Przyszli nie z pustymi rękami, a z różnorodnymi prezentami i produktami, które powinny znaleźć się na każdym świątecznym bożonarodzeniowym stole. Olha Szkyra, dyrektor biblioteki Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego z Perejasławia, przywiozła jeszcze snopki zboża: pod kierunkiem doświadczonych twórców ludowych, w szczególności Maryny Czornej, członkini Związku Twórców Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej oraz innych znawców ukraińskich tradycji ludowych, przyjazne towarzystwo wiązało. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. Z NOWEJ KSIĄŻKI M. SŁABOSZPYCKIEGO. 9-10. STRONA DZIECIĘCA
Traducción automática
Drodzy Ukraińcy, proświtianie, autorzy i czytelnicy tygodnika! Serdecznie witamy Was z Bożym Narodzeniem i Nowym 2018 rokiem! Życzymy Wam zdrowia, szczęścia i pomyślności, sił duchowych i twórczej weny, rodzinnego ciepła i pewnego dobrobytu, serdecznego ciepła i wiernej miłości! Życzymy pokoju i zwycięstw naszej ukochanej Ukrainie! Wierzymy, że jasne Boże Narodzenie ogrzeje nasze serca miłością, a wesoła kolęda wniesie do każdego domu szczere ukraińskie Słowo.
NASZE OBYCZAJE
tymczasowe siedziby naszych wojowników — schrony na linii frontu czy polowe kuchnie. A razem z diduchem na stół postawią także hojne świąteczne prezenty od proświtian i sołowieckich braci, którzy tego samego wieczoru wysłali je żołnierzom na front przez Nową Pocztę.
diduchy. Ozdobiono je, jak należy, lalkami i narodowymi chorągiewkami. Te świąteczne atrybuty — amulet rodu, symbol urodzaju, dobrobytu, odwiecznych obyczajów przodków i duchowego życia Ukraińców — wysyłamy tam, gdzie nawet w Boże Narodzenie nie ucichnie wroga kanonada. Nasze diduchy w Wigilię ozdobią tym-
Informacja własna
Traducción automática
Eduard OWCHARENKO. Przeprowadzenie forum było ukierunkowane na harmonizację stosunków międzynarodowych, zachowanie etnicznej zgody w społeczeństwie, konsolidację oraz rozwój narodowości Ukrainy. Według przekonania jego organizatorów, Ukraina musi jak najszybciej przejść drogę integracji z wielkim światem europejskim. I przejść ją nie w rozproszeniu, a jako jedyne państwo, jedyny naród ukraiński, ponieważ każdy przedstawiciel wspólnoty etnonarodowej jest obywatelem Ukrainy. — W tym roku Ministerstwo Kultury Ukrainy wsparło forum. I jestem pewna, że będziemy nadal aktywnie uczestniczyć w takich wydarzeniach. Żyjemy w bardzo niełatwych czasach, kiedy sąsiedzi chcą decydować o naszym losie, dyktując, jaka ma być Ukraina. Myślę, że tylko razem, zjednoczywszy się, będziemy w stanie pokonać wszystkie przeszkody — podkreśliła pierwsza wiceminister kultury Ukrainy Switłana Fomenko. — Wszyscy jesteśmy jednym narodem ukraińskim. Jestem Ukraińcem pochodzenia ormiańskiego i muszę zobowiązać siebie oraz swoje dzieci do znajomości języka państwowego swojego kraju i umiejętności mówienia w nim. Znajomość języka ukraińskiego jest obowiązkowa. A Rada Wspólnot Narodowych Ukrainy będzie aktywnie pomagać swoim przedstawicielom w tej kwestii. W imię pokoju, w imię naszego kraju, w imię wzajemnego zrozumienia między wszystkimi narodowościami — zaznaczył przewodniczący Rady Wspólnot Narodowych Ukrainy Aszot Awanesian. A przewodniczący Zgromadzenia Narodowości Ukrainy Rowszan Tagijew opowiedział o działalności kierowanego przez niego Zgromadzenia, które w ciągu czterech lat przeprowadziło ponad 100 wydarzeń, aktywnie pomaga ukraińskiej armii, pełni funkcje przedstawicielskie w wielu organizacjach międzynarodowych, współpracuje z Kongresem USA. O działalności zarządów kultury, narodowości i religii złożyli sprawozdania przedstawiciele obwodów odeskiego, donieckiego i kijowskiego. Ołena Olijnyk opowiedziała, że na Odesszczyźnie mieszkają przedstawiciele ponad 130 narodowości, w tym liczba przedstawicieli 17 wspólnot przekracza 10 tysięcy osób. Wśród popularnych wydarzeń odbywających się w obwodzie są: Ogólnoukraiński konkurs „Język ukraiński — język jednoczenia”, Ogólnoukraińska wystawa-forum „Książka ukraińska na Odesszczyźnie”, Festiwal książki ukraińskiej pamięci Mychajła Hruszewskiego oraz Międzynarodowa wystawa książek „Zielona książka”. Odbywają się festiwale kultury bułgarskiej, gagauskiej, mołdawskiej i innych kultur narodowych. Alina Pewna poinformowała, że na Doniecczyźnie działa 65 organizacji społecznych wspólnot narodowych. Wśród nich 18 greckich, 9 ormiańskich, 5 niemieckich, po 4 — azerskie, polskie i romskie, 3 żydowskie, po 2 — białoruskie, rosyjskie i czeskie. Odbywają się dni kultury romskiej, festiwale języków mniejszości narodowych Doniecczyzny, festiwale pieśni greckiej. A Ihor Podolanec zatrzymał się na osobliwościach przeprowadzenia festiwalu „Kijowszczyzna — konstelacja zgody”, który stał się już tradycyjnym. Festiwal odbywał się w Białej Cerkwi, Browarach, rejonie wyszogrodzkim. W jego przeprowadzenie aktywnie włączali się przedstawiciele greckich, tatarskich, afrykańskich, ormiańskich, czeczeńskich, żydowskich i polskich towarzystw narodowo-kulturalnych. Jaskrawym dopełnieniem wydarzenia społeczno-kulturalnego stał się Ogólnoukraiński festiwal „Wszyscy jesteśmy dziećmi twoimi, Ukraino!” z udziałem mistrzów sztuki, zespołów artystycznych i solistów wspólnot etnicznych Ukrainy. Eduard OWCHARENKO. Ponad siedemdziesiąt krajów rozbrzmiewało owacjami pod adresem tych wspaniałych, utalentowanych artystów, którzy lepiej niż politycy i dyplomaci reprezentują Ukrainę. Przez wiele lat pielęgnują oni sztukę ukraińską, ukraiński melos, ukraińską kulturę. Oto jak pisała o tym zespole gazeta „New York Times”: „Jeśli chcecie poznać tę zdumiewającą ukraińską kulturę, dowiedzieć się o historii tego kraju, jego duszy i sercu, to przyjdźcie na koncert Zespołu Wirskiego, a wszystko zrozumiecie”. Rozpoczął swój występ sławny zespół odnowioną premierą „W pokoju i zgodzie”. Tego wieczoru zaprezentowano tańce różnych regionów Ukrainy od wschodu po Karpaty. Można było również dotknąć kultury tanecznej innych narodów. Niemało wdzięcznych oklasków otrzymał taniec marynarzy, który wykonywała męska część zespołu. Daniną pamięci założyciela zespołu, ludowego artysty Ukrainy i ZSRR Pawła Wirskiego stało się kilka kompozycji choreograficznych, które w swoim czasie stworzył ten artysta. Szczególnie spodobał się widzom występ wychowanków dziecięcej szkoły choreograficznej, która działa przy zespole już od 25 lat. Ta szkoła odwiedziła z koncertami ponad 40 krajów, otrzymywała grand prix na wielu prestiżowych międzynarodowych konkursach i festiwalach. Jej głównym celem jest wychowanie wielkiej synowskiej miłości do ukraińskiej kultury. Wszyscy obecni na sali z niecierpliwością czekali na ukraińskiego hopaka. Ten taniec stał się finałowym akordem koncertu i otrzymał najgłośniejsze owacje od wdzięcznych widzów. W Narodowej Operze Ukrainy odbyło się „Forum wspólnot narodowych Ukrainy”. Inicjatywa przeprowadzenia tego forum należała do Rady Wspólnot Narodowych wspólnie z Ministerstwem Kultury. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele administracji państwowej oraz kierownicy wspólnot narodowo-kulturalnych Ukrainy. Młodzi w osiemdziesiątkę. W Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina” odbył się koncert Narodowego Zasłużonego Akademickiego Zespołu Tańca imienia Pawła Wirskiego, poświęcony 80-leciu tego sławnego zespołu.
Traducción automática
Pod takim tytułem odbył się wieczór wspomnień, zorganizowany przez Połtawskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» oraz wydział działalności socjokulturalnej obwodowej uniwersalnej biblioteki im. Kotlarewskiego. Prosvitianie poświęcili tę imprezę 80. rocznicy urodzin Wiaczesława Czornołoła — wybitnego przywódcy ukraińskiego ogólnonarodowego demokratycznego ruchu wyzwoleńczego końca lat 80. i lat 90. XX wieku; Bohatera Ukrainy (2000, pośmiertnie), dziennikarza, inicjatora proklamowania Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy z 16 lipca 1990 r. oraz Aktu proklamowania Niepodległości z 24 sierpnia 1991 r.
Organizatorzy zaprezentowali obecnym materiały wideo Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Następnie wieczór kontynuowano wystąpieniem przewodniczącego Proświty obwodu połtawskiego Mykoły Kulczynskiego. „Wiaczesław Czornowił był człowiekiem dynamicznym, nowoczesnym, absolutnie szlachetnym. Nie miał ani krzty egoizmu, egocentryzmu, jak wielu polityków: zarówno ówczesnych, jak i dzisiejszych. Czornowił żył Ukrainą, był romantykiem ukraińskiej idei narodowej. Dla mnie był współtowarzyszem i przyjacielem. Wiaczesław Maksymowycz przez kilka lat wydawał podziemne czasopismo.可以 sobie wyobrazić: w warunkach rosyjsko-totalitarnej bolszewickiej okupacji kagiebiści przez długi czas nie mogli ustalić, kto je wydaje. W tym czasopiśmie ukazał się artykuł o moim procesie (za oskarżenie o „oszczerstwo na rzeczywistość sowiecką” Kulczynski został skazany na dwa i pół roku — red.), a wycinki z niego mój brat zdołał przemycić mi do więzienia i bardzo mi to pomogło” — podzielił się myślami i wspomnieniami były więzień polityczny, dysydent-szedziesiątnik Mykoła Kulczynski. Podkreślił, że Czornowił to postać formatu Václava Havla, Mahatmy Gandhiego, Lecha Wałęsy. Zabrzmiały pieśni patriotyczne w wykonaniu lidera etno-rockowego zespołu „Del Tora” Jewhena Jankiewycza. Inaczej odebrano aktualną dziś, w czasie rosyjsko-ukraińskiej wojny, pieśń „Przyszedł Moskal”. A ponadto obecni obejrzeli wersję wideo piosenki zespołu „Tartak” „Mój rycerski krzyż”. Swoje wiersze, poświęcone wybitnemu Ukraińcowi, czytała aktywistka Proświty, zasłużona dziennikarka Ukrainy, poetka i publicystka Hanna Antypowycz (Denysko). Przypomniała ona również spotkanie z Wiaczesławem Maksymowyczem w Połtawie: „W lutym 1998 roku sala była przepełniona, połtawianie bardzo serdecznie witali Czornowoła, a kiedy zaczął odjeżdżać, otoczyli go szczelnym kołem. Każdy chciał zamienić z tym człowiekiem choćby słowo. Wtedy w Połtawie powiedział takie słowa: „Wierzę, że serce Ukrainy będzie bić w unisonie z sercem Ruchu”. Na zakończenie wieczoru prowadząca Julija Kramarjowa przeczytała wiersze Ateny Paszko — poetki, działaczki społecznej, ukochanej żony, towarzyszki życia, szczerej przyjaciółki Czornowoła. W spotkaniu wzięli udział działacze społeczni, studenci historii, uczniowie liceum nr 1 w Połtawie, dziennikarze, bibliotekarze. Mieli okazję obejrzeć wystawę książek. Była wśród nich perła „samizdatu” szedziesiątników, książka „Lycho z rozumu”, napisana jeszcze przed uwięzieniem Czornowoła — w 1967 roku. Również zbiór jego artykułów z dysydenckiego podziemnego czasopisma „Ukraiński Wisnyk”. Było tam także wydawnictwo o alternatywnym wobec milicji, społecznym śledztwie w sprawie zabójstwa założyciela i lidera Ruchu, zamaskowanym jako wypadek samochodowy. Lecz główną atrakcją wystawy była prezentacja tomów prac Wiaczesława Czornowoła. Ten unikalny projekt wydawnictwo „Smoloskyp” wraz z siostrą Czornowoła Walentyną zainicjowało jeszcze w 2002 roku. W dziesięciu tomach opublikowano nie tylko prace Wiaczesława Czornowoła jako działacza politycznego i społecznego, budowniczego współczesnej państwowości ukraińskiej, inicjatora powstania Ludowego Ruchu, lecz także jego dziennikarski i publicystyczny dorobek twórczy.
Centrum prasowe Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta”
Traducción automática
Aby zrozumieć ukraińską inteligencję, warto przeczytać choćby te dwie książki: „Talent” Stepana Wasylczenki i „Chmury” Iwana Nečuja-Lewyckiego. Chodzi oczywiście o tę inteligencję, która pozostaje w wiecznym konflikcie z kolonialną władzą i zrusyfikowaną inteligencją. Trwa on również obecnie i bardzo często staje się przedmiotem publicznych drwin oraz prywatnych ataków na zapleczu, co nie boli mniej. Za to, że w XXI wieku, w epoce globalizacji, zajmuje bezkompromisowe stanowisko: tylko państwo narodowe pozwoli Ukrainie odrodzić się. Doprecyzowuję: narodowy biznes, dyplomacja, edukacja i kultura. A ponieważ Ukraina znajduje się w stanie wojny, to narodowa armia uzbrojona po zęby. Wszystko to musi się bezwzględnie dokonać, lecz nie wiadomo, ile jeszcze kręgów piekła trzeba będzie przejść. Świadomość tego uspokaja serce i pobudza rozum do działania. Ale nieuchronnie nadchodzi moment, gdy ogarnia poczucie beznadziei. Wskutek wieków poniżenia i terroru łatwo zachorować na psychozę maniakalno-depresyjną, kiedy po intensywnej pracy opadają ręce i człowiek szepcze: „Dokąd on, i dokąd on przeciw nocy?”. Zaczyna pić, odbiera sobie życie, urządza publiczne samospalenie albo z jakąś masochistyczną rozkoszą przechodzi na stronę wroga: zostaje tajnym współpracownikiem lub zawodowym patriotą. I piętno spada na całe to nieliczne wojsko wytrwałych ołowianych żołnierzyków: sprzedajni, bierni, zastraszeni. Rozumiemy, że nie zobaczymy wymarzonej Ukrainy w tym życiu, bo to wojna na kilku frontach z nieuniknionymi Krutami i Termopilami. I najważniejsze teraz, by nie dać się uśpić, lecz wykonywać swoją czarną robotę w zawszawionej-
Autorka strony Halina PAGUTIAK, laureatka Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki w tych zimnych okopach, po kolana w wodzie. Mój krewny, lekarz Hryhorij Kwiatkowski, strzelił sobie w łeb pod Winnicą, nie wytrzymawszy depresji, w 1918 roku. Mój dziadek Hryhorij Basarab wrócił stamtąd i przeżył uczciwe życie, ale jego trauma przeszła na dzieci, bo wszystko, zdawało się, poszło na marne. Jednak światło miłości do Ukrainy nie zgasło nawet u jego prawnuków. Uczyć dzieci kochać ukraińską książkę, przestrzegać przysięgi Hipokratesa, chronić zabytki starożytności, prowadzić badania historyczne i krajoznawcze, wspierać uczciwymi pieniędzmi kulturę narodową, bronić spraw publicznych, popularyzować historię — to właśnie jest ta czarna robota, której stronią ambitni ludzie o zawyżonej samoocenie. Praca niezauważalna, ciężka, niewdzięczna, ale usprawiedliwia się sama dopiero wtedy, gdy przekazujesz ją uczniom, którzy kontynuować będą twoją sprawę. Bo pies na sianie — to wielki gandż, który tak często się zdarza. Podobnie jak kompleks
Tytanii, kiedy człowiek dźwiga wszystko na sobie. Jest też biała robota filozofów, artystów, uczonych, którzy pracują dla przyszłości wyłącznie w jednej dziedzinie, lecz i oni muszą od czasu do czasu udowadniać czynem, że pracują dla swojego narodu, a nie tylko dla ludzkości. Praca dla dobra swojego narodu to właśnie praca dla dobra ludzkości, i za nią kiedyś zostanie to wynagrodzone, gdy skończą się te szalone globalizacyjne wyścigi manipulacji i technologii i ludzkość w końcu zrozumie, że jesteśmy ludźmi, dopóki jesteśmy różni i dopóki mamy ogród, który zasadził i pielęgnował nasz ród. Bo kiedy serce i rozum nie nadążają za wyścigami, zastygają. Zdarza się bowiem i tak, że czarna robota staje się białą, i odwrotnie. Zależy to od stanu duszy tego, kto ją wykonuje. …Gromadka twórczej wiejskiej młodzieży, ogarnięta pragnieniem jednoczenia się, idzie do pańskiego dworu, bo tam właśnie gościnią są tacy świadomi młodzi ludzie, którzy studiują w Petersburgu, z którymi wczoraj wspólnie śpiewali ukraińskie pieśni, marzyli o upadku reżimu. Chcą podzielić się z nimi przyszłym projektem. Tymczasem przyjmuje się ich niechętnie, służba patrzy z pogardą na ubogie ubranie, a liberalne panienki i panicze starają się ich pozbyć, częstując zimną herbatą. I ci odchodzą, rozumiejąc, że naprawdę nie mają ze sobą nic wspólnego, że „Oda do radości” Schillera nie zabrzmi w finale. Słychać tylko wycie wiatru, który pędzi opadłe liście gdzieś w noc. Trzeba szukać światła. Jeśli wasze dzieci czy pradziadowie nie zdołali go dla was zachować, to trzeba na nowo wykrzesać, bo jest z czego. Naprawdę, jest z czego.
Traducción automática
Zastępowanie kultury jej surogatem to dziś bardzo powszechne zjawisko. Na tyle powszechne, że nie podlega już dyskusji nawet sama możliwość równoprawnego współistnienia kultury masowej, wysokiej i alternatywnej; taka mieszanka się wytworzyła. I wielu to odpowiada, bo daje każdemu szansę na chwilę wzbicia się ponad ogół i zebrania oklasków. Pamiętam jeszcze natrętne forsowanie myśli, że na Ukrainie musimy natychmiast napisać tysiące powieści kobiecych, kryminalnych i detektywistycznych, które wyprą zagraniczną literaturę tego samego rodzaju. Że trzeba niemal dyrektywą wymusić pisanie prozy urbanistycznej i wzbogacić język rosyjskim przekleństwem. I brać za wzór trzeciorzędne bestsellery pierwszego świata. I oto fast food triumfuje, a za nowatorstwo podaje się wtórne rzeczy i to, co dawno zostało w tyle za kulturami innych narodów. Ilość nie przeszła w jakość i, jak się wydaje, nie przejdzie, bo wymagania wydawców są tak zaniżone, że krytykom wstyd nawet zbliżać się do tej góry makulatury, której i krytyka nie potrzebuje, bo promocja może wynieść każdy tekst i uczynić autora twórcą „planetarnej skali”. I to wszystko skończy się degradacją kapitału ludzkiego, bo nie da się zostać specjalistą bez pewnego poziomu kultury, którego nie mają prawa obniżać ani rynek, ani urzędnicy, ani autorytety. A krytycy będą lizać jednego jedynego autora, zawsze tego samego. Żadnych bodźców do rozwoju w takich okolicznościach być nie może. Trzeba po prostu utrzymywać się na powierzchni i przyjaźnie machać ręką.
W każdym rzemiośle obowiązują dwie złote zasady: 1. Talentom trzeba pomagać, a przeciętności same sobie torują drogę. 2. Aby zostać mistrzem, potrzeba co najmniej 20 lat. Sądząc po tym, jacy profesjonaliści są dziś w Ukrainie, nikt się tych zasad nie trzyma i nie dba o skromność i zawodowy honor. A co do konkurencji, to nie w niej tkwi szczęście. Wygrywa nie produkt wysokiej jakości, lecz ten, który lepiej wypromowano. Nie pisałabym o tym teraz, w tak złych czasach, kiedy nikt z nas nie wie, czy świat wybuchnie jutro, czy pojutrze, i od jakiej broni zginie, od jakiej zarazy. Obecnie najważniejsza jest walka o umysły. O to, czy będą wypełnione śmieciami, czy rozumem. A mówiąc precyzyjniej — walka o wykształcone serce, pełne szacunku dla kultury i tradycji swojego narodu, zdolne do rozwoju, a nie do bezmyślnej konsumpcji wulgarnego, prymitywnego produktu. Takich wykształconych serc mamy u nas mało, za mało jak na naszą Ukrainę, gdzie władza należy do kleptokratów i zdrajców-przewrotnych. Za mało, by powstrzymać epidemię konsumpcjonizmu, która zmusza potencjalnych wojowników do wyjazdu na zarobek do kraju agresora, a nastolatków do sprzedawania ciała na organy, by kupić sobie iPada. Za mało, by powstrzymać potop wirtualnego ekshibicjonizmu i przemocy wśród dzieci. I oczywiście za mało, by godnie przeciwstawić się liberalnemu i imperialnemu terrorowi z zewnątrz i od wewnątrz. Aby przetrwać, trzeba wyrzec się egoistycznych ambicji, partactwa i koniunkturalizmu, a także lenistwa. Bez tego nigdy nie wyjdziemy z babilońskiej niewoli z jej dawno już zwiędłymi kwiatami, które wzięliśmy ze sobą na pamiątkę.
Traducción automática
Niespodziewanie dla siebie znalazłam odpowiedź na jedno pytanie: dlaczego u nas tak gwałtownie upadła kultura i na oczach zanika świadomość społeczna. Znalazłam ją w miejscu i czasie, które ogólnie nie interesują ani historyków, ani pisarzy, ani intelektualistów. Galicyjska wieś drugiej połowy XIX wieku, kiedy Taras Szewczenko już umarł, a Iwan Franko poszedł do szkoły. Ale nie do parafialnej w Nahujewyczach, lecz do nowocześniejszej w Jasienicy Sielnej, gdzie opiekowała się nim babcia-szlachcianka Kulczycka. Była też inna przyczyna: nahujewycka gmina walczyła z ojcem Józefem Lewickim, który agresywnie występował przeciwko pijaństwu, amoralności albo po prostu obojętności wśród parafian. Szczególnie po jednym wypadku. Gospodarz zgwałcił dziesięcioletnią służącą, a ona urodziła właśnie w szkole i bała się iść do domu. Gwałcicielowi nic nie groziło, a sąsiedzi „nie wiedzieli” o tym biednym dziecku. Jej historię później opisał Iwan Franko w opowiadaniu „Dąb Mykytyczów”. Józef Lewicki zarzucał zaś chłopom bezczynność, to, że toną w pijaństwie i grzechu oraz w sporach między sobą. Wydaje mi się, że gdyby dziś jakiś wiejski ksiądz wystąpił przeciwko tym niegodziwościom, czekałby go podobny bojkot. Jednak obecni księża wzbudzają niezadowolenie tylko swoją chciwością, która rośnie wraz z apetytami tych, którzy znajdują się pod ich opieką. Kościół, bar, piłka nożna, dyskoteka — oto czym żyje współczesna wieś z kiepskimi drogami, śmieciami na ulicach i całkowitą obojętnością wobec przeszłości i przyszłości. Pokornie oddadzą ziemię swoich przodków, bo ona ich już nie żywi. Nie wszyscy, ale większość. W 1848 roku wreszcie przełamano opór polskiej szlachty i galicyjscy chłopi otrzymali swobodę przemieszczania się, którą potem odebrali im komuniści, a następnie biurokraci ze swoim instytutem meldunku. Ludzie bardzo się cieszyli. Wszędzie stawiali pamiątkowe krzyże (Jakub Franko postawił nawet własnym kosztem), uroczyście chowali pańszczyznę do trumny, składając tam wszystkie papiery, świętowali i marzyli. Teraz mogli zatrudniać się u dziedzica dobrowolnie, choć nie mogli liczyć na jego pomoc w razie pożaru czy nieurodzaju. O innych możliwościach wolności nie wiedzieli. Chyba że zostać robotnikami przy wydobyciu ropy w Borysławiu. Wolność nie daje chleba, a jedynie wybór, który trudno dokonać człowiekowi bez wolności. Trzeba też płacić podatki i przestrzegać zasad wspólnego życia obywatelskiego, a to trudne, gdy nad tobą rozpościera się puste, obojętne i zimne niebo. I w środku także. Euforia minęła, przerodziła się przez kilka dziesięcioleci w kaca. Wyjście było i jest nadal — edukacja, samoorganizacja. W końcu pojawiły się spółdzielnie, „Proświta”, cały przemysł, który bez żadnego wsparcia władz wydawał książki, organizował kółka, teatry, kasy kredytowe, których nie zdołała zmiażdżyć nawet pacyfikacja. Wieś wówczas rzeczywiście uratowała Ukrainę i ocaliła tę jej część, która nie ucierpiała w wyniku Hołodomoru. A potem sami wiecie, co się działo. I znowu wolność, i znowu ponad 20 lat ciemności, zapuszczenia i kulturalnego zdziczenia, które trwa do dziś, z bardzo nielicznymi wyjątkami. Zamożna wieś podmiejska z wystawnymi willami, tymi samymi karczmami i księżmi tolerującymi złodziei, zabójców i gwałcicieli, sami żyjący w zbytku. Biblioteka w gminie w ciasnej klitce, gdzie zapewne trzymano miotły i wiadra, rozbite ulice, obskurny przystanek autobusowy, ziemia wyłącznie jako plac pod zabudowę oraz trawnik z gipsowymi krasnalami. Karczmy na każdym kroku, które prowadzą nie Żydzi, lecz twoi sąsiedzi spijają dzieci, a ty nie śmiesz nic powiedzieć, bo podpalą ci chatę. Ci ludzie są porzuceni i tak ubodzy, że można ich tylko żałować. Ich korzenie zgniły w ziemi, a trzyma ich tu jedynie majątek. I strach przed pustym, zimnym niebem wolności nad sobą i w sobie. Wolności, która zdegradowała się do bezużyteczności. Najłatwiej przekonać samego siebie, że bez wsi można się obejść, zastępując ją w przyszłości latyfundiami z barakami dla najemnych robotników.
Traducción automática
Nie zachodzę do tego sklepiku często, ale właścicielka już mnie poznaje. Bardzo przyjazna kobieta, nie słyszałam, żeby z kimkolwiek rozmawiała po rosyjsku, chociaż zaglądają tu turyści z Kijowa i Odessy. Okazało się, że dawno temu przeprowadziła się do Lwowa z Doniecczyzny. I oto co od niej usłyszałam. W szóstej klasie zabrano im podręczniki ukraińskie: geografię, fizykę, matematykę — i wszystko zastąpiono rosyjskimi. Dzieci płakały, bo nie znały języka rosyjskiego, pozbawiono je, z użyciem przemocy i bez jakichkolwiek wyjaśnień, prawa do nauki w języku ojczystym. Dla tego dziecka była to straszna trauma, bo nie należała do tych, którym wszystko jedno. Łzy stanęły jej w oczach, gdy wspominała to, co działo się prawie czterdzieści lat temu. Tak rusyfikowano Donbas, południe, wschód — poprzez edukację. Poprzez brak ukraińskich księgarń, teatrów, poprzez wszczepianie na wschodzie kultu „Wielkiej wojny”, a na południu — kultu Potiomkina i Katarzyny. I kontynuują to teraz już poprzez masową kulturę rosyjskiego rozlewu, która cuchnie więziennymi pomyjami i sowieckością. „Ja — sawiecki czeławiek”, mówi kobieta z Dniepru, wracająca z zarobków w Polsce. Obie kobiety żyją pod jedną flagą — ukraińską. Ale nawet gdyby Kliczko postawił w Kijowie maszt na sto metrów, ukraińska flaga nas nie zjednoczy. Flaga to nie kiełbasa za 2,20. Sens życia nie polega na tym, by jeść, pić i rozmnażać się na polecenie partii albo bez. Nie zjednoczy Ukraińców także homo sovieticus, nawet nienawiść do urzędników, którzy kradną ukraińskie bogactwa. Nie zjednoczy ich ziemia, bo nie czują jej głosu, patrzą na nią jak na „kup-sprzedaj”. Nawet wojna ich nie zjednoczyła, bo jak może zjednoczyć wojna z wrogiem, który mówi twoim własnym językiem, wbitym ci w głowę jak gwóźdź, jeśli nie przez rodziców, to przez szkołę. Przemoc językowa to nie kwestia utwierdzania państwowego języka na całym terytorium, lecz pozbawiania Ukraińców korzeni poprzez rusyfikację. Teraz te korzenie tkwią w głębinach podświadomości i trzeba je stamtąd wydobyć. Powrót skradzionego języka to akt sprawiedliwości, podobnie jak powrót narodowej historii. Język ukraiński w Ukrainie to nie symbol, to konieczność. To siła, która będzie chronić państwo i naród na wieki, lepiej niż broń jądrowa. Takie proste rzeczy są niezrozumiałe nie tylko dla części społeczeństwa, które wyrosło w duchowym głodzie, ale także dla urzędników i generałów. Bo głodnego można nakarmić, a wiecznie nienasyconego — nie. Obecnie, poza garstką szaleńców, wszyscy przyglądają się grom nienasyconych, stawiając na tego czy innego zwycięzcę. Po to, by znów przegrać. Tak, wszyscy jesteśmy pod jedną flagą, ale dla jednych wszystko jedno, jakich jest kolorów, a dla innych ta flaga jest ukraińska.
Traducción automática
Mirosław LEWICKI, członek NSŻU
Zakończenie. Początek w nr 51 z 2017 r.
Wracając do praw wiernych na Ukrainie, o które dziś tak troszczy się władza Polski, zaznaczę, że we Lwowie (podobnie jak w Kijowie) w czynnych kościołach rzymskokatolickich część nabożeństw odprawia się w języku ukraińskim. I jeśli o prawa rzymskokatolików mówiących po ukraińsku dziś bardzo martwi się władza Polski, to są podstawy do wątpliwości, czy rzeczywiście chodzi tu o prawa wiernych, czy może mamy do czynienia z takim zjawiskiem jak prozelityzm, w którym zawsze jest dużo polityki, a mało religii! A jeśli chodzi o lwowski kościół Marii Magdaleny, który wywołuje wiele emocji wśród polskich polityków z powodu tego, że wieczorem jest salą koncertów organowych, to kwestia nie jest tak jednoznaczna, jak się wydaje w Warszawie. Kilka lat temu w jednym z polskich czasopism natknąłem się na interesujący artykuł-polemikę o „polskie dziedzictwo we Lwowie” (польську спадщину у Львові), o „polskich” pałacach i kamienicach. Autor artykułu twierdzi, że należą one nie mniej do Ukraińców niż do Polaków, bo powstały kosztem uciskania przez polskich magnatów narodu ukraińskiego. Dawny kościół dominikanów ma konkretnego fundatora — szlachciankę Pstrokońską. I stawiając to pytanie tak, jak stawiają je Polacy, można postawić pytanie wzajemne o zwrot przez Polaków wieku eksploatacji narodu ukraińskiego i ukraińskich bogactw podziemnych. I dojść w tej kwestii do pełnego absurdu. Albo nie politykować w tej i wielu innych kwestiach i normalnie żyć, jak nakazywał Taras Szewczenko w wierszu-liście „Polakom”. I oczywiście nie od strony ukraińskiej idzie upolitycznienie. To w Polsce 3 listopada 2017 roku dziennikarz Adrian Kłarenbach w programie telewizyjnym „Rozmowa Polonii” zapytał polityków, czy Ukraina powinna zwracać za ziemie, które po 17 września 1939 roku weszły w skład USRR. I chociaż politycy uchylili się od bezpośredniej odpowiedzi, podkreślając, że to obowiązek Związku Radzieckiego, nie uważam tej kwestii za zamkniętą. 11 listopada 2017 roku Jarosław Kaczyński, przemawiając na święcie Niepodległości Polski, powiedział, że Polska będzie domagać się tego, co jej „historycznie należy”!.. Na razie na oficjalnym szczeblu trwają żądania odszkodowań wojennych od Niemiec. 13 listopada ambasador Niemiec w Polsce oświadczył, że Niemcy kategorycznie odrzucają te żądania. A na nieoficjalnym szczeblu już przygotowywane jest podłoże do wysunięcia „roszczeń kresowych”. Nie wykluczone, że już publicznie wysunięte polskie pretensje do 41 kościołów katolickich Lwowa (zdecydowana większość obecnie jest cerkwiami greckokatolickimi) — to element nowych, ogłoszonych przez Jarosława Kaczyńskiego, „historycznych roszczeń”. Innym ich elementem były prowokacyjno-rewizjonistyczne transparenty na polskim Marszu Niepodległości 11 listopada. Jednym z nich był transparent z hasłem: „Lwów i Wilno pamiętamy!”. Jak już tradycyjnie na takich imprezach zbezczeszczono, a następnie spalono państwową flagę Ukrainy. Całe to zajście wywołało zaniepokojenie zachodnich mediów, które nie po raz pierwszy piszą o zsuwaniu się współczesnej Polski w stronę totalitaryzmu faszystowskiego typu. Dla zachodnich mediów to może i jakaś sensacja, „gorący temat”, a dla nas — rzeczywistość, z którą musimy współistnieć, ciężka forma dziś niełatwego dobrosąsiedztwa. Uważam, że wymaga ukraińskiego komentarza także inne oświadczenie dyrektora gabinetu Ministra Spraw Zagranicznych Polski Jana Parysa, który powiedział: „Jak wiemy, przed II wojną światową na terytorium części dzisiejszej Ukrainy była Polska, zatem mieszkały tam miliony Polaków”. Ustalmy, jakie miliony. W dostępnych w otwartych źródłach danych o spisie ludności z 1931 roku nie znalazłem odpowiedzi na to pytanie. Nie dają odpowiedzi także encyklopedie, na które powołują się ci, którzy bronią polskości zachodnioukraińskich ziem. Jako argument wykorzystują fakt, że w dawnym województwie lwowskim Polacy stanowili większość. Jednak bardzo wielu nie mówi, że Lwów znajdował się praktycznie na wschodnim krańcu województwa lwowskiego. A jego zachodni kraniec był polskojęzyczny i rzymskokatolicki, choć wiele toponimów w tej części dawnego województwa lwowskiego brzmi o wiele bardziej naturalnie po ukraińsku niż po polsku. Są to często niezgrabne kalki z języka ukraińskiego. Dla ilustracji wezmę kilka toponimów z kraju moich rodziców, skąd wyrwała ich zbrodnicza operacja „Wisła”. Są tam na przykład Przewodów, Myców, Wasylów, Korczmin. Wszystko to brzmi dziwnie i nienaturalnie, jak na język polski, w przeciwieństwie do naturalnego ukraińskiego brzmienia Переводів, Миців, Василів, Корчмин. I takie perełki spotykamy nie tylko na Zakerzoniu, ale także o dziesiątki kilometrów w głąb terenu, który dziś uważa się za etnicznie polski. Nad tym powinni się zastanowić ci, którzy lubią rozpowszechniać mity o odwiecznej polskości tych ziem, ci, którzy na mitingach, w studiach telewizyjnych, na sali obrad parlamentu czy z ambon kościelnych wypominają Ukrainie, że uparcie nie chce przyjąć „najobiektywniejszej” na świecie polskiej prawdy historycznej. Wymownym przykładem takiej „najobiektywniejszej” prawdy jest twierdzenie wspomnianego już Jana Parysa o milionach (liczba robi wrażenie na niewtajemniczonym słuchaczu!) Polaków, którzy mieszkali na ziemiach, „gdzie była Polska, a dziś należą do Ukrainy”. Wyjaśnia-
…ється, w 16 wschodnich powiatach dawnego województwa lwowskiego, które w 1939 r. weszły w skład URSR, mieszkało 1 840 635 osób, z czego 1 036 875 Ukraińców greckokatolików – 56,33%, 99 140 Ukraińców łacinników – 5,39%, 13 600 polskojęzycznych Ukraińców – 0,74%. Liczebność Polaków wynosiła wtedy 433 355 osób, czyli 23,54% ogółu ludności. Biorąc pod uwagę, że w dawnym województwie lwowskim odsetek ludności polskiej był największy, łatwo obliczyć, że na terenach włączonych ogółem do URSR mieszkało do miliona Polaków. Prawda, Encyklopedia ukrainoznawstwa podaje nieco większą liczbę – 1,5 miliona osób, co stanowi około 16% ogółu ludności Ukrainy Zachodniej. Rozbieżność wynika z tego, że w Encyklopedii ukrainoznawstwa podano dane obejmujące całe ukraińskie terytorium etniczne Ukrainy Zachodniej, przedstawione w Atlasie Wołodymyra Kubijowycza. A jak wiadomo, nie całe to terytorium zostało w 1939 r. włączone do URSR, lecz jedynie do linii Curzona, którą w grudniu 1919 r. ówczesny minister Wielkiej Brytanii proponował jako wschodnią granicę Polski. Skąd więc wzięły się „miliony Polaków”, o których mówi polski urzędnik? Zajrzałem do hasła „Ludność kresów” w polskiej Wikipedii. I tam rzeczywiście jest „arcydzieło”. W ukraińskiej części „polskich kresów” (według oficjalnej polskiej interpretacji są to terytoria przygraniczne) Ukraińcy stanowili zaledwie około połowy ogółu ludności. I tu jest kilka szczegółów. Polacy, mówiąc dziś o milionach Polaków „na dawnych kresach”, nie wspominają, że były to wszystkie wschodnie przygraniczne województwa międzywojennej Polski, z których niektóre sięgały w głąb polskiego terytorium etnicznego. Nie wspomina się także o tym, że w kolejnym „kresowym” województwie – poleskim – Ukraińców zaliczono do „tutejszej” narodowości. I tam „tutejsi”, którzy w większości należą do ukraińskiego obszaru językowego i kulturowego, stanowili ponad 62% ogółu ludności województwa. Oczywiście w rozmowach o „milionach Polaków na kresach” nie wspomina się również o wysokim odsetku ludności żydowskiej. Na przykład we „polskim” Lwowie, w którym według spisu ludności z 1931 r. mieszkało 312,2 tys. mieszkańców, żyło 99 600 Żydów. A polski „żywioł” (stichia, – red.), jak lubią dziś mówić politycy-szowiniści, nie dochodził nawet do połowy ludności miasta. W wielu „polskich” miastach Ukrainy Zachodniej, takich jak Brody czy Kołomyja, przeważała ludność żydowska. Nie da się jej w żaden sposób zaliczyć do „milionów” Polaków wymienionych przez J. Parisa. Nie tylko z uwagi na różnicę wyznaniową. Są tu inne – mentalno-historyczne problemy. Polski szowinizm nigdy nie mógł wybaczyć Żydom, że w momencie proklamowania ZUNR wystąpili w obronie państwa ukraińskiego. Dlatego w nocie Ukrainy do przewodniczącego Paryskiej Konferencji Pokojowej Georges’a Clemenceau, w której uzasadniano prawo Ukrainy (zjednoczenia UNR i ZUNR, która po Akcie Zjednoczenia nazywała się Zachodnią Obwodą UNR) do Galicji Wschodniej, napisano: „Liczba Polaków wynosi tu 30%, reszta to Ukraińcy i Żydzi, ci ostatni nie chcą uważać się za Polaków, ponieważ polskie oddziały wojskowe podczas zajęcia Lwowa dokonywały pogromów żydowskich” (podkreślenie red.). Istnieje także inny dokument tamtego czasu – Odezwa Ukrainy „Do wszystkich kulturalnych narodów i ich rządów” z wezwaniem do wysłania do Galicji Wschodniej komisji śledczych, aby zobaczyć znęcanie się polskiej armii nad Ukraińcami i Żydami. Pamiętam jeszcze pokolenie ludzi, które wspominało upiorne historie o okrucieństwie „gałerczyków”. To niezrozumiałe dla mnie słowo oznaczało polskich żołnierzy, którzy „wybijali” z ukraińskich głów ich dążenie do państwowości. Pochodziło ono od nazwiska generała Hallera. Dla Polaków jest on bohaterem, odznaczonym najwyższymi państwowymi odznaczeniami. A dla Ukraińców, jak by tego nie kręcić, jest zbrodniarzem wojennym, pod dowództwem którego polska armia dokonywała straszliwych zbrodni we wschodniej, ukraińskiej części Galicji. Przytoczę tu przykład polskiego okrucieństwa z książki wspomnień Jakiwa Hałczewskiego „Z wojennego dziennika”: „Zimą 1919 roku polski oddział wziął do niewoli kilku ukraińskich żołnierzy. Na rozkaz dowódcy jeńców przywiązano do wbitych w lód pali. Przy 25-stopniowym mrozie polewano ich wodą, aż zamarzli na krę. Rano polski porucznik zachwycał się, jak w promieniach zimowego słońca lśnili zamarznięci Ukraińcy…” Przytaczam ten przykład, aby pokazać, jak cynicznymi są dziś politycy w Polsce, którzy głoszą „koncepcję” europejskiego współistnienia, zgodnie z którą tylko historia polska jest szlachetna, tylko naród polski jest historycznie czysty. Inne narody i ich historie są „brudne” i powinny kajać się przed Polakami. To nam historycznie się należy – oświadczył 11 listopada 2017 r. Jarosław Kaczyński, przemawiając z okazji Dnia Niepodległości Polski. Czy w Polsce naprawdę nie rozumieją, że to droga donikąd? Zatem spośród wymienionych przez polskiego urzędnika Jana Parisa „milionów Polaków”, którzy mieszkali „na terytorium części dzisiejszej Ukrainy, gdzie była Polska”, trzeba wykluczyć Żydów i inne narodowości. Jeśli odejmiemy zachodnią część „wschodnich kresów”, czyli te terytoria, gdzie ludność uważała się za etnicznych Polaków, to dojdziemy do liczby „milionów”, którą podają ukraińskie encyklopedie. Dlaczego w Polsce tego nie widzą? Dlaczego zamiast faktów często przedstawia się różne mity, włącznie z mitem o „milionach”? Można to lepiej zrozumieć, przeanalizowawszy wywiad, którego po powrocie ze Lwowa minister Waszczykowski udzielił trzeciemu programowi Polskiego Radia – popularnej wśród ludzi „trójce”. Biorąc pod uwagę, że w polskim społeczeństwie wizytę polskiego ministra z inspekcją w tym mieście przedstawiano przeważnie jako przejaw ukraińskiej niewdzięczności za całe dobro, jakie dziś Polska czyni Ukrainie, uważam, że Ukraińcom będzie interesujące poznać, jak w Polsce patrzy się na Ukrainę bez dyplomatycznych uprzejmości. Zaszokowała mnie odpowiedź na ostatnie pytanie. Jest nad czym się zastanowić zarówno dyplomatom, jak i tym, którzy zajmują się realną dobrosąsiedzkością. Pytania Witoldowi Waszczykowskiemu zadawała dziennikarka „trójki” Beata Michniewicz. – Panie ministrze, czy historia jest tą „kością niezgody” w naszych dwustronnych stosunkach? – Historia. Po części edukacja. Tu właśnie jest pewien postęp, ponieważ kilkanaście dni temu pani minister Zalewska miała możliwość porozmawiać na temat szkolnictwa polskiego, szkolnictwa dwujęzycznego. Podpisano pewną deklarację. Teraz będziemy sprawdzać (podkreślenie redakcji), czy ta deklaracja zostanie zapisana w nowej ustawie o oświacie na Ukrainie. Jest oczywiście historia. Jest zwrot mienia, również kościelnego. Na przykład kościołów lub innych budynków przykościelnych, parafialnych, które kiedyś odebrano. To oczywiście nie jest jakiś ogromny problem, dotyczący miliardów. Ale w niektórych przypadkach, znaczących, kiedy kościół przekształcono w salę koncertową… I księża mogą czasem (nie czasem, codziennie, jak widać z tabeli nabożeństw, i mają tam więcej czasu, niż wolni księża przeznaczają go na służbę dla wiernych w nowym ogromnym kościele na Sychowie, gdzie nie ma żadnych sal koncertowych, co jednoznacznie pokazuje, że to nie jest problem współczucia dla sali organowej, lecz problem polityki – red.) wynajmować ten kościół na godziny, to jest to bardzo kompromitujące w XXI wieku. – A jeśli chodzi o tę historię, to publicyści nie bez racji przypominają, że świętej pamięci prezydent Lech Kaczyński zaciskał zęby w imię polskich interesów i wzajemnie dobrych stosunków, przymykał oczy na różne podejście do kwestii historycznych. Dlaczego z naszej strony zmieniło się stanowisko? – My również dotąd zaciskaliśmy zęby, ponieważ ze względu na naszą polityczno-wojskową doktrynę w kwestii bezpieczeństwa, zachowania niezależnej Ukrainy, być może w pewnym stopniu jest to bezcenne, ale doszliśmy do wniosku, że nas wykorzystuje się (podkreślenie redakcji), że Ukraina dość nieodpowiedzialnie patrzy na ten problem. I wychodzi ona z założenia, że my oczywiście będziemy wspierać bezpieczeństwo i niepodległość Ukrainy, a w konflikcie z Rosją będziemy stać po jej stronie i nie będziemy dążyć do rozwiązania dwustronnych konfliktów – na przykład historycznych czy szkolnych. Mówimy otwarcie, że rosyjska agresja nie może być pretekstem, by nie rozwiązywać naszych dwustronnych spraw.
Traducción automática
Marharyta DOWHAN Zdjęcia Stefanii DOWHAN
Bohater Afganistanu, Czarnobyla, ATO Już miesiąc leży w piątej sali neurochirurgii z ciężkim uszkodzeniem kręgosłupa starszy chorąży pierwszej samodzielnej brygady pancernej, saper wojsk inżynieryjno-technicznych Wiktor Mykołajowycz Mahan. Bohater Afganistanu, likwidator skutków katastrofy w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, a teraz — obrońca Ojczyzny przed moskiewskim agresorem. Kawaler odznaczeń państwowych. Na tej wojnie rozminowywał pola minowe, a to jest jak chodzenie po ostrzu. I sam za kierownicą KAMAZ-a. Sam dbał o ładunek — skrzynie z amunicją i minami, łomy, inny oprzyrządowanie. Autodźwigu nie ma. Pomocników również. KAMAZ stale w pracy, wymaga opieki… Wszystko sam. Dlaczego?! Niepełny skład plutonu. Nie uniknął nieszczęścia: leżał pod KAMAZ-em, naprawiał. Wielkie napięcie. Nagle w plecach coś chrupnęło... Od 18 września neurochirurdzy Kijowskiego szpitala próbują przywrócić sprawność kręgosłupa dzielnego wojownika. Dopóki tata w szpitalu, na froncie — syn Ihor. Skąd taka silna duchem rodzina? Z Iwan-Horodu w rejonie aleksandryjskim obwodu kirowohradzkiego. Wiktor zna historię swojej wsi. Kiedy kozacy się osiedlali, jeden z nich o imieniu Iwan zasadził ogród porządny, urodzajny i zaczęto osadę ich nazywać Iwanowym Horodem. Modlę się za zdrowie swoich potomków i za nasze Zwycięstwo.
Pod ochroną Świętego Michała Spotkaliśmy się w korytarzu traumatologii. Młody wojak z Ługańszczyzny Jaryk, z którym dawno jestem zaznajomiona, podprowadził mnie do sławnego chłopaka o kulach. Młodzieniec uśmiecha się i chętnie opowiada, że jest z kozackiego rodu, pradziadowie z Zaporoża, a sam urodził się w Workucie!.. Ukończył Żytomierski Instytut Wojskowy. Był dowódcą kompanii, plutonu. W 2014 roku wychodził z Krymu, z Sewastopola. Trzeci dzień jest w szpitalu. Wroga kula okaleczyła udo. Stało się to pod Mariupolem. Za udział w działaniach bojowych Prezydent w 2016 roku nagrodził go medalem. Filaret wręczył medal „Za męstwo i miłość do Ukrainy”. Szczególnie poruszyło go odznaczenie od Witalija Kliczki — medal „Ukraina. Honor. Państwo” z wizerunkiem Świętego Michała. „To mój niezawodny obrońca”, — zaznaczył rozmówca.
Jego praca na wojnie jest tajna i szczególnie niebezpieczna, dlatego nie może podać swojego imienia i nazwiska. Wyzdrowieje — znowu na linię frontu. Niech strzeże Ciebie, tatę i wojownika, twój niezawodny patron Archanioł Michał!
Chirurg polowy Rusłan Kambułow Rana w barku — to drobnostka. Podleczyli. Zagoiło się. Ale kontuzja i uszkodzony kręgosłup — wielki problem. I teraz chirurga-frontowca, starszego porucznika Rusłana Kambułowa ratują chirurdzy Kijowskiego Szpitala Wojskowego. 643 uratowanych i zoperowanych w warunkach frontowych żołnierzy! Taka bojowa arytmetyka chirurga polowego. W 5 sali neurochirurgii przy Rusłanie uważny, cichy mężczyzna w starszym wieku: „To ojczym, ale on dla mnie jak tata rodowity. Bałt, urodził się w Oświęcimiu i numer zachował… Wszystkie zęby — żelazne. Tata mój — inżynier-konstruktor, a mama — położnik-ginekolog. My z Berdiańska. Wyższe wykształcenie zdobyłem w Zaporożu. 9 miesięcy na froncie. Ratowałem życie rannym. Jest taki stopień w armii — starszy ordynator bloku operacyjno-opatrunkowego. Na froncie nie ma czegoś takiego: ten — chirurg, ten — żołnierz. Zwykłe namioty, gdzie trwają operacje, opatrunki i zwykłe kozy, a jeszcze — ciężkie maszyny „Bogdan”, dokąd trzeba dostarczyć rannego. A do kozy trzeba naciągnąć węgla, prasowanego torfu…” „Chirurg-tragarz” ciągnął (pod Baszkirowką sprawa była) do maszyny jednego rannego, a drugi, również ciężko ranny chłopak o wadze 110 kg, nie chciał czekać… Jako tako sam się poruszał, a przy maszynie, póki jednego podnosił, drugi, wycieńczony, upadł na Rusłana, oto kręgosłup lekarza nie wytrzymał… Z każdym dniem stawało się coraz gorzej. Artroza pourazowa 3-4 stopnia, przepuklina, powikłana paraliżem prawej stopy, kontuzja… Jesteśmy wdzięczni Jemu, chirurgowi Rusłanowi Kambułowowi, za uratowane w ekstremalnych warunkach życie naszych synów.
P. S. Minęło kilka dni i odezwałam się do Rusłana. Radośnie było usłyszeć, że dwa dni temu pozwolono mu poruszać się z chodzikiem. Lecz nie daje spokoju pytanie: gdyby chirurg Rusłan (i inni lekarze!) w warunkach polowych zajmował się tylko swoją sprawą, a nie musiał wykonywać jeszcze prac przeładunkowych, ilu rannych uratowałby on przez te tygodnie, które leży w szpitalu? Może w armii przy każdej kompanii medycznej powinna być grupa żołnierzy-tragarzy, a chirurdzy, terapeuci, neurolodzy wykonywaliby w warunkach polowych tylko swoją pracę. Rusłan jest tego samego zdania!
Ochotnik Wasyl Papisz Wasyl Papisz — najmłodszy z pięciorga dzieci w rodzinie. Tata — kolejarz. Wasyl obronił we Lwowie dyplom z tego samego zawodu. Prawie przy ich domu był niewielki, a oto całkiem niedawno zbudowano według ostatniego słowa nauki i techniki, ogromny tunel kolejowy w górach. Zatem specjaliści-kolejarze są tutaj potrzebni. Romantycznie patrzy na ten fach Wasyl: „Śnieg, deszcz, dzień, noc, a ty stale jesteś częścią wielkiego Ruchu…”
Rusłan Kambułow
Wojna odłożyła pokojowe plany. W 2014 roku pojechał młody patriota z Wołowca na Majdan do Lwowa. A jak wróg ruszył na rodzimą ziemię, razem z przyjaciółmi-majdanowcami jako ochotnik na front. „Już trzy lata na wojnie i wszyscy żywi!” — radośnie oznajmił mi. Niech i dalej strzeże ich Niebo. Poznałam starszego żołnierza, starszego mechanika-kierowcę trzeciej kompanii pierwszego batalionu górsko-piechotnego Papisza w 7 sali traumatologii, 18 września tego roku pod Toreckiem kula trafiła w prawą nogę. Odłamana część pięty. Wojna skorygowała plany Wasyla na przyszłość. Po wojnie planuje uczyć się we Lwowskiej Akademii Piechoty. Poruszyliśmy w rozmowie jeszcze jeden aktualny temat. Dom Wasyla jest tam, gdzie obok Ukraińców mieszkają i Węgrzy, i Rumuni. Zwykli ludzie, sąsiedzi, nie kłócą się na tle narodowościowym. Tym bardziej dotknęły go agresywne głosy z Węgier, Rumunii w sprawie niedawno
Wasyl Papisz z dziewczyną Inną dawno uchwalonej przez Radę Najwyższą Ustawy „O oświacie”, całkowicie adekwatnej i rozsądnej w jego opinii. Chcesz żyć i pracować na Ukrainie — musisz władać językiem państwowym. Jak wszędzie na całym świecie. Dlatego będziemy bronić swoich praw, swojej Wolności.
Z rozmów telefonicznych Znowu w szeregu! W neurochirurgii poznałam starszego żołnierza rodem z Charkowszczyzny Wałerija Tkaczowa (Tkaczenkę). Minęły miesiące. Odzywam się do niego, a on, dziękując za pozdrowienia, oznajmia: „Zdrowie się poprawiło, wróg nie ustaje, zatem miejsce moje w rodzimym batalionie! Jestem znowu w szeregu!”
Przyślij mi tatę! Wiktor Ołeksijowycz Honczaruk jest na froncie (z przerwami) od 2014 roku. Był ranny, kontuzjowany. Poznaliśmy się w kijowskim szpitalu. Obecnie — zadzwoniła. Dowiaduję się — Wiktor Honczaruk — znowu w wojsku. Na razie przebywa na poligonie szkoleniowym pod Chmielnickim. Jest zadowolony z miejscowego dowództwa. Zaznaczył, że zaczęli lepiej i smaczniej karmić żołnierzy. W końcu zbliżają się do standardów NATO. Nie może się nachwalić życzliwym, ciepłym stosunkiem mieszkańców Podola do nich, wojskowych. — Ludzie tutaj — mówi Wiktor — są pozytywni, nie są zafiksowani na codziennych kłopotach. Dusza staje się cieplejsza od rozmów z miejscowymi. Umacnia się przekonanie, że nie, nie na darmo los dał w ręce broń i powiedział tobie: “Broń!..” Zamyślił się na chwilę mój rozmówca i nagle… przypomniał sobie córeczkę Jewheniję. W szkole, na lekcji literatury nauczycielka zaproponowała dzieciom napisanie wypracowania: kto jaki prezent chce dostać od Dziadka Mroza. Jego mała córeczka napisała: “Przyślij mi tatę, bo ja dawno z nim Nowego Roku nie witałam!” Róże od Anatolija Lecą lata. Wcześniej rozmawialiśmy. Teraz komórka Anatolija milczy. Wracam do domu, a naprzeciw mnie… bukiet czerwonych róż i radosny uśmiech Anatolija Chmary, mojego szpitalnego bohatera — kozaka Mamaja! Ściskamy się. Cieszę się z niespodziewanego spotkania. Obserwuję i raduję się, że chłopak zmężniał, nabrał zdrowia w porównaniu z tym szpitalnym. Rozmawiamy aż do wieczora! Pociąg zawiezie Anatolija do domu, do Starobielska w obwodzie ługańskim dopiero o godzinie 23. Dzisiaj był w Kijowie na naradzie w sprawach ochrony środowiska naturalnego. Idzie na awans. Pracował jako inspektor, a teraz został w administracji naczelnikiem wydziału do spraw ekologii. Docenili koledzy-ekolodzy także jego czyn bojowy: nagrodzili odznaką “Za obronę ojczystego Państwa”. Wybrano kozaka Chmarę atamanem pułku Starobielskiej Siczy Akademii Ukraińskiego Kozactwa. Marzycielsko zanurzył się w dalekie dzieciństwo. Opowiedział, jak jako trzecioklasista przy swojej szkole w Wierchniej Pokrowce (w pobliżu Starobielska) posadził 5 brzózek. Dzięki Bogu — teraz już zagajnik rozrósł się z tych sadzonek. A lasy kłusownicy wycinają i żeby to szaleństwo zatrzymać, trzeba mieć wojsko specjalne, a nie jednego czy dwóch inspektorów. A z rybami co się dzieje! Starsi ludzie opowiadają, że w miejscowej rzece Ajdar na goły haczyk szybko można było nałowić wiadro ryb, a teraz godzinami trzeba siedzieć, żeby coś złowić. To samo ze światem zwierząt. Babcia opowiadała kiedyś, jak łosica przychodziła, bywało, pod dom i nie bała się ludzi, obejrzała wszystko, poszła do lasu. Teraz tak nie bywa. Łosie, dziki, zające wystrzelali myśliwi-mordercy. I nie zatrzymasz, bo oni — są w zmowie z policją, z przełożonymi! Nie są chronieni u nas ekolodzy. Ustawodawstwo warto zmieniać. Popracuje i Anatolij nad propozycjami. Wszystko o realiach, o praktyce. I nagle słyszę: “Ja w ogóle lubię myślami zanurzać się we wszechświat. Interesują mnie książki naukowe, programy telewizyjne na ten temat. Czasami mówię żonie: poleciałbym na jakąś gwiazdę poznać, co to jest, a ona mi: ciebie nie żal nas zostawiać?” Z humorem dodaje: “Tylko to mnie powstrzymuje!” I dalej poważnie: “Może tam, na tych gwiazdach, planetach jest cząstka naszej przyszłości?” Zaimponował mi rozmach myśli tego nieprzeciętnego Człowieka… …On już w domu, w kozackim Starobielsku. A ja wspominam — piszę. A róże od Anatolija pysznią się na moim stole — radują serce. Od redakcji. Drodzy czytelnicy! Nasza stała autorka, sześćdziesiątnica Marharyta Dowhan stała się prawdziwym pełnomocnikiem Proświty wśród personelu medycznego i rannych bojowników, którzy leczą się w Kijowskim Szpitalu Wojskowym. Inaczej niż miłością do ukraińskich wojowników i wiernością Ukrainie tego nie nazwiesz. Dziękujemy Pani, droga i niestrudzona pani Marharyto! Długich i dobrych lat Pani i Pani rodzinie — mężowi Borysowi, córce Katerynie, wnuczce Stefanii — prawdziwym ukraińskim wolontariuszom!
Traducción automática
Lesia BILYK, wieś Zahirja. Na malowniczym chutorze Liszczyna, należącym do wsi Zahirja, mieszkała zamożna rodzina Jakyma Kuczera. W rodzinie dorastało dwóch przystojnych synów — Mychajło i Wasyl. Rodzice wychowali ich na świadomych Ukraińców, pracowitych i odważnych. Chłopcy brali aktywny udział w tworzeniu „Proświty” we wsi, w budowie domu-czytelni, grali w kółku dramatycznym. Podczas wojny w latach 1939—1945 bracia poszli do podziemia. Wiosną 1943 roku, w celu uzupełnienia szeregów UPA na Wołyniu, z Zahirja wyruszyło 10 chłopców, wśród nich także Mychajło Kuczer. Był już żonaty, więc początkowo często odwiedzał dom, tęsknił za córeczką Nastunią, którą bardzo kochał. Lecz z czasem przestał przychodzić; żadnych wieści od niego nie było. Żona Marija z córką, a także rodzice mieli nadzieję, że żyje. W 1949 roku ich wraz z innymi patriotycznymi rodzinami wywieziono na Syberię. Stało się to dokładnie 12 lutego, w święto Trzech Świętych. Komuś udało się ostrzec – wiozą na długo! Trzy miesiące trzymali w Czortkowie, a w połowie maja załadowali do wagonów i etapami wysłali na obczyznę. Dzięki Bogu, rodzona siostra Marii, Anastasija Kara (Łukasewycz), zdołała nieco przekazać żywności i odzieży, a żeby bolszewicy nie zabrali na potrzeby kołchozu ich domu oraz murowanego chlewu i komory, przeniosła się z rodziną do gospodarstwa Kuczerów. Strasznie wyobrazić sobie, co trzeba było przeżyć w drodze! Szczególnie ciężko było rodzinom z małymi dziećmi — nie było co jeść (dawali słoną rybę, surowy groch), brakowało wody, ludzie chorowali i umierali. Ci, którzy wytrzymali katorżniczą drogę, w końcu znaleźli się w obwodzie tomskim. Osiedlili ich w zimnym drewnianym baraku. Miejscowym mieszkańcom powiedziano, że przywieźli „banditow”, dlatego ci wrogo przywitali przesiedleńców — nie dawali wody ze swoich studni, w sklepie nie chcieli sprzedać chleba. Praca była bardzo ciężka: spławiali las, układali tor kolejowy. Pewnego razu, w Wigilię, zostawili ich w tajdze, w przemarzniętych wagonikach, bez jedzenia. W najbliższym osiedlu znaleźli mieszkanie księdza, zakolędowali, więc wpuszczono ich, żeby się ogrzali, a nawet poczęstowano. Pracowici Ukraińcy, żyjąc obok skazanych innych narodowości (wśród których Łotysze, Niemcy i in.), przystosowali się do nowych warunków i szybko zaprzyjaźnili się z sąsiadami, zainteresowali ich swoją kulturą i obyczajami, grali przedstawienia, układali pieśni. Córka Mychajła, czarnobrewa urodziwa Nastunia, poznała Stepana Wysockiego, szczupłego przystojniaka z obwodu lwowskiego, wkrótce się pobrali. W 1954 roku urodziła się córka Jarosława. Siostra Anastasija z Ukrainy nie raz wysyłała paczki, aby wesprzeć bliskich na dalekiej Syberii. Dla Stepana, który chorował, przekazywała leki. W 1962 roku rodzina w końcu wróciła na Ukrainę, ale bez Stepana, który chorując na suchoty, zmarł. Jego mogiła tak i została na obczyźnie. Wnuczka Mychajła, a córka Stepana Jarosława po ukończeniu szkoły aż z czwartej próby zdołała dostać się do instytutu pedagogicznego, aby studiować na wydziale fizyczno-matematycznym (przyczyna wcześniejszych nieudanych prób: miejsce urodzenia — Syberia). Kiedy Jarosława stawała przed ołtarzem, jej ciocia Anastasija ułożyła i zaśpiewała na weselu wiwat, który bardzo wzruszył wszystkich: Spójrz, Sławciu, rodziny wiele! Wspomnij sobie, Sławciu, gdzie twój rodzony tato. Na wschód za górami, ciemnymi lasami Tatowa mogiła porosła trawami. Wietrzyk powiewa, trawami kołysze. Tam już krzyż stary w ziemię zapada. Tato mój drogi, ja już wychodzę za mąż, Przyjedź do mnie, niech ja ci się pokłonię! Nie przyjadę, córko, droga daleka, Na mojej mogile wyrosła świerczyna. Świerczyna nocami z wiatrami szepcze I mnie do ciebie puścić nie chce. Gdyby ten bujny wiatr miał taką siłę I zaniósł choć słowo w tatową mogiłę! Rodzina Wysockich z obwodu lwowskiego była bardzo wdzięczna za takie wspomnienie o ojcu Jarosławy, Stepanie. Po powrocie w rodzinne strony „Sybiracy” utrzymywali przyjazne stosunki. Często byli goście z obwodu rówieńskiego, lwowskiego, z którymi razem wiele przeżyto. Zawsze, kiedy rodzina zbierała się na święta Bożego Narodzenia, kolędowali „syberyjską” kolędę. Wśród nieprawdy na ziemi Chrystus narodził się na wsi. Refren: Chrystus się narodził, sławcie! W żłóbeczku Dziecię święte! Czegoś tak smutno za stołem, puste miejsce pod oknem. Refren: A matka płacze, nie ustaje, po policzku toczy się łza. Refren: Na ojca zaoranym czole niby chmury rozłożyły się. Refren: Nie płacz, mamusiu, nie martw się, twój syn jeszcze wróci kiedyś. Refren: Tam, za kratowanym oknem, śpiewają kolędy gromadą. Refren. O Mychajle, który zaginął bez wieści, rodzina Kuczerów tak niczego i nie dowiedziała się. Anastasija Kara (Łukasewycz) podczas walki narodowowyzwoleńczej była łączniczką (pseudonim „Barwinok”). Wspominała tamte czasy, dziękowała losowi, że nikt jej nie wydał. Opowiadała: wielokrotnie nocą przenosiła „sztafetki”, które chowała w swoje długie zaplecione warkocze. Była szanowana we wsi, powierzano jej główne role w kółku dramatycznym przy Zahirjańskiej „Prośvicie”. Zręczna i schludna, dziewczyna miała dobry gust i nie lada zdolności twórcze — jej odzież i hafty były najlepsze. Wielu chłopców chciało się z nią ożenić, ale w latach walki wyzwoleńczej uważała – nie pora! – i za mąż wyszła później, w wieku 27 lat. Najlepsi jej przyjaciele zginęli za wolność Ukrainy. Miała wspaniały głos i poetycką duszę. Znała bardzo wiele pieśni lirycznych i powstańczych, często sama układała pieśni i podśpiewywała je młodzieży. Uczyła dzieci szczerze kochać rodzinną ziemię, rodzinną pieśń, mówiła: „Dzieci, róbcie wszystko, co możecie i umiecie, dla swojej Ukrainy”. A modlitwę zawsze kończyła słowami: „Daj, Boże, żeby wszystkim ludziom było dobrze”. Z ogłoszeniem Niepodległości, bardzo cieszyła się z ukraińskiej flagi, Tryzuba, brała udział w wydarzeniach poświęconych bohaterom UPA. Anastasija Kara. Bracia Mychajło i Wasyl Kuczerowie, 1936 r. Nastunia Kuczer wychodzi za mąż za Stepana Wysockiego. Syberia.
Traducción automática
Eduard OWCHARENKO Pierwsze oddziały zbrojne UNS-UPA, sformowane i wyszkolone na terenach okręgu kałuskiego OUN — „Zahrawa”, „Hajdamaky” oraz „Żurawli” w latach 1943—1944 stały się podstawą kurenia bojowego UPA „Promiń” grupy „Mahura”. Pozostawał on jedynym kureniem UPA na tych terenach do końca lata 1944 roku. Ponieważ sotnia „Żurawli” była bazową, kureń jest bardziej znany pod kryptonimem „Żurawli”. W maju 1945 roku kureń „Promiń” posiadał oddziały „Żurawli”, „Chorty” i „Opryszky”. Pierwszy rozdział książki „Odcinek Taktyczny 23 »Mahura« UPA-Zachód i kureń UPA »Promiń«: historia formowania” zawiera krótką notę historyczną, w której naświetlono główne etapy powstawania OT23 „Mahura” oraz kurenia UPA „Promiń” jako jego części składowej w okresie zmiany reżimów okupacyjnych. W drugim rozdziale tematycznym opisano historię tworzenia oddziałów „Żurawli”, „Zahroza”, „Chorty”, „Opryszky” oraz ich szlak bojowy w składzie kurenia UPA „Promiń”. Trzeci rozdział składa się z not biograficznych personelu dowódczego OT23 „Mahura”, dowództwa kurenia „Promiń” oraz kadry dowódczej jego oddziałów bojowych. Dodatki zawierają rozkazy i instrukcje GK i GWS UPA, UPA-Zachód, raporty i rozkazy dowództwa grupy „Mahura”, raporty terenowych czynników UPA i protokoły referatury SB OUN, raporty dowódców oddziałów UPA; rozkazy o odznaczeniach i awansach w stopniach wojskowych strzelców i starszyzny OT23 „Mahura”. W Narodowym Muzeum Historii Ukrainy odbyła się prezentacja książki Petra Hanciuka i Stepana Łesiwa „Kureń UPA »Promiń«: historia formowania i szlak bojowy”. W nowym wydaniu gruntownie zbadano i naświetlono historię formowania kurenia „Promiń”, grupy „Mahura” WO4 „Howerla” UPA-Zachód oraz szlak bojowy oddziałów kurenia. Przy przygotowaniu zbioru jego autorzy wykorzystali zasoby Branżowego Państwowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (HDA SBU), Centralnego Państwowego Archiwum Wyższych Organów Władzy i Zarządzania Ukrainy (CDAWO), archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy w obwodzie iwanofrankiwskim (USBU IFO), Elektronicznego Archiwum Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego (CDWR), Państwowego Archiwum Obwodu Iwanofrankiwskiego (DAIFO), Państwowego Archiwum Obwodu Lwowskiego (DALO), Państwowego Archiwum Obwodu Tarnopolskiego (DATO), Iwanofrankiwskiego Obwodowego Muzeum Walki Wyzwoleńczej im. S. Bandery (IFOMWBB), Historyczno-Memoriałowego Muzeum Stepana Bandery (IMM SB) oraz Muzeum Historii Osady Perehińskie i Walki Narodowowyzwoleńczej (MIPNW). „Mimo że mamy już 26 lat niepodległości Ukrainy, temat zmagań wyzwoleńczych lat 40.—50. ubiegłego wieku pozostaje mało zbadany. Publikacje, które ukazały się do tej pory, dotyczą głównie diaspory. Archiwa, które pozostały na Ukrainie i zostały otwarte na początku lat 2000., nie były wystarczająco opracowywane i porównywane z innymi źródłami. W szczególności ze wspomnieniami uczestników tamtych wydarzeń i archiwami podziemia OUN. Na początku lat 2000. pojawiła się nasza pierwsza książka — „Dowódcy oddziałów Odcinka Taktycznego 22 »Czarny las«”. Weszło tu ponad 40 biografii bohaterów. A zaczynaliśmy książkę, mając jedynie 6 pseudonimów bez nazwisk. Praca trwała ponad półtora roku. Pracowaliśmy nad archiwami, jeździliśmy do żyjących świadków. Według tej samej zasady pracowaliśmy nad nową książką. Tym razem badaliśmy działalność UPA na Kałuszczyźnie, która rozpoczęła się w styczniu 1944 roku. Wcześniej działały tu oddziały Ukraińskiej Samoobrony Narodowej. Na pierwszych etapach pozwalano używać nazwy UNS. Formowanie dużej armii na tym terytorium w warunkach okupacji było bardzo trudne. Trzeba było mieć wielki talent i umiejętności wojskowe, aby zbudować z tego materiału, który był, pełnowartościową armię. Historia kurenia „Promiń” to mikrohistoria UPA. To pierwsza praca, w której zbadano niemal każdy oddział, kadrę dowódczą aż do dowódców czot. W niektórych oddziałach są materiały aż do prostych strzelców. Przedstawiono ponad 60 biografii dowódców, połowa z nich była wcześniej w ogóle nieznana. Staraliśmy się potwierdzić wszystkie dane dokumentami. Równolegle z pisaniem książki pracowała grupa wolontariuszy, która odnalazła około 10 mogił i zidentyfikowała tych bohaterów, którzy zginęli. Tragiczne są losy krewnych bojowników UPA. Przeważająca większość tych rodzin była represjonowana. Udało się znaleźć córkę kureniego Żurawla, który dowodził „Promieniem”. Przez 25 lat niepodległości Ukrainy byliśmy pierwszymi, którzy odwiedzili tę kobietę. I takich ludzi jest wielu, choć są warci tego, aby o nich, ich rodzicach i dziadkach wiedziano i pamiętano, ponieważ właśnie tacy bohaterowie kształtują naszą historię. Poszukiwanie i honorowanie bohaterów to świadectwo tego, na ile naród jest nacją. Nie staraliśmy się nikogo idealizować ani oczerniać. Naszym zadaniem było dać obiektywną ocenę tamtym wydarzeniom historycznym” — opowiedział czołowy pracownik naukowy Iwanofrankiwskiego Obwodowego Muzeum Walki Wyzwoleńczej im. Stepana Bandery, jeden z autorów książki Petro Hanciuk.
Traducción automática
14 października 2017 roku świętowaliśmy 75. rocznicę utworzenia zbrojnego skrzydła Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów — Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zarówno członkowie OUN, jak i bojownicy UPA podczas II wojny światowej bronili niepodległości ukraińskich ziem. A całkiem niedawno w gazecie „Słowo Proświty” ukazał się artykuł Mychajła Sopiwnyka „Powstańcza rodzina”, w którym autor wspomina imiona swoich krewnych Marii i Zynowija Werbyckich. Ponieważ zajmowaliśmy się szczegółowym badaniem rodowodu tej rodziny, chcemy podzielić się z czytelnikami informacją o jednym z bojowników o wolność i niepodległość naszego państwa, którego imię mogłoby pozostać nieznane, gdyby nie Rewolucja Godności i nie śmierć Bohatera Niebiańskiej Sotni Jurija Werbyckiego. Bo zbierając informacje o uczestniku Majdanu, badając jego więzi rodzinne, natrafiliśmy na unikalne fakty z życia jego dziadka Zynowija Wasylowycza Werbyckiego. Lubow PRIADKO, nauczycielka historii, zastępca dyrektora ds. wychowawczych Hnydyńskiej Szkoły Ogólnokształcącej I-III stopnia im. P. Jacyka w rejonie boryspolskim obwodu kijowskiego, Petro BURYNIUK, główny lekarz Zaleszczyckiego Ośrodka Klinicznego w obwodzie tarnopolskim. Tarnopolszczyzna. Czortków. Tutaj w miejscowym ukraińskim prywatnym gimnazjum imienia Markijana Szaszkewycza uczy się skromny chłopak Zynowij Werbycki. Pochodzi on z tego rodu Werbyckich, który jest znany na terenach Zachodniej Ukrainy, bo właśnie Mychajło Mychajłowycz Werbycki, ukraiński kompozytor, dyrygent chóralny, ksiądz UGKC, działacz społeczny, napisał muzykę do pieśni „Szcze ne wmerła Ukrajiny ni sława, ni wola…”, której autorem słów jest pochodzący z boryspolszczyzny Pawło Płatonowycz Czubynski. W toku prac badawczo-poszukiwawczych, które trwają do dziś, wyjaśniło się, że Mychajło Werbycki jest bratem w trzecim pokoleniu pradziadka Jurija Werbyckiego, Wasyla Werbyckiego. Zynowij (Zenon) urodził się 13 maja 1909 roku w Kopyczyńcach w rejonie husiatyńskim, na Tarnopolszczyźnie, w rodzinie kolejarzy Wasyla i Marii Werbyckich. Zatem początkowo Zynowij uczył się w Czortkowskim gimnazjum, potem — w seminarium dla przyszłych nauczycieli. Zdobył zawód nauczyciela klas początkowych, pracował w Czortkowie i Błyszczańskiej szkole. Jeszcze podczas nauki w seminarium nauczycielskim Zynowij poznał studentkę żeńskiej szkoły nauczycielskiej Marię Skorobahacz, pochodzącą z Błyszczanki w rejonie zaleszczyckim, siostrzenicę księdza czortkowskiej cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy Mateja Czernyka, który mieszkał w sąsiedztwie i wykładał teologię w miejscowym gimnazjum nauczycielskim. Młodzi ludzie zakochali się, a po zakończeniu nauki 12 kwietnia 1931 roku założyli rodzinę. Przez pewien czas małżeństwo mieszkało i pracowało jako nauczyciele w sąsiedniej Polsce, w niewielkim miasteczku Kosobudy, niedaleko Gdyni, bo w ojczyźnie nie znalazła się praca w zawodzie. W 1931 roku Maria wraca na Ukrainę, na rodzinną Tarnopolszczyznę, gdyż oczekuje pierworodnego, a Zynowij kontynuuje nauczanie polskich dzieci. Około 1933 roku on również wraca na Ojczyznę, w szkole pracy nie było i Zynowij Wasylowycz sprzedaje obuwie w sklepie w Zaleszczykach. Rok 1939. Na Zachodnią Ukrainę przychodzi władza radziecka. Młode małżeństwo pokłada wielkie nadzieje w nowym życiu, w obiecanych zmianach, chcą pracować w ukraińskiej szkole, przynosić korzyść rodzimej ziemi. Ale wkrótce wszyscy, którzy oczekiwali poprawy życia, wszyscy, którzy myśleli, że reżim radziecki w odróżnieniu od polskiego pozwoli Ukraińcom na samodzielny rozwój, zmuszeni byli gorzko się rozczarować. Władza coraz mocniej zaciskała pętlę na szyi Ukraińców, prześladowała inaczej myślących, terroryzowała i niszczyła. Zwątpili w obietnice Moskali także Werbyccy. Straszne, niezapomniane wrażenie wywarły na Zynowiju Werbyckim masowe rozstrzeliwania więźniów politycznych w więzieniu przy ulicy Łąckiego we Lwowie, podczas odwrotu Armii Czerwonej na początku wojny radziecko-niemieckiej w 1941 roku. Właśnie zdawał sesję na Uniwersytecie Lwowskim na wydziale biologicznym i stał się świadkiem tych przerażających wydarzeń. To, co zobaczył, stało się ostateczną kroplą w przekonaniach Zynowija Wasylowycza. Krwawe walki ogarnęły Ukrainę, wojska radzieckie szybko wycofywały się na wschód, pozostawiając na pastwę losu ludność cywilną. Armia niemiecka gwałtownie nacierała, rozpoczęła się okupacja. Od początku wojny Werbyccy uczyli w Uhryńskiej szkole początkowej w rejonie czortkowskim, właśnie tam Zynowija Wasylowycza mianowano dyrektorem. Rodzina mieszkała w dwóch pokojach przy szkole w Uhryniu. Od kiedy Zynowij Werbycki potajemnie utrzymywał ścisłe związki z oddziałami OUN-UPA, dokładnie nie wiadomo. Wiadomo, że na początku wojny zorganizował i stanął na czele podziemnej grupy w rodzinnej Błyszczance i sąsiednich wsiach. Po przejściu do pracy w Uhryniu kontynuował współpracę z podziemiem, a wiosną 1943 roku czortkowskie kierownictwo OUN mianowało Zynowija Wasylowycza powiatowym referentem INO (sieci organizacyjnej, specjalnego zjednoczenia w strukturze OUN-UPA, która została stworzona wyłącznie dla ukraińskiej inteligencji) powiatu czortkowskiego. Celem i zadaniami pracy referenta powiatowego było studiowanie literatury o charakterze nacjonalistycznym, rozpowszechnianie takich książek, dyskusje z osobami o podobnych poglądach, organizacja zebrań i spotkań, werbowanie nowych podziemnych działaczy. Razem ze swoim najlepszym przyjacielem, miejscowym mieszkańcem wsi Uhryń Wołodymyrem Iwanowyczem Łypowym, Zynowij Werbycki, pseudonim „Czornyj”, jeździli po najbliższych wsiach i, według legendy, kupowali rośliny lecznicze od ludności, a w rzeczywistości rozpowszechniali ukraińską literaturę, prowadzili wywiad i działania dywersyjne na okupowanym terytorium. Lecz nie wiedzieli chłopcy, że władza niemiecka już otrzymała na nich donos i śledzi ich przemieszczanie się. W lutym 1944 roku Zynowij wraz z rodzonym bratem Wołodymyra Łypowego, Bohdanem, oraz jeszcze jednym podziemnym działaczem (prawdopodobnie o nazwisku Skrypka, mieszkańcem wsi Rosochacz w powiecie czortkowskim) wieźli ukraińskie książki ze wsi Ułaszkowce do Uhrynia. Droga prowadziła przez sąsiednią Sosuliwkę. Właśnie tutaj, na moście przez rzekę Seret, Niemcy urządzili zasadzkę. Rozstrzelali wszystkich, którzy jechali saniami. Zynowij Werbycki i Bohdan Łypowy zginęli od razu, świadkowie doliczyli się w kożuchach, które mieli na sobie chłopcy, do 37 otworów po kulach. Trzeci mężczyzna, woźnica, który powoził końmi, został ranny w nogę i zdołał ukryć się w krzakach pod mostem, a potem dotrzeć do jednej z kryjówek i ostrzec podziemnych działaczy o niebezpieczeństwie. Mieszkaniec Sosuliwki Wasyl Dmytrowycz Hałat, który w dalekim 1944 roku był podziemnym wiejskim stanicznym OUN, opowiedział nam szczegóły tamtej walki, a także o okrucieństwach gestapowców podczas karnych rajdów. Ciała rozstrzelanych bojowników Niemcy rozebrali i położyli w radzie wiejskiej w Sosuliwce, a potem wystawili na rozpoznanie. W nocy ciała Zynowija Werbyckiego i Bohdana Łypowego towarzysze broni z OUN wykradli i pochowali w polu na górze Galileja (Halylewa) obok wsi Rosochacz w powiecie czortkowskim. Orysia Zynowijiwna, najmłodsza córka Werbyckich, pamięta, że mieszkali wtedy z mamą w Uhryniu i w ciemną zimową noc przyszli do nich. Rodzina Werbyckich, 1935 r.
„chłopcy z lasu” opowiedzieli o śmierci ojca i poprosili mamę o jego ubranie. Mama szybko zbierała jakieś rzeczy, a dzieci, które już się obudziły, siedziały na piecu bardzo cicho, płakały i szeptały o tym, że już nigdy nie zobaczą taty. Zynowij Wasylowycz zginął, zostawiając młodą żonę z trojgiem małych dzieci. Po wykradzeniu ciał podziemnych działaczy Niemcy rozpoczęli masowe łapanki w sąsiednich wsiach. Mariję Iwaniwnę, jako żonę członka OUN Zynowija Werbyckiego, organizatorkę kobiecej gałęzi OUN-UPA w rejonie zaleszczyckim, aresztowano, okrutnie torturowano, bito, przesłuchiwano, ale wytrzymała tortury i nie przyznała się, że pomagała swoim: prowadziła treningi, szkolenia, szyła, prała, leczyła, gotowała, pomagała ukrywać podziemnych działaczy, zbierała informacje o wrogach i przekazywała je członkom OUN. Niemcy zdecydowali rozstrzelać matkę i dzieci, ustawiając ich przed szkołą. Dlaczego nie rozstrzelali? Odpowiedź na to pytanie pozostaje nieznana. Być może chcieli wyśledzić powiązania Mariji Iwaniwny z podziemiem, być może Bóg zlitował się nad dziećmi. A potem przyszła władza radziecka i wszystko zaczęło się od nowa: przesłuchania, tortury, wybijanie zeznań. Werbyckich uznano za rodzinę „wroga ludu”, ale znów za Bożym zrządzeniem losu pozostali przy życiu. Po zakończeniu II wojny światowej w latach 1941—1945 władza radziecka wznosiła pomnik swoim poległym żołnierzom, rady wiejskie zbierały listy poległych. Najmłodsza córka Zynowija Wasylowycza, małoletnia Orysia, prosiła przedstawicieli szanownej komisji: „Napiszcie tatę, on też zginął na wojnie”. Lecz wpisać do listy imię Zynowija Wasylowycza Werbyckiego władza radziecka odmówiła kategorycznie. Nie za te ideały zginął. Dzisiaj jego imię jest uwiecznione na znaku pamięci, ustawionym bojownikom za Ukrainę we wsi Błyszczanka w rejonie zaleszczyckim oraz w samych Zaleszczykach na jednej ze steli Memoriału bohaterów, którzy zginęli za wolność Ukrainy. W celu uczczenia pamięci małżeństwa członków OUN Werbyckich, 22 października S. T. Werbycki w Zaleszczykach przy zdjęciu dziadka, 2015 2017 roku na fasadzie Błyszczańskiej szkoły ogólnokształcącej uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową byłym nauczycielom tej szkoły Zynowijowi Wasylowyczowi i Mariji Iwaniwnie Werbyckim. Tę zaszczytną misję wykonali ich prawnuki, wnuki najmłodszej córki Orysi Zynowijiwny Taceniak (Werbyckiej) Taras i Chrystyna Kozarkewyczowie. Marija Iwaniwna Werbycka, żona podziemnego działacza, po przebytych torturach i męczarniach, po głodnych latach 1946—1947 zmarła na chorobę serca 3 kwietnia 1949 roku, pochowana w rodzinnej Błyszczance. Przez ostatnie 70 lat rodzina Werbyckich próbowała znaleźć miejsce pochówku swojego ojca i dziadka Zynowija Werbyckiego. Teraz to miejsce jest dokładnie znane, dzięki nieobojętnym mieszkańcom wsi Rosochacz Zynowijowi Mykołajowyczowi Bałakuńcowi i Pawlinie Wasyliwnie Bezpałko. Los zagrał zły żart z dziadkiem i wnukiem Werbyckimi. Obydwaj oddali swoje życie za Ukrainę podczas przełomowych wydarzeń historycznych. Jurij — na Majdanie w styczniu 2014 roku, a Zynowij — podczas wojny radziecko-niemieckiej w lutym 1944 roku. I dopiero po wielu latach, badając rodowód Jurija Tarasowycza, udało się odnaleźć pochówek jego dziadka. Kiedyś dziadek poświęcił swoje życie dla przyszłości wnuka, a później wnuk oddał życie dla jasnej pamięci dziadka. I choć przerażająco jest to sobie uświadamiać, ale śmierć Jurija dała impuls poszukiwaniom miejsca śmierci jego dziadka, członka OUN, referenta powiatowego OUN-UPA powiatu czortkowskiego. Rozdziela te dwie śmierci upływ czasu długich 70 lat. Według ostatnich znalezionych danych Zynowij Werbycki był nie tylko powiatowym, ale od 1944 roku także okręgowym referentem OUN, mógł przebywać w sztabie ruchu podziemnego, zlokalizowanym w jaskini Werteba w Bilczu Złotym. Od niedawna rozpoczęły się poszukiwania szczątków Bohaterów OUN Zynowija Werbyckiego i Bohdana Łypowego w Rosochaczu z dalszą ich ekshumacją i ponownym pochówkiem. Praca poszukiwawcza trwa.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Z wrogiem nie jesteśmy tolerancyjni! Kto na nas zuchwale, my z burzą! To na zawsze, wrogu, zapamiętaj! Nie potrzeba nam ani skrawka cudzego! A za swój oddamy życie! Mowo wielka Próbowali niszczyć zewsząd najeźdźcy, Tyś jednak silna duchem, więc nie ma zginienia. Tyś jeszcze cała nie wypita, cudzie niewysłowiony, Mowo ukraińska, Matko-Berehynio! W duszy pielęgnowana, sercem upodobana, Zapulsujesz gwarą, wybuchniesz stołeczna!.. Tyś była rozstrzelana i nie raz szarpana, Mowo ukraińska, cierpiętnico wielka! Więc wzbijaj się orlicą ponad ruinami, W złoto-błękity ubieraj się zwyczajnie. Z każdym rodem-rodziną niech ci się ukraini, Nasza przedwieczna mowo wielka! Akrostych Całego świata lepsze czarnoziemy! Kalina i wierzba jak dusza. Rzeka życia, Dniepr, łączy ziemie. A zew zwycięstwa Kruty i Busza… Jej niedola niech będzie wczorajsza. Na szczęście niech śpiewa w błękit ptaszyna. A ty jej na wieki nie opuszczaj! W społeczności prawość uwierz, bo władzy wierzyć naiwnie. Żeby rajem stał się twój rodzinny dwór żyj i myśl po ukraińsku. Okolica Ja od dzieciństwa chodziłem na okolicę odkrywać przyrody piękno. Zaczynała się tu moja wolność. Marzenia-myśli tutaj niosę. Ciepłe wspomnienia grzeją i kłują. Tutaj właśnie młodość bujała moja! Przywabiła do siebie okolica. Powódź marzeń pamiętać będę ja. Rodzinne miasto młodnieje-tworzy się. Już nie spotkam starych jaworów. Powędrowała za horyzont okolica, lecz roją się tutaj marzenia moje. Przemarzy się tutaj, przemodli. Będą radości jeszcze i żale. Dawni przyjaciele moi za okolicę odlatują, niczym żurawie. Oj ty dolo, siwa synogarlico, jeszcze gruchaj mi, nie odlatuj. W zadumie chodzę po okolicy: toż właśnie tutaj kiedyś był mi raj. Schowało się za horyzont słoneczko. Gościła sikorka w ręce. Siwym ptakiem idę za okolicę, i łza drży na policzku. Rozkwita słowo Przysłuchaj się szepczą płatki, drży rosa promiennie-świtowo. Tego niepowtarzalnego czasu nie przepuść, wszak w te chwile rozkwita słowo. Minęła noc, i ty spójrz na świat przedziwne światło płynie znowu i znowu. Poezji odwieczny testament gdyby w duszy rozkwitło ciepłe słowo. Zawsze natchniony poranek witaj, wszak wstecz i chwili nie zawrócisz. Kiedy w duszy twojej płonie świeca, wtedy nigdy słowo nie zgaśnie. I ty siebie odkryj na wszystkie sposoby, żeby poruszyły duszę serca struny, żeby pozostać wiecznie młodym i uczuć żarliwych iskrzył się trunek. Pielęgnuj płatek każdy w wierszu i będą wiecznie kwitły róże. Kiedy motyw nastrojony w duszy go usłyszą dusze nieobojętne. Melodię miłości odnaleźć nigdy w życiu tym nie jest za późno. Kiedy ten świat w dobru opuścisz ty zostanie wszystkim twoja nieśmiertelna pieśń.
Traducción automática
Lubow SERDUNYCZ, przewodnicząca Starosieniawskiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód chmielnicki. Myśl, rzeko, myśl! Idźże, człowieku, do horyzontu od praźródeł. Płyńże rzeką-ręką władcą-carem. Myśl, rzeko, myśl, ale nie milcz! Rodź źródełko-myśl-koryto i płyń! I nie wahaj się, nie zwlekaj, nie gaśnij, nie śnij. Ołeksandr PECZORA, m. Łubnie * * * Na przeciągach historii stoję, między wybuchami uśpionej prawdy. W soborze dusz, gdzie Sam Najwyższy rządzi, kraj budujemy swój! Ocalony w sławnej wspólnej walce kozackiego nieginącego rodu, soborny ukraiński mój narodzie, nigdy nie zwątpię w tobie! Ojczysty język Szanujmy ukraiński język — pieśniarski, szczodry, święty, i kalinowy, i chabrowy, źródlanie czysty — właśnie ten! Poruszają serce dźwięki ojczyste. Swobodnie rytmika brzmi. Ta melodyka czarująca i rozgrzewa, i upaja. Nieśmiertelna pieśń matczyna od serca płynie w niebiosa. Brzmią melodie dzieciństwa, kwitnie i szczodrze rodzi sad. Z pradawności, z czasów kozackich leczy duszę i uskrzydla, płynie w światy słowiańska, braterska, Dnieprowa mowa Kobziarza. Nawet jeśli samotnie, płyń do wiosny. Płyń do wiosny, do Desny, do Danastry-Dniestru. Nawet jeśli przed oczami — stroma ja-góra. Nawet jeśli przed oczami — mgła i lód, Myśl, człowieku-lodowcu, wyszukuj ślad, Ślad od źródeł i do horyzontu — i tylko naprzód, W jar, bo-Jare, Bo-Janie, Hiperborejczyku Areju! Odwieczny wróg Nie pielęgnowałam marzeń swoich różowych, Bo ile wilka nie karm, a wkrótce Pokaże on swoje wnętrze szalone. I wyjaśniło się: “brat” — odwieczny wróg! Ci, którzy uważali za brata, — w większej tęsknocie, Oszukani bezczelnie — w większym smutku! Już żadnych nie mamy złudzeń: Tak zwany “starszy brat” — nasz wieczny wróg! Nas na ukrzyżowanie, do więzień — żebyśmy zmalały!.. Morzył głodem nas i Sołowkami… Kto to zapomniał, ci obecnie też przejrzeli: Ty nam — nie brat! Ty — nasz odwieczny Kain! Niech w każdym złudzenie stopnieje! Niech przejrzenie wątpliwości pokona! Wszystkie narody stały się nam braćmi. I tylko “starszy brat” — agresor, wróg! Świtanie Do ciemności nie przywykły oczy. Lecz jednak — pamiętajmy: Najgęstsza ciemność nocy — Na godzinę przed świtaniem. Idź powoli, ale uparcie. Nie obejrzyj się, nie potknij się. Nie szukaj dróg zatartych: Nimi chodzą ciemni i podli. Umiej po omacku rozpoznać, Przyjaciel czy wróg z tobą. Nie poddaj się pokusom. Przejmij się walką. Odróżnić czarne i białe Ty umiej i w chwili ostatniej. W nocy ciemność jest największa. Lecz nadchodzi śladem — ŚWITANIE! Nam cudzego — wierzycie? — nie trzeba! Nam cudzego — wierzycie? — nie trzeba! Nam by ojczyste utrzymać w rękach! Mamy święte odwieczne niebo I ten wielki ponad nami sztandar. Sławimy praboskie złotosłońce W pokłonie za życia rozkwit. Własna prawda w młodej stronie Nam świętsza od jarzma omamień. Modlimy się do rycerzy-bohaterów, Kto w walce wywalcza nasz pokój. Najeźdźcom mamy kulę, wierną broń: I cały świat wita się do ciebie... Ty w twórczej samotności — nie jesteś sam. Wieków, bożków bezmiary spłynęło... Kumkają żaby, szaleje ptactwo. Łza-rosa... Zmartwychwstały poranku, witaj! Dotknęła duszę jaskółka skrzydłem. Artysto, to wszystko dawno było. Ale tobie talent dano tworzyć, by niepowtarzalność na nowo odkryć. Spójrz, jak dziwnie niebo rozkwitło! A tam, ponad baniami drzew, gałęzie kołysząc, opuścił się lekko i rozprostował skrzydła na gnieździe bocian. U niego miesiąc wywiad bierze. A czy na długo zatrzymała się chwila? Na zdjęciu, na obrazie, we wspomnieniu, w słowie... Wieczne — tylko zrodzone w miłości. Wtedy i pamięć grzeje, i ściska. Poeta umie lepiej niż wielu chwytać chwile, tkać myśli wieszcze, aby poczuć, zrozumieć wieczne, żeby serce odpowiadało: tioch-tioch! Chwila — niepowtarzalna. Innej — nie czekaj. Lecz właśnie w tym — tajemnica upragniona, żeby każdy raz — jak gdyby ostatni, żeby jasne marzenia i słonecznie — zawsze. Uzdeczkę napina jasny dzień i napawa przestrzeń barwograjami. Zachwycajmy się białym światem, jak rajem. Życie — to chwila. A innego — nigdzie. * * * Najpierw — wyrzucaj sobie. Umiej siebie w sobie pojąć. Bezgranicznie ufaj losowi i naucz się wszędzie sobą być. I nie licz podczas burzy na błyskawiczne zmiany, tylko kieruj wysiłki wszystkie na sprawy prawe umiejętnie. Do siebie, bracie, zwróć się, siebie zapytaj szczerze i wolno, czy walczysz, czy zatrzymałeś się? Co ty zrobiłeś dla Ukrainy? Nie dla sławy i nagród rozpoczynaj jasne działanie. Idź do ludzi, jednocz naród, uzdrawiaj siebie i społeczeństwo.
Traducción automática
Opuszczona chata
W czerwonym koralu wiśnia gościnnie wyszła na powitanie. Furtka zaskrzypiała. Ten skrzyp to zdziwienie: gość przyszedł, gospodarz wrócił?!
Ani śladu ścieżki. Piołun i mięta. Pochyliła się staruszka chata. Osamotnione spoglądały z ukosa wiśnie, jabłonie, morele…
Niczyje
Malwowe wieńce pochyliły się nad chatą — pomnik oczekiwania. Skrzypią zwietrzałe furtki, przeciągle i boleśnie wzdychają.
Ach, nie są mi obce te podwórza — jak cmentarze... Opuszczone, jakby po wojnie, studnie, chaty i wiśnie.
A krewni wymarli albo do miasta się wynieśli. Dawno ogrody nie orane... Ale to przecież niedawno, nie kiedyś!
Dotykam powalonych wrót. Czyżby kukułka przestała kukać? Czyżby ziemia odwykła? Obca się stała... Gdzież mój ród?
Rosną, dzięki Bogu, dzieci. I krewni w wsiach jeszcze są. Ale przecież obcieje to, co niczyje! Bocianom nigdzie się podziać.
Mnie, zabłąkanego, wybacz… I daj siły, by wznieść dom, by wskrzesić ziemię ojców i wychować bocianięta-wnuki.
Przedłużenie chwili
Wezwał mnie młody księżyc, abym, być może, nie przespał świtu. Zdawałoby się, jeszcze za wcześnie. Gdyby nie było późno. Zdziw się, idź!
Spójrz, jakie cuda przyrody! Jak rozkwita chabrowe niebo!
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
o obrazach Skłarenki opowiadał mi Muszketyk. Skłarenko, który był sekretarzem organizacyjnym Związku Pisarzy, mając do dyspozycji służbowy samochód, całymi dniami przepadał na Czernihowszczyźnie, wyszukując we wsiach wszystko to, co porozciągali chłopi-maruderzy z majątków Charitonienków (sławna Kaczanówka, którą odkupił od zbankrutowanego Tarnowskiego), Gałaganów, Ilji Bezborodki i innych kolekcjonerów. Dziś trudno to sobie wyobrazić, ale wtedy w ubogich domostwach kołchoźników, w szopach czy piwnicach można było natrafić na arcydzieła światowego malarstwa. Obrazami mogli przykrywać beczki z kiszonkami, wykorzystywano je do psich bud i kurników. Oto co wyszło, kiedy sztuka zaczęła należeć do ludu! Skłarenko wtedy gdzie za darmo, gdzie za pół litra, gdzie za dziesiątkę zbierał te skarby i niespodziewanie dla siebie autor „Światosława” i „Włodzimierza” stał się jednym z najbogatszych w Kijowie — tylko nikomu nie mógłby wtedy sprzedać tych obrazów za ich prawdziwą cenę i nikt nie wpuściłby go na żadną europejską aukcję. Nie wiem, co stało się z kolekcją Skłarenki obecnie i czy istnieje ona dzisiaj w tych samych rozmiarach, o których opowiadał mi Jurij Muszketyk. Wiem, że namiętnym kolekcjonerem malarstwa był Dmytro Hnatiuk. Wszystkie swoje honoraria (a były one bardzo poważne) wkładał w swoje ulubione dzieło — kupował płótna znanych mistrzów. Jak to często u nas bywa, po śmierci wybitnego człowieka wokół jego imienia i jego rodziny, niczym koncentryczne kręgi na wodzie, rodzą się dziwaczne plotki i hipotezy. I dlaczegoś zawsze z negatywnym zabarwieniem. Ja zawsze z wielką rezerwą odnoszę się do tej ustnej twórczości ludowej, bo dawno już się przekonałem, że u nas są tysiące i tysiące jednostek, dla których obrzucanie błotem wybitnego człowieka po jego odejściu z tego świata jest organiczną potrzebą duszy i sposobem samorealizacji. Chce się mieć nadzieję, że kolekcja Hnatiuka żyje. Ale wracam do Ihora Dyczenki. Przyciągał mnie jeszcze swoją innością. Ihor naprawdę nie był podobny do nikogo. Nieprzypadkowo czasami nazywałem go maestro. A nikogo więcej ze swojego środowiska „Maestro” nazwać nie mogłem. Wszyscy byliśmy w czymś różni, ale w większości tacy sami: chodziliśmy grupą na piwo i na wino, a także na wszelkie zebrania (żyliśmy w epoce zebraniomanii), oglądaliśmy te same filmy czy spektakle, czytaliśmy te same — podpowiedziane przez radziecką krytykę — książki, których czytać nie warto było, bo to psuło literacki gust (u kogo on był). Ja początkowo dziwiłem się, że Ihor, z wyjątkiem kilku nazwisk, ignoruje współczesną literaturę ukraińską. Jakoś nawet wyrzuciłem mu to. Na co on mi powiedział: nie wierzę, że na Ukrainie jest dwudziestu pisarzy europejskiego poziomu. A jeszcze dodał: interesują go Bażan, Winhranowski, Lina Kostenko, Jewhen Hucało oraz jeszcze represjonowani Jewhen Płużnyk i Mykoła Zerow. Dlatego znacznie ciekawiej jest mu czytać w oryginale Baudelaire’a, Verlaine’a, Verhaerena, Apollinaire’a czy Mallarmégo. Tutaj jestem kosmopolitą, z wyzwaniem przyznał się i nie bał się tego. Literatura ukraińska — od tego, że będę ją czytał — lepsza się nie stanie. Ja taką literaturą zatrułem się w szkole — to było jak atak gazowy. Ciąg dalszy na str. 10
Traducción automática
Osobno chcę opowiedzieć o Ihorze Dyczence. Byliśmy z nim rówieśnikami. Zaczął przychodzić do redakcji jako dwudziestoletni student instytutu plastycznego, gdzie studiował na wydziale historii sztuki. Początkowo przyjęliśmy go nieco nieufnie i z rezerwą. Zbyt bardzo nie przypominał nikogo z naszych gości i autorów. Absolutny dendi z apaszką na szyi. Smukły, nieco ceremonialny, niepozbawiony snobizmu, wydawał nam się zupełnie obcy. Na dodatek jego dawny przyjaciel, a teraz wróg, który chodził do redakcji jak do siebie do domu, naszeptał na Ihora tyle, że każdemu początkowo chciało się uciekać od niego jak od trędowatego. Straszna to broń — oszczerstwa i insynuacje. Działa bezbłędnie, jak wybuch bomby atomowej. Więc i ja trzymałem się z daleka od tego eleganta, ubranego tak, jakby szedł właśnie na przyjęcie do angielskiej królowej. Prawdę mówiąc, zaciekawiały mnie jego teksty na tematy sztuki, pisane eleganckim wykładem myśli, wybornym językiem ukraińskim (co jest niemal wyjątkiem u mieszczucha) i szeroką erudycją. Mimowolnie zacząłem się Ihorowi przyglądać. Od razu zauważyłem, że ze wszystkimi trzyma się całkowicie niezależnie i życzliwie. Nie było w nim nawet cienia postawy autora-petenta, który przymilnie zagląda ci w oczy, do nieprzyzwoitości wychwala którąś twoją naprędce skleconą publikację — bylebyś tylko nie wyrzucił do bezdennego redakcyjnego kosza jego utworu, bo przecież straci swoje 15 czy 20 rubli. Ihor zawsze znał wszystkie nowinki kulturalne Ukrainy. Okazało się, że nie tylko odwiedza wszystkie wystawy plastyczne, ale też nie przepuszcza żadnych koncertów muzyki symfonicznej, baletów i oper. A jeszcze kiedyś wspomniał, że przyjaźni się z malarzem teatralnym Jewhenem Łysykiem (niestety, jego przedwczesna śmierć okradła naszą sztukę) i jest w dobrych stosunkach z samym (!) Danyłem Nirodem, który był nie mniej niż żywą legendą. Nie wiem, dlaczego z całej redakcji właśnie mnie Ihor zaproponował obejrzenie jego kolekcji sztuki. Mieszkał na ulicy Swierdłowa (obecnie Prorizna), nieco poniżej Teatru Młodzieżowego. Dziennikarze mają taki frazes: „Byłem oszołomiony!”. Ale rzeczywiście: byłem oszołomiony. Zdarzało mi się już widzieć kilka prywatnych kolekcji. Ale takiego bogactwa tutaj się nie spodziewałem: Tetiana Jabłońska, Mykoła Hłuszczenko, Jarosława Muzyka, Ołeksandr Szowkunenko… Ale głównym jego zainteresowaniem, jak wyjaśnił, byli Pałmow, Jermiłow, Bohomazow, Meller, bojczukiści… Całkiem naturalnie zapytałem od razu, skąd mógł to wszystko wziąć, ale Ihor niezauważenie skierował rozmowę na inny tor i moje pytanie tak i zawisło w powietrzu pośród tych arcydzieł. Nie pił, nie palił, nie lubił żadnych towarzystw i, jak wyznał, obrzydliwe są mu tradycyjne biesiady. Chętnie chodził tylko na kawę. I to stało się naszym tradycyjnym rytuałem, jeśli pojawiał się w redakcji. A jeszcze nie mógł znieść tego prostactwa, które maskuje się pod demokratyczność, oraz spoufalania się. Wysoko trzymał poprzeczkę relacji i nikomu nie pozwalał jej obniżać. Z tego wszystkiego od razu czuło się, że nie pochodzi ze środowiska robotniczo-chłopskiego. Nie wypytywałem, kim są jego rodzice. Pamiętam milczącą matkę, która na nasz widok od razu szła do innego pokoju i nie wychodziła stamtąd. Ojca nie widziałem i nie pamiętam, czy wtedy jeszcze żył. O jego ojcu Ihorowi nieżyczliwi i zazdrośni (a tacy niechybnie są u ludzi tego typu — niezależności i niechęci do bycia, czy ona sama w niego wstąpiła. Tak bywa u ludzi twórczych, którzy nie zawsze w pełni są panami samych siebie — jakaś nieznana wola dyktuje im słowa czy czyny, a oni sami z ciekawością przyglądają się i przysłuchują sobie. I wtedy są interesujący tą niespodzianką nie tylko dla innych, ale i dla siebie. Tak, kolekcja była dla Ihora sprawą całego życia. Jej u niego
“Suprematyczna kompozycja 1”. Kazimierz Malewicz. 1916 rok. Kolekcja Ihora Dyczenki żyć życiem stadnym nie wybaczają) opowiadali najbardziej niewiarygodne historie; nie chcę przytaczać ich tutaj, ponieważ głęboko wątpię w ich wiarygodność. Oczywiście, każdy taki (a jest ich niewielu!) kolekcjoner ma swoje sekrety i tajemnice. Inaczej u nich po prostu nie bywa. Prowadzi ich przez życie szalona pasja, którą pod względem siły można porównać chyba tylko z miłością lub narkomanią. Za każdym jego nabytkiem może kryć się tak zawrotna fabuła, że mogłaby stać się podstawą powieści. Zafascynowani kolekcją Ihora, atakowali go pytaniami, co i skąd — a on albo tajemniczo się uśmiechał, albo opowiadał podobne historie: to znalazłem na śmietniku w całkowicie zniekształconym stanie, albo — na strychu starego domu w pajęczynach i ptasich odchodach. Możliwe, że z częścią obrazów tak właśnie było. Ale, oczywiście, nie ze wszystkimi. I Ihor miał prawo nie o wszystkim opowiadać, ukrywając szczegóły za romantycznym woalem. Jako naturze artystycznej, jemu samemu się to podobało. Wydaje mi się, że równolegle z kolekcjonowaniem stale odgrywał rolę, którą sam dla siebie wymyślił, i której podporządkowane było wszystko. Mam nawet podejrzenie, że Ihor nikogo nie poślubił aż do tak poważnego wieku przez swoją niesamowitą pasję. A jego niespodziewane małżeństwo z wdową po Wirskim jedna z artystek (nawiasem mówiąc, dobra przyjaciółka Dyczenki) skomentowała bardzo oryginalnie: “Ożenił się z kolekcją” (wdowa po Wirskim miała niezwykle dużo obrazów znanych artystów). W taki matrymonialny sposób dwie wspaniałe kolekcje połączyły się w jedną, która naprawdę zachwyca każdego, kto choć trochę interesuje się sztuką i ma przynajmniej ogólne pojęcie, kto jest kim i jaka jest artystyczna oraz przybliżona rynkowa cena płócien oznaczonych jego nazwiskiem. Ten ślub stał się prawdziwą sensacją w kręgach kulturalnych Ukrainy. Nasi ludzie są bardzo chętni do zaglądania wszędzie, gdzie tylko można zajrzeć: do garnków i rondli cudzej kuchni, do sypialni dalekiego i bliskiego, do jego kieszeni i duszy. I nic na to nie poradzisz — taka jest ciekawa cecha ludzkiej natury. Ten, kto jej nie ma, jest nienaturalnym wyjątkiem od reguły. Zatem różne — po części najbardziej niewiarygodne, z hipotetycznymi “dodatkami” — wersje tego ślubu przez jakiś czas krążyły w top-newsach pewnych kręgów, a potem ustąpiły miejsca innym wiadomościom i plotkom. Kilka razy spotykałem ich, jak zawsze ubranego niczym na audiencję u angielskiej królowej Ihora Dyczenkę i jego żonę w podeszłym wieku, która, według wielu opowieści, była niezwykłą pięknością za młodu. Było coś bardzo wzruszającego w tym, jak ostrożnie Ihor prowadził ją pod rękę przez ludzkie mrowie na Majdanie Niepodległości — właśnie przy przystanku trolejbusów, gdzie w wieczornej “godzinie szczytu” tworzy się prawdziwy tłok. Ihor wtedy mnie nie zauważył, a mnie nie wypadało ich zatrzymywać — w biegu o czymś żywo rozmawiali; właściwie mówił Ihor, a żona odpowiadała krótkimi słowami. Udało mu się wyprowadzić ją z tłoku, z nikim się nie zderzając, choć o tej porze nie jest to takie łatwe, bo znalazłszy się na przystanku, czujesz się jak na boisku piłkarskim, gdzie albo ty kogoś mimowolnie potrącisz, albo ktoś z całym impetem wpadnie na ciebie. Długo patrzyłem za nimi i myślałem o niezgłębionych zwrotach losu. W “młodogwardyjskich” czasach nigdy nie przyszłoby mi do głowy, że ten młody snob, który (wtedy mi się tak wydawało) tak wysoko się niesie, może być tak miękki i troskliwy w stosunku do kogoś. Albo my pewni siebie myślimy, że dogłębnie znamy ludzi, albo ludzie z czasem uderzająco się zmieniają, że sami mogą dziwić się tym zmianom w sobie. Trudno to wyjaśnić. Dlatego zostaje nam dla odpowiedzi na to pytanie szeroka przestrzeń, w której hulają nasze hipotezy. Ihor kilka razy chwalił się cennym powiększeniem kolekcji. Nie wypytywałem go zbytnio, co i skąd się wzięło, bo wiedziałem, że albo uniknie odpowiedzi, albo odpowie w najbardziej ogólnych słowach, z których trudno ułożyć mniej więcej logiczną fabułę. Pewnego razu u niego w domu, stojąc przed obrazami, zamyślony powiedział: “Wyobrażasz sobie, o każdej z tych prac — i nie tylko o ich powstaniu, ale i o ich tułaczce po ludziach — można napisać całą książkę”. Najwyraźniej wiedział, co mówi. Początkowy okres jego kolekcji tak i pozostał pod zasłoną tajemniczości. Pewnie nie byłem jedynym, który to czuł. Stąd różnorodność hipotetycznych fabuł na ten temat, o czym już była mowa wcześniej. Nie brałem się za tworzenie fabuł takiego charakteru, bo nie miałem i nie mam w sobie talentu śledczego. Ihor był dla mnie interesujący nie tylko ze względu na swoją kolekcję, która już wtedy, najwyraźniej, była jedną z najlepszych w Kijowie. Słyszałem o kolekcjach lekarza Sygałowa, Jurija Dold-Mychajłyka, Semena Sklarenki. Nawiasem mówiąc, o fantastycznym zbiorze. Na łamach “Słowa Proświty” drukowano fragmenty książki wspomnień Mychajła Słaboszpyckiego “Przecieranie lustra” (To, czego nie przeczytacie w historii literatury) (wydawnictwo “Jarosławiw Wał”, 2017), która ukazała się drukiem i stała się prawdziwie rezonansowa. Obecnie autor pracuje nad drugą książką wspomnieniową “Cienie w lustrze”. Fragment z niej proponujemy czytelnikom.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
skarbów Dyczenki i po jego śmierci): “Przeglądając obrazy, zwiedzający niechybnie zwróci uwagę na prace Wasyla Jeрmiłowa… Roślinny ornament przeplata się z geometrią, znajome przedmioty wydają się zupełnie nieznane. Jeрmiłow — to projektant, który wyraźnie rozumie, że każda kreska jest w stanie wpłynąć na widza, i umiejętnie z tego korzysta /…/ Chyba najcenniejszą częścią kolekcji są prace “bojczukistów”. Niesławne freski Mychajła Bojczuka zostały zniszczone przez władzę radziecką jako prace zdrajcy, przygotowano mu los artystów Rozstrzelanego Odrodzenia. Do naszych czasów dotrwały szkice, które pozwalają przynajmniej złożyć ogólne wrażenie o artyście, a także prace jego uczniów. Ihor Dyczenko stał się jednym z aniołów stróżów owoców pracy zakazanego artysty…” Od połowy lat dziewięćdziesiątych rzadko widywaliśmy się z Ihorem. Byłem wtedy przewodniczącym sekretariatu Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej i do syta biegałem po świecie. Jakoś moja sekretarka podliczyła: 170 dni w roku spędziłem w delegacjach (USA, Kanada, Polska, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Chorwacja, Kazachstan, Azerbejdżan, Mołdawia, Litwa, Łotwa, Estonia, Federacja Rosyjska…). Ale przy spotkaniach Ihor zaczynał rozmowę o tym, na czym skończyliśmy rok czy nawet dwa lata temu — miał do tego fenomenalną pamięć. Zawsze pamiętał o moich planach twórczych, o których wiedział ode mnie, i stale pytał o nie (“Nykyfor, Kuryłyk — to może być dla Ukrainy odkrycie. Dopisz szybciej!”). Okazuje się, że przy całej swoistości swojego charakteru, niezależności zachowania i pochłonięciu swoimi planami, nie był pępocentryczny. On naprawdę interesował się sprawami tego, do kogo był przychylny. Pewnie byłem jednym z ostatnich, kto dowiedział się o jego niespodziewanym małżeństwie z wdową Wałerią Wirską. Spotkawszy go, powściągliwie przywitałem. On uważnie popatrzył na mnie, jakby chciał coś powiedzieć, ale przemilczał. Nie wiedziałem wtedy, że podkradła się do niego straszna choroba. Jego ziemskie dni były już surowo odliczone. On, najwyraźniej, myślał o konieczności robienia jakichś podsumowań. Trzeba było poradzić sobie z kolekcją. Właściwie, co i jak z nią będzie, postanowił dawno. Teraz dużo czasu miały zabrać niezbędne w takim przypadku momenty biurokratyczne. I on już zabrał się, by to robić. Ale nie zdążył. Ihora zabrakło 24 maja 2015 roku. Odpuszczono mu na ziemskie życie 68 i pół roku. Wdowa po Ihorze Dyczenku i jego oficjalna spadkobierczyni — słynna artystka baletu Wałeria Wirska — wypełniła jego wolę. Przekazała kolekcję Dyczenki do Funduszu Muzealnego Ukrainy. * * * …Kiedy przychodzę na otwarcie którejś wystawy, mimowolnie łapię się na tym, że szukam w tłumie jego postawnej figury z nieodmiennym eleganckim blaskiem. Jego za każdym razem tak brakuje. Są ludzie na tyle wyjątkowi i osobni w życiu, że po prostu nie da się ich zastąpić. Nie przestajesz widzieć, że ich nie ma. I ich miejsce — smutnie puste. Ihor Dyczenko — jeden z tych niewielu.
Traducción automática
Continuación de «Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Dendi Dyczenko», p. 9
Zakończenie. Początek na stronie 9. Ihor często czytał z pamięci po francusku Apollinaire’a, Baudelaire’a, Verlaine’a, Mallarmé, zwracał naszą uwagę na orkiestrację wierszy, komentował, jak ich brzmienie harmonizuje z nastrojem utworów. Nikt z „młodogwardzistów” nie znał francuskiego, ale słuchaliśmy go z zaciekawieniem. Bo czytał artystycznie, delektując się słowami, które wypowiadał. Pewnego razu wziąłem rosyjski przekład „Kwiatów zła” Baudelaire’a (ukraińskiego nie było) i poprosiłem go o przeczytanie kilku wierszy w oryginale, a sam śledziłem brzmieniowy nurt utworów w przekładzie. Zapewne właśnie wtedy po raz pierwszy dotkliwie odczułem niemożność autentycznego odtworzenia melodii wiersza. Przekłady miały uproszczony rysunek dźwiękowy i ogólnie bardziej powszedni ton. Wtedy też zrozumiałem jego zamiłowanie do języka francuskiego — przyszło ono do niego przez francuską poezję. Zresztą często (ale nie z nami, a z ludźmi ze swojego kręgu) mówił po rosyjsku. Był to literacko poprawny język, w niczym nieprzypominający „kijowskiego półrosyjskiego narzecza”. Znał też bardzo dobrze ukraiński, często popisywał się rzadko używanymi słowami, które, jak sądzę, wyczytał z „Dekameronu” Boccaccia w błyskotliwym, leksykalnie bogatym przekładzie Łukasza. Kiedyś powiedziałem mu, że jest kosmopolitą, a on doprecyzował: „Jestem ukraińskim kosmopolitą. Jest i takie zjawisko”. I wtedy się z nim zgodziłem. Człowiek łatwo przeskakuje z języka na język i zawsze pamięta, kim jest i skąd pochodzi. Od tamtej pory Ihor jawił mi się jako wzorcowy przedstawiciel ukraińskiej cywilizacji miejskiej, którą dopiero mieliśmy stworzyć. Ukraińcami w Kijowie mieli być nie tylko wczorajsi wieśniacy. Ihor sobą jakby dawał przykład mieszczuchom, którzy święcie byli przekonani, że kultura — przynajmniej miejska — zaczyna się przede wszystkim od języka rosyjskiego, który (jeszcze raz to podkreślę) był bardzo kaleki i leksykalnie ubogi. Tą plebejską niedouczonością, wąskotorowym kołtuństwem Dyczenko się brzydził i nie bardzo to ukrywał. Ihorowi trudno było przystosować się do jakiejś respektowanej i dobrze płatnej pracy — nade wszystko cenił wolność (którą od razu straciłby, zapisując się do funkcjonariuszy), a także swój snobistyczno-bohemiczny styl życia. Przeżywał dzięki jakimś nieprestiżowym, jak na niego, pracom (był wykładowcą i pracownikiem naukowym w Centralnym Archiwum Muzeum Literatury i Sztuki, w stołecznej szkole choreograficznej, w Muzeum Historii Kijowa). Pozornie beztroski, ironiczny bon vivant nie jawił się jako ktoś do poważnej pracy. Wydawało się, że jego organicznym żywiołem są imprezy, prezentacje, defilady i niekończące się rozmowy na tematy artystyczne (inne były dla niego obraźliwie przyziemne), jednak napisał bardzo oryginalne prace o Anatolu Petryckim, Heorhiju Narbucie, Ołeksandrze Bohomazowie, Wasylu Jermiłowie, Mykole Hłuszczence, Tetianie Jabłońskiej, Alli Horskiej oraz szeregu innych artystów różnych generacji. Ale główna jego uwaga to twórcy ukraińskiej awangardy. Ogólnie wydawał mi się swoistym sobowtórem Marcela Prousta, którego za życia koledzy długo uważali za literackiego dyletanta, sięgającego po pióro w godzinach nudy, które następują wtedy, gdy nie ma rozrywek kulturalnych. Ihor również jakby coś tam od niechcenia pisał, dziwił tym, że nagle brał się za pisanie wierszy po francusku, który dobrze znał, albo pisał eseje filozoficzne. Takie sobie wybryki beztroskiego intelektualisty. Powierzchownemu, bezapelacyjnemu spojrzeniu mogłoby się wydawać, że Ihor nie żyje, a bawi się życiem lub w życie. Nigdy nie zdarzyło mi się słyszeć od niego rozmów o chlebie powszednim, o cenach, o potrzebie zarobienia gdzieś pieniędzy. Był jak ptak, w latach 60. Witalij Korotycz, obejrzawszy jego kolekcję, powiedział: „Twoi ukraińscy kubiści teraz nikomu nie są potrzebni. A za 20 lat będą modni na świecie”. Tak też się stało. Ihorowi nie raz oferowano grube pieniądze za ten czy inny utwór, ale nie sprzedał ani jednego obrazu. Jego kolekcja była eksponowana, oprócz stolicy Ukrainy, w Nowym Jorku, Edynburgu, Tokio, Londynie, Tuluzie, Winnipeg, Katowicach, Petersburgu, Moskwie. Fantastycznie się rozrosła, nie mógł już przechowywać jej w domu. Zawarł specjalną umowę z „Mysteckim Arsenałem” na jej tymczasowe tam przechowywanie. „Przystań”. Anatol Petrycki. Lata 1930–1931. Kolekcja Ihora Dyczenki, który swobodnie przelatywał z gałęzi na gałąź i śpiewał swoje, nie przejmując się tym, czy ktoś go słucha. To unikalni ludzie. Ogół prawie nigdy nie traktuje ich poważnie, bo oni (tak wydaje się ogółowi) do niczego w tym życiu nie są zdolni. Ale… Ale w ostatecznym rozrachunku Marcel Proust stworzył „W poszukiwaniu straconego czasu”, które stało się unikalnym zjawiskiem literatury światowej XX wieku. A Dyczenko zebrał prywatną kolekcję sztuki, która w Ukrainie nie ma odpowiednika: szeroko reprezentowana jest ukraińska awangarda, sztuka współczesna w najjaśniejszych nazwiskach. Ktoś z dziennikarzy, pisząc o Dyczence, nazwał swój materiał: „Od Salvadora Dalego do Marii Prymaczenko”. Ponad tysiąc artefaktów — kolekcja Ihora Dyczenki. Poważni eksperci niezwykle wysoko ocenili jej wartość artystyczną. Kolekcjoner uratował przed kontrabandowym wywozem za granicę setki arcydzieł ukraińskiej awangardy, kiedy w latach pieriestrojki i początków niepodległości Ukrainy wokół nich wybuchł taki szum. Kiedyś Ihor wspomniał, że pod koniec
Historyk sztuki Dmytro Horbaczow podkreślił: „Ihor pozbawił Kijów wizerunku prowincjonalności. Kiedy niedawno niszczono ukraińskich intelektualistów, Kijów znalazł się poza światowym kontekstem. Ihor udowodnił, że Kijów to nie peryferia. Ponieważ sztuka, którą ratował, jest zjawiskiem klasy międzynarodowej. Z czasem do Ihora zaczęli zaglądać intelektualiści z zagranicy, stał się znany na Zachodzie. Być może dlatego KGB go nie ruszało. Przecież Ihor ryzykował pod wieloma względami. Kupił — albo mu podarowano — dzieła Jarosławy Muzyki, bojczukistki ze Lwowa. To wybitna artystka, która była łączniczką Szuchewycza, zesłano ją na Sybir. Ihor cały czas był na granicy dozwolonego. Nieżyczliwi w Związku Artystów wciąż mieli nadzieję, że KGB zajmie się nim. Ale KGB obawiało się ludzi, którzy są znani i nie są otwartymi antyradzieckimi działaczami. Więc Ihor jakoś się uchował”. Już w latach 2000. Dyczenko podkreślał: teraz żadna z prac jego kolekcji nie byłaby dla niego dostępna. Kiedyś albo skupował je za bezcen, albo nawet otrzymywał za darmo. Powiedzmy, odszukał wdowę po Jermiłowie, powiedział, że interesuje się jego twórczością. Ucieszyła się: wreszcie znalazł się ktoś, kto pamięta to zakazane nazwisko. Za grosze oddała chłopakowi to, co zostało jej po mężu. A kompozycja suprematyczna Kazimierza Malewicza trafiła do niego (zupełnie tanio) jako praca ucznia Malewicza. Po pewnym czasie Ihor ustalił: to praca samego Malewicza. Autorytatywni eksperci solidaryzowali się z nim w tym wniosku. Był chciwy na sławnych ludzi. Ale nie po to, by „błysnąć” przy nich i chwalić się swoją bliskością z nimi. Interesowali go głównie po to, by mieć związane z nimi artefakty lub autografy. Pamiętam, jak dał mi listę ukraińskich pisarzy, których rękopisy chce mieć w kolekcji. Lista zaczynała się od Bażana i Liny Kostenko. I nie była długa. Jednych poważnych autorów Ihor nie znał (literatura nie była jego „chlebem”), innych nie uważał za godnych swojej uwagi. Na literaturę nie starczało mu już czasu. Znając nieźle pisarzy zagranicznych i rosyjski modernizm, ograniczał się do tego, tłumacząc, że i tak już zaczął zdradzać samego siebie, coraz częściej zaglądając na terytorium literatury. Bo przecież najważniejsza dla niego była ukraińska awangarda artystyczna. Właśnie od niej i z myślą, że będzie miał tylko ją, kolekcja się zaczynała. A potem niepostrzeżenie jej tematyczne kontury się rozmyły. Gorąco przekonywałem Ihora, że nie warto zamykać się tylko w awangardzie. Jeśli ma możliwość wzbogacania swojego zbioru wybitnymi płótnami, to niech się nie powstrzymuje. Kiedyś zostanie to wysoko ocenione. Ostrożnie ironizował z mojego patosu, ale wydaje się, że podobna nadzieja tliła się i w jego duszy. Jednak nigdy nie powiedział niczego podobnego na głos — ambicje nigdy by mu na to nie pozwoliły. Niektórzy (z tych niewielu, którym pokazywał swoją domową wystawę) kategorycznie nie akceptowali gustów Ihora. Szczegółowo pisze o tym w swoim gruntownym artykule „Strażnik ukraińskiej awangardy” Kateryna Bondarenko, która podkreśla, że „kolekcja Dyczenki weszła do dziesiątki najlepszych prywatnych zbiorów w ZSRR, a sam Ihor Ołeksijowycz występował jako konsultant wiodących domów aukcyjnych świata”. To było już pod koniec pieriestrojki, kiedy walił się Związek. „Znaczenie olbrzyma ukraińskiego malarstwa Ołeksandra Bohomazowa, którego prace również znajdują się w kolekcji Ihora Dyczenki, było zrozumiałe daleko nie dla wszystkich krytyków sztuki tamtego czasu — pisze Kateryna Bondarenko. — Jaskrawość, nadprzyrodzoność kolorów, wychwalanie postępu technicznego, zlewanie się form w niewiarygodną mieszankę — te obrazy momentami szokują. Wszakże to właśnie Dyczenko był jednym z tych historyków sztuki, którzy naprawdę uchwycili istotę kubofuturyzmu”. Jeszcze spostrzeżenie tej samej autorki (już po wystawach
Traducción automática
Antonina CARUK, m. Kropywnycki. Dorobek twórczy O. Kerdiwarenki to książki humoru i satyry „Wizyta u prezydenta”, „Odpoczynek z baranem”, „Dziura w kosmoplanie”, liryki intymnej i obywatelskiej „Idąc w nieznane kraje”, publicystyki „Wieś – mój gorliwy ból”. A książki „Sama sobie w swoim gospodarstwie” nie nazwiesz ani zapisami dziennikowymi, ani pamiętnikami. To spowiedź-refleksja, gdzie immanentnym motywem jest poczucie gospodarza, a każda z notatek to zator bólu i olśnienia, dlaczego w niepodległej Ukrainie wieśniak nie stał się gospodarzem, dlaczego dochodzi do strasznej samorusyfikacji, dlaczego upada kultura oraz setki innych bolesnych „dlaczego”. Filozoficznym rdzeniem świata artystycznego pisarza jest dobroć jako działający synonim człowieczeństwa. Tak, pisarz konkluduje: „Wysoko wykształconym, mądrym, utalentowanym itp. może być łotr, przestępca. A mądrym – tylko dobry człowiek”, „Miłość zawsze jest staromodna, rozpusta – ultranowoczesna”, „Duchowość, sumienie, człowieczeństwo znalazły swoje ostatnie schronienie w bibliotekach, muzeach, archiwach-sarkofagach, do których wkrótce nie będzie miał kto zaglądać”. Jeszcze w 2006 r. artykuł O. Kerdiwarenki „Co tak naprawdę zagraża naszemu językowi” publikowały media szczebla obwodowego i ogólnoukraińskiego, co prawda, usuwając autorskie podsumowanie, że zasadnicza zmiana sytuacji dotycząca ukraińskiego czystego słowa wymaga dźwigni ekonomicznych oraz ochrony przez państwo praw i godności człowieka. Bez możliwości zrealizowania swojego potencjału twórczego na ojczystych terenach Ukraińcy są skazani na bycie sierotami na swojej ziemi obiecanej, skazani na bycie obiektem spekulacji w kwestii językowej, skazani na degenerację. Los ukraińskiego słowa śledzi się na przykładzie obrazka spotkania z nieobojętnym czytelnikiem, któremu autor daruje swoją książkę. Trafna uwaga – „rozdaję ją wszystkim znajomym, bo ona nigdzie nie jest sprzedawana (książek w ogóle nie kupują, jeśli to nie kryminały)” – staje się kodem ukraińskiej duchowości. Złote rozsypiska powieści z bogatego pisarskiego złoża – w książkach „…A żyto płowiało”, „Dni białych kamyków”. W tym roku ujrzały świat wybrane utwory „Klucze od raju” w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. I ani razu władza nie podstawiła ramienia, aby wesprzeć wydanie książki. I za każdym razem Kerdiwarenko, jak Syzyf, toczył swój ciężar pod górę samodzielnie. Czy to przemawiają w nim święte chłopskie geny? Wiejscy pracownicy nie są przyzwyczajeni narzekać na. Mykoła PETRENKO, członek NSPU. Wydanie światu właśnie takiej antologii jest na swój sposób znamienne. Bo przecież właśnie nim zachęcają cię do obejrzenia się w przeszłość, upewnienia się w tym, że jesteśmy jednak jednym narodem – ale ile w nas jest odmiennego, nie różniącego, a jednak wzbogaconego odcieniami i niuansami, szczególnymi cechami, półbarwami i półgłosami! Oto żyjemy obecnie obok siebie, spotykamy się w każdy wtorek – przynajmniej ja mówię o czołowych autorach antologii Wasylu Szczehliuku, Olesiu Diaku, Wasylu Hawryłyszynie. Tak, Ukraińcy, tak, słudzy Słowa. A tu okazuje się, że oni są przywiązani jeszcze do niemal plemiennej mowy, czując odpowiedzialność za chleb na stole. Pisarz musi dbać o chleb duchowy. On i obecnie niesie słowo jako iskrę Bożą, jako ogień Prometeusza, z wiarą w siłę miłości czynienia dobra. Idąc w nieznane kraje Przez czasu dzikie chaszcze, My marzenia gubimy swoje I zamiary najlepsze. I ból niesiemy w oczach, I krzyk, co nie przerwie się, Miłość do bytu, jak gwóźdź, Coraz głębiej wchodzi w serce. I wszystko, co stało się i nie mogło, Tylko oparzyło pragnieniem, W nieznikające czyste źródło Spływa dobrocią. Wiersz „Idąc w nieznane kraje” O. Kerdiwarence… przyśnił się. On też dał nazwę zbiorowi. Ten tekst, datowany na 1975—2007 r., można nazwać filozoficznym testamentem, autor wracał do niego, szukał najdokładniejszego słowa, aby przekazać najdroższą prawdę. Pępowina O. Kerdiwarenki jest zakopana we wsi Stankuwate w rejonie olszańskim, na Kirovohradszczyźnie. I trzyma ta wieś nad doliną pośród bezkresnych stepów swojego syna w najkrótszej odległości – gorliwego bólu. Wyleciawszy w wieku 17 lat z rodzinnego gniazda, duszą on za każdym razem wraca w kraj białych akacji i wiśniowych sadów, bo wie: właśnie tutaj jest źródło niewyczerpanej siły – i oddać ją bez żalu do ostatka warto właśnie tutaj. Wzruszające wspomnienia młodości, przeczucie miłości i zauroczenia rozbrajają: Jaka ty czarowna i miła! Ja tylko jednego nie pojmę: Ciebie wiosna taką zrobiła, Czy ty, taka, – taką wiosnę? Wiersze przypominają fotografie duszy, w słowie zapisała się, w szczególności, odpowiedzialność przed towarzyszami, z którymi służył we flocie: Tam przyjaciół gdzieś, może, w otchłań Rzuca i w niebo wznosi. Dlaczego mnie z nimi dzisiaj, Dlaczego mnie z nimi nie ma? Rwie wiatr słone przestrzenie, Woda rozsypuje się w proch, nego klanu – bo oni Bojkowie. Oto ja – połtawianin, Wołodymyr Bondarenko – słobożanin, Bohdan Czepurko – podolanin, jeszcze ktoś skądś czy stamtąd. Ależ oni są jeszcze i Bojkami. Tym odmienni. Jak i Huculi, jak i Łemkowie. Więc oglądając się w przeszłość – wyobrażasz sobie: to te ośrodki naszego narodu, którym przyszło żyć na pograniczu, i to nie po prostu geograficznym, a narodotwórczym. Bo przecież obok – Polacy, Słowacy, Rumuni czy Madziarzy. Nad wzburzonym, spienionym morzem Chumacki kołysze się Szlak… Nie śpi się. W wyobraźni szaleńczo Żywioł szumi i huczy. Wydaje się, że morze beze mnie Spokoju, jak ja, nie znajdzie. Aby zobaczyć istotę człowieka, warto przyjrzeć się temu ideałowi, który wyłania się w kontaktach z nim. Miłość, czynienie dobra, wiara w siebie, szacunek do człowieka, uczciwość wobec ziemi i ludzi, obowiązkowość i odpowiedzialność, protest przeciw niesprawiedliwości, a co najważniejsze – sumienność. Cechy, które Kerdiwarenko-dziennikarz widzi w swoich rozmówcach, właściwie są jego autoportretem. Bo czym, jak nie sumiennością, wyjaśnić poczucie winy wobec gościnności wiejskiej babci, której zapomniano przywieźć worek z różową łatą (opowiadanie o tym samym tytule)? A czyż nie protestem przeciw ukraińskiej cierpliwości narodzona miniatura „Przycisk”? Jej retoryka jest przekonująca dzięki paradoksalnemu połączeniu naiwności i głębi rozważań dotyczących skali naszej zagubionej cierpliwości: „Może, tacy potrzebni, że zatrzymały się fabryki, rozpadła się produkcja i klasowi specjaliści udali się w realizatorów, a to i dalej – na zarobki w bliskie i dalekie zagranice… Może, tacy potrzebni, żeby metal, który wiekami gromadził się na obiektach produkcyjnych – w konstrukcjach, wyposażeniu, maszynach, sieciach elektrycznych, w pomnikach – jest wycinany i płynie na złom (…). Może, tacy potrzebni, żeby padły oszczędności ludności… Może, tak i trzeba, że gwarantowana Konstytucją bezpłatna ochrona zdrowia stała się na tyle płatna, że stała się niedostępna dla większości Ukraińców… Może, tak i trzeba, że wypłata i emerytury są niższe od minimum socjalnego…”. „Może, tak i trzeba?” – naiwnie-prowokacyjne pytanie pozostaje otwarte, a przemyślenie realnych wydarzeń kondensuje się do pojemnej metafory – tytułu utworu. I trzeba zachować się, trzeba trzymać się razem, trzeba utwierdzać się i nie rozpraszać. Być odmiennymi. Od mało zauważalnego do najbardziej zauważalnego, co wpada w oko – nie ten kapelusz, nie tak zbity na ucho. Nie ta chusta, nie taki czepiec, świtka, nogawice, koszula. A już o wzorach ich haftów – to już tutaj rozmaitość dla badań: oto tak i tylko tak! Bo my inni, bo my odmienni! Bo my musimy się różnić, bo my musimy zaświadczyć
Powieść „Zagadka jednego losu” wyróżnia się oryginalnym zabiegiem: to, co przeżyte osobiście (obraz gościa redakcji), dąży do utrwalenia w słowie (obraz dziennikarza jako osoby zaufanej). Wewnętrzne rozdwojenie naocznego świadka wydarzeń i ich kronikarza dąży do harmonijnego połączenia. Autobiografizm wspomnień promienieje światłem dobroci. Niespodziewanie główną bohaterką utworu staje się krowa Łysa, żywicielka i wybawicielka, dzięki której wielka rodzina przetrwała straszną wojnę. Ostatecznie Łysa z jej dobrymi i lekko drwiącymi oczami postrzegana jest jako metafora losu narodu ukraińskiego, który zna wszystkie nieszczęścia, przeżywa, pociesza, przypomina o rozwadze. Z Łysą związany jest początek pracy zawodowej sześcioletniego bohatera, a jej ucieczka z nienawistnej faszystowskiej niewoli odbierana jest jako prawidłowość rozwoju charakteru, a nawet więcej: krowa staje się symbolem dobrowolnego zniewolenia na wyzwolonej ziemi. Niby mimochodem w tkankę powieści wpleciono węzełki filozoficznych myśli, na czyste dziecięce wrażenia nakłada się dorosła rozwaga i państwowa odpowiedzialność przed przyszłością: „Złych narodów nie ma, ale w każdym narodzie są zwyrodnialcy. (…) Nieszczęście, jeśli łotrów namnożyło się wielu wśród tak zwanego prostego ludu, lecz stokroć gorzej, jeśli dzikość przejawiają i szerzą tak zwane elity, przywódcy, wysokiej rangi urzędnicy. Od nich, takich wodzów, biorą się wojny, okupacje i całe zło. Narody nie rozpoczynają wojen (oprócz rewolucji, powstań). Dla każdego narodu wojna to straszna tragedia. Wojna opłaca się tylko zarozumiałym i nierozumnym, którymi kieruje ich chciwość, żądza, zazdrość, próżność”. Państwowe myślenie pisarza przejawia się w pozornie pobieżnych szczegółach, które w rzeczywistości są formułą wzmocnienia państwowości: że w wielodzietnej rodzinie wykształcił się „optymalny podział obowiązków”, że matczyna odmowa oddania synów do szkoły suworowskiej jest mądra, ponieważ państwowe sieroty są pozbawione tego, co najważniejsze — miłości. Samotna z sześciorgiem dzieci w powojennej wsi, matka Ołeksandra Fedorowycza „nie śpiewała nigdy i nie płakała. Tylko czasami, na piecu, oblepiona nami, głaskała nas po główkach dłonią, cicho śpiewnie przemawiała do Fedira, męża swego, naszego ojca, który poszedł na front, żaliła się mu. Bez łez. Pod ten monotonny, cichy recytatyw zasypialiśmy… Do wszystkich nieszczęść wiosną czterdziestego szóstego nasza chata spłonęła”. Asocjacyjnie wspomnienia o drzewie genealogicznym stają się pomostami porównawczymi do źródeł pracowitości i odpowiedzialności moralnej — cech wrodzonej inteligencji: „Dziadek Marko i dziadek Markijan po wojnie wykopali w żoninej wsi staw. We dwóch. Łopatami. Staw do dziś istnieje. Szkoda, że wieś ginie. Piękna była”. Osobliwością stylu prozaika jest oszczędność w środkach stylistycznych, za to jaka finezja kreowania obrazów w nich iskrzy! Tekst darzy błyskotliwymi odkryciami, podobnymi do gwiezdnych rozbłysków. Przy okazji wspomnę powieść „Dziura w kosmoplanie”. Porównania w niej oczarowują: postać ufologa Tanasa Wołosożarśkiego przedstawiona jest jednym artystycznym pociągnięciem pędzla — postać „rozpięta na rowerze, sucha, jak jesienią kukurydziana łodyga”; Hawryło Korin „świeci łysiną, sympatyczną łysiną, jak pełnia księżyca, owinięta pajęczyną chmur” i przesuwa koraliki na liczydle „kutsymi i grubymi, jak strzyki u krowy, palcami”; a tak zwani astronauci wysypali się z paki, jak kluski z łyżki. Właśnie życiodajny humor, na którym pisarz nigdy nie oszczędzał, daje nadzieję na duchowe zdrowie narodu, a co za tym idzie, odkrycie przez nowych czytelników artystycznego wszechświata Ołeksandra Kerdiwarenki. swoją odrębność — z wiarą, że to nasz przytułek i nasza ochrona, i to przez wieki. Ma swoje odcienie i wszystko, co spokrewnione ze słowem: pieśni, podania, bajki, przyśpiewki, zaklęcia, płacze… Jak żyli oni przez te wszystkie długie stulecia? Bojkowie nie należą do bogatych narodów. Ale przecież musiał być pewien dostatek — bo bez niego kto by się odważył mieć dobre dziesięcioro dzieci — a przecież trzeba je wykarmić, obuć i odziać, nauczyć rzemiosła, urządzić w odrębnym życiu, — ale żeby nie całkiem na uboczu, żeby w pewien sposób — obok. I jeszcze dla mnie bezsporne — właśnie stąd jeszcze kozacka Ukraina otrzymywała wsparcie demograficzne. Właśnie stąd szli na Chortycę, stąd przesiedlali się na wyludnione po tatarskich najazdach Naddnieprze. Bo przecież i hetmani nasi — Wyhowśkyj czy Sahajdacznyj, właśnie z tych miejsc, i nie tylko oni — wszak szli stąd nie sami, wszak z nimi byli współmyśliciele i pobratymcy, którzy byli przekonani: idą na ziemie rodzinne, ziemie odwiecznie ukraińskie. Które potrzebują ich zapału i pewnej ręki, ich serc i ich szabli. Szli z odwiecznie pielęgnowanymi zasadami moralnymi, z niezłomną wiarą, z wysoką prawdą. Tak, jesteśmy jednością — ale i z pewnymi różnicami. I to jest piękne. I autorzy tej antologii to wyraźnie zaświadczają. Ołeksandr Kerdiwarenko do dziś pozostaje tajemniczą planetą, której, niestety, nikt ze środowiska literaturoznawczego nie nabrał odwagi zbadać. I ten strach ma wyjaśnienie: wielostronność talentu. Za pozorną prostotą (czytelnością) jego utworów otwierają się filozoficzne głębiny analizy pierwszych przyczyn problemów osobistych i społecznych, czyli tego, czego człowiekowi brakuje do szczęśliwego samoświadomości. Ta organiczna cecha pisarstwa artysty jest rozjaśniona miłością do ukraińskiej wsi i gorzkim smutkiem z powodu boleśnie zakorzenionych w odwiecznej duszy ludowej niepokojów i żalów, a wytrwałości w przeciwstawianiu się wyzwaniom historycznym dodaje szczodry i uzdrawiający ludowy humor. Gatunkowa rozległość dorobku O. Kerdiwarenki (szkic i bajka, komedia i kryminał, baśń i parodia literacka, powieść i liryka, satyra i przekład) daje podstawy do wniosku o unikalnym fenomenie artysty, życzliwego dla wszystkich i wymagającego wobec siebie. Przez osiemdziesiąt lat przebyto cierniowo-laurową drogę i redaktorstwa w obwodowej „Kirowohradśkiej prawdzie”, i szefa obwodowej organizacji Związku Dziennikarzy, i laureata nagrody imienia Jewhena Małaniuka, i zasłużonego dziennikarza Ukrainy. Nieodłącznymi składnikami jego daru są pracowitość i ciągłe samodoskonalenie. Jesteśmy jednak jednym narodem. Poezji rozpalona gwiazda (Antologia Kraju Bojkowskiego). Opracowanie, koncepcja, redakcja ogólna Ołesia Diaka. — Lwów; Drohobycz: Koło, 360 s.
Traducción automática
Przekraczamy środkową granicę czasową projektu poświęconego 160. rocznicy rozpoczęcia w czerwcu 1857 r. Dziennika Szewczenki, który poeta prowadził do maja 1858 r., a w lipcu podarował M. M. Łazarewskiemu. W przeddzień Nowego Roku publikujemy przednoworoczne zapiski poety z 24, 29 i 30 grudnia 1857 r., poświęcone jego przyjacielowi Michaiłowi Szczepkinowi. W autorskich komentarzach historyka-szewczenkoznawcy Wołodymyra Melnyczenki opowiedziano o wielkiej przyjaźni dwóch ukraińskich geniuszy. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki 24 grudnia Prazdnikam prazdnik i torżestwo jest iz torżestw! W tri czasa noczi prijechał Michaiło Siemionowicz Szczepkin. W tri czasa noczi prijechał Michaiło Siemionowicz Szczepkin. Jeden z najkrótszych zapisów w Dzienniku. Tego szczęśliwego dnia Szewczence nie było w głowie pisanie. W ogóle wznowił je dopiero 29 grudnia po wyjeździe M. S. Szczepkina, ale dedykację poematu „Neofici”, stworzonego 5–8 grudnia, poeta uczynił artyście właśnie tego dnia: „M. S. Szczepkinu. Na pamiat’ 24 diekabria 1857”. I zaraz po tych słowach: Wozlublieniku muz i gracyj, Żduszczij tiebie, ja ticho płaczju I dumu skorbnuju moju Twojej dusze pieriedaju. Prywitaji że błahoduszne Moju syrotynu, Nasz wełykyj czudotworcze, Mij druże jedynyj! Taras Hryhorowycz podarował również w ten świąteczny dzień artyście swój autoportret z dedykacją: „Michaiłu Siemionowiczu Szczepkinu na pamiat’ 24 diekabria 1857 goda ot Tarasa Szewczenka”. Taras Hryhorowycz nie nazwał miejsca pierwszego spotkania z Michaiłem Siemionowiczem i do dziś w tej kwestii istnieje zamieszanie. Powiedzmy, w jednym z artykułów w Encyklopedii Szewczenkowskiej twierdzi się, że „spotkanie przyjaciół odbyło się w mieszkaniu sekretarza niżnonowogrodzkiego komitetu K. Szrejdersa, u którego mieszkał Szewczenko”. Wszakże, jak świadczył sam Taras Hryhorowycz, zamieszkał u K. A. Szrejdersa dopiero 8 stycznia 1858 r. We wspomnieniach K. A. Szrejdersa, zapisanych przez dziennikarza H. P. Demianowa po ponad 30 latach, czytamy, że przyjaciele rzekomo spotkali się w gabinecie niżnonowogrodzkiego gubernatora wojskowego O. M. Murawjowa. Jak to nierzadko bywa w takich nie do końca wyjaśnionych sytuacjach, słowa niezaprzeczalnej prawdy należą do poety. Maksym Rylski ma takie wersy o tym spotkaniu: Dwa kriepaki… Odyn szcze wczora Mykoły Pałkina sołdat… I obijma poet aktora, Jak bat’ka syn, jak brata brat, I zrije wira neozora, Szczo zhyne wrahi supostat… Rzeczywiście, nie ma żadnej wątpliwości, że spotkanie dwóch przyjaciół było błyskiem ciepła i szczerej przyjaźni. Rzucili się w objęcia i obaj rozpłakali się tak, że długo nie mogli wykrztusić ani słowa… Przypomnę, że Michaił Szczepkin, który szedł w siedemdziesiąty rok życia, jako jedyny z przyjaciół Szewczenki odwiedził go w Niżnym Nowogrodzie. Żona Szczepkina, Ołena Dmytriwna, donosiła ich synowi 18 grudnia 1857 r.: „Ojciec jedzie do Niżnego do Szewczenki na swój koszt, żeby go pocieszyć…”. A 23 grudnia dodawała w kolejnym liście: „Ojciec pojechał do Niżnego do Szewczenki – wierszopisca, którego zawrócono z zesłania i nie pozwalają wjeżdżać do stolicy”. W tych wersach szczególnie dobrze widać bezinteresowność, szczerość i dobroć czynu, który M. S. Szczepkin poświęcił swojemu przyjacielowi. Szewczenko prosił artystę, by „pokazał siebie… na tutejszej scenie” i umówił się w tej sprawie z dyrektorem miejscowego teatru O. P. Warencowem, ale Szczepkin w liście do Szewczenki z 11 grudnia, wyliczywszy spektakle, w których gotów jest grać, swojego przyjazdu z nimi nie wiązał: „Z tego, co zapragną, niech wybierają sami,… a kiedy coś nie tak, to my i bez teatru obejdziemy się!”. 29 grudnia W 12 czasow noczi ujechał ot mienia Michaiło Siemionowicz Szczepkin. Ja, Owsiannikow, Bryłkin i Ołejnikow prowodiłi mojego wielikogo druga do pierwoj stancyi i rowno w tri czasa wozwratilisia domoj. Szest’ dniej, szest’ dniej połnoj, radostno-torżestwiennoj żyzni! I czem ja zapłaczu tiebie, moj staryj, moj jedinyj druże? Czem ja zapłaczu tiebie za eto sczastije? Za eti radostnyje sładkije slezy? Lubowju! No ja lublju tiebia dawno, da i kto, znaja tiebia, nie lubit? Czem że? Kromie molitwy o tiebie, samoj iskriennej molitwy, ja niczego nie imieju. W 12 czasow noczi ujechał ot mienia Michaiło Siemionowicz Szczepkin. Wzruszony Taras Hryhorowycz odprowadzał swojego przyjaciela, nie chciał go wypuszczać, nawet przejechał z nim do pierwszej stacji. Ostatni raz objęli się: Michaił Siemionowicz płakał i oczy Szewczenki były pełne łez... Artysta napisał poecie, gdy tylko przyjechał do domu: „Spieszu skazat’ nieskol’ko słow. I tieło ustało, i dusze niekogda... pieriedaj wsiem pokłony… Daj dusze otdochnut’, a to ona wsio wriemia była w takom wołnienii, czto niemnożko i nie pod siłu...”. ...szest’ dniej połnoj radostno-torżestwiennoj żyzni! To wszystko, co mógł zapisać zasmucony wyjazdem przyjaciela Szewczenko. Półtora miesiąca temu, w liście do M. S. Szczepkina z 12 listopada, Szewczenko błagał: „Jakby to pobaczyt’sia, jakby to nam chot’ czasynoczku podywyt’sia odyn na odnoho, chot’ hodynoczku pohoworyt’ z toboju, druże mij jedynyj!”. A tutaj całe sześć dni pełnego, radośnie podniosłego życia! Na szczęście szczery zachwyt Szczepkinem i bezgraniczna wdzięczność dla niego na zawsze zachowały się w listach poety, wysłanych do przyjaciół na samym początku 1858 r. Zebrałem te zdumiewające wersy, napisane 4 stycznia, do kupy: Z listu do S. T. Aksakowa: „Prostite mnie, czto ja nie napisał wam s Michaiłom Siemionowiczem. Nie mog. Staryj czarodiej nasz swojim posieszczenijem sdiełał iz mienia to, czto ja i tiepier’ jeszczo nie mogu prijti w normalnoje sostojanije... Niet, takich bogatyriej-druziej niemnogo na biełom swietie. Da ja dumaju, czto on odin tol’ko i jest’. Kak ja, odnako ż, nie po-christianski dumaju. A etomu priczina tot że wielikij nasz czudotworiec Michaiło Siemionowicz. Chrani jego Gospod’ na pouczenije ludjam”. Z listu do P. O. Kulisza: „Narobyw win meni, oceyj staryj, lycha: pryjizżaw do mene na swiatkach koladuvat’. Ja j dosi szcze hożu nenacze z tiażkoho pochmillia od joho koladok. Uczystyw staryj! aż pal’ci znat’. I de w joho uzialas’ taka żywa, serdeczno trepeszczuszcza, żywa natura? Diwo, ta j hodi!”. Z listu do M. M. Łazarewskiego: „Pryjizżaw do mene koladuvat’ staryj M. S. Szczepkin, to ja pislia joho koladky szcze j dosi hożu, nenacze pislia pochmillia. Nechaj joho Hospod’ szle dobre zdorow’ja”. Z listu do M. O. Maksymowicza: „Ja szcze j dosi ne ochołonuw od moho dorohowo hostia, i dosi szcze stojit’ win u mene w oczach i ne daje meni pokoju ni wden’, ni wnoczi... Zawdaw win meni swiato. Tak uczystyw, szczo aż pal’ci znat’. Wyba cz meni, mij hołube syzyj, rady wełykoho Boha, szczo ja tobi tak oce naszwydku pyszu, jej-bohu, niczoho w hołowu ne lize, krome naszho wełykoho czudotworcia Mychajła Siemionowycza”.
„Но я люблю тебя давно...” Takiego napięcia szczerych emocji i przyjacielskich uczuć, takiej wdzięczności za prawdziwe, cudotwórcze szczęście, podarowane przez przyjaźń, u Szewczenki więcej nie spotykamy. Nic podobnego, zdaje się, nie znajdziemy w światowym gatunku pamiętnikarskim i epistolarnym. W pełnych wdzięczności, płomiennych słowach o M. S. Szczepkinie jest serce, które zamiera z zachwytu. Jak zaznaczył I. M. Dziuba, poecie „zapisy tych dni wznoszą się do apoteozy szczęścia”. Przypomnę słowa Szewczenki z powieści „Artysta”: „Wiele, niezliczenie wiele pięknego jest w boskiej, nieśmiertelnej przyrodzie, ale triumf i wieniec nieśmiertelnego piękna — to ożywiona szczęściem twarz człowieka. Wznioślejszego, piękniejszego w przyrodzie ja niczego nie znam”. Więc jeśli kiedykolwiek wreszcie zostanie przedstawiony naprawdę szczęśliwy Szewczenko, to obok niego obowiązkowo zobaczymy też Michaiła Siemionowicza. Pracując w Moskwie nad książką „Taras Szewczenko: „Mój wielki przyjaciel Szczepkin” (2009), znalazłem miejsce, gdzie stał dom artysty, u którego gościł poeta w marcu 1858 r. (na rogu dwóch zaułków — Worotnikowskiego i Staropimienowskiego). Dołożyłem niemało starań, aby tutaj został ustawiony pomnik szczęśliwym przyjaciołom — Tarasowi Szewczence i Michaiłowi Szczepkinowi. Nie udało się. Któż w Moskwie ośmieli się dać pozwolenie na wzniesienie pomnika dwóm genialnym Ukraińcom… I. M. Dziuba sprawiedliwie zauważył: „M. S. Szczepkin, człowiek starszy, nie tak niepowściągliwy w okazywaniu uczuć (może i zawód aktora wyrobił pewną samokontrolę), — ale i jego oddanie przyjacielowi, przejmowanie się nim są bezgraniczne”. Wпрочем, na to zwrócił uwagę jeszcze radziecki teatrolog A. A. Derman: „Listy Szczepkina do Szewczenki napełnione są nie tyle żarliwym entuzjazmem, co czysto ojcowską troską o poetę”. Na prawach starszego przyjaciela Michaił Siemionowicz mógł nawet ostro zrugać Tarasa Hryhorowycza za to, że w Niżnym Nowogrodzie zbyt wiele czasu spędzał bezczynnie z przyjaciółmi: „Ty, mówią, przyjacielu, zaszalałeś trochę, żaden policzek mnie by tak nie obraził. Bóg ci sędzią! Nie oszczędzasz ty ani siebie, ani przyjaciół twoich. Źle, bardzo źle… Wybacz za moje szorstkie słowa.
Taras Szewczenko. Portret M. S. Szczepkina. Moskwa, 16 marca 1858 r.
Przyjaźń jest wymagająca, a ty sam wybrałeś mnie na przyjaciela, więc miej pretensje do siebie… A mimo wszystko całuję cię bez liku i twoją brodę”.
...мой незабвенный Михайло Семенович Щепкин. Dobrze rozumiejąc, że M. S. Szczepkina „wszyscy do jednego rosyjscy ludzie znają”, Szewczenko uświadamiał sobie szczególną wyjątkowość swoich relacji z artystą i wyczerpująco szczerze powiedział o przyjaźni z nim: „Oto to, co nazywa się przyjaciel. I ja jestem bezgranicznie szczęśliwy, mając takiego szczerego przyjaciela”. Ze swojej strony M. S. Szczepkin zwracał się do poety „Przyjacielu Tarasie!”, „Przyjacielu mój!” i podpisywał listy: „Twój, szczery przyjaciel, Michaił Szczepkin”; „Twój stary przyjaciel Michaił Szczepkin”. Prawda, niektórzy obecnie o tym zapominają. Ponad wszystko nieprzyjemnie, kiedy takie rzeczy zdarzają się na poziomie encyklopedycznym. Przytoczę przykry przykład. W Moskwie wydano „Chronologiczeskij słowar’ wsemirnoj istorii” (2006). Wśród ośmiu światowych wydarzeń, wpisanych do słownika pod rokiem 1788, są i narodziny M. S. Szczepkina. W szczególności powiedziano, że „M. S. Szczepkin przyciągał wszystkich sławnych ludzi tamtych czasów; jego przyjaźnią cenili się Puszkin, Gogol, Bielinski, Granowski, Kudriawcew”. Ale relacje Szczepkina z profesorem Uniwersytetu Moskiewskiego P. M. Kudriawcewem (1816—1858), który wraz ze swoim nauczycielem T. M. Granowskim położył fundamenty rosyjskiej mediewistyki, nie idą w żadne porównanie z jego przyjaźnią z Szewczenką, który jest nieobecny w tym szeregu. Okazuje się, że o Tarasie Hryhorowyczu „zapomnieli” najpierw w artykule o M. S. Szczepkinie w encyklopedii Brockhausa i Efrona, z której w naszych czasach bezmyślnie przepisano cytowaną frazę do najnowszego słownika. Ale co tam! We wspomnianym wydaniu w ogóle nie odnotowano daty urodzin Tarasa Szewczenki! Niedopatrzenie, nieuctwo czy świadome wykrzywienie współczesnego rosyjskiego widzenia ukraińskiego geniusza w kontekście historii powszechnej?! W wydaniu encyklopedycznym „Russkaja kultura s drewniejszych wriomion do naszych dniej” (2004) szczególnie podkreślono, że Michaiłowi Siemionowiczowi, który mówił i grał w języku ukraińskim, przyszło „pilnie się przeuczać” i po kilku latach władał już językiem rosyjskim, „jak rodowity
Taras Szewczenko. Autoportret. Niżny Nowogród, nie później niż 28 listopada 1857 r.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
moskwicz”. W rzeczywistości w tym fakcie ważne jest to, że M. S. Szczepkin przeniósł na rosyjską scenę prawdziwą ukraińską mentalność i pokazał artystyczną oraz literacką samodzielność i pełnowartościowość ówczesnego ukraińskiego teatru. Rola Czupruna w spektaklu “Moskal-czarodziej”, którą odgrywał w Małym Teatrze od 1829 r., cieszyła się ogromnym sukcesem i, powiedzmy, w październiku 1844 r., podczas występów gościnnych w Petersburgu, gdzie widywał się z Szewczenką, artysta śpiewał ukraińskie kuplety Czupruna 12 razy (!). Ważne jest, aby pamiętać, że Szewczenko doskonale rozumiał historyczne przeznaczenie “nieśmiertelnego starca” M. S. Szczepkina: “Niech cię Bóg miłuje i strzeże na chwałę wielkiej świętej sztuki”. Jednak zachwycony grą M. S. Szczepkina w spektaklach pokazanych w Niżnym Nowogrodzie, Szewczenko akcentował co innego: “Ale jaśniej i promienniej od wielkiego artysty stoi wielki człowiek...”. Rzeczywiście, stosunek Szewczenki do M. S. Szczepkina jest niespotykanym w historii przykładem prawdziwego zachwytu Człowiekiem. Z drugiej strony, rację miał już wspomniany A. A. Derman, który zaznaczał, że “z największą wyrazistością ujawnia się atrakcyjność M. S. Szczepkina i same korzenie jego (ukraińskie! — W. M.) w historii stosunków z wielkim ukraińskim poetą Tarasem Szewczenką”. Według słów I. M. Dziuby, “stosunki Szewczenki i Szczepkina — jeden z najbardziej poruszających przykładów ludzkiej przyjaźni, do której zdolne są tylko wielkie serca”. Uczony słusznie uważa, że poetę i artystę zbliżała i wspólnota losu (pańszczyźniane pochodzenie), i narodowy korzeń, i etos prawdy, i ludowość estetycznego ideału, — ale to jeszcze nie wszystko: “Był jeszcze, być może, u obu geniusz miłości do człowieka, i on ich wyróżniał spośród wielu innych szczerych przyjaciół, on ich niewidzialnie połączył i jednoczył na odległość latami”. Dodam do tego, że Szewczenko sercem wyczuł dobrą duszę M. S. Szczepkina oraz jego szczere i całkowite zanurzenie w teatrze, absolutne oddanie scenie, o czym wspaniale powiedział S. T. Aksakow: “Teatr już był dla niego koniecznością, powietrzem, warunkiem życia… Żyć dla Szczepkina oznaczało grać w teatrze, grać — znaczyło żyć”. To było zrozumiałe i bliskie Szewczence! Prawnuczka Mistrza T. L. Szczepkina-Kupernik pisała: “Poeta poddał się dobroczynnemu wpływowi jasnej natury Szczepkina. Szybko zaczął nazywać go “ojczulkiem” — i to nie było pustym słowem: Szczepkin pokochał go jak syna...”. Nie jestem skłonny rozszerzenie traktować tego “dobroczynnego wpływu” artysty na Szewczenkę, włączając w to pojęcie jeszcze bezpośredni znaczący wpływ na twórczość poety, jak czasami się zdarzało. Pamiętajmy słowa Szewczenki: “Michaił Siemionowicz w tej sprawie nie jest dla mnie sędzią”. Zadowolimy się tym niezaprzeczalnym faktem historycznym, że sama w sobie przyjaźń z M. S. Szczepkinem, według szczerego wyznania Szewczenki, była szczęściem w jego życiu. W dniu wyjazdu przyjaciela, sam na sam ze sobą, Taras Hryhorowycz zapisał w Dzienniku, że oprócz szczerej modlitwy za Szczepkina, nie ma czym mu się odwdzięczyć... Oprócz modlitwy, wielki poeta miał jeszcze genialne Słowo i w nim na wieki pozostawił w historii swoją wysoką i szczerą miłość do wielkiego artysty.
Traducción automática
Oleksandra KASIANOWA Zdjęcie Walerija POPOWA Każdy naród ma swojego proroka. Tak, Chińczycy mają Du Fu, a Ukraińcy — Tarasa Szewczenkę. Ci dwaj poeci żyli w różnych tysiącleciach, dzielą ich kultury, ale łączy podobne postrzeganie świata, filozofia serca oraz brązowa rzeźba „Wrota duszy. Dialog Tarasa Szewczenki i Du Fu”, którą stworzył na 25-lecie ukraińsko-chińskich stosunków dyplomatycznych chiński rzeźbiarz Wu Weishan. Podwójny pomnik odsłonięto 14 grudnia w Ogrodzie Botanicznym imienia O. Fomina Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki z udziałem rektora Leonida Huberskiego, wicepremiera Wiaczesława Kyryłenki, Ambasadora ChRL Du Weia, studentów oraz innych kijowian. Rzeźba robi wrażenie, gdyż każdy artysta wyłania się jakby ze stron jednej książki. Oni rozmawiają, chociaż w rzeczywistości dzielą ich tysiąclecia, terytorium, kultury. Takie artystyczne połączenie Wu Weishana nakreśliło nowy kierunek komparatystycznych badań szewczenkoznawczych dla filologów.
Traducción automática
Na granicy obwodów chmielnickiego i winnickiego, w pobliżu wsi Ilatka w rejonie starosieniawskim, zbadano pochówek wojownika kultury przeworskiej. Odkryli go i zasypali po wyjęciu starożytności „czarni archeolodzy”. Co prawda, obudziło się w nich coś ludzkiego i rarytasy trafiły do naukowców. Pochówek jest najdalej wysuniętym na wschód na terytorium Ukrainy zabytkiem kultury przeworskiej spośród znanych do dziś. Poinformował o tym na konferencji naukowej w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy pracownik naukowy wydziału ochrony zabytków historii i kultury w obwodzie chmielnickim Wołodymyr Zacharjew.
Mychajło CYMBALUK, członek NSPU, obwód chmielnicki
Dość sensacyjne znalezisko u zbiegu rzek Boh i Ikwa dzięki staraniom deputowanego rady osiedlowej w Starej Sieniawie Ołeha Łuczyckiego trafiło do wydziału ochrony zabytków historii i kultury w obwodzie chmielnickim. W półsferycznym okuciu tarczy na metrowej głębokości znajdowały się przepalone kości, końcówka rzemyka, fragment nożyka, okucie jakiegoś przedmiotu, złamany gwóźdź oraz kawałek naczynia. Na nich leżały: grot włóczni i wygięty w kilka zwojów miecz. Te artefakty zalicza się do kultury przeworskiej II-III wieku naszej ery, która rozprzestrzeniała się na terytorium Polski i Zachodniej Ukrainy. Terytorium Chmielnicczyzny dotąd nie uważano za arenę kultury przeworskiej. Chociaż w ciągu wieku podobne groby na terytorium obwodu chmielnickiego znajdowano trzykrotnie: w pobliżu wsi Arkadijiwci w rejonie chmielnickim, w pobliżu Hromiwki w rejonie starokonstantynowskim oraz Ternawy w rejonie dunajowieckim. Nieprofesjonalne działania uzbrojonych w wykrywacz metali odkrywców pochówku doprowadziły do uszkodzenia artefaktów. W szczególności uderzeniami łopaty zniszczono miecz. Specjaliści wydziału ochrony zabytków historii i kultury dodatkowo wydobyli dwa gwoździe do mocowania umbonu (okucia tarczy), fragment grzebienia kostnego i półfabrykat ołowianej plomby. Wszystko to przekazano na przechowanie do zbiorów Muzeum-Rezerwatu w Kamieńcu Podolskim podczas konferencji naukowo-praktycznej „Archeologia&Fortyfikacja”. — Miecz wygięty zgodnie z rytuałem, był skręcony w trójsegmentowy zygzak, ale sądząc po śladach na powierzchni miecza, odkrywcy próbowali go wyprostować, aby nadać mu „towarowy” wygląd — skomentował archeolog i krajoznawca Wołodymyr Zacharjew. — Jeden fragment miecza o długości 38 cm, drugi — 35. Kłębek ze śladami głębokiej korozji o szerokości około 6 cm, a grubości do 4 mm. Badania wskazują na całkowitą długość miecza wynoszącą 75 cm. Warto zaznaczyć, że aby wygiąć taki miecz, gdy był nowy, trzeba było włożyć niemało wysiłku. W wyniku nieprofesjonalnych wykopalisk amatorskich „archeologów” utracono środkową część miecza o długości 8,5 cm. Podczas oczyszczania z rdzy grotu włóczni zniszczyli tuleję na drzewce i zepsuli „skrzydła” ostrza. Grot włóczni miał być również wygięty na pół. Jednak odkrywcy twierdzili, że przedmiot był prosty. Fragment miecza zachował się fragmentarycznie i nie zainteresował „odkrywców”, na nim wykryto ślady „oksydowania” przez dawnego kowala. Końcówka zaś brązowego rzemyka od portupei, w odróżnieniu od żelaznych przedmiotów, zachowała się przyzwoicie. W zasypisku grobu podczas dodatkowych badań profesjonalni archeolodzy znaleźli kawałek ołowiu 1,8x1,0-1,2 cm. W ogniu nie był, dlatego można go traktować jako swoistą plombę do „zapieczętowania” grobu. W chrześcijaństwie ten zwyczaj pogaństwa zachował się w grudce ziemi, którą rzuca do grobu ksiądz, a za nim wszyscy uczestnicy pogrzebu. Tutaj zaś znaleziona, prawdopodobnie, pokrywka od rytualnego naczynia. — Ponieważ śladów palenia w samym grobie nie było, uważamy, że kremację ciała z przedmiotami uzbrojenia i codziennego użytku przeprowadzano na boku — wyciąga wniosek Wołodymyr Zacharjew. — Potem szczątki składano w umbonie spalonej tarczy, który pełnił rolę urny pogrzebowej, wkładano w dołek, zasypywano szczątkami kremacyjnymi nieboszczyka i przykrywano z góry grotem włóczni-sulicy oraz rytualnym mieczem. Dalej, być może, przy otwartym grobie przeprowadzano ostatnią stypę z nieboszczykiem. Po tym wrzucono do zasypiska kości zwierzęcia ofiarnego i ryby, ponieważ pochówek znajduje się na brzegu rzeki. Po wszystkim zasypano pochówek ziemią. Znalezisko w pobliżu Ilatki sprzyja głębszemu poznaniu procesu historycznego pierwszej połowy I tysiąclecia naszej ery i w szczególności świadczy o zaborczych dążeniach plemion przeworskich. A okoliczności, w jakich je odkryto, oraz barbarzyński stosunek „odkrywców” do znalezisk świadczą o braku w świadomości masowej kultury obchodzenia się z dziedzictwem historycznym oraz należnego szacunku do naszej historycznej przeszłości.
Informacja: Kultura przeworska na terytorium Ukrainy datowana jest na I-III wiek naszej ery. Przynależność etniczną nosicieli kultury na terenach Górnego Podniestrza i Zachodniego Wołynia rozpatruje się z uwzględnieniem wpływu wczesnosłowiańskich plemion kultury zarubinieckiej (nieumocnione osady), a także starożytnościami kultury czerniachowskiej (osady wokół umocnionych grodzisk). Badania wykazały, że w pierwszej połowie I tysiąclecia formowała się tu jedna z grup plemion wschodniosłowiańskich. Pojedyncze pochówki przeworskie z bronią są, najwyraźniej, powiązane z ludnością Moraw, która przybyła tutaj w związku z początkiem „wielkiej wędrówki ludów”.
Traducción automática
Elina ZARŻYCKA, m. Dniepr Przedświąteczny dzień na lodowej górce W ostatni dzień starego roku na górce w parku było gwarno i wesoło. Dzieci bawiły się w śnieżki, lepiły bałwany, jeździły na sankach. Niektóre zjeżdżały z górki, stojąc na nogach, a niektóre — na brzuchu. To było wspaniałe! I nikt nikomu nie robił żadnych uwag. Mamy przygotowywały świąteczną kolację, a tatowie im pomagali. Babcie wypiekały cudowne torty i dekorowały ciasteczka. Oczywiście, kiedy mamy odprowadzały swoje dzieci na ulicę, mówiły im: — Dzieci, proszę, bawcie się koło domu. — Tak, mamusiu, nie martw się, my od domu — nigdzie, — odpowiadały dzieci. A potem, jak zawsze, zapominały o tym, co obiecały mamom i bardzo szybko trafiały do parku, na górkę. Zimą słońce zachodzi wcześnie i dzieci nie zauważyły, jak nastał wieczór. Ciemne cienie po cichutku otuliły ziemię. Mińko, razem z młodszą siostrzyczką Darusią, zasapani, po raz kolejny weszli na górkę. — Mińku, a wszyscy poszli do domów, tylko my z tobą zostaliśmy, — powiedziała Darusia do brata. — Nam też czas wracać, — odpowiedział jej Mińko. — Bo przecież nie powiedzieliśmy mamie o tym, że poszliśmy na górkę. Odwrócił sanki i, przytrzymując sznureczek, zaproponował siostrze: — Siadaj z przodu. Jeszcze raz zjedziemy i — hej! — do domu. — Oj, Mińku, patrz, tam coś jasno świeci! — wesoło krzyknęła Darusia. — Rzeczywiście, jakby drugie słoneczko wzeszło, — skonsternowany podrapał się po karku brat i zadarł głowę. Dzieci zobaczyły, jak naprzeciw nich, w powietrzu, zawisł niezwykły płaski przedmiot, który mienił się jasnymi, różnobarwnymi światłami. — Może to latający talerz? — przypuścił Mińko. — Myślę, że nic nam nie zrobi. Powisi i poleci w swoich sprawach. A ty nie trać czasu na próżno. Siadaj prędzej. — A co to — latający talerz? — zapytała Darusia, posłusznie siadając na sanki. — No, to taki niezidentyfikowany obiekt latający, — powtórzył Mińko usłyszane kiedyś słowa. — A po co one? — nie ustępowała dociekliwa siostrzyczka. — Tak na nich przecież przybysze latają. — Kto-kto? — Przybysze. Istoty takie. Mądre. Oni latają na talerzach — takich sobie niezwykłych i nikomu nie znanych urządzeniach. Ich jeszcze obiektami nazywają. Dlatego że są niezidentyfikowane, — wyjaśnił Mińko i usadowił się za Darusią. — Jaki on piękny, ten talerz, — z zachwytem powiedziała Darusia. — Patrz jak błyszczy! Jak girlanda na choince. Mińko mocno objął Darusię. Sanki poleciały w dół. Dzieci jechały i nie spuszczały oczu z jasnego niebiańskiego gościa. A on schodził coraz niżej i niżej. Nagle od niego wyciągnął się jasny fioletowy promień i położył się na ścieżce, którą pędziły sanki. Dzieci poczuły, że odrywają się od ziemi. Sanki ślizgały się po promieniu prosto do latającego talerza. — Oj, Mińku, nasze sanki zamieniły się w samolocik, — wesoło krzyczała Darusia. Była całkiem mała i ani trochę się nie bała. Mińko przerażony milczał. Z całej siły przyciskał do siebie siostrzyczkę, żeby nie spadła. — Ten promyczek jest jak powietrzna droga, — skonsternowany myślał on. — Dokąd lecimy? I co robić? W tym czasie sanki dotarły do latającego talerza i przed nimi otworzył się właz. W niewoli u złych czuczanów Darusia i Mińko na sankach wjechali do środka talerza i właz za nimi się zamknął. Dzieci znalazły się w przedziale — ciemnym pokoju ze skośnymi ścianami. Teraz już i Darusia się przestraszyła i zapłakała. — Chcę do domu, do mamy. — Ciszej, Darusiu, nie lej łez przedwcześnie. Przybysze są dobrzy, — spróbował uspokoić siostrę Mińko. — To po co oni nas tu zaciągnęli? — nie ustępowała Darusia. — Może chcą się zapoznać. Porozmawiać. — A ja nie chcę się z nimi zapoznawać. Do domu chcę-e-e... — rozmazywała łzy po policzkach Darusia. Mińko uspokajał siostrzyczkę, a sam uważnie się rozglądał. Oczywiście, bardzo się bał, ale starał się nie pokazywać swoich uczuć małej. Wręcz przeciwnie, uspokajająco uśmiechnął się, wziął siostrzyczkę za rękę i podprowadził do ściany. Ściana była przezroczysta jak szkło, ale falowała i migotała, niczym świąteczna sukienka mamy. — Patrz, Darusiu, jakie tu są gwiazdy. Widzisz, migoczą, jakby oddychały. — Dlaczego one są takie duże? I one... drżą, — wyszeptała Darusia. — Pewnie odlecieliśmy z Ziemi i teraz zbliżamy się do gwiazd, — przypuścił Mińko. — Nie chcę się oddalać, — jeszcze gorzej zapłakała dziewczynka. — Ciszej, patrz, jak ciekawie! — Do-o-do-o-mu chcę-e-e! Do ma-a-a-amusiu! — Nie rycz, przybysze nas powiozą i odwiozą na Ziemię, — słodził Mińko. Ale Darusia zasłoniła buzię dłońmi i kontynuowała bezgłośnie płakać. Nagle coś zaszeleściło, otworzyły się niewidoczne wcześniej drzwi i w otworze pojawiły się dwie nieznane istoty. Dzieci przeraziły się, gdyż przybysze byli prawdziwymi potworami. Małe, grube, niczym beczki, tułowie, ogromne głowy z jedynym wybałuszonym okiem, długie kudłate uszy... Z wielkiej paszczy sterczały długie zielone zębiska, a ręce przypominały drapieżne łapy z mnóstwem krzywych pazurów. Darusia spojrzała na nich i znów mocno zamknęła oczy. Potwór coś warknął, ale Mińko zrozumiał go: — My jesteśmy mieszkańcami złoczyńczej planety Czucz. Teraz przechodzimy próbę, żeby otrzymać wyższy złoczyńczy stopień. Porywając was z Ziemi i czyniąc naszymi niewolnikami, dostąpimy odznaczenia od samego Czuczugury. — To nasz Główny złoczyńca, — wyjaśnił drugi przybysz i wyszczerzył zęby w przerażającym uśmiechu. — Natychmiast odwieźcie nas na Ziemię, — wystąpił do przodu Mińko, zasłaniając sobą Darusię. Starał się jak najodważniej patrzeć na potworne straszydło. — Nas mamusia czeka, — krzyknęła Darusia. — Niech sobie czeka, — złośliwie błysnęło okiem monstrum i zazgrzytało ostrymi zębami. — Im więcej świństw zrobimy, tym lepiej, — poparł go towarzysz, pocierając łapy z zadowolonym wyglądem. — Za kilka minut wychodzimy na bezpieczny dla naszego statku kurs i wtedy już nikt nie będzie mógł wam pomóc, — złościli się obrzydliwi stwory. Mińko i Darusia z przerażeniem patrzyli na nich. Byli tak przestraszeni, że nawet płakać nie mogli. Nagle na jednej ze ścian rozbłysnął ekran. Po nim nieskończonym szeregiem pobiegły jakieś znaki. — Czyżby nas namierzyli? — jednocześnie podskoczyły oba straszydła i zaklaskały kudłatymi uszami. — Uwaga, czuczanie! Uwaga! — rozległ się cichy melodyjny głos. — Słyszycie nas? Potwory drgnęły i spojrzały na siebie. Potem niechętnie odpowiedziały: — Tak, słyszymy. — Zostaliście zatrzymani podczas naruszenia Wszechświatowego prawa dobra i sprawiedliwości. My, jego obrońcy, zbliżamy się. Przygotujcie się na spotkanie naszego statku, — kontynuował mówić ktoś niewidzialny. Było widać, że złoczyńcy się przestraszyli, bo zaczęli drobno drżeć, mrugali wybałuszonymi oczami i klaskali zielonymi zębiskami. — Przygotujcie się do dokowania statków, — stanowczo przemówił głos. — Wasze wskazówki wykonujemy, — posłusznie zatrzeszczały czuczanie i zaczęli pospiesznie przełączać jakieś dźwignie. Teraz, kiedy oni sami zostali złapani, zamienili się w cichych, przestraszonych i wcale nie strasznych kłapouchych grubasów. W przedziale zapanowała cisza, tylko klaskanie dźwigni, przycisków i klawiszy ją naruszało.
Jedna ścianka przedziału przesunęła się w bok i na progu pojawiło się troje istot w błyszczących zielonych kombinezonach i wysokich czarnych butach. Byli podobni do ludzi, tylko skóra wyróżniała się jaskrawopomarańczowym kolorem. — Czuczanie, czy wiecie, że wszystkie wasze szkodliwe uczynki są rejestrowane na monitorze systemu śledzenia? — rozległo się surowe pytanie. — Tak, wiemy — wybełkotał jeden czuczanin. Drugi tylko drobno drżał, opuściwszy drżące uszy na ramiona. — Czy wiecie, że na tego, kto narusza Prawo Sprawiedliwości, czeka kara? — kontynuował jeden z przybyszów-ratowników. Czuczanie twierdząco skinęli głowami. — Rozstrzygniemy, czy winni jesteście obaj, czy ktoś jest winny bardziej — palec przybysza wskazał na jednego z czuczan. — Idźcie do swojej kajuty i czekajcie tam. Czuczanie natychmiast zniknęli. Teraz ratownicy przyjaźnie uśmiechnęli się do dzieci. — Co, przestraszyliście się, mali mieszkańcy zielonej planety Ziemia? Uspokójcie się! Zaraz odwieziemy was do domu. Przejdźcie na nasz statek — zaproponował starszy przybysz. Objął ich za ramiona i poprowadził do wyjścia. A saneczki... zapomnieliśmy — nieśmiało szepnęła Darusia. — Rzeczywiście, wasze saneczki — połapał się ich ratownik, a dzieci ze zdziwieniem zobaczyły, jak saneczki pojechały za nimi w ślad. Razem weszli do dużej jasnej kajuty i ściany za nimi się zamknęły. — A co będzie z czuczanami? — zapytał Myńko. — Statek czuczan wyślemy na ich planetę. Potem zablokujemy jej atmosferę i czuczanie przez trzy tysiące lat nie będą mogli nigdzie latać — wyjaśnił przybysz. — A kim wy jesteście? — zapytał Myńko. — My jesteśmy Niebiańskimi Ratownikami — odpowiedział mu nowy przyjaciel. — A gdzie mieszkacie? — Mieszkamy na planecie Liu, która jest bardzo daleko od Ziemi. We wszystkich czasach walczyliśmy przeciwko złu, przemocy i okrucieństwu. I tak będzie zawsze. — To wy jesteście naszymi przyjaciółmi? — klasnęła w dłonie Darusia. — Tak, jesteśmy przyjaciółmi wszystkich dobrych ludzi, którzy żyją we Wszechświecie. Spójrzcie, dzieci. Zbliżamy się do Ziemi — zawołał ich przybysz, który siedzi przy pulpicie. Dzieci spojrzały na ekran. Czuć było, jak gwałtownie pędzą przez ciemność do Ziemi, rodzinnego domu. Oto przybyliśmy — przyjaźnie uśmiechnął się starszy przybysz. — Do widzenia, dzieci. — Do widzenia. Dziękujemy! — podziękowali ratownikom Myńko i Darusia. — Siadajcie na saneczki — ich nowy przyjaciel skinął i lekko dotknął klawisza na dużym pulpicie sterowniczym. Jak tylko Darusia i Myńko usiedli na saneczkach, zapaliło się jaskrawe srebrzyste światło, prześlizgnęło się po dzieciach, opuściło się po saniach i wyciągnęło przez drzwi do dołu — niczym lodowa ścieżka z górki. Darusia i Myńko ledwo zdążyli pomachać nowym przyjaciołom na pożegnanie, a saneczki już leciały po błyszczącym promieniu w dół — prosto do furtki rodzinnego domu. Przy furtce czekała na nich zaniepokojona mama. — Gdzie wyście się podziewali? — płakała, obejmując dzieci. — My z tatą już wszystkich waszych przyjaciół obeszliśmy. Nie wiedzieliśmy, gdzie was szukać! — Mamusiu, nie płacz. My wszystko, wszystko ci opowiemy — uspokajali ją Darusia i Myńko. Nagle na niebie rozbłysło jaskrawe światło. — Co to? — zdziwiła się mama i spojrzała w górę. Myńko i Darusia też podnieśli głowy. Na niebie pojawił się olbrzymi napis złotymi literami: “PRZYJAŹŃ NA ZAWSZE. SZCZĘŚLIWEGO NOWEGO ROKU!”
Traducción automática
Dawno tak się nie denerwowałam, jak na ostatnim Forum Wydawców we Lwowie. Kiedy wychodzą książki — piąta, dziesiąta, dwudziesta — pojawienie się nowej cieszy, a jednak staje się rzeczą zwyczajną. Tym razem jednak jechałam na Forum w niespodziewanej roli: nie jako autorka, a że tak powiem, jako literacka mama. Książkę „Kult przodków. Nieturystyczne zwyczaje Ukrainy” zaprezentowała moja córka Natalka Ficiz. Od dawna filmowała ukraińskich artystów, rzemieślników, co wzbudziło szczere zdziwienie wśród kolegów-telewizyjnych: jak to, tak sukcesowa korespondentka parlamentarna przeszła na kulturę? Przecież to nieprestiżowe, inna sprawa — polityka, której w telewizji przypada lwia część. Trudno powiedzieć, dlaczego ukształtowało się takie przekonanie (i, niestety, taka sytuacja). W Europie do relacjonowania kultury podchodzi się zupełnie inaczej. Ale jak mówił jeden z ukraińskich prezydentów: mamy, co mamy.
Zirka MENZATIUK, pisarka
Nataliька świadomie wybrała kulturę. Jej cykl „ProObraz” to szczere rozmowy o życiu i twórczości najsłynniejszych ukraińskich artystów — Iwana Dziuby, Jewhena Stankowycza, Jurija Muszkietyka, Leopolda Jaszczenki, Lidii Orel i wielu innych. Cykl „Mistrz-klasa”, do którego weszło 61 programów, zapoznaje z ludowymi rzemieślnikami Ukrainy, a przy okazji z wyrobem pisanek i liżników, serpanku i grzebieni z rogu, łyżek i wyszywanek, malowania chat i bożonarodzeniowych didukhów. Ale oprócz kultury materialnej był jeszcze wspaniały i nie mniej interesujący pласт obyczajów i tradycji, które dosłownie zachwycały ekipę filmową. Jeszcze więcej naprawdę wyjątkowych obyczajów znał naukowy konsultant programu, znany etnograf Ołeksij Dolia. Zupełnie niedawno zabrakło pana Ołeksija — mnicha Nestora (zdążył przyjąć postrzyżyny zakonne). Miał zaledwie 53 lata. Był wyjątkowo jasnym człowiekiem. Nie gromadził ziemskich skarbów, mieszkał w maleńkim pokoiku w robotniczym akademiku, ale pozostawił jasny ślad w badaniu i popularyzacji kultury ludowej. Multimedialny projekt „Kult przodków”, nakręcony z jego udziałem, stał się ostatnią wielką pracą utalentowanego uczonego. Naprawdę był to bardzo trudny rok. Łatwo powiedzieć: nakręcić święta. A to oznaczało, że przez cały rok ekipa filmowa nie będzie mogła być w domu w żadne święto, świętować z najbliższymi, a za każdym razem będą drogi, praca, zdjęcia. Oznaczało to pozbawienie na cały rok świąt nie tylko siebie, ale i swojej rodziny. Dlatego musiałam w miarę możliwości ratować sytuację. Jak kiedyś z małą Nataliczką, teraz wraz z wnuczką Jaryną gotowałam kutię na Boże Narodzenie, piekłam paski i farbowałam kraszanki na Wielkanoc. Za to potem dostawałam drobne podarunki: drabinki z ciasta, które piecze się na Wniebowstąpienie na Ługańszczyźnie. Oczarowała mnie ta ludowa naiwność: piec drabinki, żeby Bogu łatwiej było wstąpić do nieba. Albo kolorowe koraliki Bogurodzicy z ciasta z Samboru na Lwowszczyźnie: założysz — i jakbyś był na Jamajce! Albo szulyki z makiem. Słyszałam, a nawet pisałam o nich w książce „Zwaruj ci barszczyku”, ale, mówiąc szczerze, nigdy nie kosztowałam. A ta prosta postna potrawa okazała się rzadkim smakołykiem! Przez cały rok jakbym na nowo odkrywała dla siebie Ukrainę. Przecież znałam ludowe tradycje, wyrastałam wśród nich — moi rodzice pilnie je przestrzegali. Dużo czytałam, sama też o nich pisałam — mam książkę bajek o ludowych świętach „Makowe księstwo” (jest ona zresztą zalecana do dodatkowej lektury w szkole). Ale to, co kręciła Natalka wraz z Doliną pomocą — o, to było coś niewiarygodnego! Trójcze wiechy na Połtawszczyźnie — czytałam przecież o podobnym, o majowym drzewie u Frazera, ale nie podejrzewałam, że u nas też stawia się je tak jak w Europie! Krzyże makowiejskie, owite kwiatami, pod Fastowem. Magia wdowiego obiadu w Karpatach. Pożegnania rusałek — dla mnie było to wręcz szokiem, że to odnaleźli, bo kto by pomyślał, że wiara w rusałki wciąż gdzieś się tli, mimo wszystkich nowoczesnych technologii? I, szczerze mówiąc, nie jest ona taka znowu bezpodstawna, jeśli uwzględnić, że rusałki to zmarłe niechrzczone dzieci. Wiele odkrytych ciekawostek pozostało poza cyklem telewizyjnym — unikalne przepisy dawnych potraw, najnowsze ludowe pieśni — a chciało się je także przekazać szerokiemu ogółowi. Tak powstała książka „Kult przodków” — swoiste literackie odbicie cyklu dokumentalnego. Ta książka łamie stereotypy. Wszyscy wiemy, że na Zapusty należy piec naleśniki. A otóż nie, — przekonują bohaterowie książki wraz z Ołeksijem Dolią. W Ukrainie gotowano pierogi, a naleśniki, do tego jeszcze z ikrą, nie były potrawą obrzędową. Paski z białymi bialkowymi głowami i kolorowymi posypkami? Znów błąd! Tradycyjna ukraińska paska — z „kukułkami”, krzyżami, „różami”, a białogłowe — to późniejsze nawarstwienie, które pojawiło się nie bez wpływów rosyjskich. Ta książka pociąga młodzież! Wykorzystano w niej nowoczesne technologie: na stronach znajdują się kody QR. Wystarczy nakierować na nie telefon, w którym zainstalowano program do ich odczytu — i można słuchać pieśni, przejść mistrz-klasę przygotowywania różnych potraw obrzędowych i ciastek, zobaczyć na własne oczy to, o czym mowa w książce. I, wiecie, to działa. Na prezentację książki w Muzeum Drukarstwa przyszli kijowscy czwartoklasiści. Współczesne dzieci miejskie (a książka przecież dla dorosłego czytelnika), ale zobaczylibyście, z jakim zapałem rzucili się otwierać i przeglądać materiał ukryty za kodami QR! Ta książka stała się dla mnie także lekcją, pomagając pozbyć się dotkliwych wątpliwości. Nie jest tajemnicą, że stosunek do literatury się zmienił; pisarz nie musi być bojownikiem i prorokiem, książka — to towar, obowiązują tu prawa rynku. Książka wyszła w świat? Pisz kontynuację. To pobudza sprzedaż. Tak, książka — to towar. Jednak mimo wszystko wartość tego towaru tkwi nie tylko w jakościowym poligrafii. Przede wszystkim jest ona duchowa, niematerialna. Więc może jednak lepiej raz, ale dobrze? Pisać wtedy, gdy ma się coś do powiedzenia ludziom, a nie grzmieć pustosłowiem? I szlifować słowo, i dopracowywać obrazy, a nie zsuwać się ku literackiemu zarobkowaniu? Natalka pracowała nad książką z dawnosłowiańską drobiazgowością. Ciągle próbowała coś przepisywać, choć zapewniałam ją, że napisane jest dobrze. Ale nie wierzyła mi. „Tak mówisz, bo jesteś moją mamą. Chcesz mnie wesprzeć.” W końcu poprosiłam Lesię Woronina, z którą przyjaźnię się od wielu lat i której rzetelnej, fachowej oceny Natalka nie kwestionowała. Dopiero gdy Lesia zaaprobowała napisane, rękopis wyruszył do wydawcy. I oto trzymam książkę w rękach i powoli się cieszę. Dziękuję, córeczko! Dobrze sobie poradziłaś.
Traducción automática
Przepisy Niny Rabczewskiej Postna wieczerza Chleb Na 1 litr wody 80 gramów drożdży, 1 łyżeczka soli i trochę mąki. Rozczynić rzadkawe ciasto. Gdy podrośnie parę godzin, dodać mąki, żeby ciasto nie było sztywne, i wyrobić. Zostawić, żeby drugi raz podeszło. Wysmarować formy olejem, wyłożyć ciasto. Zostawić do wyrośnięcia w formach. Piec w piecu 40 minut. Barszcz postny poleski Pół kilograma kiszonej kapusty, pięć suszonych prawdziwków, 100 gramów umytego prosa zalać 4 litrami zimnej wody i wstawić do pieca do gotowania. Podsmażyć na oleju cebulę i dodać do barszczu, a także przyprawy (pieprz, czosnek, pietruszka). Dogotować. Kasza postna 200 gramów umytego prosa, 1 łyżeczka soli, 1 litr wody umieścić w takim garnku, aby zajęły połowę jego objętości, gotować w piecu do miękkości. Woda musi wyparować, kasza się rozgotować i stać się gęstą. Wariant 2. Wszystko to samo, ale bez soli. Zamiast tego dodać łyżkę stołową samogonu — dla chrupkości. Można posypać cukrem pudrem. Świąteczny obiad Starożytne koliwo Do zwykłej wody dodać trochę święconej, rozmieszać w niej miód lub cukier. Połamać rękami (nie kroić) prosforę lub domowy chleb. Zalać słodką wodą. Barszcz Na 4 litry wody 300 gramów kiszonej kapusty, 100 gramów umytego prosa, kawałek kurczaka, kawałek wieprzowiny (lub jakiegokolwiek innego mięsa). Pogotować pół godziny, dodać podsmażonej na oleju cebuli oraz przyprawy (czosnek, pieprz, pietruszka), zamknąć pokrywką i zostawić w piecu do „odparowania”. Kulesz Na 2 litry wody 200 gramów umytego prosa, 2 kawałki kurczaka i wieprzowiny. Pogotować pół godziny, dodać podsmażoną na oleju cebulę oraz przyprawy, zamknąć pokrywką i zostawić do duszenia. Kulesz powinien mieć konsystencję barszczu. Kasza Umyte proso zalać mlekiem, dodać 1 łyżkę stołową cukru i pogotować pół godziny. Dodać surowe jajko, wymieszać i zostawić w piecu pod przykryciem, żeby zgęstniało i doszło. Inne słynne potrawy poleskie Poleska polewka z grzybami i rybą 100 gramów suszonych prawdziwków umyć i namoczyć (potem wody z grzybów nie wylewać, a dodać do potrawy). Także namoczyć 200 gramów fasoli. Gdy namięknie, zalać 3 litrami wody, wstawić do pieca do gotowania. Obrać i pokroić 5 ziemniaków. Usmażyć na oleju cebulę i marchew. Gdy fasola jest prawie ugotowana, posolić. Dodać 1 szczupaka i dogotować. Placki rozczyniane Zetrzeć drobno 3 bulwy (ziemniaki), 1 cebulę, dodać pół litra ciepłej wody, 1 łyżeczkę soli, 20 gramów drożdży i mąki, żeby wyszło rzadkawe ciasto. Zostawić, żeby podeszło. Wykładać łyżką na patelnię z gorącym olejem i przykrywać pokrywką podczas pieczenia. Podawać z polewką grzybową. Bulbaniaki Zetrzeć bulwę (ziemniaki), cebulę, wycisnąć czosnek, dodać trochę mąki, jajko, sól, pieprz. Wykładać łyżką na gorący olej i piec. Podwójne bulbaniaki z surowych i gotowanych ziemniaków Ugotować ziemniaki i wygnieść je z podsmażoną słoniną. Zetrzeć surowe ziemniaki i wymieszać z gotowanymi. Dodać parę łyżek stołowych mąki, 2—3 jajka. Z mieszaniny uformować placuszki i piec w piecu lub w piekarniku na blasze pół godziny. Usmażyć słoninę z cebulą i wyłożyć na gotowe bulbaniaki. Przepisy potraw na Wigilię od Hanny Romanyszyn Kutia Umyć i namoczyć na noc pszenicę. Ugotować ją. Dodać miód, roztarty mak, mielone orzechy włoskie lub chałwę. Fasola Fasolę namoczyć na noc, ugotować bez soli, utłuc, dodać utarty czosnek, posolić, wysmarować podsmażoną na oleju cebulą. Ryba w galarecie Obrać ziemniaka, marchewkę, cebulę, rybę (sandacz), dodać liść laurowy, czarny i ziele angielskie w ziarnach. Wszystko gotować pół godziny na bardzo wolnym ogniu, żeby ledwo wrzało. Odcedzić, rozłożyć do naczyń po kawałku ziemniaka, kilka plasterków marchewki, kawałki ryby i wstawić do stężenia. Gospodyni twierdzi, że sandacz tężeje samodzielnie, do innej ryby trzeba dodawać żelatynę. Knysze 50 gramów drożdży rozpuścić w ciepłej wodzie, dodać trochę mąki, żeby podeszło. Dodać 100 gramów oleju, szczyptę soli, mąkę i wyrobić ciasto. Rozwałkować placek, do środka włożyć smażoną na oleju cebulę. Brzegi naciąć i zawinąć do środka. Upiec w piecu. Rożdestwo W mące wymieszać szczyptę soli. Drożdże rozpuścić w ciepłej wodzie, żeby podeszły. Dodać mąkę i długo wyrabiać, dolewając olej. Postawić w ciepłe miejsce, żeby wyrastało. Uformować Rożdestwo: skręcić w kształt „ósemki” lub koła, zostawiając końcówki, jak u ptaszka. Upiec w piecu lub piekarniku. Przepisy potraw od Haliny Budz Chołodziec (galareta) Oczyścić świńską nóżkę, pokroić trochę świńskiej skóry, przygotować koguta. Gdy zawrze i trochę się pogotuje, dodać 3 całe obrane cebule, 3 marchewki, sól, pieprz czarny i ziele angielskie w ziarnach, kilka liści laurowych, korzeń pietruszki oraz garść obranych ząbków czosnku. Gotować 7—8 godzin na bardzo wolnym ogniu, zbierając pianę. Odstawić, a kiedy trochę ostygnie, obrać mięso, przecedzić wywar, dodać świeżego utartego czosnku. Rozłożyć na talerze mięso, zalać wywarem i wstawić do lodówki do stężenia. Ćwikła Ugotować 10 średnich buraków. Zetrzeć na drobnej tarce ugotowany burak, 10 niewielkich korzeni chrzanu, wymieszać wszystko, posolić, dodać 1 łyżkę stołową cukru oraz około 1 łyżkę stołową octu, spróbować. Wstawić do lodówki do przegryzienia.
Traducción automática
Mówią, że w Starożytnym Rzymie poetów zrównywano z prorokami, wsłuchiwano się w każde słowo, jak później — w biblijnego króla Dawida i jego poetycką Księgę Psalmów. Czasy się zmieniają, zachodzą metamorfozy zarówno u proroków, jak i u poetów, lecz czasami pojawiają się takie poetyckie wersy, wyjaśnienie których znajdziesz chyba tylko z biegiem czasu, jakby podświadomość wszystko widziała, lecz Poecie trudno być prorokiem we własnej ojczyźnie…
*** od dziś za rok doczekać kołyszesz żłób a tam — pusto tylko chudzina stoi zmarznięta i trzej królowie z automatami i gwiazda nie świeci by śladów nie wydać na śniegu poszli pasterze na zachód anioł siedzi zapłakany makutrą kołacze zagląda do makutry a tam — Ukraina
*** dzieci były jak anioły w białych koszulinach kolędowały niebo i ziemię wśród nocy delikatnej w mieście zaśnieżonym kto ci jeszcze zaśpiewa jakby cukierki rozsypie iskrami z nieba synu mój synu Boży kruszyno tam w przeszłości z lodu kołyska się kołysze
*** I kto ci opowie o Jordanie, w zimnej chacie chłodne Święto Jordanu, i kto ci wyzna wreszcie, że ty mu — jak spragnionemu woda?
że ty mu, jak słońce w oknie… Jak wróble na gałęzi płochliwe,
my jeszcze mali i tacy szczęśliwi na tej fotografii, na brudnej ścianie.
Podaj mi moją gorzką łzę, bo ty mi… bo ja tobie… bo dziś drozdy czerwone jadły na kalinie, i płynął po podwórzu siwo-czarny smutek…
I kim my jesteśmy, że po omacku zeszliśmy się przyszłość w przeszłości szukać? Jak sierota, płacze nasza chata, którą nie my porzuciliśmy kiedyś…
*** ty jeszcze istniejesz w myślach czy wyobraźni pamięci fale płyną kędzierzawe na wschód już nie decyduję być nie być zimne twoje spojrzenie wichrem kręci jak lód co ci się śni takiemu jednemu ja wśród nocy przychodzę do domu sama już nie decyduję żyć nie żyć lodem scala serce rozbite zima
Iwano-Frankiwsk, 2017
Czego życzyć-wywróżyć ukraińskiej ziemi, ukraińskiemu światu w przyszłym roku? Pokoju. Na ziemi, między ludźmi, w duszach, w sercach. Pokoju i spokoju. Społeczeństwu — zgody, naszym przywódcom — mądrości. Cierpliwości nie wiem czy warto życzyć, bo czara cierpliwości naszego narodu od wieków stoi przepełniona i nie daj Boże, by się wylała. Przecież mamy niezwykle skomplikowaną historię. Musimy ją znać, wyryć w pamięci każdą lekcję. Niech rok 2018 godnie uczci dwie pamiętne dla Ukrainy daty — 150-lecie utworzenia „Proświty” i 100-lecie Listopadowego Czynu — pierwszej próby ukraińskiego państwowotwórstwa. Obie te rocznice to te fundamentalne rzeczy, na których musi opierać się nasze postrzeganie świata, powinny formować się nasze poglądy i przekonania. Trzeba dołożyć starań każdemu — wmurować swoją cegiełkę w mocny mur naszej wspólnej narodowej sprawy, aby niezaprzeczalną prawdą brzmiał wers Wasyla Symonenki: „Naród mój jest, naród mój zawsze będzie, nikt nie przekreśli mój naród!”
Bądźmy razem! P RZEDPŁATA—2018 P RZEDPŁATA—2018 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty
Traducción automática
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Traducción automática
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO
Księgowość 279-41-46
Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001
E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua
Nakład ogólny w grudniu — 15 200
Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety.
Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.
Traducción automática
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.
Traducción automática
Sekretarz odpowiedzialny: Iryna Szewczuk
Dział pracy proświtiańskiej: Olha Żmudowska
Dział kultury: Eduard Owczarenko
Dział korekty: Tetiana Szczerbak, Iryna Stelmach
Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Wołodymyr Żyhun
Redaktor internetowy: 279-39-55
Traducción automática
Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Traducción automática