenia bólu poety w sferę żywej przyrody, tym samym go łagodząc. Ołesь, zwalczając pokusę zamykania męki tylko w sobie, tworzy nietradycyjne, już w ogólnoliterackim planie, wersy z imiennym — ku pamięci nieskończenie utalentowanej poetki, artystki i naukowca Ruty Witer — nagromadzeniem obrazu wiatru („…a może // pszczółka wiatru// zabrzęczy”, „…tylko wspomnień // w sercu // wietrzyk”, „w sercu wiatr // fale podnosi…”). I wreszcie: trzymał wiatr za gałąź powietrza i myślał długo — w i t y (rozbicie — moje) czy gniazdo. A to już, mniemam, poezja takiej dobrej woli, której nie zakażemy żyć i nadawać życia nawet w najtragiczniejszych okolicznościach życiowych. Nawet wtedy, gdy miody stają się piołunem.
Traducción automática
Prawdziwa sztuka zawsze niesie w sobie wyrazisty ślad nieprzeciętnej osobowości twórczej. Właśnie taką niezwykłą osobą jest lwowski bard, poeta Oles Diak. Rozmowa z nim była spontaniczna i niezapomniana. Przypominała mi deszcz pośród babcinych karpackich połonin, który podkradł się znienacka i tak samo znienacka odszedł… Ostatnimi czasy raz po raz wracam do „Białej miłości” autora, która oddycha czystością i przejrzystością, i szczerze mówiąc, nie potrafię odmówić sobie luksusu picia z galicyjskiego źródła jego twórczości pieśniarskiej…
— Czy popularna jest obecnie piosenka bardowska i na czym polega jej niezbędność? — Bardzo trudno mi oceniać sytuację, ponieważ obecnie nie widać wyraźnie spektrum działalności i obecności ukraińskiej piosenki autorskiej w granicach całej Ukrainy. Było to widać podczas odrodzenia wszystkiego, co ukraińskie, pod koniec lat 80. i na początku 90. Z tym też wiązała się przygotowana działalność i pozytywne skutki w ukraińskim społeczeństwie: zarówno pieśniarskim, jak i politycznym. To pierwsze festiwale piosenki autorskiej — „Czerwona ruta”, „Dola” w Czerniowcach, „Obereh” w Łucku oraz wiele innych mniejszych festiwali. Te wyraziste zjawiska, które pojawiły się nie tylko w piosence autorskiej, ale i w ukraińskiej kulturze, do dziś aktywnie funkcjonują i są niemal niedoścignione. A o tym, co dzieje się teraz na terenach Ukrainy, bardzo trudno mówić. Jeden z początkujących bardów opowiedział mi niedawno, że w Internecie znalazł informację o tym, iż we wschodniej Ukrainie będzie organizowany festiwal piosenki autorskiej. Złożył zgłoszenie i otrzymał odpowiedź, że ten festiwal będzie wyłącznie rosyjskojęzyczny. Czyli wcale nie chodziło o jakość twórczości pieśniarskiej… To nieszczęście. Tego, co dzieje się teraz, dwadzieścia lat temu nie można było sobie wyobrazić. — W jakich międzynarodowych akcjach biorą udział nasi bardowie? — Co dzieje się na poziomie międzynarodowym w gatunku piosenki autorskiej, nie jest mi dokładnie wiadome. Wydaje się, że wraz z pojawieniem się Internetu i innych środków komunikacji powinna być większa solidarność, większa informacyjność, ale wychodzi na odwrót. A może my już jesteśmy zupełnie inni, bo wtedy byliśmy tak uskrzydleni, aktywni i poszukujący, że wiedzieliśmy wszystko, co się dzieje, a teraz, wydaje mi się, każdy jest sam sobie. — Co Pana przywiodło do piosenki bardowskiej? — Z jednej strony, to we mnie żyje samo z siebie, a z drugiej — odegrało ważną rolę to, że jestem synem więźnia politycznego. W latach 80. mnie, twórczą osobę, która ma liczne materiały do publikacji, cenzura wpisała na czarną listę jako syna więźnia politycznego. I w końcu w redakcji czasopisma „Żowteń” (obecnie „Dzwin”) powiedziano mi otwarcie, że na próżno obijam progi, bo i tak nie opublikują. „Gdyby ujął się za tobą jakiś bardzo znany poeta, to być może by to pomogło”. I moja pierwsza czasopiśmiennicza publikacja ukazała się w 1988 roku w „Żowtniu” dzięki temu, że za moją twórczość ujął się Roman Fedoriw, a przedmowę napisał Roman Łubkiwski. Te dwie postacie bardzo mi pomogły. A piosenkę autorską pisałem już dawno w kręgu współtwórców. Choć przez długi czas nie miałem dostępu do publikacji, bardzo pragnąłem audytorium, żywego kontaktu. I to popchnęło mnie do występów, jeszcze gdy byłem studentem. I co ciekawe, pierwszymi koneserami mojej twórczości byli Nazarij Jaremczuk, Wiktor Morozow, którzy angażowali mnie do występów. — Piosenka bardowska to hobby czy sztuka? — To coś znacznie więcej. To sposób myślenia, sposób życia, sposób reakcji na procesy społeczne. Piosenka autorska ma wiele podgatunków. Reaguje na pewne momenty społeczne dzisiaj, w tej minucie. Ten gatunek, który wyznaję ja, wymaga głębokiego przemyślenia, przemyślenia na nowo, pewnego godnego poziomu wykonawczego. Piosenka autorska to już osobny, pełnowartościowy gatunek i tutaj każdy jest oryginalny na swój sposób. — Jaka tematyka jest wygrywająca dla barda? I osobiście dla Pana jakie tematy, motywy są najbliższe? — Brałem aktywny udział na Majdanie podczas Pomarańczowej Rewolucji, gdzie napisałem serię piosenek, występując przed obrońcami ukraińskiej godności. Kiedy społeczeństwo wrze, bard nigdy nie będzie z boku, bo jest cząstką społeczeństwa i nie może nie reagować na te rzeczy. Kiedy panuje spokój, rodzi się we mnie wiele piosenek o miłości, o pięknie przyrody. Są piosenki, które stanowią złoty fundusz mojej twórczości. To na przykład jedna z najbardziej ulubionych piosenek „Wysoki Zamek nadziei” — o wysokich uczuciach w mieście Lwowie. W niej Wysoki Zamek wzniesiono do rangi czegoś metafizycznego — wysokiego zamku uczuć. Tutaj mówić o jakimś konkretnym temacie jest bardzo trudno. Interesuje mnie piosenka autorska jako taka. — A najsłynniejsze szkoły bardów? I czy wielu jest wśród nich wyrazistych przedstawicieli młodzieży? — Ja w ogóle nie słyszałem o istnieniu choćby jednej szkoły piosenki autorskiej. Wiem, że wokół pewnej osobowości formuje się kółko, które uwielbia, szanuje twórczość, czerpie wiedzę… Ale jest na kim się wzorować. Bez wątpienia Wasyl Żdankin jest niedościgniony, ale on jest bliższy tradycji kobziarskich. Eduard Dracz również jest bliski kobziarstwu, ale jego utwory są nieco nowatorskie. Wiktor Morozow to niepowtarzalny bard romansu miejskiego. I do dziś niedoścignioną pozostaje w swoim gatunku Olha Bohomołeć, która zaistniała pod koniec lat 80. i na początku 90. Z nowoczesnych wyrazistych osobowości nie mogę nikogo wymienić, oni by zabłysnęli, gdyby w społeczeństwie jakoś zmieniła się sytuacja. — A Pan w swojej twórczości na kim się orientował? — U mnie autorytetów nie było. Urodziłem się na wsi i formowałem się w zamkniętym kręgu, czytałem dużo literatury poetyckiej. Dla mnie wstrząsem było, gdy przeczytałem przedruki poezji Wasyla Stusa i
Ihora Kałyncia. To był przewrót w świadomości i znalazło to oddźwięk w mojej twórczości. Nawiasem mówiąc, ściśle współpracowaliśmy z Ihorem Biłozirem. Pamiętam, jak pewnego razu powiedział: „Wiesz, Olesiu, dlaczego jesteś taki oryginalny i autentyczny?”. Poczułem w tym jakąś prowokację. A on kontynuował swoją myśl i był to komplement: „Twoja autentyczność jest ciekawa, bo nie jest zniszczona teorią konserwatorium”. Po prostu trzeba wsłuchiwać się w intuicję, serce i iść (nawet na oślep) tam, dokąd prowadzi natchnienie. — A dokąd natchnienie zaprowadziło Pana obecnie? Nad czym Pan pracuje? — U mnie proces twórczy odbywa się systematycznie. W ostatnich kilku latach bardziej zanurzyłem się w twórczości poetyckiej, wydałem serię książek, ostatnie z nich to „Biała miłość” i „Rosa pierwotna”. Kiedy czuję, że staję się mniej rozpalony w poezji, to rozumiem, że trzeba albo się zatrzymać, albo przełączyć włącznik. Dobrze, że mam dokąd przełączać. I wtedy zaczynam myśleć bardziej muzycznie. I piszę wyłącznie piosenki. Bardzo lubię występować przed młodzieżą. Dzieci to najbardziej wdzięczna publiczność, one nie pozwalają na fałsz. Nauczyciele szkolni bywa, że zapraszają, obiecują, że zbiorą prymusów, najlepszych uczniów, którzy interesują się literaturą, muzyką. A ja potrzebuję tych, którzy słabo się uczą, i właśnie na nich kieruję całą swoją energetyczną uwagę. Bo wydaje mi się, że ci ludzie, którzy są gotowi cię słyszeć i przyjmować, oni i tak cię usłyszą. I kiedy widzę zmiany w zachowaniu po spotkaniu ze mną, to takie dobro, bo czuje się swoją pewną misyjność. Miałem występy także w miejscach pozbawienia wolności. Zazwyczaj tam oczekują usłyszeć barda śpiewającego o przestępczym świecie, a tu zupełnie inne piosenki. Więc to taka przyjemność — widzieć ludzi, którzy odradzają się na oczach. Poczucie bycia potrzebnym w społeczeństwie jest najważniejsze dla barda i poety. Dużo podróżowałem. Świat jest dla mnie interesujący, by zdobywać życiowe doświadczenie, akumulować energię, nabrać wrażeń, ale poza granicami Lwowa nie napisałem ani jednego wiersza i ani jednej piosenki. Jadę do mamy, do rzeki dzieciństwa, w góry, gdzie poznawałem niebiosa, i tam również nie mogę pisać, bo pisze się tylko we Lwowie, do którego jestem przywiązany. A śpiewa się wszędzie. Rozmawiała Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcie Oksany KOPAK
Traducción automática
Niedawno w galerii Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy „Mystec” odbyła się wystawa prac artysty, których dzieła są znane wielu, ponieważ wchodzą w skład wystroju wnętrz znanych w Kijowie i innych miastach Ukrainy, zmarłego Iwana Semenowycza Łytowczenki. Wykonał on kompozycje mozaikowe Kijowskiego Dworca Rzecznego, lotniska w Boryspolu i inne.
Ludmiła Iljenko
Szczególnie wyjątkowy pod względem koncepcji i efektowności jest gobelin w foyer Centralnej Biblioteki Naukowej im. Wernadskiego, który projektował artysta. Znajdują się na nim zarówno próba graficznego przedstawienia natury człowieka, od jego budowy fizycznej po ewolucję myślenia, jak i portrety wybitnych postaci, które stały u początków naszej kultury piśmienniczej — od Pamwy Berindy po Piotra Mohyłę. Swego czasu sztuka gobelinu została odnowiona, unowocześniona i wprowadzona do „wielkiego świata” sztuki dzięki Iwanowi Semenowiczowi i jego żonie Marii. Łytowczenko był artystą-filozofem, co bardziej właściwe jest sztuce zachodniej końca ubiegłego stulecia. A w kulturze USRR był dysydentem, ponieważ w swoich metaforycznych, czasem półabstrakcyjnych dziełach wcielił własną filozoficzno-artystyczną wizję otaczającego świata, złożoności poznania jego budowy, odwiecznego konfliktu materialnego z duchowym, teraźniejszego z przeszłością. Iwan Semenowicz uczestniczył w spotkaniu Nikity Chruszczowa z inteligencją twórczą, które odbyło się w 1962 roku, wraz z Heorhijem Jakutowyczem, Iwanem Draczem, Dmytrem Pawłyczkiem. Wtedy wyraźnie wyrażono stanowisko radzieckiego kierownictwa przeciwko wszystkiemu, co wówczas było nowoczesne w sztuce. Pokonanie przeszkód, jakie stawiało artyście kierownictwo wszystkich szczebli, pochłonęło, niestety, bardzo wiele wysiłku… Tragedią życia Iwana Semenowicza stało się to, że był głównym artystą Czarnobylskiej elektrowni atomowej. Przez ponad dziesięć lat Łytowczenko poświęcił się urzeczywistnieniu idei artystycznej organizacji reliefów Prypeci, wielkiego miasta energetyków. Stworzył szereg gigantycznych rzeźbiarskich reliefów oraz dekoracyjno-przestrzennych kompozycji z metalu. Niektóre jego czarnobylskie prace są przesiąknięte napięciem i niepokojem. Te kompozycje jakby zapowiadały katastrofę. I rzeczywiście, artysta miał przeczucie nieszczęścia, bo widział wszystko, co działo się w elektrowni „od środka”. Niestety, jego dzieła znalazły się w strefie wykluczenia i nikt nie dołożył żadnych starań, by je zachować. Nie do naprawienia smutkiem dla artysty stała się utrata jego prac. Bo oprócz mozaik i metaloplastyki pozostały tam wykonane przez mistrza drewniane rzeźby, malowidła ścienne i gobeliny. Po katastrofie czarnobylskiej artysta przeżył zaledwie 10 lat, jego ostatnie dzieło nosiło tytuł „Requiem”. Na obecnej wystawie można zobaczyć zarówno znane jego prace, jak i kopie tych, które pozostały w strefie wykluczenia. Wystawę przygotowała i o swoim ojcu opowiedziała nam znana artystka Natalia Iwanowna ŁYTOWCZENKO. — Natalio Iwanowno, jak dawno
Zajmuje się Pani organizacją wystaw, w tym wystaw ojca? — Mam doświadczenie w organizowaniu własnych wystaw w Kanadzie, USA, we Francji, no i oczywiście robiłam pośmiertne wystawy ojca. Na jego 80. i 90. urodziny. Uważam za swój obowiązek przypominać, że istniała taka sztuka, że taka sztuka istnieje. Uważam, że trzeba ją popularyzować. — Jak kształtował się talent twórczy Pani ojca, z jakich źródeł czerpał inspirację do dalszej działalności twórczej? — Urodził się we wsi Buhruwate w obwodzie sumskim, w pobliżu kozackiego miasta pułkowego Achtyrka. Gdy ojciec miał sześć lat, rodzinę rozkułaczono, mimo że jego ojciec był pełnym kawalerem Orderu Św. Jerzego. Siostry ojca zmarły, a jego nazywano „jeden na świecie”. Uczył się w Charkowie, dokąd wysłano go jeszcze jako dziecko. Ale wrócił do domu, gdy tylko skończyły się produkty, i nie chciał dalej się uczyć. (Uczył się zarówno w technikum agrotechnicznym, jak i budowlanym.) Podczas wojny dostał się do niemieckiej niewoli, w 1946 roku wrócił na Ukrainę i wstąpił do Lwowskiego Instytutu Sztuki Użytkowej i Dekoracyjnej. Tam obronił dwa dyplomy, a potem przyjechał do Kijowa, i jego pierwszą pracą był dworzec kolejowy — 7 kompozycji heraldycznych na suficie, wykonanych w 1955 roku. A w 2001 roku, gdy taty już nie było, wygrałam konkurs i w Niebieskiej Sali pojawiło się 14 moich kompozycji. — Tak duże, monumentalne prace artysta wykonuje sam, czy zaprasza robotników, którzy mu pomagają? — Wcześniej robiliśmy sami, czasem zapraszaliśmy kolegów, żeby pomogli. Pierwsze mozaiki w Prypeci powstały z wykonawcami. A ostatnie, o powierzchni po 100 metrów kwadratowych, wykonał sam, z pomocnikiem, który nakładał szkic formy, a ojciec wykańczał głowy i ręce. — Na pierwszy rzut oka koncepcja dzieł Iwana Semenowycza nie przeczy sowieckiej — człowiek w ruchu, jest pathos pracy, choć nie fizycznej…
— Począł on, nawet nie wiedząc, kim jest Bojczuk, i kiedy tworzył swoją pierwszą kompozycję „Żyj, Ukrainо”, przedstawiona była tam kobieca postać z uniesionymi rękami. I oto ta postać stała się dla ówczesnego ministra kultury wystarczającą podstawą do oskarżenia ojca o „bojczukizm”. Nawiasem mówiąc, gobeliny, które wykonywali z mamą, były duże, złożone, o tematyce fabularnej, już w czasach, gdy malarze jeszcze nie umieli tego robić. Zapewne postać z uniesionymi rękami nieświadomie wywoływała u tego urzędnika skojarzenia z Orantą. Ale paradoks polega na tym, że właśnie po słowach ministra ojciec zainteresował się twórczością Bojczuka i zaczął szukać materiałów na jego temat. I to dało mu impuls do pracy nad motywami narodowymi, bo naprawdę był Ukraińcem. Od ziemi, ze swoich korzeni przejął poczucie narodowe. Do tego był za granicą, w Niemczech, widział, jak tam się żyje. Nasza babcia zakopała gdzieś pod gruszą cztery Krzyże Świętego Jerzego, które rodzina otrzymała od carskiego rządu. Najemników nie było, ale pracowali dobrze, zbudowali chatę, dziś mieści się tam rada wiejska. Chatę odebrano, po czym spali w rowie, mieszkali na kwaterach. A mój ojciec bardzo lubił się uczyć, uczył się przez całe życie. I dążył do doskonałości we wszystkim. Kiedy orał, kładł się na ziemi i patrzył, czy bruzda jest równa-równa. To u niego po babci, która nawet w kołchozie starała się być pierwsza, pracując przy burakach. — A jaki był Iwan Semenowycz w rodzinie? — Kiedy tata i mama robili swoje znane gobeliny, miałam dwa lata. I żebym nie przeszkadzała, dawano mi farbę, i od dwóch i pół roku malowałam portrety. Portrety były duże, a dziś moje prace mają powierzchnię po 20 metrów kwadratowych. Tak wzrastałam jako córka artysty. Dla ojca zawsze najważniejsza była praca. — Proszę opowiedzieć trochę o technologii, w której Iwan Semenowycz i pani Maria wykonywali swoje gobeliny, oraz o nowatorstwie jego koncepcji. — Rodzice wprowadzili w życie nowy styl gobelinów — geometryczny. Robiono je na takim krosnie, na jakim tkano wereteny. Litowczenkowie wymyślili technologię liczenia, coś w rodzaju programowania pracy, i z niej korzystali. Wtedy wszystko to nie było zkomputeryzowane. Matka sama obliczała strukturę rysunku. Była to ciężka praca. Co do koncepcji, to wszystko, co przedstawiono na tych gobelinach, bardzo różniło się od tradycyjnego. Plastyka à la Picasso, symboliczność kompozycji, ścięta plastyka postaci, nietypowy wyraz twarzy. Tak, ojciec przedstawiał Szewczenkę jako Prometeusza, którego wątrobę dziobie dwugłowy orzeł reżimu carskiego. W jego twórczości można spotkać i trójliczne muzy, i ptaka feniksa, i inne symbole, obce epoce sowieckiej. Oto gobelin „Natchniony muzami”, który zniszczono w Prypeci. Co do jego koncepcji, ojciec radził się z Iwanem Draczem. Jego dysydenctwo polegało właśnie na tym, że odszedł od zasad socrealizmu, chciał formalizmu. A „wyjść bokiem” mogło w najbardziej nieoczekiwany sposób. Zacementowano jego pracę na stacji metra Chreszczatyk w Kijowie, w restauracji, mimo że przedstawiono tam jakieś niewinne rzeczy: ptaki i drzewa. Dobrze, że jeden robotnik uratował te prace i nadal istniały. W porcie lotniczym Boryspol zniszczono wszystkie mozaiki, pozostała jedna praca — „Ikar”. Wszystkie dzieła ojca zbudowane są na dwoistości, na walce. Dlatego Dmytro Pawliczko nazywał go „kłującym” Iwanem. — Czyli konfrontacja z władzą to także rodzinna tradycja? — Przez ostatnie cztery lata byłam przewodniczącą Kijowskiego Związku Artystów Ukrainy. Wiem, że artyści to naród konserwatywny. Cztery lata mojego przewodnictwa przerodziły się w lata walki z Krajowym Związkiem, które niczym się nie zakończyły. Krajowy Związek zabiera sobie cały majątek i likwiduje Kijowski. Kiedy kierowałam związkiem, pracownie kosztowały 60 hrywien miesięcznie, a teraz dochodzi do 2 tysięcy, i wszystkie te pieniądze idą do Krajowego Związku. Tak, oczywiście, widziałam niesprawiedliwość w tym życiu. Trzeba było walczyć. — Czy w Ukrainie pozostali jeszcze artyści, którzy pracują w gatunku monumentalizmu? — Są, na przykład, Wołodymyr
Prydka. Tacy artyści obecnie pracują nad wystrojem wnętrz cerkwi. Trwa budowa cerkwi na Teremkach-2. Jest nowoczesna. Prace potrwają jeszcze 2 lata, bo artysta jest jeden — Jurij Lewczenko. Prace są monumentalne, wielkie, niezbyt piękne, ponieważ wykonuje się je na zamówienie, a gustu możnowładców i bogaczy nie zawsze wystarcza. A w ogóle artyści obecnie są bez pracy. Malarze stali się monumentalistami i zdobią obiekty, ale nie ma takich formatów, w jakich pracował mój ojciec. — Los prac Pana ojca w Prypeci jest niezmienny: rozpadają się pod deszczem, zarastają krzakami, chociaż strefę dość często odwiedzają turyści… — Nie wolno ich przewozić, ale chodziło o to, żeby je zakonserwować w takim stanie, w jakim są. A co do turystów, to niektórzy z nich nawet zabierają ze sobą radioaktywną smalt, której ojciec używał w swoich pracach. Użył metalu na jasnych partiach kompozycji, a w refleksach i cieniach — smalty. A kompozycje „Muzyka” i „Energia” zmieniały się zależnie od oświetlenia, żyły, grały kolorami… Te kompozycje zostały stworzone na długo przed awarią, ale ojciec schodził do reaktora, widział, co dzieje się na stacji, i dlatego miał przeczucie, że to wszystko, co wielkie i straszne, może się źle skończyć… Wszystko to odzwierciedlone jest w wielu jego kompozycjach. — A gdzie przechowywane są ogromne gobeliny Pani rodziców? — Niektóre w domu, niektóre zakupiło Ministerstwo Kultury, niektóre — Muzeum Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej. Ale 6 metrów kwadratowych za 1000 dolarów — to bardzo tanio. Mama zawsze uważała, że prace będą lepiej wyglądać w muzeum, dlatego oddawała je za grosze. Moi rodzice tworzyli genialne, nowatorskie prace. Unikatowy gobelin „Ciche księżycowe noce”, na którym przedstawieni są zakochani, — artystyczna interpretacja uczucia. Ojciec, gdy miał 72 lata, pytał: „Czy byliście kiedyś zakochani?” I sam odpowiadał: „To wtedy, gdy siedzicie na obłoku we dwoje, a dookoła was chaty, stawy, ryby, niebo, gwiazdy, księżyc gdzieś na dole, a wy się objęliście i głowa do góry? Jeśli czegoś takiego nie czuliście, to nie byliście zakochani…” — Proszę dodać trochę farb do psychologicznego portretu ojca. — Był bardzo emocjonalny. Artysta, prawdziwy artysta. Oczywiście człowiek z poczuciem narodowym i poczuciem walki. Trochę ostry w zasadniczych momentach życia, ale uzasadnienie jest takie, że twórczość nie uznaje kompromisu.
Traducción automática
Gwiazda charkowskiego grafika Jurija KIJAŃSKIEGO wzeszła na naszym artystycznym firmamencie pół wieku temu. Po ukończeniu w 1957 roku Szkoły Artystycznej w Rostowie nad Donem rozpoczęła się jego działalność pedagogiczna jako wykładowcy kreślenia i rysunku w Artiemowskiej kolejowej szkole średniej. A po studiach na wydziale grafiki Charkowskiego Państwowego Instytutu Artystycznego wiąże swoje życie z Charkowem. Kierownikiem jego pracy dyplomowej był zapalony artysta-kolekcjoner, który szczególnie cenił sztukę ekslibrisu. To on zaszczepił w Juriju Kijańskim miłość do tego oryginalnego gatunku.
Petro NESTERENKO, kandydat nauk o sztuce
Wielki wpływ na artystę miało zapoznanie się z pracami filozofa Hryhorija Skoworody. Przyczyniły się one do przebudowy myślenia, wyjścia z narkozy sowieckiego zombingu. I do dziś Skoworoda pozostaje nauczycielem i doradcą już poważnego wiekiem artysty. Jego postulaty: „U rozumnego oczy w głowie, a u nierozumnego oczy na krańcu Ziemi”, „Poznając siebie, poznajesz Boga, poznając Boga, poznajesz siebie”, „Człowiek — mały kosmos” pomagają uwalniać myśl od stereotypów, sprzyjają nowemu widzeniu i rozumieniu otaczającego świata.
Pośród dorobku twórczego mistrza znajdują się przykłady grafiki książkowej, wykonane w różnorodnych technikach graficznych: akwaforta, sucha igła, grawerowanie na plastiku, linoleum, litografia. W technice suchej igły Jurij Kijański mistrzowsko oddał wizerunki imperialnych urzędników według motywów poematu T. H. Szewczenki „Sen”. Tutaj objawił się jako utalentowany kontynuator tradycji zapoczątkowanych przez znanego ukraińskiego grafika Kazimierza Agnit-Sledzewskiego.
Artysta językiem groteski oddał bezduchowy świat imperialnego dyktatu, w satyrycznym kluczu przedstawił naturę rosyjskiego totalitaryzmu. Wiele okładek, frontyspisów, szmuc-tytułów rozkładówki wykonał artysta w technice linorytu, demonstrując pociąg do awangardy, napełniając suprematyczne kompozycje to gwiezdną radziecką symboliką, to narbutowskimi trójkątnymi kiściami winogron („Wieniec żytnich kłosów” Iwana Macenki). Szczególnym źródłem inspiracji Jurija Kijańskiego stał się ekslibris. Znak książkowy na Ukrainie powołała do życia wielka duchowa i kulturalna potrzeba ukraińskiej inteligencji. Począwszy od 1967 roku, w czasach ogólnego zachwytu tą sztuką, stworzył w technikach grawerowania na linoleum i plastiku ponad 60 znaków książkowych. Adresowane są one do Charkowskiej Szkoły Artystycznej, kolegów-wykładowców, znanych artystów: A. Bazylewycza, H. Korenia, mistrzów sztuki ludowej T. Pati, M. Pryjmaczenko, historyka sztuki B. Woznyckiego i innych. W większości ekslibrisów artysta skłania się ku symbolice, za pomocą której uogólnia ich tematykę. Świadome odejście od natury i nadmiernej szczegółowości to wynik analitycznego myślenia, uogólnienia. Głównymi środkami wyrazu Jurija Kijańskiego są gra czarnych i białych płaszczyzn. Szereg ekslibrisów poświęcono wybitnym ukraińskim pisarzom, działaczom teatru: Mychajle Draj-Chmarze, Hnatowi Chotkewyczowi, Irynie Wilde, Lesiowi Kurbasowi. Doświadczywszy ostrej krytyki i prześladowań, przeżyli niełatwe życie i weszli do złotego funduszu dziedzictwa narodowego. W ekslibrisie adresowanym do Mykoły Woronego artysta przedstawił spętanego narowistego konia w klatce, który symbolizuje przytłaczającą atmosferę tamtych lat. To krzyk ofiar stalinizmu, ból i śmierć milionów ludzi. Mistrzowsko rozwiązane proporcje czerni i bieli, doprowadzone do wirtuozowskiego brzmienia giętkie linie, mocna kompozycja — wszystko to czyni ekslibris dynamicznym i ekspresyjnym. W 1981 roku, kiedy kijowianie przygotowywali się do obchodów w następnym roku 1500-lecia Kijowa, Jurij Kijański odpowiedział na to wydarzenie pięcioma ekslibrisami, w których w przypisanej mu groteskowej manierze opowiedział o historycznych perypetiach dawnego miasta i wyśmiał jego najeźdźców. Nadmierne suprematyczne napełnienie symboliką szewczenkowskich ekslibrisów nadaje im zaszyfrowaną treść, niedostępną dla nieobeznanych z tajnikami twórczej maniery artysty. Pośród nich dwa wykonane dla samego Kobziarza, jeden dla Charkowskiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego imienia T. H. Szewczenki oraz „Szewczenkiana Jewhena Artemenki” — znanego charkowskiego kolekcjonera. Szereg ekslibrisów poświęcono muzeom, w szczególności muzeum-twierdzy w Kamieńcu Podolskim, muzeom artystycznym miast Sumy i Lebedyn (na 100-lecie rzeźbiarza I. P. Kawaleridzego), Charkowskiemu Muzeum Literacko-Pamięciowemu (na 275-lecie H. S. Skoworody). Pracując nad serią znaków książkowych, poświęconych ulubionemu filozofowi, Jurij Iwanowycz postanowił nie ograniczać się do tradycyjnych dla ekslibrisu rozmiarów, pracował swobodnie i rozluźnienie. Są one nieco ilustracyjne. Poznając głębiny istoty mądrego filozofa, poprzez kompozycje „Wieczne i przemijające”, „Pokrewna praca”, „Trzy światy”, „O dwóch naturach” poznawał siebie. Zapoznanie się z dorobkiem twórczym Jurija Kijańskiego daje wszelkie podstawy twierdzić: to nieprzeciętne zjawisko we współczesnej ukraińskiej sztuce.
PRENUMERATA TRWA Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — twoja gazeta! Koszt prenumeraty
Traducción automática
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracyjne KB nr 4066 z 02.03.2000 r.
(z dostawą i kosztami pocztowymi)
Kod pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”
Traducción automática
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
p.o. redaktora naczelnego Mykoła CYMBALIUK
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Traducción automática
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 3 0 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301230 Nakład w lipcu — 18 400 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Traducción automática