Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalSaber · Personas · Futuro
← Archivo de «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №37 за 2011 рік

16 págs. · 35 entradas · PDF en Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Traducción automática del ucraniano. Verifique citas, nombres y cifras en la página original. 1 de 35 entradas se muestran en ucraniano mientras se actualiza su traducción.

El texto se extrajo del PDF y se dividió en piezas automáticamente. Los límites de algunas piezas no se han verificado editorialmente: una entrada puede contener varias piezas, solo parte de una o un bloque de servicio (por ejemplo, un anuncio de suscripción). La fuente primaria es la página del periódico en el PDF.

Página · p. 1página original ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 37 (622), 15–21 września 2011 Maria MATIOS: „CODZIENNIE, DO OSTATNIEGO CZYTELNIKA!” 14 września rozpoczął się XVIII Forum Wydawców we Lwowie IWAN PLUSZ – GOŚĆ REDAKCJI

Redakcja „Słowa Proświty” zaprosiła do rozmowy znaną ukraińską pisarkę, laureatkę Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Marię Matios, autorkę licznych książek poezji i prozy, w tym powieści „Słodka Darusia”, prawdziwego ukraińskiego bestsellera, którego łączny nakład przekroczył granicę stu tysięcy egzemplarzy, przetłumaczonego na wiele języków świata. — Witamy Panią, Mario Wasylijwno, na święcie wydawców i pisarzy! Z jakim nastrojem Pani przybyła? — Od 2003 roku nie opuściłam ani jednego Forum Wydawców! Nawet wtedy, gdy musiałam zaprzyjaźnić się z lekarzami bardziej niż z własną rodziną. Nie wiem, czy przeszłabym wtedy tę rzekę… A Lwów w mój najtrudniejszy okres — dwukrotnie, dwukrotnie! — przywracał mnie samej sobie. Więc jestem Lwowowi winna (śmieje się). W dniach Forum, bez cienia przesady, każdy pisarz czuje się prawdziwą gwiazdą, bo każdy! absolutnie każdy pisarz znajduje tu swoich zwolenników. To najlepsze miejsce, by energia Słowa przepływała w energię Miłości. Przez te lata zrozumiałam, że na Ukrainie pisarz to więcej niż pisarz (choć nie wiem, czy to dobrze). Najbardziej uderzają mnie te niezliczone kolejki, te wzruszające prezenty, ikonki, kwiaty, książki, ozdoby, ta młodzież, ci rosyjskojęzyczni Ukraińcy z Połtawy i ukraińskojęzyczni Tatarzy z Krymu, te dedykacje „mamie”, „siostrze”, „wujkowi” itd., adresowane do Włoch i Kanady, Portugalii i Grecji, to zwierzanie się z najintymniejszych wydarzeń swojego życia, te łzy bez wiadomej przyczyny, otwartość i spowiedniczość — jednym słowem, pełne szaleństwo. W minionych latach mogłam śmiało zapraszać do stoiska „Piramidy” przedstawicieli Księgi rekordów Ukrainy, bo mam doświadczenie nieprzerwanego (!!!) podpisywania książek przez 6 godzin oraz łącznie doświadczenie 12-godzinnych autografów przez trzy dni. — A jakie rekordy zamierza Pani pobić w tym roku? — Od 15 do 18 września będę „codziennie, do ostatniego czytelnika” na INDYWIDUALNYM stoisku „KSIĄŻKI MARII MATIOS” (pierwsze piętro Pałacu Sztuki, stoisko nr 124). Mój wieczór autorski — 17 września, Lwowska Filharmonia, początek o 20.30, pod tytułem „Nikt nikomu nic nie jest winien, prócz sumienia”. W tych dniach przedstawię nową książkę-powieść „Armagedon już się odbył”. Także książkę „Wybrane” ze wstępem profesora Uniwersytetu Lubelskiego im. Marii Skłodowskiej-Curie Ihora Nabytowycza. Ta książka jest przeznaczona dla moich „smakoszy i fanów”. I trzecia nowość — „Kronika ukraińskiego samaszestwia…” (moje pisarskie śledztwo dotyczące „zimowego 2010—2011 r. pochodu” ukraińskich funkcjonariuszy organów ścigania przeciwko książce „Wyrwane strony z autobiografii”). Tygodnik „Słowo Proświty” jako pierwszy publikował część chronologii tego „samaszestwia”, za co jestem wdzięczna gazecie. Wszystkie książki projektował i ilustrował Serhij Iwanow. Od 2008 roku wspólnie daliśmy życie 14 książkom w wydawnictwie „Piramida”. Dwie moje książki w języku angielskim — „Prawie nigdy odwrotnie” i „Apokalipsa” — na prośbę wydawców również zostały zaprojektowane przez Iwanowa. — Zatem jedzie Pani do czytelników „z otwartą przyłbicą”? — Za każdym razem jadę do Lwowa z obawą, i nie dlatego, że potem na moją książkę znajdzie się prokurator, jak było z „Moskalicą”, czy Prokuratura Generalna i MSW, jak było zeszłej zimy. Jadę z obawą, bo co roku prezentuję nowości i zawsze się martwię: czy czytelnik zrozumie, co chciałam powiedzieć? Nigdy nie idę za czytelnikiem. Zawsze puszczam czytelnika „pod elektryczny wyładowanie” albo to fabuły, albo akcentów miłości czy nienawiści, lecz nawet za takie „tortury” czytelnik się ode mnie nie odwrócił. I kocham ich wszystkich, znanych, a jeszcze bardziej — nieznanych moich czytelników, i nasza miłość jest wzajemna, choć czasem i dyskusyjna. Bo w mojej twórczości nie ma ani jednej książki bez podtekstu, nawet „Kulinarne figle”. A cóż dopiero mówić o „Armagedonie…”! — A Pani powie… — Książka bardzo „gorąca”, bo bardzo DZISIEJSZA. I patrioci, i polityczni „idioci” będą mieli, o co poparzyć wargi, choć powieść nie ma żadnego związku z polityką. Nie tyle o podsumowaniu życia zwykłego człowieka, ile o upadku moralnej hierarchii w społeczeństwie. Główna myśl tej opowieści jest prosta aż do banalności — „NIKT NIKOMU NIC NIE JEST WINIEN, PRÓCZ SUMIENIA”. Ciąg dalszy tematu na str. 3. CZYTELNICZE WIECE NOWY GŁOS: SOFIJA FEDYNA WITAMY OLESIA DORYCZENKA! OBROŃCA JĘZYKA

Traducción automática

Página · p. 2página original ↗

IWAN PLIUSZ: «NARÓD TWORZY DUSZA,

Iwan Stepanowycz Pliusz jest bez wątpienia jednym z tych, których można nazwać ojcami założycielami naszego niepodległego państwa ukraińskiego. Bohater Ukrainy. Dwukrotnie był przewodniczącym Rady Najwyższej. To właśnie pod przewodnictwem pierwszego wiceprzewodniczącego Iwana Pliusza 16 lipca 1990 roku parlament przyjął Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy. W jego biografii znajduje się bogata kariera gospodarza i wysokiego rangą urzędnika. Jednocześnie jest to typowa i niełatwa droga ukraińskiego męża stanu do idei narodowej, do naszej historii, do źródeł. Świadectwem tego jest niniejsza rozmowa w przededniu 70. rocznicy urodzin znanego polityka, którą obchodził 11 września. NA KOZACKICH MOGIŁACH — Iwanie Stepanowyczu, zdecydowana większość z nas niełatwo dochodziła do uświadomienia sobie idei narodowej, państwowej. Jaka była Pana droga? — Od razu przypomina mi się uroczyste zebranie w Operze Narodowej stolicy z okazji jubileuszu Towarzystwa „Proświta”. — To rok 1993, 125-lecie „Proświty”. — Występowałem w wypełnionej po brzegi sali, przed prawdziwymi patriotami, ludźmi świadomymi narodowo, widziałem, że to właśnie oni są uosobieniem idei narodowej, państwowej. A jeszcze wcześniej uderzyło mnie wielkie Ogólnoukraińskie Święto Kozackie pod Kapuliwką w obwodzie dniepropetrowskim, przy mogile kozackiego atamana Iwana Sirki. Nigdy w życiu nie widziałem tak ogromnego ruchu ludzi, którzy żyją ideą odrodzenia narodowego. — To był 1990 rok, już po przyjęciu Deklaracji o suwerenności państwowej, ale jeszcze za istnienia Związku Radzieckiego. Jechał Pan tam jeszcze jako przedstawiciel radzieckiej nomenklatury? — Bardzo chciałem tam być. Dowiedziałem się, że najlepiej dotrzeć tam samolotem z Kijowa do Zaporoża, a stamtąd samochodem. Zadzwoniłem do Zaporoża do swojego kolegi, a ten gościnnie przyjął mnie razem z pierwszym sekretarzem obwodowego komitetu partii. Obiecali, że nazajutrz pojadą razem ze mną do Kapuliwki, okazuje się, że to niedaleko. Ale rano ani moich przyjaciół, ani samochodu… — Rozmyślili się… — Widocznie. W końcu znalazłem transport. Pojechaliśmy na oślep. Kierowca mówi: „Język do Kijowa doprowadzi, więc jakoś dotrzemy”. Po drodze doganiam rodaka z Czernihowszczyzny — Jurija Mychajłowycza Muszkietyka, wówczas przewodniczącego Związku Pisarzy Ukrainy. Okazuje się, że też jedzie na święto, ale też dokładnie nie wie, dokąd jechać. Ot, nie wiedzieliśmy, gdzie są te kozackie mogiły. W końcu, dzięki milicji, jesteśmy na święcie. To było coś niesamowitego. Z obwodowej autostrady mieliśmy skręcić na zwykłą drogę do Kapuliwki. Ale nie mogliśmy jechać: cała droga aż do samej mogiły Sirki była wypełniona ludźmi. Często rozmawiałem z publicznością, nie należałem do strachliwych. Ale nagle zobaczyłem w oczach wielu jakąś nienawiść. Ktoś ostrzegł mnie, mówiąc, że otaczają mnie i tam, wewnątrz, w tłumie, są prawdziwi „koleje”. Usłyszała to żona Jaworiwskiego, Hałyna. Przebija się przez krąg, staje obok mnie i mówi do ludzi: „Co wy? To przecież Pliusz, on jest nasz, uchwalał Deklarację o suwerenności”. Ludzie od razu się rozstąpili, a Hałyna zaprowadziła mnie do kurenia czernihowskiego. Tak więc od tamtej pory po raz pierwszy na świadomym i podświadomym poziomie zacząłem postrzegać wspólnotę narodowo świadomych sił patriotycznych. I kiedy po kilku latach przyszedłem do Opery Narodowej i występowałem przed prośwityjanami, powiedziałem, że widzę te same natchnione twarze, które widziałem pod Kapuliwką, na Chortycy, w Baturynie, pod Krutami. Ale niestety nasze koło nie rozszerza się, a w pewnym stopniu nawet zawęża. Zatem czegoś nie dopracowujemy. — O tym mówił Pan także 6 września na uroczystym posiedzeniu w parlamencie. — Powiedziałem, że największą przyczyną naszych życiowych niepowodzeń jest próżnia światopoglądowa, która nie pozwala nam uformować nie narodu, nie populacji, nie wspólnoty, a narodu politycznego. Przestrzeganie wymienionych i podobnych zasad da nam możliwość odcięcia się od tych, o których bardzo trafnie pisał ukraiński poeta, archeolog i działacz polityczny Ołeh Olżycz: „O narodzie! Silny i wieczny jak Bóg! Nie to pokolenie chłopów, kto złoto zniesławi twoich zwycięstw pod Korsuniem i Konotopem”. Musimy pamiętać te słowa. Ponieważ piąta kolumna u nas jest najliczniejsza — i w tym największy problem. Nie znam państwa, w którym dyskutowano by, decydując nie jak iść, a dokąd iść? Jedni chcą, żeby Rosja dawała nam tanią ropę i gaz, inni — żeby Zachód wszystko dawał. Już zmęczyłem się mówić: nic Ukrainę tak drogo nie kosztowało, jak tania ropa i gaz z Rosji przez te 20 lat. Dlatego przed nami te zadania, o których mówili i Pantełejmon Kulisz, i Taras Szewczenko, i wielu innych znanych orędowników narodu ukraińskiego. I zacytowałem słowa z listu Pańka Kulisza do Tarasa Hryhorowycza z 1844 roku, gdzie on, opowiadając, że jest mile zaskoczony naszą przeszłością, mówi: „Zatem i nam, którzy wzięliśmy się za przecieranie oczu swoim rodakom, trzeba sobie nawzajem pomagać, sobie nawzajem radzić, bo nie będzie dobra z naszego pisania… I ojciec kozacki, stary Chmielnicki, powiedział umierając: tym stała się, mówi, straszna kozacka siła, że u was, panowie młodzieńcy, była wola i myśl jedna”. Oto czego nam brakuje dzisiaj w społeczeństwie i dopóki tego nie będzie, trudno przeprowadzić reformy i znacząco poprawić poziom naszego życia. CZARNOBYLSKI KATARSIS — Powiedział Pan o „próżni światopoglądowej”. A jak ją wypełnić, formując naród? — Wypełnić przez duszę, serce, słowo, wiarę. — Dlaczego tak ciężko do tego dążymy? — Byłem wychowany na nieprawdzie i nie byłem gotowy na takie postrzeganie świata. Ale w kształtowaniu mojego postrzegania świata zawdzięczam dwie rzeczy. Pierwsza — to nauka w Akademii Nauk Społecznych przy KC KPZR w Moskwie. — Ciekawe, jak to mogło przyczynić się do kształtowania owego postrzegania świata? — Studiowałem i miałem dostęp do wszystkich dokumentów archiwalnych. A druga, choć brzmi to paradoksalnie, — katastrofa czarnobylska. Byłem wtedy przewodniczącym Kijowskiego Komitetu Wykonawczego, kierowałem obwodową Obroną Cywilną. Byłem także członkiem sojuszniczej komisji rządowej ds. likwidacji skutków awarii, komisji, której przewodniczył Borys Jewdokymowycz Szczerbyna, świeć Panie nad jego pamięcią. Byłem więc obecny na posiedzeniach tej komisji, gdzie byli prawie wszyscy luminarze nauki, zarówno krajowej, jak i zagranicznej. I dla siebie wyciągnąłem jednoznaczny wniosek: tak żyć dalej nie można! To „wieńczące dzieło” tamtego systemu. Chcę polecić Panu moją książkę „Kim jesteśmy i dokąd zmierzamy?”. Jest tam moje wystąpienie jeszcze z czasów radzieckich na posiedzeniu Rady Najwyższej w sprawach Czarnobyla „Co zostawimy naszym potomnym?”. Powiedziałem wtedy: „Dlaczego tak się stało, że opiewana w legendach i pieśniach święta ziemia, skąd wyszła Ruś Kijowska, kultura i religia, dzisiaj jest na granicy katastrofy ekologicznej? Stało się tak dlatego, że ci, którzy podejmowali decyzje, wiedzieli, że oni tutaj nigdy nie żyli i nie będą żyli. A ci, którzy wykonywali te decyzje, wychodzili ze skóry, żeby zarobić „zabawki” i udowodnić oddanie KPZR, „sprawie partii i Lenina”. Wieńcem tego stało się „zawracanie rzek”, by płynęły nie w kierunku nadanym przez naturę, albo BAM — tu dróg nie ma, a my pchaliśmy się, gdzie popadnie. Ale najstraszniejszym, co się wydarzyło, była katastrofa czarnobylska. Jak mogło dojść do tego, że w unikalnym zakątku, w międzyrzeczu Prypeci, Desny i Dniepru, gdzie zbiera się dorzecze, z którego pije wodę 35 milionów Ukraińców, postawiono taką „głupotę”? Wystąpienie zakończyłem tym, że można położyć temu kres. Po pierwsze, dalsza demokratyzacja i jawność całego naszego społeczeństwa. (I to w obecności Szczerbyckiego i całego Biura Politycznego.) Po drugie, trzeba napełnić prawa treścią. To znaczy, przyjąć ustawy o ziemi, o własności, napełnić realną treścią pojęcie suwerenności i budować swoje relacje w wolnym związku państw. Były burzliwe oklaski. Prawda, niektórzy potem powiedzieli: „I co on tam nagadał?”. Natomiast dzwoni do mnie pierwszy sekretarz obkomu partii i mówi: „Wiesz, Biuro Polityczne przy obiedzie dało najwyższą ocenę twojemu wystąpieniu”. Wtedy, znaczy, modnie było tak uważać. A ja już niczego się nie bałem. Widziałem, że nie daj Boże, gdyby radioaktywna chmura nie wyszła poza granice ZSRR, my i dzisiaj może nie wiedzielibyśmy o tej awarii. — Właśnie taką drogą szedł Pan do idei narodowej, naszej historii? — Podszedłem do wiecznego. A wszystko, co obecne, przemiele się. Ale nie myślałem, że potrwa to tak długo. Byłem naiwny, uważałem, że my w ciągu dwudziestu lat wychowamy nowe pokolenie, że staniemy się takim państwem i takim społeczeństwem, jakie ogłosiliśmy w Deklaracji z 1990 roku. Naiwność polegała na tym, że w ciągu 20 lat jest to niemożliwe. I przyczyna jest tylko jedna: nieskonsolidowanie naszego społeczeństwa. Czy znajdziecie jeszcze kraj, który walczyłby sam ze sobą? Komuś nie podoba się język, komuś Europa, ktoś chce przywrócić Stalina. Wszyscy ci ludzie są znani. I kiedy Symonenko dzisiaj krzyczy, że trzeba „chronić historię”, to co, trzeba, żeby stały pomniki tym, którzy zniszczyli 60 milionów ludzi, którzy zorganizowali dwa wielkie głody — 1933 i 1947 roku, i tak dalej? Niech ta historia gdzieś będzie jako przestroga. Ale nie na naszych majdanach i ulicach. Bo jakże wychowamy nowe pokolenie? Nasi lewicowi niektórzy „ludowi” nie mogą nijak zerwać z dogmatycznym marksizmem-leninizmem, z ich hasłem walki klas: „Kto nie z nami, ten przeciw nam”. Ale u sił narodowo-demokratycznych też nie wszystko w porządku. Kiedy mówiłem kiedyś Sławie Kyryłence, że nie można budować Ukrainy z jednym brzegiem, to oni wtedy byli pewni, że wszystko sami zrobią. A co mamy? Dlatego właśnie powiedziałem w parlamencie: nie utożsamiajcie porażki Wiktora Juszczenki w wyborach prezydenckich z porażką idei narodowej. Była ona sercem, kręgosłupem Majdanu, dlatego że to jest wieczne, tego nie zakopią, ono przebije wszystkie tamy z jeszcze większą siłą, tak, jak przebiło w 1991 roku. I przeprowadzimy reformy oraz będziemy żyć, jak należy. REFORMA EMERYTALNA I ZIEMSKA SĄ SKRAJNIE POTRZEBNE — Iwanie Stepanowyczu, chyba w naszym politycznym środowisku brakuje Pana wyważenia, rozsądku. W dyskusji nad niektórymi ostrymi kwestiami społecznymi emocje przekraczają granice i bronione są polarne sądy bez jakiegokolwiek dążenia do porozumienia. Czy jest Pan gotów omówić niektóre takie ostre tematy? Na przykład, o właśnie ostatecznie uchwalonej przez parlament reformie emerytalnej? — Nie będzie reformy emerytalnej — nie poprawimy życia naszego narodu. Oprócz Rządu nikt nie jest w stanie przeprowadzić reformy emerytalnej. Jeśli Rząd przedłożył program, trzeba go przyjąć i pomóc wykonać. A istotą tego programu jest to, że nie 700 hrywien będzie emerytury, a 1300. I nie będzie niebotycznych emerytur i małych. Nie można tak dalej, kiedy w społeczeństwie tych, którym trzeba dawać emeryturę, stało się 65 %, a tych, którzy pracują, 25 %. Dlatego reforma emerytalna dzisiaj jest bezalternatywna. I trzeba nabrać cierpliwości i dać możliwość popracować Rządowi, który podjął się to robić. Zepsuć sprawę zdążymy, dzisiaj trzeba dać ocenę. — A jeszcze ostrzejsza kwestia ziemi? — Ona nie jest ostrzejsza, ona jest odwieczna. Gdyby Lenin nie oszukał narodu, rewolucja nigdy nie doszłaby do skutku. Bo kronsztadzcy marynarze, którzy zrobili w Piotrogrodzie rewolucję, otrzymywali listy z domu, ze wsi, że w rzeczywistości wszystko nie tak, nikt ziemi chłopom nie dał. I fabryk robotnikom nikt nie dał. Zaczęły się represje... Więc kiedy marynarze podnieśli powstanie, ich wszystkich rozstrzelano. Teraz o ziemi. Dla tych, którzy nieźle uczyli się w szkołach i instytutach, znane jest takie socjalistyczne pojęcie, jak stosunki produkcji. To stosunek pracownika do środków produkcji. Cała istota w

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original

SERCE, SŁOWO, WIARA»

dlatego, że w kapitalizmie są one czyjeś, a w socjalizmie — „nasze”. Czym są środki trwałe? To koń, krowa, traktor, budynek. A ziemia nie ma ani ceny, ani wartości. Jak to możliwe, że ona, główny atrybut produkcji, w ogóle nie ma ceny? My od 20 lat nie przyjmujemy ustawy o rynku ziemi, a przyjmujemy moratoria. A całą ziemię już sprzedano. — I przy moratoriach… — Dlatego właśnie przyjmują moratoria, żeby jeszcze gdzieś coś do-sprzedać. Bo kiedy będzie ona moja czy wasza, będziemy ją chronić. Kraść na wielką skalę, kiedy jest niczyja, można z budżetu, z państwa. Straszą, że ziemię wykupią obcokrajowcy. Przypuśćmy, że przybyłem z zagranicy, kupiłem ziemię. I dokąd ja z nią pojadę? Jeśli kupiłem ziemię, trzeba, żeby dała zwrot, trzeba na niej pracować i mieć rynek, żeby sprzedać produkcję. Słowem, ci, którzy krzyczą o niedopuszczeniu rynku ziemi, chcą ograbić wszystko do końca. W ostatnich latach na naszej z wami rodzinnej Czernihowszczyźnie, dzięki Bogu, uprawia się coraz więcej ziemi. A oto w mojej Borznie, w przedsiębiorstwie rolnym „Polissia”, znam takie działki ziemi, których nie orano od 20 lat. Tam wyrósł już lasek, żeby zaorać ziemię, trzeba wykarczować drzewa, doprowadzić działki do porządku. A na to potrzeba minimum roku… Ludziom przez 15 lat nikt nie płacił za takie udziały. Mówię im: dajcie tę ziemię na rok za darmo, a potem otrzymacie dwukrotnie więcej. Nie, bali się, żeby ich nie oszukano. I dopiero w tym roku wydzierżawili przedsiębiorstwu „Borznaagroinvest”, które teraz doprowadza ziemię do porządku, żeby wiosną coś zasiać. I chłopom już płacą za udziały. W tym roku, nie najlepszym dla rolników, otrzymamy większe niż w zeszłym roku zbiory. Myślę, że za rok-dwa u nas nieużytków prawie nie będzie i będziemy zwiększać produkcję. Swego czasu na Ukrainie było około 25 milionów sztuk bydła. Wiecie ile zostało? 5 milionów. To razem z bydłem z gospodarstw chłopskich. Kiedyś pracowałem jako kierownik wydziału rolnego na Kijowszczyźnie. W wydziale było 800 krów, nazywano to „mlecznym Donbasem”. A potem doprowadzono tam wszystko do… ośmiu krów. I oto przyszedł biznesmen z Doniecka, zbudował kompleks mleczny, gdzie jest teraz tysiąc krów. I ludzie zwracają się do mnie z prośbą o zatrudnienie tam. Zadzwoniłem i zapytałem tego biznesmena. A on mi mówi: „Wziąłem młodzież, wysłałem ją na naukę za granicę i ona u mnie pracuje. A ludzie, którzy chcą tu przyjść, żeby kraść i pić, nie są mi potrzebni”. Okrutna, ale prawda. WYCHOWYWANO NAS NA ZDRADZIE — Powróćmy do tematów duchowości, historii, wszak jest Pan nie tylko znanym politykiem, ale też dużo Pan pracuje na tym polu. Baturyn i Kruty nadal są w kręgu Pańskiej uwagi? — Jeździłem do Krut wtedy, kiedy oprócz ludzi świadomych narodowo mało kto tam jeździł. Musimy podziękować Wiktorowi Juszczence, że wyprowadził Kruty, Baturyn na poziom państwowy, nikt tego nie robił przed nim i obawiam się, że i po nim nie bardzo chce. — Ale tych stron historii już nie zamknąć. — Oczywiście. I dziękuję za to Juszczence. Dzięki jego szacunkowi do historii zrehabilitowaliśmy się przed młodymi chłopcami, którzy tam, w Krutach, polegli od murawjowskiego ołowianego gradu. Co do Baturyna. Byłem pierwszym przewodniczącym zarządu Fundacji Odrodzenia Baturyna. Pracowało się łatwo, bo Wiktor Andrijowycz jako Prezydent Ukrainy w pełni sprzyjał pracy. Zaproponowałem podzielić środki przeznaczone na Baturyn, częściowo na odrodzenie historii, a częściowo na tworzenie miejsc pracy, żeby nie doszło do tego, że będziemy wozić ludzi do opieki nad odnowionym Baturynem. A co najważniejsze, to naprawdę heroiczne strony naszej ukraińskiej historii. Jeśli nie będziemy na nich wychowywać nowego pokolenia, to daleko nie zajedziemy. Hetman Iwan Stepanowycz Mazepa — postać, oczywiście, niejednoznaczna. Jednoznacznych wielkich postaci w historii nie bywa. Bieda w tym, że ta postać jest sfałszowana. I wychowywano nas na zdradzie, a nie na przykładach poświęcenia wybitnego działacza Ukrainy, duchowego budowniczego, wszak więcej od niego świątyń nikt nie wzniósł. Właśnie za Mazepy zaczęto odradzać to, co było za Bohdana Chmielnickiego. Czym jest tak zwana „Czarna rada” z 1663 roku? Pantełejmon Kulisz dlaczego nazwał ją czarną radą? Bo przy pomocy Rosji zrobiono takie statuty, że czerń zaczęła rządzić, a z czernią im było łatwo przeprowadzać swoje ciemne interesy. I dopiero kiedy w 1687 roku hetmanem został Mazepa, to do 1709 roku (22 lata) Ukraina mimo wszystko była ukraińska, bez oglądania się na radę perejasławską. Ale Mazepy nie zawsze wspierali nasi radykałowie, którzy krzyczeli, że dawaj od razu i wszystko. Stosuję się do Mazepy jak do bohatera narodowego Ukrainy. — I o jeszcze jednej sferze Pańskiej działalności. Chodzi o tytaniczną postać ducha narodowego Pantełejmona Kulisza, wybitnego rodaka z Czernihowszczyzny, z Pańskiej rodzinnej Borzniańszczyzny. — Ja, choć wstyd się przyznać, absolutnie nie byłem zaznajomiony z twórczym dziedzictwem Pantełejmona Kulisza. I oto, kiedy pierwszy raz przeszedłem na emeryturę, w 1994 roku, zacząłem poważnie zapoznawać się z twórczością pisarza-myśliciela. I byłem poruszony. Wiecie, wcale nie umniejszam takich wybitnych postaci Ukrainy, jak Taras Szewczenko, Mychajło Drahomanow, Mykoła Kostomarow, Iwan Franko czy Łesia Ukrainka, ale uważam, że Pantełejmon Kulisz stoi na równi z nimi, a w czymś nawet wyżej. Ale dlaczego tak się stało w naszej wypaczonej historii, kiedy nam „po swojemu” interpretowano jednych pisarzy jako rewolucjonistów-demokratów, a przemilczano innych, nie mniej wybitnych? Tylko dlatego, że Kulisza nazwano nie rewolucjonistą, a ukraińskim burżuazyjnym nacjonalistą? Według jednych danych Kulisz napisał 40 tomów prac, według innych — 60. Przed rewolucją wyszło 7 tomów. I oto stworzyliśmy Międzynarodową Charytatywną „Fundację Pantełejmona Kulisza”, której przewodniczę, i zaczęliśmy pracować nad uwiecznieniem pamięci wybitnego Ukraińca, dotarciem do ludzi z jego twórczym dziedzictwem. Jedną z pierwszych wydaliśmy monografię o Kuliszu, za którą autor swego czasu otrzymał „w nagrodę” 7 lat więzienia. Zaznaczę, że niemałą pomoc w pracy Fundacji, w przygotowaniu wydań udzielili Anatolij Pohribny, wieczna mu pamięć, Petro Kononenko (nawiasem mówiąc, też nasi rodacy-czernihowianie). I ten pomnik, który wznieśliśmy na miejscu pochówku Kulisza i jego żony Hanny Barwinok w ich Motroniówce pod Borzną, — to też hołd pamięci wybitnym Ukraińcom. — Oto propozycja, z którą zwracają się do Pana rodacy — proświcianie z Borzny. Chodzi o pochówek Wiktora Zabiły, przyjaciela Tarasa Szewczenki i klasyka naszej poezji, wspaniałego liryka. Niewielki cmentarz przy jednej z cerkwi w centrum Borzny, gdzie był grób Zabiły, swego czasu zrównano z ziemią. Proświcianie podnoszą kwestię godnego pochówku poety. — Popieram tę sprawę. Wiktor Zabiła żył i zmarł w niewielkiej wsi Zabiłówka, która obecnie weszła w skład Borzny. Niech proświcianie, krajoznawcy dokładnie dokumentalnie ustalą, gdzie dokładnie był pochowany Wiktor Zabiła, a w archiwach, zapewne, jakieś dane są. I zorganizujemy pochówek poety. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

Przepych i wspólnota, radość odkrycia

Maria Kuczerenko XVIII „Forum Wydawców we Lwowie” zostało uwzględnione we frankfurckim kalendarzu najważniejszych światowych wydarzeń książkowych. Co roku wylewa się ono poza brzegi, przenikając do teatrów, bibliotek, licznych galerii sztuki, przytulnych lwowskich kawiarni i na średniowieczne place miasta. Tegoroczne Forum — targowe, wystawiennicze, festiwalowe — jest wyjątkowe, a jego rozmach to ponad 800 wydawnictw krajowych i zagranicznych, firm księgarskich, organizacji społecznych i fundacji. Cały kalejdoskop akcji, prezentacji, czytań literackich, sesji autograficznych, różnorodnych imprez książkowych i pokazów-koncertów czeka na licznych gości oraz lwowian aż do 18 września. Zapoczątkowane w 1994 roku Forum Lwowskie od dawna stało się swoistym testem na żywotność ukraińskiej sprawy książkowej. Jego misją jest naświetlanie problemów ukraińskiego książkowego wydawnictwa, odkrywanie nowych nazwisk, zachęcanie do czytania coraz większej liczby ludzi. Tutaj zawsze w najnaturalniejszy, a zarazem najbardziej pomysłowy sposób łączą się targi książki i imprezy literackie. Specjalnymi gośćmi Forum są Andrzej Mencwel, Borys Dubin, Hennadij Burbulis, Adam Michnik, Myrosław Popowycz, Jarosław Hryciak, Wasyl Szkliar, Maria Matios, Olga Tokarczuk i Marek Krajewski. Specjalnym gościem-krajem (taki status wprowadzono po raz pierwszy) została Szwajcaria. Na Forum zostanie zaprezentowany program kulturalny tego kraju „Prohelvetia” (Barbara Andrunik — kierowniczka projektu; koordynatorka na Ukrainie — Natalka Sniadanko). Z odwiedzającymi będą się spotykać norwescy pisarze: Jurg Halter, Arno Camenisch, Swenja Hermann, Eugen Melitz i Bettina Spoerri. Współorganizatorami tegorocznego Forum są Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy, Lwowska Rada Obwodowa, Lwowska Administracja Obwodowa, Lwowska Rada Miejska, Ukraińskie Stowarzyszenie Bibliotekarskie oraz Ukraińskie Stowarzyszenie Wydawców i Księgarzy. Forum Lwowskie ma pełne prawo nazywać się międzynarodowym. Te pięć dni we Lwowie staną się czasem aktywnych rozmów pisarzy, literaturoznawców i menedżerów podczas I Międzynarodowego Festiwalu Tłumaczy TRANSLIT. W ramach projektu „Literatura europejska w kontekście ukraińskim & literatura ukraińska w kontekście europejskim”, przy wsparciu organizacji pozarządowej „Książkowa Przestrzeń” i agencji kulturalnej „NORLA”, znani norwescy tłumacze i pisarze spotkają się z ukraińskimi kolegami. Gwiazdą VI Lwowskiego Festiwalu Międzynarodowego na Forum w tym roku został również Norweg — pisarz i scenarzysta Erlend Loe, który wszedł na orbitę literatury zachodnioeuropejskiej dzięki swojej powieści „Tatt av Kvinnen”. Już pierwszego dnia goście i uczestnicy Forum zebrali się w księgarni „Є” na czytaniu Eduarda Carmony (Katalonia) i Iryny Szuwałowej (Ukraina), a także wzięli udział w Międzynarodowym Festiwalu „Preview”, który odbył się w Lwowskiej Obwodowej Filharmonii. Otwarto aż trzy wystawy artystyczne: „Project Pripyat” Terjego Gellesena, „Drzeworyty inspirowane literaturą: pejzaże i portrety” Christiana Tangoisera (Austria) oraz galeria „Gary Boumena”. Co do pozostałych dni (15—18 września), to tam, jak się wydaje, jest jeszcze więcej różnorodnych wydarzeń. Trzeba więc sporo posiedzieć nad programem, aby wybrać dla siebie „naj-naj”. Ważnym wydarzeniem Forum będzie dyskusja „Dialog cywilizacji”, w której wezmą udział: Andrzej Mencwel (polski kulturoznawca, historyk, publicysta, założyciel Instytutu Kultury Polskiej przy Uniwersytecie Warszawskim, laureat Polskiego PEN Clubu), Borys Dubin (znany rosyjski tłumacz, socjolog), Rustem Żanżoha z Ukrainy (doktor nauk filozoficznych i politycznych, profesor, członek Światowego Stowarzyszenia Pisarzy PEN Club) oraz Myrosław Popowycz (filozof, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor Instytutu Filozofii im. Hryhorija Skoworody NAN Ukrainy). Dyskusja „Dialog cywilizacji” to jedno z wydarzeń projektu „Lekcje Miłosza dla Ukrainy”, poświęconego stuleciu urodzin polskiego poety i myśliciela. Po Lwowie odbędą się jeszcze dwie takie konferencje: w październiku w Dniepropetrowsku i w listopadzie w Charkowie. Projekt realizuje organizacja pozarządowa „Forum Wydawców” przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) Rzeczypospolitej Polskiej, Instytutu Polskiego w Kijowie i Instytutu Książki. 15 września miało miejsce kolejne długo oczekiwane wydarzenie — uroczyste ogłoszenie wyników VII Ogólnoukraińskiego konkursu „Najlepsza książka Forum—2011”, który trwał od 1 lipca do 1 września tego roku. Książki-kandydatki do wyróżnienia zostały wystawione na specjalnym stoisku, gdzie odbędzie się publiczne głosowanie. Tegoroczny fundusz nagród, ustanowiony przez organizację „Forum Wydawców”, jest całkiem przyzwoity — 50 tysięcy hrywien. Również w Centrum Kulturalno-Artystycznym „Dzyha” ogłoszono początek konkursu „Książka roku BBC—2011”. W ramach XVIII „Forum Wydawców we Lwowie” odbędzie się także II Lwowskie Forum Bibliotekarskie „Partnerstwo na rzecz rozwoju” (5 sesji), na którym kierownicy bibliotek i stowarzyszeń bibliotekarskich — ukraińskich i zagranicznych — wydawcy oraz pisarze rozpatrzą szereg ważnych kwestii sfery książkowej, w tym kwestie rozwoju sieci bibliotecznej i przekształcania jej w centra informacyjno-kulturalne, współpracy bibliotek z wydawcami i inne. No i oczywiście jasne wydarzenie muzyczne, które towarzyszy wydarzeniu poetyckiemu. Goście Forum i lwowianie z niecierpliwością będą czekać na już tradycyjny projekt „Noc poezji i muzyki non-stop”, w którym w tym roku wezmą udział 40 poetów i cztery zespoły muzyczne: „ZAPASKA”, „Ludzie Dobrzy”, „Oczeretiany Kit” i „Hych Orkiestra”. Ostatniego dnia Forum wystąpią zespoły „Oczeretiany Kit”, „Jeden w kanoe” i „Illusions”. Już przywykliśmy do tego, że z każdym rokiem Forum Lwowskie poszerza swoje ramy, staje się coraz bardziej masowe i popularne. Całkiem prawdopodobne, że przy tak żwawym tempie wkrótce nie ustąpi słynnemu frankfurckiemu, nastawionemu bardziej na wydawców i menedżerów niż na czytelników. Lwowskie Forum Wydawców to otwartość, wolność od jakiegokolwiek oficjozu, to rozkosz rozmowy, to radość odkrywania, to święto, które zostaje z tobą, podobnie jak urok przedziwnego Miasta Lwa.

Traducción automática

Página · p. 4página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

TAPO, w którym wśród innych były także takie punkty: “§1. pkt 1. Strony widzą konieczność w rozwoju ścisłej współpracy organów bezpieczeństwa państwowego ZSRR i Niemiec w imię bezpieczeństwa i dobrobytu obu krajów, wzmocnienia dobrosąsiedzkich stosunków, przyjaźni narodu rosyjskiego i niemieckiego, wspólnej działalności (“спільна діяльність” po francusku będzie “collaboration”, czyli kolaboracjonizm — W. Sz.), skierowanej na prowadzenie bezlitosnej walki ze wspólnymi wrogami… pkt 2. Strony prowadzić będą wspólną walkę ze wspólnymi głównymi wrogami: — międzynarodowym żydostwem, jego międzynarodowym systemem finansowym, judaizmem i światopoglądem judejskim; — degeneracją ludzkości, w imię uzdrowienia białej rasy i 23 sierpnia oraz 28 września 1939 r. przez Związek Radziecki i Niemcy została rozczłonkowana Polska, dlatego między nimi pojawiła się wspólna granica. Jeśli układ monachijski był preludium do II wojny światowej, to pakt Mołotow-Ribbentrop stał się detonatorem, który spowodował jej wybuch. Rezultatem początkowego etapu stalinowsko-hitlerowskiego kolaboracjonizmu stała się likwidacja państwa Polski, okupacja przez bolszewicką Moskwę niepodległych krajów Łotwy, Litwy, Estonii oraz części terytoriów niektórych państw. Świętując udany podział Polski, nazistowskie Niemcy i bolszewicki ZSRR 22 września 1939 r. w Brześciu przeprowadziły wspólną paradę wojsk. Główną ulicą miasta uroczystym marszem przeszły pododdziały XIX Korpusu Zmotoryzowanego Wehrmachtu (dowódca — generał Heinz Guderian) i 29. samodzielnej brygady pancernej Czerwonej Armii, w których pan Hitler podkreślał, że wszelkie operacje i sojusze są dopuszczalne w celu izolowania i pokonania Anglii”. Oczywiste jest, że Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, u której pierwszym punktem Dekalogu było “Zdobędziesz Państwo Ukraińskie, albo zginiesz w walce o Nie”, też próbowała wykorzystać swoją szansę i odnowić państwowość. Co więcej, walczyć przeciwko strasznej bolszewickiej zarazie, która przyniosła tyle nieszczęścia narodowi ukraińskiemu w latach 1939—1941, było dla nich sprawą honoru. Kiedy rozpoczęła się wojna niemiecko-radziecka, W. Churchill, przebywając na naradzie dowództwa wojsk brytyjskich w Egipcie, oświadczył: “Będę uważnie śledził polityczne działania Hitlera na Ukrainie. Jeśli führer ogłosi Ukrainę niepodległą, to zachodni sojusznicy przegrają wojnę, jeśli nie — Wielka Brytania zwycięży” (gazeta “Deń”, 17 czerwca 2011). Jednak OUN z nazistami nie podpisywała żadnych umów czy paktów, nie przysięgała na wierność, nie prosiła o jałmużnę. Wiadomo, że batalion “Nachtigall”, który stworzono wyłącznie do walki przeciwko Moskwie o Suwerenne Państwo Ukraińskie, złożył przysięgę na wierność państwu ukraińskiemu, a nie Niemcom. Jak tylko Roman Szuchewycz ze swoim oddziałem wkroczyli do Lwowa, to od razu wykonano rozkaz Stepana Bandery i 30 czerwca 1941 r. ogłoszono Akt odnowienia niepodległości Ukrainy. Kiedy zaś niemieckie kierownictwo zaczęło żądać anulowania Aktu, w czym OUN kategorycznie odmówiła, a potem zaczęły się aresztowania przywódców Organizacji (S. Banderę aresztowano 5 lipca 1941 r.), to OUN przeszła do podziemia i rozpoczęła walkę przeciwko niemieckim okupantom. Trochę dziwne, że do tej pory traktowanie kolaboracjonizmu obraca się tylko wokół współpracy z nazistami. Przecież, jeśli Parlament Europejski uznał, że niemiecki nazizm i rosyjski bolszewizm to jednakowo zbrodnicze reżimy totalitarne, to współpracę ze Związkiem Radzieckim też trzeba uznawać za kolaboracjonizm. Po zakończeniu II wojny światowej byli kolaboranci z nazistami na wyścigi rzucili się kolaborować z komunistami i zaczęli aktywnie budować obóz socjalistyczny. Błyskawicznie stworzyli prorosyjskie rządy w Polsce, na Węgrzech, w Bułgarii, Rumunii, Czechosłowacji, Jugosławii, a nawet w Niemczech. Tak naprawdę kolaborowali ze Związkiem Radzieckim, a nie rzeczywiście coś tam wspólnie budowali. Bo kiedy ZSRR wszedł w ślepy zaułek gospodarczy i polityczny, to oni natychmiast wyszli z obozu socjalistycznego. Zatem możemy wyciągnąć wniosek, że tylko naród ukraiński — jedyny z licznie wielkich narodów europejskich — nie kolaborował ani z nazistami, ani z bolszewikami. Najlepsi synowie narodu ukraińskiego w ubiegłym stuleciu mieli jeden jedyny święty cel — zdobyć Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo: oddawali swoje młode życia, broniąc Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej; powstańcy Chołodnego Jaru zaciekle walczyli przeciwko komuno-bolszewickiej hordzie pod hasłem “Wolność Ukrainy albo śmierć!”; Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów broniła rodzimego narodu przed spolszczeniem; wojownicy “Karpackiej Siczy”, której wielką pomoc w stworzeniu udzieliła Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, mężnie walczyli przeciwko węgierskim okupantom, broniąc Ukraińskiego niepodległego państwa na Zakarpaciu — Karpackiej Ukrainy; Ukraińska Powstańcza Armia przez 10 lat walczyła przeciwko niemieckim i rosyjskim okupantom. Oni nie szli na kompromis i nie tulili się do silniejszego, nie szli pokornie na szubienicę i do komór gazowych — oni walczyli. Oni byli prawdziwymi rycerzami, którzy zdobyli dla nas Niepodległą Ukrainę!

Traducción automática

Página · p. 4página original ↗

KOLABORANCI

Wasyl SZPICER, m. Lwów. Zakończenie. Początek w nr 36 z 2011 r. Królestwo Czarnogóry — pod protektoratem Włoch i za zgodą Niemiec zostało utworzone 12 czerwca 1941 r. Państwem stała się także Południowa Jugosławia. Serbski generał Milan Nedić podjął próbę uzyskania od Niemców uznania Serbii jako państwa — następcy Jugosławii, a Piotra II — jako serbskiego monarchy. 28 sierpnia złożył przysięgę na wierność Niemcom i stanął na czele „Rządu ocalenia narodowego”. 1 września ogłosił przez radio, że będzie współpracował z Niemcami, aby „zachować rdzeń narodu serbskiego”. Do końca 1941 r. Nedić brutalnie rozprawiał się z partyzantami, którzy odmawiali współpracy z Niemcami. W czasie wojny w Serbii zginęło ponad 200 tys. osób: partyzantów, czetników, ludzi w niemieckich obozach koncentracyjnych. Pod koniec 1942 r. Niemcy ogłosili, że Serbia jest „całkowicie oczyszczona z Żydów”. Kontynuujmy listę kolaborantów, tak czy inaczej zaangażowanych w Pakt Berliński: Carstwo Bułgarii, Królestwo Rumunii, Chorwacja, Królestwo Czarnogóry, Serbia, Południowa Jugosławia. Hiszpania również utrzymywała przyjazne stosunki i współpracowała z nazistami. W wojnie domowej, w której zwycięstwo odnieśli zwolennicy Francisco Franco, aktywny udział po stronie zwycięzców brały Niemcy i Włochy. Pierwsze niemieckie samoloty rozpoczęły hiszpańską kampanię jeszcze na początku sierpnia 1936 r., kiedy pomagały przewozić żołnierzy Franco z Afryki Północnej do Hiszpanii. W ciągu następnych miesięcy niemiecka pomoc wojskowa szybko wzrastała. Na początku listopada 1936 r. oddziały te zostały oficjalnie połączone w legion „Condor”. W składzie legionu było 100 samolotów. Ogółem około 20 tys. niemieckich żołnierzy służyło w Hiszpanii. Oprócz tego po stronie Franco walczyły także włoskie oddziały. Kiedy we wrześniu 1939 r. rozpoczęła się II wojna światowa, Hiszpania była osłabiona i spustoszona wojną domową i nie odważyła się bezpośrednio wystąpić po stronie Niemiec. Dlatego bezpośrednia pomoc Franco dla sojuszników ograniczyła się do wysłania na Front Wschodni 40 tys. żołnierzy hiszpańskiej „Błękitnej Dywizji”, która brała udział w działaniach bojowych na froncie leningradzkim w kampanii zimowej 1941—1942 r. Jeśli chodzi o ZSRR, to doświadczenie kolaboracjonizmu moskiewscy władcy zdobyli jeszcze za czasów jarzma tatarsko-mongolskiego. Moskiewscy, rostowscy, suzdalscy i pozostali książęta „kraju Moksel” wiernie służyli złotoordyńskim okupantom, bezlitośnie grabiąc własny naród — aby żyć w przepychu i zapewnić godny haracz chanom-zdobywcom (Wołodymyr Bilinski — „Kraj Moksel, albo Moskwa”). Zaraz po zawarciu przez Wielką Brytanię, Włochy i Francję haniebnego układu monachijskiego, komunistyczna stalinowska władza podpisała „GENERALNE POROZUMIENIE o współpracy…” między NKWD i gestapo w sprawie tworzenia eugenicznych mechanizmów higieny rasowej. p. 3. Rodzaje i formy degeneracji, podlegające sterylizacji i zniszczeniu, strony określiły protokołem dodatkowym nr 1, będącym nieodłączną częścią niniejszego porozumienia”. Dalej w tym samym duchu. Porozumienie 11 listopada 1938 r. podpisali Müller i Beria. Swoją drogą, dlaczego niektórzy Żydzi wolą nie dostrzegać tych potężnych „przyjaciół żydostwa i judaizmu”, a wyznaczają na swoich wrogów Ukraińców, którzy w tamtym czasie nie mieli nawet własnego państwa. Dokumentalne świadectwo o kolaboracjonizmie ZSRR z faszystowskimi Niemcami znajduje się w wielkiej (740 stron) książce „Słownik polityczny” (pod redakcją G. Aleksandrowa, W. Gallianowa i N. Rubinsteina. Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej przy Radzie Komisarzy Ludowych USRR, 1940 r., str. 404—405): „Towarzysz Stalin w swoim sprawozdaniu na XVIII zjeździe partii (marzec 1939 r. — W. Sz.) zdemaskował prowokacyjne zamysły polityków Anglii i Francji, którzy dążyli do wywołania wojny między Związkiem Radzieckim a Niemcami. Towarzysz Stalin jeszcze wtedy postawił pytanie o możliwość dobrosąsiedzkich stosunków między ZSRR a Niemcami. Oświadczenie towarzysza Stalina zostało należycie przyjęte w Niemczech. Z propozycji Niemiec zostały rozpoczęte radziecko-niemieckie negocjacje handlowo-kredytowe. 19 sierpnia 1939 r. zakończyły się one podpisaniem układu, korzystnego dla obu stron. Kierując się wskazówką towarzysza Stalina o konieczności prowadzenia polityki pokoju, Rząd Radziecki wyszedł naprzeciw życzeniu wyrażonemu przez Niemcy. W wyniku negocjacji, które miały miejsce w Moskwie między niemieckim ministrem spraw zagranicznych Ribbentropem i towarzyszem Mołotowem przy udziale towarzysza Stalina, 23 sierpnia 1939 r. został podpisany pakt o nieagresji między ZSRR a Niemcami (niesławny pakt Mołotowa-Ribbentropa — W. Sz.). Układ ten oznaczał koniec wrogości obu krajów, która sztucznie wywoływana była staraniami anglo-francuskich imperialistów… 28 września 1939 r., w wyniku negocjacji między towarzyszem Mołotowem i Ribbentropem przy udziale towarzysza Stalina, został podpisany w Moskwie radziecko-niemiecki traktat o przyjaźni i granicy między ZSRR a Niemcami… Układy podpisane przez ZSRR i Niemcy w 1939 r. nie tylko oznaczają decydujący zwrot w radziecko-niemieckich stosunkach wzajemnych. Są one wydarzeniem międzynarodowym o ogromnym znaczeniu historycznym”. W przytoczonym artykule ze „Słownika” skromnie przemilczano, że między armii (dowódca — kombrig Siemion Kriwoszein). Skutki współpracy komunistycznego stalinowskiego i nazistowskiego hitlerowskiego reżimów świat ocenił w 1945 r. i stały się one najbardziej tragicznymi w całej historii ludzkości. Obecny Parlament Europejski dał obiektywną ocenę bolszewicko-nazistowskiej współpracy i postawił na jednej szali zbrodnie Hitlera i Stalina. Zatem listę kolaborantów z pełnym prawem uzupełniają Hiszpania i Związek Radziecki. Jeśli zaś powrócić do sprawy kolaboracjonizmu obywateli (organizacji, partii), to zatrzymajmy się na porównaniu skali współpracy z Niemcami Rosjan i Ukraińców. Pouczającą informację o współpracy Rosjan z Niemcami podano w „Uczitielskoj gazietie” z 19.09.89 r.: „Ponad milion (! — W. Sz.) radzieckich obywateli, z bronią w ręku, walczyło przeciwko własnemu narodowi. Na służbę do Hitlera poszli: A. Własow, P. Krasnow, A. Szkuro, P. Domanow, von Pannwitz. Sześć pułków dońskiego, kubańskiego, terskiego, syberyjskiego kozactwa o łącznej liczebności ponad 20 tys. osób walczyło w Jugosławii przeciwko armii Tito. Brygada Kamińskiego, przekształcona w 29. grenadierską dywizję SS, razem z Legionem Turkiestańskim brała udział w tłumieniu powstania warszawskiego (kto słyszał o rosyjskiej 29. grenadierskiej dywizji SS? Za to w nasze uszy uporczywie wtłaczano zniekształcone informacje o dywizji SS „Galizien” — W. Sz.)”. Natomiast, według ocen historyków, liczba Ukraińców, którzy poszli na służbę do Hitlera, nie przekraczała 30 tys. osób. Należy zauważyć, że kiedy Własow i inni rosyjscy dowódcy milionowej armii walczyli po stronie Hitlera przeciwko Stalinowi, to Ukraińcy szli do Niemców z zamiarem otrzymania broni, aby walczyć o Niepodległą Ukrainę. Czyż można porównać tysiąc osób i 30 tysięcy? Czyż może równać się skalami wpływ na światową historię paktu Mołotowa-Ribbentropa i niewielkiego oddziału „Nachtigall”? Znana jest dobrowolna współpraca nie tylko Rosjan, ale i Francuzów, Duńczyków, Norwegów, Tatarów, Białorusinów i innych narodów z Niemcami w warunkach okupacji przez nich ich krajów. Wyżej wymienionych rosyjskich i innych kolaborantów po wojnie osądzono i ukarano, ale Stepan Bandera nie trafił pod sąd, chociaż legalnie przebywał w Europie. Świadczy to, że nie było żadnych podstaw do ścigania sądowego lidera ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego za kolaboracjonizm. Bodźce do kolaboracjonizmu na szczeblu państwowym były różne: zrealizować roszczenia terytorialne; pomóc swoim współplemieńcom mieszkającym w innych krajach; zabezpieczyć się przed atakiem z zewnątrz; walczyć przeciwko komunistycznemu reżimowi, który groził światową rewolucją, itp. Ale okupowanym (nie przez Niemców) i bezpaństwowym narodom współpraca z Niemcami dawała nadzieję na zdobycie niepodległości i stworzenie własnego państwa narodowego. Początkowo Hitler spełniał nadzieje: niepodległe stały się Słowacja, Chorwacja, Czarnogóra, państwem stała się Południowa Jugosławia. Natomiast ZSRR, mając za wspólnika potężne nazistowskie Niemcy (pakt Mołotowa-Ribbentropa), nie tylko okupował niepodległe państwa i terytoria innych państw, ale i dopuszczał się na nich krwawych zbrodni i represji, deportując miejscową ludność na katorgę na Syberię i wyniszczając w więzieniach elitę tych narodów. Dlatego nie dziwi, że narody Bałtyku miały nadzieję z pomocą Niemiec odnowić swoją państwowość i pozbyć się wściekłych katów, a Ukraińcy, Białorusini, Tatarzy, narody kaukaskie — zdobyć wreszcie własne państwa narodowe. Roger Garaudy — francuski działacz polityczny, pisarz, publicysta, filozof i jeden z teoretyków marksizmu — w swojej książce „Fundamenty mitów polityki izraelskiej” pisze, że liderzy narodu żydowskiego również współpracowali z nazistami, aby stworzyć niepodległe państwo żydowskie w Palestynie, i hitlerowskie kierownictwo przychylnie odniosło się do orientacji syjonistycznych wodzów. Główny nazistowski teoretyk Alfred Rosenberg pisał: „Syjonizm trzeba wszystkimi siłami wspierać, aby co roku kontyngent niemieckich Żydów przewożony był do Palestyny”. Narodowa Organizacja Wojskowa (NOW) w Palestynie opracowała „Podstawowe zasady…, dotyczące rozwiązania kwestii żydowskiej w Europie i aktywnego udziału NOW w wojnie po stronie Niemiec”: „Z wystąpień kierowników niemieckiego państwa narodowo-socjalistycznego wynika, że radykalne rozwiązanie kwestii żydowskiej przewiduje masową ewakuację Żydów z Europy (hasło „Europa oczyszczona z Żydów”). Ostatecznie rozwiązać kwestię żydowską i wyzwolić naród żydowski — taki jest cel działalności politycznej i długich lat walki ruchu wyzwolenia Izraela (Lechi) i jego narodowej organizacji wojskowej w Palestynie. NOW, wiedząc o przychylnym stosunku rządu Rzeszy do syjonistycznej działalności w Niemczech i do syjonistycznych planów emigracji, uważa, że: 1) Może istnieć wspólnota interesów między wprowadzeniem w Europie nowego porządku zgodnie z niemiecką koncepcją a prawdziwymi nadziejami narodu żydowskiego, które znajdują swoje ucieleśnienie w Lechi. 2) Możliwa jest współpraca między nowymi Niemcami a odnowionym narodem żydowskim. 3) Stworzenie żydowskiego państwa historycznego na narodowej i totalitarnej podstawie, powiązanego umową z niemiecką Rzeszą, może sprzyjać w przyszłości wzmocnieniu pozycji Niemiec na Bliskim Wschodzie. Pod warunkiem, że niemiecki rząd uzna narodowe nadzieje ruchu za wolność Izraela (Lechi), Narodowa Organizacja Wojskowa gotowa jest wziąć udział w wojnie po stronie Niemiec. Współpraca z ruchem za wyzwolenie Izraela odpowiadałaby ostatnim wystąpieniom kanclerza niemieckiego”

Traducción automática

Página · p. 5página original ↗

CZYŻBY „NIERENTOWNE”?..

Petro ANTONENKO Zdjęcia autora Co weekend jadę do mojej rodzinnej Awdijiwki. To zaledwie 35 kilometrów od Czernihowa, a na przełaj, przez łąki, jeszcze mniej. Przy dobrej pogodzie widać nawet kopuły dawnych soborów miasta. Luksusowa przyroda na lewym brzegu Desny — półtora tysiąca hektarów bujnych nadśniańskich łąk, jezior, rzek, lasów. We wsi ojcowski dom, spadek po zmarłych tacie i mamie. Ojcowskie jabłonie, które mają dawno ponad pół wieku, owocują i dziś. Przez drogę mieszka siostra ojca, moja ciotka Nina, która w wieku 81 lat wraz z dziećmi i wnukami (mieszczuchami) uprawia dwa ogrody, a ponadto jest źródłem ludowego optymizmu i humoru. Optymistą obecnie być niełatwo. Wieś się zmienia, w idyllę popadać nie trzeba. Oto i na naszym zakątku — Zacerkwiańcach — już nie ma wielu dawnych gospodarzy. Ich domy zburzyli lub sprzedali dzieci-mieszczuchy tak zwanym działkowiczom. Niektórzy z nich rzeczywiście tylko „działkują”, przyjeżdżając na weekendy, w najlepszym przypadku — na całe lato. Niektórzy, przechodząc w mieście na emeryturę lub w stan spoczynku, już pobudowali się na starych podwórzach i stali się wieśniakami. Oprócz tego latem przyjeżdża wielu ludzi na wypoczynek w te błogosławione strony. Cóż, miejsca wystarczy wszystkim, ziomkowie przyjmują przyjezdnych gościnnie, byle tylko ci zachowywali się jak goście, czyli uprzejmie. Ale bywa różnie. Jeden taki „nalotnik” postrzelał na łące wujowe gęsi. A bywa i gorzej. Dwóch takich „gości” zastrzeliło na pastwisku krowę jednego z wieśniaków. Kto wie, co znaczy dla wieśniaka krowa, ten zrozumie, co to jest, kto nie wie — nie zrozumie niczego. Mówią, że krowę zastrzelili na szaszłyki czy kotlety do Kijowa. Strzelanina ta zakończyła się niczym: czy to udobruchali wuja (właściciela krowy), czy zastraszyli, ale do kryminału nie doszło. Aby zakończyć temat, dodam, że kilka tygodni temu rozbrykali się jeszcze jedni przyjezdni z Wiktor TKACZENKO, kor. gazety proświtańskiej „Siwerszczyna”, m. Czernihów Niestety, w wielu rejonach czernihowszczyzny z ziemniakami w tym roku krucho. „Deszcze nie tylko przesyciły glebę wilgocią, ale i ubiły ziemię, — skarży się babcia Raisa Kyrij z Iczni, rozgarniając kolejny krzak. — Ziemniakom zabrakło powietrza, a pomóc im, spulchniając międzyrzędzia, już nie można było. Łęty zbyt duże, rozłożyste — nie wleźć…”. Według słów mieszkańca wsi Iwanhorod w rejonie iczniańskim Witalija Bołochowcia, miejscowego mistrza, obecnie łopaty czy widły stosują przeważnie ludzie w podeszłym wieku, którzy, nie śpiesząc się, zbierają plony i troszczą się o ich jakość, bo środki mechaniczne jednak uszkadzają ziemniaki. Jeśli chodzi o narzędzia do kopania ziemniaków, to jest ich mnóstwo, a zastosowanie zależy od doświadczenia, wyobraźni, praktyczności i umiejętności miejscowych mistrzów. Opowiada Witalij Ołeksijowycz: „Zbierają plony i sposobem mechanicznym: wielu we wsi ma traktory i traktorki, a do nich różnorodne urządzenia. Najlepszy — KTN, za pomocą którego ziemniaki wytrząsają na rolę i pozostaje je tylko zebrać. Stosują też pługi i płużki, w szczególności w formie „pióra” czy łapy z kratą, ręczne oraz na motobloki. Z tych „twardzieli”, co nie tak dawno handlowali na bazarze skarpetkami czy pończochami, a teraz udają „biznesmenów”. Tak więc, pachołek takiego „biznesmena” po pijaku strzelił do 20-letniego studenta, mojego sąsiada. Choć z pistoletu pneumatycznego, ale dwie kule trafiły w szyję, obok tętnicy szyjnej. Chłopaka ledwo uratowali. Oto takie rozrywki… Ale życie trwa: ludzie pracują, świętują, radują się i smucą… Rozpadł się kołchoz? Ale każdy ma teraz wystarczająco własnej ziemi, którą w porę i przezornie sprywatyzowali, jak i część łąk. Prawda, teraz, w oczekiwaniu na reformę rolną (dokładniej, sprzedaż ziemi), wieśniacy są zaniepokojeni. Czy nie stanie się tak, że wszędzie wyrosną szlabany i płoty? Że na nasze czarujące i bogate nadśniańskie łąki, w lasy i na brzegi zbiorników wodnych nie postawisz nogi, nie zarzucisz wędki, nie zbierzesz grzybów czy jagód? A najwięcej trosk i rozmów o sferze socjalnej wsi. Dzięki Bogu i ludziom, tutaj póki Młodzi awdijowcy na święcie wsi. Zatem, ona będzie żyła! co prawie wszystko zachowano. Kilka ostatnich lat gromadziły się chmury nad miejscową ośmioklasową szkołą, próbowali ją zamknąć według programu tak zwanej „optymalizacji”. Ale ludzie ją obronili. W szkole jest teraz 26 uczniów. Do tego we wsi działa przedszkole i wychowuje się w nim aż 20 dzieci, czego nie ma w niektórych znacznie większych wsiach. W przyszłym roku do szkoły pójdzie już 6 pierwszoklasistów. Niedawno we wsi urodziło się dwoje dzieci, przy czym w jednej rodzinie to już trzecie dziecko. Tak więc wieś żyje i będzie żyła. Głównym dla ludzi jest zachowanie placówek socjalnych, bo jest smutny przykład niektórych wsi. Dzisiaj zamykają szkołę, jutro — przedszkole, pojutrze — punkt medyczny, i wszystko, wieś powoli przekształca się w chutor, a ten po prostu znika. I przykro, że u ziomków właśnie pojawił się nowy problem: we wsi zamykają pocztę. Wszystko ta sama „optymalizacja” i wymyślona oszczędność. To przy tym, że w tym roku tutaj już zamknęli kasę oszczędnościową (oddział Oszczadbanku), i wszystkie prace z opłatą płatności komunalnych przeniesiono na pocztę. A we wsi na 300 gospodarstw jest ponad 300 punktów elektrycznych, prywatnych i w instytucjach, tyle samo punktów gazowych, 100 numerów telefonów — ogółem ponad 700 kwitów płatniczych miesięcznie. To w dodatku do właściwej pracy pocztowej. A tu i prenumerata gazet i czasopism (nawiasem mówiąc, we wsi są prenumeratorzy „Słowa Proświty”), i dostarczanie ludziom wydań i korespondencji. I narzucona poczcie sprzedaż towarów pasmanteryjnych i gospodarczych — od pasty do zębów po proszek do prania. To, wreszcie, wypłata emerytur setkom emerytów. I oto oddział łączności, który jest jednocześnie pocztą, kasą oszczędnościową, sklepem i funduszem emerytalnym, okazuje się, dla wsi zbędny. Potężny urząd pocztowy, struktura największego w państwie Ministerstwa Transportu i Łączności (sześć dawnych ministerstw), nie jest w stanie utrzymać pomieszczenia poczty. Rada wiejska zaproponowała temu urzędowi przygarnąć pocztę w swoim przepełnionym pomieszczeniu. Czyli wszystkie kłopoty z wynajmem, ogrzewaniem, oświetleniem u pocztowców odpadną, bo nie będzie u nich i samego pomieszczenia. Cóż usłyszała na tę propozycję rada wiejska od pocztowców? Wszystko jedno pocztę zamkniemy — taka wskazówka „z góry”. Mówiąc, kurs na oszczędność budżetu, walczymy o rentowność. Choć, wygląda na to, zaoszczędzić pozostało jedno — półtora etatu pocztowców, aż 1200 hrywien na dwoje. Co tu dodać? Moi ziomkowie, ukraińscy wieśniacy, którzy nagle stali się „nierentowni” w rodzinnym państwie w jego 20. rocznicę, teraz są w rozmyślaniach: co jest bardziej rentowne dla państwa — zamknąć pocztę czy pozbyć się takiej władzy z jej „rentownymi” jednostkami?

Traducción automática

Página · p. 5página original ↗

PROJEKT USTAWY „O RYNKU ZIEMI” UWZGLĘDNI WSZYSTKIE PROPOZYCJE SPOŁECZEŃSTWA

Na Ukrainie trwa szeroka debata społeczna nad projektem ustawy „O rynku ziemi”, w wyniku której zostaną uwzględnione wszystkie propozycje i uwagi. Mowa była o tym niedawno na posiedzeniu Komitetu ds. Reform Gospodarczych pod przewodnictwem Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza. Jak podkreślił podczas swojego wystąpienia minister polityki rolnej i żywności Ukrainy Mykoła Prysiażniuk, zakończenie reformy rolnej i wprowadzenie rynku ziemi o przeznaczeniu rolnym to główny warunek i fundament wszystkich jakościowych zmian w sektorze rolnym kraju. Po raz pierwszy od wielu lat wszystkie gałęzie władzy skonsolidowały wysiłki w kwestiach reformy rolnej. „W toku dyskusji okazało się, że przeciwko reformie rolnej nie istnieją uzasadnione argumenty merytoryczne. Nawet u naszych politycznych oponentów” — podkreślił Mykoła Prysiażniuk. Według słów ministra trwa ogólnoukraińska kampania informacyjna dotycząca wdrożenia reformy rolnej. Na pierwszym etapie przeprowadzono szeroko zakrojone badania socjologiczne na temat reformy wśród mieszkańców wsi, rolników i ekspertów we wszystkich regionach Ukrainy. „Wyniki pokazały, że ogólnie rzecz biorąc, wieśniacy są za reformą. Istnieją pewne obawy, ale są one w większości wywołane znacznym opóźnieniem w realizacji reformy. Ci, którzy przystosowali się do sytuacji, nie chcą już nowych ruchów” — zaznaczył minister. Dziś prowadzona jest szeroka debata społeczna nad reformą, w której biorą udział wieśniacy, właściciele udziałów w ziemi, rolnicy, a także kierownicy instytucji bankowych i właściciele agroholdingów. Do dyskusji włączono również instytucje międzynarodowe (Bank Światowy, MFW, EBOR) oraz środki masowego przekazu. W Państwowej Agencji Ziemi i jej organach regionalnych działają „gorące linie” w celu udzielania operatywnych odpowiedzi na pytania obywateli. Wszystkie uwagi i propozycje są zbierane, analizowane i zostaną uwzględnione między pierwszym a drugim czytaniem projektu ustawy „O rynku ziemi”. Służba prasowa Ministerstwa Polityki Rolnej Ukrainy barter, który jesienią na wsiach jest popularny, choć wcale nieopłacalny, jest jak zawsze. Kilogram ziemniaków wymieniają na kilogram arbuzów, za kilogram cebuli — półtora do dwóch kilogramów ziemniaków, a za paprykę i pomidory — po dwa kilogramy bulw. A spryciarze kupują nasze ziemniaki po hrywnie trzydzieści za kilogram. Ale kiedy handlarzy będzie więcej, ziemniaki staną się cenniejsze. Przeważająca większość takich „biznesmenów” przyjeżdża z obwodu donieckiego.

Traducción automática

Página · p. 5página original ↗

Chwycili za łopaty

Ucichły echa 20. jubileuszowych urodzin naszego państwa. Obchodzono je, poza oficjalnymi uroczystościami, na różne sposoby: jedni hucznymi biesiadami, inni szaszłykami, a wielu Ukraińców kopało ziemniaki, z którymi mają nadzieję „bezboleśnie” przetrwać zimę i ewentualnie drugą falę kryzysu gospodarczego. w motoblokach, które także wywracają bulwy na zewnątrz, ale zbierać je jest już trudniej, bo trzeba używać „grabków” specjalnie zrobionych z mocnego drutu, szukając plonu”. Ceny maszynizacji fabrycznej „gryzą”, jednak ludzie wolą ułatwić sobie ciężką wiejską pracę i przyspieszyć proces, dlatego kupują te urządzenia. Nawiasem mówiąc, są one uniwersalne i używa się ich także do pielenia międzyrzędzi i podgarniania ziemniaków. Ich koszt sięga 400 hrywien. „Na wsiach stosuje się też »końską siłę« – kontynuuje pan Witalij – i do niej też obecnie przystosowuje się podobne »żelastwo«. Ja z żoną wybieram ziemniaki pod traktor, który sam zmontowałem. A siano koszę i grabię, proszę mi wierzyć, »Wołgą«, samochodem, do którego podczepiam urządzenia własnej produkcji. W ciągu godziny obrabiamy ponad dwadzieścia setnych”, – uśmiecha się, wspominając niedawny pokos, i dodaje: „We wsi długo dziwili się takiemu podejściu do zbioru siana”. Pytam jeszcze o jedną aktualną kwestię: „A ile kosztuje wynajęcie maszyn, żeby wykopać ziemniaki?” I muszę powiedzieć, że stawki, jak mówią, nie są dziecinne. Koszt ary jest taki sam jak za orkę – od 16 do 20 hrywien. A praca jednej kobiety do zbierania ziemniaków będzie kosztować nie mniej niż 100 hrywien dziennie, plus śniadanie, obiad i kolacja. Zatem jeśli policzyć wszystkie wydatki na uprawę głównego dla Ukraińców warzywa, to wychodzi ono „złote”. Zbiór ziemniaków na finiszu. A co na rynku? Obecnie chcą po 4 hrywny za kilogram, ale wielkiego popytu nie ma, a tymczasem

Traducción automática

Página · p. 6página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

kładli na ich przeprowadzce do ZSRR. Nie mając nadziei na poprawę swojej sytuacji, ukraińskie rodziny w 1944 r. zmuszone były opuszczać swoje domy, majątek, groby bliskich. Tych, którzy nie zgadzali się na przeprowadzkę, wywożono przymusowo. Majątek, inwentarz ładowano na wojskowe ciężarówki. Jechali kilka tygodni w wagonach towarowych. Była sroga zima. Brakowało transportu kolejowego, tysiące wycieńczonych, zdezorientowanych ludzi na stacjach kolejowych tygodniami czekało na wagony, cierpiąc z powodu zimna, chorób. Szczególnie cierpiały rodziny z dziećmi. Oprócz tego wagony z majątkiem przesiedleńców nie były chronione, dlatego często stawały się łatwym łupem złodziei. Tak, na stacji Kamianyj Mist dokonano złodziejskiego napadu na wagon, w którym przebywała rodzina mamy. Ciężkie próby czekały na przesiedleńców także w tych miejscach, dokąd ich przywożono. Były to stepowe wsie obwodów odeskiego, mikołajowskiego, zaporoskiego, chersońskiego. Przesiedlonym (a wywieziono ich prawie 500 tysięcy) obiecywano zakwaterowanie zgodnie z ich życzeniem w gospodarstwie kołchozowym lub nadanie ziemi (nie więcej niż 15 ha na jedno gospodarstwo) do prowadzenia indywidualnego gospodarstwa, udzielenie im pomocy materialnej. Jednak władza nie spieszyła się z realizacją obietnic. Dla przesiedlonych katastrofalnie brakowało mieszkań. Wielka rodzina dziadka otrzymała stary dom pod słomianą strzechą. Krewnym, rodzinie Bihunciw, dali dom rozkułaczonych, do którego wkrótce powrócił gospodarz. Więc zmuszeni byli wynajmować mieszkanie, kilka razy zmieniając miejsce zamieszkania, póki daleko za wsią, w stepie, nie otrzymali działki ziemi pod budowę. Niełatwo było przesiedleńcom, którzy od pokoleń gospodarowali na własnej ziemi, rozpocząć nowe życie w atmosferze stalinowskiego terroru, nędzy kołchozowej wsi lat 50. Z 300 powołanych na front stepkiwców poległo 175, w niektórych rodzinach — wszyscy mężczyźni. Więc całą ciężką pracę wykonywały kobiety i nastolatkowie. Krowami orali pola, ręcznie zasiewali. Rodzinom przesiedleńczym od razu zaproponowano wstąpienie do kołchozu, o obiecanej możliwości prowadzenia własnego gospodarstwa nie wspominano. A dlaczego pozwolono wywieźć z Polski inwentarz, zrozumieli po przeprowadzce: przymusowo zabrano go do kołchozu. Nieprzyzwyczajony do kołchozowej opieki, inwentarz wkrótce padł. Miejscowi komuniści, pamiętając praktykę rozkułaczania lat 30., otrzymali nową pożywkę. Rodziny przesiedleńcze ciężko pracowały w kołchozie za „kreski” dniówek obrachunkowych, były zastraszone, nie znały praw. Dlatego podstępnie je oszukiwano. Już później, wyrabiając emeryturę, mama nie znalazła żadnych dokumentów, które potwierdzałyby jej pracę w kołchozie. Miejscowi urzędnicy często przychodzili w nocy, pukali do drzwi, straszyli aresztowaniem, sądem, grozili wysłaniem do „białych niedźwiedzi”. W ten sposób zmuszali do podpisywania się na obligacje. Ciężko przeżywała rodzina również to, że nie było wieści od młodszego syna, który dobrowolnie wstąpił do radzieckiego wojska jeszcze w Polsce. Dopiero później, po długich staraniach, dowiedzieli się, że ich Mykoła pochowany jest w dalekim Poczdamie. Nie cała młodzież przesiedleńcza, zwłaszcza starszego wieku, zdołała kontynuować naukę, gdyż wszystko trzeba

Traducción automática

Página · p. 6página original ↗

ONI STRACILI DOM

Zoja SZAŁIWSKA, zastępczyni przewodniczącej organizacji rejonowo-miejskiej „Proświta” w Konotopie, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. W Jasnym Tygodniu tysiące ludzi, pokonując niemałe odległości, śpieszyły do tych wsi, w których kiedyś mieszkali. Aby odwiedzić zgodnie z dawnym zwyczajem groby bliskich, zobaczyć się z krewnymi, dawnymi sąsiadami. Niełatwe, przez smutne wspomnienia, były odwiedziny wsi Stepkiwka w obwodzie mikołajowskim, u naszej 88-letniej mamy. Ukrainka z Chełmszczyzny, w swoim czasie wraz z bliskimi zmuszona była opuścić pradziadowskie gospodarstwo we wsi Sławatycze w powiecie zamojskim województwa lubelskiego i przenieść się tutaj. Kwiatami i ciepłymi uśmiechami witała w miejscowej szkole naszą rodzinę, z którą już od kilku lat korespondują młodzi krajoznawcy. Badając historię wsi, uczniowie zwrócili uwagę, że jedną z wiejskich ulic mieszkańcy Stepkiwki od dawna nazywają Polskim Chutorem. Tam niełatwo urządzali się wyrzuceni z rodzinnych gniazd Ukraińcy z Chełmszczyzny. 66 lat temu do Stepkiwki i okolicznych wsi w rejonie perwomajskim, wówczas w obwodzie odeskim, przybyło z Polski kilka wielkich rodzin: Bihuńce, Morokiszki, Romaniuki, Swystuny, Kozaki, Loni i inne. Udało się ustalić 31 osób. Niestrudzeni badacze pod kierunkiem nauczycielki Łarysy Pyłypiwny Korop studiowali naukową literaturę historyczną, materiały archiwalne, korespondowali z potomkami deportowanych rodzin, w tym z naszą. Dlatego szkolne muzeum wzbogaciło się o unikalne fotografie, dokumenty, wspomnienia. A młodzi historycy zajęli pierwsze miejsce w obwodowym konkursie prac twórczych z zakresu krajoznawstwa historycznego. W przestronnej auli zebrali się nauczyciele, uczniowie, aby wysłuchać opowieści starszej pani Olhy Morokiszko. Jej rodzinie przyszło przeżyć dwa przesiedlenia. W latach I wojny światowej na rozkaz carskiego rządu większość ukraińskiej ludności z Chełmszczyzny i Podlasia przymusowo wysiedlono w głąb Rosji, gdzie w tym czasie mieszkał 1 milion Ukraińców. Rodziny z naszego rodu, porzuciwszy rodzinne domy z dorobkiem, zmuszone były urządzać się w guberniach charkowskiej i katerynosławskiej. Dalsze tragiczne wydarzenia w Rosji (wojna domowa, głód, ruina) oraz tęsknota za ojczystą ziemią skłoniły rodzinę do powrotu na Chełmszczyznę, ponownie porzucając wszystko, co dorobili się. Skutkiem deportacji stało się rozproszenie członków rodziny, utrata kontaktu między bliskimi. Dopiero po 35 latach mój dziadek Iwan Morokiszko odnalazł w Charkowie swoją rodzoną siostrę Sofiję. Los zaś jego ojczyma, którego chorego na tyfus zdjęto z pociągu w drodze do Polski, jest nieznany. Na Chełmszczyźnie na miejscu porzuconych gospodarstw wygnańcy zobaczyli tylko zgliszcza. Oto taka mało znana strona z tragicznej księgi życia zachodniej gałęzi narodu ukraińskiego. Więc kiedy wrócili, trzeba było zaczynać wszystko od nowa. Pracowite, bystre rodziny stopniowo odbudowywały gospodarstwa, rodziły dzieci. Z Polakami-współmieszkańcami żyli w zgodzie. Młodzież razem się bawiła, brali się nawzajem na chrzestnych, zapraszali na prawosławne i katolickie święta. Chrzestną została i moja babcia Kateryna dla małej Jany z polskiej rodziny Iwana i Stefy Rybaków. Moja mama i jej brat bliźniak Mykoła byli rówieśnikami Jany. Więc kiedy Stefa pracowała w polu, Janą opiekowała się i karmiła piersią Kateryna. „Kumoszko Stefo, nie martwcie się — gdzie dwoje moich dzieci, tam i wasze”, — uspokajała swoją przyjaciółkę. Ale polska warstwa panująca, która od dawna pielęgnowała ideę spolszczenia Ukraińców, stworzenia państwa monoetnicznego, wzmacniała nacisk na miejscową ludność ukraińską. Jeszcze w domu z przyjaciółkami (w centrum Olha Morokiszko, po lewej Polka Jana). Ukraińskich szkół nie było, a Rusini (tak nazywali Ukraińców Polacy) zmuszeni byli uczyć się w polskich, gdzie cierpieli upokorzenia. Prześladowano wiarę prawosławną. Nauczyciele-Polacy prowadzili ukraińskich uczniów do kościołów, gdzie ich katolicyzowali. Znieważano nawet zmarłych Ukraińców: na cmentarzach księża nawracali na katolicyzm nieboszczyków. Wszystko to wywoływało opór. Setki Ukraińców rzucono do więzień. Z początkiem II wojny światowej życie Ukraińców w Polsce stało się zupełnie nie do zniesienia. W dzień do wsi wdzierali się Niemcy, grabili ludność, nakładali nadmierne podatki, urządzali łapanki na młodzież w celu wywiezienia do Niemiec. Lecz prawdziwy horror zaczynał się w nocy. Uzbrojone polskie bandy czyniły przeciwko Ukraińcom bezlitosny terror. Z nastaniem zmroku ukraińskie rodziny chowały się w stajniach, na strychach, w piwnicach, stertach słomy. Lecz to był niepewny schron. W jeden z takich napadów (a „czekali” na bandytów co noc) powalili moją ciężarną ciotkę i zdarli z niej buty. Nie zdoławszy wybić zamka ze stajni, bandyta wygnał boso moją matkę na śnieg i zaczął rzucać siekierą obok jej bosych stóp. „My zniszczymy Ukraińców we wsiach, i one staną się nasze”, — tak mówili Polacy. I niszczyli… Krwawe pobojowisko urządzili polscy bandyci we wsi Berest w powiecie hrubieszowskim. Ukraińców w niej była większość. Oni mimo prześladowań zachowali swój język, nosili wyszywanki, przestrzegali ukraińskich zwyczajów. 18 marca 1943 roku o ósmej godzinie rano polskie bandy otoczyły wieś, wyganiały Ukraińców na ulicę, rozstrzeliwały ich, a domy podpalały. Rodzona siostra mojej matki z dwojgiem dzieci — dwunastoletnim Zenowijem i ośmiomiesięczną Nadijką schowały się w schronie pod stodołą, gdzie często zmuszone były ukrywać się przed bandytami. Męża zaś namówiła do ucieczki ze wsi. Niewielu udało się wtedy uratować. A kiedy wrócili — zastali przerażający obraz. Drewnianą cerkiew, gdzie schowała się nauczycielka ze swoimi uczniami, spalono. Ciotkę zaś moją z dziećmi znaleziono martwą. Widocznie udusili się od dymu. Spłonęła żywcem w chacie i teściowa ciotki, bo nocowała tam i moja mama, ratując się przed nocnymi rozbojami. „Tylko przez mój trup wejdą do chaty bandyci”, — uspokajał sąsiad, kiedy ją, drżącą ze strachu, chowała w swoim łóżku stara Polka, płaczliwie modląc się po polsku. Szczerze współczując bólowi Ukrainki, której zniknął jedyny syn, sąsiadka-Polka poinformowała, gdzie szukać trupa chłopca, którego zabili polscy bandyci. Jej jedynak też zginął w Oświęcimiu. Tak nieszczęście jednoczyło prawosławnych i katolików. Według wspomnień mamy, ukraińskie rodziny, a ich w szczególności, na wszelkie sposoby pomagały radzieckim żołnierzom, którzy uciekali z położonego niedaleko obozu jeńców wojennych. Ukrywali, dawali odzież, żywność, leczyli chorych i rannych. Do wsi często zaglądali Niemcy, dlatego ryzyko było wielkie. Bojąc się donosów, uciekali się do podstępów. Imitowali napad: wybijali szyby, a potem zgłaszali do żandarmerii, że ich okradziono. Zaraziwszy się od jeńców, których każda rodzina ukrywała na zmianę, wieś chorowała na tyfus. Niestety, nie wszystkim udało się wyzdrowieć… Uciekinierzy z obozów często w święta bawili się z wiejską młodzieżą, razem śpiewali ukraińskie pieśni, ponieważ wielu z nich było z Ukrainy. Przez dziesięciolecia temat strasznej tragedii ukraińskiej ludności Chełmszczyzny był przemilczany. Znowuż... była chora i nie wstawała z łóżka. Po całej wsi leżały trupy, których nie miał kto chować. Dowiedziawszy się o śmierci bliskich, moja mama postanowiła iść 20 km do tej wsi, żeby ich pochować. Lecz już prawie przy niej zatrzymało ją dwóch mężczyzn w niemieckich mundurach i zaczęli żądać dokumentów. Kiedy zobaczyli ukraiński paszport, wściekle przeklinając po polsku, deptali go nogami. Mama Olga Iwanowna (w centrum) wśród nauczycieli szkoły w Stepkach zawsze szczerze dziwili się rozmówcy opowieściom mamy o zabójstwie w Polsce w latach wojny naszych siedmiu bliskich krewnych. Dopytywali, upewniali się, czy nie z rąk Niemców zginęli. O okrutnych prześladowaniach Ukraińców, wreszcie wygnaniu ich z pradziadowskich ziem zaczęli ostrożnie wspominać historycy dopiero wtedy, gdy Polska uparcie i konsekwentnie wyliczała liczbę swoich ofiar zaostrzenia polsko-ukraińskiego konfliktu w latach II wojny światowej, nie wdając się w „szczegóły”, jak to mówią, kto napadał, a kto się ostrzeliwał. My zaś swoich ofiar nigdy rzetelnie nie liczyliśmy. Prawdziwa liczba zabitych Ukraińców, czy to od Hołodomoru, czy w latach II wojny światowej, jest ukryta za wyrażeniami: około, orientacyjnie, ponad, więcej niż. Radzieccy wojskowi nie obronili Ukraińców przed bezprawiem polskich bandytów, a jedynie na zrozumiała, że byli to przebrani w niemieckie mundury bandyci. Kazali jej biec, nie oglądając się za siebie. Biegła z całych sił, w każdej chwili oczekując strzałów. Lecz Bóg ją uratował, choć na całe życie nabawiła się ciężkiej choroby serca. Okrutny konflikt na mieszanych ukraińsko-polskich ziemiach świadomie prowokowali Niemcy. Ukraińców wypędzano ze swoich wsi i przymusowo osiedlano w polskich gospodarstwach. Tak stało się z rodzinami trzech wujów mojej matki: Bihuńców Mykoły Mychajłowycza, Mykoły Kyryłowycza oraz Wołodymyra Kyryłowycza, którzy zostali okrutnie zamordowani we wsi Bronisławka. Ukraińcy stawali się ofiarami zemsty Niemców za działania radzieckich partyzantów. Po zabiciu przez nich niemieckiego żandarma esesmani niemal na śmierć zatłukli mojego dziadka. Ale należy zauważyć, że Polacy-współmieszkańcy często ukrywali ukraińskie rodziny. Niejednokrotnie swojej przyjaciółki, Polki Jany,

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

trzeba było zaczynać od „zera”. Dlatego dla większości przesiedlonych ograniczyło się to do wiedzy zdobytej w Polsce. Z wielką wdzięcznością mama zawsze wspomina, jak życzliwie przyjęli przesiedleńców miejscowi wieśniacy, nakarmili gorącym barszczem, pomagali przystosować się do nowych warunków. Przybyłych poraziła straszna powojenna bieda, głodne, wycieńczone wdowy z małymi dziećmi. Więc pomagali sąsiadom przywiezioną z Polski żywnością. Dla wielu dzieci w Stepkiwce chełmianie stali się rodzicami chrzestnymi. Mama do dziś koresponduje ze swoimi dawnymi sąsiadami. Nie wszyscy przesiedleńcy zdołali przyjąć się na nowych ziemiach. Niedostatek, niezwykłe warunki przyrodnicze, tęsknota za rodzinnymi lesistymi stronami skłaniały ich do przeprowadzki bliżej ojczyzny, pielęgnując nadzieję na późniejszy powrót na ziemię swoich przodków. Porzuciwszy cały dobytek, który udało się zabrać przy przesiedleniu z Polski do wsi Krymka w rejonie perwomajskim, wówczas w obwodzie odeskim, wuj mojej mamy Wasyl zaprzągł do samorobnego wózka krowę i z żoną oraz trojgiem dzieci ruszył na zachód. Szli kilka tygodni, aż dotarli na Iwano-Frankowszczyznę. Władza nie pozwalała opuszczać miejsc przesiedlenia. Kilka dni milicja trzymała na drodze pośrodku stepu przesiedleńcze rodziny z chełmskiej wsi Siedliska, które na wozach opuszczały obczyznę. Mój dziadek przez kilka kilometrów nosił jedzenie i wodę rodakom. Żadne groźby i zastraszanie nie zachwiały ich decyzją i siedliszczanie kontynuowali swoją drogę. Tęsknota za rodzinnymi obejściami na Chełmszczyźnie, które od razu zasiedlili Polacy, nie opuszcza wygnańców do dziś. Wspominają piękny Chełm, który założył Daniel Halicki, pamiętają, jak upojnie pachniały lipy, posadzone jeszcze przez ich dziadów, jakie słodkie były czereśnie w młodym sadzie. Jeszcze teraz, wspominając jakieś wydarzenia, zwyczaje, świętowania, mama zauważa: „A u nas w domu…”. Niektórym udało się odwiedzić rodzinne strony. Szczególnie boleśnie poraziły zrujnowane cmentarze, rozbite nagrobki. Piekącym bólem przeszyte są wersy wiersza, napisane przez deportowaną Ukrainkę: Już zima, wszędzie wiatr świszcze, nie tylko wiatr, ale i żal. Swoje porzuciłam, a cudzego dusza i serce nie przyjmują. Takie upokorzenie cierpieli, tak ciężko żyło się rodzicom, Choć pół wieku tu przeżyłam, dusza i myśli wszystkie tam. Tam, gdzie wszystko takie piękne: niebieskie niebo, słońce jasne, Trawa, niby zielony jedwab, gdzie ptaków śpiew wielogłosowy, Gdzie rano obfite, czyste rosy, Gdzie każda ścieżka, każdy jar przez ciebie wydeptane wiosną… Tak oto samowolna decyzja kierownictwa ZSRR i Polski stała się tragedią dla setek tysięcy przesiedlonych Ukraińców. Coraz mniej pozostaje ludzi, którzy pamiętają tamte wydarzenia, rozjechali się ich potomkowie. A na wiejskim cmentarzu, pod przenikliwymi stepowymi wiatrami znaleźli wieczny spoczynek chełmianie — wygnańcy ze swoich praojcowskich ziem, którzy nie spolonizowali się, stanęli w obronie ojczystego języka, wiary, ojcowskich zwyczajów. Takiej by niepokornej natury dzisiejszemu pokoleniu…

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

KOROSTYŃ ZAPRASZA

Bractwa OUN-UPA „Łysonia” na czele z przewodniczącym Bractwa Orestem Humenjukiem, na scenie przy Memoriale poległym Ukraińskim Strzelcom Siczowym wystąpiły zespoły twórcze i wykonawcy z kilku obwodów — tarnopolskiego, lwowskiego, wołyńskiego, iwanofrankiwskiego, rówieńskiego, laureaci poprzednich festiwali, uczestnicy „Orkiestry wolności” z Tarnopola, śpiewacy ze Lwowa — Ostap Stachiw, Sofija Fedyna, chór „Surma” z rejonu rohatyńskiego, zespół „Śpiewajcie, kozacy” z Bóbrki i inni. Na wystawach-kiermaszach można było nabyć pamiątki, wyszywanki, posmakować kozackiego kulesza, porozmawiać z przedstawicielami wydawnictwa „Litopys UPA”, kupić patriotyczną literaturę innych wydawnictw. Działała wystawa ukraińskich odznaczeń bojowych z lat 1914—1952, odbyło się specjalne unieważnienie kartki pocztowej, wydanej z okazji 200-lecia Markijana Szaszkewycza oraz 95-lecia walk na Łysoni. Nawiasem mówiąc, grupa mieszkańców Brzeżan odbyła marsz w ramach projektu „Szczyty naszego zwycięstwa” wzdłuż Złotej Lipy — rzeki, opiewanej przez odważnych Strzelców Siczowych. Na Łysonię z podliseckiej góry Białej patrioci przynieśli ziemię z ojczyzny Budziciela Galicji. Młodzi skauci-obozowicze — uczniowie szkół rejonu podtrzymywali strzelecką watrę, której ogień zawieźli do wszystkich miejscowości rejonu. W ramach akcji „Podtrzymaj ogień Łysoni” strzeleckie watry zapłonęły na wielu szczytach ziemi brzeżańskiej. 15 października 2011 roku w mieście Korosteń w obwodzie żytomierskim odbędzie się Piąte Ogólnoukraińskie święto literacko-artystyczne „Prosto na Pokrowę”. W przeddzień Pokrowy ziemia korosteńska zwołuje do siebie uczestników corocznego Ogólnoukraińskiego festiwalu literacko-artystycznego „Prosto na Pokrowę”. Ta ziemia jest niezwykle hojna w talenty. Wychowała znanych pisarzy Petra Kłymenkę, Wiktora Korduna, Wasyla Juchymowycza, Mychajła Kozymyrenkę, Wołodymyra Pryhornyćkiego, Petra i Mykołę Syngajiwśkych, Wiktora Wasylczuka, Hałynę Cepkową, Wasyla Hołowećkiego, Wałerija Neczyporenkę, kompozytorów Anatolija Biłoszyckiego, Wasyla Iwanczenkę, Rusłana Kwintę, artystów Trehubowych. Wszyscy oni tak czy inaczej gromadzili się i gromadzą wokół stowarzyszenia literacko-artystycznego „Drewlanka”, któremu już ponad 20 lat przewodniczy redaktor naczelny gazety „Weczirnij Korosteń”, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy Wiktor Wasylczuk, który szczerze opiekuje się tym jesiennym świętem literacko-artystycznym oraz muzeum-zagrodą poety i dziennikarza, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Wasyla Juchymowycza. Według słów inicjatora święta Wiktora Wasylczuka, po przyjacielsku i hojnie wspierają go w tym administracja rejonowa i rada rejonowa na czele z Wołodymyrem Nahorniakiem i Wiktorem Kutiśenkiem. 15 października wielka świetlica literacka rejonowego domu kultury czeka na gości z ziemi korosteńskiej i Kijowa, Lwowa i Czernihowa, Charkowa i Sewastopola, Malina i Żytomierza, Winnicy, Łuhyn i Brusiłowa. Goście od samego rana odwiedzą muzeum-zagrodę Wasyla Juchymowycza, pomysłodawcy święta literackiego na ziemi korosteńskiej, miejsce, gdzie zginął książę Igor, muzeum krajoznawcze, obiekt „Skała”. Komitet organizacyjny święta „Prosto na Pokrowę” 15 października 2011 roku czeka na gości w Korosteniu o godzinie 10. Zbiórka przy rejonowym domu kultury. Komitet organizacyjny

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

Festiwal na Łysonii — szczycie ukraińskiej waleczności

Tetiana Bidzila, m. Berezany, obwód tarnopolski Na sławnej górze Łysonii, którą słusznie nazywa się Olimpem ducha narodowego, odbył się 6. Regionalny Festiwal pieśni strzeleckich i powstańczych „Dzwony Łysonii”. Prawo do podniesienia narodowej flagi otrzymał honorowy gość festiwalu, syn Bohatera Ukrainy, legendarnego dowódcy UPA Romana Szuchewycza — Jurij Szuchewycz. Duchowni różnych wyznań odprawili Modły pamięci Ukraińskich Strzelców Siczowych, którzy 95 lat temu, w sierpniu–wrześniu 1916 r., toczyli zacięte boje z wojskami rosyjskimi. Tam śmiercią bohaterów poległo ponad stu strzelców. Wielu rannych dostało się do wrogiej niewoli. W słowie powitalnym przewodniczący Tarnopolskiej Rady Obwodowej Ołeksij Kajda zaznaczył: „To nie tylko karta historii, lecz karta naszej waleczności, to symbol niepokonania narodu, historia, której nie można przepisać, bo ona jest żywa. Samopoświęcenie bojowników jest dla nas wzorem w sprawie obrony i budowy Ukraińskiego Państwa… Dlatego bądźmy czujni! Walka trwa!” Gorące były też przemówienia posłanki do Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczącej Związku Ukrainek Lilii Hryhorowycz, która zauważyła, że tegoroczny festiwal odbywa się przy wsparciu przewodniczącego politrady partii „Nasza Ukraina” Walentyna Nalywajczenki oraz przedstawicieli berezańskich władz miejskich i rejonowych. Na Łysonii siłami społeczności wzniesiono okazały pomnik i kaplicę, posadzono aleję kalinową. Przed gośćmi, wśród których byli członkowie

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

LENIN JEDNAK DROŻSZY…

Swietłana OREL, m. Kirowohrad Sesja Leninowskiej Rady Rejonowej w mieście Kirowohradzie większością głosów odmówiła poparcia interpelacji posła ze Swobody Ihora Burianiowa w sprawie przemianowania rejonu leninowskiego na szewczenkowski. Właściwie deputowani rady rejonowej powinni byli nie przemianować rejon, lecz jedynie skierować stosowny wniosek do Rady Miejskiej Kirowohradu, w kompetencji której leży rozstrzyganie podobnych kwestii. Ale deputowani z najliczniejszej frakcji Partii Regionów na czele z przewodniczącym rady Walerijem Zabotkinem postanowili nie dawać biegu tej inicjatywie. — Pomysł przemianowania rejonu, który do tej pory nosi imię ohydnego bolszewickiego przywódcy — opowiada Ihor Burianiow — w świadomości społecznej miasta dojrzał do konkretnej propozycji już 22 maja 2011 roku podczas obchodów 150. rocznicy przeniesienia w Ukrainie prochów Tarasa Szewczenki. Kwestia była rozpatrywana we wszystkich stałych komisjach rady i aktywnie nikt nie sprzeciwiał się przemianowaniu, poza komunistami. Na sesji moją propozycję poparło jedynie dziewięciu kolegów z frakcji BJuT—„Batkiwszczyna”, przeciw lub wcale nie głosowali deputowani z Partii Regionów, KPU, „Solidarności Kobiet Ukrainy”, a co najbardziej przykre, z „Frontu Zmian” A. Jaceniuka. Przewodniczący rady rejonowej, regionał Walerij Zabotkin, w swojej końcowej replice tak skomentował sytuację: „Wszyscy szanujemy i cenimy Tarasa Hryhorowycza, ale…” Ale Lenin jednak droższy?..

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

CZY ZAROBKOWI MIGRANCI POTRZEBUJĄ POMNIKÓW?

Marianna SORONEWYCZ, redaktor naczelna „Gazety Ukraińskiej we Włoszech” Do różnorodności monumentalizmu na Ukrainie niedawno dołączył jeszcze pomnik Ukraińców, którzy wyemigrowali za granicę: w górskiej osadzie typu miejskiego Kołoczawa w rejonie międzygórskim na Zakarpaciu odsłonięto pierwszy na Ukrainie pomnik zarobkowych migrantów. Kolejny planuje się postawić w Zarwanicy w rejonie terebowelskim obwodu tarnopolskiego. Oglądam relację z odsłonięcia memoriału. Kompozycja rzeźbiarska odtwarza dramatyczny moment pożegnania ciężarnej kobiety i dzieci z ojcem, który rusza w świat. Jeszcze bardziej dramatyczne jest jednak wideo ze wsi i z uczestniczącymi w uroczystościach wieśniakami. Komentarze wygłaszają migranci z wieloletnim stażem; starsze matki, które widzą swoje dzieci dwa razy w roku; ukraińskie wieśniaczki, których emerytura ledwie sięga minimum egzystencji. Wspominają poległych w poszukiwaniu szczęścia. „Tylko dwadzieścia procent dzieci we wsi wychowuje ojciec i matka” — stwierdza komentator. Media systematycznie informują społeczeństwo o stawianiu monumentów w różnych zakątkach Ukrainy. Często nowocześni bohaterowie z wysokości wzniesionych cokołów spoglądają na zniszczone drogi, obdrapane domy i ciemne ulice… Nie za taką Ukrainę walczyli! Moim zdaniem lepszym upamiętnieniem ich idei byłby gospodarczy wzrost państwa. „Gazeta Ukraińska we Włoszech” zaproponowała wypowiedzenie się bezpośrednim bohaterom — zarobkowym migrantom czwartej fali. Na stronie www.gazetaukrainska.com przeprowadzono ankietę: „Na Ukrainie planuje się postawienie już drugiego pomnika zarobkowym migrantom. Jak się do tego odnosicie?” Spośród 374 respondentów 72,7 % uważa je za pomniki hańby dla państwa; 17,1 % — za sposób zwrócenia uwagi społeczeństwa na problemy emigracji; „Woleliby mieć pomnik za życia” 4,8 % respondentów; odpowiedź „Inny wariant” wybrało 5,3 % czytelników gazety. W komentarzach do tematu ktoś wspomina Dublin, gdzie na brzegu rzeki w centrum miasta stoi statek — podobny do tych, na których Irlandczycy płynęli do Ameryki podczas wielkiego głodu ziemniaczanego. Inni powołują się na historyczną prawdę. Lecz większość z tych, którzy skosztowali chleba zarobkowej emigracji, uważa ten pomysł za bezsensowny, krytykuje władzę, domaga się miejsc pracy i ochrony socjalnej w Ukrainie, proponuje zebrać pieniądze na pomnik ukraińskich władców. Ryzykując, że staną się obiektem ataków ze strony zwolenników nowomodnego monumentalizmu, dostrzegam sens, dopóki w Ukrainie rozpadają się rodziny i sieroce dzieci przez migrację jednego lub obojga rodziców, w tym, aby kierować środki na stworzenie choćby JEDNEGO miejsca pracy, na umocnienie choćby JEDNEJ rodziny, na szczęście choćby JEDNEGO dziecka, które będzie dorastać otoczone miłością obojga rodziców.

Traducción automática

Página · p. 8página original ↗

SOFIIA FIYASH F FEED DYN NA: «NAJWAŻNIEJSZE TO ZAGŁĘBIĆ SIĘ W SAMEGO SIEBIE»

— Czy nasze media są zaangażowane w ideę Ukrainy? Znasz takie? — Ukraińska idea jest w naszych mediach przeważnie nieobecna: im dalej na wschód, tym bardziej. Niestety, kiedy dziennikarz zajmuje proukraińskie stanowisko, zaczynają patrzeć na niego z pogardą, lekceważeniem i mówić, jak śmie to robić. Z drugiej strony, dziennikarzowi stawia się opór. Wiem z własnego doświadczenia: najbardziej trzeba propagować ukraińską tożsamość. Ale są ludzie, a wśród nich także urzędnicy, których nie interesuje wychowanie obywateli. A piątej kolumnie jest na rękę, żeby ludzie nie myśleli o idei narodowej, o rozwoju swojego języka i słuchali tego, co narzuca im się „z góry”. Jeśli chodzi o konkretne wydawnictwa, to uważam, że ideą Ukrainy żyje gazeta „Deń”, czasopismo „Ukrainśkyj tyżdeń”, portal internetowy „Ukrainśka prawda” oraz jeszcze kilka źródeł internetowych. — Czy zgadzasz się z opinią Pawła Zahrebelnego: „Jesteśmy tragiczni. Żyjemy wśród cynicznych polityków, w cynicznej epoce, w cynicznym świecie. I kiedy nasze dzieci rodzą się w tym społecznym cynizmie, co im pozostaje? Być cynikami, inaczej ten przeklęty świat ich nie postrzega i nie przyjmie”. Czy ta uwaga klasyka literatury ukraińskiej jest słuszna? — Przy takim podejściu do sprawy nie warto już walczyć, bo wtedy Ukrainy nie ma, a w ogóle — nie warto być sobą. Bo wtedy nie jesteś nikomu potrzebny: ani sobie, ani ludziom, ani Ukrainie. Ale przecież Ukraina walczyła. Może nie wszystko było idealnie. Ale dzisiaj mamy swoje państwo. I trzeba je budować. Spójrzmy w nie tak odległą historię: UPA, nie mając państwa, nie mając nadziei, walczyła. — Sofio, jesteś utalentowaną piosenkarką, osobą zaangażowaną narodowo. Jak ci się to udało? — Jak się udało — nie wiem. Może dlatego, że mama nazwała mnie Sofią, albo jestem kontynuacją poprzednich pokoleń. — A skąd jesteś? — Jestem lwowianką. Tata pochodzi z rejonu złoczowskiego, mama z charkowszczyzny. — Wschód i zachód — razem? — Połączył się wschód i zachód we Lwowie. Właściwie korzenie mojej rodziny określiły to, kim jestem. Mój dziadek — Pawło Czahoweć z kozackiego rodu. Zresztą, nawet za Bohdana Chmielnickiego był kureń Czahowcia. Znaczna część krewnych ze strony mamy zginęła podczas Hołodomoru. Ukraińskość u nas zawsze była priorytetowa, bez względu na wszystko. A kiedy mój dziadek umierał (już za niepodległej Ukrainy) i zapytaliśmy go: „Czego pragniesz najbardziej?”, odpowiadał: „Chcę, żeby Ukraina była niepodległa!”. — Przecież już była! — Państwowa niepodległość to drogowskaz i trzeba iść dalej. A jeśli chodzi o rodzinę taty… Mój dziadek był księdzem i tatę przez to zwalniano z pracy, prześladowano. Wszystko robiono po to, żeby rodzice wyjechali ze Lwowa. — A jak trafiłaś do telewizji? Przecież twoje audycje są mądre, wyważone i Lwów powinien być dumny z twojego oddania swojemu państwu. — Zaprosił mnie do telewizji Jarosław Fejło i zaproponował rozpoczęcie autorskiego projektu — polityczno-analitycznego programu „Pohlad z Wysokoho Zamku” (Spojrzenie z Wysokiego Zamku). — Słyszałem, że dość szybko „poproszono” cię z telewizji. Dlaczego? — Moja postawa im nie odpowiadała. — Jaka? — Odmawiałam wykonywania poleceń. Na przykład nie wolno mi było wspominać nazwiska Stepana Bandery, Romana Szuchewycza, chwalić UPA, a wręcz przeciwnie — miałam sławić Wielką Wojnę Ojczyźnianą, z czym się nie zgadzałam. Szczególnie próbowano mnie „utemperować” po zmianie władzy. Wyobraźcie sobie: do audycji na żywo musiałam z dwutygodniowym wyprzedzeniem składać szczegółowy scenariusz, rozpisując w nim nawet kwestie! A w rezultacie podczas wyborów czas antenowy przekazano swojemu człowiekowi. I choć miałam kontrakt na rok, zmuszono mnie do odejścia z telewizji. A w mojej audycji wzięło udział ponad 300 młodych ludzi, którzy otrzymywali na żywo unikalną możliwość wyrażenia swojej opinii i zadania niewygodnych pytań politykom. — Czy masz spokój w duszy? — Nie zawsze. — Dlaczego? — Z jednej strony spokój w duszy jest, bo zajmuję się ulubioną pracą. Z drugiej — nie ma go, bo starasz się zrobić w minutę znacznie więcej, niż się udaje. I jeszcze jeden powód: chce się więcej zmian. Dlatego trzeba jednoczyć wokół siebie ludzi. — Jakie książki czytasz? — Przede wszystkim księdza Dmytra Błażejowskiego „Moje refleksje nad przeszłością, teraźniejszością i przyszłością narodu ukraińskiego”. Bardzo ostra książka. Wielu się na niego obraziło. A Błażejowski jedynie zestawia fakty z historii. Podaje przyczyny strat. My oczywiście przypisujemy je lenistwu, nieodpowiedzialności i przewadze osobistych ambicji nad ideą narodową… Oprócz tego książki o stosunkach międzynarodowych i pokoju na świecie, bo to moja praca. Ostatnia z książek — „Wojny informacyjne”. Mama nauczyła mnie czytać w wieku trzech lat. Czytałam wszystko, co widziałam. Największą karą dla mnie był zakaz czytania. U nas w domu, u babci w Użhorodzie, w pracowni taty — książki są wszędzie. Najulubieńsza książka — „Kobziarz” T. Szewczenki. — Jurij Muszketyk uważa, że świat coraz bardziej „świnieje”. Więc pyta: „Do kogo się zwrócić, komu poskarżyć, u kogo prosić o pomoc?”. Jak myślisz, u kogo? — Z jednej strony, u cerkwi. Spotkałam na swojej drodze wielu księży, którzy ratują dusze. W szczególności mojego pradziadka, Pawła Szwydkoho, który dziesięć lat odsiedział z Josypem Slipyjem. Ale to był ksiądz od Boga, który przyjmował wszystkich potrzebujących pocieszenia, słowa, który potrafił wskazać drogę. Takim jest diakon w Kościele Ormiańskim we Lwowie. Dał lekcję bezstronności wobec innych ludzi, innych narodowości. Ojciec Wołodymyr z Truskawca, z cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy. Wielu jest takich księży, zwłaszcza na festiwalu „Wełyka kolada”. Choć oczywiście i wśród nich są pewne osoby, które dyskredytują siebie i cerkiew. Zdarza się. I w takich warunkach najważniejsze jest zagłębienie się w samego siebie. A Bóg z góry wszystko widzi. — Jesteś za silną władzą prezydencką czy za republiką prezydencko-parlamentarną? — Najbardziej imponuje mi model przywództwa Wiktora Juszczenki — liberalny, wyważony i bezkonfliktowy. Ale nasze pań... Ludowa artystka Maria Bajko ze swoją uczennicą Sofią Fedyną żawa, nasz naród okazały się na to niegotowe. I dlatego na razie potrzebna jest silna władza prezydencka. — Czy sformułowana jest obecnie na Ukrainie idea narodowa? — Niestety, nie. W 2006 roku w Koblewie pod patronatem prezydenta odbywało się forum, na którym mowa była o idei narodowej. Było kilka tysięcy młodych ludzi. W mojej grupie, gdzie byli przedstawiciele Ługańska, Doniecka, Zaporoża, Lwowa, oparliśmy się na szewczenkowskim credo: „W swojej chacie — swoja prawda, i siła, i wola”, jedność, prawo, wiara, los. Najważniejsze, żeby każdy uświadamiał sobie, że jego osobista chata jest rozszerzona do wielkości Ukrainy. A o swoją chatę każdy powinien zadbać. — Jak zrobić tak, żeby kultura masowa na Ukrainie choć trochę dbała o ukraińskie? — Moim zdaniem kultura masowa na Ukrainie to element wrogi. Na razie. — Kto dla Pani na Ukrainie jest autorytetem moralnym? — Władyka Huzar, który odszedł z urzędu, dając drogę Światosławowi Szewczukowi, niezwykle potężnej młodej osobowości. Sam Światosław Szewczuk, Wiktor Juszczenko, Jewhen Swerstjuk, Lina Kostenko. Moja mama pracowała w Muzeum w Krzemieńcu. Jakoś w dzień wolny wezwano ją do pracy, bo przyjechała poważna pani, żeby zapoznać się z okolicą. Z czasem opowieści mojej mamy podczas wycieczki dla tej pani i jej męża w pewnym stopniu stały się treścią „Beresteczka”. To była Lina Kostenko. — Jak stać się tym, kim została Pani, młoda lwowianka 27 lat? — Miłość do Ojczyzny jest wewnątrz, rodzice pomagali jej rosnąć razem ze mną. Wiele osób wypaczenie rozumie słowo „patriotyzm”. Często na tym temacie się spekuluje. Mówienie patetycznych fraz to nie patriotyzm. Patriotyzm to wtedy, gdy swoimi działaniami nie szkodzisz ojczystemu państwu i ojczystemu narodowi, kiedy pracujesz nie tylko dla siebie, a kiedy odpowiedzialnie i uczciwie wykonujesz swoją małą pracę. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK Niedawno w jednym z wywiadów ukraiński ekonomista Bohdan Hawryłyszyn wyraził mądrą i prawdziwą tezę: „Staje się oczywiste, że obecne siły ekonomiczne i polityczne przeżyły same siebie. Są one wypaczone. Cała nadzieja w młodym pokoleniu”. Od razu nasuwa się pytanie: czy są tacy ludzie wśród młodzieży? Jedną z nich jest Sofia FEDYNA. Piosenkarka. Od 2000 roku twórczo współpracuje z ludową artystką Ukrainy Marią Bajko. Ma w swoim repertuarze album kolęd „Idzie gwiazda cudna”, album „Tam pod górą w moim rodzinnym kraju”, album pieśni powstańczych „Będzie nam z tobą co wspominać”. Dyplomantka i laureatka kilkudziesięciu festiwali, naukowczyni, kandydatka nauk politycznych. Ukończyła wydział stosunków międzynarodowych LNU imienia Iwana Franki, otrzymując dyplom magistra z wyróżnieniem. Specjalizacja — stosunki międzynarodowe i służba dyplomatyczna. Obecnie — wykładowczyni FSM LNU imienia Iwana Franki. Jest działaczką społeczną, uczestniczką różnorodnych międzynarodowych konferencji, doskonale włada językiem angielskim i polskim, na wysokim poziomie — niemieckim, na średnim — japońskim, a jeszcze uczy się francuskiego. Sofia Fedyna — eks-wiceprezydent Lwowskiego regionalnego przedstawicielstwa Europejskiego Parlamentu Młodzieży — Ukraina. W 2005 roku została jedyną uczestniczką z Ukrainy na największym na świecie międzynarodowym forum sztuki w Edynburgu (Szkocja) — festiwalu „Fringe”. Zawsze przekonuje swoich rozmówców i czytelników: „Najważniejsze — wierzyć we własne siły i nie bać się dążyć do swojego celu. Jeśli być pewnym swojego sukcesu i krok po kroku zbliżać się do realizacji celu, — wszystko się spełni”.

Traducción automática

Página · p. 9página original ↗

«SZNUR LAT ROZSYPAŁ SIĘ W CZASIE…» OLES DORYCZENKO MA 75 LAT

* * * W jednej łodzi z tobą W naszej rodzinnej stronie Na pół z radością i żalem Przepływamy nasze dni. Mijamy nadzieje — Co się spełniło, co nie spełniło się… Gdzie nas przystań czeka ostatnia? Jak w świecie tym się żyło? Nie zgasić by wiary ognia. Mamy, przyjacielu, co tracić. Cierpki wątpliwości ból duszę trawi — Czy nie na próżno dni biegną? Chyba nie, jednak nie na próżno, Kiedy pamięć nie znika, I żyliśmy nie bez talentu, Kiedy jeszcze drży łza Za tym, co już minęło, Za tym, czemu nie być. Tylko serce drgnęło, I zabolała tęsknie pierś. * * * W starym lustrze zobaczyłem nie swoją — A kogoś innego zestarzałą twarz. Żal sieci samotności snuje — Już dawno nikt mnie nie woła. Ale i po co marna krzątanina Mnie niemłodemu już się wydała, Któremu już jutrzenka nie świta — Sznur lat rozsypał się w czasie… Chociaż i bezświt mnie czeka, Ale rodzinny głos jeszcze bywa, że się odezwie. Dusza wyżyn jeszcze, może, i sięgnie — Ale od ziemi już ciało się nie oderwie. * * * Chmielnym uczuciem do zawrotu głowy Pijani byliśmy oboje na krzyż. Już minęło tyle lat, Nam tyle razy grał orkiestr Melodii różnych. My zaś do dziś Tę kochamy muzykę bez słów, Choć siwizna już we włosach, A nam wciąż miły ten motyw, Który połączył nas z tobą — Ciała i dusze zaręczył. Razem z radością i żalem Z nas każdy szczęście przeżył — Cierpkie i słodkie nasze szczęście. Tych lat minionych trochę żal — ich zwrócić już się nie uda, A tam natchnienie grał skrzypek Boskiego Albinoniego, I przejmowaliśmy się grą my. …Już pokryły się szronem skronie I mało pociechy z zimy. …A tam skrzypek grał Albinoniego… MOJ KIJÓW Tworzyli tu Muraszko i Oles Tu Łysenki brzmiało pianino. Teraz w Kijowie dawno już postęp — Pieśni Popławskiego brzmią z ekranu telewizora. Tu sławnej przeszłości ślady, Serhij Łyfar tu tańczyć się uczył — Teraz potomek wrogiej hordy, Chyba!tak na długo się osiedlił. Popi moskiewscy w dzwony głośno biją — Chochłów zwołują sławić Rosję, A nasi kozacy tylko wódkę piją I z Moskwy nie doczekają się mesjasza. Dlatego i siedzimy po uszy w gównie, Ale ambitni bardzo oraz poważni. O, jak nieswojo w Kijowie mi, Kiedy wodzowie nędzni oraz sprzedajni Nadzieję naszą hurtem sprzedają, Złośliwi błaznowie, potworni aktorzy. Popi zaś moskiewscy w dzwony głośno biją. A my wolności obronić nie umiemy. * * * Uśmiechnięty, przystojny, młody, Jakby nie ja na dawnej fotografii. O, Boże, ile już wody Spłynęło w niebyt… Lata!sieroty Rozbiegły się precz, a ja przecież chciałem wyżyn. Odmarzyło się już… odspodziewało. Chociaż od losu i nie oczekiwałem szczodrości, Ale jednak pobłażania czasami pragnęło się. Czas przeżyty ciśnie do ziemi, Z tyłu wspomnienia — z przodu otchłań… Drogę zgaduję w zmierzchowej mgle, — Gdyby tylko droga ta nie była krzyżowa. * * * …A noc głęboka i nieskończona — Nieswojo duszy, niewesoło myślom. A ile żałosnych dum i wspomnień serdecznych, Pożądanych spotkań oraz niepocieszonych dramatów. Wspomnę bliskich — przykrości zapomnę — W ostępach nocy po prostu pomilczę, I przytulę marzenie, jak przybłędę, I zapalę nadziei moich świecę… * * * Komu ja mam się spowiadać — Kto w tym świecie mój sędzia?! Nie trzeba, serduszko, się bać — Wszyscy będą tam z czasem. Poszli i ci, których kochałem, Których nienawidziłem — poszli. I tylko wspomnienie majaczy Drżącym płomyczkiem z mgły. * * * Tam lata moje dziecięce Poznawały biały świat. Przez otchłań czasu widzę, Jak bezręki inwalida Wodę chłepcze z!pod kranu I z ulgą wzdycha… Tam życie poznałem wcześnie, — Los!macocha zła Rzucała w nędzę i głód I czekała na koniec — Dwujedyny Sierp i Młot Sprowadzał szanse do zera. Tylko trąby i bębny, Tylko puste słowa, Uśmiech drapieżnego tyrana. Moja zaś matka wdowa W zamordowanym świecie, Na zbezczeszczonej ziemi. Te lata niesamowite Zabiły młodość jej. * * * …Znów skrzydła pamięci niosą — Gdzie w falach Wisły płyną siwe chmury… I jak mi wszystko to zapomnieć — I delikatny szept twój, i echo gitary… Warszawskie lato wyłoniło się znów — Ciepło twoich dłoni i upojność ust żarliwych, I maciejek obłęd, i muzyka rozmów… Ale zapłata za miłość — rozłąka nieunikniona. ...Warszawskie lato wyłoniło się znów… CHYBA NIE NA PRÓŻNO W ŚWIECIE TYM ŻYŁEM Chyba nie na próżno w świecie tym żyłem, Chociaż nie raz jednak i potykałem się, Bo bardzo już życie poznać śpieszyłem, Ale do mistyki i czarów nie uciekałem się. W prawdę wierzyłem, w duszy zryw, W słowo rodzinne, w kraj swój i wolność, Coś tworzyłem, i coś jednak stworzyłem, W brudnej wodzie doszukiwałem się brodu. I grzech mi na los narzekać — Były przecież momenty słoneczne i szczęśliwe. Nienawidzić mogłem, ale i umiałem kochać. A ile jeszcze brzmi w duszy mojej motywów… Ze źródeł uzdrawiających czystą wodę piję — Pragnienie życiowe pragnę ugasić. O, jakże ja ten biały świat kocham, I jakże tej miłości mi nie wyśpiewać! A wspomnienia wciąż; i bolą, i cierpną, I muzyką dziwną brzmią, Czy po prostu patrzą na mnie i milczą. Czy godnie żyłem, czy nie błądziłem, — pytają. I ja pytam — czy nie żyłem na darmo? Czy zmarnowane nie warto nadrobić? Bo już podkradła się skrycie zima, I los chytrze oczy swoje mruży. Niech mruży oczy. Niech śniegi padają, Niech gubi się lat moich naszyjnik. Ja te wersy zostawię na pamiątkę — Ja uczciwie żyłem i sumienie mam czyste. Jego poezja nie jest patetyczna, nawet skąpa w metafory, jednak bezbronna w szczerości, czysta, do której chce się, jak przed źródłem, uklęknąć i napić… Coś podobnego czujesz, podziwiając jego liczne obrazy w duchu najlepszych wzorów malarstwa ludowego, z których wyłania się świat kozackiej romantyki, świat gęsto zaludniony przez Kozaków Mamajów, hetmanów, siczyków na narowistych koniach, studentów-łobuzów, ukwiecone dziewczęta… Znany poeta, solista zespołów tanecznych Pawła Wirskiego i Hryhorija Wiriowki, Oles Doryczenko zaczął malować późno, kiedy, już wracając do zdrowia po zawale, wziął do rąk podręcznik dla początkującego artysty, podarowany przez meksykańskiego twórcę Davida Siqueirosa, z którym kiedyś zetknął go los. Z czasem linearna perspektywa obrazów Doryczenki zakwitnie jaskrawymi, aż płomiennymi barwami ukraińskiej, przepełnionej miłością do życia, duszy. Obecnie poeta ma już nie jedną wystawę, i wszystkie one stały się prawdziwym świętem sztuki. W tych dniach Oles Doryczenko kończy 75 lat. “Sznur lat rozsypał się w czasie”, — powie poeta ze smutkiem. Jednak pomimo jasnego smutku, który towarzyszy takim jubileuszom, on obecnie jest pełen twórczej energii i z prawem prawdziwego artysty może powiedzieć losowi: “Ja te wersy zostawię na pamiątkę…”

Traducción automática

Página · p. 10página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

1715 r.) autor używa synonimicznych terminów prawo naturalne, sprawiedliwość i prawo, prawo ludzkie i naturalne, starodawne prawo, którymi uświęca nieuchronną walkę narodu o osiągnięcie wolności: „…prawem naturalnym jest wyzwalać się od ucisku i pracować, aby odzyskać to, co niesprawiedliwością i przeważającą siłą zostało nam zabrane”; „Nie będziemy działać, kierując się uczuciem zemsty, a przeciwnie — zgodnie ze sprawiedliwością i prawem, które pozwala każdemu bronić swojej własnej sprawy i swojego własnego celu”; „…jakiekolwiek wielkie by nie były moskiewskie gwałty, one [s. 635; 447; DP, s. 19—97]. Jak zauważył I. Krypjakewycz, wszystko, co cenne, o co toczyła się walka, nosiło nazwę wolności. To pojęcie powstało w XVI wieku, kiedy różnym warstwom społecznym przychodziło bronić swoich dawnych praw: szlachcie na sejmach, ukraińskim mieszczanom o równość praw w mieście, chłopom w walce o wolność, duchowieństwu — przeciwko ograniczeniom narodowo-religijnym. Obrona wolności była główną sprawą, którą żyła ówczesna Ukraina, hasło „śmierć albo wolność” było jedynym testamentem [4, s. 251]. Sąsiednie państwa nazwano „okrestnyje Panstwa”, w szczególności „Panstwo Krymskoje”, jednak Rosję zidentyfikowano jej autentycznym historycznym etnonimem „gosudarstwo Moskowskoje” (9) oraz przymiotnikowymi pochodnymi: „jarma moskowskago”, „iga moskowskago”, „ot Moskvy”, „ot nasylstwa moskowskago”, „ot gorodkow i fortec moskowskich”, „ot possesii moskowskoj oczyszczony”, „ot moskowskago poddanstwa”. Jedynie raz użyto etnonimicznego przymiotnika pochodzenia greckiego, który zazwyczaj identyfikował Ukraińców głównie w zabytkach duchowo-literackich, a w tym przypadku identyfikuje on Moskali: „pod samoderżawnuju ruku wielikich gosudarej carej i wielikich kniazej, powielitelej rossijskich” [DP, s. 24—25]. W polskojęzycznym liście Karola XII do atamana koszowego Jakyma Bohusza w kwestii identyfikacji Moskali trzykrotnie użyto jedynie etnonimu „moskal”: „naszym i waszym nieprijatelem moskalem”, „w batalii protiw moskala”, „wojny tepieriejszej z moskaliami” [DP, s. 107]. Na szczególną uwagę zasługuje fonetyczny wariant imienia hetmana Pyłypa Orłyka — Fyłyp (5), co jest typową cyrylicką transliteracją grecyzmu Philippos (od philein — kochać, hippos — koń). W mowie ludowej to imię otrzymało konsekwentną substytucję bezdźwięcznego obcego niesłowiańskiego dźwięku f (ph) rozpowszechnionym ukraińskim [p]: Pyłyp. W wariancie cerkiewnosłowiańskim użyto imienia hetmana Mazepy: Ioann, Ioann [DP, 26—27]. Jak to zwykle bywa w kronikach tamtego czasu, Pyłyp Orłyk ucieka się do jedynego zabiegu językowego — mitologicznego etymologizowania historyzmu „kozacy” w celu zrozumienia ich wielkiego historycznego przeznaczenia: „tak i narod walecznyj starodawnyj Kozackyj preżdie siego imenowannyj Kozarskij, piersz prewozniesł był sławoj niesmiertielnoju…” [UM II, s. 635; DP, s. 21]. Chazarowie, jak wiadomo, to półkoczowniczy lud tureckojęzyczny, który żył w IV—II w. przed Chr. w Południowo-Wschodniej Europie, sąsiedzi plemion wschodniosłowiańskich, później Rusi Kijowskiej, którzy w XI w. zmieszali się z otoczeniem turecko-połowieckim i zniknęli. Jednak według mitu etnogenetycznego, który stanowił podstawę ideologii kozactwa jako osobnego stanu rycerskiego Rzeczypospolitej, kozacy to potomkowie Chazarów. Taka teoria powstała w dobie Renesansu, prawdopodobnie jako analogia do legendy o sarmackim pochodzeniu polskiej szlachty, która uważała się za bezpośrednich potomków Sarmatów — dawnych plemion pochodzenia irańskiego. W XVII—XVIII w. uważano, że kozacy, potomkowie Chazarów, to jednocześnie potomkowie Roksolanów [2, s. 119—120]. Syn Pyłypa Orłyka — generał armii francuskiej hrabia Hryhir Orłyk — pozostawił wspomnienia o ojcowskich źródłach chazarskiego pochodzenia historyzmu „kozacy”: „O tym, że naród kozacki jest bezpośrednim następcą państwa chazarskiego, ojciec mój przeczytał u starożytnych pisarzy łacińskich” [6, s. 7]. Choć chazarska legenda o powstaniu narodu ukraińskiego uformowała się w warunkach polskiej okupacji, jednocześnie przydała się ona również do antymoskiewskiej walki o niepodległość. Odrzuciwszy nienaukowość takich poszukiwań etnogenetycznych, będziemy mieli przed oczami historyczną samoświadomość naszych przodków, którzy w warunkach polityki kolonizacyjnej sąsiednich państw starali się zachować swoją etnogenetyczną ciągłość i wspólnotę, czasem przedłużając i fantazjując o swoich historycznych korzeniach. Jak zaznacza Olha Wowk, „wtedy ważne było udowodnienie dawności istnienia Ukraińców, gdyż było to fundamentem tego, że Ukraina powinna być samodzielnym państwem” [1]. Konstytucja Pyłypa Orłyka z 1710 roku, pomimo braku w niej osobnych przepisów o języku, tak jak w późniejszych konstytucjach innych państw, w szczególności Francji, Polski,

Traducción automática

Página · p. 10página original ↗

KONSTYTUCJA FILIPA ORLIKA Z 1710 ROKU: KONTEKST JĘZYKOWY

Iryna FARION, m. Lwów Zakończenie. Pocz. w nr 34 z 2011 r. Już w XVII w. Thomas Hobbes (1588—1679) zauważył, że „podstawowe prawo” jest „tożsame z umową, która służy za podstawę państwa, a także najważniejszym skutkiem, który wynika z tej umowy. Tym samym wyobrażenie o prawie podstawowym połączyło się ze starą ideą o umowie, na mocy której rzekomo funkcjonowało państwo” [cyt. za 9, s. 11]. Tak polityczno-prawna przeszłość z ideą umowy leksykalno-semantycznie przeniknęła do współczesności z ideą prawa podstawowego — leksykalno-semantycznie umowa stała się konstytucją. Właśnie takim dokumentem jest tak zwana Konstytucja Filipa Orlika — umowa zawarta przez hetmana Filipa Orlika z jego wyborcami (starszyzną) oraz zaporożcami 16 kwietnia 1710 roku, która składała się ze wstępu, 16 artykułów oraz przysięgi hetmana na wierność kozackiej Ukrainie i szwedzkiemu królowi. Czyli dokument ten w pełni odpowiada jego ruskojęzycznej nazwie „Dohowory i postanowlenja…”, na którą współcześni badacze, najwyraźniej słusznie, przenieśli łaciński termin „konstytucja” z łacińskojęzycznej nazwy. Istnieje pogląd, że jednym z pierwszych we współczesnym rozumieniu termin konstytucja zaczął używać znany francuski filozof Karol Monteskiusz (1689—1755), wykorzystując go do scharakteryzowania ustroju państwowego ówczesnej Wielkiej Brytanii, zwłaszcza po tak zwanej „Sławnej rewolucji” 1688 roku, kiedy obalonego króla Jakuba II oskarżono o naruszenie „fundamentalnej konstytucji Królestwa” [3, s. 337; 9, s. 10]. Zatem do pierwszych konstytucji państw, we współczesnym rozumieniu tego terminu, należą: szereg angielskich aktów o charakterze konstytucyjno-prawnym w drugiej połowie XVII w., zwłaszcza Bill praw z 1689 roku, który ograniczył prawa króla, zagwarantował szereg praw i wolności obywatelom, istotnie wzmocnił status parlamentu, faktycznie kładąc trwałe fundamenty konstytucyjnej monarchii w Anglii; Konstytucja Filipa Orlika z 1710 roku (pierwotna nazwa „Dohowory i postanowlenja…” lub „Pacta et constitutiones…”), Konstytucja USA z 1787 roku oraz Konstytucja Francji z 1791 roku (z tożsamymi pierwotnymi nazwami) oraz Konstytucja Polski z 1791 roku (pierwotna nazwa „Ustawa Rządowa”). Następnie w ciągu pierwszej połowy XIX w. konstytucje uchwaliły prawie wszystkie kraje Europy Zachodniej i Środkowej, a w drugiej połowie tego stulecia — kraje Ameryki Łacińskiej, Kanada, Nowa Zelandia. Dla nas znamienne jest uchwalenie podobnych umów czy konstytucji w państwach wspólnej przestrzeni politycznej, zwłaszcza Ukrainy i Polski, gdzie takie same porozumienia między sobą zawierali król i szlachta. Charakterystyczne, że pierwsza polska Konstytucja z 1791 roku miała nazwę „Ustawa Rządowa” i dopiero w ciągu drugiej połowy XX w. ogólnie przyjętą nazwą tego dokumentu stała się „Konstytucja Polski z 1791 r.”, rzadziej „Konstytucja Rzeczypospolitej z 1791 r.” [8, s. 20—21]. Zdaniem polskiego uczonego Artura Korobowicza, sformułowanie Ustawa Rządowa podkreślało wysoką rangę prawną tego dokumentu i odróżniało go od zwykłych praw, zwanych konstytucjami [cyt. za 8, s. 23]. Natomiast w przypadku nazwy zabytku Filipa Orlika obserwujemy tendencję odwrotną: później nadana nominacja konstytucja nadała mu pierwszorzędne znaczenie w prawoznawstwie i historiografii. Od strony lingwistycznej możemy stwierdzić, że nadane później nazwy konstytucji wybitnym zabytkom prawnym Ukrainy i Polski świadczą po pierwsze o różnych znaczeniach terminu konstytucja w diachronii i synchronii: w Polsce w tamtym czasie leksem ten miał dwa znaczenia: 1. po prostu prawo parlamentarne; 2. ustrój państwa [8, s. 26]; w języku ukraińskim: 1. akt prawny, który reguluje prawo na określonym terytorium; 2. postanowienie rządu; uchwała; decyzja, co w pełni odpowiada nazwie „Dohowory i postanowlenja…” [SUM XVI—XVII 14, s. 237]. Pod koniec XVIII w. — w czasie masowego powstawania konstytucji — ta terminoleksema nabrała znaczenia prawa podstawowego państwa o najwyższej mocy prawnej, które określa jego ustrój społeczny i administracyjno-terytorialny, system wyborczy, strukturę i organizację władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, podstawowe prawa i obowiązki obywateli. Zatem należy rozgraniczać historyczne i współczesne znaczenia słów i nie dopuszczać do przenoszenia współczesnych wyobrażeń i znaczeń na czasy historyczne oraz leksykę. Po drugie, o relatywnej czasowej wtórności samego leksemu-nomenu w porównaniu z istotą nominowanego dokumentu. Na przykład w ukraińskim prawoznawstwie i historiografii ten znakomity zabytek otrzymał najróżniejsze oceny: od „pierwszej europejskiej konstytucji w jej współczesnym rozumieniu”, „pierwszy akt konstytucyjny na Ukrainie”, „swoista protokonstytucja”, „akt umowno-ustawodawczy, którego niektóre punkty mają znaczenie konstytucyjne” — aż po ostre zaprzeczenie nadawaniu temu dokumentowi jakiegokolwiek szczególnego znaczenia w kontekście ukraińskiego konstytucjonalizmu [9, s. 71; 11, s. 14]. Po trzecie, historyczna nazwa ukraińskiego zabytku „Dohowory i postanowlenja…” i jej łaciński odpowiednik „Pacta et constitutiones” (łac. paktum — umowa, łac. constitutio — jakikolwiek akt państwowy) są wzajemnie przekładalnymi i adekwatnymi strukturami leksykalno-semantycznymi, a zatem współczesne nazywanie „Dohoworiw i postanowleń… 1710 r.” konstytucją z jednej strony nie popada w sprzeczność z historycznymi terminami dohowor i postanowlenje, ponieważ ich obcojęzycznym łacińskim, a zwłaszcza polskim i ukraińskim absolutnym synonimem jest leksem konstytucja, a z drugiej strony czasowe transformacje leksykalno-semantyczne nie powinny wpływać na wyznaczenie historycznej wagi i pierwszorzędności samego zabytku. I to pomimo tego, że Konstytucję Orlika poprzedzały ugody zborowska i białocerkiewska, konstytucje perejasławska, baturińska, głuchowska, konotopska i kołomacka z połowy i drugiej połowy XVII w. Jednocześnie, jak słusznie zauważa W. Szewczuk, wszystkie kozackie umowy z zagranicznymi monarchami dotyczące poddaństwa miały formę konstytucji, czyli prawa podstawowego życia narodu z określonymi postulatami [14, s. 130]. Szczególnie znamienna jest ugoda zborowska Bohdana Chmielnickiego z 1649 roku, ponieważ zapoczątkowała ona stworzenie państwa o nazwie Hetmańska Ukraina. Istota jednak tkwi w czymś innym: była to pierwsza konstytucja-umowa, która, zatwierdzając porozumienie polityczne ze szwedzkim królem w formie protektoratu, ustanawiała republikę na czele z rządami hetmańskimi przy protoparlamencie jako dalszym rozwoju instytucji rad kozackich — generalnej i czarnej; dzieliła władzę na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą; oddzielała Ukrainę od Moskwy; cerkiew spod wpływów moskiewskich zwracała pod Patriarchat Konstantynopolitański; wyznaczała granice państwa czasów B. Chmielnickiego — wreszcie zaświadczała o tym, co najważniejsze: żyć zgodnie z własnymi zwyczajami, tradycjami i prawami, opierając się na demokratyzmie kozactwa w przeciwwadze do despotyzmu moskiewskiego typu władzy oraz, co najważniejsze, manifestowała natychmiastową potrzebę uwolnienia się od „niewolniczego jarzma moskiewskiego” [UM, II, s. 638]. Głównym instrumentem realizacji tak złożonych zadań jest znakomity termin prawny prawo naturalne, do którego, jak wiadomo, należał również język ruski. Zauważmy, że pojęciem prawa naturalnego będzie później na wskroś operować brzemienny w skutki dla całego świata francuski zabytek prawny „Deklaracja praw człowieka i obywatela” (1789 r.), gdzie zaznaczono, że „Celem państwa jest zapewnienie naturalnych i niezbywalnych praw człowieka” [10]. W swoich kolejnych traktatach politycznych, pisanych w języku francuskim, zwłaszcza w „Manifeście hetmana Filipa Orlika” (4 kwietnia 1712 r.), „Przyczynach wyjścia Ukrainy spod protektoratu moskiewskiego” (ok. 1712 r.) oraz „Wywodzie praw Ukrainy” (ok. 1712— Pyłyp Orłyk nie dają żadnego prawnego prawa Moskalom wobec Ukrainy. Przeciwnie, Kozacy mają po swojej stronie prawo ludzkie i naturalne, którego jedną z głównych zasad jest: naród zawsze ma prawo protestować przeciwko uciskowi i przywrócić korzystanie ze swoich starodawnych praw, kiedy będzie miał na to stosowny czas” [USDP XVIII w. t. IV, ks. 1, s. 237—238, 242]. Przewodnimi politonimami „Manifestu” są „naród kozacki” (6), „naród ruski” (3), „naród chrześcijański” (2). „Dohowory i postanowłenja…” hetmana nie zawierają osobnego artykułu językowego czy jakichkolwiek rozważań o języku, podobnie jak pierwsze konstytucje Anglii, Polski, Francji i Ameryki. Charakterystyczne, że angielski Bill of Rights z 1689 roku podaje postanowienie o zakazie prześladowania za różne wypowiedzi polityczne w parlamencie. Natomiast, zgodnie z polską Konstytucją z 1791 roku, wśród pięciu ministrów: policji, wojny (obrony), skarbu państwa (finansów) oraz spraw zagranicznych — w naszym kontekście na szczególną uwagę zasługuje powołanie ministra druku (spraw wydawniczych). Jednakże w naszym przypadku znamienne jest nie tylko napisanie zabytku językiem ruskim, ale konsekwentne używanie zazwyczaj oceniających leksemów-konceptów: apelatywu ojczyzna, choronimów oraz ich pochodnych: „Ukraina, Ojczyzna Małorosyjska”, „Ojczyzna nasza Mała Rosja”, „Ojczyźnie Małorosyjskiej, matce naszej”, „O interesach ojczyzny małorosyjskiej”, „uwolnić ojczyznę naszą Małą Rosję od niewolniczego jarzma moskiewskiego”; pięć razy użyto choronimu Ukraina i relatywnych pochodnych „miastom ukraińskim” (2); liczne przymiotnikowe etnonimy: „naród małorosyjski”, „naród waleczny starodawny kozacki”, „naród wolny małorosyjski”, „naród wolny kozacki”, „obywateli małorosyjskich”, „naród zniewolony i uciśniony małorosyjski”, „synów małorosyjskich” — wszystko to odzwierciedla najwyższy ruski ideał tamtych czasów, wyrażony w kluczowym terminie ówczesnej świadomości prawnej „całości praw i wolności swoich bronić”, co zostało określone przez samego Boga i naturę. Autor ten znaczący termin prawa i wolności używa 16 razy [UM II,

Traducción automática

Página · p. 11página original ↗

NIEZNANY ODPIS ZAKAZANYCH POEZJI TARASA SZEWCZENKI Z okazji 150. rocznicy powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na Ukrainie

Ihor MARCINKOWSKI, przewodniczący Mikołajowskiego Zjednoczenia Obwodowego WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Odpisami nazywa się nieautorskie utwory rękopiśmienne, które sporządzano i rozpowszechniano za życia (odpisy za życia) oraz po śmierci autora (odpisy pośmiertne). Poezję Szewczenki, zwłaszcza tę, która nie była przeznaczona do druku lub została zakazana przez carską cenzurę, przepisywali i rozpowszechniali miłośnicy twórczości artysty oraz osoby zaangażowane w walkę rewolucyjno-wyzwoleńczą, począwszy od lat 40. XIX wieku, ponieważ poezja ta była skuteczną bronią. Pracując nad tematem „Szewczenkiana Mikołajowszczyzny”, krajoznawcy znaleźli wiele ciekawych, mało znanych lub zupełnie nieznanych materiałów, ale nikt nie mógł sobie wyobrazić, że w Mikołajowie uda się odkryć odpis zakazanych poezji Szewczenki. Znając zainteresowanie autora niniejszych wierszy poruszanym tematem, pewna osoba (która wyraziła chęć nieujawniania swojego nazwiska) pokazała i uprzejmie udostępniła cyfrową kopię rękopiśmiennego zbioru poezji T. Szewczenki. Ten rękopiśmienny zbiór to własnoręcznie wykonana książeczka o wymiarach 207x133 mm w twardej tekturowej oprawie, obciągnięta ciemnobrązowym dermatynem ze złotym tłoczeniem „Тарасъ Шевченко” (litery o wysokości 7 mm i grubości 1 mm), umieszczonym na środku oprawy w odległości 77 mm od górnej i 27 mm od prawej krawędzi. Książeczka składa się z trzech zeszytów poezji T. Szewczenki, napisanych na pożółkłym od czasu papierze, podobnym pod względem faktury, lecz różnym. Pierwszy i ostatni zeszyt wykonano z papieru ze znakami wodnymi w postaci równoległych (w zbiorze są pionowe) linii o grubości 1 mm, w odstępach co 9 mm, natomiast środkowy zeszyt nie posiada znaków wodnych, ale w lewym górnym rogu każdej strony od 25 do 38 posiada firmowe tłoczenie papierni w postaci wzorzystego dekoracyjnego owalu 14x11 mm z poziomym napisem „PARIS” wewnątrz. Wymiary stron wynoszą 202x127 mm, a 47. strona wzdłuż znaku wodnego jest nierówno przycięta i węższa o 27 mm od pozostałych. Do zbioru wchodzą (tytuły podajemy zgodnie z zapisami w zbiorze) następujące utwory poetyckie T. H. Szewczenki: poemat „Kaukaz” (s. 1—8), poezje — „Czyhyryn” (s. 9—12), „Pustka” (s. 13), „Za dumą duma…” (s. 14—15), „Rozryta mogiła” (s. 16—18), „Chołodnyj Jar” (s. 19—22), „Zawyszczenyje” (s. 23—24), poemat „Sen” (s. 27, 28, 25, 26, 29, 30—38), a pod nagłówkiem w dwóch wierszach „Sydiaczy w newoli / 1847 roku” — następujące wiersze: „Za bajrakom bajrak…” (s. 39—40), „Meni odnakowo, czy budu…” (s. 40—41), „Ne kydaj materi, kazały…” (s. 41—42), „Czoho ty chodysz na mohyłu?..” (s. 42—45), „(Kostomarowu)” (s. 45—46), „Oj try szlachy szyrokyji…” (s. 46—47), „Ne spałosia, a nicz jak more…” (s. 48—51), „Ponad polem ide…” (s. 51—52), „Pustka” (s. 52—53), „Chustyna” (s. 53—56), „Mynajut dni, mynajut noczi…” (s. 57—58), „W newoli tiażko, chocia j woli…” (s. 58). Teksty poezji wykazują różnice w stosunku do wydania akademickiego, ale niektóre zbiegają się z wariantami tekstów rękopiśmiennych przechowywanych w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki, na przykład wiersz „Czoho ty chodysz na mohyłu?..” oraz inne utwory. Wiersze napisano piórem i czarnym atramentem, a numerację stron od 1 do 58 wykonano — w prawym górnym rogu każdej strony — fioletowym atramentem, i to nie ręką przepisującego, a najprawdopodobniej później niż sam tekst. Rękopiśmienny zbiór poezji T. Szewczenki jest bardzo zniszczony, zwłaszcza dolna część stron: brakuje znacznej części pierwszej strony, występują uszkodzenia mechaniczne do 19—20 strony; tekst przepisanych poezji w dolnej części stron jest rozmyty przez wodę. Symboliczne dla Mikołajowszczyzny w tej książeczce jest to, że rozpoczyna się ona poematem „Kaukaz”, który jest dedykowany Jakowowi de Balmenowi — przebywał on w naszym regionie (Wozniesieńsk i okoliczne wsie, Oczaków, Mikołajów), oraz to, że słowami „i zori liczim…” wspomniano Morską Obserwatorium Astronomiczną w Mikołajowie. Jednak w książeczce poemat „Kaukaz” przepisano bez dedykacji dla Jakowa de Balmena, a wersy wykazują różnice w stosunku do tekstu ostatniego wydania akademickiego. Drugi zeszyt (s. 25—38) — poemat „Sen”. Widać, że został wklejony, ponieważ papier pierwszego i trzeciego zeszytu, w przeciwieństwie do drugiego, posiada znaki wodne. Strony poematu „Sen” („U wsiakoho swoja dola…”) zszyte są niespójnie, wygląda na to, że tekst najpierw przepisywano na oddzielnych kartkach, a potem zszywano w książeczkę. Na s. 25, obok numeracji, ołówkiem zaznaczono: „2-j lyst 'Sna'” i pod grubą poziomą linią, zrobioną ołówkiem, w nawiasie: „sm. na oborote”, a na 27 stronie również ołówkiem napisano: „1-j lyst”, na 29. — „3-j lyst”, na 31. — „4-j lyst”. Na 24. stronie na końcu poezji „Zapowit” znajduje się zapis w dwóch wierszach „Perepysaw / Pysar Wasyl Nebahacz…” (odczytać w całości nazwiska nie udało się). Biorąc pod uwagę przepisaną poezję, można uznać, że ten rękopiśmienny zbiór został sporządzony z nieznanego pierwowzoru po 1847 r., ale nie później niż w 1907 r., ponieważ w tym roku z wyżej wymienioną poezją ujrzał światło dzienne „Kobziarz” T. Szewczenki pod redakcją W. Domanickiego. Nazwisko osoby, która zamówiła i której kosztem tak starannie oprawiono zbiorek z zakazaną przez carską cenzurę poezją T. Szewczenki, jest nieznane. Obecnie mikołajowski odpis poezji przechowywany jest w prywatnej mikołajowskiej kolekcji. Do wyciągnięcia bardziej szczegółowych wniosków potrzebna jest żmudna praca porównawcza ze znanymi odpisami poezji Szewczenki, a zatem wprowadzenie tego odpisu do naukowego obiegu szewczenkoznawczego zajmie trochę czasu. Jednak już dziś z pewnością można powiedzieć, że sam fakt odkrycia w naszym regionie takiego dokumentu historycznego jest bardzo ważny i znamienny, ponieważ świadczy o zainteresowaniu mieszkańców Mikołajowszczyzny twórczością artysty. Pomimo niebezpieczeństwa, a nawet możliwości aresztowania w przypadku wykrycia zakazanej poezji Szewczenki, dawny właściciel rękopisu dał przepisać teksty i przechowywał je u siebie przez długi czas.

Traducción automática

Página · p. 11página original ↗

LITERACKIE JASKÓŁKI KRAJU BRZEŻAŃSKIEGO

Ameryki, jest wymownym świadectwem procesów metajęzykowych czasu przednowoczesnego, ponieważ napisana językiem narodu tytularnego oraz łaciną jako kodem międzynarodowej komunikacji. Stylistyka utworu, w szczególności użycie odpowiedniej leksyki onomastycznej: choronimów Mała Rosja, Ukraina, etnoatrybutów małorosyjski, a z przeciwnej strony — Państwo Moskiewskie, moskal — poświadcza wyraźnie zaznaczoną patriotyczną orientację zabytku. Wśród podstawowych terminów prawnych “prawo naturalne” oraz “prawa i wolności”, co jest wyrazem tradycyjnie postępowej świadomości prawnej naszego narodu oraz wyraźnie zaznaczonej tożsamości. Osobna i rozbudowana analityka zawiera przyjęty w czasie termin “konstytucja” do autentycznej nazwy zabytku “Dohowory i postanowłennia” nie tylko pod wpływem obecności tej leksemy w łacińskojęzycznej nominacji, ale także z uwagi na prawno-merytoryczną zawartość tekstu. DP — Umowy i postanowienia / [redaktor O. Alfiorow]. — Wydanie naukowe. — Kijów: Tempora, 2010. — 152 s. ESUM — Słownik etymologiczny języka ukraińskiego: W siedmiu tomach / [pod red. O. S. Melnyczuka]. — K.: Naukowa dumka, 1982—2006. — T. 1—5. SUM XVI—XVII — Słownik języka ukraińskiego XVI—pierwszej połowy XVII w.: W 28 zeszytach. — Lwów, 2008. — Zeszyt 14. UM II — Uniwersały Iwana Mazepy (1687—1709) / [red. Iwan Butycz]. — Kijów — Lwów: NTSh, 2006. — Cz. II. — 798 s. USDP XVIII — Tysiąc lat ukraińskiej myśli społeczno-politycznej. W 9 tomach / [red., przyp. W. Łytwynowa, przedm. W. Szewczuka]. — K.: Dnipro, 2001. — T. IV. — Ks. 1. — 520 s. 1. Ilczenko Rusłana. Jak w Rosji znaleziono oryginał Konstytucji Filipa Orlika [Zasób elektroniczny]. Tryb dostępu: www.unian.net/ukr/news/news-412656.html 2. Konstytucja Ukraińskiego państwa hetmańskiego. — Lwów — Kijów: Prawo, 1997. — 158 s. 3. Krótki słownik polityczny Oksfordu / [pod red. Iana McLeana i Alistaira McMillana]; [tłum. z ang.] — K.: Wydawnictwo Sołomiji Pawłyczko “Osnowy”, 2005. — 789 s. 4. Kryp’jakewycz I. P. Historia Ukrainy [red. prowadzący F. P. Szewczenko, B. W. Jakymowycz] / I. P. Kryp’jakewycz. — Lwów: Swit, 1990. — 520 s. 5. Ohłobłyn Ołeksander. Konstytucja benderska 1710 roku / Ołeksander Ohłobłyn // Hetman Iwan Mazepa i jego epoka / [drugie uzupełnione wyd. red. Lubomyr Wynar]. — Nowy Jork—Kijów—Lwów—Paryż—Toronto, 2001. — S. 354—360 6. Pierwsza Konstytucja ukraińskiego hetmana Filipa Orlika 1710 r. / [tłum. z łac. i przyp. O. Trofymuk oraz M. Trofymuka; przedm. i ogólna red. nauk. O. Pricaka; posłowie O. Trofymuk oraz M. Trofymuka]. — K.: Weselka, 1994. — 77 s. 7. Myśl społeczno-polityczna: słownik-informator / [opracował O. I. Jurystowśkyj]. — Lwów: Spolom, 2008. — 800 s. 8. Steciuk Petro. Pierwsza Konstytucja Polski (1791): próba analizy prawnej / Petro Steciuk. — Lwów: Astrolabia, 2010. — 112 s. 9. Steciuk P. B. Podstawy teorii konstytucji i konstytucjonalizmu. Część pierwsza: [podręcznik dla studentów] / P. B. Steciuk. — Lwów: Astrolabia, 2003. — 232 s. 10. Steciuk Petro. Podstawy teorii konstytucji i konstytucjonalizmu [Zasób elektroniczny]. Tryb dostępu: www.lawyer.org.ua 11. Strukewycz Ołeksandr. Filip Orlik i europejska tradycja konstytucjonalizmu / Ołeksandr Strukewycz // Filip Orlik — hetman i autor pierwszej Konstytucji Ukrainy / [red. H. Ju. Kalużna; red. prowadzący L. P. Jasynśkyj]. — Mińsk: Wydawnicze centrum BDU, 2006. — 143 s. s. 13—32. 12. Chuchlib Taras. Jeden z największych patriotów Ukrainy / Taras Chuchlib // Filip Orlik — hetman i autor pierwszej Konstytucji Ukrainy [red. H. Ju. Kalużna; red. prowadzący L. P. Jasynśkyj]. — Mińsk: Wydawnicze centrum BDU, 2006. — 143 s. — S. 83—92. 13. Szewczuk Wałerij. Muza Roksolańska: Literatura ukraińska XVI—XVIII wieków: W 2 ks. Księga druga: Rozwinięte barok. Późne barok / Wałerij Szewczuk. — K.: Łybid, 2005. — 728 s. 14. Szewczuk Wałerij. Idea narodowa na Ukrainie, w szczególności narodowo-wyzwoleńcza, oraz jej krzewiciele: Zarys historyczny / Wałerij Szewczuk. — K.: MAUP, 2007. — 272 s. 1 Nie będziemy wnikać w dawny czy współczesny aspekt prawny zawartości tego terminu (zob. o tym Steciuk s. 71), ponieważ dla nas ważna jest przede wszystkim jej metajęzykowa i kognitywno-lingwistyczna zawartość. 2 Ten list wraz z “Umowami i postanowieniami” oraz “Listem Karola XII do Wojska Zaporoskiego” jako potwierdzenie przez szwedzkiego króla wspomnianych “Umów…” stanowi spójny pakiet dokumentów. Tetiana BIDZILA, m. Brzeżany, obwód tarnopolski. Swoistym literackim prezentem na 20-letni jubileusz Niepodległości Ukrainy oraz Dzień miasta Brzeżany, które kończy 636 lat, stały się nowe wydania naszych utalentowanych znanych krajan, zbiory, które prezentują osiągnięcia brzeżan na poziomie ogólnoukraińskim. W tarnopolskim wydawnictwie “Zbrucz” wyszedł zbiór (ilustrowany album) brzeżańskiego poety, członka Narodowego związku dziennikarzy Ukrainy Wasyla Sawczuka “Oczami zdziwienia i duszy”. Wydanie zawiera wiersze-dedykacje dla znanych artystów, którzy pozostawili bogaty ślad artystyczny w historii Brzeżańszczyzny i Ukrainy ogółem, — Bohdana Łepkiego, Mychajła Moroza, Andrija Nakonecznego, Mykoły Bezdilnego, Wołodymyra Sawczaka, Wołodymyra Bednarskiego, Ołeha Szuplaka, Mychajła Kuziwa, Wasyla Pawuka, utalentowanym uczniom Brzeżańskiej szkoły artystycznej (Witalij Szuplak, Witalij Czykota i inni). Zbiór udanie uzupełniają ich krótkie biografie, kolorowe ilustracje prac artystycznych, które najbardziej zainspirowały poetę do twórczości. Przedszkolaki i ich rodzice będą mile zaskoczeni “Brzeżańskim alfabetem”, którego redaktorem i opracowującym jest poeta, publicysta, krajoznawca Bohdan Tychyj. Krajoznawczy alfabet, poświęcony 200-leciu od dnia urodzin Budziciela Galicji, byłego ucznia Brzeżańskiego gimnazjum Markijana Szaszkewycza, trzy lata czekał na swoje pojawienie się na świecie (z powodu braku środków). I oto dzięki finansowej pomocy przedsiębiorcy Nemesio Chavesa Gonzalesa książeczka trafiła na półki Państwowego rezerwatu historyczno-architektonicznego oraz do prywatnych księgozbiorów. Tradycyjnie do każdej litery ukraińskiego alfabetu dobrano ciekawe wierszyki. Ilustracje artystki Hałyny Tremby, makieta — lwowianina Andrija Kisia. Niewielkie wiersze uzupełniają terminy krajoznawcze, charakterystyczne dla Brzeżan i okolic. Więc dzieci będą miały możliwość poszerzyć swoją wyobraźnię, odkryć dla siebie ciekawy świat słów, nowe imiona, nazwy miejscowości, ulic, okolicznych gór, rzek, świątyń, zabytków historii, które, według słów redaktora nowego zbioru, są złotym skarbem ziemi brzeżańskiej. Budujące jest to, że za opracowaniem B. Tychyjego w rozdziale “Nasze dziedzictwo” wyszedł także zbiór “Legendy Zamku Brzeżańskiego” — pierwsze wydanie legend i podań o Zamku Brzeżańskim, wzniesionym w latach 1534—1554, znanym nie tylko ze swojej niezdobytości, ale także z tak zwanych “złotych komnat”. Zbudowany na początku XVII w. między nieprzejezdnymi bagnami, między korytami rzeki Złota Lipa w szczególnym stylu architektonicznym, bogato zdobiony, zamek nazwano Wschodnim Wawelem. Wydanie poświęcone jest 10-leciu Państwowego rezerwatu historyczno-architektonicznego w m. Brzeżany.

Traducción automática

Página · p. 12página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

się w państwie. Oczywiście nakłada to niemałą odpowiedzialność i niemałe zobowiązania. Pojawienie się ilustrowanego wydania „Zwrócone szewczenkowskie rarytasy” to próba przybliżenia atmosfery T. Szewczenki współczesnemu czytelnikowi. Postrzeganie Szewczenki nie wyczerpuje się jedynie w wymiarze tekstualnym. Utwory to tylko część. Tym bardziej, że świadomość Szewczenki, wydaje się, powinna bazować także na analizie jego prac artystycznych. Szewczenko był człowiekiem renesansowego formatu; to ten typ artysty, który wyrasta z folklorystycznej kosmogonii. Oko takiego człowieka widzi świat w całej pełni i złożoności, a dlatego rozum jest zdolny zanurzać się w dalekie perspektywy przyszłości. W tej przyszłości była Ukraina Szewczenki z „wiśniowym sadem”… Ale żeby stworzyć ten sad, trzeba uformować wolę państwową, uśpioną, ujarzmioną. Szewczenko budził społeczeństwo z letargicznego snu, ale jednocześnie zawsze potrafił przedstawić alternatywę. Obok etycznej katastrofy u Szewczenki jest nadzieja na ratunek. Czerpiąc materię twórczości z Biblii, rozumiał, że wszystko na świecie ma zdolność do odrodzenia. Wszystko jest podporządkowane prawu parzystości. A dlatego i zmartwychwstanie obowiązkowo musi nadejść. Najważniejsze — umieć dostrzec piękno i uświadomić sobie stadium choroby. Drogę pokona ten, kto idzie. Ale trzeba także widzieć niebo nad głową i gwiazdy na niebie w porze nocnej. Dobrze wiemy, że zrozumienie artysty wiąże się ze zrozumieniem czasu, w którym przyszło żyć, z poznaniem bliskich i przyjaciół. W końcu „Zwrócone szewczenkowskie rarytasy” to także utrwalona w czasie recepcja Szewczenki: w wydaniu przedstawiono ilustracje kaniowskiej świętości, pierwsze muzeum Szewczenki, badaczy i ratowników szewczenkiany (w szczególności A. Tereszczenkę, który badał belki stropowe chaty diaka w Kiriłowce), rzeźby Szewczenki i tym podobne. Proponowane wydanie daje czytelnikowi znacznie więcej niż jaskrawe instalacje w szewczenkowskim muzeum w Kaniowie. Jak mi się wydaje, współczesne instalacje nie zawierają głównej koncepcji, są chaotyczne i rozchwiane. Natomiast tylko to jedno wydanie unaocznia życie Szewczenki: życie fizyczne i duchowe, życie „za życia” i życie po śmierci (czyli zmartwychwstanie Szewczenki w ukraińskiej kulturze). Czytelnik znajdzie w tej książce unikalne akwaforty, ilustracje do „Kobziarza”, fotokopie tekstów napisanych ręką Szewczenki, pośmiertną maskę poety, która przechowywana jest w Kaniowie. Czytelnik będzie mógł poczuć, uchwycić wspaniały (ale i nie mniej tragiczny) czas, w którym żył Taras, poznać jego przyjaciół, prześledzić ewolucję kształtowania się szewczenkowskiej pamięci na Ukrainie.

Traducción automática

Página · p. 12página original ↗

RARYTETY SZEWCZENKI

Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki. W jednym z artykułów („Ktoś musi zacząć!” // Kultura i żyttia, 1988, 16 października) literaturoznawczyni Natalija Kuziakina pisała o jubileuszu „Narodowego Malachija” M. Kulisza. Otóż, aby uczcić to zdumiewające dzieło, w Chersońskim Instytucie Pedagogicznym przeprowadzono konferencję naukowo-teoretyczną. Lecz „kiedy poproszono, aby podnieśli ręce studenci (a było ich w sali około stu), którzy czytali „97”, żaden nie podniósł ręki! Po co więc ta mydlana bańka-konferencja!” — ironicznie i smutno pyta Natalija Borysiwna. Coś podobnego, niestety, mamy i w 2011 roku z Tarasem Szewczenką. Mówimy o tym, że „Kobziarz” powinien być w każdej rodzinie. A ilu ludzi naprawdę czytało „Kobziarza” (choćby spośród obywateli Ukrainy) w tym roku? Czy krajowa edukacja znalazła adekwatną interpretację Szewczenki? Czy można pochwalić się, że dzieci naprawdę kochają i rozumieją Szewczenkę? Czasem wydaje się, że tylko komentowane czytanie T. Szewczenki na lekcjach literatury ukraińskiej może wypełnić tę lukę. Ale jak wtedy nauczyciel ma wykonać program państwowy?! Retoryczne pytania. Powrót do Szewczenki w XXI wieku jest próbą stworzenia sa- Ojciec Tarasa Szewczenki mojej Ukrainy XXI wieku. Intelektualne wypełnienie utworów szewczenkowskich nie starzeje się: w tym źródle pulsuje myśl, która pomaga nie po prostu przetrwać, odnaleźć siebie w ciężkim czasie, ale i zobaczyć przyszłość. Szewczenko mógł w warunkach fizycznej niewoli stworzyć „Sad wiśniowy koło chaty…”. Ten czarujący wiersz został napisany w najcięższym czasie, jednak Szewczenko nie obwiniał świata, nie skarżył się na los i wrogów. Pisał, tworząc swoją pracą to piękne, co wynosi człowieka ponad codzienność, nie pozwala upaść pod ciężarem problemów i egzystencjalnego zmęczenia. Przy czym, co ważne, ten mały „Sad wiśniowy…” stał się symbolicznym ratunkiem Ukrainy. Choćby nie wiem jak było ciężko, mimo wszystko trzeba robić swoje, iść do celu i nie upadać na duchu. Dlatego twórczość Tarasa Szewczenki jest tak aktualna. Twórczość artysty zmusza do innego postrzegania wartości życia. Ważne jest powracanie do Szewczenki poprzez nową recepcję jego twórczości, poprzez psychologiczne przeżywanie jego drogi życiowej. Przykro, że obecna ekspozycja szewczenkowska w Kaniowie mało czym może pomóc w tym — monumentalność portretów i obecność instalacji zniszczyły atmosferę ciepła i duchowej równowagi. Utwory Szewczenki — oto adekwatna, niepodrobiona droga do zrozumienia historycznego bytu narodu ukraińskiego. Na szczęście, czasem pojawiają się jakościowe wydania, które pomagają czytelnikowi zbliżyć się w swoim wewnętrznym, indywidualno-psychologicznym czasie do wielkiego czasu Szewczenki. Takim jest i nowe wydanie „Zwrócone szewczenkowskie rarytety”. Opracowanie, opis naukowy kolekcji oraz przypisy Serhija Halczenki (jest on autorem przedmowy do wydania) i Natalki Łysenko. Książka ujrzała światło dzienne dzięki wsparciu Amerykańskiego Funduszu Ambasadorskiego na rzecz Ochrony Dziedzictwa Kulturowego. Widocznie przedstawiciele tego Funduszu rozumieją, jak wielkim i potrzebnym jest taki projekt. Szewczenko — to człowiek poziomu A. Lincolna czy J. Waszyngtona; to twórca państwowości narodowej, demokracji, przestrzeni wolności historycznej i kultury państwowej. Czarujący foliant został wydrukowany w Dnieprodzierżyńsku w Domu Wydawniczym „Andrij”. „Rarytetowy” foliant składa się z następujących rozdziałów: „Taras” (portrety Szewczenki), „Rarytety” (rzadkie akwaforty, fragmenty autorskich rękopisów rzadkich utworów Szewczenki), „Krewni. Przyjaciele. Naśladowcy. Badacze”, „Szewczenkowski Kijów”, „Przestrzeń”, „Memoriały”, „Kozak Hryćko Czesłakiwski”, „Kaniowska świętość”, „Pierwsze muzeum Szewczenki”, „Badacz i ratownik szewczenkiany”, „Rzeźbiarska szewczenkiana”, „Miłość i niechęć do poety”. W książce „Zwrócone szewczenkowskie rarytety” przedstawiono reprodukcje z oryginalnych rycin, rękopisów, fotografii, listów, unikalnych wydań (pierwszego „Kobziarza” z 1840 roku oraz kilku ręcznie robionych rękopiśmiennych „Kobziarzy”, które rozpowszechniano wśród czytelników w drugiej połowie XIX w.), a także inne materiały, które wywieziono z Ukrainy w 1943 roku. Opracowujący są świadomi tego, że opis dokumentów jeszcze wymaga bardziej szczegółowego opracowania. Przede wszystkim dotyczy to atrybucji, datowania, określenia autentyczności przedstawionych materiałów. Jednak proponowane wydanie ma na celu zaprezentowanie unikalnych materiałów, które uważano za stracone podczas wojennej zawieruchy, ale mimo wszystko zostały zachowane i zwrócone na Ukrainę, aby wzbogacić istniejącą szewczenkianę. Proces zwracania tych materiałów na Ukrainę rozpoczął się jeszcze w latach 90., a zakończył się dopiero w 2006 roku, kiedy Ukraińska Wolna Akademia Nauk w USA przekazała najcenniejsze materiały do Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy. W przedmowie zaznaczono: „Z Kijowa przed okupacją w 1941 r. nie wszystkie archiwa szewczenkowskie i eksponaty muzealne zostały wywiezione. Fundusz rękopiśmienny Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki AN USRR został ewakuowany do stolicy Baszkirii Ufy, a eksponaty Centralnego Muzeum T. Szewczenki — do dalekiej Syberii, do Nowosybirska. Coś niecoś (bardzo mało) zostało wywiezione z funduszy domu-muzeum, który działał jako pierwsze na Ukrainie muzeum Szewczenki od listopada 1928 r. Przez trzynaście przedwojennych lat zebrano tam dużą liczbę eksponatów — rękopisów, książek, fotografii, rzadkich wydań przyżyciowych i rzeczy pamiątkowych. Drogocenne skarby zostały pozostawione na pastwę losu w Kijowie. Ale przy nich pozostali strażnicy — dyrektor muzeum Andrij Tereszczenko i jego żona Lubyna oraz jeszcze kilku pracowników, głównie dozorców. Cały ten skarb mało nie zginął podczas wybuchów i pożaru na Chreszczatyku jesienią 1941 r. Gazeta „Nowe ukraińskie słowo” 23 grudnia 1941 r. podała informację „Dom T. G. Szewczenki” o wrześniowych wydarzeniach tamtego roku: „Wybuchy i pożar, które ogarnęły całe centrum Kijowa i dotarły prawie do samego domu, nieuchronnie groziły zagładą tego muzeum”. Na Ukrainę powróciły szewczenkow- skie rarytety, ale to tylko niewielka cząstka tego, co zostało zebrane w przedwojennych latach, a resztę jeszcze trzeba szukać w USA, w Europie. Warto kontynuować poszukiwania we Lwowie, a potem szukać w Polsce, w Poznaniu…” W ten sposób historia powrotu szewczenkowskich rarytetów na Ukrainę wydaje się detektywistyczna i niemal mistyczna. O wszystkich tych poszukiwaniach i błądzeniach czytelnik będzie mógł dowiedzieć się z przedmowy S. Halczenki, a także o niezwykle ważnej roli Andrija Tereszczenki w zachowaniu tych narodowych skarbów. Jednak, jak to często bywa, bohaterowie narodowi na Ukrainie znajdują się w atmosferze intryg i niezrozumienia, pozbawieni wsparcia. “W 1931 roku A. Tereszczenkę pozbawiono ulubionej pracy w muzeum i pozostawiono bez mieszkania, i od tego czasu zaczęły się tułaczki: musiał imać się przypadkowych zajęć, nawet łowić ryby na Dnieprze własnoręcznie uplecionymi sieciami rybackimi, zbierać drewno, dorabiać jako korektor-stylista. Na szczęście kijowska filia Instytutu Tarasa Szewczenki zamówiła u A. Tereszczenki wykonanie mapy “Miejsca, w których bywał T. Szewczenko” oraz zbadanie rodowodu poety. Rezultatem kilku miesięcy sumiennej pracy poszukiwawczej stała się mapa podróży oraz profesjonalnie narysowane na białym kartonie drzewo genealogiczne rodowodu Szewczenki, które stały się później eksponatami Kijowskiego Domu-Muzeum Kobziarza. Właśnie z tym muzeum jesienią 1941 roku A. Tereszczenko związał swój los… Aby jakoś przeżyć w głodne lata 1952—1955, A. Tereszczenko sprzedawał antykwariuszom swoje książki, utrzymywał się z przypadkowych zarobków”. To tragiczno-dramatyczna historia, która pokazuje całą brutalność ówczesnej władzy wobec prawdziwych orędowników. Chyba naturalne jest, że skarby rangi narodowej powinny być przechowywane. Przewartościowanie Szewczenki jest jednym z warunków istnienia ukraińskiego narodu. Słowo Szewczenki stało się źródłem narodzin ukraińskiej tożsamości narodowej. Impulsem do przewartościowania dzisiaj powinno być nowatorskie odczytanie twórczości mistrza w kontekście obecnego rozwoju metod i podejść, które istnieją w zachodnim literaturoznawstwie oraz w zachodnioeuropejskiej myśli humanistycznej. Niestety, to się nie dzieje. A obecne na Ukrainie odczytania w większej mierze są hałaśliwym ogrywaniem tego, co powinno być uświadomione. Powinno pogłębiać się rozumienie Szewczenki, a nowatorskie metody mogłyby tylko pomóc w tym procesie. Natomiast krytyka Szewczenki w żadnym wypadku nie powinna zamieniać się w hałaśliwe show (mam na myśli show z J. Kisielowem z udziałem kilku prowokatorów, tak dalekich od Szewczenki, jak pingwiny od Rzymu).

Traducción automática

Página · p. 13página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

ukraińskiego, świadczy list Agatangela Krymskiego do zastępcy przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych URSR F. A. Redki z 4 maja 1941 roku. Wybitny językoznawca pisał: „…sporządzono go (Rosyjsko-ukraiński słownik. — H. D.) z celowym zamiarem systematycznego okaleczania naszego języka, zniekształcania i wypaczania jego struktury. (…) Cały drżałem i trząsłem się, słuchając wojowniczych natarć działaczy ukraińskiego okaleczania języka, a gdy wróciłem do domu, ciężko zachorowałem”. Akademik o światowym imieniu oburzał się, że próbowano „wzbogacać” ukraińską leksykę takimi wypaczeniami, jak „grawirówka”, „izjaszczny”, „nrawstwiennyj” i inne. Z listu Krymskiego dowiadujemy się także o jego zwolennikach, których były zaledwie dwa — Tyczyna i Janowski. Tak odważne stanowisko poety w czasach samowoli stalinizmu budzi szacunek i wdzięczność. Znamienne, że właśnie w latach pracy tych komisji (1938—1940) Pawło Tyczyna pisze trzy artykuły poświęcone rozwojowi i czystości ukraińskiego języka, a mianowicie: „Słowo — broń”, „O języku naszych gazet”, „O błędach prasy”. W nich poeta potępia używanie rusycyzmów i wzywa, by nie bać się neologizmów, ponieważ język, jego zdaniem, jest organizmem żywym. Było to sprzeczne z linią partii, która kierowała naukowców ku zbliżaniu dwóch „braterskich” języków. EWAKUACJA Wraz z początkiem działań wojennych na terytorium Ukrainy Pawło Tyczyna w składzie Akademii Nauk wyjeżdża na ewakuację do Baszkirii. Przebywając daleko od Ojczyzny, poruszony losem rodzimego narodu, rozdartego konfrontacją dwóch krwawych reżimów, poeta pisze szereg utworów o potężnym patriotycznym brzmieniu — „Mój naród”, „Głos matki”, „Matki zapomnieć nie mogę” i in. Szczytowym utworem Tyczyny okresu wojennego stał się wiersz „Ja utwierdzam się” o potędze ducha, w którym przemawiał w imieniu całego narodu ukraińskiego: Aby żyć — od nikogo prawa nie pytam. Aby żyć — wszystkie okowy rozerwę. Ja staję się mocny, ja utwierdzam się, bo żyję. I tak jak w swoim czasie Taras Szewczenko, odbywając zesłanie na azjatyckich stepach, modlił się o rodzinne słowo („…za Uralem Błądziłem i Pana błagałem, Aby nasza prawda nie przepadła, Aby nasze słowo nie umierało…”), tak i Tyczyna, za tysiące kilometrów od ojczystej ziemi, troszczy się o język matczyny. Poeta uświadamia sobie, że los narodu ukraińskiego jest nierozerwalnie związany z losem jego języka, i ta myśl przenika całą jego poezję. Dalej nastąpi ciąg dalszy.

Traducción automática

Página · p. 13página original ↗

KWITNIJ, MOWO NASZA RODZIMA

Dzisiaj, kiedy znów musimy stawać w obronie ojczystego języka, z jednej strony jesteśmy przerażeni tym, jak ciężko zatruta jest świadomość wielu Ukraińców. Miliony (!) z nich na swojej ziemi mówią obcym narzeczem. Z drugiej strony — my, mimo wszystko, czujemy w sobie pewność i wielką moc, bo za nami stoją liczne pokolenia narodu ukraińskiego, które przez wiele tysiącleci zgromadziły i zachowały dla nas i naszych potomków tak zadziwiająco bogatą skarbnicę językową, że przy niej marnieją wszyscy ukrainofobowie razem wzięci. Oddając należny hołd sławnym przodkom, ze szczególną wdzięcznością wspominamy naszych pisarzy, którzy zawsze stali na straży ojczystego języka. Trudno nawet wyobrazić sobie, jaki byłby los naszego języka i naszego narodu, gdyby nie pojawili się tak potężni twórcy, jak Taras Szewczenko, Iwan Franko, Łesia Ukrainka… Jednym z największych orędowników języka ukraińskiego był Pawło Tyczyna. On nie tylko wywyższał go swoimi lirycznymi arcydziełami, ale był także skutecznym propagatorem i obrońcą. Hryhorij DONEC, Muzeum Pawła Tyczyny, Kijów UKRAIŃSKA REWOLUCJA Jeszcze ucząc się w bursie i seminarium duchownym, gdzie języka ukraińskiego nie tylko nie wykładano, ale wręcz zabraniano się nim posługiwać, czasem nawet bito za „idiotskij jazyk”, Tyczyna stał się gorącym zwolennikiem idei narodowej. Bierze czynny udział w posiedzeniach ukraińskiego kółka, zaczyna pisać wiersze w ojczystym języku, zapisuje ukraińskie pieśni ludowe, przysłowia, powiedzenia. Pawło Tyczyna miał talent do muzyki i malarstwa, mógł zostać znanym dyrygentem lub artystą, jak zresztą i księdzem, z uwagi na swoje wykształcenie. Lecz po ukończeniu seminarium duchownego postanawia studiować na wydziale historyczno-filologicznym Uniwersytetu Kijowskiego. I tylko ówczesne zasady przyjęć przeszkodziły w podjęciu nauki. Jednak to właśnie filologia stała się jego powołaniem i losem. Podczas walk narodowowyzwoleńczych na początku XX wieku Tyczyna całym sercem przyjął i powitał Rewolucję Ukraińską. O ówczesnych nastrojach poety możemy mieć wyobrażenie z jego listu do brata Jewhena, napisanego w kwietniu 1917 roku: „Jeszcze raz pozdrawiam cię z tym świętem, które minęło (z Wielkanocą), i z tym, które przyszło i nie mija. (…) Teraz, jak Bóg da, to tobie należałoby przyjechać na Ukrainę — zobaczyłbyś, co się dzieje. Już w Basaniu (Nowej), w Jarosławce, Szczasniwce założono towarzystwa „Proświty”. W Kijowie już dzieci chodzą uczyć się do Gimnazjum Ukraińskiego. W samym Kijowie jest chyba cztery czy pięć gazet ukraińskich. (…) Wania pisze do mnie już poprawnie po ukraińsku, zwłaszcza na kopertach, także i Oksana. Ja Oksanę chcę jakoś umieścić na letnie kursy ukraińskich nauczycieli”. Pod koniec listu Pawło Tyczyna daje jeszcze taką wskazówkę: „Pisz na kopercie nie Tyczyninu, a Tyczyny. Tak pisze do mnie już i Wania, i Oksana”. Jak widzimy, poeta nie tylko wyrażał aprobatę dla ukrainizacji, ale zaczął ją od siebie, od przywrócenia prawdziwego rodowego nazwiska, i skłaniał do tego braci i siostry. W tamtym okresie Pawło Tyczyna pracował w gazecie „Nowa Rada”, gdzie publikował różne doniesienia o bieżących wydarzeniach, a także swoje utwory poetyckie. Przebywając w wirze gwałtownego odrodzenia narodowego, konsekwentnie bronił naglącej potrzeby wszechstronnego wprowadzania na terenach etnicznych języka ukraińskiego, zdecydowanie odrzucał niedorzeczne wymysły o jego niższości. Tak, w kwietniu 1917 roku w „Nowej Radzie”, w dwóch numerach z rzędu, pod pseudonimem „Ja. Tut” pojawiają się wierszowane felietony poety „Płacz Antonija” oraz „Modlitwa Kijowianina”, w jednym z których wyśmiewa się zagorzałego rusyfikatora i zwolennika cerkwi moskiewskiej arcybiskupa charkowskiego Antonija Chrapowickiego, a w drugim — rosyjskojęzyczną gazetkę, znaną z zaciętego antyukraińskiego nastawienia. Jak wiadomo, nasz Renesans lat 1917—1920 przebiegał bardzo niełatwo — zarówno przez wrogów-ukrainofobów, jak i przez nieudolność naszych własnych polityków. Powiedzmy, pewien rosyjski pisarz, którego przygarnęła i wykarmiła ukraińska ziemia, demonstracyjnie szydził z ukraińskich nazw kijowskich sklepów i w końcu zszedł do haniebnych wypowiedzi o języku ukraińskim („gnusny język”). Ten człowiek, sądząc po nazwisku, miał tatarskie pochodzenie, ale wyparł się swoich etnicznych korzeni i propagował takie samo odstępstwo wśród naszych ziomków, z których wielu, niestety, ulegało imperialnej asymilacji. Lecz na szczęście byli też krzewiciele ukraińskiego ducha. A pośród nich Pawło Tyczyna. Swoją oryginalną, melodyjną poezją zaświadczył o wysokim poziomie rozwoju języka ukraińskiego, jego eufonii, bogactwie leksykalnym. I już po wydaniu w 1918 roku jego pierwszego zbioru „Słoneczne klarnety” mówienie o naszym języku jako rzekomo uboższym od imperialnego dla każdego rozsądnego człowieka stało się przejawem nieprzyzwoitości i ignorancji. Pawło Tyczyna subtelnie wyczuwał melodykę języka ukraińskiego, potrafił dobierać najpotrzebniejsze słowa w najlepszej kolejności, zasłynął jako niedościgniony mistrz architektoniki wiersza. Lecz sekret muzyczności poezji Tyczyny tkwi także w tym, że poeta był nie tylko wprawnym użytkownikiem ojczystego języka, ale i słowotwórcą. I praktycznie wszystkie te neologizmy organicznie weszły do obiegu językowego. Ogółem zaś w dorobku twórczym Tyczyny językoznawcy doliczają się ponad tysiąca neologizmów. OKRES CHARKOWSKI Imię poety staje się znane w Polsce, we Włoszech, w Czechach, Niemczech, Francji, Rosji… Ale właśnie wtedy, gdy w Europie Tyczynę nazywano genialną osobowością, pisarzem światowego formatu, „na naszej nie swojej ziemi” reżim komunistyczny zaczyna prześladować go jako petlurowca, jako rzecznika Ukraińskiej Republiki Ludowej. Tylko wstawiennictwo Wasyla Ellana-Błakytnego uratowało poetę przed możliwym uwięzieniem. Przyjaciel Pawła Hryhorowycza z Pawło Tyczyna z pierwszą nauczycielką Serafimą Moraczewską lat młodzieńczych, wpływowy działacz partyjny Ellan-Błakytny, faktycznie uratował Tyczynę. I załatwił mu pracę w charkowskim czasopiśmie „Czerwony szlak”. Charkowski okres (1923—1934) twórczości Pawła Tyczyny nie był bogaty w znaczące osiągnięcia poetyckie i jest zubożały oraz niewyraźny w porównaniu z czasami „Słonecznych klarnetów” Ukraińskiej Rewolucji. Ale dla rozwoju literatury ukraińskiej, a zatem i języka ukraińskiego, Tyczyna przez te 11 lat zrobił niezwykle wiele. Pracując w „Czerwonym szlaku” jako kierownik działu literatury pięknej, koresponduje z autorami, czyta, redaguje, przygotowuje do druku mnóstwo utworów ówczesnych pisarzy. I chyba nie na darmo nawet tacy wybitni mistrzowie słowa, jak Mykoła Chwylowy, Wołodymyr Sosiura, Mykoła Bażan, Mike Johansen, Wasyl Mysyk uważali Pawła Hryhorowycza za swojego nauczyciela. Tyczyna kierował kółkiem literackim charkowskiej młodzieży robotniczej, gdzie nie tylko pomagał młodym talentom doskonalić warsztat pisarski, ale także przekonywał tych, którzy pisali w języku rosyjskim, do przejścia na ukraiński. Tyczyna powoli zdobywa niemały autorytet w sferze nauki filologicznej. W 1929 roku zostaje wybrany na akademika. I choć od początku lat 30. poeta zmuszony był przejść w swojej twórczości na styl gazet bolszewickich i założyć kaftan bezpieczeństwa radzieckiego pisarza, jednak nawet w tak zwanych wierszach partyjnych czasem dawał świadectwo piękna i melodyjności języka ukraińskiego, jak choćby: Pełne lato i przelane, miodokwiatami się nachyla. Deszczyk borem i przeborem, przestrunowując gałęzie. Bardzo wymownym w kontekście kwestii językowej jest znany wiersz „Poczucie jedynej rodziny”, napisany w 1936 roku. Przypomnijmy: to czas nie tylko stalinowskiego terroru, fizycznego wyniszczania ludzi, ale także zwijania polityki korienizacji, ogłoszenia kursu na zlewanie się narodów ZSRR w „nową wspólnotę” — jedyny naród radziecki. Kultury narodowe i języki, poza oczywiście rosyjskim, były skazane na zagładę. KOMISJA ORTOGRAFICZNA W maju 1938 roku Rada Komisarzy Ludowych USRR zatwierdziła Państwową Komisję Ortograficzną. W jej skład wszedł P. Tyczyna, który w tamtym czasie kierował Instytutem Literatury Akademii Nauk Ukrainy. Przed komisją postawiono zadanie „zlikwidowania nacjonalistycznych wypaczeń” w obowiązującej pisowni. Przez trzy lata pracy komisji opracowano cztery projekty pisowni ukraińskiej, każdy kolejny coraz bardziej zbliżał się do rosyjskiej. Równolegle układano Słownik rosyjsko-ukraiński, do którego Komisji Redakcyjnej również włączono Tyczynę. W pracy Komisji Ortograficznej i Redakcyjnej Słownikowej nieustannie wybuchały ostre spory. O tym, w jakich warunkach antyukraińskiego i antynaukowego mrocznia pracowano nad pisownią i wspomnianym słownikiem przez tych, którzy prawdziwie troszczyli się o ukra-

Traducción automática

Página · p. 14página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

oraz bezstronną ocenę porównawczą dotyczącą różnych okresów życia w śpiewie. Jego artykuły o twórczości historycznie i geograficznie odległych śpiewaków zawierają w sobie niemało informacji, uzyskanych od naocznych świadków ich sławy i upadków. Za każdym szkicem kryje się napięta, długotrwała korespondencja, poszukiwania prawdy. Ogółem autor poświęcił samemu tylko „Słownikowi śpiewaków Ukrainy” trzydzieści lat wytężonej pracy badawczej, wprowadzając do przestrzeni naszej kultury narodowej mnóstwo zapomnianych imion. Za główny kryterium doboru przyjmował, według własnego wyznania, wagę wkładu danego śpiewaka w kulturę. Moją wyobraźnię szczególnie poruszyło jedno sformułowanie z autorskiej przedmowy do drugiego wydania „Słownika”: dotyczące imion śpiewaków, pod którymi „znała ich scena”. Zgódźmy się, w tym wyrażeniu jest coś spersonifikowanego, mistycznego (znane zwroty – „scena nie wybacza”, „scena zobowiązuje”, „scena pamięta”, „kurz sceny”, „strach przed sceną”, „opętanie sceną” – nie są aż tak znaczące). Tutaj przypomina się benefis jednej z najbardziej lubianych śpiewaczek Iwana Łysenki – mezzosopranistki, ludowej artystki ZSRR Halyny Tuftinej, która po zakończeniu swojego ostatniego spektaklu w Narodowej Operze Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki uklękła i pocałowała podłogę rodzinnej sceny… Imponuje muzyczno-fachowa wiedza Iwana Łysenki – profesjonalnego filologa, do szaleństwa zakochanego w śpiewie; jego swobodne władanie ukraińskim tezaurusem wokalnym, który znacznie wzbogacił. Szkoda, że u nas nie kształci się muzycznych dziennikarzy – to raczej powołanie. A profesjonalni muzykolodzy, niestety, często ignorują współczesnych wykonawców i kompozytorów, orientując się na sprawdzone wzorce klasyczne. W ideale zaś sami wokaliści muszą nie tylko natchnienie, mądrze śpiewać, ale i kwalifikowanie oceniać oraz opisywać cudzy śpiew, pozostawiając historii pisemne świadectwa piękna (chyba najlakoniczniej zrobił to poeta i tłumacz). Często się z nim widujemy, jesteśmy do siebie podobni charakterami, mówimy tym samym językiem i bardzo dobrze się czujemy oraz rozumiemy. On jest ze mnie dumny. – Wiem, że ulubionym utworem Pana taty jest „Melodia” M. Skoryka. A twórczość których kompozytorów znajduje największy oddźwięk w Pana sercu? – Wszystko zależy od nastroju. Ja bardziej zajmuję się popularyzacją ukraińskich kompozytorów. Bardzo mi się to podoba. Myślę, że tak jak ja znam współczesną muzykę skrzypcową, nie zna jej nikt. Rok temu nagraliśmy trzy Koncerty Skoryka – I, II i IV z orkiestrą symfoniczną. Teraz pracujemy nad projektem samej płyty. Bardzo lubię Zubyckiego, Stankowycza, Skoryka, Sylwestrowa. Z wielką przyjemnością gram „Cztery pory roku” Vivaldiego i Koncert Czajkowskiego. Kiedy grasz to, co wszyscy znają, zmusza cię to do grania na określonym poziomie. I to jest bardzo ważne: być w formie i doskonalić się. – Co Pan czuje na scenie? – Wszystko zależy od tego, co grasz. Bywa, że profesjonalnie gram jakąś rzecz, ona może mnie „nie chwytać”, ale muszę zrobić wszystko profesjonalnie. A bywa tak, że wychodzisz i przeżywasz utwór duszą, wtedy czują to także widzowie. – „Więcej wiary, więcej miłości, a gdzie jest miłość, tam prawie wszystko jest zrobione” – pisał F. Dostojewski. Jak Pan uważa, co wchodzi w to „prawie” w zawodzie muzyka? – Własne sumienie zawodowe. Kiedy ono mówi ci, że możesz spać spokojnie, to znaczy, że prawie wszystko jest zrobione. Lepsze jest zawsze możliwe, zawsze jest do czego dążyć. – Występował Pan i w orkiestrach, i w zespołach, i solo. Pewnie bycie solistą jest najlepsze? – Oczywiście. Ale jest bardzo dużo wspaniałej muzyki napisanej na orkiestrę. Czasami biorę udział w Międzynarodowym projekcie „Filharmonia Narodów”. Grając w orkiestrze II Symfonię Rachmaninowa, otrzymuję nie mniejszą przyjemność, niż kiedy gram koncert Czajkowskiego solo z orkiestrą. Mnie

Traducción automática

Página · p. 14página original ↗

KOCHAJ, BOŻE, PRAWDĘ O „SŁOWNIKU ŚPIEWAKÓW UKRAINY” I. M. ŁYSENKI I NIE TYLKO

Walentyna ANTONIUK, członkini NSPU oraz NSTDU, zasłużona artystka Ukrainy, doktor kulturoznawstwa, profesor NMAU im. P. I. Czajkowskiego… Był maj 1989 r., ja — w tamtym czasie solistka Mikołajowskiej filharmonii obwodowej — właśnie wróciłam z wyniszczonej trzęsieniem ziemi Armenii, gdzie przebywałam z koncertami charytatywnymi w składzie delegacji ukraińskich artystów. Dziesięć dni z rzędu śpiewałam przy zamkniętych wówczas wiejskich cerkwiach i w duchowym centrum Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego w Eczmiadzynie, w naprędce rozstawionych namiotach i pod gołym niebem — dla ukraińskich budowniczych, pograniczników i miejscowej ludności, nieustannie słysząc „cawwat tanem” („wezmę twój ból”). Przepełniona dumą z odważnego obywatelskiego czynu (moi koledzy od tej wycieczki się powymigiwali, kierując się plotkami, że Ormianie stoją na górach i zrzucają na obcych kamienie), przyszłam na zebranie zespołu filharmonicznego, czekając na pytania i gratulacje. Zamiast tego trafiłam na konferencję w sprawie wysunięcia artystów do tytułów i usłyszałam niespodziewanie ostrą krytykę: „Was stało sliszkom mnogo…” (Was stało się zbyt dużo…). Prewencyjne uderzenie administracji sprowokowali bezimienni przybysze, którzy spieszyli się, by zostać zasłużonymi artystami USRR i powędrować dalej, „s piesniej po żyzni” (z pieśnią przez życie), szerokimi szlakami byłego ZSRR. A mój czas wtedy jeszcze nie nadszedł: wycierpiany tytuł otrzymałam na początku swojego jedenastego sezonu koncertowego w tej organizacji koncertowej — przed pierwszą rocznicą Niepodległej Ukrainy, 24 sierpnia 1992 r., a artysta Andrij Antoniuk, gratulując mi rysunkiem dziewczyny zastygłej nad książką („Cicha modlitwa”), jakby wywróżył dalszą drogę w pedagogice wokalnej i naukowym rozumieniu śpiewu. Wtedy też zacięcie milczałam i najbardziej przejmowałam się tym, że nie przeczytałam swoich nowych wierszy, nie zaśpiewałam usłyszanej w wiosce Meghraszat (w tłumaczeniu — „dużo miodu”) starodawnej ormiańskiej Pieśni o starości; że wzięłam ze sobą na zebranie dziewięcioletniego syna, który przez cztery godziny oszołomiony obserwował zabawną zawieruchę aktorskich ambicji, jednak odebraną przez niego jako jeszcze jedną bajkę o dobru i złu. Kiedy namiętności sięgnęły zenitu, dyrektor filharmonii przeczytał list z Kijowa: było to zaproszenie od Iwana Łysenki do przekazania informacji o mnie do jego przyszłego „Słownika śpiewaków Ukrainy” (K.: Rada, 1997. — 354 s.). Czy trzeba mówić, jakim leczniczym zielem stał się dla mnie ten list i do czego zobowiązał?.. Kiedy pisałam odpowiedź Iwanowi Maksymowyczowi, nie miałam pojęcia o tym, że już za 10 lat podaruję mu swoją monografię „Ukraińska szkoła wokalna”, w drugim wydaniu której skorzystam z jego uwag i życzeń; że „Słownik śpiewaków Ukrainy” istotnie pomoże mi w pracy nad rozprawą doktorską „Fenomen ukraińskiej szkoły wokalnej”. Pamiętam nasze pierwsze spotkanie z nim w Refektarzu Ławry Pieczerskiej w Kijowie, gdzie wczesną wiosną 1989 r. odbył się mój monodram „Roksolana”. A jego pojawienie się w garderobie Domu Muzyki Organowej w antrakcie między dwiema częściami mojego koncertu solowego w maju 1995 r. całkiem mnie przestraszyło: chodziły słuchy, że Iwana Łysenki już wśród nas nie ma (naprawdę zaś zmarł jego imiennik z gazety „Silśki wisti”). Potem widywałam Iwana Maksymowycza na swoich koncertach z cyklu „Antologia ukraińskiego śpiewu solowego”, występowałam na prezentacji jego książek „Rzecznik ukraińskiej kultury” (październik 2004 r., Dom Pisarzy NSPU), „Kultura muzyczna Ukrainy” (maj 2008 r., Dom Kompozytorów NSKU). Jestem mu wdzięczna za wymowną, najczęściej — milczącą obecność w moim życiu twórczym. Studiowanie owocnego dorobku twórczego tej wielostronnej osobowości — dziennikarza, poety, tłumacza, krytyka literackiego, historyka sztuki, encyklopedysty, krajoznawcy, kulturoznawcy — skłania do przemyśleń nad procesami krystalizacji wiedzy o ukraińskiej kulturze narodowej i różnorodnością sposobów dojrzewania przyszłych koncepcji naukowych. A jego badania twórczości Marusi Wowczakjiwny, Mykoły Woronego, Majka Johansena, Jurija Klena, Ołeksandra Korża, O. Lana, Jewhena Małaniuka, Ołeksandra Olesia, Todosia Osmaczki, R. M. Rilkego w kontekście ich epoki istotnie wzbogaciły skarbiec literaturoznawczy. Odnośnie do opusów Iwana Łysenki o ukraińskim wykonawstwie wokalnym, zaznaczę, że czasem nawet profesjonalni muzykologowie nie nadążają zauważać i oceniać znaczenia jakichś, na pierwszy rzut oka, niedostrzegalnych, ale istotnych tendencji, które poprzedzają te czy inne zmiany w dziedzinie estetyki i stylistyki śpiewu. Nie oddają należnej uwagi analizie kardynalnych przesunięć palety wokalnej, uwarunkowanych poszukiwaniami poszczególnych autorów — apologetów muzyki atonalnej i czasem antywokalnej. Nie wszyscy krytycy muzyczni mają odwagę doszukiwać się prawdziwych przyczyn, z powodu których śpiewak „traci głos”, nie zwracają uwagi na dobór repertuaru do programów koncertowych. Wszystko to wybrzmiewa w rozmyślaniach Iwana Łysenki o sztuce słyszanych przez niego osobiście wokalistów, każdemu z których daje obiektywną, niezależną ocenę.

Traducción automática

Página · p. 14página original ↗

JEJ TALENT — W ODDANIU WYSOKIEJ SZTUCE

„Dobrze być uznawanym na świecie, ale najcenniejsze jest uznanie we własnym domu” — przekonuje ukraińska skrzypaczka Bohdana PIWNENKO. Miarą jej zawodowej dojrzałości jest nie tylko uznanie na Ukrainie i za granicą, ale także własne zawodowe sumienie i niepohamowane pragnienie ciągłego doskonalenia się i rozwoju. Dlatego bardzo chciałam porozmawiać z Bohdaną o kształtowaniu się twórczego „ja” muzyka i nie tylko… — Na przykład… — Aktywnie czytam i przeglądam wszystko, co dotyczy ekonomii i zarządzania. Byłam menedżerem, kiedy pod koniec jesieni sprzed dwóch lat organizowałam tournée do Holandii: prowadziłam negocjacje i w pełni odpowiadałam za orkiestrę. Wtedy bardzo byłam z siebie dumna, bo wszystko mi się świetnie udało. Lubię współczesny taniec, jednego z moich ulubionych choreografów — Radu Poklitaru. Zaczęłam też jeździć konno. A co najważniejsze — mam małe dziecko i każdą wolną chwilę poświęcam synowi, żeby jego życie było ciekawe i wypełnione. Pomagają mi moja mama, mama mojego męża i niania. — Czy chciałaby Pani, żeby w przyszłości Pani syn Bohdanczik również został muzykiem? — Nie, nie chcę. Uważam, że mężczyzna powinien się realizować, żeby utrzymywać rodzinę. Zawód muzyka jest wspaniały tylko wtedy, gdy czujesz, że jesteś człowiekiem genialnym i bez muzyki nie wyobrażasz sobie swojego życia. Widzę, że mój syn poszedł w tatę: wszystko sprzedaje, świetnie gra w szachy, bardzo lubi matematykę. Choć przez pewien czas bardzo kochał malowanie, budził się i od razu sięgał po pędzle. Nawet jeździliśmy do mojego ojca, malarza Iwana Marczuka. I mam nagranie, na którym na zmianę malują dwa obrazy. Wie Pani, wyszło po prostu świetnie! — Iwan Marczuk — „geniusz przykuty do sztalugi”. Czy on wpływa na Pani twórczość, inspiruje Panią? — Oczywiście. Tata wpływa na mnie zarówno osobowościowo, jak i swoim stosunkiem do życia. Swoją twórczością zmusza, popycha mnie do tego, że i ja muszę do czegoś dążyć, realizować się i pracować nieustannie. On jest stale niezadowolony, zawsze mu mało. W swoje 75 lat codziennie chodzi do pracowni, pracuje i się męczy, bo to jak proces narodzin. Ojciec jest dla mnie wielkim przykładem.

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

Original en ucraniano · traducción en actualización

«Я — ВЖЕ ЗЕМЛЯ. А ВАМ ЩЕ ТРЕБА НЕБА…»

Микола Лукаш, якому належить вислів: “Демонічної краси голоси”). Володіння ж красним словом притаманне зовсім не бага! тьом українським вокалістам, серед них — Борис Гмиря, Богдан Гнидь, Михайло Го! линський, Віктор Женченко, Сергій Козак, Іра Маланюк, Анатолій Мокренко. Прикро й те, що не всі наші відомі співаки пильну! ють зміст і заголовки своїх інтерв’ю, як!от “Украинской вокальной школы нет…”, — цьогорічного лауреата Шевченківської пре! мії, н. а. України Лідії Забілястої, записане піаністом Юрієм Руцинським (“2000” від 18—24 березня 2011 р.), що викликало блис! кавично!гостру справедливу реакцію Воло! димира Тольби “Поспорим о вкусах” у на! ступному числі цієї ж газети, яку я не читаю, та побачила у студентів на семінарському за! нятті з історії вокального виконавства. Вда! юся до цих прикладів, наперед відповідаючи опонентам заслуженого діяча мистецтв Ук! раїни Івана Лисенка, які закидають йому відсутність професійної музичної освіти. Так, своїми знаннями в галузі музичного мистецтва він зобов’язаний самоосвіті та навчанню в народній консерваторії КДК ім. П. І. Чайковського. Справді, в деяких (особ! ливо ранніх) його музикознавчих есеях трапляються неологізми й неточності, але за всім написаним немає жодного лукавства чи зловмисництва, необ’єктивності чи немо! ральності, а постає дбайливо збережена гід! ність і добра воля всіх сторін правдиво за! фіксованої історії чужого життя в мистецтві; присутній високий дух журналістської ети! ки. Його ерудиція придалася редакції Укра! їнської Музичної Енциклопедії ІМФЕ ім. М. Т. Рильського НАН України (тільки для 2!го тому написав 240 статей!). Насамкінець зазначу: поки друге, пере! роблене і доповнене видання “Словника спі! ваків України” І. М. Лисенка (К.: Знання, 2011. — 629 с.) дочекалося виходу в світ, деякі з близько 1500 статей уже потребують допов! нень і уточнень, а головне — з’явилися нові імена молодих українських вокалістів, чия творчість заслуговує увічнення. цікаві різні варіанти і в ансамблях. Приємно, коли ти відчуваєш, що ведеш оркестр. Але найкраще — це соло з оркестром. — Чи триває нині робота над проектом “Антологія української музики”? — Так. Цей проект ще не закінчився. Кіль! ка років тому нам замовили три диски — Сильвестров, Станкович, Скорик. Станкович запропонував записати диск скрипкової музи! ки і бути солісткою. Після запису першого диска у нас із Валерієм Матюхіним виникла ідея записати збірку кожного композитора. Із диском “Мелодії миттєвостей” Силь! вестрова ми виступали на фестивалях. Усього світ побачило вісім дисків. Рік тому ми запи! сали Концерти Скорика. У нас дуже багато матеріалу, який потрібно опрацювати. Споді! ваюся, що до нового року вийдуть хіти від ки! ївської “Камерати”. Можливо, ми назвемо цей диск “Від щедрика до танго”. Ще мені дуже подобається творчість моло! дого композитора Золтана Алмаші. Він для мене навесні написав “Пори року”. Зазвичай ми граємо “Пори року” Вівальді, П’єцолли, “Русские сезоны” Л. Десятнікова. А Золтан Алмаші написав саме українські “Пори року”, які ми грали на фестивалі “Етносучасність”. Ці “Пори року” ми також хочемо записати. — Ви гастролювали в Іспанії, Франції, Німеччині, Австрії, Росії… Чи не виникало бажання залишитися працювати за межами України? — Щоразу, коли я виїжджаю за кордон, за! мислююся над цим питанням. У мене є мож! ливість жити в Європі. Безумовно, там більше можливостей. В Україні все тримається на ен! тузіазмі. Зараз наше мистецтво перетворилося на спорт. Відомий московський віолончеліст О. Князєв сказав, що раніше цінували зрілих музикантів, які несли щось більше, ніж про! фесійну музику. А зараз така тенденція: важли! вий не той, хто грає, а той, хто продає того, хто грає. Тобто панує комерціалізація, а не високі принципи. Про це йдеться у книзі “Кто убил классическую музыку” Н. Лебрехта. Спілкувалася Уляна ВОЛІКОВСЬКА Олена ФЕЩЕНКО, голова Черкаського обласного об’єднання товариства “Просвіта” Письменник і час. Час і простір… Люди, події, радощі, страждання… Хто здатний помічати особливості розвитку суспільства, той може опоетизувати життя, захопити творчістю, допомогти долати труднощі, творити довкола себе світ добра, любові, світла, щастя… Таким був поет, прозаїк, перекладач, публіцист, журналіст, редактор і видавець, наш сучасник — Володимир Затуливітер. Його доля — це страждати, творити, багато роботи переробити і залишити по собі 10 поетичних збірок, переклади литовських, молдовських поетів. А ще — праця у видавництвах “Молодь”, “Дніпро”, журналі “Сучасність”. Думаю, нікого не залишать байдужим слова письменника: “Моя впертість — це моя совість. Вона — внутрішній цензор, який змушує за будь-яких суспільних умов залишатись самим собою. Може, тому за жодну з написаних книжок мені не соромно”. Після смерті Володимира Івановича його друзі й шанувальники заснували Всеукраїнський фонд В. Затуливітра, видали збірки поезій, почали популяризувати їх, і коло прихильників значно розширилося. На Сумщині, у його рідній школі, створено кімнату-музей. З ініціативи Черкаського обласного об’єднання товариства “Просвіта” стало доброю традицією проводити літературні читання, читацькі конференції, конкурси, фестивалі за творчістю класиків української літератури, письменників рідного краю. До когорти названих тепер належить і Володимир Затуливітер, який знайшов свій останній прихисток на Канівщині. …Село Бучак, що в Канівському районі, на день святого Володимира — 28 липня скликає всіх, хто небайдужий до творчості В. Затуливітра, на Затуливітрівські читання. Тут, на сільському цвинтарі, він похований на Козацькому шпилі, звідки видно Чернечу гору, могилу, пам’ятник Тарасу Шевченку, який був для Володимира Затуливітра найвищим еталоном совісті і таланту. Могилу Затуливітра почали відвідувати і доглядати просвітяни Канівщини, а в останні два роки Черкаська “Просвіта” взяла шефство над цим святим місцем, де щорічно відкриваються читання. Так було і цього року. Поспішали в Бучак і кияни, і черкащани, і сміляни, і канівчани та школярі із сусідніх сіл — з Бобриці, Грищенців. Села Бучак, на жаль, уже й немає на мапі, але його вихідці часто приїжджають чи до старенької батьківської хати, чи на дворище, чи на могилки… На могилу Володимира Затуливітра лягли живі квіти, привезені з Черкас, Києва, Канева. Петро Засенко, поет і побратим В. Затуливітра, після символічних позивних — 9 ударів у мідну чашу — розпочав дев’яті Затуливітрівські читання. Сказав своє слово-спогад і запрошував присутніх до виступів. Любов Снісар — голова Всеукраїнського фонду В. Затуливітра — звітувала про проведену за рік роботу, розповідь доповнила голова обласного фонду В. Затуливітра та районного осередку товариства “Просвіта” Валентина Носенко, а також прочитала власний вірш, присвячений поету. Голова обласної організації Спілки письменників України, кандидат педагогічних наук Валентина Коваленко у своєму виступі підкреслила, що слово Затуливітра має магічну силу. Він — поет непересічний, величина незмінна, наше завдання популяризувати його твори, аби в пам’яті народній залишався надовго. Цьогоріч до проведення читань долучилася місцева влада — сільський голова села Бобриці, заступник голови Канівської районної ради. Звучали вірші поета, їх читали молоді просвітяни. Унікальне явище продемонструвала майстриня зі столиці: на рушнику вишила образи-символи поезій В. Затуливітра. …Довкола панувала тиша, її прорізав спів бандуриста із Сумщини. “Нема нам слави на землі…” — покотилося по горі і зникло аж десь біля Дніпра. Така ж урочистість панувала і на дворищі письменника, де продовжилися читання. Серед яблунь, винограду, трав і квітів ще піднесеніше звучали вірші, їх читав заслужений діяч мистецтв Василь Довжик, а також гості зі Львова, Черкас, Сміли, Канівського району. Любов Василівна Снісар всім подарувала збірку поезій В. Затуливітра “Чаша жертовності”. Шкільна молодь і студентство Черкащини до творчості письменника долучилися раніше. Саме з ініціативи просвітян упродовж останніх років ім’я Володимира Івановича стало відоме на Черкащині. На конкурсах читців класичної і сучасної поезії звучать його вірші. Переможців запросили до Києва на вечір пам’яті В. Затуливітра, який відбувся у Музеї П. Г. Тичини. Враження незабутні. По обласному телебаченню транслювався цей захід, що стало визначною подією для Черкащини. Відбулися молодіжні поетичні читання, де прозвучало понад чотири десятки поезій В. Затуливітра за тематикою: поет-громадянин, краса рідного краю, рідна мова, шевченкіана, мені болить Україна, філософія буття, поезія про кохання, меморіал. Участь узяли учні черкаських шкіл та студенти Черкаського національного університету. Долучилася до проведення читань обласна організація Спілки письменників України. Обласне телебачення підготувало цикл передач про поета В. Затуливітра. Робота зі вшанування пам’яті поета на Черкащині триватиме.
Página · p. 15página original ↗

Tydzień kina Jurija Iłłjenki

W dniach od 15 do 21 września 2011 roku w Centrum Kultury „Kinoteatr «Kijów»” (Kijów, ul. Wielka Wasylkiwska, 19), na prośbę widzów, którzy nie zdołali obejrzeć wszystkich seansów Tygodnia kina Jurija Iłłjenki w październiku ubiegłego roku, ponownie odbędzie się retrospektywa „Tydzień kina Jurija Iłłjenki”. Program otworzy pokaz nowej wersji znanego filmu „Modlitwa za hetmana Mazepę”. Nowa wersja znacząco różni się od filmu, który zaprezentowano w 2002 roku na Festiwalu Filmowym w Berlinie i który Jurij Iłłjenko stworzył krótko przed swoją śmiercią. Do zmian należą: obecność wielokanałowej ścieżki dźwiękowej, pewne skrócenie metrażu (o około 10 min) oraz pojawienie się zakadrowego komentarza autora, który wyjaśnia historyczny kontekst wydarzeń w filmie, a w pewnym stopniu także historię powstania i losy samego filmu. Film przedstawią ludowa artystka Ukrainy, żona reżysera Ludmiła Jefimenko, Pylyp i Andrij Iłłjenkowie, reżyser Mychajło Iłłjenko, a także wykonawcy ról i przyjaciele Jurija Iłłjenki. Film będzie można obejrzeć również w pozostałe dni przez cały czas trwania festiwalu. Poza tym, do składu retro- ...pokazów retrospektywnych włączono także 7 filmów Jurija Illjenka, które sam autor uważał za swoje największe osiągnięcia w kinematografii, a mianowicie „Tiszy zapomnianych przodków”, „Studnię dla spragnionych”, „Wieczór na Iwana Kupały”, „Biały ptak z czarnym znakiem”, „Leśną pieśń. Mawkę”, „Legendę o księżnej Oldze” oraz „Jezioro łabędzie. Strefę”. Wszystkie filmy z tego wykazu zostały zrekonstruowane cyfrowo w ramach państwowego programu odnowy i zachowania dziedzictwa kinematograficznego Jurija Illjenka, zatem widzowie będą mogli obejrzeć te obrazy w dobrej jakości kopiach, dotychczas niedostępnych szerokiemu ogółowi. Pierwszy „Tydzień kina Jurija Illjenka” z wielkim powodzeniem odbył się od 15 do 22 października w stołecznym Centrum Kultury „Kinoteatr »Kijów«”. Od 18 do 25 listopada 2010 roku odpowiednie wydarzenia odbyły się także w Teatrze Kina „Lumière” w mieście Iwano-Frankowsk, a od 22 do 30 stycznia 2011 roku — w Kanewie, od 17 do 25 czerwca — w Dnieprze (Dniepr-Dzierżyńsk), od 25 sierpnia do 1 września — w charkowskim kinoteatrze „Bommer”. Wszystkie seanse publiczność będzie mogła odwiedzić, kupując bilety w kasach Centrum Kultury „Kinoteatr »Kijów«”; rozkład seansów na stronie kinoteatru pod adresem www.kievkino.com.ua.

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

się esbekom. Redaktorowi ówczesnej gazety rejonowej w Tarnopolu nakazali nie drukować artykułów Hołowina. Jednak przychylni pozastatutowemu autorowi pracownicy redakcji Mykoła Wysznewśkyj oraz Jewhen Radkowśkyj poradzili, aby Bohdan Petrowycz swoje publikacje podpisywał pseudonimami. Jego utwory publicystyczne drukowano w czasopismach „Słowo Proświty”, „Literaturna Ukrajina” (Kijów), „Swoboda” (Tarnopol)… Poszczególne artykuły były ozdobą takich prestiżowych czasopism jak „Bohosłowija” (Rzym, Włochy), „Derżawnist” (Lwów), regionalnych roczników „Ternopilla” z lat 1995—1999. Obecnie Bohdan Hołowin jest wśród aktywnych działaczy „Proświty”, Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Ukraińskiego Światowego Związku Nauczycieli Zawodowych, Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki… Jego gorliwa praca została oceniona zaszczytnym tytułem zasłużonego pracownika oświaty Ukrainy, medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” „Budowniczy Ukrainy” oraz Międzynarodową Nagrodą Literacko-Artystyczną im. braci Łepkych. Swój wkład wniósł w uporządkowanie kilku wydawnictw proświtańskich oraz dorobku twórczego zasłużonego artysty Ukrainy Jarosława Omelana. Pióru pana Bohdana, już jako pisarza, należą się rezonansowe książki: „Męczennicy i wyznawcy Ukraińskiego Kościoła XX wieku. Szkice. Artykuły. Badania”, „Niezgaszona pochodnia narodu. Artykuły. Wywiady. Wspomnienia”, dwa wydania „Grono serdecznych powitań”, „Oblubienice Chrystusa”. Za jej napisanie Bohdanowi Hołowinowi osobiście podziękował Papież Rzymski świętej pamięci Jan Paweł II. W jego planach jest jeszcze wiele ciekawych zamierzeń, więc mamy nadzieję, że Bohdan Petrowycz, z właściwym sobie entuzjazmem, ucieszy swoich wielbicieli nowymi odkryciami twórczymi…

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

HOJNA JESIEŃ PRZYBYŁA DO JEGO OGRODU

Bohdan NOWOSIADŁY, honorowy członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, m. Tarnopol. Moje poznanie tego pełnego życia i mądrego człowieka przypadło na czas nauki w szkole średniej w Bucniowie w pobliżu Tarnopola. Miło, że z biegiem lat nasze drogi się nie rozeszły, a przerodziły w twórczą przyjaźń. Dlatego dzisiaj mam wielką przyjemność i moralny obowiązek opowiedzieć o tym człowieku. Bohdan Hołowyn urodził się 6 września 1926 roku we wsi Złotkowice w rejonie mościskim na Lwowszczyźnie w wielodzietnej rodzinie. Ojciec Bohdana — Petro Hołowyn był działaczem społecznym, z którego inicjatywy we wsi założono czytelnię „Proświty”, spółdzielnię oszczędnościowo-kredytową i sklep spółdzielczy. Aktywna postawa życiowa ojca, jego świadomość narodowa wywoływała wściekłość u polskich szowinistów. Na ich donos na początku I wojny światowej policja wtrąciła go do obozu koncentracyjnego dla przestępców wojennych w austriackim Thalerhofie. Bohdan był zdolny do nauki. Matka Maria widziała w nim przyszłego księdza, lecz początek II wojny światowej przekreślił wszystkie plany. W 1940 roku rodziców jako „burżuazyjnych nacjonalistów” wraz z trojgiem dzieci bolszewicy wysłali na „wieczne osiedlenie” na Syberię. Bohater naszej opowieści podczas okupacji niemieckiej uczył się w Lwowskiej szkole handlowej, a od 1943 roku do końca wojny był na robotach przymusowych w Niemczech. Po jej kapitulacji pracował jako tłumacz z języka niemieckiego w Radzieckiej Administracji Wojskowej w Niemczech. Kiedy organy represyjne dowiedziały się o pochodzeniu i poglądach Bohdana, natychmiast zwolniły go z zajmowanego stanowiska. Po powrocie do Lwowa młodzieniec zmuszony był pójść na zasadniczą służbę wojskową do armii radzieckiej. Wiosną 1952 roku zaocznie wstąpił na wydział historyczny Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego. Wkrótce zaczął pracować w zawodzie w szkołach Lwowszczyzny, a w 1954 roku młodego pedagoga już mianowano dyrektorem. Wkrótce Bohdan Hołowyn jako repatriant i bezpartyjny znalazł się pod czujnym nadzorem KGB. Już w 1961 roku zwolniono go ze stanowiska dyrektora szkoły. Dlatego wraz z żoną Iryną Kordubą, nauczycielką matematyki, musiał wyjechać poza granice Lwowszczyzny. …Na Tarnopolszczyźnie pan Bohdan rozpoczął karierę jako dyrektor ośmioletniej szkoły w Proszowej w rejonie tarnopolskim, jednak już w następnym roku obniżono go na stanowisku za… kolędowanie u sąsiadów na Boże Narodzenie. Jednak wkrótce Bohdan Petrowycz jako wysoko wykształcony specjalista został zastępcą dyrektora Tarnopolskiej rejonowej zaocznej szkoły średniej. Lecz miejsca dla znienawidzonego pedagoga nie było i tutaj. W grudniu 1972 roku biuro Tarnopolskiego komitetu rejonowego partii komunistycznej zwolniło kierownika rejonowego wydziału oświaty za rażące naruszenie w pracy kadrowej. Kierownikowi wyrzucano, że jego zastępcą pracował Bohdan Hołowyn — bezpartyjny, pochodzący z nacjonalistycznej rodziny, uczestnik zabójstwa pisarza-komunisty Jarosława Hałana we Lwowie, chociaż w rzeczywistości była to kompletna bzdura. Lecz represyjny mechanizm przeciwko Bohdanowi Petrowyczowi działał bez zakłóceń i już w 1973 roku przeniesiono go do szkoły średniej w Bucniowie niedaleko centrum obwodowego, a w 1982 roku Tarnopolski komitet wykonawczy nawet usunął go z kolejki na otrzymanie mieszkania. W szkołach ogólnokształcących Bohdan Petrowycz aktywnie zajmował się krajoznawstwem. Kierowani przez niego młodzi krajoznawcy-turyści zdobywali miejsca na podium w zawodach rejonowych i obwodowych, w ogólnozwiązkowym konkursie tematycznym. I szefowie rejonowego wydziału oświaty odnotowywali znaczące osiągnięcia kółka turystyczno-krajoznawczego szkoły średniej w Bucniowie, ale zawsze „zapominali” wspomnieć nazwisko jego kierownika. Innym razem rada pedagogiczna tej samej szkoły inicjowała nagrodzenie B. Hołowyna Dyplomem Ministerstwa Oświaty i odznaką „Przodownik oświaty ludowej USRR”, jednak i ten wniosek sprawnie „odrzucono” w rejonie. A żeby już ostatecznie pozbyć się niewygodnego pedagoga, w 1988 roku, pełnego sił twórczych i doświadczenia pedagogicznego, wysłano go na emeryturę. Lecz, pomimo jawnej dyskryminacji, nie tracił ducha. Jego talent i energia organizacyjna nabrały nowego oddechu w okresie narodowo-patriotycznego uniesienia podczas rozpadu byłego Związku. Początkowo Bohdan Petrowycz został członkiem Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki, a już w 1992 roku wybrano go na przewodniczącego zarządu Tarnopolskiego rejonowego, a wkrótce — obwodowego zjednoczenia „Proświty”. Za okres pracy B. Hołowyna w obwodowej „Prośvicie” w większości miejscowości Tarnopolszczyzny utworzono lokalne komórki. I nasze obwodowe zjednoczenie pod względem liczby członków „Proświty” zajęło pierwsze miejsce na Ukrainie! A jeszcze Bohdan Petrowycz ma swój udział w napisaniu statutu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Dlatego nieprzypadkowo w 1996 roku wybrano go na Honorowego członka Ogólnoukraińskiego Towarzystwa, a już w 75. roku życia — Honorowym przewodniczącym obwodowej „Proświty”. Dzisiaj zasłużony jubilat nie wyobraża sobie życia bez aktywnej współpracy z mediami. Przez ponad pół wieku działalności dziennikarskiej opublikował ponad tysiąc różnorodnych materiałów. Jego pierwsza notatka ujrzała światło dzienne jeszcze w 1948 roku w gazecie wojskowej. Później pisał na tematy oświatowe. Ale i to, według wyznania weterana, nie podobało się. Na początku września niestrudzony działacz społeczno-polityczny Tarnopolszczyzny, aktywny członek „Proświty” Bohdan HOŁOWYN skończył 85 lat!

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

ZAPRASZAMY NIEBOJĘTNYCH! 20 września o godzinie 17:00 w lokalu NSPU (ul. Bankowa 2) odbędzie się pierwsze posiedzenie Klubu języka i kultury ukraińskiej „Proświta”. Temat dyskusji: „Sytuacja języka ukraińskiego w państwie ukraińskim”. Przewodniczy profesor Iwan JUSZCZUK.

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBAŁIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor dyżurny Ulana WOLIŁOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 3 7 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301237 Nakład we wrześniu — 18 400 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KB nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Redakcja: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz redakcji Iryna SZEWCZUK

Traducción automática

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn