Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №03 за 2011 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 3 (588), 20–26 stycznia 2011 MARIA MATIOS JAKO „ZWIERCIADŁO DEMOKRACJI”? Ф Фооттооффаакктт

Według wielu krajowych polityków cywilizowany świat uznał już, że w Ukrainie ma miejsce selektywne wykorzystywanie wymiaru sprawiedliwości jako narzędzia do prześladowania politycznych przeciwników władzy. Jeśli to się nie zakończy, to w negocjacjach z UE o umocnieniu więzi z Ukrainą można będzie postawić wielką kropkę. Haniebna rozprawa władzy z politycznymi przeciwnikami obciąża ukraińskie społeczeństwo bardziej niż problemy społeczno-gospodarcze i legislacyjne. Oto także rano 17 stycznia blisko półtorasta osób, wśród których byli przedsiębiorcy i przedstawiciele niektórych partii politycznych, prowadziło pikietę przed Administracją Prezydenta z żądaniem zaprzestania represji politycznych w Ukrainie. Koordynator Podatkowego Majdanu Ołeksandr Danyliuk w swoim wystąpieniu na mitingu pokazał uczestnikom akcji i pracownikom milicji fotografię z 2007 roku z Majdanu Niepodległości, na której widać namioty uczestników ówczesnej akcji Partii Regionów, i zaznaczył, że obecnie przeciwko uczestnikom Podatkowego Majdanu 2010 roku wszczęto sprawę za uszkodzenie granitowych płyt, lecz organy ścigania nie mają żadnych pretensji do organizatorów akcji protestu z 2007 roku z Partii Regionów, którzy równie dobrze rozstawiali namioty. Danyliuk oświadczył, że uczestnicy akcji domagają się również od władzy zaprzestania prześladowania przedstawicieli organizacji „Trizub”, którym uporczywie „przyszywa się” terrorystyczną działalność. Ołeś DMYTRENKO Zdjęcie autora IRYNA KALYNEC: CIĄG DALSZY TEMATU NOWE O PAWLE TYCZYNIE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

CZY IDEE SOBORNOŚCI ZJEDNOCZĄ NASZYCH DEMOKRATÓW?

Czas przygotowywać się do wyborów. Parlamentarnych, prezydenckich. Niezależnie od tego, kiedy się odbędą, gdyż zauważono: przygotowania do nowych wyborów zaczynają się dzień po przeprowadzeniu poprzednich. Wybory to cywilizowana droga, którą siły narodowo-demokratyczne mogą dojść do władzy. I jest to jedyna realna możliwość dla Ukrainy, by ugruntować się jako prawdziwie niepodległe, demokratyczne państwo typu europejskiego, a nie moskiewska kolonia. Do tego potrzeba niewiele: zjednoczenia demokratów. To proste. To najtrudniejsze. Petro ANTONENKO Mamy to, co jest oczywiste nawet dla ślepego. Zresztą, już w starożytności mawiano: “Siła wroga — w naszej słabości”. Siła tych, którzy doprowadzili państwo ukraińskie do takiego stanu, tkwi w słabości tych, którzy mieli temu przeciwdziałać: sił demokratycznych, elity narodowej. To diagnoza. Czas więc się leczyć! Każdemu wiadomo, że wyborów parlamentarnych nie będzie w marcu 2011 roku. Ta data wydaje się teraz po prostu niepoważna, choć, między innymi, właśnie ona wynika z Konstytucji Ukrainy z 1996 roku, która została “odnowiona” w kraju decyzją Sądu Konstytucyjnego. Alternatywna data — wrzesień 2012 roku, czyli po zakończeniu pełnej 5-letniej kadencji obecnej Rady Najwyższej VI kadencji. Pomiędzy nimi wymienia się jesień bieżącego i wiosnę przyszłego roku. Kiedy zaś będą wybory — tak naprawdę nie wie nikt, bo datę będą wyznaczać nie według słowa praworządności, demokracji, konstytucyjności, a według politycznej celowości dla władzy. Nie będziemy więc wróżyć. Zatem zacznijmy od gotowości do wyborów sił narodowo-demokratycznych — w aspekcie gotowości do zjednoczenia się w nich! Główne siły polityczne Majdanu, które były u władzy w poprzednich latach — BJuT i “Nasza Ukraina” (wymieniamy w kolejności miejsc, które zajęli w wyborach prezydenckich ich liderzy — Julia Tymoszenko (2 miejsce) i Wiktor Juszczenko (5 miejsce). Na pierwszy rzut oka, tutaj gotowość do zjednoczenia (nie mówiąc już o formacie jednej partii czy nawet bloku, a przynajmniej o nieprzeciwdziałaniu sobie) wydaje się niższa od zera. Swary trwają. Zarzuty od wyborców, że właśnie te swary “oddały” Majdan i Ukrainę regionałom, nie działają. “Największy mój błąd w polityce — to Tymoszenko” — to i dziś teza i stanowisko Juszczenki. Za swój największy błąd Julia Tymoszenko uważa to, że zaczęła demaskować otoczenie Juszczenki (czytaj — walkę z nim) dopiero jesienią, a nie latem 2005 roku, w pierwszym roku pomarańczowej władzy, kiedy premier “wszystko przejrzała i zrozumiała”. Iść BJuT i “NU” z tym na wybory? To przecież to, o czym tylko marzą regionałowie. Ukrainie pozostaje jedynie mieć nadzieję, że wewnątrz tych sił politycznych, za którymi stoją ideały Majdanu, wspaniałe idee państwowotwórcze, miliony wyborców, dojrzeje taka masa krytyczna, która powie swoim wodzom — “Dość!”. Przypomnijmy “stare” siły narodowo-demokratyczne. Pouczającym w aspekcie analizy porażek, gotowości do odnowy, do zjednoczenia stał się kolejny zjazd Ukraińskiej Partii Ludowej. Pouczającym niemal całkowitym brakiem i jednego, i drugiego, i trzeciego w tym większym odłamku niegdyś potężnego Ludowego Ruchu, w tej partii, która sili się, by przedstawić się jako prawdziwie państwowotwórcza w obozie demokracji. Mówią, że póki piorun nie uderzy, chłop się nie przeżegna. Nad tą partią uderzyło już tyle piorunów, ale… Pierwszy — żałosny wynik UPL w wyborach 2006 roku, kiedy przejechała się obok parlamentu. Zakończenie na str. 5 LAUREACI NAGRODY PROŚWITAŃSKIEJ PREMIERA RUBRYKI “POGODA” 14–15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

TALENTY I BEZCZELNICY,

Historia, o której w Ukrainie wiedzą dziś wszyscy, zaczęła się 19 listopada 2010 roku, kiedy do Prokuratora Generalnego Ukrainy W. P. Pszonki przewodniczący Rady Organizacji Weteranów Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy P. S. Cybenko wysłał list o numerze 644/10*: Dla czytelników “Słowa Proświty” przypomnimy, o czym mowa w Kodeksie karnym: “Artykuł 297. Znieważenie grobu, innego miejsca pochówku lub ciała zmarłego 1. Znieważenie grobu, innego miejsca pochówku, ciała (szczątków, prochów) zmarłego lub urny z prochami zmarłego, a także bezprawne zawładnięcie ciałem (szczątkami, prochami) zmarłego, urną z prochami zmarłego, przedmiotami znajdującymi się na (w) grobie, w innym miejscu pochówku, na ciele (szczątkach, prochach) zmarłego — karze się grzywną do dwustu nieopodatkowanych minimów dochodów obywateli albo aresztem na okres do sześciu miesięcy, albo ograniczeniem wolności na okres do trzech lat, albo pozbawieniem wolności na ten sam okres. p. 2. Te same czyny, popełnione ponownie lub w porozumieniu z grupą osób, albo z pobudek chciwości lub chuligańskich, albo wobec mogiły braterskiej czy grobu Nieznanego żołnierza, albo połączone z zastosowaniem przemocy lub groźbą jej zastosowania, — karze się ograniczeniem wolności na okres od trzech do pięciu lat lub pozbawieniem wolności na ten sam okres”. A oto właśnie ten cytat z “Wyrwanych stron…” Marii Matios, str. 214—215, na który powołuje się deputowany ludowy: “…budynek przy ulicy Suworowa, 3… naprzeciwko samego stołecznego “fallusa” — pomnika zwycięstwa, niedaleko Ławry Peczerskiej”. (“Agencja Literacka “Piramida”, Lwów— 2010”). List Cybenki znalazł swoich adresatów, a ci uciekli się do działań, o których lepiej opowiedzieć językiem następującego dokumentu: “Do Prokuratora Generalnego Ukrainy W. P. PSZONKI, Kopia: Do Ministra spraw wewnętrznych Ukrainy A. W. MOHYLOWA Szanowny Panie Prokuratorze Generalny Ukrainy! Wydarzenia, które rozegrały się wokół mnie od końca ubiegłego roku za “błogosławieństwem” Prokuratury Generalnej Ukrainy oraz Ministerstwa spraw wewnętrznych i trwają do dziś, zmuszają mnie do publicznego zwrócenia się do Pana z szeregiem pytań, ponieważ jestem znaną osobą publiczną w Ukrainie i poza jej granicami, a sferą zainteresowania prokuratury i milicji stała się moja działalność publiczna, a mianowicie — twórczość pisarska. Przypomnę, że 17 grudnia ubiegłego roku, powołując się na polecenie Prokuratury Generalnej Ukrainy, pracownicy Szewczenkowskiego rejonowego wydziału spraw wewnętrznych m. Lwowa (wydział walki z przestępczością zorganizowaną) poszukiwali “obywatelki Marii Matios” w pomieszczeniu lwowskiego wydawnictwa “Piramida” w celu wycofania ze sprzedaży mojej książki “Wyrwane strony z autobiografii”, która, nawiasem mówiąc, została uznana za “Książkę roku 2010”. Pracownicy wydawnictwa wyjaśnili funkcjonariuszom milicji, że pisarka M. Matios mieszka w Kijowie i poprosili o przedstawienie jakichkolwiek dokumentów w celu wyjaśnienia przyczyny poszukiwań. Po telefonicznych rozmowach ze swoim kierownictwem milicjanci odmówili pokazania dokumentów, które mieli przy sobie, jedynie z odległości zademonstrowali jakieś polecenie oraz kserokopie stron mojej książki (tę informację podaję za zgodą jednych z wielu “odpytanych”, byłych moich sąsiadów z wynajmowanego mieszkania — laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, weterana Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, pisarza Anatolija Andrijowycza Dimarowa oraz jego żony Jewdokiji Niestoriwny). Takie działania funkcjonariuszy organów ścigania mają wszelkie znamiona szantażu i bezpodstawnej presji psychologicznej. I oceniam je jako niedopuszczalne z punktu widzenia zdrowego rozsądku i profesjonalizmu ich wykonawców, a także jako takie, które poniżają moją ludzką cześć, godność i moje nazwisko pisarskie, stwarzają dyskomfort mojej rodzinie i bliskim. Nie potrzebuję dodatkowej sławy takimi środkami. Każdy pisarz ma niezawodnego promotora swojej twórczości — swojego czytelnika, a nie takie odrażające “wsparcie bagnetami” czy, nie daj Boże, siłami “Alfy”, która, ku mojemu zdziwieniu, ostatnio wchodzi w modę w Ukrainie. Takich rzeczy nie rozumieją też moi agenci literaccy i tłumacze w Ameryce, Niemczech, Francji, Izraelu i innych krajach, którzy o tych działaniach funkcjonariuszy wiedzą z prasy. A oni bez najmniejszego wsparcia ze strony państwa ukraińskiego robią wszystko, aby świat dowiadywał się o Ukrainie z przekładów znanych ukraińskich książek, a nie ze skandalicznej kroniki wokół ukraińskich pisarzy. Jeśli Prokuratura Generalna Ukrainy czy Ministerstwo spraw wewnętrznych mają chęć lub potrzebę omówienia ze mną tematów literackich czy jakichkolwiek innych, myślę, że nie ma potrzeby niepokoić postronnych ludzi, uciekając się do moich “ogólnoukraińskich” poszukiwań. W czasach nowoczesnych technologii i wysoce profesjonalnych ukraińskich “szeryfów” w Kijowie w mgnieniu oka można znaleźć znaną osobę, bez demonstrowania mięśni i presji psychologicznej na ludzi, którzy nie mają żadnego związku ze sferą jego działalności. Szanowny Wiktorze Pawłowiczu! W całej tej historii niepokoi mnie jedna jedyna myśl: jak długo i jakimi siłami ukraińscy funkcjonariusze organów ścigania poszukują zaginionych bez wieści obywateli Ukrainy, a także tych, którzy popadli w kłopoty i potrzebują prawdziwej opieki organów ścigania, jeśli ci stróże porządku już miesiąc urządzają polowanie na osobę, której gabinet pracy znajduje się na Chreszczatyku, o czym łatwo dowiedzieć się z każdej gazety czy innej informacji publicznej?! Będę bardzo wdzięczna za odpowiedź merytoryczną. Z poważaniem Maria Matios, urzędnik państwowy 2. kategorii 3. rangi, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, autorka 20 książek w języku ukraińskim i 5 książek w językach obcych, honorowa obywatelka miasta Czerniowce, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, laureatka międzynarodowej nagrody „Talent i godność”. 11.01.11, m. Kijów”. „Szanowny Wiktorze Pawłowiczu! Właśnie ukazała się drukiem w agencji literackiej „Piramida” (m. Lwów) książka — „Wyrwane strony z autobiografii”, której autorką jest pisarka-publicystka, laureatka Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki z 2005 r. — Maria Matios. W książce, która jest prezentowana jako wydanie literacko-artystyczne o współczesności i współczesnych, autorka M. Matios w rozdziale „Suworowa, 3” (str. 214, 215) pozwoliła sobie na brutalny atak przeciwko pamięci żołnierzy, poległych na frontach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941—1945 lat. Nie przystoi kobiecie-poetce, prozaikowi, która uważa się za wysoko wykształconą, inteligentną osobę, przytaczać w książce obraźliwe dla weteranów wojny i niezwykle haniebne porównanie obelisku na grobie Nieznanego Żołnierza Kompleksu Memorialnego w „Parku Wiecznej Sławy” w m. Kijowie (patrz załączone kserokopie). Społeczność weteranów ocenia ten cyniczny czyn jako chuligańskie maruderstwo, zniewagę miejsca braterskiego pochówku 34 Bohaterów Związku Radzieckiego oraz grobu Nieznanego Żołnierza. Poetka M. Matios, są pewni weterani, użyła wulgarnego porównania obelisku w celu znieważenia pamięci narodowej o poległych obrońcach Ojczyzny, zademonstrowała lekceważący stosunek do świętego miejsca pochówku oraz zasad społecznych i tradycji w tej sferze. Społeczność weteranów uważa, że takim stosunkiem do miejsc pochówku i pamięci weteranów-bohaterów wojny obywatelka M. Matios naruszyła art. 6 Ustawy Ukrainy „O upamiętnieniu Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941—1945 lat” oraz art. 1 Ustawy Ukrainy „O pochówku i sprawach pogrzebowych”, dopuszczając się zniewagi braterskiej mogiły, dokonując działań, które mają na celu znieważenie pamięci społecznej o żołnierzach, poległych w walce z faszystami na frontach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Weterani pilnie proszą Pana, Wiktorze Pawłowiczu, o polecenie wszczęcia sprawy karnej przeciwko M. Matios na podstawie art. 297, pkt 2 „Zniewaga grobu, innego miejsca pochówku” Kodeksu karnego Ukrainy oraz zakazanie, poprzez wycofanie ze sprzedaży, rozpowszechniania książki M. Matios „Wyrwane strony z autobiografii”. W celu poinformowania weteranów o podjętych środkach proszę o powiadomienie mnie na adres Rady Organizacji Weteranów Ukrainy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

albo FABUŁA NIE TYLKO DLA MARII MATIOS…

Historia, która w całości może stać się fabułą kolejnej książki znanej ukraińskiej pisarki Marii Matios, nabrała nie tylko ogólnoukraińskiego, ale i światowego rozgłosu. Setki listów, SMS-ów, telefonów napływały i napływają pod adresem autorki „Wyrwanych stron”… Jak skomentowała je Maria Wasyliwna, przekonała się, że na Ukrainie jest zdrowe społeczeństwo: ludzie odzywają się do niej z Ługańska i Krymu, z Bukowiny i Galicji, z wielu krajów świata, nie tylko ze słowami wsparcia, ale i opiniami o jej twórczości oraz prośbami o wskazanie adresów księgarni, gdzie można nabyć książkę, która stała się obiektem uwagi organów ścigania. Zresztą, nie tylko ich. W piątek 14 stycznia w Radzie Najwyższej zostały wygłoszone zapytania poselskie Andrija Szkila, Iryny Heraszczenko oraz Ołeksandra Tretiakowa, Arsenija Jaceniuka, Iwana Stojki, Andrija Szewczenki, Anatolija Hrycenki oraz innych (jeszcze czterech posłów) do prezydenta Ukrainy, do ministra spraw wewnętrznych Ukrainy, Prokuratora Generalnego Ukrainy — w sprawie politycznych prześladowań ukraińskiej pisarki Marii Matios ze strony Prokuratury Generalnej Ukrainy oraz Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy i zapewnienia jej ochrony. Poseł ludowy W. W. Taran (pisarz Wiktor Teren) w swoim zapytaniu do Rzecznika Praw Człowieka Rady Najwyższej Ukrainy Niny Karpaczowej wyjaśnił, między innymi, przejęcie społeczeństwa historią, która rozgrywa się obecnie: „o lekceważeniu praw człowieka na Ukrainie mówi liczba wniosków jej obywateli, złożonych do Europejskiego Trybunału. I wiecie państwo, Ukraina zajmuje tutaj trzecie miejsce na świecie, oczywiście po Rosji i po Turcji. To znaczy, że na Ukrainie trwa totalne naruszanie praw człowieka: prawa do pokojowych zgromadzeń, prawa do wolności słowa, po prostu do życia. I wszyscy, którzy oponują obecnej władzy, są represjonowani — to i Tymoszenko, i pisarka Matios, i dziennikarze, i absolutnie wszyscy członkowie organizacji młodzieżowej „Tryzub”. I, powiedzmy, według oceny międzynarodowej organizacji „Freedom House” Ukraina już nie jest wolnym państwem. Ona już nie jest wolnym państwem — ona już jest półwolna. Szanowna Nino Iwaniwno! Być może trzeba nabrać odwagi i powiedzieć, że przestrzeganie praw człowieka na Ukrainie jest niemożliwe bez zmiany obecnej władzy, obecnej dyktatury”. Tą samą tematyką przejmował się również W. O. Jaworiwski, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. duchowości i kultury, zwracając się do pana Mohylowa: „Szanowny ministrze, drwal Wasia, odganiając się od komarów siekierą, wyciął 2 hektary lasu. Pan teraz zrozumie, do czego zmierzam. Zna pan historię z wybitną ukraińską pisarką, laureatką Nagrody Narodowej, Marią Matios, którą dzisiaj prześladuje nasza tak zwana ukraińska milicja. Prokurator Generalny odmówił, że mają oni z tym coś wspólnego, znaczy to sprawa pańskiego resortu”. Milicja nie zmyła jeszcze krwi ze swoich rąk za morderstwo Gongadzego, faktycznie zamknięta jest sprawa o morderstwo dziennikarza Wasyla Klementjewa, a do tego Ołena Biłozerska, wobec której milicjanci dopuścili się, mówiąc krótko, zniewagi. Co dzieje się w kraju? Może będziemy stawiać po prostu milicjanta, powiedzmy, przy Marii Matios i nie pozwalać, żeby w ogóle pisała? Wtedy będziecie mieli mniej pracy”. Odpowiedź A.W. Mohylowa (zgodnie ze stenogramem): „Dziękuję za pytanie. Odpowiadam panu w sprawie Marii Matios, wobec której, zdaniem jednego z deputowanych ludowych, wypowiedziała się obraźliwie. Napisał on w tej sprawie wniosek do prokuratury. Proszę poczekać. To nie do mnie pytanie. Napisali wniosek do prokuratury. Prokuratura po tym skierowała do nas ten papier, żeby przesłuchać tę obywatelkę, tak powiedzieć, znaną poetkę, jak pan mówi. Papier został skierowany do Lwowa, gdzie jej nie było, potem przyszedł do Kijowa. Adres, który wskazywali, ona tam nie mieszka. Przyszedł milicjant. Zapytał: czy mieszka tu taka a taka, czy nie? Napisali odpowiedź, że nie, i papier wysłali z powrotem do prokuratury. Takie to prześladowania. To wy rozdmuchujecie mydlaną bańkę z niczego”. Tymczasem w Internecie pojawił się komunikat Wydziału Łączności ze Społeczeństwem Głównego Urzędu MSW Ukrainy w m. Kijowie. Cytujemy: „Prokuratura Generalna wydała polecenie odpowiednim jednostkom terytorialnym MSW przeprowadzenie weryfikacji faktów przedstawionych w zapytaniu, a zebrane materiały skierować do Prokuratury Generalnej. Jedno z takich poleceń otrzymał Peczerski Rejonowy Zarząd stołecznej milicji. Wykonując wymagania głównego organu kontrolno-nadzorczego państwa, jeden z pracowników Peczerskiego Rejonowego Zarządu MSW odwiedził budynek, którego adres autorka podawała w tekście książki, i rozmawiał z mieszkańcami. WŁS GUMSW w m. Kijowie oświadcza, że stołeczna milicja w żaden sposób nie wywiera nacisku na pisarkę Marię Matios i tym bardziej nie ma na celu jej zatrzymania. Stołeczna milicja działa w ramach swoich uprawnień, wykonując polecenie Prokuratury Generalnej Ukrainy. Po zakończeniu weryfikacji wszystkie zebrane materiały zostaną przekazane Prokuraturze Generalnej Ukrainy w celu podjęcia decyzji zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem w sprawie zapytania deputowanego ludowego Ukrainy”. Równolegle w Internecie krąży odpowiedź szefa GPU Wiktora Pszonki (podajemy w języku oryginału): „Autorytatywnie oświadczam, że Prokuratura Generalna nigdy żadnych poleceń nikomu w odniesieniu do „prześladowania” Marii Matios nigdy nie dawała”. Bardzo trafnym, naszym zdaniem, jest komentarz do tej detektywistycznej historii, od której zalatuje odorem represji, jakich niejednokrotnie doświadczała literatura ukraińska, lidera partii politycznej „Front Zmian” Arsenija Jaceniuka: „Z maniakalną wytrwałością władza odtwarza stalinowskie praktyki, małpując nawet stylistykę sądów sprzed 70 lat. Znajdują się „oburzeni pracujący” – i z ich inicjatywy błyskawicznie zakładane są „sprawy historyków”, „sprawy dziennikarzy”, a teraz – jeszcze „sprawy pisarzy”. Tak samo, jak wtedy, wybierani są badacze i twórcy, których twórczość i dorobek naukowy są powszechnie uznane i znane daleko poza granicami kraju. Czyli jeśli już do tych się dobrali, to wszystkim innym lepiej nie wychylać się z wolnomyślicielstwem i niezatwierdzonymi „z góry” myślami. Nieprzypadkowo organy ścigania wykazały taką niesłychaną hiperaktywność, poszukując tych, którzy zniszczyli pomnik Stalina w Zaporożu. Obecna władza, jedną ręką podpisując Ustawę o kulturze, która gwarantuje wolność twórczości, drugą chwyta pisarzy i dziennikarzy za gardło właśnie za ich twórczość. Teraz należy czekać na wprowadzenie „indeksu zakazanych książek”, listy niepożądanych dla TV twórców, zebrań „pracujących”, którzy Matios „nie czytali, ale potępiają”, i wprowadzenie zatwierdzonego przez administrację prezydenta kanonu literackiego”. Współbrzmi z tym komentarzem również oświadczenie Ukraińskiego Centrum Międzynarodowego PEN-Klubu: „Wyrażamy zdecydowany protest przeciwko wszelkim próbom wycofywania z obiegu owoców pracy pisarskiej. Próba zrobienia tego w przypadku Marii Matios wywołuje haniebne dla władzy skojarzenia i jest policzkiem dla wszystkich, którzy cenią twórcze słowo i pracę pisarską. Ostrzegamy obecną ukraińską władzę: właśnie na nią spada odpowiedzialność za to, że na Ukrainie prowadzi się natarcie na terytorium wolności. Przypominamy: zwycięstwa władzy nad pisarzami zawsze okazują się pyrrusowymi i bezsławnymi”. czy miłość, za serce, za honor — za swoje: ziemię, ojczyznę, rodzinę. Itp. Tak, dość często interpretuję historię przez pryzmat owej bardzo aktualnej frankowskiej koncepcji „ukradzionego szczęścia”. Mnie interesuje badanie „ukradzionego szczęścia” narodu i „ukradzionego szczęścia” jednostki, które są tak ze sobą powiązane, że niekiedy można mówić o „syjamskiej” naturze takich historycznych „kradzieży”. W twórczości ważny jest dla mnie problem wypierania tego, co moralne, z ludzkiej natury, zamach na samą ludzką naturę. Dlatego w większości moje książki to rehabilitacja kategorii moralnych i witalnych (życiodajnych). Jest to, w pewnym sensie, budowanie mentalnej i moralnej hierarchii narodu. Przecież bez hierarchii kategorii moralnych niemożliwy jest rozwój jakiegokolwiek społeczeństwa. Dziczenie człowieka następuje wtedy, gdy człowiek i społeczeństwo, w którym żyje, tracą punkty odniesienia ducha, moralności i kultury. Suwerenność narodu może umacniać się także poprzez kulturę. Jeśli chcecie, kulturowy nacjonalizm. A kulturowy nacjonalizm, moim zdaniem, to rozsądny balans tego, co historyczne, mentalne i metafizyczne. To połączenie pamięci historycznej i duchowej. Gdyby trzeba było postawić epigraf do niemal każdego mojego bohatera, wybrałabym taki: HONOR — PONAD WSZYSTKO. Bo każdy mój bohater — (nawet największy łotr) ma swoje alibi. To alibi jednym może wydać się okrucieństwem, innym — sprawiedliwością, jeszcze innym — bezsensem. Ale właśnie dlatego życie jest ciekawe, że jest w nim taka różnorodność ludzi, postaw, poglądów. I grzechem pisarza byłoby nie zanurzać się w te gąszcze. Będę wpatrywać się w mrok historii tak długo, aż poczuję, że zapasy mojej wiedzy i ciekawości są wyczerpane i że nie słyszę już echa z tej strony, gdzie jest mój czytelnik. Przeważająca większość Ukraińców nie zna prawdy o wielu okresach życia swojego kraju. Ale moja ciekawość tematów historycznych w żaden sposób nie jest związana z jakimiś rodzinnymi wydarzeniami. Jak pisano kiedyś w radzieckich ankietach, nikt z moich bliskich i krewnych „nie był, nie siedział, nie był karany”. Jednak, moim zdaniem, brak osobistego bólu nie może stać się „szlabanem” dla odtworzenia nieopisanego i nieprzeczytanego historycznego bólu twojego kraju. Oto moja przyczyna zafiksowania na naszych historycznych bunkrach. Moje książki i ludzie w nich — to tysiące ukraińskich roztopów ze wschodu na zachód. Roztopów, przemielonych przez historię bez żalu i litości. I nie chodzi o to, czy jest to związane z podziałem granic, podziałem własności czy z niwelacją sumienia i honoru. Każdy ukraiński region miał swoje odmiany historycznych żaren. Zrozumiałe, że bliższa mi jest ziemia, gdzie pępowinę mi cięto i którą słyszę każdą swoją komórką. Dlatego w moich książkach najwięcej jest historii „zachodnioukraińskiej” — tej, która, jak mi się wydaje, na Ukrainie jest mniej zrozumiała dla samych ukraińskich obywateli niż historia starożytnego Rzymu czy starożytnej Grecji. Ale myślę tak: historia zawsze sobie płynie, jak letni deszcz na Bukowinie — bez ostrzeżenia i bez hamulców. A ludzie rodzą się i żyją, i nie mogą wybierać sobie ani historii, ani okoliczności, które modeluje im czas. Mogą albo zgadzać się z nimi, albo buntować się przeciwko okolicznościom czy innym ludziom, którzy wyrządzają im krzywdę. Dlatego wszystkie moje literackie Darusie, Justyny, Juriany — to swoista metafora, zaprojektowana przez Bukowinę i Galicję na całą Ukrainę. Podstawcie swoje imiona moim bohaterkom — a zobaczycie, że są one niemal jednakowe w granicach tych okoliczności, w które zagania je czas. I chcę powiedzieć coś bardzo ważnego: wschodnie regiony Ukrainy niezwykle aktywnie reagują na zaproponowaną przeze mnie tematykę. Widzę to po monitoringu sprzedaży książek. A to — argument, może silniejszy niż jakikolwiek inny. Dlatego nie zmęczę się opowiadaniem o nas wszystkich — różnych we wszystkich zakątkach Ukrainy — dopóki Bóg będzie dawał mi Słowo. Apatia, wyraźnie zaznaczony anabioza i moralne zmęczenie, które z początkiem 2010 roku ogarnęły nawet tych ludzi, od których trudno było się tego spodziewać (działaczy kulturalnych, polityków, świadomych obywateli), nie mogą stać się podstawą czy usprawiedliwieniem dla ludzi twardej wiary, którzy wiedzą, że postęp życia można jedynie zahamować, ale niemożliwe jest go zatrzymać. Tak jak nie można zatrzymać strzały przebiśniegu spod śniegu, ćwierkania z gniazda wyklutego wróbla i ludzkiego głosu normalnego obywatela, który chce żyć po ludzku, wiedząc, że tak żyje większość świata, a także wiedząc, że obywatel ma wszelkie podstawy do takiego życia. Każdą sztuczną tamę przerywa woda powodziowa, która zawsze ma siłę większą niż ręcznie zbudowana tama, w którą podczas budowy nie zostały włożone wszystkie przeznaczone do tego komponenty. Wierzę w to. Bo to prawda. Czasami prawda triumfuje w najbardziej nieoczekiwanym momencie. Nie wierzycie?! A kto wierzył, że moja niema słodka Darusia zdoła przemówić?! Sama wątpiłam. A tu przyszedł Iwan Cwyczok — i tama milczenia pękła. I dopiero wtedy stało się jasne, że słodka Darusia, choć niema — ale mądra. I działania jej — mądrzejsze od działań niektórych pozornie mądrych. Czyż nie jest cudem, że niemi ludzie niekiedy zdolni są do działań odważniejszych niż ci, którzy dużo mówią?! My jeszcze staniemy się uczestnikami takiego cudu. I niemi. I mówiący. Maria Matios, 15 lipca — 15 sierpnia 2010, Kijów — Jerozolima — Kijów. Temat śledziła Lubow HOŁOTA. * Język i pisownię listów, stenogramów, dokumentów zachowujemy. — Red.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Zamiast epilogu. Fragment z książki „Wyrwane strony z autobiografii”

„Jestem osobą elastycznie uporczywą (takich wiele wśród kobiet), sceptyczną rozumem, fanatyczną uczuciem. Do tego od dawna przyswoiłam sobie «tragiczny światopogląd», a ten jest przecież dobry do hartowania”. (Lesia UKRAINKA) …Niekiedy, gdy biorę się do pisania nowego utworu, wydaje mi się, że po raz kolejny przede mną majaczy „skrzynka Pandory” — i muszę ją otworzyć. Szczerze mówiąc, na mój wiek wystarczyłoby już tych „rozpieczętowanych” skrzynek. A jednak… Ukraińska historyczna „skrzynka Pandory” jest bezdenna. Nie sposób jej wyczerpać. Ale jeszcze bardziej bezdenne są skrzynie ludzkiego ducha, doświadczeń, rozważań. Dla mnie jako pisarki nie jest koniecznie badać wielkie bitwy batalistyczne, bitwy nurtów filozoficznych czy ruchów politycznych. Interesują mnie bitwy człowieka o drugiego człowieka, o siebie, o swoją wiarę

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

OD CIEMNOŚCI DO ŚWIATŁA…

Iryna KALYNETS Światło Swoje, Panie, Dałeś człowiekowi i ciemność. Księga Izajasza Na temat zbrodniczych systemów totalitarnych, których bazą ideologiczną zawsze było bałwochwalstwo (ubóstwianie ziemskich możnowładców), napisano obecnie dziesiątki prac. Jednak o tym, że bałwochwalstwo było podstawą formowania ZSRR, we współczesnej Ukrainie mówi się mało, chociaż sami komuniści na XX zjeździe potępili kult (z łac. cultus, oddawanie czci) Stalina, który, jak i kult Lenina, powstał nieprzypadkowo. Wybitny psycholog i filozof K. G. Jung, znany uczony, filozof i ekonomista, laureat Nagrody Nobla F. A. Hayek i inni nazywali ideologię komunistyczną quasireligią. Jak każda quasireligia, marksizm-leninizm wykorzystywał do utwierdzenia swojej antyludzkiej istoty „nowe, zrodzone przez rewolucję”, a faktycznie dawne symbole i formy oddawania czci swoim „bóstwom”. Na przykład obraz Drzewa Świata (w mitologii — centrum całego wszechświata) jeszcze takie bałwochwalcze imperia jak Asyria, Babilonia i inne przekształciły w symbol własnej wszechmocy i wieczności (przez co i zniknęły z powierzchni Ziemi, jak przewidywali biblijni prorocy). W komunistycznej quasireligii ten symbol to przedstawiany na wszystkich ulotkach, gazetach, w publikacjach Kreml jako monumentalna budowla w „centrum świata”, zwieńczona „niebiańskim” znakiem — czerwoną pięcioramienną gwiazdą. Wspiąć się na władczy szczyt Kremla — to wspiąć się po tysiącach złożonych w ofierze martwych i żywych okaleczonych ciałach i duszach do królestwa wszechmocnych „wodzów-bóstw”. Pięcioramienna gwiazda w średniowieczu nazywana była „śladem czarownicy” i uważana za znak magicznej wiedzy — miała rzekomo dawać wszechmoc władcom, których rozpostarte ręce i nogi miały objąć cały świat. Malowanie nagrobnych obelisków i trumien na czerwony kolor sięga zamierzchłej epoki górnego paleolitu z okultystyczną praktyką posypywania ciał zmarłych czerwoną ochrą (mózg zmarłych zjadano), a mumifikacja wodzów — epoki Starego i Dawnego Państwa Egiptu (IV—II tys. p.n.e.). Znak „sierpa i młota” — to transformacja lewostronnej swastyki, w kultach fallicznych taka swastyka symbolizowała akt płciowy, a w bolszewickiej interpretacji „sierp i młot” oznaczał skrzyżowanie „wsi” i „miasta”. Charakterystyczne dla pogańskich wierzeń kulty falliczne obecne są także w obelisku, ponieważ w starożytności obelisk symbolizował męską siłę reprodukcyjną, a zatem siłę plemiennego wojownika-wodza, przez co pierwotne znaczenie zostało zapomniane. Dla komunistów obelisk nabrał znaczenia „sławy” i znaku nagrobnego oraz stał się obiektem kultu (co jest dziwne, bo na przykład buława również nosi dawne ślady symbolu męskiej siły, jednak nikt nigdy nie wpadł na pomysł, by sakralizować ją jako obiekt kultu). W pseudoreligii komunizmu wykorzystywano także właściwe dla szamańskich inicjacji tabuizowane imiona, ale z demonologicznym podtekstem — na przykład Trocki od ukraińskiego „troć”, czart, i wszyscy pierwsi wodze ZSRR posługiwali się podobnymi imionami. Aby przezwyciężyć tradycyjne formy religijne, ideolodzy komunizmu wprowadzili „ikonostas” wodzów, który miał zastąpić ikony cerkiewne, „Kodeks moralny budowniczego komunizmu” — „Dziesięć przykazań Bożych”, a klub z „czerwonym kącikiem” — cerkiew. Obchodzenie Nowego Roku miało zastąpić święta Bożego Narodzenia, w tym celu przerabiano kolędy — śpiewano „Nad Moskwą gwiazda jasna cały świat oświeciła” i przy tym upijano się do nieprzytomności albo nawet urządzano orgie. Praktykowano także liczne hasła, które powtarzalnością przypominają magiczne zaklęcia. Nazywanie wodzów „ojcami ludzkości”, ich obowiązkowe popiersia w każdej wsi i posągi w miastach (często na płytach nagrobnych), okrutne kary za najmniejszą nieuwagę wobec nich dopełniają obrazu typowego bałwochwalstwa i umasowienia świadomości, co budziło atawistyczne instynkty i wywoływało niesłychaną agresywność, wzmacnianą mitem o „szczęśliwym życiu” oraz wezwaniami do walki (zbrojnej) o rzekomo „doskonałe światowe państwo komunistyczne — raj na Ziemi”. Dla czytelnika zaznajomionego z osiągnięciami psychologii (psychoanaliza) jest jasne, że wszystkie te symbole i kulty wynikają z ukrytego w głębinach nieświadomości archetypu cienia, który ujawnia się w prymitywnych instynktach człowieka i symbolicznie manifestuje wszystko, co dotyczy jego „zwierzęcego” początku — okrucieństwo, podłość, przemoc itd., czyli „siły ciemności”. Przebijając się na powierzchnię, te „siły” niszczą moralność i samokontrolę jednostki, jednak, jak zauważył K. G. Jung, „uświadomić sobie swój cień i nauczyć się radzić sobie z nim — to los wszystkich ludzi”. Lecz pozwoliłam sobie na tę dygresję dlatego, że właśnie wybuch „sił ciemności” spowodował pojawienie się na arenie XX wieku najpotworniejszych systemów totalitarnych — hitlerowskich Niemiec i ZSRR. Obecnie, wydawałoby się, czasy oddawania czci tym „siłom” i ubóstwianym wodzom powinny odejść w przeszłość. Jednak zbrodnicza symbolika pozostała (pomimo decyzji Rady Najwyższej I kadencji oraz dekretów prezydentów Ł. Krawczuka i W. Juszczenki) i nadal jest idealizowana, a za każdą próbę pozbycia się jej lub choćby napomknięcia o jej istocie władza ucieka się do represji. Tak, pracownicy prokuratury już prześladują znaną pisarkę, laureatkę Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Marię Matios. A jutro, być może, represje dotkną każdego, kto odważy się nie pokłonić komunistycznym bożkom i ich satanistycznym, jak powiedzieliby w starożytności, znakom. Przecież bałwochwalstwo w całej swojej odrażającej formie już otwarcie wypłynęło na powierzchnię. Przykład — odrodzenie kultu Stalina, co początkowo miało wygląd daremnych wysiłków garstki fanatyków z czerwonymi legitymacjami partyjnymi w kieszeniach, by odzyskać dawne „prestiż” (przecież „komunista” w ZSRR był swego rodzaju „nadludziem”). Więc na temat „wolno czy nie wolno” stawiać pomniki temu krwawemu tyranowi rozmawiano w debatach w telewizji, trochę popisano w niektórych gazetach — i uciszono się. O zgubnym wpływie bałwochwalstwa na psychikę człowieka prawie nikt nie mówił, chociaż przeciwko stawianiu takich „pomników” wypowiedziała się optymalna większość telewidzów i czytelników. To ostatnie wyjaśniano z punktu widzenia realiów historycznych: stawiać pomniki Stalinowi — to wszystko jedno, co stawiać pomniki Hitlerowi. Słusznie, i żadne kulturalne państwo nie pozwoliłoby sobie na taką hańbę. Lecz władza Ukrainy milcząco ją przełknęła (w końcu to nie pierwszy fakt milczącego przełykania zniewag Ukrainy). Więc całkiem naturalnie, że „pomnik” tyrana został oszpecony — 28 grudnia ub. r. odpiłowali mu pustą głowę ci, którzy nie ścierpieli drwin z Ukrainy i dlatego nie zaprzeczyli swojej akcji. Staliniści zaś, przy przychylnym im milczeniu obecnej władzy, wszczęli wrzawę. A następnie zaczęły się dziwne rzeczy — nagle po trzech dniach, w noc sylwestrową, popiersie wodza z przyklejoną przez nich głową zostało wysadzone. Prokuratura nazwała to „aktem terrorystycznym”, a struktury siłowe rzuciły się szukać winnych wśród… ukraińskich nacjonalistów. I nikt z kierowników prokuratury i struktur siłowych nie zainteresował się, dlaczego ci „przeklęci nacjonaliści” od razu nie wysadzili popiersia? I czy można zniszczenie „małej formy architektonicznej”, jak go nazywają, traktować jako akt terrorystyczny? Może przedstawiciele naszych struktur siłowych i prokuratury także są bałwochwalcami? Przecież każdy wykształcony, a więc nieobciążony kompleksem bałwochwalczym człowiek rozumie, że popiersie — to nie żywa osoba, i że oskarżenie o terroryzm jest co najmniej dziwne. Ale jeśli kierownicy wymienionych wyżej struktur są twardymi komunistami-stalinistami, to oskarżenie o terroryzm nie jest przypadkowe, chociaż i dzikie. Dzikie, bo dla bałwochwalców każdy wizerunek idola — to więcej niż człowiek, ponieważ to samo bóstwo w całej jego „wielkości” i „sile”. A to podpowiada, że do zniszczenia uszkodzonego popiersia Stalina prawdopodobnie są jednak przychylni sami jego czciciele — przynajmniej do takiego wniosku skłania nawet powierzchowna znajomość mitologii. Zwróćmy uwagę: wcześniej popiersiu odcięto głowę, a staliniści przykleili ją na nowo. To nieprawidłowe, bo taki idol jest już pozbawiony swojej wielkości i siły. Według dawnych i do dziś istniejących praktyk magicznych, miał być natychmiast zniszczony (spalony lub rozbity w drobny mak), a na jego miejsce postawiony nowy. Czy nie dlatego już po trzech dniach, w noc sylwestrową, zepsutego idola rozniesiono na kawałki, a staliniści błyskawicznie ogłosili zbiórkę funduszy na postawienie nowego? Rozumiem, staliniści z oburzeniem będą wrzeszczeć na przytoczone fakty, jednak tym tylko potwierdzą, że Stalin jest dla nich bóstwem. Bo tylko bałwochwalcy mogą wrzeszczeć i żądać kar za swojego bożka — starsze pokolenie pamięta, jak w czasach Stalina srogo sądzono ludzi za jego podarty czy splamiony portret albo i nierozważne słowo. Lecz zwróćmy uwagę na jeszcze jeden fakt: z mitologii wiadomo, że każdy idol zawsze wymagał i wymaga licznych ofiar z ludzi, w szczególności dziecięcych. I że zanim postawi się mu nową figurę, należy go przebłagać takimi ofiarami. Ale przecież samodzielnie biedni budowniczowie idola nie zdołaliby nałapać ludzi do jawnej ofiary. I pobiegli do władnych współmyślicieli, którzy znaleźli wyjście — oskarżenie o terroryzm pozwoliło wydać rozporządzenie aresztować ze środowiska Ukraińców i dorosłych, i ich dzieci-nastolatków, przy czym obowiązkowo potajemnie, bez świadków, najlepiej w nocy. Z pewnością nikt nie powie, że to prawne rozwiązanie, a każdy mitoznawca rozpozna tu praktykę bałwochwalców — tylko potajemnie schwytane ofiary uważano za prawdziwe, a szczególnie przyjemnymi ofiarami dla idoli były dzieci. Najwyraźniej psychologom rozstrzygać, czy świadomie prokurator i kierownik struktur siłowych podjęli takie decyzje, czy to wynik działania zakorzenionych w głębi ich nieświadomości „sił ciemności”? Jeśli wymienione osoby są bałwochwalcami, to zauważę, że ci ostatni — to uderzające prymitywy i niezdolni kontrolować swój cień, czyli atawistyczne instynkty. A takie instynkty mogły obrócić prawo prokuratora i kierownika struktur siłowych do zatrzymywania i karania zgodnie z prawem w samowolę bezprawia. Przecież oparte na prawie zatrzymanie i ukaranie zawsze jest skierowane przeciwko konkretnej osobie, co najwyżej — przeciwko kilku osobom (jeśli chodzi o przemoc grupową czy rabunek); masowe zaś bezprawne aresztowania ze strony osób władnych — to już represje, albo, jeśli porównać z działaniami stalinowskiego NKWD — terroryzm państwowy (w narodzie nazwany „czerwoną miotłą”). Lecz najniebezpieczniejsze jest co innego: prawdopodobne, że obecnie zmanipulowani komunistyczną quasi-religią są już setki prostych funkcjonariuszy siłowych, podobnie jak byli zmanipulowani ideologią komunizmu wykonawcy woli kontynuatora sprawy „nieśmiertelnego” Lenina, ale wyrzuconego z mauzoleum Stalina. Jak pisał Siergiej Awierincew, współczesny rosyjski filozof, nie jacyś nie wiadomo skąd przybysze, a chłopcy z prostych rodzin chłopskich i robotniczych niszczyli świątynie, zrywali z nich krzyże, niszczyli duchowieństwo, zabijali niewinnych ludzi. Jednocześnie ówczesna krwawa rzeź często towarzyszyła też „rytualnym” działaniom — czekiści rozstrzeliwali aresztowanych w potylicę, zdzierali z nich żywcem skórę (prawda, w odróżnieniu od ubóstwianych asyryjskich satrapów, Stalin nie kazał obijać Kremla ludzką skórą — on ludzkimi ciałami ścielił drogę od Karpat do Władywostoku). Kiedy górę bierze mroczność, apelować do Konwencji i Deklaracji o prawach człowieka (chociaż i przyjętych przez Ukrainę) — to naiwne. Przecież każda quasi-religia bazuje na kulcie przemocy, co, jak zaznaczają psychologowie, zawsze stoi na służbie destrukcyjnego pierwiastka w człowieku. Obecnie dla utwierdzenia takich quasi-religii niekoniecznie deklarować ubóstwienie ziemskich władców — wystarczy propagować ideę boga, ale „swojego” — nie wszechludzkiego Stwórcy-Prawodawcy, a właśnie wąsko-swojego, postawionego na służbie imperatorowi (czy jak on tam się nazywa teraz), który, przykrywając się wraz ze swoim dworem chrztem czoła/czół w „prawdziwej świątyni”, korzysta z zestawu obietnic od złego przeprowadzić wyjątkowe reformy socjalne i zbudować „ziemski raj”, ale pod warunkiem umocnienia jego własnej imperii. A żeby dać wolność manipulacjom takich tyranów, — pisze K. G. Jung, — „wszystkie socjologiczne nurty, które poruszają się w tym kierunku, stale próbują wybić grunt spod nóg religii”. Dzisiaj natarcie na wartości religijne Ukrainy nabrało nowego nacisku. I to nie dziwi, przecież naprawdę wierzącym jest ten, kto „uznaje, że nie tylko człowiek, ale i państwo są poddanymi Boga, i że we wszystkich spornych przypadkach ostatnie słowo pozostaje za Bogiem, a nie za państwem” (dodam do tych słów Junga — „i nie za imperatorem”). Obecny Prezydent Ukrainy powinien zastanowić się nad tą prawdą, przecież od tego momentu, kiedy górę wezmą ci, którzy uważają, że ostatnie słowo nie za Bogiem, a za imperatorem, Ukraina przestanie być państwem, a on — w najlepszym przypadku — stanie się sługą imperatora. Bo każdy imperator — to swego rodzaju „najwyższy idol”, który nie cierpi ani równych, ani tych, którzy dorównują mu. Przez kilka lat w soborze Mądrości Bożej (świętej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

miejsce także dla innych sił. Powiedzmy, dla „Centrum Zjednoczonego”, absolutnie sztucznego tworu, partii ulepionej na grzbiecie „Naszej Ukrainy”. Jej fiasko w ostatnich wyborach samorządowych, otwarte przejście lidera partii Bałohy do obozu regionalów, na stanowisko ministra w rządzie Azarowa — wszystko to powinno skłonić szeregowych członków partii do pytania: „Więc gdzie my jesteśmy i z kim?”. Znajdzie się miejsce w takim zjednoczeniu także dla mniej widocznych sił, takich jak Partia Ukraińska, oraz jeszcze drobniejszych, którym „nie ma liczby”, a które się mnożą — dopiero co zarejestrowana sto osiemdziesiąt któraś tam na liście partia „Rodzinna Ojczyzna”, tak, jakby Ojczyzna bywała kuzynką. Zjednoczenie partii dość pstrego narodowo-demokratycznego spektrum w jedną partię jest na razie mało prawdopodobne, więc można i trzeba mówić o zjednoczeniu w szeroki demokratyczny Ukraiński Front, który przetrwałby wybory zarówno Rady Najwyższej, jak i prezydenta. Oczywiście, lepiej byłoby zacząć proces jednoczenia sił demokratycznych wczoraj. Ale lepiej dzisiaj niż jutro, bo jutro może być dość smutne. Lecz teraz inicjatywę zjednoczenia demokracji muszą wziąć na siebie szeregowi wyborcy, członkowie partii, którzy zbyt wiele narzekają na „swary i rozłamy” wodzów, zamiast wreszcie przypomnieć sobie, że są obywatelami. Właśnie oni muszą w ultymatywnej formie postawić żądanie zjednoczenia przed liderami demokracji. Bo alternatywy dla niego nie ma. Dokładniej, alternatywa dla zjednoczenia istnieje — zniknięcie. Nie partii, sił narodowo-demokratycznych — państwa. Przykładów w najnowszej historii europejskiej nie brakuje. Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «CZY IDEE SOBORNOŚCI ZJEDNOCZĄ NASZYCH DEMOKRATÓW?», s. 1

CZY IDEE SOBOROWOŚCI ZJEDNOCZĄ NASZYCH DEMOKRATÓW?

Sofii) w Kijowie w Dzień Niepodległości Ukrainy modlili się zwierzchnicy wszystkich uznanych wyznań religijnych (z wyjątkiem jednego) — ostatnia modlitwa została uświetniona tęczowym KRĘGIEM nad jej zwieńczoną krzyżem kopułą. I wielu powiedziało — “toż to cud!”. Lecz, być może, o cudzie świadczy też taka praktyczna obserwacja C. G. Junga — kiedy siły ciemności przebijały się na zewnątrz, niszcząc moralność i samokontrolę jednostki, kiedy nadchodził chaos myślenia i człowiek szukał wyjścia, w jego świadomości “jednocześnie pojawiały się nowe symbole, które mają charakter zbiorowy, ale które już odzwierciedlają siły porządku… To osiowe systemy symetryczne, znane jako mandala (krąg — I. K.)”. C. G. Jung zauważył, że pojawienie się takiego symbolu “daje przebłysk nadziei, a nadzieja jest nam potrzebna w obecnym czasie rozkładu i chaotycznego nieporządku”. Może blask kręgu nad soborem Mądrości Bożej — to dany nam wszystkim znak nadziei? Bo oto niedawno, na ostatnim Majdanie, protestując przeciwko samowolnemu Kodeksowi podatkowemu, spotkali się ludzie z różnych regionów Ukrainy i, szukając wyjścia, uwalniali się od “chaosu myślenia” — od narzuconej im przez bałwochwalców nieufności i wzajemnej wrogości, od podziału na “wschodniaków” i “zachodniaków”. Do nich zmuszeni byli wyjść rządzący, aby zapewnić, że poprawią “swoje prawo”. Ale zapewnienia przerodziły się w oskarżenia i represje, aby napędzić ludziom strachu i ciemności… Jednak na Boże Narodzenie, wbrew narzuconej ciemności, zadzwoniła po całej Ukrainie majestatyczna Kolęda. I tutaj znów pokazali swoją istotę nasi rządzący — znieważyli chrześcijańskie Kościoły Ukrainy (znów, poza jednym). I śpieszą oddać sobór Mądrości Bożej w ręce nowego idola… Chyba nadszedł czas, aby jednogłośnie wszyscy — wszyscy hierarchowie oraz Ogólnoukraińska Rada Kościołów, wszyscy księża i duchowni, wszyscy mnisi i mniszki, wszyscy świeccy wszystkich wyznań, wszyscy uczciwi ludzie ZASĄDZILI — zbrodniczy system komunistyczny, próby jego odnowienia i powrotu bałwochwalstwa, — zniewagę soboru Mądrości Bożej — św. Sofii oraz zabytków Ukrainy o unikalnej wartości, w szczególności fundamentów Cerkwi Dziesięcinnej, — poniżenie (zgodnie z wytycznymi imperialnego moskiewskiego kierownictwa) wszystkich wyznań religijnych Ukrainy na rzecz tylko jednego, — propagandę wrogości między narodami, — rozpasanie uzbrojonych prorosyjskich szowinistycznych band na Krymie, — zabójstwa i prześladowania dziennikarzy, studentów, — represje wobec naukowców, rektorów, zwykłych przedsiębiorców, — przywrócenie praktyk NKWD-KGB i donosicielstwa, — bicie ludzi za obronę zabytków kultury, parków, lasów i torturowanie zatrzymanych przez milicję, — zamykanie nieprzychylnych ukrainożercom ukraińskich szkół i ograniczanie praw ukraińskich uczelni wyższych, — otwartą rozpustę oligarchów i okradanie Ukrainy oraz plądrowanie jej zasobów naturalnych. Bo z nami wszystkimi — Jedyny Stwórca i Prawodawca! Zakończenie. Początek na str. 1 Drugi grom, ogłuszający, uderzył w UNA podczas ostatnich wyborów prezydenckich, kiedy przewodniczący partii Kostenko, kandydując wbrew woli większości członków partii (w tym można nie mieć wątpliwości), a decyzją partyjnego generalicji, zdobył żałosne 0,2 procenta głosów. Co jest 10 razy (!) mniej niż w poprzednim jego kandydowaniu po rozłamie Ruchu w 1999 roku. Trzeci grom uderzył podczas jesiennych wyborów samorządowych. Grudniowy zjazd partyjny — i nie tylko brak jakiejkolwiek skruchy czy choćby samokrytyki ze strony partyjnej generalicji, ale i całkowity brak samooceny: co w ogóle oznaczało owo obłudne kandydowanie w wyborach prezydenckich? A w środowisku szeregowych członków partii coraz natarczywiej rozbrzmiewa określenie — “zdrada”. Wybory samorządowe uznano niemal za sukces partii, która, jak stwierdzono w dokumentach zjazdu, zajęła 11. miejsce wśród ponad 120 partii, które kandydowały. Ciekawe, skąd taka statystyka, jeśli do tego trzeba by było policzyć mandaty wszystkich owych wirtualnych 120 partii we wszystkich ponad 30 tysiącach obwodów wyborczych kraju i we wszystkich rodzajach wyborów, od rad obwodowych po wiejskie. A co najważniejsze — cóż za wielki zaszczyt zająć 11. miejsce wśród 11 czy 12 realnych partii! Nic nie nauczyło i już nie nauczy niczego tej partii, która coraz bardziej przypomina jakiś specjalny projekt mający na celu zniszczenie sił demokratycznych. Po takich pogromach w kilku wyborach — żadnej dymisji na zjeździe: przewodniczącego partii, jego zastępców, Centralnego Zarządu. Zamiast tego — wycofanie zgłoszonych przez delegatów kandydatur przy wyborach przewodniczącego Maria KUCZERENKO Ukraina zawsze była bogata w Wasylów. Mówią, że Wasyl Stus żartował — że niby co czwarta ukraińska matka nazywa syna Wasylem. Wydaje się, że w tym królewskim imieniu przez całą ukraińską historię akumulowało się wrodzone poczucie własnej ludzkiej i narodowej godności, samowystarczalności, potężnego potencjału twórczego. A także zdolność do świętego poświęcenia — jakość, której w naszym społeczeństwie coraz bardziej brakuje (czy nie dlatego tak rzadkim staje się to dumne imię na Ukrainie?). Wasyl Czumak został rozstrzelany za udział w powstaniu przeciwko białogwardzistom w wieku 18 lat; Wasylowi Ellanowi-Błakytnemu pękło serce w wieku 31 lat — w ten sposób swoją śmiercią wyprzedził o dwa dni rozkaz Moskwy o rozstrzelaniu, Wasyl Symonenko zmarł “śmiercią naturalną” — po brutalnym pobiciu przez milicjantów — w wieku 28 lat, Wasyl Stus — “…drzewo z obciętym wierzchołkiem”, jak powiedziała o nim Mychajłyna Kociubynśka, — zginął w mordowskich łagrach w dziwnych okolicznościach w wieku 47 lat. Zadziwiający zbieg okoliczności — być może w tym zbiegu jest znak Boży — jakaś niebiańska wybrana: Wasyl Stus urodził się dokładnie w Boże Narodzenie, a Wasyl Symonenko zaraz po Bożym Narodzeniu — 8 stycznia. Dlatego pamięć o obu sławnych Wasylach czci się razem, w styczniu, w święto bożonarodzeniowych Wasyli. W tym dniu nagradza się nagrodą imienia Wasyla Stusa ludzi o aktywnej postawie obywatelskiej, którzy wnieśli znaczący wkład w budowanie życia narodowego: pisarzy, artystów, aktorów, naukowców, obrońców praw człowieka, działaczy Proświty. doświadczonymi partyjnymi “żubrami”, takimi jak Zajeć, Słobodian, Asadczew. Wygląda na to, że byli umiejętnie “odcięci” od kandydowania także tacy ciekawi młodzi liderzy, jak przewodnicząca Rówieńskiej UNA i “Proświty” Nikolina, której nie zdołano wybrać choćby na zastępcę przewodniczącego partii, przy tym, że zjazd wybrał ich aż siedmiu! Może choć na tym zjeździe chorej partii jej liderem zostałby wybrany Wasyl Czerwoni, ale tacy politycy z jakiegoś powodu wcześnie umierają. Jedynym mikroskopijnym pozytywem zjazdu była słaba decyzja o rozpoczęciu, zdaje się już dwudziesty raz, “procesu zjednoczenia” sił demokratycznych. Z kim — nie nazwano, chociaż w środowisku demokratycznym konkretnie wymienia się trzy partie, które rzekomo prowadzą negocjacje o połączeniu w jedną. To, oprócz UNA, “Nasza Ukraina” i oddzielony swego czasu jej odłam “Za Ukrainę!”, partia, której przewodzi Wiaczesław Kyryłenko. Młody, mądry polityk, którego dawno można było wybrać i na przewodniczącego UNA, i na spikera Rady Najwyższej, a dlaczego nie został wybrany, to też kwestia uczciwej analizy. Zresztą, o ile wiadomo, ani Kyryłenko, ani Kostenko nie powinni zostać przewodniczącymi tej zjednoczonej partii, podobnie jak liderzy “NU” — przewodniczący “Naszej Ukrainy” Wałentyn Naływajczenko i jej honorowy przewodniczący Wiktor Juszczenko. I jeszcze jedno założenie: nowa partia musi mieć nową nazwę, inaczej to będzie nie zjednoczenie, a przyłączenie do kogoś. Cóż, to realny spośród naszych mało realnych wariantów zjednoczenia. Opóźnienie wynika z drobnostki: trzeba poskromić honory samych członków partii, przede wszystkim UNA, gdzie nijak nie mogą sobie uświadomić, że nie są już pępkiem demokracji, oraz partyjnych wodzów. Słowo należy teraz do członków partii. Jakie są jeszcze perspektywy zjednoczenia? Warto przypomnieć pierwszą piątkę listy wyborczej Bloku „Nasza Ukraina – Ludowa Samoobrona” podczas ostatnich wyborów parlamentarnych jesienią 2007 roku: Łucenko, Kyryłenko, Jaceniuk, Hrycenko, Katerynczuk. Pięciu ciekawych polityków młodszego pokolenia, pięć partii – i każdy lider przy swoim. Pierwsza myśl, jaka przychodzi do głowy, to jak niełatwo ich zjednoczyć. Druga – jak błahe są te wszystkie „przeszkody”, gdy w grę wchodzi los Ukrainy! Czyż nie warto więc wspomnieć, że Łucenko, pomimo więziennych krat i półwirtualności jego „Ludowej Samoobrony”, pozostaje jej ideowym liderem. Katerynczuk również będzie musiał jasno określić się, na jakim krześle siedzieć. Hrycenko i jego partia „Pozycja Obywatelska” są gotowi do zjednoczenia w jedną partię – na tym stanowczo podkreśla sam polityk. I nawet Arsenij Jaceniuk, którego pospiesznie zapisują do „dworskiej opozycji” i który jest samowystarczalnym politykiem, całkowicie wpisuje się w takie zjednoczenie. Choćby w formacie demokratycznego Frontu wyborczego, jeśli jego partia „Front Zmian” nie będzie wlewać się do zjednoczonej partii. W tym Froncie znajdzie się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

NOWI LAUREACI NAGRODY IMIENIA WASYLA STUSA

Nagrodę ustanowiono w 1989 roku przez Ukraińskie Stowarzyszenie Niezależnej Twórczej Inteligencji (UANTI). Wśród laureatów są takie wybitne postacie, jak Iwan Switlyczny, Opanas Zalyczaha, Ludmiła Semykina, Halina Siewruk, Mykoła Horbal, Myrosław Maryniwycz, Myhajlina Kocjubynska, Wasyl Owsijenko, Osyp Zinkewycz, Wołodymyr Kuczynski, Larysa Masenko, Maria Burmaka, Olha Bohomolec, siostry Telniuk… W tym roku wręczenie nagród odbyło się 14 stycznia w Domu Nauczyciela. Nagrody wręczał prezes Ukraińskiego Międzynarodowego PEN-Klubu Jewhen Swerstiuk. Pierwszą nagrodę otrzymała znana działaczka Proświty, osoba o trudnym losie, Maria Owdijenko. O jej poświęceniu wzruszająco opowiedział Jewhen Swerstiuk. Pani Maria od czasów studenckich prowadziła bardzo odważną, w totalitarnym kraju, działalność: drukowała i rozpowszechniała literaturę samizdatu. „Jaka była Maria Owdijenko? — wspomina Jewhen Swerstiuk. — Jeden epizod. Kiedyś, gdy mieszkała w czasach studenckich razem z Nadiją Kyrian w klasztornej celi na terenie Ogrodu Botanicznego, wybuchł pożar — płonęła bezcenna biblioteka ze starodawnymi książkami. Maria nie mogła stać z boku i rwała się do ratowania książek. Musieli ją po prostu trzymać za ręce. Kiedy pożar już gasł, mimo wszystko wyciągnęła z ognia kilka książek i schowała je za pazuchę. Taką mi ją właśnie zapamiętano”. Albo jeszcze jeden drobny szczegół do jej portretu przypomniał Jewhen Swerstiuk. Istniała taka kagiebowska metoda nacisku — śledczy zostawiał człowieka na długi czas samego, aby ten, zdenerwowany oczekiwaniem na przesłuchanie, łatwiej oddał swoje pozycje. Jednak zachowanie Marii nie mieściło się w ramach tej metody: kiedy śledczy wreszcie przyszedł — zmęczona kobieta słodko spała. Maria Owdijenko stale czuła na sobie uwagę czujnego oka, jednak nie tylko nie przerwała swojej niebezpiecznej działalności, ale zorganizowała wprost oszałamiający wieczór studencki poświęcony Wasylowi Symonence, za co została relegowana z Uniwersytetu Odeskiego. Nie mogła zostać bez wyższego wykształcenia, więc równolegle z ciężką pracą na budowie kończyła studia na Uniwersytecie Kijowskim. Otrzymawszy dyplom, przez dziesięć lat z rzędu nauczała w Szkole nr 3 w Browarach, aktywnie zajmowała się pracą proświtiańską. Następnie założyła w Browarach Towarzystwo Języka Ukraińskiego, kierowała wydziałem oświaty ogólnoukraińskiego TUM-u, była zastępczynią naczelnika zarządu oświaty obwodu kijowskiego. Obecnie Maria Owdijenko jest wydawcą, jej wydawnictwo „Ukraińska Idea” w pełni odzwierciedla charakter literatury, wydawanej w świat. Eleonora Sołowej, znany literaturoznawca, krytyk, laureatka nagrody imienia Wasyla Stusa, przedstawiła drugiego laureata nagrody, dziennikarkę gazety „Ukraina Młoda” Jarosławę Muzyczenko, podkreślając, że jest błyskotliwą dziennikarką, głębokim analitykiem, zdolną uwypuklić problem. „Współczesne dziennikarstwo, — podkreśliła Eleonora Sołowej, — powinno być zarówno nauczycielem, i psychoterapeutą, nawet nianią, ponieważ „żółta” prasa potrafi jedynie przenieść negatyw na człowieka”. Obecni na wieczorze wręczenia nagrody imienia Wasyla Stusa ciepłymi oklaskami powitali trzeciego laureata — rock-grupę „SAD”. Założona jeszcze w 1982 roku w Dniepropetrowsku, mimo urzędniczych przeszkód objechała ze swoimi koncertami całą Ukrainę. Obecnie zespół występuje w następującym składzie: Serhij Riesztnik (gitara, wokal), Andrij Drozdow (gitara basowa, wokal), Pawło Zubkow (perkusja); Wiaczesław Iljin (dyrektor zespołu, bek-wokal), Wołodymyr Uwarow (realizator dźwięku). Dotąd powstały cztery albumy: w 2001 roku — album „Transmutator”, w 2004-m — „Dole, de ty?! Akustyka”, w 2006-m — „Dworowaja pesnia”, w 2007-m — „Dole, de ty?!” na wiersze T. Szewczenki. Kierunek zespołu — hard-rock w jego klasycznym wariancie. Repertuar stanowią wysokie wzory poetyckie — K. Balmont, Charles Baudelaire, Maksymilian Wołoszyn, Miguel de Unamuno i in. Kompozycje wyróżniają się mistrzostwem i wysokim profesjonalizmem. Wręczając nagrodę, Jewhen Swerstiuk serdecznie pozdrowił zespół „SAD” i życzył mu dalszych obfitych owoców. Nagroda imienia Wasyla Stusa to chyba jedyna nieskompromitowana nagroda w Ukrainie; dotąd nagradzano nią wyłącznie prawdziwie kreatywnych, uczciwych ludzi, szczerych altruistów, którzy wiernie i z oddaniem służą Ukrainie w jej przestrzeni kulturalnej. Mamy nadzieję, że także w przyszłości ta nagroda zachowa swoją duchową czystość, gdyż samoofiarność Wasyla Stusa do tego zobowiązuje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PIERWSZY TOM ZŁOTEJ DWUDZIESTOTOMOWEJ SERII: RADOŚNIE… I GORZKO

Dmytro PAWŁYCZKO, Dmytro PYŁYP CZUK Wreszcie trzymamy w rękach pierwszy tom „Słownika języka ukraińskiego” w 20 tomach (wydawnictwo „Naukowa dumka”)! Wydanie jest prenumerowane; jeden z nas nic o nim nie wiedział; drugi, filolog i redaktor, nie tylko bywalec wystaw książkowych, ale i praktyczny leksykograf, zadbał o prenumeratę tego wydania zarówno dla siebie, jak i dla swojego przyjaciela oraz brata, który mieszka na Podolu. Odbierając ten foliant liczący 912 stron w wydawnictwie przy ul. Tereszczenkiwskiej 3, każdy z nas przeżył chwile niezwykłej radości: wreszcie naród ukraiński będzie miał naprawdę potężny, wielki leksykon swojego języka, opracowany na wysokim poziomie naukowym i, mamy nadzieję, wydany na takim samym poziomie wydawniczym, jak ten pierwszy tom! W rozdziale „Literatura” podano rejestr niemal wszystkich najważniejszych źródeł ukraińskiej leksykografii, 43 pozycje — od „Słownika języka ukraińskiego” Borysa Hrinczenki w czterech tomach po „Słownik-poradnik ukraińskiego użycia literackiego” (2004) S. I. Hołowaszczuka. Otrzymawszy pierwszy tom tej złotej dwudziestotomowej serii, dowiedzieliśmy się telefonicznie (od samego dyrektora Ukraińskiego Funduszu Językowo-Informacyjnego (UMIF) Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Wołodymyra Szyrokowa) o tym, że liczba haseł w nowym słowniku będzie trzykrotnie większa niż w jedenastotomowym wydaniu, które ukazało się w latach 1971–1980. W nowym objaśniającym „Słowniku języka ukraińskiego” (który, nawiasem mówiąc, pod względem objętości ma przewyższyć pierwsze wydanie „Współczesnego słownika rosyjskiego języka literackiego” w 17 tomach, 1950–1965) po raz pierwszy będzie cytowanych prawie 200 nowych autorów, których ukraińska radziecka leksykografia celowo lub z przymusu przemilczała (Emma Andijewska, Roman Andrijaszyk, Bohdan-Ihor Antonycz, Iwan Bahrianyj, Wasyl Barka, Ołeś Berdnyk, Iwan Biłyk, Wołodymyr Wynnyczenko, Mykoła Winhranowski, Mykoła Worobjow, Ołeksandr Woropaj, Iwan Hnatiuk, Wasyl Hołoborodko, Borys Hrinczenko, Mychajło Hruszewski, Iwan Dziuba, Wołodymyr Drozd, Iryna Żyłenko, Mike Johansen, Ihor Kałyneć, Ołeksandr Konyski, Natalena Korolewa, Lina Kostenko, Hryhorij Koczur, Andrij Kryżaniwski, Iwan Krypjakewycz, Bohdan Łepkyj, Roman Łubkiwski, Arkadij Łubczenko, Oksana Łaturyńska, Jewhen Małaniuk, Taras Melnyczuk, Borys Neczerda, Iwan Ohijenko, Ołeh Olżycz, Todos Osmaczka, Wałerian Pidmohylny, Ołena Pcziłka, Ułas Samczuk, Wołodymyr Swidziński, Hryhorij Skoworoda(!), Mychajło Semenko, Wasyl Stus, Wasyl Suchomłynski, Ołena Teliha, Borys Charczuk, Mykoła Chwylowy, Ołeh Czornohuz, Pawło Czubynski, Hryćko Czuprynka, Markijan Szaszkewycz, Wałerij Szewczuk, Heo Szkurupi) lub którzy ugruntowali swoją pozycję w literaturze już po zakończeniu pierwszego (jedenastotomowego) wydania Słownika języka ukraińskiego (Jurij Andruchowycz, Jurij Wynnyczuk, Wasyl Herasymjuk, Serhij Żadan, Bohdan Żołdak, Wołodymyr Zabasztanski, Oksana Zabużko, Andrij Kokotucha, Marija Matios, Wiaczesław Medwid, Pawło Mowczan, Wiktor Neborak, Jewhen Paszkowski, Jurko Połkaczuk, Ihor Rymaruk, Wasyl Szklar, Wołodymyr Jaworiwski). W 20-tomowym wydaniu pierwsze 18 tomów zawiera słownictwo ogólne, a nazwy geograficzne (około 70 tysięcy nazw) podano w ostatnich dwóch tomach. W niezwykle gruntownej przedmowie do Słownika (t. 1) zaznaczono, że „u jego autorów wyrobił się nowy pogląd na słownik wyjaśniający jako na pewną „Summa Lexicographiae”…” Takie dążenie do kompletności słownika nie może nie cieszyć. Jak zaznaczono na str. 10. Słownika, dzisiaj baza leksykograficzna Ukraińskiego Funduszu Językowo-Informacyjnego, któremu nadano status instytutu naukowo-badawczego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, liczy ponad 550 tysięcy jednostek rejestrowych. Porównajmy: w jedenastotomowym wydaniu (1971—1980) podano 137 109 słów. Jeśli wziąć pod uwagę, że w momencie zakończenia prac nad Słownikiem (w etacie instytutu było zaledwie 43 osoby (i tylko 25 pracowników naukowych!) i że fundusz językowo-informacyjny wykonywał niezwykle duży zakres prac w ramach programu „Słowniki Ukrainy” (wystarczy powiedzieć: tylko „Słownik ortograficzny języka ukraińskiego” doczekał się 9 wydań!), — trudno nie nazwać pracy zespołu UFI nad nowym Słownikiem języka ukraińskiego (SJU) wyczynem naukowym i twórczym. Do pracy nad dwudziestotomowym wydaniem dołączyli naukowcy Instytutu Języka Ukraińskiego, Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni, Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki oraz Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego (łącznie pracowało około czterdziestu leksykografów). Jeśli pierwsze wydanie SJU opracowywano ponad czterdzieści lat, to dzięki pełnej komputeryzacji procesu leksykograficznego na drugie wydanie Słownika wydano wielokrotnie mniej czasu. I okazuje się, że jeszcze 21 lutego 2007 r. w wywiadzie dla gazety „Deń” Wołodymyr Szyrokow informował już o zakończeniu prac nad dwudziestotomowym wydaniem. Wtedy też zaznaczył, że „zaplanowany nakład to tysiąc egzemplarzy”(!!!). Osobiście dla tych, którzy dowiedzieli się o tym dopiero teraz, taka wiadomość była jak grom z jasnego nieba. Wychodzi na to, że Gabinet Ministrów Ukrainy jeszcze 11 lutego 2004 r. wydał rozporządzenie o nadaniu narodowej bazie słownikowej (stworzonej w UFI) statusu „obiektu naukowego, który jest dziedzictwem narodowym”, ale jednocześnie po zakończeniu prac nad słownikiem wyjaśniającym języka państwowego nie przeznaczył na jego wydanie w formie papierowej ani grosza. I to przy tym, że UFI naturalnie liczył na to, że z pomocą państwa uda się znacząco zwiększyć (choćby do 10 tysięcy egzemplarzy) upokarzająco mały nakład SJU. Tymczasem 1. tom Słownika zamiast wielotysięcznego nakładu wydano w liczbie… 1000 egzemplarzy! (Swoją drogą: nakład pierwszego wydania SJU wynosił 30 tysięcy egzemplarzy). Ale to jeszcze nie wszystko! Okazuje się, że wydawnictwo „Naukowa dumka” absolutnie nie promowało 20-tomowego wydania w mediach, z wyjątkiem bezbarwnego komunikatu na stronie wydawnictwa, w którym nie tylko nie ujawniono istoty tego wydania jako unikalnego dorobku narodu, ale nawet nie wymieniono instytucji naukowej, która opracowała ten produkt słownikowy, nie mówiąc już o parametrach ilościowych i jakościowych Słownika, jego autorach, kolegium redakcyjnym, zasadach tworzenia, strukturze itp. Pod koniec sierpnia „Naukowa dumka” jeszcze nie przyjmowała prenumeraty na Słownik, a w październiku na stronie wydawnictwa zaznaczono: „Zamówienia przyjmowane są do 30 września 2010 roku”. Czyli na zebranie zamówień (czy na niezebranie zamówień?!) postanowiono dać jeden miesiąc. Wydawnictwo nie wydrukowało ani jednego plakatu o tym wydarzeniu, ani jednego folderu o 20-tomowym wydaniu. Jak by nie patrzeć, inaczej niż otwartym sabotażem Słownika, tych faktów nazwać nie można. Gorzko. Zwłaszcza jeśli przypomnieć, że prenumerata na pierwsze wydanie SJU na początku lat 70. była prowadzona w setkach miast Ukrainy, wydano folder i plakat o przyszłym leksykonie. Nawiasem mówiąc, w skład kolegium redakcyjnego 11-tomowego wydania, oprócz innych uczonych, wchodzili akademicy Maksym Rylski i Pawło Tyczyna, wszak wydanie słownika wyjaśniającego języka narodowego to wydarzenie o skali historycznej. Byliśmy przykro zaskoczeni, dowiadując się od dyrektora „Naukowej dumki”, że wydawnictwo zebrało prenumeratę tylko na… 100 egzemplarzy Słownika! To jest narodowe upokorzenie i hańba! Takiej hańby nie zaznaliśmy nawet od komunistycznego totalitaryzmu! Kiedy wydawnictwo wprost odmówiło przyjęcia od nas prenumeraty na kolejny, drugi tom Słownika i wprost zapytaliśmy dyrektora wydawnictwa: „Czy władza zabroniła wam organizowania prenumeraty?!”, — zamilkł, nie zaprzeczył temu, wyjaśnił, że środków na wydanie 20-tomowego wydania Akademia Nauk nie przeznaczyła, a zatem nie ma żadnej gwarancji, że 2. tom Słownika w ogóle wyjdzie. Wszystko to bardzo logicznie wpisuje się w zachowanie dzisiejszej małorosyjskiej władzy, która nie ma nic przeciwko temu, by za wszelką cenę wpisać się w „Russkij mir” patriarchy Cyryla. Ale co z przysięgą Wiktora Janukowycza w Kaniowie przy naszej narodowej świętości o tym, że język ukraiński nadal będzie jedynym językiem państwowym na Ukrainie?! Przecież Prezydent musi pamiętać, że jest gwarantem przestrzegania Konstytucji państwa, a w szczególności jej artykułu 10.! Niechby Prezydent przypomniał sobie w końcu, że jako Premier podpisywał w 2004 r. rozporządzenie nr 73-r o nadaniu narodowej bazie słownikowej statusu „obiektu naukowego, który jest dziedzictwem narodowym”. Słownik w 20 tomach — to właśnie to dziedzictwo narodowe, które trzeba spersonifikować w przyszłe księgi, z których byliby dumni w każdym europejskim kraju. Ukraina ma tym więcej powodów do dumy ze swojego dwudziestotomowego wydania, że Ukraiński Fundusz Językowo-Informacyjny, tworząc zintegrowany system leksykograficzny „Słowniki Ukrainy” (wydawany na płytach laserowych), już na początku trzeciego tysiąclecia wprowadził Ukrainę do klubu krajów z leksykografią komputerową. Tą dumą powinni przejąć się i Prezydent, i Premier. I to już dzisiaj, kiedy pilnie trzeba zadbać o 20-tomowe wydanie w Budżecie Państwowym na 2011 rok, nie zapominając przy okazji o środkach na zakończenie wydawania wieloletniego Etymologicznego słownika języka ukraińskiego w 7 tomach, którego druk rozciągnięto na… 30 lat (!) i którego przygotowanie do druku 6. i 7. tomu, jak można zrozumieć z publikacji w Internecie, już zakończono. Państwo musi dbać i będzie dbać o państwowy język ukraiński oraz ukraińską kulturę, jeśli będzie ona ukraińska. Inna, przeciwna orientacja doprowadziłaby kraj i społeczeństwo do wstrząsów i duchowej Ruiny. Z tego musi wychodzić w praktycznej polityce językowo-kulturowej nasza władza, niezależnie od jej regionalnego pochodzenia. Zatem pozostaje nam mieć nadzieję na zdrowy rozsądek i (pomóż, Boże!) patriotyczne uczucia przywódców państwa. A jeśli władza nie dba o narodową bazę słownikową, to musimy o to zadbać my sami — pisarze, akademicy, profesorowie, wykładowcy, nauczyciele, dziennikarze, wydawcy, działacze kultury i sztuki, nasze wyższe uczelnie, szkoły, biblioteki, mecenasi i darczyńcy. Jeśli ktoś celowo ukrywa przed społeczeństwem informację o takich wydarzeniach, jak pojawienie się złotego dwudziestotomowego wydania, — to musimy sami zadbać o dostępność skarbów ojczystego języka! Niezwykle dziwne, że nawet nasza patriotyczna(?) prasa nie informuje społeczeństwa o losie 20-tomowego Słownika języka ukraińskiego. Zwracamy się do ukraińskich gazet i czasopism z prośbą o przedrukowanie tego artykułu, nadając mu odpowiedni rezonans. Chciałoby się, aby także językoznawcy, zaangażowani w ten i podobne projekty, nie czekali na łaskę państwa i mediów, lecz bili na alarm. Jesteśmy oczywiście świadomi tego, że w realizacji książkowego (a także internetowego) projektu Słownika języka ukraińskiego w 20 tomach pewne rzeczy można (i trzeba!) było dopracować. Analizując „Listę źródeł literackich Słownika” (T. 1, s. 59–61), zauważyliśmy, że najwyraźniej z powodu niedostatecznego finansowania i nieopracowania setek i tysięcy publikacji poza Słownikiem znalazło się dość wielu ukraińskich autorów, cytaty z których dzieł mogłyby wejść do korpusu Słownika1; niezadowalająco zaprezentowany jest ukraiński przekład literacki2; jednocześnie Słownik nie jest jeszcze wolny od wielu przedstawicieli grafomańskiej (partyjnej) literatury, o której Mykoła Łukasz ułożył taką ironiczną szpilę: Łąką idę, konia wiodę, Benedetto Croce. Swataj mnie, Kozaczenko, — Tak Zbanacki chce. Autorom Słownika nie warto unikać dobrej tradycji europejskich leksykografów: w każdym tomie zaznaczać liczbę słów zarejestrowanych w tomie, tak jak robili to również kompilatorzy pierwszego wydania SUM-u. A ponieważ skład cytowanych autorów zarówno ogólnie, jak i w konkretnych tomach, najwyraźniej będzie stale się zmieniał, to listę autorów należałoby sporządzać nową dla każdego oddzielnego tomu (wtedy będzie ona adekwatna). I jeszcze jedno: oznaczając nazwiska tych autorów, którzy po raz pierwszy są cytowani w drugim wydaniu SUM-u, trzeba wyróżniać je kursywą nieco uważniej. Powiedzmy, w t. 1 podano kursywą nazwiska M. Woronego, P. Hłazowego, P. Hrabowskiego, J. Hrebinki, P. Hurinenki, Dniprowej Czajki, M. Drahomanowa, M. Draj-Chmary, I. Dracza, Ulany Krawczenko, P. Kulisza, M. Kulisza, W. Mysyka, B. Olijnyka, J. Płużnyka, W. Poliszczuka, Hryhora Tiutiunnyka, choć ilustracje z ich utworów w pierwszym wydaniu SUM-u były podawane. A ogólnie ważne jest, aby częstotliwość cytowania tego czy innego autora choćby w przybliżeniu odpowiadała wadze nazwiska (według tego parametru uważny czytelnik mimowolnie będzie określał i system wartości, które wyznaje kolektyw leksykografów, i poziom ich naukowej rzetelności). Ale najważniejsze — to uczynić nakład Słownika jak największym i zapewnić jego nieprzerwany druk. W żadnym wypadku nie można dopuścić do pozbawienia prawa indywidualnych nabywców do zakupu Słownika, jak to bywa z zamówieniami państwowymi: w sprzedaży detalicznej powinno być realizowane co najmniej połowa nakładu wydania. Czekamy, że na tę publikację odpowiedzą i Prezydent, i Premier, i Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii, i, oczywiście, Prezydent NAN Ukrainy. Przecież podobne wydarzenia w leksykografii zdarzają się raz na pół wieku. A biorąc pod uwagę charakter i okoliczności wydania publikacji — jest ona unikalna! 17.12.2010 Literaturna Ukrajina. — 2010. — 23 grudnia. — nr 47. — s. 6. _______________________________ 1 W Słowniku obecnie brakuje takich nazwisk, jak Iwan i Mychajło Andrusiakowie, Dmytro Antonowycz, Ołena Apanowycz, Roman Babowal, Dmytro Bahalij, Jurij Badzio, Wołodymyr Bazylewski, Jurij Barabasz, Wiktor Baranow, Wasyl Barladianu, Julian Baczynski, Serhij Biłokiń, Kateryna Biłokur, Natalka Biłocerkiweć, Wasyl Bobynski, Bohdan Bojczuk, Mychajło Brajczewski, Wiaczesław Briuchowecki, Hryhorij Waszczenko, Lubomyr Wynar, Iwan Wyszeński, Mychajło Wozniak, Wałerij Wojtowycz, Serhij Halczenko, Łeś Herasymczuk, Lubow Hołota, Swiatosław Hordynski, Mychajło i Bohdan Horyniowie, Łeonid Horłacz, Serhij Hrabowski, Łeonid Hrebinka, Wasyl Hrendża-Don-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ski, Jarosław Hrycak, Andrij i Dmytro Hrodzynscy, Wałerij Hużwa, Jurij Darahan, Jarosław Daszkewycz, Lubko Deresz, Wołodymyr Derżawyn, Jarosław Dzyra, W. Domontowycz, Dmytro Doncow, Witalij Donczyk, Dmytro Doroszenko, Jewhen Dudar, Serhij Jefremow, Ołeś Żołdak, Switłana Żołob, Arkadij Żukowśkyj, Mykoła Żułynśkyj, Petro Zasenko, Wołodymyr Zatuływiter, Wasyl Zacharczenko, Dmytro Iwaniw, Jurij Izdryk, Jurij Illenko, Wałerij Illa, Ołeksandr Irwaneć, Jarosław Isajewycz, Switłana Jowenko, Arkadij Kazka, Swiatosław Karawanśkyj, Petro Karmanśkyj, Irena Karpa, Abram Kacnełson, Ihor Kaczurowśkyj, Łeonid Kisełow, Jurij Kłen, Iwan Kłymyszyn, Jurij Kowaliw, Stepan Kołesnyk, Fiłaret Kołessa, Petro Kononenko, Wiktor Kordun, Roman Korohodśkyj, Mychajło Kosiw, Hryhorij i Płaton Kostiuky, Mychajłyna Kociubynśka, Bohdan Krawciw, Dmytro Kremin, Serhij Krymśkyj, Wołodymyr Kubijowycz, Łeś Kurbas, Ostap Łapśkyj, Orest Łewyćkyj, Jurij Łypa, Wiaczesław Łypynśkyj, Iwan Łysiak-Rudnyćkyj, Natała Ływyćka-Chołodna, Łewko Łukjanenko, Wołodymyr i Iwan Łuczuky, Iwan Mazepa, Iwan Małkowycz, Wasyl Maroczko, Wałerij Marczenko, Jurij Meżenko, Wołodymyr Melnyczenko, Taras Melnyczuk, Iwan Mykołajczuk, Mykoła Michnowśkyj, Ładya Mohyłyanśka, Wołodymyr Moreneć, Anatolij Moroz, Wałentyn Moroz, Mychajło Moskałenko, Mychajło Najenko, Dmytro Naływajko, Wiktor Nedostup, Neda Neżdana, Łeonid Nowyczenko, Iwan Ohiijenko, Ołeksandr Ohłobłyn, Mychajło Orest, Marko Pawłyszyn, Ihor Pawluk, Hałyna Pahuťak, Wołodymyr Panczenko, Oksana Pachłowśka, Petro Perebyjnis, Symon Petlura, Wołodymyr Pidpałyj, Serhij Płaczynda, Fedir Pohrebennyk, Anatolij Pohribnyj, Jurko Pozajak, Jurij Pokałczuk, Łeonid Połtawa, Ołeksandr Ponomariw, Myrosław Popowycz, Omelan Pricak, Taras Prochaśko, Wołodymyr Pjanow, Roman Rachmannyj, Petro Rebro, Feodosij Rohowyj, Iren Rozdobudko, Bohdan Rubczak, Stepan, Mychajło i Jarosław Rudnyćcy, Sofija Rusowa, Wasyl Riabyj, Mykoła Riabczuk, Jewhen Swerstiuk, Iwan Switłycznyj, Tamara Seweruniuk, Łew Syłenko, Wołodymyr Siczynśkyj, Wadym Skuratiwśkyj, Wasyl Skuratiwśkyj, Wasyl Słapczuk, Josyf Slipyj, Ołeksandr Słisarenko, Mykoła Som, Bohdan Stełmach, Jarosław Stełmach, Ołeksandr Stefanowycz, Stepan Smał-Stoćkyj, Mychajło Strełbyćkyj, Nadija Surowcowa, Ostap i Jurij Tarnawścy, Ołeksandr Tychyj, Kostiantyn Tyszczenko, Ołeś Uljanenko, Nazar Fedorak, Taras Fediuk, Pawło Fyłypowycz, patriarcha Fiłaret, Mojsej Fiszbejn, Taras i Petro Franky, Mykoła Chołodnyj, Wołodymyr Cybułko, Łeonid Cherewatenko, Dmytro Cherednyczenko, Stanisław Czerniłewśkyj, Dmytro Czyżewśkyj, Jewhen Czykałenko, Wiaczesław Czornowił, Hanna Czubacz, Jewhen Szabłiowśkyj, Wołodymyr Szajan, Andrej Szeptyćkyj, Jurij Szerech (Szewelow), Hryhorij Sztoń, Mykoła Szudria, Wołodymyr Szuchewycz, Ihor Juchnowśkyj, Dmytro Jawornyćkyj, Wasyl Jaremenko, Mychajło Jackiw, Jarosław Jackiw, a także wielu znanych tłumaczy. 2 Z nieobecnych w SUM-20 tłumaczy wystarczy wymienić takich jak Jewhen Tymczenko, Petro Karmanśkyj, Łeonid Hrebinka, Oswald Burghardt, Iryna Steszenko, Łeonid Perwomajśkyj, Dmytro Biłous, Iryna Steszenko, Jewhen Popowycz, Dmytro Pałamarczuk, Dmytro Pawłyczko, Iwan Dracz, Wiktor Koptiłow, Anatol Perepadia, Mychajło Moskałenko, Andrij Sodomora, Josyp Kobiw, Roman Łubkiwśkyj, Rostysław Docenko, Ołeksandr Synyczenko, Olha Seniuk, Łeonid Cherewatenko, Jewhen Drobiazko, Łeonid Machnoweć, Jurij Lisniak, Hryćko Chałymonenko, Switłana Żołob, Serhij Borszczewśkyj, Wiktor Szowkun, Mychajło Łytwyneć, Ołeksandr Mokrowolśkyj, Wałerij Hużwa, Dmytro Cherednyczenko, Łeś Herasymczuk, Mykoła Mirośnyczenko, Ołeksandr Hrycenko, Maksym Stricha. pojęcia „język” i „mówienie”. Słowo język, mówiąc terminem językoznawczym, jest hiperonimem wobec słowa mówienie, tak jak, powiedzmy, słowo drzewo wobec słowa sosna. W języku ukraińskim słowo język, w odróżnieniu od rosyjskiego jazyk, oznacza jednocześnie „środki językowe” (które przechowujemy w pamięci) oraz „mówienie” (akty komunikacji). Pozbawione konkretnego znaczenia jest sformułowanie mniejszości językowe; ono właściwie oznacza, oprócz innych, także grupy ludzi, którzy posługują się dialektem, gwarą, slangiem, argot (bandyckim, złodziejskim, karcianym itp.), żargonem. W prawie międzynarodowym takiego pojęcia jak „mniejszości językowe” nie ma, istnieje jedynie termin „mniejszości narodowe”. I mowa tu o prawach jedynie mniejszości narodowych, a w żadnym wypadku językowych. Rzecz w tym, że sformułowanie mniejszości językowe do języka ukraińskiego trafiło przez błędne tłumaczenie nazwy międzynarodowego dokumentu „Europejska karta języków regionalnych lub mniejszościowych” (bez określenia, jakich mniejszości). W rzeczywistości zaś ten dokument w dokładnym tłumaczeniu nazywa się Europejska karta języków lokalnych lub mało używanych. I raczej w dokumencie państwowym nie jest celowe kategoryczne określanie metodyki nauczania języka. Nawet w Ogólnoeuropejskich rekomendacjach w zakresie kształcenia językowego nie ma kategoryczności: „Celem Rekomendacji nie jest wydawanie zarządzeń, a nawet nie jest zalecanie określonej metody, lecz przedstawienie kierunków, zapraszając Państwa do refleksji nad Państwa bieżącą praktyką, do podejmowania odpowiednich decyzji”. W dydaktyce języka już nie raz tę czy inną metodę ogłaszano jako „najdoskonalszą”, jednak była ona tylko jedną z możliwych. Ja, na przykład, mam wszelkie podstawy twierdzić, że w ostatnim czasie, kiedy wprowadzono tak zwaną innowacyjną metodykę nauki języka ojczystego, umiejętność czytania i pisania maturzystów wyraźnie spadła, obniżyło się rozumienie przez nich prawidłowości pewnych zjawisk językowych. O celu nauki języków w projekcie Koncepcji powiedziano dość pełno, choć nie konkretnie, bez uwzględnienia społecznego przeznaczenia tego czy innego języka. Jednak o celu przyjęcia nowej koncepcji edukacji językowej nie powiedziano nic istotnego, co byłoby związane ze specyficznymi ukraińskimi realiami. I dlatego ta Koncepcja raczej nie przyczyni się znacząco do „formowania wysoko wykształconej, inteligentnej, samowystarczalnej twórczej osobowości z innowacyjnym typem myślenia i działalności, zdolnej godnie odpowiedzieć na wyzwania cywilizacji” (cytat z projektu Koncepcji).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

O KONCEPCJI EDUKACJI JĘZYKOWEJ W UKRAINIE

Iwan Juszczenko, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy. Ministerstwo Oświaty, Nauki, Młodzieży i Sportu Ukrainy zaproponowało do ogólnej dyskusji projekt Koncepcji edukacji językowej. Od razu trzeba powiedzieć, że pojawienie się takiego dokumentu państwowego zasługuje na wszelkie uznanie. Przecież język, jak słusznie zaznaczono w projekcie, „jest nie tylko obiektem nauki i poznania, ale także głównym środkiem, narzędziem nauczania, wychowania i rozwoju”. Poprzez język kształtuje się człowiek i wzmacnia państwo. Jednak sama treść dokumentu, mimo wszystkich jego pozytywnych stron, budzi pewne uwagi i zastrzeżenia. Przede wszystkim rzuca się w oczy to, że mowa tu o języku w ogóle, poza czasem i przestrzenią, a nie o jego konkretnych społeczno-funkcjonalnych hipostazach. W stosunku do jednostki i statusu społecznego język bywa ojczysty i obcy, państwowy i niepaństwowy. Odpowiednio też podejścia do nauki tego czy innego języka muszą być różne. Językiem ojczystym dziecko opanowuje żywiołowo, naśladując mowę swojego najbliższego otoczenia. Choć nie zawsze. Bo, jak pisał A. Pohribny, „język ojczysty to nie tak ten język, którym przyszło wam osobiście z różnych powodów w życiu się posługiwać, i nawet nie zawsze język »maminy« (bo ileż to matek odwróciło się od swojego słowa i swoje dzieci okaleczyło!), a właśnie wasz rodowy język, język waszego rodu”. Język ojczysty „jako forma istnienia i przejawu świadomości narodowej i osobistej” (cytuję projekt Koncepcji) — to język ojczystego narodu, a nie żaden inny, bo język obcego narodu jest zrodzony i uformowany przez ludzi o innej mentalności, z inną historią, z inną kulturą, z innym widzeniem świata. Jeśli nawet od małego dziecko wychowywało się w środowisku nieojczystojęzycznym, ma w sobie więcej predyspozycji do języka ojczystego (języka ojczystego narodu), niż do narzuconego mu obcego. Borys Hrynczenko wyrósł w rosyjskojęzycznej rodzinie, to samo można powiedzieć o Panasie Myrnym, Wołodymyrze Sosiurze, Borysie Antonence-Dawydowyczu i jeszcze o wielu działaczach ukraińskiej kultury, którzy jednak wykazali się właśnie poprzez język ukraiński, poprzez język swojego narodu, a nie poprzez język, który słyszeli od urodzenia. Właśnie poprzez język ojczysty, czyli język swojego narodu, dziecko przyswaja logikę, uczy się myśleć, nabywa umiejętności obserwowania, analizowania zjawisk, poznaje świat, przyłącza się do wielkiej wspólnoty — ojczystego narodu. Język ojczysty przenika i porządkuje podświadomość człowieka, być może nawet na poziomie genetycznym. Zatem język ojczysty dziecka trzeba tylko szlifować, udoskonalać, wzbogacać, odkrywać jego prawa i prawidłowości, jego piękno, pokazywać możliwości jego środków wyrazu. Język obcy postrzegany jest na tle ojczystego i w porównaniu z nim. Nierzadko wchodzi on w sprzeczność z utrwalonymi wyobrażeniami, postrzeżeniami, skojarzeniami. Można to wyraźnie zobaczyć w języku rosyjskim Mykoły Hohola, u którego pod pozorną rosyjską powłoką przebija ukraiński sposób wyrażania się. Języka ojczystego dziecko się uczy, a obcy musi studiować: pierwsze to wszystko jedno, co iść znaną okolicą, wydeptanymi ścieżkami; drugie to po omacku przedzierać się przez zarośla z mnóstwem pułapek. Odpowiednio powinny być stosowane też różne metody przy nauczaniu tych dwóch całkowicie różnych, choć podobnych dyscyplin. Różne przeznaczenie w społeczeństwie mają język państwowy i języki mniejszości narodowych. Jak słusznie podkreślono w projekcie Koncepcji, „władanie językiem państwowym sprzyja konsolidacji obywateli w budowaniu i wzmacnianiu państwa ukraińskiego (jak i każdego innego. — I. Ju.)”. Język państwowy obsługuje całe społeczeństwo, stwarza wszystkim obywatelom kraju jednakowe możliwości zdobycia wykształcenia w każdej jego części i z każdej specjalności, daje możliwość zajmowania każdego stanowiska w państwie. Kto ignoruje język państwowy, ten pozbawia się wielu praw obywatelskich. Tak jest we wszystkich cywilizowanych państwach: i w Rosji, i w Stanach Zjednoczonych, i we Francji — wszędzie, gdzie nie spojrzeć. A języki mniejszości narodowych zapewniają potrzeby kulturalne tylko poszczególnych grup ludności. I to powinno być uwzględnione w Koncepcji edukacji językowej: państwo powinno zapewnić wszystkim swoim obywatelom jednakową możliwość w pełnym zakresie opanowania języka państwowego. Tego wymagają także międzynarodowe dokumenty prawne. W szczególności w artykule 14 Ramowej konwencji o ochronie mniejszości narodowych, gdzie mowa o prawie osób należących do mniejszości narodowych do nauczania ich języka lub nauki w tym języku, czyni się zastrzeżenie, że powinno to odbywać się „bez uszczerbku dla nauki języka urzędowego lub nauczania w tym języku”. Izolacja językowa przedstawicieli mniejszości narodowych od reszty ludności to zamach na ich prawa obywatelskie. Z tego punktu widzenia absurdalnie brzmi zadeklarowane w Koncepcji postanowienie o „wolnym wyborze języka nauczania”. W jakim celu? Może to tylko zdezorientować jakąś część ludności, jakoby znajomość języka ojczystego czy państwowego nie dawała człowiekowi żadnych korzyści. Człowiek najjaśniej myśli i najpełniej wykazuje swoje zdolności intelektualne właśnie w języku ojczystym, czyli języku swojego narodu. Znajomość języka państwowego czyni go równoprawnym członkiem całego społeczeństwa. Jeśli w Ukrainie językiem państwowym jest język ukraiński, język absolutnej większości ludności, to jakie są podstawy do tego, aby język rosyjski ogłaszać „językiem komunikacji międzyetnicznej”, jak to zrobiono w projekcie Koncepcji. Przecież ani we Francji, ani w Niemczech, ani w Holandii nikomu nie przyjdzie do głowy ogłaszać języka angielskiego językiem komunikacji międzyetnicznej, choć tam swobodnie włada nim niemal większość mieszkańców. W projekcie Koncepcji edukacji językowej zupełnie nie uwzględniono tego, że język ukraiński przez wieki był niszczony. Nawet Wołodymyr Uljanow (Lenin), twórca Imperium Radzieckiego, był zmuszony w 1919 roku przyznać (być może z powodów koniunkturalnych), że „kultura ukraińska (język, szkoła itd.) przez wieki była tłamszona przez rosyjski caryzm i klasy wyzyskujące”. Nie mniej gorliwie prowadził atak przeciwko językowi ukraińskiemu niedawny reżim totalitarny. Jako spadek z tamtych czasów kolonialnych mamy surżyk (w innych krajach postkolonialnych są to języki kreolskie lub hybrydowe), który zniekształca, prymitywizuje komunikację międzyludzką, uwłacza, paraliżuje myślenie. Surżyk jest jak choroba nowotworowa społeczeństwa. Jak pomóc zrusyfikowanym Ukraińcom odzyskać ich język ojczysty? I nie tylko Ukraińcom, ale także, być może, Tatarom krymskim, Grekom, innym nierosyjskim mniejszościom narodowym, w szczególności poprzez ich dzieci. Przecież w języku narodowym, jak słusznie zaznaczono w projekcie Koncepcji, „zakumulowana jest mentalność, wiedza i doświadczenie życiowe przodków, niewyczerpane skarby kultury, dumy narodowej i pieśni, szlachetne, pełne głębokiego człowieczeństwa zasady współżycia, ideały narodowe i ogólnoludzkie”. Jeśli naród traci język, ginie jako naród, a wraz z nim jego niepowtarzalne doświadczenie życiowe. W projekcie Koncepcji nieuprawnienie stawia się w jednej płaszczyźnie. Narodowy Komitet Obrony Ukrainy wraz z liderami partii opozycyjnych i organizacji społecznych wzywają obywateli Kijowa i całej Ukrainy do przybycia 22 stycznia tego roku na Majdan Sofijski, na wiec poświęcony uczczeniu Zjednoczenia ziem ukraińskich pod hasłem: „Od Soborności Ukrainy — do jedności narodu ukraińskiego”. Początek wiecu o godzinie 14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Hija Łuszczyka, tak można było powiedzieć raczej o zdradzie, a nie o śmierci ukochanej. Jak więc widzimy, obraz nie tyle odpowiada na liczne pytania, co stawia nowe. A on sam jednocześnie przepowiadał jeszcze tragiczny los ukraińskiego Orfeusza. I choć „Śpiewy żałobne” oraz obraz Mychajła Żuka „Białe i czarne” mają mnóstwo wspólnych cech znaczeniowych i czysto zewnętrznych, nikt nie odważy się nazwać płótna ilustracją do cyklu poezji P. Tyczyny. Utwory dwóch geniuszy-pokrewnych dusz dopełniają i pogłębiają się nawzajem, tworząc razem płótno artystyczne o niespotykanej dotąd skali i rozmachu myśli filozoficznej oraz siły emocjonalnej. Zatem wraz z innymi wczesnymi poezjami Pawła Tyczyny mamy teraz otwarte dla szerokiego ogółu dwie głębokie i czarujące przypowieści o wiecznym pojedynku między białym a czarnym. Według mojego głębokiego przekonania nadszedł czas, aby stworzyć także swoistą trzecią przypowieść — muzyczną, która powinna połączyć wysokie słowo poetyckie oraz nowoczesne malarstwo w jedną harmonijną całość. Swoimi przemyśleniami na ten temat podzieliłem się z kilkoma znanymi kompozytorami, ale niestety żaden z nich nie odważył się na stworzenie czy to oratorium, czy poematu wokalno-symfonicznego. Ministerstwo Kultury, któremu wysłałem swoje libretto z prośbą o wsparcie w skomponowaniu do niego muzyki, po prostu odesłało mój list do Narodowej Akademii Muzycznej im. P. Czajkowskiego, gdzie ślad po nim zaginął. Mam jednak nadzieję, że lada chwila odnajdzie się kompozytor, który usłyszy głos fujarki anioła-Orfeusza, którego poruszą słowa poety: „O serce dzwonię ja…”, i przełoży je na muzykę. Żywi moje przekonanie to, że już dawno większość poezji ze zbioru Pawła Tyczyny „Słoneczne klarnety” stała się pieśniami i romansami. Syn wiejskiego diaka Paweł Tyczyna, który doskonale znał i sam w dzieciństwie śpiewał pieśni liturgiczne, wykorzystał w swoim cyklu poezji ich leksykę oraz rytmiczną budowę. W pewnym stopniu poeta nawet przestrzega chrześcijańskiego rytuału panichidy. Zbadał to odeski publicysta Borys Chersoński. W szczególności wyjaśnił on powtórzenie wiersza „Słyszę dzwon w borze jodeł” tym, że odprawianie zmarłego rozpoczynało się i kończyło dzwonami. Jednak echo dzwonów można słyszeć także w innych wierszach cyklu („Kto tam na niebie dzwoni”, „Płaczę i rzewnie łkam, o serce dzwonię ja”). Zatem pożądane jest, aby w przyszłej kompozycji muzycznej dzwony zabrzmiały w różnych interpretacjach. Być może przełożone na muzykę „Śpiewy żałobne” czarująco brzmiałyby także w świątyniach. Chcę wierzyć, że nasi czytelnicy nie oskarżą mnie o wyrachowane pragnienie narzucenia komuś swojego projektu artystycznego. Przy okazji opowiadając libretto, starałem się jedynie przekazać własną wizję i odczytanie „Śpiewów żałobnych” oraz wrażenia z obrazu Mychajła Żuka „Białe i czarne”. Jako wielbiciel tych artystów cieszę się, że nasi współcześni faktycznie odkrywają ich dla siebie, że z ich mało znanymi utworami wreszcie będzie miał możliwość zapoznać się szeroki ogół. Jeśli zaś moje myśli skłonią kogoś z kompozytorów do stworzenia utworu muzycznego, będę z tego powodu bardzo uradowany. A czy skorzysta on z moich podpowiedzi, czy je zignoruje — nie jest aż tak ważne. Mnie w pełni zadowala zrealizowana w ten sposób misja oświeceniowa. Sekretariat, Zarząd Główny, redakcja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

PAWŁO TYCZYNA: «DO SERCA DZWONIĘ JA...»

Do 120. rocznicy urodzin P. H. TYCZYNY Stanisław ZMIJEWSKI, m. Odessa Każdy talent to zagadka, a geniusz to zagadka za siedmioma pieczęciami dla całego świata. Dopiero zbliżamy się do uświadomienia sobie, że po Tarasie Szewczence — Proroku — Ukraina zrodziła swojego Poetę — Pawła Tyczynę. Jego wczesna twórczość jest pełna niezgłębionych czarów, a zrodzone przez muzę poety-eksperymentatora cud-słowa potrafią przewrócić duszę. „To śpiewak jabłoniokwiatowości, która, przechodząc z pokolenia w pokolenie, i dziś potrafi poruszać młodzież, oczyszczać i dodawać sił każdemu, czyja dusza jest wrażliwa na piękno” — powiedział o nim Olesiu Honczar. Los Pawła Tycyny jest tragiczny. Stalinizm, rozstrzeliwując Ukraińskie Odrodzenie, według słów Wasyla Stusa, represjonował Pawła Tyczynę sławą, wkładając na niego błazeński kołpak, zmuszając do pisania pod dyktando morderców. Zabito go za życia. Było to wstępowanie poety na Golgotę. Jednak jezuickie tortury i nieubłagany czas okazały się bezsilne wobec kruchej muzy ukraińskiego Orfeusza. Dziś on powraca do nas. O życiu Pawła Tycyny i jego twórczości, zwłaszcza wczesnej, napisano setki tomów, lecz nawet w ostatnich publikacjach rzadko można znaleźć choćby wzmiankę o jego najwcześniejszym cyklu poezji „Śpiewy panichidne”. Sam autor uważał go za bezpowrotnie utracony. A on na naszych oczach wypłynął z wszechogarniającej Lety w ukraińskiej czarnomorskiej stolicy — Odessie jako lekki czółen. Było to prawdziwym odkryciem literackim. Rękopis „Śpiewów panichidnych” odnalazł niestrudzony poszukiwacz duchowych skarbów Serhij Łuszczyk, porządkując archiwum artysty i literata Mychajła Żuka. Ten nauczyciel rysunku w seminarium czernihowskim, a później jeden z założycieli Ukraińskiej Akademii Sztuk, szczerze zaprzyjaźnił się ze swoim najbardziej utalentowanym 14-letnim uczniem Pawłem Tyczyną i tę przyjaźń obaj nieśli przez całe życie. Początkujący poeta, klepiąc biedę, dnie i noce spędzał w pracowni czernihowskiego nauczyciela. Własnego domu nie miał, więc wysyłając wiersze do redakcji, nierzadko podawał na kopertach adres Mychajła Żuka. Kiedy jakieś czasopismo zwróciło autorowi jego „Śpiewy panichidne” do Czernihowa, Pawła Tycyny już tam nie było, a w 1916 roku również Mychajło Żuk przeprowadził się do Kijowa. Tak oto poeta minął się ze swoim pierwszym cyklem poezji. Serhij Łuszczyk przekonująco dowodzi, że mowa w nim o wydarzeniach nie późniejszych niż wiosna-jesień 1914 roku. A o czasie napisania pierwszego cyklu poetyckiego Pawła Tycyny nie wiadomo nic pewnego. Istnieje o nim jedynie wzmianka w liście bez daty, który autor wysłał do Andrija Nikowskiego: „Śpiewy panichidne” u mnie jeszcze do dziś nie są ukończone… Jak ukończę, to zanim je wydrukuję, przyślę Panu do „miłej rozmowy”. Ten list odnalazł w zasobach archiwalnych czasopisma „Osnowa” odeski literaturoznawca Hryhorij Złenko, publikując go jeszcze w 1973 roku. Badacz twierdzi, że skoro w liście mowa o już wydanych numerach „Osnowy” pod koniec 1915 — na początku 1916 roku, to należy uznać, że w tamtym czasie cykl poezji już istniał. Pojedyncze wzmianki o istnieniu „Śpiewów panichidnych” zrodziły mnóstwo legend o tym, co one sobą przedstawiają i komu są poświęcone. Lecz oto teraz mamy pełny, przepisany przez samego autora na czysto, wariant tego cyklu poezji. Ale zagadki pozostały. Jedni badacze twierdzą, że młody poeta opiewa przedwczesną śmierć ukochanej i nawet wymieniają różne imiona, inni uważają, że mowa w nim o śmierci najjaśniejszego uczucia pierwszej miłości, a nie realnej dziewczyny. Jednak jest swój urok w tym, że „Śpiewy panichidne” jawią się przed nami w aureoli tajemniczej filozoficznej przypowieści o sensie ludzkiego bytu, gdzie zawsze przeplatają się białe i czarne akordy. Nad tym wiecznym tematem rozmyślał również Mychajło Żuk, który w jednym wyznaniowym wierszu powiedział o sobie: „Białym i czarnym chciałbym być”. „Białe i czarne” to jego największy obraz (207x310 cm), nad którym pracował w latach 1912—1914. Na początku wieku dzieło często wystawiano, ale w dobie totalitarnej o obrazie, którego bohaterowie mają anielską postać, nigdzie nie wspominano. Lecz samą pracę troskliwie zachował znany kolekcjoner ukrainików z Odessy Taras Maksymjuk i teraz stała się ona odkryciem jednego z szczytowych przykładów ukraińskiego malarskiego modernizmu lat 20. Zainteresowanie tym płótnem jest tak wielkie, że nie raz już było eksponowane w formacie „wystawy jednego obrazu” w Kijowie, wielu miastach Ukrainy oraz za granicą. Kiedy zaś odnaleziono „Śpiewy panichidne” Pawła Tycyny, Taras Maksymjuk oraz inni z zaskoczeniem rozpoznali na obrazie w postaci czarnoskrzydłego anioła-Orfeusza autora tych poezji. Podobieństwo potwierdza się również graficznym portretem Pawła Tycyny, który Mychajło Żuk namalował nieco później — w 1919 roku. A w postaci białego anioła niektórzy badacze dostrzegają rysy studentki Mychajła Żuka Poli Konował, uważając ją za pierwszą miłość młodego poety. O ich relacjach artysta nie mógł nie wiedzieć. Z czasem Polina zostawiła Pawła Tyczynę. Być może opiewana przez poetę śmierć ukochanej to tylko poetycka metafora, mająca wyrazić cierpienie złamanego serca? I taki punkt widzenia ma prawo istnieć. Nieprzypadkowo Tycyna w wieku trzydziestu lat, kiedy przyjaciel przypomniał mu o „Śpiewach panichidnych”, z czysto męską pogardą zanotował w dzienniku, że wtedy przypomniały mu się „ta pierwsza miłość i te głupie łzy”. Na 59. roku życia po ciężkiej chorobie odeszła w zaświaty zasłużony pracownik kultury Ukrainy, jedna z organizatorek i wieloletnia przewodnicząca Towarzystwa „Zapowit” — stowarzyszenia Ukraińców stolicy Republiki Białoruś Nina Antonenko (Komosko). Została pochowana w Mińsku, obok grobu syna Pawła. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Republice Białoruś Roman Bezsmertnyj wyraził współczucie synowi zmarłej Mykole oraz bratu Petrowi Antonence, znanemu ukraińskiemu dziennikarzowi, przewodniczącemu rady redakcyjnej gazety „Siwerszczyna”, zastępcy redaktora naczelnego gazety „Słowo Proświty”. Nina Jakiwna Antonenko pochodziła z poleskiej wsi Awdijiwka w rejonie kulykiwskim na Czernihowszczyźnie, po szkole uczyła się w Mińsku, gdzie przez długi czas pracowała jako pedagog. Z gazetą „Siwerszczyna”, z Czernihowskim obwodowym oddziałem towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki łączyły ją długotrwałe przyjacielskie stosunki. Dzięki niej zostały nawiązane relacje biznesowe również z Ukraińcami Mińska. Wyrażamy szczere współczucie Petrowi Jakowyczowi Antonence w ciężkim smutku — śmierci siostry i modlimy się, aby Pan ukoiła duszę jej tam, gdzie sprawiedliwi spoczywają. Zarząd Czernihowskiego obwodowego oddziału towarzystwa „Proświta” imienia T. Szewczenki, redakcja gazety „Słowo Proświty”. W MIŃSKU POCHOWANO NINĘ ANTONENKO Wyrażamy głębokie współczucie kierownikowi wydziału organizacyjnego Sekretariatu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Tetianie Iwaniwnie Fedijenko w związku z ciężką stratą — śmiercią matki Marii Wasyliwny Fedijenko, która odeszła w lepsze światy 29 grudnia 2010 roku na 87. roku życia. Świetlanej pamięci i ziemia niech jej będzie lekką!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jak u was na ziemi, Jak u was”. “Tutaj życie nieskończone, piękne: O, przychodź ty tutaj, O, przychodź! “Tutaj i miła twoja na tronie W kwiatach nieziemskich, W kwiatach”. “Ty pokochasz ją tutaj, pokochasz, — Tylko nie tak, jak kochałeś, Tylko nie tak”. “Ze świętą cię pobłogosławią Chmurki złote śpieszą na bitwę. Mgły bezgłośnie drżą nad polami. I z nimi staję ja na ranną modlitwę. — O, zmiłuj się nad nami! Za co Ty nas ranisz w serce mieczami? VIII Kto tam w niebie dzwoni, Kto śmieje się w lesie?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Pawło TYCZYNA PIEŚNI POGRZEBOWE

I Przyjdźcie, pieśni, przyjdźcie, łkania, Z głębin, z duszy otchłani. Ziemskie ostatnie całowanie Ja jej daję dzisiaj. Przyjdźcie, przyjdźcie — ja wami, bliskie, Kochanki śmierć uczczę. Pod śpiewy serca pogrzebowe Przeszłość opłaczę. Mgły kadzą tymiankami, Mgły — aż do gaju — Szlochają-płaczą nad polami, A ja jakoś nie szlocham. Moje ostatnie całowanie Takie bolesne, czułe. Wpadnijcie, pieśni, deszczem łkania Na serce śnieżnobiałe. II Słyszę dzwon w boru jodeł Nad jeziorem, gdzie butwieje młyn, — Diń-diń, diń-bam… Teraz ty sam, teraz ty sam — Wydzwania on smutno tam. Diń-diń, diń-diń… Słyszę śpiew topoli, Nagrobny bolesny motyw: Szlochaj, szlochaj… W nim i nadzieja, i rozpacz. Kochana, droga — żegnaj Na wieki wieków! III “Święty Boże, Święty Mocny!” — Śpiewa zmierzch w gaju. “Biegnij, biegnij, szlochaj i padaj: Już lubą ponieśli twoją”. Kołysze się między drzewami Kitajka z krwi na trumnie. O, ludzie! Stójcie, pożałujcie, Oddajcie lubą mi. Ja rozbudzę, ja całować będę. Otworzę oczy, usteczka. “Biegnij, biegnij, szlochaj i padaj, Bo już wbijają w grób gwoździe”. Biegnę — lecę… Drzewa… Wiatr… — Drą odzież moją. “Święty Boże, Święty Mocny!” Śpiewa zmierzch w gaju. IV Błogosławiony jesteś, Panie, Światłości święta! Nas naucz przykazaniami Wiecznymi Twoimi. W żałobie noc: wszędzie — gwiazdy-świece, Rozbrzmiewają śpiewy tajemnicze. — Błogosławiony jesteś, Panie! Pola, gaje, — ja wam kłaniam się, Do waszych myśli ja przysłuchuję się. — Błogosławiony jesteś, Panie! Kiedyś ja z nią tutaj modliłem się, Jak Bóg w miłości nam objawił się. — Błogosławiony jesteś, Panie! Teraz ja sam chodzę — błąkam się, Duszy męki rozsiewam. — Błogosławiony jesteś, Panie! Błogosławię was ja, łąki, I niebo w świecach i pieśń męki. — Błogosławiony jesteś, Panie! Błogosławiony jesteś, Panie! Światłości święta! Nas naucz przykazaniami Wiecznymi Twoimi. V “Ze świętymi” — ja słyszę — śpiewają Gwiazdeczki złote, Gwiazdeczki. Moją duszę całują, pieszczą — Jak balsam one leją, Jak balsam. “Tu smutku nie ma ani wzdychań, Bez pierścieni, bez wieńca, Bez pierścieni”. “Ona matką będzie i siostrą, Jak ogień dla ziemi, Jak ogień”. “Będziesz ty jej synem jedynym, Jak Bóg-Syn u Ojca, Jak Bóg-Syn”. “Ze świętymi” — ja słyszę — śpiewają Gwiazdeczki złote, Gwiazdeczki. Moją duszę całują, pieszczą — Jak balsam one leją, Jak balsam. VI Płaczę i szlocham, O serce dzwonię ja, Jak ciebie wspomnę, Świetlisty mój, prześwietlisty raju, — Alleluja! Płaczę i szlocham: Może rozbudzę ja. Luba, wstań — błagam! Ty milczysz, prześwietlisty raju. — Alleluja! VII Świta… Tak cicho, tak lubo, tak czule w polu. Jak świece zgasłe w kłębach tymianku, We mgłę zawinąwszy się, dalekie topole W duszy wygrywają minorową gamę. Świta powoli… Tak cicho, tak lubo, tak czule w polu. Świta… Wszystko śpi jeszcze: i pole, i gwiazdy bezsilne. Tylko ptak gdzieś odezwał się ze snu leniwie; A pień obgorzały, jak pop na mogile, “Bezśmiertelny, zmiłuj się!” — krzyczy milcząco. Widnieje z każdą chwilą… Wszystko śpi jeszcze: i pole, i gwiazdy bezsilne. Świta… Promieniami wschód rani noc, jak mieczami. Kto to dyszy, liść kołysze, Liść, nalany słońcem? — Ciszej! Przyrodo, luba, — oj, gaj-gaj… Daj wypłakać się, daj. Daj sercu mojemu leki: Ja miłą straciłem na wieki. Czy może leki w cierpieniu są? — Idę, idę na miejsce stracenia. ........................................... Nagrobne szlochanie, Nagrobne. Kto tam gra czule, Kto kwiatki całuje? Kto w przyrodzie w nieboskłonie Rozrzuca perły? — Dość! Przyrodo miła, — oj, gaj-gaj… Daj wypowiedzieć się, daj. Kochaj choć ty mnie, kochana; Głęboka na sercu rana Błogosław na miejsce stracenia. Ach, ile szczęścia w cierpieniu jest! ........................................... Szlochanie nagrobne, Szlochanie. IX Na twojej smutnej mogile Rwę ja kwiaty błękitne. Kwiaty serca, mojego serca Urodziły się w żałobie. Na twojej smutnej mogile Błękitnieję w żałobie. Pamięć wieczna, kochana, Pamięć wieczna tobie. X Słyszę dzwon w boru jodeł Nad jeziorem, gdzie butwieje młyn, — Diń-diń, diń-bam… Teraz ty sam, teraz ty sam — Wydzwania on smutno tam. Diń-diń, diń-diń… Słyszę śpiew topoli, Nagrobny bolesny motyw: Szlochaj, szlochaj… W nim i nadzieja, i rozpacz. Kochana, droga — żegnaj Na wieki wieków! * * * Ja ciebie pochowałem W zmierzch siny, Jak rok temu tutaj chodziłem, jak rok temu tutaj błąkałem się Po dolinie. Ja ciebie pochowałem — A i do dzisiaj Słyszę śpiewy twoje, słyszę w szepcie traw Gołębie. Czułe śpiewy twoje Aż do rana Kapną w serce moje, jak w błękit słowiki O świcie. Lube śpiewy twoje W sercu czułym W moim sercu płoną w przeczułym srebrze W minionym. Ja ciebie pochowałem W zmierzch siny, Jak rok temu tutaj chodziłem, jak rok temu tutaj błąkałem się Po dolinie. Lecz nie całą pochowałem Ciebie, miła: Świetlistą duszę mi, którą kochałem, którą lubiłem Ty zostawiłaś. Ty zostawiłaś w gwiazdach W błękicie Cichy wzrok oczu — niby skrzydła u ptaków Połamane. Ty ułożyłaś w chmurki Swoją tęsknotę. Oraz w kwiatki pachnące, na których łezki, Wśród łąki. Och, ciebie położyłem Ja do grobu, — W swoją duszę smutną, w pogrzebowy motyw, Jak w ozdobę. * * * Oj, że w łące dwie topole bawią się, Oj, że z wiatrem bujnym obejmują się — Goj-da, lubeczki! To przycichną, dumnie wyginają się, To zaleją się śmiechem, to turlają się, Jak dzieciątka malusieńkie. A w mojej duszy — niby pierwszy śnieg o poranku: Wiją się śpiewy pogrzebowe po kochance. A w mojej duszy — niby dzwon lodu na gałązce — Srebrzyście szlochają — dzwonią dzwoneczki. Oj, że w niebie sinym ospałe Chmury szalone, niby łotrzyki, Lecą nie czując. Ha-ha! — śmieje się wiatr, dogania je, I bije i rwie na strzępy, je, pokrajane, Winem żałoby częstując. A w mojej duszy — niby pierwszy śnieg o poranku: Wiją się śpiewy pogrzebowe po kochance. A w mojej duszy — niby dzwon lodu na gałązce — Srebrzyście szlochają — dzwonią dzwoneczki. Drukuje się według pierwszego wydania cyklu poezji Pawła Tycyny “Pieśni pogrzebowe” (“Hajtech”. — Odessa, 1993 r.). W książce zamieszczono materiały z osobistych zbiorów kolekcjonerów S. Z. Łuszczyka oraz T. I. Maksymjuka. Ortografię nadesłanego rękopisu zachowujemy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

TRAGICZNIE HOJNY LOS

Mykoła Łeontowycz Halyna TARASIUK Po raz pierwszy o kompozytorze Mykole Łeontowyczu usłyszałam w siódmej klasie od mojego kuzyna Wasyla Mojsiondza. Wasyl studiował wtedy zaocznie na wydziale muzycznym Winnickiego Instytutu Pedagogicznego i nauczał śpiewu w naszej rodzinnej szkole w Orłówce, w rejonie tepliczyńskim na Winniczyźnie. Mimo że, jak wszystkim wiadomo, kolędowanie i szczodrowanie było wtedy oficjalnie zabronione, nie tak łatwo było zakazać ludziom w odległych wsiach świętowania najradośniejszego i najbardziej ludowego święta chrześcijańskiego – Bożego Narodzenia. Z początkiem grudnia my, dzieci, a dokładniej dziewczynki, wieczorami zbierałyśmy się „w kącie” u tych rówieśniczek, których mamy znały najwięcej kolęd i szczedriwek, i powtarzałyśmy lub uczyłyśmy się nowych dziecięcych pieśni bożonarodzeniowych, wśród których był też „Szczedryk-wedryk”. W szkole zaś śpiewano pionierskie lub ludowe. I nagle nasz nowy młody nauczyciel śpiewu gdzieś w grudniu powiedział nam, że dzisiaj zaszczodrujemy tę „Szczedriweczkę” tak, jak brzmi ona w opracowaniu znanego kompozytora Mykoły Łeontowycza, który urodził się właśnie w te przednoworoczne dni. I zaszczodrował… tak pięknie, jak nikt z nas wcześniej nie słyszał. To było wstrząsające… Od tamtej pory w Orłówce wykonują „Szczedryka” w opracowaniu Łeontowycza. Drugi wstrząs przeżyłam kilka lat później, kiedy zaraz po szkole poszłam pracować jako „litrab” w tepliczyńskiej gazecie rejonowej „Zirka” i dowiedziałam się, że genialny kompozytor Mykoła Łeontowycz został zabity przez bandytę we wsi Markiwka, która znajduje się obok centrum rejonowego, kiedy przyszedł w gości do swojego ojca – wiejskiego księdza. I stało się to po Nowym Roku i Bożym Narodzeniu! Co więcej, wciąż istnieje ta chata, w której Łeontowycz został zabity, a niedaleko na cmentarzu jest mogiła. Pamiętam, że chodziłam do Markiwki do Łeontowycza pieszo, zimą. Niewielka chata „jeszcze przedrewolucyjna” na skraju wsi była zamknięta na klucz, a mogiła kilkaset metrów dalej na cmentarzu zasypana śniegiem i mało czym różniła się od innych. Chciałam wypytać ludzi, ale mało kto mógł coś powiedzieć, zresztą pod koniec lat 60. o Mykole Łeontowyczu wprawdzie mówiono, ale jakoś mgliście. Tylko mój wszechwiedzący tata powiedział jasno: – Łeontowycza zabiło CzeKa. Ale o tym nie trzeba pisać. Pisz o jego „Szczedryku-wedryku”. Nie pamiętam, czy pisałam coś o kompozytorze w tamtych odległych latach 60., ale jego postać, jego twórczość nie dawały mi spokoju, aż do początku lat 90., kiedy na fali odrodzenia narodowego, mieszkając już na Bukowinie, napisałam wiersz poświęcony pamięci kompozytora. Tę poezję kocham i chyba jako jedyną znam na pamięć, może dlatego, że pisałam ją, szlochając za wszystkimi niewinnie zabitymi geniuszami rodu ukraińskiego? WEŚ MARKIWKA: OSTATNIE SCHRONIENIE ŁEONTOWYCZA I znowu: ręce na krzyż – do piersi. I znów: wszystkie drogi przez cierniowiska! Ale idzie – dusza moja idzie – Po Ukrainie idzie do Łeontowycza. Ja na mogile nie uronię łzy – Ja wzniosę się tenorem na chóry: Tu nie owsy – tu Boże głosy, Tu jaskółka z archaniołem rozmawia. Tu więcej Ukrainy, niż na dole: Po błękicie – złote wątki. A na dole – zbiera się na burzę – i zejdzie w niej smutek mój ostatni. Lecz tylko mój. Ni wróg, ni kat, ni złodziej Nie pozbawi głowy naszej pieśni szczerej. Słyszycie? – To szczedriwki lecą Na Ukrainę wojskiem niebiańskim! Pisząc tę dramatyczną dedykację dla Łeontowycza, nawet nie mogłam sobie wyobrazić, że za kilka lat przeżyję niezwykłą radość ze spotkania z nim, a dokładniej ze „Szczedriweczką” w jego aranżacji, aż w Ameryce. Przebywając w listopadzie-grudniu 1993 roku w składzie delegacji ukraińskich działaczy społecznych w Waszyngtonie, usłyszałam od dzieciństwa bliskiego „Szczedryka” przy choince prezydenckiej, którą tradycyjnie ustawiają obok Białego Domu. Początkowo był szok, pomyślałam, że to w głowie dzwoni mi znajoma melodia. Przysłuchałam się – ależ nie! Nie w głowie. Zapytałam – inni członkowie delegacji też słyszą. Zapytałam naszego przewodnika – rosyjskojęzyczną emigrantkę z Leningradu. A ta mówi, że to dobrze znana w Ameryce dawna pieśń bożonarodzeniowa i nazywa się „Kolędą dzwonów”. Zszokowana tą informacją, oczywiście nie zaczęłam wypytywać o autorstwo Amerykanów, którzy z kosmopolityczną niewinnością uważają cały świat za swój, uspokoiwszy się genialną hojnością naszego narodu. Po raz drugi za granicą usłyszałam „Szczedryka” znów po kilku latach i też przed katolickim Bożym Narodzeniem, ale już w Austrii, w Wiedniu, gdzie przebywałam z delegacją aktywistek ruchu kobiecego na zaproszenie Kobiecego Ruchu Katolickiego Austrii. Ku mojemu wielkiemu zadowoleniu, wiedeńczycy wiedzieli, kto dał światu skrzydła ukraińskiej szczedriwce. Zresztą, i na chwałę Austriaków, w latach 90. z wielką radością i szacunkiem odkrywali dla siebie na nowo ukraiński świat, z którym przez kilka stuleci przebywali pod jednym sztandarem państwowym. Wtedy też w Wiedniu dowiedziałam się, że cały świat chrześcijański szczodruje-kolęduje ukraińską szczedriwkę w opracowaniu Łeontowycza, nie wiedząc często, skąd ona pochodzi. Więc kiedy brzmiał mi „Szczedryk” w Polsce czy Rumunii, nie dziwiłam się, ale obowiązkowo przypominałam, skąd przyleciał. Tym przyjemniej było słyszeć jego dzwonienie w amerykańskim filmie „Kevin sam w domu”, który do dziś pozostaje ulubionym filmem moich już dorosłych dzieci. Brzmi ukraińska szczedriwka także w dobrym tuzinie seriali filmowych, w audycjach radiowych i telewizyjnych, w repertuarze różnych zespołów, oczywiście w najnowocześniejszych opracowaniach, a nawet w reklamie. Dzisiaj historia niezwykłej popularności ukraińskiej „Szczedriwki” jest dobrze wszystkim znana. Wiadomo, że stała się sławna dzięki ukraińskim emigrantom, a dokładniej fali emigracji politycznej, zrodzonej przez zwycięstwo bolszewików na Ukrainie. Pierwszy zagraniczny triumf wieloletnia praca Łeontowycza zdobyła w wykonaniu chóru Ołeksandra Koszycia na koncercie w Nowym Jorku w 1922 roku, a może nawet wcześniej – na koncercie w Carnegie Hall. Z czasem, w 1936 roku, do melodii, która przypadła do gustu Amerykanom, nowe słowa napisał radiowiec Peter Wilhousky, nazywając „Szczedriweczkę” „Kolędą dzwonów”. Stało się doprawdy nieprawdopodobne: tracąc autorstwo, w tym także narodowe, ukraińska szczedriwka stała się ogólnoludzką, panując nad całym światem. Zaprawdę, błogosławiony u Boga naród, który dzieli się z innymi swoim twórczym geniuszem. I nieśmiertelny geniusz, który wywyższa twórczością swój naród. Nie na darmo opracowanie „Szczedriwki” stało się dla utalentowanego i wszechstronnego muzyka i kompozytora Łeontowycza dziełem całego jego życia i zwieńczeniem twórczości. Pisał on ją w najlepszych latach życia w przed... poczuciu nadchodzącego odrodzenia i wyzwolenia Ukrainy, które przeżywała na początku XX wieku cała ukraińska inteligencja. Znamienne, że po przejściu 5 redakcji „Szczedriwka” po raz pierwszy zabrzmiała w 1916 roku w wykonaniu chóru Uniwersytetu Kijowskiego. Łatwo wyobrazić sobie to piękno i siłę młodzieńczą, przepełnioną świętą miłością do Ukrainy… Ale trudno wyobrazić sobie samo życie ukraińskiego inteligenta Mykoły Łeontowycza w ciągu jego krótkich czterdziestu trzech lat, które przypadły na najtragiczniejszy okres w historii: krwawe rewolucje, wojny światowe i domowe… Jak wiadomo, gdy grzmią armaty – muzy milczą. Ale co tam armaty! Milczeć zmuszali „władzodzierżcy” i „władzożercy”. Ogólnie rzecz biorąc, kompozytor nie miał szczęścia do władzy. Carska prześladowała go jako buntownika i rewolucjonistę. Z ulgą przy Ukraińskiej Republice Ludowej, przy Dyrektoriacie, wraz z Kyryłem Stecenką i Pawłem Tyczyną rzucił się w wir duchowej odbudowy Ukrainy, a tu przed Denikinem – ukrainożercą – trzeba uciekać. A dokąd, skoro ziemia ojczysta jest za ciasna nie tylko dla proroków, ale i dla geniuszy. Miotał się biedak od Kamieńca Podolskiego po Donbas, zdążając pośród bachanalii śmierci dawać nowe życie ukraińskiej pieśni chóralnej; pracował w Kijowie, w Tulczynie i w Winnicy… A śmierć deptała mu po piętach… Zdawał się to czuć i mimo że musiał zarabiać na chleb powszedni, gorączkowo tworzył, kończąc wielkie dzieło – operę „Na rusałczyn Wielkanoc”. Libretto do niej, oparte na baśni Borysa Hrinczenki, pisała jedna z jego uczennic, córka księdza ze wsi Strażhorod koło Teplika, Tetiana Tyszkewycz. Łeontowycz wyruszył więc, zabierając ze sobą starszą córkę, do Strażhorodu, a po wizycie tam postanowił przy okazji odwiedzić ojca w Markiwce. Nie wiedząc, że znajdzie tam ostatnie ziemskie schronienie. Stało się to w nocy z 22 na 23 stycznia 1921 roku. A jak się stało, mówią dokumenty odnalezione w archiwach KGB i odtajnione pod koniec krwawego stulecia, w którym dane było żyć Mykole Łeontowyczowi: jakiś czekista Hryszczenko, wykonując tajny rozkaz ówczesnej władzy, przyjechał do Markiwki śladem wygnanego kompozytora, poprosił o nocleg u wiejskiego księdza – ojca Łeontowycza, a po wspólnej kolacji z jego rodziną, na oczach rodziców, zabił ich syna Mykołę, a samych rodziców związał i zniknął w zamieci styczniowej krwawej nocy… Straszne bluźnierstwo władców, cynizmu szatańskiego nie znała ukraińska historia… I przykro, że my, współcześni, nie lubimy o tym wspominać, zwłaszcza przy czarujących dźwiękach nieśmiertelnej, znanej na całym świecie „Szczedriwki”. A warto byłoby… choćby po to, żeby straszne błędy się nie powtórzyły. Nigdy. Właśnie to przyszło mi do głowy w te dni świąteczne wraz ze wspomnieniami z wizyty w muzeum Mykoły Łeontowycza w Markiwce latem ubiegłego roku. Muzeum otwarto w 1977 roku, na 100-lecie urodzin kompozytora. Dokładniej mówiąc, zbudowano naprędce nowy budynek, a stary dom rodzinny, w którym zginął Mykoła Łeontowycz, jakoś niezauważenie zrównano z ziemią, zapewne po to, by nie przypominać niepotrzebnie o tej strasznej zbrodni. Zajechaliśmy do muzeum w drodze do mojej rodzinnej wsi Orliwki. Przejeżdżałam obok niego już wcześniej, ale autobusem rejsowym, a podczas pracy na wsi nigdy nie miałam czasu, by odwiedzić je specjalnie. I oto taka okazja: jedziemy samochodem. We troje. Syn za kierownicą. A my z córką podziwiamy przepiękne podolskie krajobrazy i zadbane wsie. Przejechawszy Markiwkę, zatrzymaliśmy się na obrzeżach, przy muzeum, wysiadamy, a tu kłódka na drzwiach. Nic nie szkodzi, listonoszka przejeżdżająca na rowerze w mgnieniu oka zawołała kierowniczkę – piękną młodą kobietę – Switłanę Bułaszową, która mieszka niedaleko w uliczce, ale ta jakoś się krępuje, otwierając drzwi, przeprasza, że dach przecieka, ściany się walą, dwukrotnie okradziono muzeum, w 2005 i 2007 roku, zabrali wszystkie cenne rodzinne relikwie… Zostawili duplikaty dokumentów. Kto? Po co? Nie wiadomo. Barbarzyńców nie znaleziono. Smutno… Naprawdę zrobiło się smutno. Zasmuciła uboga, rozkradziona ekspozycja – i plamy na ścianach, i okna, które trzymają się na słowo honoru. Przygnębiał duch obojętnej urzędniczej bylejakości. Powszechnego niepamiętania… I nie mieściło się w głowie, jak to mogło się stać, że okradano muzeum Geniusza narodu ukraińskiego, szanowanego na świecie, nie za czasów hordy tatarsko-mongolskiej, a za prezydentury Wiktora Juszczenki – wielkiego miłośnika staroci i historii ojczystej. Wydawałoby się, że muzeum to powinno rozkwitać i zwoływać ludzi na cichą rozmowę o naszej wielkości narodowej, o naszej genialności, a tu okna – ramy nie przylegają, sufit w zaciekach… Jak można?! Tym bardziej, że ludzie z całej Ukrainy jadą tutaj, by pokłonić się Łeontowyczowi. Ktoś zajrzy przy okazji, ktoś przyjedzie specjalnie. Świadczy o tym księga pamiątkowa. A co z władzą lokalną, która zeszłej jesieni zmieniła się wraz z tą najwyższą? A nic. Póki co w jej duchowych zainteresowaniach nic się nie zmieniło. Jedyna pociecha, że u nas na Ukrainie władza się zmienia. Co pięć lat. A Łeontowycz jest wieczny, jak jego „Szczedryk”, i „Dudaryk”, i wysoka muzyka duchowa… Szkoda tylko, że my, Ukraińcy, jako naród i ludzie z własnej woli, w swojej zachłannej ciemnocie i niewdzięcznej nierealizacji, też mijamy się na poboczu światowej historii i na marginesach własnego losu, tragicznie szczodrego, jak i los „Szczedriwki”, uwiecznionej przez Mykołę Łeontowycza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

ANNA-HALIA HORBACH — MNOGIJA LITA!

Liczne media w swoich publikacjach podały informację o tym, że Anna-Halia Horbach, laureatka Międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej imienia Ołeny Telihi, doktor filozofii, kompilatorka i wydawczyni antologii współczesnej i klasycznej poezji oraz prozy ukraińskiej w języku niemieckim, znana tłumaczka, działaczka społeczna i kulturalna, obrończyni praw człowieka, która dziś należy do najbardziej znanych i najaktywniejszych osobistości w niemieckim świecie kulturalno-intelektualnym, odeszła z życia. Nie wchodząc w szczegóły pojawienia się takiej informacji, Komitet Fundatorów Międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej imienia Ołeny Telihi, na polecenie profesora Uniwersytetu w Toronto Marka Horbacha, syna i następcy prawnego pani Halii Horbach, jest upoważniony oświadczyć, że wskazana informacja jest nieprawdziwa i niesprawdzona. Chcemy uspokoić wszystkich wielbicieli pani Halii Horbach, że nadal mieszka ona w mieście Reichelsheim (Niemcy), jej rodzina utrzymuje z nią stały i ścisły kontakt, pomagając przechodzić skomplikowane leczenie. Mnogija i błagija lita pani Annie-Halii Horbach! Na polecenie Komitetu Fundatorów Międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej imienia Ołeny Telihi Olha KOBEC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wsi Żydyczyn w rejonie kiwereckim; jednocześnie kierownik sekcji „Twórczość literacka” w Wołyńskim Obwodowym Oddziale Małej Akademii Nauk. „Odznaka honorowa za zasługi w oświacie” (1987), zasłużony nauczyciel Ukrainy (1996), laureatka obwodowej nagrody literacko-artystycznej imienia Ahatanhela Krymskiego (1977), członkini Ukraińskiej Partii Ludowej. Olesia Hryhoriwna dała się poznać jako inicjatywna kierowniczka i umiejętna organizatorka, opracowała efektywny system działań wychowawczych o charakterze moralnym i narodowo-patriotycznym, w realizację którego wkłada siły również obecnie. Stworzyła muzealną izbę etnograficzną „Berehynia”. Jej szczególną zasługą jest to, że w 2006 roku szkoła została uznana za laureata Ogólnoukraińskiego konkursu „100 najlepszych szkół Ukrainy” w nominacji „Szkoła — socjokulturowe centrum wsi”. Jako pedagog-nowator stale współpracuje z naukowo-metodycznym wydawnictwem Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy „Dywo słowo”, gdzie od 1968 roku publikowane są jej badania fachowe i którego jest członkinią kolegium redakcyjnego. Autorka podręczników dla nauczycieli. Ostatnie z nich to „Lekcje aktywnej współpracy pedagogicznej” (1999, 2000 r.), „Literatura ukraińska. Opracowania lekcji według nowego programu” (Kijów, 2003 rok). Od 1968 roku stale prowadzi kurs wykładów przy Wołyńskim Instytucie Kształcenia Podyplomowego jako wykładowca-metodyk nieetatowy. Wielu wychowanków Olesi Hryhoriwny stało się znanymi ludźmi o trwałych przekonaniach patriotycznych (w szczególności Łukasz Skupejko — redaktor naczelny czasopisma „Słowo i czas”, doktor nauk filologicznych, pracownik naukowy Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Anatolij Denysiuk — pułkownik Służby Bezpieczeństwa Ukrainy; Wasyl Murza — zasłużony agronom Ukrainy, Wołodymyr Naływajko — zastępca dziekana wydziału prawa Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki i inni). Obok wysokiego profesjonalizmu wyróżnia się stałym aktywnym zaangażowaniem w życie społeczne i polityczne regionu przez całe życie — od udziału w ruchu dysydenckim lat 60. ubiegłego wieku aż do teraz. Na materiale jej biografii

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

W OBRONIE RODZIMEGO SŁOWA LAUREACI NAGRODY IMIENIA BORYSA HRINCZENKI 2010 roku

14 grudnia ubiegłego roku Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki spośród dziewięciu kandydatów jednogłośnie podjął decyzję o przyznaniu nagrody imienia Borysa Hrinczenki za 2010 rok Ołeksandrowi Andrijowyczowi Szokale, Wołodymyrowi Andrijowyczowi Wasyłence oraz Ołesi Hryhoriwnie Kowalczuk. Zdjęcie Ołesia Dmytrenki Ołeksander Andrijowycz SZO- KAŁO został zgłoszony do wyróżnienia nagrodą Borysa Hrinczenki przez redakcję ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty”. O. A. Szokało – pisarz (członek Związku Pisarzy Ukrainy od 1979 roku), działacz społeczny, założyciel i redaktor naczelny czasopisma popularnonaukowego „Ukraiński Świat” (od 1991); za koncepcję czasopisma nagrodzony medalem RKO-AKTE Gildii Artystów Niemiec (1994). Autor około pięciuset prac z zakresu ukrainoznawstwa, orientalistyki, literaturoznawstwa, kulturozofii, esejów, artykułów publicystycznych, tłumaczeń z języków wschodnich. Od 1990 r. O. A. Szokało regularnie występuje w ukraińskim radiu, telewizji, prasie, na wydarzeniach publicznych w kwestiach ochrony puli genowej narodu i zabezpieczenia przed kryzysami migracyjno-demograficznymi, samorozwoju kulturowego oraz utwierdzania języka ukraińskiego i narodowego imperatywu kulturowego w ukraińskim narodotwórstwie i państwowotwórstwie. Od 2008 r. prowadzi w ukraińskim radiu (TWO „Kultura”) autorski program „Ład”, jego wystąpienia zyskały znaczny rezonans społeczny. Systematycznie publikuje w ogólnoukraińskich czasopismach „Słowo Proświty”, „Ukraiński Świat”, międzynarodowym magazynie biznesowym „Image.UA”, czasopiśmie „Dukla” (Słowacja). W opracowaniu, tłumaczeniu, z przedmową i przypisami O. A. Szokały opublikowano książkę rzadkich utworów P. Kulisza „Moje życie”, w opracowaniu i z przedmową – antologię „Ukraińska idea państwowa”, w opracowaniu – almanach memorialny „Wybitni działacze Ukrainy minionych stuleci”. Według scenariuszy i przy udziale O. Szokały powstały filmy popularnonaukowe i dokumentalno-fabularne o fenomenach kulturowo-historycznych Siewierszczyzny – „Hustynia” i „Podróż w utraconą przeszłość”, o świecie twórczym P. Kulisza – „Czarna Rada” i „Niespokojny Pantelejmon”. Ołeksander Andrijowycz – uczestnik międzynarodowych konferencji i sympozjów dotyczących interakcji kultur narodowych (Kijów, Samarkanda, Duszanbe, Taszkent, Teheran, Stuttgart, Praga, Lublin, Kraków, Moskwa, Monachium, Stambuł, Astana, Antalya); współzałożyciel i przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Organizacji Społecznej „Ukraińsko-tadżyckie towarzystwo im. Ahatanhela Krymskiego” (od 2000), Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Ukraińska Wzajemna Pomoc” (od 2003), Międzynarodowej Organizacji Społecznej Ukraińców „Czwarta Fala” (od 2006), członek Prezydium Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej oraz Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Autor szeregu międzynarodowych inicjatyw kulturalnych: Festiwalu Sztuki Ukraińskiej Zagranicy „Ukraiński śpiew na świecie”, Sztafety kultur narodów europejskich „Serce Europy”, Ukraińskiej Światowej Sieci Informacyjnej (USIM), Galerii Współczesnej Sztuki Ukraińskiej na świecie (na bazie USIM), Międzynarodowego Konkursu Chóralnego imienia Pawła Murawskiego. Wołodymyr Andrijowycz WASYŁENKO został zgłoszony do wyróżnienia nagrodą Borysa Hrinczenki przez Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W. A. Wasyłenko – ukraiński prawnik-międzynarodowiec, doktor nauk prawnych, profesor, zasłużony prawnik Ukrainy, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy. Od września 2010 roku – profesor katedry prawa międzynarodowego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. W pracy prof. W. Wasyłenki harmonijnie łączy się nauczanie prawa międzynarodowego, badania naukowe nad aktualnymi problemami prawnomiędzynarodowymi oraz wdrażanie wyników opracowań teoretycznych w praktykę. Jego prace naukowe wyróżniają się gruntownym i nowatorskim podejściem. Przekonującym dowodem tego stała się już jego praca kandydacka, którą W. Wasyłenko błyskotliwie obronił w 1965 roku. W warunkach ówczesnych niełatwych realiów politycznych uzasadnił on zasadniczo nową koncepcję suwerenności i podmiotowości prawnomiędzynarodowej Ukrainy. Oceniając jakość jego rozprawy doktorskiej, wybitny ukraiński teoretyk prawa P. O. Nedbajło powiedział, że Rada Naukowa powinna była przyznać W. Wasyłence stopień doktora nauk prawnych, gdyby w sferze humanistycznej praktykowano podejścia stosowane przy ocenie rozpraw z nauk przyrodniczych. Wołodymyr Wasyłenko jest jednym z autorów Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy, brał udział w wypracowaniu koncepcji nowej Konstytucji Ukrainy, przyjętej przez Radę Najwyższą 19 czerwca 1991 roku. Ważne jest, aby odnotować działalność prof. W. Wasyłenki w sferze międzynarodowej ochrony praw człowieka. Przez siedem lat był przedstawicielem Ukrainy w Komisji Praw Człowieka ONZ, szefem delegacji Ukrainy na 45., 46., 47., 52., 53., 54. i 61. sesji Komisji. Wybierany na wiceprzewodniczącego 47., 53. i 61. sesji Komisji. W latach 1990–1991 został wybrany na przewodniczącego Grupy Trzech, powołanej zgodnie z Konwencją ONZ o zwalczaniu i karaniu zbrodni apartheidu. W. A. Wasyłenko wykonał wielką pracę nad badaniem prawnych aspektów Hołodomoru 1932–1933 lat w Ukrainie jako zbrodni ludobójstwa. Jego dorobek naukowy w tej sferze stał się podstawą uchwalonej 28 listopada 2006 roku Ustawy Ukrainy „O Hołodomorze 1932–1933 lat w Ukrainie” oraz bazą metodologiczną dla wszczęcia 22 maja 2009 r. przez Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy śledztwa w sprawie karnej dotyczącej faktu popełnienia ludobójstwa w Ukrainie w latach 1932–1933. W 2009 roku ukazała się jego książka „Hołodomor 1932–1933 lat w Ukrainie jako zbrodnia ludobójstwa”. Prowadzi aktywną działalność społeczną. Jest głównym prelegentem na posiedzeniach okrągłych stołów oraz konferencjach naukowo-praktycznych, zorganizowanych i przeprowadzonych przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w obronie interesów językowych Ukrainy. Ołesia Hryhoriwna KOWALCZUK została zgłoszona do wyróżnienia nagrodą Borysa Hrinczenki przez Wołyńską Organizację Krajową Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. O. G. Kowalczuk – członek rady, zastępca przewodniczącej Wołyńskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiet imienia Ołeny Telihy, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w szkole ogólnokształcącej I-III stopnia. Zdjęcie Jewhena Buketa wykonane w 2006 roku przez Wołyńską Państwową Kompanię Telewizyjną dokumentalny film „Na zew ideału”, który zajął III miejsce w Ogólnoukraińskim konkursie. Wymownie propaguje twórczość Ołeny Telihy. Przygotowuje uczestników obwodowych konkursów literacko-muzycznych na najlepsze wykonanie jej utworów („Żeby dalej iść drogą jedną”). Wiele zrobiła dla uczczenia 100-lecia od dnia urodzin Ołeny Telihy na Ukrainie i na Wołyniu w 2006 roku: przygotowała scenariusz „Wiatrami i słońcem Bóg mój szlak wyznaczył” oraz wspierała wystawienie dramatycznego widowiska w Łuckim Domu „Proświta”; autorka referatu „Duchowy arystokratyzm lirycznej bohaterki Ołeny Telihy”, który wygłosiła na konferencji naukowej w Kijowie; brała udział w odpowiednich audycjach tematycznych w Wołyńskiej telewizji i radiu. Według jej scenariusza z wielkim sukcesem odbyła się impreza poświęcona 100-leciu od dnia urodzin S. Bandery „Życie — jak wyczyn, imię — jak sztandar” w Łuckim Domu „Proświta” w czerwcu 2009 r. Społeczność regionu wysoko ocenia jej wkład w uczczenie innych znaczących dat i wydarzeń w życiu kulturalnym Ukrainy. Znaczny rezonans, jaki wywołują rozważania o charakterze patriotycznym i moralno-etycznym, mają jej publikacje, które ukazują się w obwodowej gazecie „Wołyń-nowa” w szerokiej rubryce „Sobotnia rozmowa” („Czy nie pora ogłosić wojnę chamstwu”, „Codzienny egzamin z patriotyzmu”, „Kiedy człowiek staje się osobowością”, „Dokąd prowadzą nas amoralność i bezduchowość” itp.). Znaczne wysiłki wkłada w umacnianie prestiżu i kultury języka ukraińskiego: występuje z wykładami o odpowiedniej tematyce w audytoriach, w radiu, telewizji, prowadzi rubrykę „W obronie ojczystego słowa” w Kiwereckiej gazecie rejonowej „Wolnym szlakiem” oraz kursy dla pracowników bibliotek rejonu z zakresu kultury języka ukraińskiego. Posiada talent poetycki. Jej wiersze są drukowane w ukraińskiej prasie, kilka zostało ułożonych do muzyki. Autorka zbioru poetyckiego „Barwinek w śniegu” (2008 r.). Przygotował Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

że oni nadal grają, rozwijają się). A nam wtedy trzeba było szybko znaleźć nową flecistkę, bo na nosie były pierwsze festiwale, z których nie miałem zamiaru rezygnować. I taka osoba się znalazła. To Maria Kijach, gra w Kijowskiej Camerate, bardzo utalentowana dziewczyna, która i na klawiszach, i na flecie, i na flecie prostym wcielała wszystkie moje pomysły. Razem z nią przygotowaliśmy program muzyczny pod Legendę na festiwal „Tu Stań! — 2009” na 40 minut osobno stworzonej do tego muzyki, pod którą układano tańce i numery akrobatyczne. A my musieliśmy to wszystko grać na żywo. Bardzo ciekawy eksperyment to był, choć niełatwy. To jak na razie jedyna rzecz w moim życiu, którą robiłem na zamówienie. A po tym nadszedł czas zmian, moja przeprowadzka do Lwowa, poszukiwanie nowych muzyków i pierwszy występ zespołu gdzieś po pół roku mojego pobytu we Lwowie. Wyszliśmy z kilkoma nowymi piosenkami, z większą liczbą uczestników, dołączyliśmy chór. Obecnie w naszym składzie są: gitara (ja), wiolonczela (Roksolana Pachołkiw), flet (Dmytro Hnatiw), skrzypce (Switłana Kowal), perkusja i inne efekty dźwiękowe (Roman Miskiw). To na razie podstawowy skład. Czasami angażowaliśmy bandurę (Hałyna Semeniw i Anastasija Kowal) oraz klawisze (Andrij Fedoryszyn), który pomógł z partiami dla chóru. Z nowym składem nagraliśmy piosenkę „Dziewczyna-Marzenie”, gdzie pomagali nam Marta Haładżun na klawiszach i studencki chór Politechniki Lwowskiej „Gaudeamus”. A teraz już planujemy w pełni włączyć instrumenty klawiszowe do kolektywu, bo pojawiają się nowe piosenki, które po prostu wymagają tego instrumentu. I jest już osoba, która myśli nad partiami do nowych piosenek… Mam nadzieję, że wiosną będziemy już mogli zagrać koncert w takim składzie, bo program mamy naprawdę duży... Tak to wszystko płynie, zmienia się, ktoś przychodzi, oddając cząstkę siebie, i znika, a ktoś zostaje na dłużej. Nigdy nie zatrzymuję ludzi. Jeśli ktoś czuje, że warto wybrać inną drogę, trzeba spokojnie to przyjmować i ruszać naprzód. Rozmawiała Ulana WOLIŁOWSKA nie tylko walczyć, ale byli też twórczymi osobowościami — pisali wiersze, układali piosenki, grali na instrumentach muzycznych. Jeśli u Greków symbolem twórczego ducha był delikatny Orfeusz, to u Ukraińców — wojownik-charakternik Kozak Mamaj. Mnóstwo przedstawicieli starszyzny kozackiej było poetami: hetmani Iwan Mazepa, Pyłyp Orłyk, pisarz Antin Hołowaty i inni. Dzieciom proponuje się stworzenie własnych wierszy o kozakach. Najlepsze prace zostaną wydane w nowej książce. 4. Materiał musi być napisany w języku ukraińskim. 5. Objętość materiału nieograniczona. 6. Na życzenie można dodać zdjęcia lub rysunki. 7. Termin końcowy nadsyłania prac do 9 marca 2011 r. 8. Prace można przesyłać w formie papierowej na adres pocztowy: skr. poczt. 79, Kijów 211, 04211 Ukraina, lub listem elektronicznym na e-mail: [kontakt ukryty] Nagrodzenie zwycięzców Zwycięzcy konkursu zostaną zaproszeni do Kijowa na oficjalne wręczenie nagród. 1—10 miejsca — wycieczka do obozu dziecięcego „Kozacka Twierdza”; 11—20 miejsca — cenne kozackie prezenty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

ANDRIJ BOCZKO: «MARZEŃ NIGDY NIE JEST ZA DUŻO…»

— Andrzeju, słuchając twojej muzyki, ogarnia fala romantyzmu, lekkości, harmonii… Jednak czasem myślisz, czy chłopcy i dziewczęta z zespołu „Miasto Bajkowych Marzeń” nie chowają się przed realiami nadchodzących dni? Czy nie ma za dużo marzeń, utopii? — Wiele naszych piosenek zawiera słowa: marzenie, bajka czy świat. Przenikają one całą moją twórczość. Stąd też zasadność samej nazwy. Przed naszym pierwszym występem siedziałem w domu, próbując wymyślić nazwę, i po raz kolejny odtwarzałem piosenkę „Dziwne miasto”. I po prostu potknąłem się o te słowa z refrenu: „I my z tobą pójdziemy we dwoje do Miasta Bajkowych Marzeń...”. I zobaczyłem to miasto — miejsce dla wszystkich artystów, którzy mogliby tam tworzyć, czerpać z tego przyjemność, żyć tym, uciec od współczesnego świata, zapomnieć o wszystkich problemach i po prostu cieszyć się samym procesem tworzenia. Myślę, że każdy artysta chciałby znaleźć się w takim mieście, czuć się wolnym i szczęśliwym. I nie widzę żadnego powodu, by chować się przed rzeczywistością, ponieważ bajka jest zawsze obecna w życiu, tylko my jej po prostu nie widzimy, jako że wszystkie media zwracają naszą uwagę na tragedie, problemy, polityczne, ekonomiczne i społeczne niepowodzenia… I wszystko to ogarnia naszą świadomość, tak czy inaczej podświadomie przejmujemy się tym. Dlaczego nie wybieramy innego życia? Wszystkim mówię, że życie może być tak bajkowe, jak tylko możecie sobie je wyobrazić. Dlaczego by nie zacząć dostrzegać wokół tylko przyjemnych momentów, inaczej patrzeć na świat, na ludzi, przyjaciół… Czyż to nie jest bajka, która jest wśród nas i której nie zauważamy?! Ja, na przykład, od 2000 roku nie oglądam telewizji, nie wiem, jacy tam są prowadzący, kto co dziś założył, a kto kupił jaki samochód, albo nowy serial, na który tyle osób traci życie. Dlatego staram się żyć własnym życiem, tworzyć je własnoręcznie dzięki kontaktom, nowym znajomościom, wrażeniom, emocjom, podróżom, lubię witać świty… Z tego wszystkiego rodzą się nowe piosenki, czerpie się inspirację. Marzeń nigdy nie jest za dużo, dzięki temu budujemy własne życie, za które sami jesteśmy odpowiedzialni. Jeśli nie ma marzenia, jak można mieć nadzieję, że się spełni? — Obecnie jest mnóstwo zespołów, które sięgają do folkloru. Twoim zdaniem, na czym polega unikalność waszego stylu muzycznego? — Po pierwsze, u nas wszystkie piosenki są autorskie, to nie jest autentyka czy etno, muzyka stylem przypomina dawną średniowieczną bardowską czy minstrelową, ale jednak ze współczesnym brzmieniem. Ten styl można by nazwać neo-folkiem lub folk-rockiem, w zależności od charakteru piosenek. Ale ja po prostu nazywam go romantycznym folkiem. Tak jest bardziej zrozumiale, bo charakter prawie wszystkich piosenek jest romantyczny, związany z miłością, piosenki stanowią bajki, historie, legendy… Czasem w repertuarze są piosenki z mojego własnego życia… — Pod wpływem jakich zagranicznych, ukraińskich wykonawców kształtowały się idee, motywy waszych piosenek? Co wywarło największe wrażenie i znalazło oddźwięk w twórczości? — „Blackmore’s Night”, „Die Irrlichter”, „Varttina”, „Caprice”, „Lacrimosa”, wczesny „Nightwish”, „Omnia”, Mozart, Beethoven, James Blunt, „TaRUTA”, Serhij Wasyluk… To jest to, co w swoim czasie wywarło na mnie wrażenie. Ale największa zasługa należy do Ritchiego Blackmore’a i „Blackmore’s Night”. Kiedy jeszcze w dalekim 1997 roku po raz pierwszy zobaczyłem ich album, wtedy jeszcze na kasetach, byłem zdziwiony, jak to, u niego kobieta śpiewa, dla mnie to był szok, bo wychowałem się na „Deep Purple” i „Rainbow”. A tutaj coś nowego i niezrozumiałego. Ale mimo wszystko kupiłem kasetę, przyszedłem do domu… i przez dwa miesiące nie wyjmowałem tej kasety z magnetofonu. Jeszcze wtedy zrozumiałem, że to jest moja muzyka. — Zespół przeszedł pewne transformacje, przeprowadzkę z Kijowa do Lwowa. A czy były sytuacje kryzysowe, kiedy wydawało się, że już, już… i koniec? — Nigdy tak się nie wydawało. Gdybym o tym myślał, koniec już dawno by nastąpił. Zespół tworzył się trudno, przez kilka lat, i miałem wiele możliwości, żeby to wszystko rzucić, ale nie mógłbym sobie tego potem wybaczyć. I teraz od ludzi słyszę słowa wdzięczności za naszą muzykę, za to, że gramy właśnie taką muzykę, nieformatową, niepopularną, której nie usłyszysz w żadnym radiu czy telewizji, do której nie poskaczesz na festiwalach, ale do której można zamknąć oczy i gdzieś odlecieć, zmysłową i romantyczną. Tego naprawdę brakuje ludziom w czasach szybkich relacji przy braku uczuć. A zmiany są potrzebne, one zawsze niosą rozwój, przy tym zmieniamy się i my sami, i muzyka, i jej wypełnienie. — Każdy zespół to swoista mozaika, której każdy uczestnik jest nieodłącznym elementem. Jaka była droga do obecnego składu zespołu? — Pierwszy skład zespołu liczył trzech uczestników. Wtedy zespół był kijowski. Mieliśmy gitarę (ja), flet (Anton Sołowjenko) i skrzypce (Anastasija Szewczenko). Potem dołączył do nas perkusjonista (Andrij Fiłonenko). Ale zawsze wiedziałem, że to dla mnie za mało, muzyce brakowało wypełnienia i objętości. Ale wydarzenia rozwijały się tak gwałtownie, że brakowało czasu na poszukiwanie nowych muzyków… „Mołode Radio” ogłosiło nas jednym z najlepszych zespołów 2008 roku, wzięliśmy udział w programie „Folk-Music”. Po tym nasz flecista, który w tamtym czasie zrobił całkiem sporo dla kolektywu, odszedł, by rozwijać się osobno jako osobowość twórcza we własnym zespole, z czasem dołączył do niego także nasz perkusjonista na bębnach (obecnie ten zespół nazywa się „Kamin” i jest mi miło,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

KOZACKIE LEGENDY OCZAMI DZIECI

uporządkowali je w „Księgę kozackich legend”. Dzieci przesłały nie tylko legendy, ale i rysunki, więc nimi zilustrowano książkę. Według słów przewodniczącego komitetu organizacyjnego konkursu Wołodymyra Szerstiuka pomysł na konkurs pojawił się wtedy, gdy dzieci przy wieczornym obozowym ognisku zaczęły opowiadać legendy o kozakach. „Zazwyczaj większość rywalizuje, „kto lepiej przekaże Jawornyckiego”, ale zawsze są też tacy, którzy dzielą się oryginalnymi legendami, które usłyszeli od dziadków i rodziców”, — zauważył pan Szerstiuk. Księga kozackich legend to zbiór folklorystyczny, który nie pretenduje do historycznej wiarygodności ani do recenzji wysokoczołowych naukowców. Kozackie legendy, według słów organizatorów, wydano po to, by usłyszano utalentowane dzieci i by uwierzyły we własne siły. Jednym z członków jury był znany bajarz Saszko Lirnyk, lecz w ostatniej chwili zrezygnował z oceniania dziecięcych prac: „Odmówiłem oceniania utworów, bo uważam, że wszystkie dzieci są geniuszami. Widząc stos listów, byłem niezwykle poruszony. Czasem myślę, czy naprawdę w dzisiejszych czasach ktoś potrzebuje moich dziwacznych historii o kozakach i bohaterach? A tu widzę — zbiera je cała Ukraina! Jeśli dzieci od najmłodszych lat interesują się swoim kozackim rodem, to nasz kraj ma wspaniałą przyszłość”. Wśród współautorów książki jest 12-letni uczeń Andrij Oleficzyr. „Zbadałem swój rodowód, znalazłem w kozackich rejestrach wszystkich kozaków o nazwisku Oleficzyr, a nawet hetmana Oleficzyra Hołuba! Ustaliłem, że na Połtawszczyźnie jest nie jedna wieś Oleficzyrówka”, — podzielił się swoimi osiągnięciami chłopiec. Illia Striha, autor legendy „Testament dla potomnych”, która otwiera książkę, mieszka w małym chutorze Ruska Polana na Czerkaszczyźnie. Do szkoły chodzi do sąsiedniej wsi. „Dziadek opowiadał, że mój przodek o tym samym imieniu, Ilko Striha, walczył w wojsku Chmielnickiego. Przydomek „Striha” otrzymał w dzieciństwie jako syn niezamężnej matki, ale na Siczy stał się znany jako odważny wojak i zręczny fryzjer. Miał dużą rodzinę i, pamiętając własne sieroce dzieciństwo, nakazywał nikomu z rodu się nie rozłączać. Ojcowski testament nikt jeszcze nie złamał”. Opanasiuk Jula z Żytomierszczyzny napisała legendę o założeniu swojej wsi. „Starzy ludzie opowiadają legendę, że w dębowym ustroniu w pobliżu mojej wsi w czasach wojny o wyzwolenie wydarzyło się znamienne zdarzenie: „hetman Chmielnicki z wojskiem przysiągł, że wyrwie wrogów Ukrainy, jak wiatr wyrywa z korzeniami potężne dęby. A naszą wieś kozacy nazwali Korninem”. Drugi sezon konkursu „Jestem z kozackiego rodu!” nosi nazwę „Autorska poezja tematyki heroicznej”. Według słów organizatorów kozacy umieli „Козацька Фортеця” відкриває II сезон 5-річного Дитячого Національного Конкурсу „Я козацького роду!” Тема конкursu: „Поезія героїчної тематики”, „Розповіді та легенди про козаків свого краю”. Умови конкурсу: Конкурс триває od 9 listopada 2010 r. do 9 marca 2011 r. 1. Materiał ma zawierać wiersz lub ciekawe opowiadanie (legendę, podanie) o kozakach miasta lub wsi, w której mieszka dziecko albo mieszkali rodzice dziecka, albo opowiadanie z historii rodziny. 2. Utwór ma być napisany osobiście przez uczestnika konkursu i nigdzie wcześniej nie drukowany. 3. Wiek uczestników: 7–16 lat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

TRZYWYMIAROWA PRZESTRZEŃ

Dzieci koniecznie trzeba zabierać do muzeów od najmłodszych lat, uważają doświadczeni pedagodzy. To właśnie tam odbywa się pierwsze spotkanie maluchów z oryginałami. A w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy przez dwa zimowe miesiące każdy zwiedzający będzie mógł nie tylko zapoznać się z prawdziwą sztuką, ale także zagłębić się w twórcze laboratorium rzeźbiarza. ze rzeźbiarzami, wykładów. Również w ramach projektu odbywać się będzie akcja „Znajdź rzeźbę na ulicach swojego miasta”. Każdy zwiedzający wystawę będzie mógł przynieść do 19 lutego 2011 roku własną fotografię kijowskiej rzeźby ulicznej. Najlepsze zdjęcia będą omawiane i eksponowane na wystawie. Jedna z kuratorek projektu, Anna Perechodko, opowiada, że tworząc ekspozycję, stawiały przed sobą zadanie nie tylko przybliżyć zwiedzającym rzeźbę, opowiedzieć, czym ona jest, ale także przedstawić ten rodzaj sztuki w całej jego różnorodności: od rzeźby pełnej po relief, od medalierstwa (ordery, medale, monety) po monumentalne pomniki. Oczywiście z tymi ostatnimi było najtrudniej. Ale i to muzealnikom się udało! „Było trudno, ponieważ chcieliśmy pokazać różne funkcje rzeźby, różne rodzaje, różne materiały. Szczególną uwagę poświęciliśmy procesowi jej tworzenia — na ścianach zwiedzający mogą przeczytać szczegółową informację o technikach rzeźbiarskich, a w witrynach — obejrzeć materiały i narzędzia rzeźbiarza. W „Kąciku znawcy” można obejrzeć komputerową prezentację światowych arcydzieł rzeźbiarskich różnych epok, a także otrzymać na pamiątkę „Słowniczek: Rzeźba” – opowiada pani Anna. Podobne projekty edukacyjne to unikalna rzecz dla ukraińskiej przestrzeni muzealnej. W ekspozycji wystawowej wszystko jest tak przemyślane, że po wycieczce każdy, nawet najmniejszy zwiedzający, będzie rozumiał proces narodzin rzeźby od początku (szkicu lub rysunków rzeźbiarza) aż do gotowego dzieła. I będzie odróżniał popiersie od posągu, brąz od drewna, marmur od granitu. A także zapamięta, że ulubionymi obiektami rzeźbiarzy są ludzie i zwierzęta. Na ścianach sal umieszczono wiele ciekawostek o rzeźbie. Na przykład nie wszyscy wiedzą, że Taras Szewczenko to człowiek, któremu poświęcono najwięcej pomników na świecie! Swoją drogą, w Narodowym Muzeum Sztuki jest wiele stałych programów wykładowych. Zarówno dla maluchów, które przychodzą tam z rodzicami, jak i dla dorosłych. — Rozmowy na tematy artystyczne pomagają nie tylko lepiej zrozumieć sztukę, ale i siebie — jest przekonana Anna Perechodko. — Historię można przepisywać, i u nas przepisuje się ją nieustannie, a sztuki przepisać nie można, a to właśnie ona w wizualnych obrazach utrwaliła naszą kulturę, kod potrzebny do narodowej identyfikacji. Widzimy naszą misję w tym, aby wychować dziecko estetycznie, aby widziało alternatywę. Jednocześnie aktywnie pracujemy nad tym, aby nasze muzeum stało się dla zwiedzających nie tylko miejscem nauki, ale i wypoczynku — wyjaśnia. Pedagodzy uważają, że sztuka wpływa nie tylko na kształtowanie smaku i estetycznych upodobań dziecka, ale także na jego intelekt, reakcje emocjonalne i postawy moralne. Oczywiście nie warto zapominać, że dla małego dziecka wyjście do muzeum nie powinno być zbyt długie i męczące. Aby wycieczka zapadła w pamięć, ważne jest, aby nie przesadzić z wrażeniami! Starszy syn Matwij zilustrował materiał pięknymi rysunkami. W rubryce „Mądrości”, która poświęcona jest psychologii, filozofii i historii, naświetlono teorię amerykańskiego psychologa, założyciela psychologii humanistycznej, pochodzącego z Kijowa Abrahama Maslowa o głównych podstawowych potrzebach dziecka, którymi są bezpieczeństwo i miłość/uznanie. Rubryka „Dobrostan” opowiada o rytmach w życiu dziecka, związku z przyrodą i ważności wspólnego rodzinnego posiłku. W rubryce „Obrazy twórczości” mowa jest o wychowaniu dziecka poprzez kołysankę oraz o fotografii dziecięcej. Oprócz tego w czasopiśmie są rubryki „Kołohraj”, „Krajobraz”, „Pidsyłok”. Dla kogoś materiały „Żyła” będą niemal rewolucyjne, dla kogoś bliskie i z radością uświadomi sobie, że jest wielu ludzi, którzy podzielają strategię świadomego rodzicielstwa. Najważniejsze, że to czasopismo zmusza do refleksji. Zatrzymania się i rozejrzenia, porzucenia inercji. Przypomnienia sobie, że relacje z własnym dzieckiem to coś więcej niż uwaga poświęcona ocenom i jadłospisowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

DZIECI A WERLIBRY: POŁĄCZENIE NIEPOŁĄCZALNEGO?

Jeden z najtrudniejszych ukraińskich poetów-hermetyków, Michajło Hryhoriw, napisał książkę „Zielony kwiat ciszy”. I choć ukazała się ona w serii „Współczesna poezja dziecięca” (wydawnictwo „Hrani-T”), a pisarz poświęcił ten cykl dzieciństwu swojej córki Marii, myślę, że nie tylko mnie nasunęło się pytanie: czy dzieci mogą zrozumieć wiersze wolne? Czy je polubią? Przecież poezja dziecięca jest tradycyjnie rymowana, a werlibr wymaga przygotowania, pracy, poszukiwania, pewnej chęci pojęcia czegoś, co na pierwszy rzut oka jest nieuchwytne. Mimo wieloletniej historii tego gatunku nie każdy dorosły jest gotów przyjąć wolny wiersz, uznać istnienie werlibrów jako takich. „Nie ma rymu — nie ma wiersza” — ile razy słyszałam podobne słowa od wykształconych, rzekomo myślących ludzi. Egzamin maluchy jednak zdały. Nie mogę powiedzieć, że w książce Michajła Hryhoriwa od razu wszystko zrozumiały. Wyjaśnianie wierszy zaś nie ma sensu, bo reakcja na poezję jest zbyt osobista, by wkładać własne refleksje w dziecięce głowy. Dlatego nietypowe wiersze zmusiły moje dzieci do myślenia, analizowania, poruszania się własną drogą. Widzielibyście, jak uważnie słuchały, jak żywo reagowały na każdy wiersz, jak się śmiały, odczuwając prawie akwarelowe promyczki śmiechu: gdyby we ten wtorek padał deszcz, to i dziś byłby wtorek, a tak — ani deszczu, ani wtorku *** czarnobokie — jeżyna, czerwonawo — malina nie rozbiegają się — każda sama sobie deszczykiem I jak zupełnie po dorosłemu się zastanawiały, usłyszawszy: rozlewa ciszę zielony kwiat ciszy — schować się w nim czy jak?.. Jak pilnie starały się połączyć usłyszane wiersze z wyjaśnieniami z „Słowniczka małego poety”, umieszczonego na końcu książki. I prosiły mnie, żebym jeszcze raz przeczytała definicje „werlibru” i „strofy”. W ich zachowaniu nie ma nic dziwnego, dzieci zawsze są otwarte na nowe, ale to zetknięcie się z werlibrem jeszcze bardziej przekonało mnie o tym, jak ważne jest jak najwcześniej zacząć pogłębiać ich światopogląd. I nie ograniczając się wyłącznie do własnych upodobań, zapoznawać je nawet z tymi przykładami światowej kultury, które społeczeństwo uważa za dziwaczne. Przecież od tego zależy, jak różnorodnymi osobowościami się staną. I nie trzeba decydować za nie, co jest trudne dla dziecięcego rozumu. Dzieci odbierają informacje zupełnie inaczej niż my, nie zdążyły jeszcze wpaść w pułapkę stereotypów i ograniczeń świata dorosłych. Dlatego nie warto bać się pokazywać maluchom Silwestrowa i Schnittkego, pokazywać obrazów abstrakcjonistów, czytać „trudnej” literatury. Prawdopodobnie tylko wtedy dziecko nie przejmie po dorosłych ich kompleksów, a zacznie myśleć samodzielnie. Stronę przygotowała Lesia KOWERZNIEWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

ŻYŁA SOBIE BAŚŃ Światło dzienne ujrzał pierwszy numer czasopisma rodzinnego „Żyła”

Tam w ramach programu „Żywa sztuka” trwa wystawa „Rzeźba. Gra brył”. To już trzeci etap „wieloodcinkowego” projektu, który otwiera przed dziećmi, młodzieżą, studentami oraz ich rodzicami świat sztuk plastycznych. Przez dwa poprzednie lata zwiedzający mieli okazję dowiedzieć się więcej o grafice i malarstwie. Rzeźba, dzięki swojej bryle i trójwymiarowości, przyciągnęła jeszcze większą uwagę zwiedzających. Szczególnie emocjonalnie reagują na nią dzieci. Atrakcją ekspozycji stała się rzeźba kinetyczna Anatolija Twerdego z podświetleniem i ruchomymi elementami. Projekt budzi dodatkowe zainteresowanie również dlatego, że w stałej ekspozycji muzealnej prezentuje się niewiele dzieł rzeźbiarskich. Dlatego takie wystawy tematyczne to niemal jedyna możliwość zajrzenia do muzealnych magazynów. Dwumiesięczny program „Żywa sztuka” składa się nie tylko z projektu wystawienniczego, ale także z warsztatów i spotkań. „Żyła” to czasopismo, które nie wpisuje się w żadne ogólnie przyjęte wyobrażenia i standardy wydawnictw dla rodziców. Od kolorowych magazynów odróżnia go nie tylko treść, ale i styl oprawy: mimo wysokiej jakości poligrafii, strony w „Żyle” nie są kredowe, lecz szorstkie, co wielu osobom, przyzwyczajonym do gładkich i błyszczących „mamuśkowych” czasopism, wydaje się dziwne. A do tego jest tu mnóstwo jaskrawych dziecięcych rysunków, bardzo sympatyczny design i prawie brak reklam. Wydawcy obiecują popularyzować tylko to, do czego sami są przekonani. Wyrazem takiej pewności można uznać reklamę zespołu folklorystycznego „Bożyczi”: „Nie przyklejaj się do telewizora! Nie rozpuszczaj się w popie! Usłysz głos przodków!”. I komu taka reklama może się nie spodobać?! Oczywiście, jak w słynnych kolorowych wydawnictwach, także tutaj mowa jest o wychowaniu, prawda jest jednak taka, że po przeczytaniu większości materiałów chce się wychowywać nie dziecko, a siebie, wszak wszyscy autorzy to rodzice, których dzieci zmieniły, czegoś nauczyły, zainspirowały. Dlatego też nie dziwi, że credo czasopisma brzmi: „Rodzinnie, głęboko, twórczo”. „Marzymy o wychowaniu prawdziwej wolnej i twórczej inteligencji” — pisze we wstępie dyrektor artystyczna „Żyły” Oksana Prychodko. Jeśli chodzi o nazwę, to wybrano ją nie tylko dlatego, że żyła to naczynie, którym płynie krew, a więc samo życie, ale także dlatego, że większość baśni zaczyna się od słów: „Żyła sobie…”. Swoją drogą, dla małych czytelników w czasopiśmie przewidziano dodatek literacki. Każdy numer będzie zaczynał się baśnią — starodawną lub autorską. Pierwszy otworzyła „Baśń o Lisie” Ołeny Maksymenko. W czasopiśmie połączono tradycyjny i oryginalny światopogląd. Z jednej strony, bardzo dużo uwagi poświęca się zwyczajom naszego narodu (wywiad z etnologiem Pawłem Dudarem o roli folkloru w kształtowaniu osobowości, artykuły o wychowaniu dzieci na terytorium Ukrainy w średniowieczu itp.). Z drugiej — wiele materiałów, których autorami są ludzie niepasujący do zwykłego systemu. Jak, powiedzmy, Diana Karpenko, która dzieli się doświadczeniem podróży z mężem i dwuletnią córką, z którymi obecnie wędruje autostopem, wcielając w życie swój projekt — „Baśnie narodów świata”. W ciągu roku ta odważna rodzina planuje objechać 16 krajów, a rezultatem podróży ma stać się cykl filmów rozrywkowo-edukacyjnych dla dzieci. Wspólną twórczość rodziców i dzieci najlepiej demonstruje artykuł Natalii Błok, w którym pokusiła się ona o porównawczą charakterystykę metod wychowania na przykładzie własnych dzieci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

O ZŁEJ POGODZIE

Na początku roku zawsze chce się dowiedzieć, co nas czeka, więc terroryzujemy politologów, wypytujemy wróżki, wsłuchujemy się w literackich i społecznych proroków. A interesujemy się też prognozami pogody — jakie klimatyczne niespodzianki przygotowuje rok, czy kapryśna, czy łagodna będzie wiosna, lato, jesień? Jednym z tematów, który najbardziej interesuje ludność, jest prognoza pogody na jutro. Nie jest obojętny ten temat również naszym czytelnikom. Zatem rozpoczynamy w „Słowie Proświty” nową rubrykę „Pogoda”. W pracy „Czy warto ufać prognozom synoptyków-amatorów?” (Prace CGO. Wydanie 4 (18). — Kijów: „Interpres LTD”, 2008) krytycznie oceniliśmy prognozę na 2007 rok dziennikarza z Łucka, „ludowego prognostyka” Wołodymyra Łysa. Pana Łysa krytykuję nie za to, że nieciekawie pisze, a krytykuję w tej sprawie, w której orientuję się lepiej niż on. U niego taka metodyka: sześć dni przed nowym rokiem skrupulatnie godzinowo zapisuje pogodę, potem sześć dni po nowym roku, potem każdy dzień badania poświęca pogodzie kolejnych 12 miesięcy. Czasami jego prognozy sprawdzają się, i ludzie często zapamiętują te, które się sprawdziły. Wtedy mówią: „Oto Łys zgadł!”, a o tym, gdzie się pomylił, nikt nie mówi. Prognozy radzę brać od Ukraińskiego Hydrometeorologicznego Centrum, w szczególności z jego strony internetowej czy Pierwszego kanału Ukraińskiego Radia, gdzie je (w odróżnieniu od telewizji) w razie potrzeby operacyjnie aktualizują. Dzięki postępowi technicznemu, mimo zmiany klimatu, prognozy Ukraińskiego Hydrometeorologicznego Centrum w zasadzie się sprawdzają. Swoją drogą, te prognozy, które pokazują u nas w telewizji, są bardzo niepewne. Nie wiem, czy są kanały telewizyjne, które mają porozumienie z Ukraińskim Hydrometeorologicznym Centrum, a większość bierze prognozy pogody z Internetu. — Co roku 2 lutego w USA obchodzą Dzień Świstaka, kiedy po zachowaniu zwierzęcia określają pogodę. Czy jest w Ukrainie taka tradycja? — W Ukrainie obecnie jest dwa świstaki-„meteorolodzy”: Tymko (mieszka na stacji biologicznej Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Karazina we wsi Hajdary) i Myshko (od 2009 r. mieszka we Lwowskim Dziecięcym Centrum Ekologiczno-Naturalistycznym). Ich prognozy to kompletna bzdura. Wyciągną z nory przestraszone zwierzę, rozbudzą je, a potem po tym, w którą stronę świstak nos obrócił, określają wiosenną pogodę. Jak można w to wierzyć? — Proszę opowiedzieć, jak zmieniała się pogoda w ciągu ostatniej dekady? — Pogoda stała się bardziej nieprzewidywalna, częstsze stały się gwałtowne zmiany pogody, niestabilne lata i zimy. Przyczyniła się do tego bezmyślna działalność człowieka — wycinanie lasów, osuszanie bagien, zanieczyszczanie atmosfery gazami cieplarnianymi itp. Gospodarcze zagospodarowanie terytoriów bez wątpienia doprowadziło do zmian klimatycznych. — Mówią o tym w mediach. — Czego to media nie mówią! Mówili, że Golfsztrom niemal zamarzł. Amerykańscy naukowcy, którzy najbardziej badają prąd morski w północnej części Oceanu Atlantyckiego, milczą, a jakiś polski uczony opowiada, że on zamarzł. Także mówili, że w 2010 roku będzie surowa zima. Jednak Amerykanie ustalili, że był on najcieplejszym rokiem na Ziemi. A w Ukrainie rok 2010 wszedł do dziesiątki najcieplejszych lat w całej historii obserwacji meteorologicznych od 1881 roku. W ostatnich półtorej dekady uformowała się piątka najcieplejszych lat: 1975, 1989, 2007, 2008, 2009. Ta piątka powstała na przełomie XX—XXI wieku, co wyraźnie świadczy o tendencji do globalnego ocieplenia w Ukrainie. — Lato się wydłuża? — Lato meteorologiczne — kiedy średniodobowa temperatura wiosną przechodzi na temperaturę +15, a jesienią — odwrotnie. Bez wątpienia lato się wydłużyło, a okres jesienny skrócił się. Trzeba ludzi nastawiać na to, żeby uczyli się adaptować do upalnej pogody i odpowiednio planowali urlop. Dane świadczą o tym, że u nas będzie trwał okres ekstremalnych wartości temperatury, będą następować gwałtowne zmiany warunków pogodowych, które dla ludzi meteopatycznych są bardzo nieprzyjemne. Są przypadki, kiedy temperatura dosłownie w ciągu doby zmienia się o 20 stopni! Niestety, co roku to się nasila.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

KLIMAT NIEUCHYLNIE ZMINIUIETSIA

Notka biograficzna. Ołeksandr Kosowiec. Urodził się w 1951 roku we wsi Wyszenky pod Kijowem. Po ukończeniu szkoły wstąpił na wydział geograficzny Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, ukończył go z wyróżnieniem w 1973 roku. Zaczął pracować w katedrze hydrologii lądowej jako starszy inżynier, młodszy pracownik naukowy, asystent. Latem 1973 roku przeszedł do Zarządu Hydrometeorologicznej Służby Ukraińskiej SRR, przez cztery lata kierował stacją hydrometeorologiczną w Barysziwce. Od 1981 roku pracował jako zastępca kierownika wydziału kontroli zanieczyszczenia środowiska naturalnego, od 1985 roku – jako kierownik tego wydziału. Począwszy od 5 czerwca 1986 r. wielokrotnie bywał w Czarnobylu, a od 17 listopada do 1 grudnia 1986 roku tymczasowo był kierownikiem stacji meteorologicznej Czarnobyl, na której w tym czasie pracowano metodą wachtową. 24 października 1988 roku przeszedł do pracy w Centralnym Obserwatorium Geofizycznym i od już 22 lat nim kieruje. Ołeksandr Kosowiec jest autorem swoistego hymnu ukraińskiej hydrometeorologicznej służby – „Pieśni hydrometeorologa”, w której najważniejszy jest wiersz „Obiektywność – to nasze motto”. — Ołeksandrze Ołeksandrowyczu, zapoznajcie czytelników „Słowa Proświty” z działalnością Centralnego Obserwatorium Geofizycznego. — Na Ukrainie codziennie sieć hydrometeorologiczna otrzymuje ponad 50 tysięcy parametrów środowiska naturalnego, w tym atmosfery i hydrosfery. Zbieranie tych danych, ich opracowywanie, gromadzenie i przechowywanie, zapewnienie dostępu do nich to ważny kierunek działalności narodowej hydrometeorologicznej służby. Centralne Obserwatorium Geofizyczne jest najbardziej funkcjonalnie rozgałęzioną organizacją metodyczną systemu państwowej hydrometeorologicznej służby. Obserwatorium bezpośrednio kieruje stacją hydrologiczną Kijów oraz jeszcze 10 stacjami hydrometeorologicznymi, rozmieszczonymi REKORDY. Rok 2010 stał się rekordowy pod względem liczby rekordowych wskaźników temperatury na planecie za całą historię obserwacji. Poinformował o tym londyński dziennik Times. 16 krajów odnotowało w 2010 roku rekordy: 15 z nich dotyczyło maksymalnej temperatury, a tylko jeden minimalnej. Najwyższe wskaźniki temperatury zarejestrowano w wielu krajach: od Finlandii po Cypr i od Kolumbii po Wyspy Salomona. W krajach Zatoki Perskiej (w Katarze, Arabii Saudyjskiej, Iraku i Kuwejcie) temperatura powietrza osiągnęła historyczne maksimum i przekroczyła 50°C. W Pakistanie słupek termometru wzniósł się do 53,5°C, co - - O tym, czy dziś warto wierzyć amatorskim synoptykom i ludowym przysłowiom, czytelnikom „Słowa Proświty” opowiada dyrektor Centralnego Obserwatorium Geofizycznego, zasłużony pracownik służb hydrometeorologicznych Ukrainy i Rosji Ołeksandr KOSOWIEC. Opowiada o działalności obserwatorium, charakteryzuje zmiany meteorologiczne w Ukrainie w ciągu ostatniej dekady, analizuje, dlaczego pogoda obecnie zaczyna „wyprawiać wybryki” i zainteresowuje własnym wynalazkiem — meteoretroskopem. ...ach na terytorium Kijowa i obwodu. Potencjał techniczny i fachowy Centralnego Obserwatorium Geofizycznego pozwolił w ostatnich latach znacznie rozszerzyć uogólnianie danych o stanie środowiska naturalnego, zwłaszcza w dziedzinie klimatologii. W skład obserwatorium wchodzą obecnie sześć metodyczno-produkcyjnych wydziałów, cztery wydziały zabezpieczające, księgowość, branżowe państwowe archiwum hydrometeorologicznej służby. Nasze obserwatorium ma 156 lat. W 2011 roku zainicjowano obchody 175-lecia państwowej hydrometeorologicznej służby, ponieważ pierwsze obserwatorium meteorologiczne powstało w Ługańsku w 1836 roku. Mimo postępu, w żadnej z 189 hydrometeorologicznych służb świata nie obyło się bez ludzi, bo nie wszystko można zautomatyzować. — Jaki jest zespół Centralnego Obserwatorium Geofizycznego? — Są ludzie, którzy w systemie państwowej Hydrometeorologicznej służby przepracowali ponad 50 lat. Na przykład zastępczyni kierownika wydziału meteorologii Halina Hil. 80 lat niedawno skończył inżynier obrony cywilnej Anatolij Chłus, metrolog Wasyl Kozłow 5 lutego obchodzi 80-lecie. Pracuje także młodzież. Obecnie średni wiek pracowników obserwatorium wynosi 46 lat. A w podległych stacjach meteorologicznych jest wyższy — 48. — Czy warto wierzyć w ludowe przepowiednie? — Ja nie wierzę w ludowe przepowiednie. Kiedyś, być może, one się sprawdzały, jednak w warunkach zmian klimatycznych nie działają. Chociaż są naukowo uzasadnione przepowiednie, które mają naturę fizyczną — im warto zaufać. Ludowi synoptycy mieszkają w różnych miejscowościach, gdzie są różne warunki przyrodnicze, a przepowiednia jest jedna. nowym azjatyckim rekordem. Ta temperatura jest tylko o 0,4°C niższa od absolutnego światowego rekordu 53,9°C, ustanowionego w amerykańskiej Dolinie Śmierci w XX wieku. Ukraina nie jest wyjątkiem: w sierpniu 2010 roku w Ługańsku ustanowiono nowy rekord absolutnego maksimum temperatury powietrza dla naszego kraju — 42°C. Poprzedni rekord, zarejestrowany w lipcu 2007 roku w Woznesieńsku obwodu mikołajowskiego, wynosił 41,3 °C. W 2010 roku średnia temperatura wyniosła 9,4°C, co przekracza normę klimatyczną o 1,7°C. Pod względem liczby rekordów dobowej temperatury powietrza miniony rok okazał się na pierwszym miejscu: samo w lipcu–sierpniu ustanowiono 49 nowych rekordów, a w całym roku ich było 73 (w 2007 roku — 57). - -

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

W PRZYRODZIE NIE ZDARZA SIĘ

— A czy zima też jest nieprzewidywalna? — Najwięcej śniegu w Kijowie spadło 1–2 marca 1970 roku — 82 cm. 13 lutego 1969 roku w Kijowie przyrost wysokości pokrywy śnieżnej w ciągu doby wyniósł 28 centymetrów. Wtedy byłem studentem, żadnej paniki nie było, wszystko działało. Gdyby dziś napadało 28 centymetrów śniegu, to wszystko sparaliżowałoby się na tydzień, nikt nie wychodziłby z domu, chyba że meteorolodzy i lekarze. Już zaczęliśmy przyzwyczajać się do ciepłych zim, i kiedy zima jest normalna, dla nas to dziwne. Pod koniec grudnia 2009 roku w ciągu doby spadło 31 centymetrów śniegu, to był prawie „kapec”. Ale śnieg zaczął szybko topnieć, „kapec” trwał krótko. Ludzie pamiętają pogodę z zeszłego roku i sprzed dwóch lat, a o tym, co było 20 lat temu, zapominają i myślą, że kaprysy pogody zdarzają się po raz pierwszy. A niektórzy nie wiedzą, jaka pogoda panowała w przeszłości. — Proszę opowiedzieć o rekordach klimatycznych. — Prawie wszystkie przypadają na ostatnie dwadzieścia lat z 131-letniego okresu obserwacji. Ciekawe rekordy: największy czas trwania burz w ciągu miesiąca — 25 godzin w czerwcu 1999 roku i w sierpniu 2004 roku. W ciągu miesiąca grzmoty w Kijowie trwały ponad dobę. — Słyszałam o Pana wynalazku — metereoskopie. Czy to konkurent horoskopu? — W horoskopy nie wierzę i jako alternatywę wymyśliłem metereoskop: wpływ pogody w dniu urodzenia na dalszy los człowieka. Jestem pewien, że pogoda bardziej wpływa na człowieka, bo jest blisko, a gwiazdy daleko. Mimo że jest on trochę żartobliwy, metereoskop to poważny dokument, w którym podajemy informację o stanie pogody w dniu urodzenia człowieka. I staramy się ją interpretować w kontekście dalszej życiowej drogi. W zależności od tego, w jakich warunkach pogodowych człowiek się urodził, później lubi albo ciepło, albo zimno. Zamiast nieść na urodziny butelkę dobrego koniaku, niosę metereoskop. (Oleksandr Kosowec pokazuje metereoskop — takie swego rodzaju dyplom z pieczęcią archiwum i żartobliwym tekstem na dole. — Aut.) — A tekst kto wymyśla? — Ja. Do tej sprawy nikogo nie dopuszczam, nawet córki-meteorolożki. Aby ułożyć ciekawy tekst, trzeba trochę znać człowieka. Jak cygańska wróżka: najpierw wypytuje, a potem przepowiada. Pierwsze metereoskopy przygotowano w marcu 2009 roku. Obecnie może je kupić każdy chętny. (Koszt metereoskopu — 200 hrywien. — Aut.) — Panie Oleksandrze, znów o bolesnym — środowisku. Jak walczyć z zanieczyszczonym powietrzem w miastach? — Radykalnie rozwiązać problem powietrza można poprzez budowę mostów. Musi też być rozsądne regulowanie ruchu drogowego: żeby tłum samochodów nie stał 10–20 minut, czekając, aż przejedzie dostojnik. — Istnieje problem zanieczyszczenia rzek... — Na początku 2010 roku „zieloni” wieszczyli, że Kijów zaleje woda, jednak ZGO i Hydrometcentrum nie dawały powodu do paniki i miały rację. U nas na Południu jest problem podtopień. Na Chersońszczyźnie nie wiedzą, co zrobić z wodą, która zalewa piwnice, bo zaniedbane systemy melioracyjne. Choć jakość wody się poprawia, bo zmniejsza się obciążenie antropogeniczne. Jestem naukowym konsultantem ekologicznej mapy Ukrainy dla szkół. Obecnie jest ona na recenzji w Ministerstwie Oświaty i Nauki. To dość informacyjna mapa w skali milionowej, która ma się ukazać w pierwszym półroczu. Jej nakład — tysiąc egzemplarzy — moim zdaniem jest niewystarczający. Jednak początek został zrobiony, a to najważniejsze. Stan środowiska bowiem się zmienia, dlatego takie mapy trzeba aktualizować co najmniej raz na 3–5 lat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

ŻYWIOŁY PRZYRODY 2011

LODOWY DESZCZ Niedawno w Moskwie spadł lodowy deszcz. Skorupa z zamarzniętej wody połamała i wyrwała z korzeniami ponad cztery tysiące drzew. Lód zerwał przewody linii energetycznych, przez co bez prądu zostało kilka dzielnic miasta i Podmoskowie. Lodowy deszcz powstaje, gdy wysoko w atmosferze temperatura jest dodatnia, a przy powierzchni Ziemi ujemna. Krople wpadają w warstwę zimnego powietrza poniżej kilometra. Z zewnątrz oblodzeniają się i przekształcają w lodowe kulki. Wewnątrz pozostaje niezamarznięta woda. Uderzają o zimną ziemię, gałęzie, linie energetyczne itp. Z kulek wypływa woda i natychmiast zamarza. Na powierzchniach tworzą się lodowe skorupy, gołoledź. Lód może narastać warstwą kilkudziesięciu centymetrów. Wewnątrz lodowych kulek wody może nie być, krople spadają wymieszane i powodują silną gołoledź. Lodową skorupę powoduje także deszcz, który tworzy się na wysokości 2 kilometrów przy dodatniej temperaturze. Przy zetknięciu z zimną ziemią krople zamarzają i powstaje lodowisko. Jeden z najsilniejszych lodowych sztormów przeszedł przez kanadyjskie miasto Quebec w 1998 roku. Wtedy od lodu zawaliło się ponad pięćdziesiąt słupów wysokiego napięcia. Ponad milion ludzi siedziało bez prądu półtora miesiąca. W 2005 roku w Szwajcarii od lodowego deszczu i wiatru o prędkości ponad 100 km/h na wszystkich powierzchniach utworzyła się gruba skorupa. Przez sztorm w jeziorze nawet zamarzły fale. SŁOŃCE ZACIEMNIŁO SIĘ 4 stycznia Ukraińcy mieli możliwość obserwowania pierwszego częściowego zaćmienia Słońca. Ogółem zaćmienie mogli obserwować mieszkańcy Europy i Zachodniej Rosji. Nieco gorsze zjawisko astronomiczne było widoczne na terytorium Północnej Afryki, Azji Środkowej i Syberii. Maksymalną fazę zaćmienia obserwowano na północy Szwecji. Tam Księżyc zakrył tarczę Słońca w 86 %. Ogółem w ciągu 2011 roku odbędą się jeszcze trzy częściowe zaćmienia Słońca i dwa całkowite zaćmienia Księżyca. SILNE POWODZIE W wielu krajach Niemiec topnienie śniegów doprowadziło do tego, że z nadmiaru wody rzeki wystąpiły z brzegów, zalewając miejscowości. Synoptycy twierdzą, że wysoki poziom wody w rzekach spowodowany jest rekordowo intensywnymi opadami śniegu w grudniu, a także gwałtownym ociepleniem, w wyniku czego masa śniegu zaczęła szybko topnieć. Podtopionych zostało do 30 osiedli i miasteczek w rejonach winiarskich na południe od miasta Koblencja, położonych na brzegach rzeki Mozeli. Wskutek silnych powodzi znaczna część Australii również ucierpiała. Powodzie, wywołane ulewnymi deszczami, rozpoczęły się na północno-wschodniej części Australii jeszcze pod koniec 2010 roku. Ponad dwadzieścia miast zostało zalanych lub odciętych od świata zewnętrznego. Od powodzi ucierpiało 200 tysięcy ludzi. Szanowni Czytelnicy, obserwujmy wspólnie pogodę w 2011 roku! Kapryśna pani grzmi piorunami, straszy błyskawicami, cieszy się słońcem, płacze deszczami, koketuje tęczami i złości się zawieruchami — żyje pełnią życia! A my razem z nią... Co dzieje się z pogodą na świecie, czy zastanawiamy się, jak wpływamy na przyrodę, czy nasze działania są rozsądne? Przyłączcie się do nas — jeśli znacie ludowe znaki zapowiadające pogodę na przyszłość, pamiętacie ciekawe zjawiska pogodowe z przeszłości, przesyłajcie swoje materiały do redakcji „Słowa Proświty”. Redaktor „Pogody” Natalia ANTONIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

TEMPERATUROWE ANOMALIE BĘDĄ SIĘ UTRZYMYWAĆ

Zdjęcie: Natalia Antoniuk — Ołeno Jewhenijiwno, jak Pani skomentuje gwałtowne wahania temperatur między porami roku? — Dawniej klimat Ukrainy był bardziej kontynentalny, co wyrażało się właśnie w ostrych granicach między warunkami pogodowymi jednej pory roku a drugiej. Teraz granica między porami roku się zaciera. Z wielkim trudem możemy powiedzieć, kiedy kończy się jesień i nastaje zima, kiedy kończy się zima i nastaje wiosna. Praktycznie cały chłodny okres roku na Ukrainie to zmiany ciepłych i zimnych mas powietrza — odwilże i przymrozki. Obecnie prawie nie ma takich zim, jak dawniej — kiedy w drugiej dekadzie listopada nastawała zima, panował mróz i śnieg leżał do lutego lub początku marca. Pogoda staje się bardzo nieprzewidywalna. Na przykład w 2006 roku w styczniu były silne mrozy, a w 2007 roku w styczniu, lutym i grudniu było o osiemdziesiąt stopni powyżej normy. — A gwałtowne wahania temperatur, które obecnie obserwujemy, to zjawisko tymczasowe? — Gwałtowne wahania temperatur będą się coraz częściej powtarzać, wzrośnie ich częstotliwość i czas trwania. Ludzie muszą przyzwyczaić się do tego, że dziś jest zimno, jutro odwilż i tak przez całą zimę. Jeśli dawniej takie wahania temperatur obserwowano przez dwa–trzy dni, to tego lata przez prawie 50 dni na terytorium Ukrainy panowały nam nieznośne, upiorne upały. Takie anomalie pogodowe będą się utrzymywać. — Obecnie mówi się o globalnym ociepleniu. Co ono przyniesie Ukrainie? — Globalne ocieplenie nie przyniesie Ukrainie niczego złego, wprost przeciwnie, przeciętnie dla terytorium naszego państwa jest ono korzystne. Choć u nas wszystko wywołuje panikę. Stopniowo podnosi się temperatura, dlatego w rolnictwie można dostosować się do uprawy roślin bardziej ciepłolubnych. U nas stabilizuje się sytuacja z opadami: rejony, które były silnie przesycone wilgocią, w ostatnim czasie otrzymują mniej opadów, a te, które otrzymywały mało, otrzymują więcej wilgoci. Globalne ocieplenie na Ukrainie i na świecie to temat numer jeden w mediach. O temperaturowych „grach” przyrody czytelnikom „Słowa Proświty” opowiada kierowniczka wydziału klimatologii Centralnego Obserwatorium Geofizycznego Olha Pachaluk. — A ogólnie rzecz biorąc, czy globalne ocieplenie jest dla świata katastrofą? — Zagrożenie globalnym ociepleniem jest dość odczuwalne i realne. Jeśli wziąć północne regiony Afryki — tam i tak już jest pustynia, a z czasem pustynnienie będzie postępować coraz bardziej. Południowo-zachodnia i południowo-wschodnia Azja — te same procesy. Podwyższenie temperatury doprowadzi do topnienia lodowców, a dla lądu lodowce są podstawowym źródłem wody pitnej. Obecnie w krajach Azji Środkowej, w Nepalu, Kambodży ludzie korzystają z wody z lodowców, rzeki zasilane są lodowcami. W tych krajach kwestie te podnoszone są na poziomie oficjalnym, ponieważ ryzykują, że za 20—30 lat pozostaną bez wody pitnej. Topnienie lodowców Antarktydy i Bieguna Północnego prowadzi do podniesienia poziomu Oceanu Światowego. Spowoduje to zalanie wielu państw wyspiarskich oraz państw leżących nad wybrzeżem — Danii, Szwecji, regionów Polski i Anglii. Takie zmiany doprowadzą do tego, że ludzie zaczną szukać miejsc, gdzie będzie im wygodniej żyć. Rozpocznie się masowa migracja, co wywoła problemy społeczne. — A kiedy to nastąpi? — Klimatolodzy zapewniają, że gdy średnia roczna temperatura powietrza przekroczy średnią temperaturę z okresu początku rewolucji przemysłowej, czyli z 1750 roku, o 2 stopnie, w atmosferze rozpocznie się łańcuch procesów, których zatrzymanie będzie niemożliwe. Procesy te nie będą już antropogeniczne. Chociaż zapoczątkował je człowiek, to zatrzymać ich on już nie będzie w stanie. — Czy podwyższenie o dwa stopnie doprowadzi do katastrofy? — Głównym pochłaniaczem dwutlenku węgla jest Ocean Światowy. Ale z fizyki wiadomo, że przy podwyższeniu temperatury wody do pewnego poziomu dwutlenek węgla, znajdujący się w tej wodzie, nie tylko przestanie się gromadzić i pochłaniać z atmosfery, ale zacznie się z niej wydzielać. Oznacza to, że mając ogromną ilość dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych, otrzymamy jeszcze znaczną ilość, którą zacznie uwalniać ocean. Ogrzewanie atmosfery powoduje ogrzewanie gruntów. Obecnie proces ten przebiega bardzo intensywnie, wieczna zmarzlina kanadyjskiej i rosyjskiej tundry zaczyna intensywnie topnieć. A wieczna zmarzlina to ogromna ilość metanu, a metan jest najbardziej agresywnym gazem cieplarnianym. Globalne ocieplenie to globalne zagrożenie dla ludzkości. Dotyka ono każdej strony ludzkiego życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zdarzały się nawet przedsiębiorstwa, które nie mają związku z rezerwatem ornitologicznym „Czortoryjski”. Powiedzmy, „Kicmański las APK” przekazał 15 metrów sześciennych drewna. Bez wątpienia teraz nie dopuścimy, aby łabędzie znalazły się w trudnej sytuacji. Pełnowartościowemu istnieniu rezerwatu sprzyjać będzie umowa między radą wiejską w Brusnicy a Parkiem Narodowym „Wyżnicki”. W szczególności przygotowywany jest wniosek o przyznanie z funduszu ochrony przyrody 20 tysięcy hrywien na karmę dla ptaków. Pojawiła się także możliwość otwarcia trasy wycieczkowej, która rozpocznie się w parku „Wyżnicki”, a dalej poprowadzi do rejonu kicmańskiego: do muzeum przyrody w Zieleniewie, rezerwatu ornitologicznego „Czortoryjski” oraz muzeum Iwana Mykołajczuka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

RATOWANIE RAJSKICH PTAKÓW

Maria WYSZNIEWSKA, Czerniowce (specjalnie dla „SP”) — Mimo niedostatecznego finansowania, za odnowienie jeziora zabrano się od razu — powiedział naczelnik Dniestrowsko-Pruckiego basenowego zarządu zasobów wodnych Jan Dziuba. — W przededniu zimy jezioro łabędzie zostało całkowicie oczyszczone, Ciepły staw (właśnie tak czasami nazywają jezioro mieszkańcy Czartoryi) stał się dwukrotnie większy. Przed powodzią miał hektar, teraz — dwa. Pracowali nawet wtedy, gdy środków napływało mniej niż należało. Zabierali się do dzieła, bo wiedzieli: w mrozy nie sposób będzie wbić się w zmarznięty muł, a bez Ciepłego stawu łabędzie nie przeżyją. Zdążyli. Dla zapobiegania zalaniu przez Czeremosz w przyszłości, od strony stawów już odbudowano odcinek starej tamy, który zostanie w pełni zrekonstruowany do wiosny. Jezioro terminowo napełniono wodą, dlatego łabędzie mają gdzie zimować. Na początku jesieni, według słów mieszkańca wsi Czartoryja Iwana Doskaliuka, który opiekuje się stawami, z powodu ciepła łabędzi na jeziorze było jeszcze niewiele. Do dziesiątki tych, które mieszkają tu cały rok, przyleciało jeszcze tyle samo, chociaż zazwyczaj na zimę do jeziora w ojczyznę Iwana Mykołajczuka zlatuje się 100—120 łabędzi niemych, wszak woda tutaj jest ciepła i zimą nie zamarza. A przyczyna jest znana: zasilają je cztery podziemne źródła, które mają dodatnią temperaturę. Dlatego ptaki wybierają ten zbiornik na zimowisko. Po pierwszych „zwiadowcach” przylatują tu okresowo stada bajecznie pięknych ptaków. Upewniwszy się, że będą mogły tu zimować, znów wzbijają się do lotu. Ekolodzy zauważają, że początkowo łabędzie są przestraszone zobaczywszy zmiany. Co więcej, na próżno szukają wodorostów — zwykłego naturalnego pokarmu, którego wcześniej było tu dużo. Dlatego jednym z głównych zadań Bukowińczyków było jak najszybsze zorganizowanie dokarmiania ptaków. Na apel specjalistów odpowiedzieli wszyscy zatroskani, wśród których także czerniowieccy uczniowie. Zbierali karmę i środki na jej zakup. Tymczasem ekolodzy są przekonani, że trzeba chronić łabędzie, zakazać polowań na pobliskich zbiornikach wodnych. Warto także upiększyć przyległy do jeziora teren, urządzić ekspozycję dla zwiedzających. Od teraz tymi kwestiami opiekować się będą Narodowy Park Przyrodniczy „Wyżnicki” i Brusnicka rada wiejska rejonu kicmańskiego, umowę o współpracy już podpisali. Oto tak zakończyła się sytuacja związana z odrodzeniem rezerwatu ornitologicznego „Czartoryjski”. Komentarz Wołodymyr SOŁODKYJ — pierwszy zastępca naczelnika obwodowego zarządu ochrony środowiska naturalnego: — Jezioro łabędzie to unikatowy obiekt w Zachodniej Ukrainie. Odnowić go w krótkim czasie udało się dlatego, że było wsparcie władz krajowych, Dniestrowsko-Pruckiego basenowego zarządu zasobów wodnych, społeczności. Do szlachetnej sprawy do- Zeszłorocznej czerwcowej powodzi burzliwy Czeremosz przerwał tamę w pobliżu wsi Czartoryja rejonu kicmańskiego i zniszczył jezioro, gdzie zawsze zimują łabędzie. W wyniku powodzi Czeremosz całkowicie zmył jezioro, nie pozostawiając w nim ani kropli wody. Sytuację pogarszał fakt, że rzeka, która przeszła kaskadą stawów, zasypała grubą warstwą żwiru podziemne źródła, dzięki którym jezioro łabędzie nie zamarzało nawet w srogie mrozy. O tragedii, która spotkała siedzibę rajskich ptaków, pisały wtedy wszystkie lokalne wydania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

«TYDZIEŃ JURIJA ILLIENKI» W KANIOWIE

Od 22 do 30 stycznia 2011 roku w Kaniowskim Miejskim Domu Kultury (obwód czerkaski, m. Kaniów, ul. Koszowego 1) odbędzie się festiwal filmowy „Tydzień kina Jurija Illienki”. Program otwiera pokaz nowej wersji słynnego obrazu „Modlitwa za hetmana Mazepę”. W skład retrospektywnych pokazów włączono również 7 innych filmów Jurija Illienki, które sam autor uważał za najlepsze. Życie Jurija Illienki było nierozerwalnie związane z ziemią kaniowską — tutaj nakręcił większość swoich filmów, tutaj, we wsi Prochorówka, spędził wiele lat swojego życia i właśnie tutaj spoczywają jego prochy. Filmy Jurija Illienki ukazały całemu światu piękno Kaniowszczyzny, w ich zdjęciach brali udział liczni mieszkańcy Kaniowa i okolicznych wsi: Liplawy, Keleberdy, Prochorówki, Suszków, Buczaka, Pekariw i innych. Wydział kultury Lesia KOVERZNIEWA 279-49-47 Wydział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN Wydział literatury Maria KUCZERENKO 270-55-57 Wydział korekty Tetyana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Ulana WOLIKOWSKA Korespondenci Natalia ANTONIUK, Ulana WOLIKOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301203 Nakład w styczniu — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 0 3 Szef redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI – ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proswita” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn