Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №13 за 2017 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 13 (909), 30 marca – 5 kwietnia 2017. Bronić się czy atakować?

Lubow Hołota 27 marca w programie TSN kanału „1+1” opublikowano reportaż, którego komentarz zaczynał się tak: „W Dnieprze pobito wdowę po kibicu. Za język ukraiński…” Andrij Wiktorowicz Szyrokow zginął 18 grudnia 2016 roku w bitwie na Świtłodarskim łuku, walcząc z prorosyjskimi terrorystami. Jego krew wsiąkła w ziemię ojczystą, bo urodził się w Kalinówce w rejonie bachmuckim na Doniecczyźnie. 12 kwietnia tego roku Andrij Szyrokow obchodziłby swoją czterdziestą siódmą wiosnę. Nie było mu to jednak dane: 25 grudnia 2016 roku odprawiono nad nim żałobne nabożeństwo w cerkwi Zaśnięcia Bogurodzicy Dnieprowskiej eparchii UPC KP. W kościele podczas panichidy jego najmłodszy syn Ilja zapytał: „Gdzie tata?!” Matka, Hanna Szczasna, odpowiedziała: „Tata jest w niebie. Teraz będzie walczyć w niebiańskim wojsku”. Obok niej stało pięcioro jej ziemskich aniołów: 10-letnia Margarita, 8-letnia Anżelika, 4-letni Ilja oraz ośmioletni Mykoła i Oleksij (adoptowane dzieci Andrija i Hanny). Jak dziś żyje się tej rodzinie? Różnie. Bo rana wciąż jest zbyt świeża, a ból straty nie minął. Ale nie jest to beznadziejne: wolontariusze i przyjaciele, towarzysze broni Andrija Szyrokowa nie zostawiają wdowy z pięciorgiem dzieci, pomagają, jak mogą. A Hanna, jak może, wyraża im swoją wdzięczność. Przyjaciół Andrij miał wielu: walczył w składzie batalionu Prawego Sektora od 2014 roku. Cały czas na linii ognia: lotnisko w Doniecku – Piski – Butiwka. Podpisał kontrakt i został snajperem 1. batalionu 54. brygady Sił Zbrojnych Ukrainy. Dwukrotnie był ranny, ale po wyleczeniu wracał do towarzyszy broni, z którymi dzielił na pół prawdę i los. I śmierć również — wraz z Szyrokowem w walce zginęło jeszcze siedmiu bohaterów. Dekretem Prezydenta Ukrainy nr 580/2016 z 29 grudnia 2016 roku „za osobistą odwagę, bezinteresowność i wysoki profesjonalizm, wykazane w obronie suwerenności państwowej i integralności terytorialnej Ukrainy, wierność przysiędze wojskowej” został odznaczony Orderem „Za odwagę” III stopnia (pośmiertnie). … „Czerwone — to miłość, a czarne — to żal”… Hanna wraz z dziećmi postanowiła wykonać amulety dla obrońców, przyjaciół Andrija. Być może właśnie w ten sposób chciały uczcić urodziny ojca i męża. Splecione razem czarne i czerwone wstążki, by przypominały o świętych barwach. Poszły do sklepu po wstążki. Słysząc, że zwraca się do niej po ukraińsku, sprzedawczyni odmówiła obsłużenia Hanny, kazała jej „wyjść stąd”, a kiedy Hanna Hryhorywna zapytała: „O co chodzi, czy nie o to, że zwracam się do pani po ukraińsku?”, brutalnie wyciągnęła ją za warkocze ze sklepu, wyrwała jej z ucha kolczyk w kształcie tryzuba i wyzywała ją. Wezwany patrol policji nie sporządził protokołu, nie przesłuchał sprawczyni awantury, a poszkodowanej „oznajmił”, że będzie z nią rozmawiać po rosyjsku, bo „tak wygodniej”. Ukraińskim policjantom wydało się, że to brutalna kłótnia dwóch kobiet i nie warto jej badać. Mnie tak nie wydaje się, podobnie jak setkom ludzi, których ta sprawa oburzyła i którzy aktywnie dyskutują o niej w mediach społecznościowych. Zatem. Dla mnie osobiście to zamach na podstawowe prawa ukraińskiej obywatelki, który nie bierze się „z niczego”, lecz z konsekwentnej „patriotycznej rusyfikacji”, z konsekwentnego łamania Ustawy Zasadniczej Ukrainy i jej artykułu 10 o języku państwowym. Z haniebnego działania ustawy „Ka-Ka” na Ukrainie. Z wlewania wschodnich obwodów w „jedno państwo”, gdzie dla języka ukraińskiego już nie ma miejsca. Sprzedawczyni w tej historii przypomina mi jedynie bakterię, która trafiła w sprzyjające jej środowisko. Milionowe miasto Dniepr, którego zwierzchnicy konsekwentnie ignorują swój urzędniczy obowiązek rozwijania i tolerowania języka państwowego, powinno się obudzić — tak, jak budzą się ludzie w innych krajach, gdy krzywdzi się najsłabszych. Wyrządzono krzywdę wdowie i sierotom — czy Dniepr zamilknie? Czy zamilkną Ukraińcy kozackiego kraju, wyniszczonego Hołodomorami i represjami za czasów sowieckich? Czy nie obronią żony Hanny Szczasnej i dzieci poległego bohatera Andrija Szyrokowa, milcząco i obojętnie obserwując bezkarność i samowolę, które narastają w naszym społeczeństwie? I co jeszcze musi się stać, aby władza zrozumiała, że społeczeństwo jest chore? Nie wiem, czy tam, na górze, rozpatrują „precedenty językowe”, wśród których są: śmierć Ihora Biłozira we Lwowie, procesy o prawo do obsługi po ukraińsku, pozwy przeciwko ministrom za nieznajomość i niechęć do rozmawiania językiem państwowym, pobici i zabici Ukraińcy na Donbasie za ojczysty język, stały terror wobec ukrainofonów, który stał się codziennością w Odessie, Charkowie, Mikołajowie („mówcie po ludzku”), nieskończone wahania Trybunału Konstytucyjnego wobec drakońskiej ustawy „Ka-Ka”, napisanej na Kremlu… i wielu innych przykładów tego, że oni, przywódcy państwa, nie mają państwowej polityki językowej i że nawet im się opłaca od czasu do czasu drażnić społeczeństwo tematem języka, odwracając uwagę od innych rażących problemów. Wydarzenie w Dnieprze miało miejsce 26 marca, w telewizji naród dowiedział się o nim 27-go. Minęły już trzy dni, a nie ma żadnego oświadczenia — ani w Dnieprze, ani w Kijowie. Czy znów zrzucą to na „radykałów” i „nacjonalistów”? Wydaje się, że władza nawet samo słowo „Ukrainiec” traktuje jako synonim dwóch poprzednich. Na co więc czekamy, bracia Ukraińcy? Dopóki zaczną nam wyrywać języki, które nie męczą się powtarzać, że żyjemy w państwie unitarnym, że jesteśmy autochtonami, że nas jest 78 procent, że chcemy pokoju i spokoju, że nie tylko w miejscach publicznych — w szkołach, szpitalach, sklepach, lecz także w instytucjach państwowych (i niepaństwowych również) można natknąć się na człowieka gotowego cię bić za to, że jesteś Ukrainką i żyjesz na Ukrainie, a ukraiński jest dla ciebie naturalny jak powietrze? Czy może wkrótce zaczniemy przepraszać za to, że jesteśmy Ukraińcami?! Sprawa z wdową po poległym bohaterze (nawiasem mówiąc, jego pseudonim to „Simjanin”) powinna wyprowadzić na ulice marsz językowy milionów. Bo teraz, w czasie rosyjskiej napaści na Ukrainę, utrata języka państwowego znaczy więcej niż zaanektowane terytorium. To wojna przeciwko samej naturze, ziemi, ludzkiej samoidentyfikacji. To niewola duszy. Ale… Jak napisał mi jeden z moich znajomych z Facebooka, Wołodymyr Worona: „O czym my mówimy, mówimy, mówimy?.. Na stronie Rady Najwyższej wisi petycja o ochronę języka ukraińskiego na Ukrainie, która na trzydzieści dni przed końcem terminu nie zebrała nawet 10 tysięcy głosów zamiast 25 tysięcy potrzebnych! Każdy, kto to czyta i martwi się o ojczysty język, niech zrobi to, co od niego zależy — podpisze petycję. Zabierze wam, panowie, najwyżej kwadrans. A to wszystko słowa, słowa…” Dziękuję wszystkim, którzy wsparli Hannę Hryhorywnę Szczasną i jej dzieci. Spójrzcie na to zdjęcie: są jeszcze wszyscy razem. Z nimi ich mama... Andrij Szyrokow jeszcze nie zginął za Ukrainę, za język ukraiński, którym mówił do swojej żony, córek i synów. I rzeczywiście żyje, jeśli my jesteśmy Ukraińcami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

usunąć ustawę Ka-Ka, która niszczy tożsamość narodową Ukraińców i porządek konstytucyjny państwa. „Proświta” wraz z deputowanymi Rady Najwyższej i ekspertami już dawno zaproponowała projekt ustawy o ukraińskim języku państwowym. Mimo że Ukraińcy rzekomo mają większość w parlamencie, mamy nieobcego prezydenta wraz z jego rządem, „odnowiony” sąd, a sprawy związane z polityką językową budzą bardzo wiele pytań. I rodzą jeszcze więcej problemów we wszystkich obszarach naszego życia społeczno-politycznego i państwowego. W takich warunkach partie i organizacje społeczne o charakterze narodowo-patriotycznym i ukrainocentrycznym muszą jednoczyć się wokół idei narodowej, a nie wokół hetmanów – mówili uczestnicy sesji. Proświcianie nalegają, aby Rada Najwyższa wypracowała jednolity projekt ustawy językowej, wykorzystując trzy złożone projekty ustaw i wspierając przewodniczącego komisji ds. duchowości i kultury Rady Najwyższej Mykołę Kniażyckiego. Czołowe miejsce w pracy sesji zajęła kwestia godnego uczczenia 150-lecia „Proświty” jako najstarszej, najbardziej masowej i najbardziej autorytatywnej organizacji społecznej Ukrainy, której jubileusz będziemy obchodzić w przyszłym, 2018 roku. Będzie to nie tylko znamienny jubileusz dla prośwician, musi on stać się wielką manifestacją całego ukraińskiego ruchu narodowego. Ponieważ jego narodziny i dalszy rozwój, począwszy od drugiej połowy XIX w. aż po dni dzisiejsze XXI w., świadczą, że „Proświta” i wszystkie sześć pokoleń prośwician zawsze i wszędzie z oddaniem pracowały i pracują w imię Ukrainy, jej przyszłości. Oprócz wspomnianych kwestii sesja siły, która kształtowała i kontynuuje kształtowanie ideologii narodowej, podstaw światopoglądowych współczesnej Ukrainy, musimy: 1. Wystąpić z wnioskiem do Prezydenta Ukrainy i Rady Najwyższej Ukrainy w sprawie obchodów 150-letniego jubileuszu Towarzystwa „Proświta” na szczeblu państwowym. 2. Przeprowadzić uroczyste zgromadzenie w Narodowym Teatrze Opery i Baletu im. T. Szewczenki z okazji 150-lecia Towarzystwa „Proświta” z udziałem przedstawicieli władz i korpusu dyplomatycznego. 3. Wystąpić z wnioskiem do Rady Najwyższej Ukrainy o nadanie Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” im. Tarasa Szewczenki statusu „Narodowego” z odpowiednim finansowaniem z budżetu państwa. 4. Wydać 2-tomową „Historię Proświty”. 5. Nakręcić film dokumentalny o historii naszego Towarzystwa. rozpatrzyła i zatwierdziła zmiany w Statucie organizacji, które dotyczą potwierdzenia zapisu, że „Proświta” jest organizacją niekomercyjną. Za tymi uzupełnieniami zagłosowano tak, jak wymaga tego Gabinet Ministrów Ukrainy w swoim rozporządzeniu dotyczącym trybu prowadzenia Rejestru instytucji i organizacji niekomercyjnych. Jeszcze jeden problem — zwrot „Proświcie” jej historycznych obiektów majątkowych (budynków, pomieszczeń) — poruszył przewodniczący Czernihowskiego Oddziału Obwodowego Ołeksandr Szewczenko. W tej sprawie Pawło Mowczan przygotował już list do Prezydenta Ukrainy z żądaniem położenia kresu samowoli lokalnych urzędników. W momencie przeprowadzania sesji Rady Głównej czernihowscy proświcianie, wspierani przez weteranów ATO, konflikt rzekomo rozwiązali pozytywnie. Ale czy na długo? Tym bardziej, że podobne sytuacje stale pojawiają się to w Charkowie, to we Lwowie, to w Odessie i innych miastach. Czernihowski przewodniczący Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” podzielił się swoim doświadczeniem w aktywizacji pracy prośwician. Uczestnicy postanowili przy pierwszej lepszej okazji odwiedzić i przeprowadzić wyjazdowe posiedzenie, aby bliżej zapoznać się z nowymi, perspektywicznymi kierunkami pracy organizacji. W rezultacie prac sesja przyjęła dwie uchwały: „O bezpieczeństwie humanitarnym Ukrainy” oraz „O obchodach 150-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”. Na zakończenie Pawło Mowczan wręczył nagrody — nagrody im. B. Hrinczenki za 2016 r. przewodniczącemu Mikołajowskiego Oddziału Obwodowego Ihorowi Marcinkowskiemu, za 2017 r. — profesorowi Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego Mychajle Szałacie. 5. Zakończyć pracę nad filmem o Tarasie Szewczence. 6. Odrodzić tradycję wydawania corocznego Kalendarza „Proświty”. 7. Kontynuować wydawanie książek z serii „Biblioteka ukraińskiego wojownika”. 8. Zorganizować szereg wernisaży artystycznych i wystaw wydawnictw prośwician. 10. Przeprowadzić szereg konferencji naukowo-praktycznych na uniwersytetach dotyczących problemów, którymi zajmuje się „Proświta”. 11. Omówić z kierownictwem nadawcy publicznego i telewizji możliwość otwarcia specjalnego programu prośwician. 12. Opracować i wykonać pamiątkową jubileuszową odznakę prośwician do nagradzania wszystkich prośwician. 13. Podnieść przed Prezydentem kwestię zwrotu „Proświcie” jej historycznych obiektów majątkowych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Na tle 100-lecia: oświata, nauka i ustawa o języku

Mykoła CYMBALIUK Niedawno ukraińska opinia publiczna niemrawo uczciła doprawdy znaczące wydarzenie w historii narodu ukraińskiego — 100-lecie Rewolucji Ukraińskiej 1917 roku. I słowa Prezydenta przed kamerą o tym, że musimy się uczyć i wyciągać wnioski z własnej historii, utonęły, zatarły się, ucichły wśród zgwałconego ukraiństwa. W takiej pesymistycznej ocenie obchodów chwalebnego jubileuszu nie ma, uwierzcie, ani krzty maksymalizmu. Jest jasne uświadomienie tego, co dzieje się obecnie z Ukrainą. O tym po raz kolejny jednoznacznie i z troską mówiono na kolejnej sesji Rady Głównej Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, która odbyła się 25 marca. Wśród szeregu kwestii, które były w porządku obrad, głównym problemem jest bezpieczeństwo humanitarne Ukrainy. Mówił o tym, otwierając sesję, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło MOWCZAN. Jeśli podsumować wszystkie działania prośwician, które miały na celu choćby cząstkowe rozwiązanie tego pierwszorzędnego i naglącego problemu w państwie: wystąpienia w Parlamencie, apele do Prezydenta i Rządu, liczne listy, oświadczenia, akcje protestacyjne, okrągłe stoły, konferencje prasowe, wreszcie wydarzenia rewolucyjne (nie stuletniej!) sprzed trzech lat, — to powstanie wrażenie, że nasza władza w centrum i na miejscach rzeczywiście nie przyswaja lekcji przeszłości. Częściowo przyczyny tego smutnego i skrajnie niebezpiecznego dla Ukraińców fenomenu rozumie się, wspominając słowa Johna Gardnera, rektora uniwersytetu kalifornijskiego, który swego czasu zajmował się reformą edukacji. Dotyczyły one społeczeństwa amerykańskiego, chociaż w pełni odnoszą się też do ukraińskich realiów. Powiedział on: nie powinniśmy wpuścić do amerykańskiego społeczeństwa przeciętności, która jest realnym zagrożeniem dla Ameryki. — Antywartości i ich nosiciele — przeciętność, — powiedział Heorhij FILIPCZUK, — dzisiaj zostali wpuszczeni we wszystkie korytarze naszej najwyższej władzy, nauki, kultury, informacji. I to jest prawdziwe zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Dlatego, wychodząc z tego, „Proświta” po raz kolejny proponuje prezydentowi, premierowi, Radzie Najwyższej (my, państwowcy, rozumiemy, że władza jest taka, jaka, niestety, jest, ale chcemy uczynić ją lepszą i ukraińską) usłyszeć nas. Po to, aby władza była taka, należy kierować się nie frazą, a czynem, i robić to, co proponuje ukraińska inteligencja, przede wszystkim środowiska naukowe i artystyczne, a w pierwszej kolejności Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”. W dokumencie, który określa strategię polityki państwowej Ukrainy do 2020 roku, zawarto 62 reformy. W tej strategii zawarto 10 pierwszorzędnych reform, w których nie ma nauki, oświaty. W rezultacie — w zeszłym roku i w tym roku takie kierunki, jak nauka, oświata i kultura, znajdują się na marginesie. Dlatego, po pierwsze, proświcianie proponują uznać oświatę, naukę za najważniejsze priorytety rozwoju państwa. Nowa ukraińska szkoła ma kształtować się na trzech filarach: jakościowe nauczanie, jakościowe narzędzia i jakościowe środowisko społeczne. W tym celu, przeprowadzając tak zwaną reformę decentralizacji, trzeba dla finansowania oświaty choć trochę zbliżyć się do polskiego standardu, gdzie 80 % wydatków wszystkich lokalnych wspólnot skierowano na politykę oświatową. Oni rozumieją, że taka ich polityka oświatowa — to jedyna i najważniejsza reforma Polski, która doprowadzi kraj do sukcesów we wszystkich bez wyjątku dziedzinach. Po drugie, odnośnie nie mniej potężnego czynnika naszej przyszłości — nauki. Mamy nową, poprawioną Ustawę „O nauce i działalności naukowo-technicznej”. A dalej — sytuacja absurdu. Rozumiemy: kraj jest w stanie wojny z Rosją. To „zjada” lwią część łatanego-przełatanego budżetu państwa. Ale nasz rząd stoczył się (razem z parlamentem) do niesłychanego i dotąd niebywałego — w tym roku rodzima nauka otrzymała finansowanie w wysokości 0,16 % (!) PKB. Zrozumiałe, że w Europie takich wskaźników nie ma, tam wynosi on nie mniej niż 3 % PKB. Nawet Izrael, kraj, który znajduje się w stanie wojny, nigdy nie schodził poniżej 4 %! To po raz kolejny świadczy o tym, że ukraińską naukę, jak i oświatę, wyrzucono na pobocze światowego rozwoju. Przy takim kierownictwie nasze państwo automatycznie staje się nie tylko niekonkurencyjne, my w ogóle znajdujemy się na granicy utraty zdolności do samoorganizacji. Jeśli władczy „mężowie” nie są zdolni wyciągnąć wniosków z ukraińskiej historii sprzed 100 lat, to powinni zapoznać się z historią sukcesu Singapuru, Chin, Japonii. Wszyscy pragniemy do Europy, ale bez żadnego cywilizowanego wskaźnika, z samymi populistycznymi frazami i deklaracjami nie zobaczymy członkostwa we Wspólnocie jak własnych uszu. Czy państwo ma środki na oświatę, naukę? Pobieżna analiza (nawet nie biorąc pod uwagę miliardowych przepływów do rajów podatkowych, strat od schematów korupcyjnych) świadczy, że ma. Na przykład dzisiaj, kiedy trwa wojna, ukraińscy żołnierze nie mają nowoczesnej broni i techniki wojskowej, a tymczasem pięć partii parlamentarnych otrzymało w zeszłym roku z budżetu 391 mln hrywien, w tym, 2017-tym, 442 mln hrywien! Można by dodać milionowe pensje głównych menedżerów Naftohazu, Banku Narodowego, Ukrzaliznyci, sędziów itd. Powstaje wrażenie, że ludzie, którzy obecnie są u władzy, nie odczuwają narastającego napięcia w społeczeństwie i reakcji, która może się rozpocząć. Szczególną uwagę uczestnicy sesji Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” poświęcili polityce językowej jako podstawie bezpieczeństwa humanitarnego. Wydarzeń, które toczą się wokół uchylenia antyukraińskiej ustawy Ki-Ki, polityki językowej w średnim i wyższym szkolnictwie, przyjęcia ustawy „O ukraińskim języku państwowym” zdrowy rozsądek nie jest w stanie ogarnąć. Proświcianie po raz kolejny żądają od władzy przekroczenia Rubikonu: szanowania Konstytucji Ukrainy i jej 10 artykułu, niezwłocznego uchylenia ukraińskiej wojnie, udział w ruchu wolontariackim, praca informacyjno-oświatowa na froncie i w strefie przyfrontowej — to jest to, czym żyła i obecnie żyje „Proświta”. Czołowe miejsce w działalności Towarzystwa zawsze zajmował wydawniczo-oświatowy kierunek pracy. Tylko w ostatnich latach „Proświta” wydała w milionowym nakładzie Biblię Ukraińców — „Kobziarza” Tarasa Szewczenki, uformowała kalendarz narodowy, stworzyła wielką bazę słownikową języka ukraińskiego, nakręciła i wyprodukowała 86 z zaplanowanych 365 filmów „Logos” (po filmie na każdy dzień) o historii Ukrainy, opracowała i wyprodukowała serię programów edukacyjno-gier „Kolekcja dziecięca” dla dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym itd. Dla godnego uczczenia 150-letniego jubileuszu matki-„Proświty” — najstarszej na Ukrainie, najbardziej masowej i najbardziej autorytatywnej organizacji społecznej, potęż-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

UCHWAŁA o uczczeniu 150-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

W nadchodzącym, 2018 roku społeczeństwo Ukrainy i ukraińska diaspora będą obchodzić jubileusz — 150 lat od założenia Towarzystwa „Proświta”. Powstało ono jako wyjątkowa forma narodowej samoorganizacji Ukraińców. Jego historia jest ściśle związana z życiem i działalnością znanych działaczy ukraińskiej kultury: Iwana Franki, Mychajły Drahomanowa, Mykoły Łysenki, Kyryły Stećenki, Lesi Ukrainki, Borysa Hrinczenki, Mychajły Hruszewskiego, Serhija Jefremowa, Stepana Bandery i setek innych prosvitian. Rozwój ukraińskiego ruchu narodowego od drugiej połowy XIX w. do początku XX w., Ukraińską Rewolucję 1917 roku, 100-lecia której obchodzimy obecnie, narodowe budowanie państwa w latach 1917—1920, zdobycie i umocnienie ukraińskiej niepodległości w 1991 r., udział w Rewolucji Godności w latach 2013—2014 jest nie do wyobrażenia bez ogromnej, niestrudzonej i ofiarnej pracy oraz bohaterstwa prosvitian wielu pokoleń. Podnoszenie kulturalno-oświatowego i gospodarczego poziomu narodu, tytaniczna praca nad narodową konsolidacją społeczeństwa, odrodzenie i zachowanie narodowej pamięci, historii, tradycji, obrona ojczystego języka ukraińskiego, kształcenie kadr kulturalnych i państwowych, obrona integralności terytorialnej i niepodległości państwowej Ukrainy w obecnej rosyjsko-ukr-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

historycznej, literackiej i artystycznej edukacji, realizując ich znaczący potencjał narodowo-państwowotwórczy i antropocentryczny. Kultura narodowa i sztuka muszą stać się metodologią edukacji. Nie dopuścić do minimalizacji na wszystkich jej poziomach komponentu humanistycznego, kiedy zmniejsza się liczbę godzin na naukę języka ukraińskiego i literatury, kultury narodowej, historii Ukrainy, filozofii, usuwając, począwszy od szkoły podstawowej, muzykę i sztuki plastyczne jako przedmioty obowiązkowe, zubożając treść edukacji artystycznej w pedagogicznych szkołach wyższych; udoskonalić politykę humanistyczną państwa w sferach nauki, kultury, edukacji, informacji, systemie wychowania narodowego, formując obywatela i patriotę, intelektualną i duchową osobowość, można przede wszystkim dzięki skutecznej przeciwdziałaniu zgubnej zewnętrznej interwencji humanistycznej, ideologicznej, informacyjnej, wpływowi obcych naszemu narodowi „wartości”, które są realizowane przez media, książkę, Kościół, historię, kulturę narodową, działalność antyukraińskich organizacji i polityków; jakościowo rozwiązać problem ukraińskiej książki (naukowej, artystycznej, społeczno-politycznej, publicystycznej), podręczników szkolnych (na Ukrainie na jedną osobę drukuje się tylko 0,5 książki). Zatrzymać interwencję kolonialnych towarów z Rosji, które zawierają zgubną dla narodu ukraińskiego ideologię. Zobowiązać Ministerstwa Kultury oraz Edukacji i Nauki do wypracowania skutecznej strategii współpracy z twórczą częścią społeczeństwa w zakresie zwiększania możliwości i wpływu programu państwowego „Ukraińska książka” na rzecz wychowania narodowo-patriotycznego i obywatelskiego, rozwoju intelektualnego młodzieży; stworzyć rozbudowaną sieć nowoczesnych bibliotek z dostępem informacyjnym do światowych źródeł dziedzictwa naukowego i kulturowego; realizować wychowanie obywatelskie, opierając się na pamięci historycznej narodu ukraińskiego, idei narodowej, godności państwowej, narodowej i osobistej, wdrażając wartości ukrainoznawcze zgodnie z potencjałem duchowym, kulturowym, gospodarczym, intelektualnym, przyrodniczym oraz strategiczną perspektywą ukraińskości; konieczne jest udoskonalenie i wzmocnienie nauki państwowego języka ukraińskiego w szkołach, w których uczą się dzieci mniejszości narodowych, aktywne wykorzystywanie systemu pogłębionej nauki przez nie języka ukraińskiego i literatury, w szczególności kosztem języka rosyjskiego, którego jako drugiego języka obcego uczą się obecnie w 23—25% szkół Ukrainy; rozszerzyć ukraińską przestrzeń językowo-kulturową w systemie szkolnictwa wyższego, który nadal ulega rusyfikacji, w szczególności na poziomie uniwersytetów, które otrzymały status „narodowego”, zwłaszcza prywatnych uczelni, wychowując przyszłą denarodowioną inteligencję, co hamuje postęp ku jedności narodu politycznego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

UCHWAŁA Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w sprawie bezpieczeństwa humanitarnego Ukrainy

Organizm narodowy Ukrainy jest dotknięty ciężką chorobą, spowodowaną długotrwałą moskiewską niewolą, którą uporczywie znów narzuca się nam na różne sposoby — od okupacji terytorium Ukrainy po fizyczną eksterminację Ukraińców, co jest bezpośrednim świadectwem ludobójstwa narodu ukraińskiego. Obecna rusyfikacja to kontynuacja kolonizacji Ukrainy w formie bardziej wyrafinowanej, niż miało to miejsce za czasów imperium sowieckiego. Dziesiątki stacji radiowych i telewizyjnych, milionowe nakłady rosyjskich gazet (od „Wiestiej”, „Siewodnia”, „Fakty”, „Raboczaja gazieta”, „Izwiestija”, „Komsomolskaja prawda”, „Moskowskij komsomolec” po różne krzyżówki, horoskopy i poradniki), bezgraniczna liczba rosyjskich książek, wydawanych w szczególności także na Ukrainie, mają na celu stłamszenie ukraińskiego organizmu narodowego, rozbicie jego integralności, zdezorientowanie, sparaliżowanie woli narodu do samoobrony i samorozwoju, co jest jedyne możliwe w granicach własnego państwa, które ma charakter umowny, nominatywny, a nie merytoryczny. Dla merytorycznego wypełnienia niezbędne są pierwszoplanowe wysiłki na rzecz dekolonizacji Ukrainy we wszystkich jej sferach narodowych: od zmiany ustawodawstwa językowego po „własną prawdę i siłę”, według formuły T. H. Szewczenki. W wyniku tak zwanych „demokratycznych” przemian Ukraińców pozbawiono prawa do środków produkcji, do swoich złóż i kopalin, do własnych gruntów, do ojczystej ziemi, z której nędzą, bezrobociem, brakiem perspektyw nas wypierają. Ukraińskie ziemie już nie należą do ukraińskiego rolnika. Latyfundyści kompradorscy zawładnęli całym obszarem ukraińskich czarnoziemów. Ukraińska wieś degraduje, ubożeje, wyludnia się, wymiera… Niszczona jest cała rolnicza infrastruktura wiejska: zamykane są szkoły, brakuje placówek medycznych i kulturalnych. Co roku z mapy Ukrainy znika około 20 wsi. Wieś, która w każdych czasach naszej historii była głównym czynnikiem samoodtwarzalności narodu ukraińskiego, zawsze jako pierwsza przyjmowała na siebie ciosy ukrainofobów. Ci, którzy planowali i realizowali niszczenie Ukrainy jako państwa i Ukraińców jako narodu, wyraźnie uświadamiali sobie konsekwencje, gdy doprowadzali do bankructwa nasze dochodowe przedsiębiorstwa, wycinali na złom wyposażenie zakładów przemysłu przetwórczego, w szczególności cukrowni, przetwórni konserw, piekarni, zamykali kompleksy tuczu, centra selekcyjne. W ten sposób pozbawiano nas wiecznie odradzającego się pierwiastka narodowego, dzięki któremu naród ukraiński przetrwał przez kilka stuleci moskiewskiej niewoli. I ten cios w wieś, w ukraińskość, jest znacznie niebezpieczniejszy niż działania wojenne na wschodzie Ukrainy, gdzie, właściwie, za przyzwoleniem rosyjskim kolonizatorom przez 25 lat ukraińskiej niepodległości byliśmy pozbawieni jakichkolwiek praw, byliśmy gorszej kategorii zarówno na Ługańszczyźnie, jak i na Doniecczyźnie, a nasz język ukraiński wypchnięto na margines… Syndromy naszej choroby są dobrze znane, tak jak znane są granice degradacji. Ale znane są również recepty na zapobieganie kolapsowi ukraińskiego organizmu. I my, proświcianie, wielokrotnie wyrażaliśmy je w apelach, petycjach do władz, w żądaniach na wszystkich majdanach Ukrainy. Bo to nasz obowiązek, obowiązek tych, którzy należą do kohorty budzicieli narodu, prośwician, którzy w przyszłym roku będą obchodzić datę powstania organizacji „Proświta”, która przez półtora wieku zrobiła więcej niż wszystkie partie polityczne. Dlatego kwestie odrodzenia kulturowego, pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego, odnowienia pełnoformatowej ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, opracowania i wdrożenia w życie programu rozwoju języka ukraińskiego, wsparcia programu państwowego „Ukraińska książka”, rozszerzenia ukraińskiej sieci księgarskiej, uchwalenia nowej ustawy o ukraińskim języku państwowym, rozwoju edukacji narodowej, zakazu funkcjonowania rosyjskojęzycznych kanałów telewizyjnych i radiowych, tworzenia programów edukacyjnych poświęconych historii Ukrainy, jej bohaterskiej przeszłości, ostro stają przed ukraińskim społeczeństwem. „Proświta” jako organizacja i każdy proświcianin muszą zintensyfikować swoją działalność w różnych dziedzinach życia społeczno-politycznego kraju. Przede wszystkim dotyczy to uchwalenia ustawy o ukraińskim języku państwowym. Biorąc pod uwagę to, że żyjemy w społeczeństwie informacyjnym, a możliwości Ukraińców jako rdzennego narodu tytularnego są ograniczone (spójrzmy prawdzie w oczy), trzeba nauczyć się wykorzystywać wszelkie media do propagowania ukraińskiej idei narodowej, demaskować propagandę „Ruskiego miru” i działalność jego piątej kolumny na Ukrainie. Proświcianie, którzy są powołani do stania na straży wartości narodowych, ukraińskiej państwowości, nie mogą milczeć także wtedy, gdy widzą ukrytą antyukraińską działalność naszych władz. Trzeba podwoić naszą proświcianą pracę z wojskowymi, młodzieżą studencką i szkolną. Żądać od władz uznania edukacji i nauki za najważniejsze priorytety w realizacji Strategii zrównoważonego rozwoju „Ukraina-2020”, zaliczając je do „wektora rozwoju” oraz do dziesiątki pierwszorzędnych zadań modernizacji kraju; zwiększyć finansowanie edukacji, zabezpieczenie materialno-techniczne i dydaktyczne, kierując na jej potrzeby nie mniej niż 7% PKB, umożliwiając stopniowe wejście Ukrainy do 50 najlepszych krajów świata (według wskaźników jakości edukacji PISA). W ciągu ostatnich lat wydatki na edukację podstawową, średnią i zawodową na Ukrainie stale spadały — do 4,3% PKB w 2014 r., 3,7% — w 2016 r.; sprzyjać zachowaniu i doskonaleniu sieci placówek przedszkolnych, znacznie zwiększając wskaźniki objęcia dzieci wychowaniem publicznym zgodnie z potrzebami (rok szkolny 2015—2016 — 56%); zapewnić równe prawa do zdobycia edukacji przedszkolnej jako podstawowego składnika systemu edukacji ustawicznej. Edukacja przedszkolna musi stać się dostępna i bezpłatna; „nowa ukraińska szkoła” musi kształtować się na jakościowej edukacji i charakteryzować się 3 głównymi zasadami: 1) jakościowe nauczanie; 2) jakościowe środki nauczania; 3) jakościowe środowisko społeczno-kulturowe; nie dopuścić do ruiny kształcenia zawodowo-technicznego, przekazując nie tylko odpowiedzialność lokalnym organom władzy i samorządowi społecznemu, ale także należycie finansowo i zasobowo ją zabezpieczając, umożliwiając ogólnopaństwowe widzenie korelacji rynków pracy i edukacji zawodowej na Ukrainie, jej adaptację zgodnie z wymogami rynku, potrzebami człowieka, narodu, gospodarki narodowej i polityki społecznej; zatrzymać likwidację pozaszkolnych placówek oświatowych, co jest sprzeczne z podstawowymi zasadami polityki państwowej (art. 9 Ustawy Ukrainy „O edukacji pozaszkolnej”) i stwarza skrajnie niekorzystne warunki dla fizycznego, kulturowego, intelektualnego rozwoju dzieci i młodzieży; zapewnić wykonanie Ustawy „O działalności naukowej i naukowo-technicznej” przede wszystkim w części finansowania nauki — 1,7%. (W ciągu ostatnich 5 lat wskaźnik ten nigdy realnie nie przekraczał 0,47%. W Europie wynosi on 3%, w Izraelu, Szwecji — 4%, USA — 4,5%, Japonii — 7%. Obecnie wydatki państwa ukraińskiego na naukę stanowią około 0,16%!); konieczne jest zwiększenie finansowania nauki do 3% PKB i zoptymalizowanie wykorzystania środków, ochrona własności intelektualnej, stymulowanie działalności innowacyjnej, podniesienie prestiżu i statusu społecznego uczonego, zatrzymanie migracji (w tak katastrofalnych skalach!) potencjału intelektualnego narodu; nie dopuścić do naukowo-technicznej kontrrewolucji, ataku władców i oligarchii politycznej na naukę, którą zawsze starano się wykorzystywać na Ukrainie do ideologicznej obsługi. Należy wychodzić z założenia, że nauka potrzebna jest przede wszystkim narodowi, bez niej państwo staje się półkolonialne. Wypchnięcie nauki z priorytetów państwowych, spadek jej prestiżu jako atrakcyjnego rodzaju życiowej aktywności, szczególnie dla utalentowanej młodzieży, stało się przyczyną problemów ekonomicznych i społecznych, rozpadu szkół naukowych, uniemożliwiło odnowienie personelu naukowego; 3. zatrzymać zgubną dla bezpieczeństwa narodowego tendencję do zmniejszania zamówień państwowych w szkołach wyższych, nie ignorować w tym zakresie doświadczeń najlepszych systemów i praktyk edukacyjnych, nie dopuszczając do nieodwracalnej utraty kapitału ludzkiego (na początku ubiegłego roku akademickiego do zagranicznych uczelni wstąpiło 60 tysięcy Ukraińców). W czasach wojny nieuzasadnione, marnotrawne i niesprawiedliwe są wydatki z budżetu państwa na finansowanie 5 partii parlamentarnych (2016 r. — 391 mln hrywien, 2017 r. — 442 mln hrywien; milionowe pensje wysokich urzędników państwowego „Naftohazu”, Narodowego Banku, Ukrzaliznyci i wielu innych, podczas gdy w 2016 roku średnia pensja w kraju wynosiła 5188 hrywien, a wśród pracowników naukowych — 4352 hrywny. Edukacja na wszystkich poziomach pod względem treści i formy musi być narodowa. Wychowanie od wczesnego dzieciństwa i przez całe życie w duchu miłości, szacunku do Ukrainy, rodziców, tradycji i zwyczajów ludowych, języka państwowego, własnej historii, kultury narodowej, ojczystej przyrody, symboli duchowych i wartości narodu ukraińskiego — to najważniejsze strategiczne zadanie polityki edukacyjnej; uchylić ustawę Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej” („ustawa Ka-Ka”), która zignorowała normy Konstytucji Ukrainy (art. 10) oraz orzeczenie Sądu Konstytucyjnego z 1999 r. w sprawie statusu państwowego języka ukraińskiego. Język edukacji, wbrew interesom narodowym i Konstytucji Ukrainy, nie może być nadal określany artykułem 20 wspomnianej wyżej antyukraińskiej „ustawy”, która niszczy jedność państwową, polityczną i duchową oraz tożsamość narodową; uchwalić nową ustawę Ukrainy „O ukraińskim języku państwowym”, która skonsoliduje społeczeństwo i wzmocni ukraińską państwowość, jakościowo zmieni całą politykę językową w edukacji oraz nauce i technice; konieczne jest udoskonalenie i wzmocnienie nauczania państwowego języka ukraińskiego w szkołach, w których uczą się dzieci mniejszości narodowych, aktywne wykorzystywanie systemu pogłębionego studiowania przez nie języka i literatury ukraińskiej, w szczególności kosztem języka rosyjskiego, którego jako drugiego języka obcego uczy się obecnie w 23—25% szkół Ukrainy; rozszerzyć ukraińską przestrzeń językowo-kulturową w systemie szkolnictwa wyższego, który nadal ulega rusyfikacji, w tym na poziomie uniwersytetów, które otrzymały status „narodowego”, zwłaszcza prywatnych uczelni, wychowując przyszłą zdenacjonalizowaną inteligencję, co hamuje postęp ku jedności narodu politycznego; jakościowo udoskonalić (zgodnie ze światowym i europejskim doświadczeniem) koncepcje i treść histo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ci, którzy ostrzeliwują ich z ciężkiego sprzętu. Za to doskonale wiedzą, że pragną władzy na czele z idiotami z ŁNR-DNR. Kiedy zaś duch ziemi odrzuci ducha przybyłego, obcego, to z czasem go pochłonie. Czyż nie wykonuje przez długie stulecia tej mistycznej pracy nasz wieczny Kijów? Choćby kto tutaj wrastał, choćby jaka narodowa różnorodność go wypełniała, a Duch jego, jak i sto, dwieście, tysiące lat temu, jest Kijowski! Dnieprzańsko-poczejowsko-łybidzko-kasztanowy. On, mimo wszystko, jest ukraiński — krajobrazami, dnieprzańskimi urwiskami, cerkwiami-monasterami, zielonymi wzgórzami, nazwami, które nadawali nasi przodkowie, wypełniony ich duchem. Mimo tego, że w nizinach jego bytu jeszcze bełkocze „wielikij i moguczij” — to zjawisko w skali historycznej jest tymczasowe. W XVI wieku w Moskwie oficjalnym był język Złotej Ordy. Ale ślad po nim zniknął, pozostawiając złotoordyński żywotny duch. Więc i to, jak mawiał mądry Salomon, przeminie. To zjawisko — skutek przemocy, gwałtu, uruchomione jak rosyjska ruletka. Ona jeszcze się kręci, ale wystrzeliwuje ostatnie naboje. Bo dusza Kijowa gwarzy z Niebem po ukraińsku, nadto podobnym do tego, którym mówili polańscy książęta Kij, Szczek, Choryw oraz ich siostra Łybidź; którym mówiły księżna Olga, Włodzimierz Wielki, Włodzimierz Monomach i Jarosław Mądry. Którym mówimy my, Ukraińcy, z niezniszczonym kodem narodowym, ze świadomością, która brzydzi się duchem gwałciciela i jego nikczemnego, pozbawionego hamulców i moralności świata. Język — to test na intelektualną sprawność i samowystarczalność, na wewnętrzną wolność i brama, która nie wpuszcza do duszy niewolnictwa. Jego nosicielom nie trzeba tłumaczyć, dlaczego na ojczystej ziemi trzeba rozmawiać w ojczystym, a nie w języku zabójcy-okupanta. On jest z niezniszczalnej substancji, stworzenia Ducha Świętego, dlatego jest takim drażniącym czynnikiem dla przybłędów, niewolników i wrogów. I właśnie aborygeni-patrioci odpowiadają za więź wszystkich pokoleń, za zachowanie ojczystego Ducha. Właśnie oni strzegą wszystkich skrytych skarbów narodu: Języka, pieśni, ziemi. Siły i aury ziemi, aby jej nie zniszczyli swoi niszczyciele-chciwcy i obojętni na nią przybłędy. Ona jest prosta i tysiącletnio niezmienna. To po to, aby nad przestrzeniami ojczystej ziemi, jej zaoranymi skibami wczesnej wiosny ona parowała, a w młode lato nad pszenicami, grykami i słonecznikami śpiewały w dzień skowronki, a wieczorem przepiórki. Aby wczesną jesienią przejmująco pachniało skoszonymi zbożami, a późną jesienią nad nią kłębiły się gęste mgły, gorzkniało piołunami, a zimą śniły się jej ptasie klucze, które ją rozbudzą. To jest właśnie ten ziemski ukraiński kosmos, nieoddzielny od ukraińskiej duszy. O ojczystej ziemi można mówić, śpiewać, opowiadać bez miary i do zmęczenia. Bo to żywy, pulsujący wszechświat ze swoimi galaktykami, małymi owadzimi cywilizacjami, słyszący, odczuwający, pulsujący organizm, który nie tylko karmi, ale i wyczuwa dobrego siewcę i złego. Nie można jej niepokoić do Zwiastowania, jest bardziej szczodra lub bardziej skąpa na zbiory w pewne fazy księżyca, porę dnia. Bo ona także jest częścią kosmosu. Jest wrażliwa na nastrój tego, kto ją uprawia, dlatego nasi ojcowie niczego nie zaczynali robić, nie wypowiedziawszy „Panie błogosław” oraz „Boże pomóż”. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„Czyja to ziemia?..”

Kateryna MOTRYCZ Pamiętacie te słowa klasyka ukraińskiej dramaturgii i to, jak główny bohater z rozpaczą oraz niewiarygodną radością i dumą wykrzykiwał raz po raz te słowa: „Czyja ziemia?!” — „Kalitczyna!” — „Czyja ziemia?!”. Jej, ziemi, zawsze było na Ukrainie pod dostatkiem i zawsze była ona miarą wszystkiego: dostatku czy ubóstwa, zamożności czy upodlenia. O nią przez wszystkie wieki toczył się bój nie na życie, a na śmierć. O nią bili się książęta i kniaziowie, hetmani i starszyzna kozacka, a ci, których jej pozbawiono, dali początek hajdamaczyźnie i rewolucji 1917 roku. Stała się tym jabłkiem niezgody, przez które być może nie urzeczywistniła się Ukraina w 1918 roku, kiedy Ukrainą rządził hetman Pawło Skoropadski (o tym powiem później). Na nią pełzał obcy i wywoził ją eszelonami, bo ona jest prawdziwym bogactwem. Ona jest ziemią! I planeta nosi taką samą nazwę jak ona. Ona jest wszystkim. Bez niej nie ma życia. Stworzył ją Stwórca po tym, jak stworzył Niebo, a dopiero potem w jej wnętrze wpuścił wodę i otulił ją powietrzem. Wszystko dla człowieka. I właśnie te dominujące twory ofiarował swojemu nieudolnemu stworzeniu w powiązaniu jako najdroższe skarby, bez których może ono istnieć od kilku sekund do kilku dni. (Stworzył, powiedziano, człowieka z „prochu ziemi”, czyli z tych mikroelementów, które są także w składzie ziemi. I to prowadzi do logicznego wniosku: utrata tego „prochu” lub jego niedobór w ludzkim organizmie prowadzi do chorób lub nawet śmierci. Dokładnie tak samo bezlitosne wypompowywanie go z ziemi prowadzi do osłabienia ziemi. Jak widzimy, ludzki organizm i organizm ziemi są bardzo podobne). Ona, tak zrozumiała i niedoceniona, znieważona w naszych dniach — jest tajemnicą. Tajemnicą tworzenia charakteru, ducha i duszy narodu. Ten ziemski kosmos bytu z określonymi glebami, światem roślinnym, wodami — rzekami, stawami, jeziorami, strumykami, światem ptaków i zwierząt — tworzy właśnie taki i tylko taki naród, który różni się od tych narodów, które żyją na południu, północy, w terenie górskim czy na stepach. Słowem, wśród innej przyrody. Nie zapomnieliśmy jeszcze, że nasi przodkowie odnosili się do ziemi z czcią, nazywali ją żywicielką, układali o niej pieśni, modlitewnie chylili przed nią czoła, brali ją w woreczek, idąc na wojnę lub w daleką drogę, i całowali ją po powrocie. I zawsze bali się, żeby jakiś najeźdźca nie przyszedł, nie odebrał tego drogiego, ojczystego skarbu. Nie wiem, czy jeszcze jakiś naród na planecie zrodził taką kastę wybranych miłośników ziemi i rolników, apostołów pracy — kułaków. Oni na wszystkie tysiąclecia dali Ukraińcom lekcję, jak trzeba kochać ojczystą ziemię i umieć ją uprawiać, pielęgnować, przywoływać do niej raj z sadami urodzajnymi, łąkami luksusowymi, pasiekami miododajnymi, młynami i wiatrakami, zarybionymi ręcznie kopanymi stawami, zasadzonymi lasami, jak wygrzewać ją w dłoniach, w dzień kosić żyto, pszenicę i wszelkie zboże, a w nocy przy księżycu zbierać kłosy. To kasta wybranych, dlatego czerwone demony ich wytępiły, wielkich Ukraińców, apostołów ziemi, którzy pozostawili na niej niezniszczalne pisma Miłości. Oby tylko ich potomkowie nie zmalały, nie zeszli na margines i zdołali odczytać te pisma. A także — wyciągnąć z tego lekcję mądrości. Ukraina dawno przewróciła tę stronę i narodził się w niej kromaniończyk epoki plastiku i celofanu, który zasiewa jej przydrożne pobocza, lasy, a nawet pola pszenicy śmieciami na długie stulecia, dawne lasy zamienia w drewno opałowe i materiał budowlany, który wywożą eszelonami, a wszystko, co jest w jej wnętrzu, bezlitośnie wysysa i zamienia na dolary oraz euro. On, jak jego poprzednik kiedyś wytępił wszystkie mamuty, obecnie jest gotowy wytępić i wygrzebać wszystko, co jest na powierzchni ziemi i w jej głębinach, cały jej życiodajny „proch”, niczego nie zostawiając tym, którzy przyjdą po nim. Zresztą nad samą ziemią wzniesiony jest obosieczny miecz, gotowy posiekać ją, podzielić i puścić z młotka na sprzedaż. Taka jest istota nowej „nacji”, która rządzi na Ukrainie już od 25 lat: nowokromaniończycy. Niezbadana odmiana homo sapiens, która potrzebuje tysiące razy więcej jedzenia, bo grabi, wygrabia, niszczy wszystko i nie może się zatrzymać. Zamienia ogólnonarodowe bogactwo we własne trawienie, natężoną pracę gruczołów wydzielania wewnętrznego, nadwysiłek odbytnicy… Moja dobra przyjaciółka, z którą często rozmawiamy na tematy, o których w większości mówią obecnie Ukraińcy, powiedziała kiedyś: „Wiesz, ja nawet nie czuję bólu z powodu tego, co robią ci złodzieje-państwowcy. Jest mi strasznie wstyd za to korupcyjne bagno, które nami rządzi”. Ze wszystkich przerażających snów, które widziała Ukraina przez ostatnie tysiąc lat, obecny jest chyba najbardziej haniebny i najbardziej wstrętny. Ten sen jest o bezlitosnych, patologicznie chciwych janczarach-państwowcach, wczorajszych uczniach z dwójkami i trójkami, a dzisiejszych oligarchach, decydentach losu narodu, którzy napadli na Ukrainę, dobrali się do wszystkich jej bogactw i wysysają, wyczerpują ją, jak robili to tylko ordyńcy-janczarzy. Wojsko nienasycone, bezczelne, okrutne. Bojaźni Bożej nie ma, sprawiedliwości się nie boi, bo system sądowy póki co pracuje nie według praw, a „według pojęć”, i wszystko na nich. Łatwo rozprawia się z niewinnymi ludźmi, wiesza na nich zbrodnie, których tamci nie popełnili, rzuca dożywotnio za kraty i latami ślizga się-pełza wokół przestępców, których bezkarność woła o pomstę do nieba. Wielu z nich mogłoby odgrywać komedie w cyrku czy na scenie amatorskiej — posiedzenie to przenosi się z miesiąca na miesiąc, to komediant w todze kładzie się do szpitala, to idzie na urlop. I tak z roku na rok — jakoś dociągają do czasu, kiedy minie termin zbrodni lub zbrodniarz państwowy stanie przed sądem Bożym. W tym odrażającym śnie figurują także „wybrańcy narodu”, którzy również są duchowymi potomkami tych uczniów z dwójkami, którzy nie chodzą do szkoły, wagarują, nie odrabiają zadań domowych i wielu z nich nie wie, co powinni robić w tej „szkole” naciskania przycisków i po co ich tam rzucił zły ukraiński los. Za to każdy z nich ma w obsłudze kierowców, asystentów i niezły, łakomy kawałek pensji-dodatków za „wierną służbę” narodowi i państwu, wyprowadzony do „rajów podatkowych” ich nieodpowiedzialności i bezczelności. To wszystko oznaki nie tyle młodego i niedojrzałego organizmu państwowego, co takiego, który przebywa jeszcze w pieluchach, od których, wybaczcie, śmierdzi tym, czym śmierdzieć powinno. Ukraina nie doczekała się zbawiennych władców, swojego „apostoła prawdy” tak i nie zrodziła. Byli tacy państwowcy, którzy chcieli dla niej dobra i robili wszystko, aby ogólnonarodowe marzenia stały się rzeczywistością, ale do zbawiennego Taboru jej nie doprowadzili. W drodze do niego chronicznie prowadzili na Golgotę i odchodzili w niebyt, pozostawiając ją ukrzyżowaną na długie i tragiczne lata. I zaczynasz krzyżować duszę myślami o Hołodomorze, represjach, nie naszej wojnie, kołchoźnianym poddaństwie, „pomocy humanitarnej” „brata”-kata, myślisz o tych życiach, które się nie wydarzyły, o tych nienarodzonych geniuszach i wytępionych do korzenia Gospodarzach ziemi. Przecież to kułaka z mojej wsi wysłali na Sybir i jego trzykrotnie (!!!) rozkułaczali już tam, gdzie wieczna zmarzlina. A ojciec za każdym razem opowiadał mi o nim ze łzami w oczach — to był jego towarzysz młodości — i pytał kogoś, i sam sobie odpowiadał: „Czyż to człowiek? Toż to Bóg!”. I nad wyraz mądrze oraz przenikliwie wyjaśniał, dlaczego „bolszewicy” nie pozwalali tym kułakom, którzy odbyli karę i przeżyli, wracać do swoich wsi, a jedynie do Moskowii; bali się takich utalentowanych rolników w ukraińskich wsiach i chcieli lepszymi ludźmi zasiać Moskowię. Był on niewyjazdowy jako „wróg ludu” i tylko raz, kiedy już się zestarzał, temu „wrogowi” pozwolono odwiedzić rodzinną wieś. Przyszedł do ojca. Jako mała dziewczynka widziałam go, smutnego, z pochyloną głową, złamanego, który dożywał nie swojego życia na nie swojej ziemi. To wielcy ukraińscy gospodarze, wysłani na Zielony Klin, w Kraju Ussuryjskim uprawiali niewiarygodne plony. Ich wnuki i prawnuki do dziś karmią cały Daleki Wschód warzywami, owocami, miodem, mięsem i produktami mlecznymi. Bo porządne geny, jak ziarno elitarnych odmian, dają elitarne owoce. I myślisz o „selekcji” negatywnej, masowym przyjściu od marginalnej spuścizny, zdenacjonalizowanego, zdemoralizowanego wczorajszego ucznia z dwójkami — pioniera, komsomolca, komunisty, a dzisiejszego tłustego oligarchy, który Wielkie Ukraińskie Marzenie zamienił na swoje raje podatkowe, przywłaszczył państwo jak dojną krowę, pozwalając narodowi wygrzebywać po niej tylko łajno. Znieważył ją swoim duchem, tak obcym i dalekim, i zdecydował, że ten duch już zwyciężył, że on jest na zawsze. „Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba”, to rozumielibyście, że ta ziemia odrzuci waszego ducha, bo on nie jest z jej głębin i tajemnic, nie z jej „prochu”, on jest tymczasowy. Rozumielibyście, jaki naturalny związek istnieje między narodem a ziemią (jego duszą, językiem, pieśniami, cechami narodowymi). Że tylko na tych czarnoziemach, wśród tych sadów, lasów, dąbrów, pól, wzgórz i dolin mogło narodzić się „A my proso siali-siali”, „Oj, posiał kozak grykę na dąbku, na wierzchołku”, „Orzał chłop, orzał ja, i wyorali słowika”. Wsłuchajmy się w te słowa! One oddychają czarnoziemami, gajami, dąbrowami, stuletnimi dębami i starymi wierzbami, chmurami białymi i burzowymi. W nich skrzypią jarzma i przeżuwają krętorogie woły. Oni chodzą w białych dziadowskich spodniach i mają na sobie słomiane kapelusze. Na nich domotkane kobiece koszule z długą haftowaną wstawką i wyszywanymi ramionami. I to wszystko jest jednością, niepodzielną — duszą narodu, stylem jego ziemskiego życia i duchem, duszą ojczystej ziemi, tego tajemniczego „prochu”. To Boże tchnienie, natchnienie Ducha Świętego, który nie tylko kocha tę ziemię i ten naród, ale stworzył go właśnie takim. Bo On sam chodzi po Ukrainie to w lnianej, to z konopnej przędzy koszuli, wyszytej czerwono-czarnymi ramionami (w dzień powszedni), to w białej po białym — na Boże Narodzenie, Wielkanoc, Trójcę. To przecież On, Duch tworzenia wszelkiego ziemskiego życia, przyniósł i te stroje, i te pieśni, i Język, w którym jest tyle Jego siły, piękna i natchnienia. (A bogoburcy patriarchatu moskiewskiego zapewniali samych siebie i ukraińską owczarnię, że język ukraiński to „twór diabła” i nie można się w nim ani modlić, ani rozmawiać. Pomylili nasz Język z samymi sobą i niedouczeni podstaw Pisma Świętego; inaczej wiedzieliby, że tworzy tylko Bóg, a ten, z którym się przyjaźnią, „tworzy” podobne myślenie. Cóż, to z grzeszności ludzkiej). Zatem duch narodu jest nieodłączny od ducha ziemi, nie można ich rozłączyć, wymienić na inny. Są jedną całością. Czy myśleliśmy, jakimi bylibyśmy, gdyby na tej ziemi, która zwie się Ukrainą, były kamieniste góry czy wypalony step? I czy w ogóle bylibyśmy to my? Inny duch na tych przestrzeniach się nie przyjmie, bo Duch-Władca go pochłonie, przerodzi. A jeśli obcy duch puści korzenie nie na swojej ziemi, to zrodzi wyrodków, marginalny ochłos, który zapragnie Noworosji, DRL, ŁRL czy jeszcze jakiejś zekoeener. Bo naruszono prawo tworzenia bytu. Prawo jedności, prawo harmonii. Tak stało się w Donbasie, naszej stepowej Ukrainie, części kozackiego Wielkiego Ługu, dokąd, wymorzywszy ukraińskie wsie głodem, przerzucano całe wsie z obwodu wołogodzkiego Rosji. Ten naród przyniósł ducha, który nie łączył się z duchem naszych stepów. W co zamieniono ten kraj i jaki nowy naród się narodził, widzimy w tych dniach… I nad wyraz ciekawy szczegół, który rejestrują kamery telewizyjne obecnie na okupowanych terytoriach: jeśli starzy ludzie, którzy pozostali w zniszczonych wsiach, rozmawiają po ukraińsku, to myślą, czują i rozumieją wszystko jak świadomi Ukraińcy, pragną dożyć swoich dni na Ukrainie i mają nadzieję, że ta mongoloidalna zaraza zejdzie w końcu do piekła. Jeśli zaś rozmawiają po rosyjsku, nie widzą i nie chcą widzieć praw-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Hybrydowe pisarstwo

Halyna PAHUTIAK. Zbierając się po raz pierwszy w tym roku na spotkanie z czytelnikami, czuję, jak bardzo nie chcę naruszać wewnętrznej ciszy, bez której nigdy nie zdołałabym spełnić się jako pisarka. Nie potrafię przełamać tej dziwnej sytuacji, która zaistniała w ukraińskiej przestrzeni książkowej: musisz wychodzić do ludzi, bo o tobie zapomną. Nie ma znaczenia, co piszesz, jak piszesz. Najważniejsze — jak się prezentujesz publiczności i jak zarabia na tym wydawnictwo. A tutaj — konkurencja, cyniczna i bezlitosna, bo można z każdego ścieku zrobić bestseller, inwestując w to pieniądze. I najczęściej właśnie z niego robią bestsellery. Gabriel García Márquez wstawał codziennie o 5 rano. Przed nim leżało 500 arkuszy czystego papieru, które zapisywał, darł, gniótł w ciągu 5—6 godzin pracy. Współczesny autor budzi się z głową ciężką od kaca w hotelu, bo trasy promocyjne zajmują mu cały rok, szuka w Internecie, kto tam o nim co napisał, i jedzie na pierwsze spotkanie. Nawet jeśli nie zażywa tego trunku, w jego głowie jest tak samo pusto, jak w tej skacowanej. Sekret sukcesu — mieć wśród przyjaciół ludzi mediów, protektora na poziomie Firtasza, własny zespół muzyczny, leksykon postmodernizmu do paneli dyskusyjnych i leksykon Ałłoczki-ludożerczyni dla prostej publiczności, a także od czasu do czasu demonstrować swoją polityczną głupotę na całą Ukrainę (to ostatnie to już skutek sukcesu). Ufając czasowi, który wszystko osądzi według naszych czynów, kłamiemy. Na miejscu przerobionego materiału pojawi się świeży, jeszcze bardziej hybrydowy, a poprzedni utrwali się w gipsowych formach szczęk paplaczy od literatury jako „kanon”. Zasoby na kanon pochodzą z tego samego źródła, co zasoby na wsparcie hybrydowej literatury: kupowanie naukowców, okna Overtona w krytyce i liberalne (prorosyjskie) media. Wszystko, co nie wpisuje się w „kanon” hybrydowości, uważają apologeci hybrydowości, to socrealizm. Kłamstwo jest tak oczywiste, jak i bezczelne, i obliczone nie na rozumnych, myślących ludzi, a na nieoświeconą młodzież. Ta młodzież może uczyć się i w Harvardzie, i w Mohylance, to nie ratuje przed nieoświeceniem. Wiedza — to nie mądrość. Rozumny nie będzie spierał się z głupim o gusta i nie będzie próbował z nim konkurować, bo przegra. Szlachetny Rzymianin Andrij Sodomora nie będzie występował w lwowskim cyrku. On jest przyjacielem Horacego, a nie koniem Kaliguli. Tak samo szlachetny lwowiak Ihor Kałyneć czy uchodźca Wasyl Hołoborodko nie będą zbierać okruchów ze stołu Administracji Prezydenta i ich książek nie kupią na lwowskim targowisku, które kiedyś było Forum Książki, ministrowie i wszelka drobota, która dawno sprzedała duszę diabłu. Po tym będziemy patrzeć, co jest literaturą, a co jest pokraką maszyny do szycia i stołu anatomicznego, w większości przeróbką (plagiatem) z nieprzetłumaczonych u nas literatur innych narodów. Albo po prostu grafomańskimi łzami, za które może i nie płacą dużo, ale wydawnictwa, które specjalizują się w trzeciorzędnych światowych bestsellerach, dyktują popyt. Istnieje niezmienna stała: powiedz mi, co czytasz, a będę wiedział, czy warto się z tobą przyjaźnić. Doktorantki wydziału filologicznego zaczytują się Lyuko Dashwar, bo ona bardziej odpowiada ich intelektowi niż „Dom na górze” Wałerija Szewczuka. Kiedy karmić mózg fast foodem, on deformuje się i zmniejsza w objętości. Tutaj już czas nie pomoże. Ukrsuczlit i inne jemu podobne suczlity pracują na debilizację populacji i bardzo dobrze im się to udaje póki co wespół z systemem edukacji, który też staje się hybrydowy zamiast stać się postępowym. Hybrydowa literatura nigdy nie stanie się narodową, i to, być może, jej główna cecha. Ba, ona jest jej największym i najbardziej zajadłym wrogiem, bo wyklucza jakikolwiek altruizm.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Krym, Donbas i inne kłopoty

Kiedy zajęto Krym i sfałszowano referendum, a dowódcy wojskowi na Donbasie oddali swoje oddziały wraz z bronią, i rozpoczęła się wojna z Rosją, przypomniałam sobie historię okupacji Galicji w 1939 roku. Wtedy także sfałszowano referendum, ludzi zaganiano do lokali wyborczych, a wkrótce rozpoczęła się czystka. Nasunęło mi się logiczne pytanie: jeśli nasze jednostki wojskowe, których pilnowaliśmy przez miesiąc, nie wpuszczając ich na Majdan, zachowają się tak samo wobec garstki separatystów, to czy u nas nie będzie tego samego? Never say never. Technologie terroru ograniczają fundamentalne prawa człowieka, manipulują instynktami, dlatego opierać się im mogą tylko nieliczni. Najważniejsze to nie dopuścić do samego terroru, nie ugrzęznąć w nim. W 1941 roku trzy tysiące więźniów z Przemyśla enkawudziści prowadzili do Dobromila. Mogli ocalić się, gdyby rozbiegli się, ale powiedziano im, że prowadzą ich do pracy. Wszystkich zamordowano i wrzucono do kopalni soli. Inna kolumna więźniów szła z Gródka. „Dokąd nas prowadzą?” — zapytał ktoś. „Na śmierć”, — odpowiedział konwojent. I wszyscy rzucili się do ucieczki. Nikt z mieszkańców Donbasu nie wyobrażał sobie, że będzie siedział w piwnicach, chowając się przed ostrzałem. Nie znali historii, nie wiedzieli, że najazd wojsk obcego państwa przyniesie ze sobą mародерство, przemoc i głód, że ich synów będą zabijać, a córki zhańbią. Ci, którzy rozumieli niebezpieczeństwo, uciekli od razu. Ci zaś, którzy zostali, to — statyści terroru. (Dziś doniosę na sąsiada, żeby jutro on nie doniósł na mnie.) Albo zostają rozstrzelani za opór. Zdradzeni przez armię, władzę, utożsamiają tę zdradę z Ukrainą. „Co mi dała wasza Ukraina?” — wrzeszczy lwowianka stojąca w kolejce. Czy połtawianka, czy tarnopolanka. Są wszędzie. Gotowi pokłonić się każdemu mordercy, jeśli ten obieca, że nie będzie zabijał, tylko weźmie do pracy. Bardzo przykro to słyszeć. Jeszcze przykrzej uświadomić sobie, że bynajmniej nie patrioci Galicji powstrzymują nadejście wojny na tę ziemię, której przemysł w latach niepodległości całkowicie zniszczono, a ludzi wypędzono na zarobki. To część strategii moskiewskiego potwora — uśpić czujność, zachęcić do oddania terytoriów zainfekowanych rusyfikacją i sowieckością wrogowi, a potem zjeść Ukrainę po kawałku. Czy nasi galicyjscy separatyści myślą, że Polska zabierze ich pod swoje skrzydła? A co, jeśli zorganizować referendum w sprawie przyłączenia? Ilu z nich zagłosowałoby za tym dobrowolnie? Nawet nie pod presją, chyba że nadzór sprawowałby moskiewski kurator? Wielu. Wyobraziwszy sobie wszystkie uroki życia w Unii Europejskiej. Tylko zdrajców tam nikt nie przyjmie. A Zakarpacie, gdzie szczęśliwie czują się zarówno promoskiewscy, jak i prowęgierscy separatyści? Tam bardzo aktywnie działało KGB, a teraz FSB, i większość cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego. Sympatyków Ukrainy jest tam nie tak wielu, jak by nam się chciało. Na to przez dziesięciolecia pracowali agenci Kremla. Zatem ktoś przygotowuje nam bardzo wielkie kłopoty, istnieje taki scenariusz. Scenariusz z 1939 roku przygotowywali moskwofile już w XIX wieku, i ile głów zepsuto, rzekomo oświeconych, lecz niemądrych. Nawet nie wyobrażamy sobie, jak to jest żyć na terytorium terroru, gdzie role są wyraźnie rozdzielone: jesteś albo katem, albo ofiarą. Dla wielu na razie potencjalnie. Wcale nie chcę obrazić Galicjan, chcę jedynie ostrzec, że terror rozprzestrzenia się jak zaraza i że obecnie chroni nas przed nim jedynie nasi żołnierze i poczucie honoru. I całą Europę. Przed terrorem, a nie przed tymi, którzy żyją pod nim – bezprawnymi, bezbronnymi lub oszukanymi. Trzeba przygotowywać się do powrotu okupowanych ziem, aby ci ludzie wiedzieli, że za zbrodnie będą musieli odpowiadać zgodnie z prawem. I że trzeba przybliżać deokupację, a nie tylko czekać na przyjście wyzwolicieli. Jeśli wyrzekniemy się Krymu i Donbasu, będzie to znacznie większą stratą niż długotrwałe niwelowanie różnic między regionami, które mniej więcej w równym stopniu znajdowały się pod komunistycznym terrorem. To kapitulacja i przegrana wojna. Deokupacja oznacza nie tylko przywrócenie granicy, lecz także dekomunizację i ukrainizację, i do tego trzeba także przygotować mieszkańców Donbasu i Krymu. Niech to nie będzie dla nich niespodzianką. Trzeba przygotować ludzi, którzy będą pracować tam w państwowych strukturach władzy, oświaty i kultury. Władza przy tym postępuje lekkomyślnie, nie rozróżniając, kto chory, a kto jeszcze zdrowy. Jej nieadekwatność, być może, wcale nie jest nieadekwatnością – to po prostu prymitywny instynkt przetrwania i rozmnażania. Ale to już inny temat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Świadectwo moralności

W królewskim wolnym mieście Drohobycz, jak nazywano je jeszcze w 1928 roku, aby uzyskać prawo do pracy, trzeba było mieć od magistratu Świadectwo moralności. Tak, tak, zaświadczenie o tym, że mieszkaniec miasta nie jest podejrzewany o nic moralnie nagannego i jest godnym obywatelem. Świadectwo sporządzano na specjalnym formularzu i wyglądało ono biurokratycznie. I można uwierzyć, że ten skromny, a jednak ważny dokument jego posiadacz nie kupił od urzędnika, i że gdyby przypadkiem miał kłopoty z policją albo, na przykład, nadużywał alkoholu, nikt by mu takiego nie wystawił, możecie być pewni. Wiosną tego roku dzięki pani Orysi z domu Modryckich udało mi się zajrzeć tam, gdzie historycy rzadko zaglądają: w życie drohobyckiego rzemieślnika, a właściwie jednego człowieka, co zdarza się jeszcze rzadziej. Bez żadnego blichtru polityki czy patriotyzmu, historia jednego godnego życia jest typowa i zarazem nietypowa, a nawet trochę gotycka. Historia sukcesu osiągniętego pracą, a nie mrocznymi interesami w mieście ogarniętym gorączką naftową. Antoni Modrycki, syn Teodora i Anny Modryckiej, grekokatolik, urodził się w 1893 roku. W wieku 15 lat poszedł na ucznia do stolarza Iwana Urbanowicza, czyli najpierw zapewne zamiatał wióry i podawał narzędzia. Do sukcesu pozostało mu 25 lat. Przez trzy lata był uczniem, o czym otrzymał dokument, a potem przez dwa lata uczył się w szkole przemysłowej. Otrzymał bardzo ładny dyplom z kolorowymi winietami. Następnie wrócił do swojego mistrza i pracował jako czeladnik aż do 1921 roku, zdobył dobre referencje, zdał egzaminy. Ta tradycja właściwie sięgała jeszcze średniowiecza. Przez stulecia kształtował się sposób zdobywania zawodu. Tą samą drogą przeszedł także Iwan Urbanowicz, który miał własny warsztat stolarski. Antoni Modrycki pochodził z rodziny starszego majstra przy drohobyckiej solankowej warzelni, z rodziny zamożnych przedmieszczan, w której było jeszcze dwóch synów. Nie wiadomo, dlaczego wybrał zawód, który wymagał tylu lat nauki. W chwili otrzymania Świadectwa moralności Antoni miał już własną rodzinę i chciał założyć warsztat stolarski, w którym wytwarzałby okna, drzwi i meble. Pracowało u niego 5 robotników. Warto dodać, że dla Pierwszego Gimnazjum Ukraińskiego w Drohobyczu, które powstało za pieniądze Ukraińców, wykonał całą stolarkę. Być może ona przetrwała do dziś. Ale to jeszcze nie wszystko. Antoni Modrycki zajął się zakładem pogrzebowym. Najpierw wytwarzał trumny, a potem został właścicielem pierwszego ukraińskiego zakładu pogrzebowego w Drohobyczu, czyli zajmował się organizacją pogrzebów od A do Z. Sprowadzał z Warszawy akcesoria: metalowe ozdoby, ubrania, obuwie, okucia, i miał własny karawan zaprzężony w cztery konie, z przeszklonymi bokami. Oczywiście jego usług używali przede wszystkim Ukraińcy. Swój do swego po swoje, jak to się mówi. W ogłoszeniu prasowym zakład pogrzebowy nazywano „Eternitas”, choć rodzina jest przekonana, że istniała inna nazwa – „Solemnis”. Jego bratanek wspomina, że wujek potrafił siedzieć na przyjęciu, ale gdy przychodził do niego klient, natychmiast wstawał, gotów przystąpić do swoich zawodowych obowiązków. Oczywiście wraz z przyjściem bolszewików odpadła potrzeba wystawnych kondukt, i Antoni utrzymywał już tylko warsztat stolarski. Jednak tak czy inaczej swoją niestrudzoną pracą położył podwaliny dobrobytu dla następnych pokoleń. Jego syn Aleksander, który pracował jako kierowca, wytwarzał trumny po śmierci ojca, w latach powojennych. Kiedy patrzy się na dzisiejszych rodziców, którzy kupują dzieciom dyplomy, niewiele wartych na rynku pracy, bo nieuzbrojonych w wiedzę i umiejętności, niewolno pomyśleć, jak mądrzy i przezorni byli dawni rodzice. A jak harmonijnie współistniały te wszystkie cechy rzemieślników, jak rywalizowali o klientów, starając się świadczyć lepsze usługi, a w razie utraty żywiciela rodziny dawni konkurenci wspierali jego rodzinę i pomagali mu zdobyć zawód. Każdy z nich zasługiwał na Świadectwo moralności. Nie ma uczciwszej hierarchii niż zawodowa, bo tam każdy zajmuje takie miejsce, na jakie zasługuje. Właściwie tak powinno być, ale nie jest. Przynajmniej oto przykład cnót człowieka, który sam siebie stworzył.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Ukraina — kolebka cywilizacji i Źródło Inspiracji ludzkości»

Tetiana MAJDANOWYCZ, pisarka, laureatka literacko-artystycznej nagrody „Jesienne Złoto” im. Dmytra Łucenki, konsultant naukowy prezentowanego wydania. Niedawno na Kremenczuckim Uniwersytecie im. Mychajła Ostrogradskiego odbyła się prezentacja sformułowanej w jednym zdaniu i uzasadnionej przez pisarza Ihora Moisiejenkę w odpowiednim badaniu — „Idea Harmonii — Ukraińska Idea Narodowa” — filozoficznej doktryny ukraińskości. Wydanie o tym samym tytule ujrzało światło dzienne w 2016 roku (Kijów, „Dnipro”). Fragmenty z niego, które naświetlały problemy funkcjonowania języka ukraińskiego, drukowano w 2016 roku w „Słowie Proświty”, w lipcowych numerach. Goście wydarzenia — studenci, przedstawiciele „Proświty”, członkowie związku literatów „Sławutycz”, weterani-„afgańczycy” oraz weterani współczesnej wojny z Rosją. „Ukraina — doskonale rozwinięte przez wspólnotę życiodajnej duchowości państwo, kolebka współczesnej cywilizacji ludzkiej oraz Źródło Inspiracji na drodze do Harmonii Wszechświata”. Autor przedstawił właśnie takie sformułowanie Ukraińskiej idei narodowej, zdolnej skutecznie przeciwstawić się niszczycielskim ideom „ruskiego miru”. Aby zjednoczyć ukraińskość w jej strategii politycznej, uogólnić wiekowe doświadczenie poszukiwań uniwersalnej definicji narodowej Idei Ukraińców, skoncentrowali swoje wysiłki znani historycy i filozofowie z obwodu lwowskiego i Odessy, literaci Połtawy i Kijowa, a nawet kulturoznawcy amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej. Skoncentrował ten bezcenny zakres opracowań kremenczucki literat, laureat nagród państwowych i międzynarodowych Ihor Moisiejenko. „Sformułowanie jednym zdaniem otwiera możliwość ustawodawczego zatwierdzenia Ukraińskiej Idei — zaznaczył w swoim wystąpieniu autor, rozpoczynając prezentację. — Przecież ustawa nie może zawierać w swoim ciele rozległych badawczych abstrakcji. Dlatego potrzebne jest jasne sformułowanie jednym zdaniem, które ustawodawcy będą mogli zatwierdzić Ustawą Ukrainy. Pożądane poprzez wniesienie do Konstytucji naszego państwa. Wtedy Ukraińską ideę narodową włączą do programów edukacyjnych do nauki we wszystkich sferach wiedzy, których dotyczy jej wszechogarniająca treść. W ten sposób, kształtując świadomość Ukraińca od najmłodszego wieku na narodowych wartościach historycznych, które przez stulecia niszczyli kolonizatorzy, idea narodowa przejawia się we wszystkich sferach bytu i zjednoczy wokół siebie naród”. Skuteczność i unikalność przedstawionej koncepcji filozoficznej potwierdzają opinie autorytatywnych badaczy ukrainoznawstwa, wśród których są laureaci nagrody im. Szewczenki — przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan oraz redaktor naczelna tygodnika „Słowo Proświty” Lubow Hołota, akademik Międzynarodowej Słowiańskiej Akademii Edukacji im. Jana Amosa Komeńskiego Łarysa Ziazun, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Hałyna Szewczenko, naukowcy i historycy (w wydaniu: recenzje i monografia doktora filozofii T. Tiurinej). Podczas prezentacji swojego traktatu Ihor Moisiejenko szczególnie podkreślał trzy tezy, które argumentowanie potwierdzają jego doktrynę. (Pełna wersja przedstawiona na stronie autorskiej http://af-gan.pl.ua/uk/home). Przeszłość: „Ukraina — kolebka cywilizacji” — korzenie współczesnej „popotopowej” cywilizacji są właśnie na Ukrainie. Jak dowodzą wnioski licznych badań naukowych najbardziej autorytatywnych etnografów całego świata, właśnie z Północnej Prypontydy wyłonił się jeśli nie jedyny, to jeden z najbardziej udanych progresywnych kierunków przesiedlenia popotopowych dynastii. Kultura ukraińska — Godność Narodu — wynik natchnionej twórczości, której podstawą jest jeden z najdoskonalszych na świecie języków, który historycznie jest najbliższy prajęzykowi Ariów. Zadanie: „Doskonałość państwa”. Drugą tezą potwierdza się najważniejszy warunek wykonania zadania budowy silnego i sprawiedliwego państwa — odrodzenie społeczeństwa życiodajnej duchowości, które świadomie odrzuci drapieżną moralność. Bez takiej duchowo-moralnej ewolucji żadne rewolucje ukraińskiemu narodowi nie pomogą. Jak wychować takie społeczeństwo — o tym mowa w wyżej wspomnianym traktacie już z naukowego punktu widzenia i poparte współczesnymi metodykami, które w ostatnich dziesięcioleciach opracowali ukraińscy naukowcy. Misja: „Ukraina — Źródło Inspiracji na drodze ludzkości do Harmonii Wszechświata”. Harmonijnie rozwinięty kraj, jego demokratyczne społeczeństwo, oświecone przez Boga natchnioną kulturą, godne jest wyprowadzić z otchłani niemoralności i bezduchowości całą ludzkość i wypełnić swoją „Wielką cywilizacyjną Misję” — utworzenie Źródła Inspiracji życiodajnej duchowości w postępie ludzkości do Harmonii Wszechświata. Od bartnictwa i obliczenia pierwszego na świecie komputera aż do wyjścia człowieka w Kosmos i naświetlenia ludzkości przez akademika Wernadskiego jego nieodwracalnej drogi do noosferycznej cywilizacji… — wszystko to oraz wiele innych kluczowych dla postępu osiągnięć przyszło na świat przez Ukrainę i jej synów. Aby przerwać ten wpływ na postęp ludzkości, oderwać cywilizację od duchowych, kulturowych korzeni, które znajdują się w naszej błogosławionej ziemi, jej naród i państwo próbuje zniszczyć despotyczna horda Moskowii, po raz kolejny reanimując imperialnego ducha Czyngisydów, teraz przykrywając go maską „ruskiego miru”. „Ukraina zawsze była dla całej ludzkości jednym z najważniejszych Źródeł Inspiracji, którymi Twórca Harmonii Wszechświata żywi cywilizację aż od Potopu. Nasza cywilizacyjna Misja — uchronić to, co zdobyte, i pomnożyć kulturę ukraińską, aby nadal Światła wiedzy oświecały ludzkość właśnie przez Ukrainę”, — zaznaczył Ihor Moisiejenko, odpowiadając na pytania słuchaczy. Oczywiste jest, że gdyby jednocząca Idea narodowa u narodu ukraińskiego była zatwierdzona ustawowo i służyłaby odrodzeniu narodu, a przeważająca większość Ukraińców poparła tę poświadczoną w historii wielką misję naszego narodu, to ukraińskość stałaby się na tyle monolitycznie zjednoczona, że żadne „ruskomirskie” idee odrodzenia jakiegokolwiek Imperium nie mogłyby przeniknąć do dusz milionów ludzi. A imperator Moskowii tysiąc razy by pomyślał, zanim ruszyłby na Ukrainę swoimi czołgami. Oczywiste jest też to, że mentalnie poszarpaną ideami „ruskiego miru” Ukrainę przyjdzie jej wiernym dzieciom „leczyć” nie przez jedno dziesięciolecie. Informacyjnej konfrontacji, jak stało się to oczywiste, nie można przerywać nigdzie i nigdy. Jak zaznaczają naukowcy, wyżej wspomniane wydanie jest zdolne pomóc ideologicznemu uzdrowieniu społeczeństwa: nadać Wielką Ideę, której nie można podmienić, która pomoże zmienić przekonania milionów ludzi zatrutych wrogą propagandą, zjednoczyć naród Ukrainy i przerwać narzucony z zewnątrz ideologiczny rozłam. Książkę Ihora Moisiejenki, w której przedstawiona jest filozoficzna doktryna ukraińskości, otrzymała już ukraińska diaspora Kanady, Australii i USA. Ministerstwo Kultury, w ramach programu wsparcia ukraińskojęzycznych społecznie znaczących wydań, pod koniec 2016 roku w liczbie 5 tys. egzemplarzy skierowało „Ideę Harmonii…” do rozpowszechnienia w bibliotekach i placówkach oświatowych Ukrainy. Ponieważ autorski program I. O. Moisiejenki dotyczący wcielenia Ukraińskiej idei narodowej przewiduje jej ustawodawcze zatwierdzenie, Komitet Rady Najwyższej ds. nauki i edukacji wysłał ten historiozoficzny traktat do zbadania do Narodowej Akademii Nauk Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Najazd” na Kanadyjsko-Ukraińskie Centrum Biblioteczne

Petro ANTONENKO, Czernihów Zdjęcie autora. Tamtym razem pani Maria przybyła do naszego miasta w imieniu Towarzystwa Przyjaciół Kanady jeszcze z jednym aktywistą tej organizacji, pisarzem Stepanem Horłaczem. Goście zawitali do redakcji gazety „Siwerszczyna”, wydania obwodowej „Proświty”. W tamtym czasie byłem już od kilku lat redaktorem gazety. Goście poinformowali, że ukraińska diaspora Kanady rozpoczęła ciekawy projekt: tworzenie na Ukrainie Kanadyjsko-Ukraińskich Centrów Bibliotecznych. I jednym z pierwszych miast wybranych na takie centrum był Czernihów. Poparłem ten pomysł. Skontaktowałem się z Centralną Biblioteką Miejską im. Kociubynskiego, przekazałem obowiązkowy warunek gości: takie centrum musi funkcjonować jako oddzielna placówka. Dyrekcja chętnie poparła zamysł. Centrum postanowiono umieścić w filii nr 4 miejskiej sieci, w gęsto zaludnionej dzielnicy miasta, niedaleko obu naszych uniwersytetów. 24 września 1999 roku Kanadyjsko-Ukraińskie Centrum Biblioteczne uroczyście otwarto z udziałem przedstawicieli Ambasady Kanady na Ukrainie, władz miejskich i Marii Fischer-Słyż. Centrum mieściło się w dużej czytelni biblioteki: setki bezcennych książek — dar Ukraińców z Kanady. Była to literatura piękna, historia, filozofia. Wiele wydawnictw diaspory, które w czasach radzieckich nie mogły być opublikowane na Ukrainie, książki zakazanych autorów — represjonowanych pisarzy, politycznych emigrantów, takich jak Iwan Bahriany, Ołeksandr Ołeś, Ołena Teliha, Jewhen Małaniuk i inni wybitni pisarze. Jest tu także słynna Encyklopedia Britannica w oryginale — tego wielotomowego wydania nie ma nawet w centralnej bibliotece obwodowej. Albo wielotomowy encyklopedyczny słownik w języku angielskim, wydanie — Nowy Jork, 1959—1960 lata, encyklopedie i słowniki w języku ukraińskim, wielotomowy „Litopys UPA” i inne. Z księgozbioru centrum stale korzystali uczniowie, studenci, wykładowcy, wszyscy chętni, przeprowadzano różne wydarzenia dla czytelników. Księgozbiór był uzupełniany darami Ukraińców z diaspory. Na przykład bardzo znaczącym darem była domowa biblioteka Pawła Pryshyby, znanego działacza diaspory, którą po jego śmierci rodzina podarowała centrum. Kilka lat temu biblioteka miejska w ramach programu „Bibliomist” otrzymała pracownię komputerową. Również umieszczono ją tutaj, w centrum. Centrum spokojnie działało przez 17 lat. Ale ten niemały dwupiętrowy budynek biblioteka dzieli ze szkołą sztuk pięknych. Wydawałoby się, że pokojowo mogą współistnieć książka, muzyka, malarstwo. Jednak w ostatnich latach odbywał się jakiś „najazd” właśnie na bibliotekę, żeby ją przycisnąć i „uszczuplić”. Mówiono, że trzeba rozszerzać szkołę sztuk pięknych. W gabinetach władzy bibliotekę uważano za coś drugorzędnego. W ciągu kilku lat ponad pół tuzina pomieszczeń bibliotecznych w tym budynku przeszło do szkoły sztuk pięknych, w tym dwie czytelnie. A tej zimy Kanadyjsko-Ukraińskie Centrum Biblioteczne wygnano z pomieszczenia i „upchnięto” w bocznym, słabo oświetlonym pokoju. Tutaj nie było już miejsca dla pracowni komputerowej, trzeba było ją „rozproszyć” po bibliotekach miasta. Urzędnicy chcieliby jeszcze „ścisnąć” bibliotekę dla dorosłych. Chociaż już nie ma gdzie: pozostał pokój-wypożyczalnia i niewielka czytelnia. Dzieje się to przy tym, że przy bibliotece działają liczne kółka, kluby zainteresowań. Te placówki od dawna już nie są tylko miejscem wymiany książek, ale także centrami duchowości i kultury. Jednak pewien urzędnik władz miejskich nagadał się, że biblioteki, rzekomo, „trzeba pod buldożer”, bo ludzie mało czytają. Kanadyjsko-Ukraińskie Centrum Biblioteczne działa pomimo „najazdów”. Jest tu nowy kierownik — młody utalentowany pisarz Iwan Baran. Nieprzypadkowo, bo z takiej rodziny: tata — ksiądz, ojciec Myron, mama — proświcianka, filolog, docent instytutu, przewodnicząca obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Hanna Arsenycz-Baran. Iwan ukończył uniwersytet, skupia wokół centrum czytelników, młodzież. Stworzył tutaj klub literacki, gdzie wygłasza wykłady. Mimo ciasnoty, cały księgozbiór został zachowany. Biblioteka miejska uzupełnia go nowymi wydaniami, jest prenumerata czasopism. Nawiasem mówiąc, centrum, choć przy bibliotece-filii, jest całkowicie samodzielnym oddziałem Centralnej Biblioteki Miejskiej. Książki darują tutaj także czytelnicy. * * * Kanadyjskie Towarzystwo Przyjaciół Ukrainy otworzyło wtedy takie centra w Donbasie i na Krymie, ogółem na południu i wschodzie kraju: w Doniecku, Ługańsku, Mariupolu, Sewastopolu, Symferopolu, Charkowie, Odessie, Dnieprze. Nawiasem mówiąc, w Ługańsku takie centrum biblioteczne było pod opieką obwodowej „Proświty”, jej przewodniczącego, znanego proświcianina Wołodymyra Semystiahy. W Ługańsku, w Donbasie i na Krymie centra okupowali separatyści i ich rosyjscy panowie. W innych miastach, mamy nadzieję, że działają normalnie. Czy może jeszcze gdzie indziej są urzędnicy od kultury, którzy woleliby puścić książkę „pod buldożer”? Kanadyjsko-Ukraińskie Centrum Biblioteczne w Czernihowie — jedno z pierwszych takich centrów na Ukrainie, otwartych przez ukraińską diasporę Kanady. Pod koniec lat 90. do Czernihowa z Toronto po raz kolejny przyjechała doktor medycyny Maria Fischer-Słyż, znana działaczka ukraińskiej diaspory Kanady. Jako członkini Ligi Ukraińskich Mecenasów, bardzo pomagała ukraińskiej niezależnej prasie, naszym naukowcom, w szczególności w prowadzeniu badań archeologicznych hetmańskiej stolicy Baturyna. Co roku pani Maria bywała na Ukrainie, w szczególności jako delegatka Światowych Forum Ukraińców, przy pierwszej okazji przyjeżdżała i do Czernihowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Natalia Dziubenko-Mays: garncarz nad kołem, gdzie gasną gwiazdy

W „Słowie Proświty” (nr 7 z 2017 roku) zwraca uwagę „Stworzenie czary” — poetycka antologia Natalii Dziubenko-Mays. Głęboka, zmysłowa, otwierająca kolejny zastawkę serca, jak powinna czynić prawdziwa twórczość, aby nieść ozon zmysłowych prawd-olśnień do komórek, spragnionych wysokiego duchowego sensu bytu. Antonina CARUK, m. Kropywnycki Zdawałoby się, że rozpoznawalne metaforyczne obrazy wiatru czasu i zawiei w poezji „Wiatr porwie chmur kądziel…” nabierają jednak uniwersalnych rozmiarów „Bożych prądów” epoki. Epoki, symbolicznie nazwanej „zawiejami drobnego przemiału”. Ile rejestrów zawarto w tym tropie… Kluczowe obrazy wrastają strachem w przestrzeń uczuć lirycznej bohaterki: nie donieść, nie uchronić, nie spełnić swojego przeznaczenia w starciu z burzą i zawieruchą… Wizja poetyckiego płótna jest żywa, oddycha, zmienia się, rośnie, podobnie jak wyzwania czasu. Poetka subtelnie nakłada projekcje przyszłych prób na obraz kobiety-berehyni, głównej świadkini znaków strasznej epoki: „Sypią się, sypią z nieba gwiazdy, / Bezlitośnie grzmią prądy”. Pisząc o drganiach miłości, bólu, odpowiedzialności, o symfonii uczuć naszej współczesnej, N. Dziubenko-Mejs sięga po zabiegi sugestii, refreny, obramowania, a co najważniejsze – pytające intonowanie, hojnie nasycone miłością. Nie pokazową, trybunową, lecz wrodzoną emfatycznością wobec człowieka, bezradnego i stałego, małego i wielkiego zarazem. Człowieka, który swoim życiem ma dorastać do siebie samego. Autorka zdołała organicznie połączyć łagodną ironię („Mój brat świerszcz”) z jaskrawą kolorystyką („Po złotych trawach, które cicho kładą się…”, „Nauczyć się stawać jesienią…”), epicką prostotę („Pytając o wojnę”) i sarkazm: „I nazwano go miarą wszystkiego / Ten kwadrat, który upił się atramentem” („Czarny kwadrat”). Płótno Malewicza w odczuciu N. Dziubenko-Mejs jest symbolem, który zmusza odbiorcę wszystkimi włóknami do dociekania źródeł duchowej pustki zkwadratowanego narodu, zagnanego w granice drobnostkowości, nicości i czarnego słońca. Poetka staje do sporu ze stereotypami, obnaża kanoniczną czarną dziurę „liniowej władzy”. W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, czym jest wojna, za prostą kompozycją i narracyjną matrycą przebija się pewne oparcie – wzory ludowego melosu, rozpoznawalne detale codzienności („Pytając o wojnę”), których nagromadzenie i powtórzenia prowokują wybuch emocji: „Lecz znów w żałobie cmentarnej / Rosną krzyże i garbią się drzewa…” Rozwój motywu nieśmiertelności rodu i „starego strachu nowej wojny” organicznie splata się z tematem Hołodomoru („W ciężkich chwilach troszczę się żalem…”). Poetka tworzy wizję warunkowego trybu rozwoju rodziny, łagodnym dotknięciem ciepła do babć i dziarskich dziadków, przeciwstawia lodowatym uściskom życiowych dworców idyllę: „Bociany gnieździłyby się w kapuście”. Za pozorną prostotą syntezy wariantów trwania rodu, za nakładaniem projekcji afirmujących życie – zabójcze dla snu uświadomienie: „Gdyby…”. Miłość jako kod rodzinny i wybrańczość losu, przeznaczenie dumnego noszenia swojego daru i swojego krzyża zostają zgromadzone w jednej, zewnętrznej cesze – stałej równowadze spokojnie zarysowanych brwi. Czytam – i widzę autoportret wielkiej pracownicy w poetyckiej pracowni. Ma prawo filozoficznie podsumować, że taka miłość – „to przywilej jedynie kobiet-Scytyjek. I wdów” („W mojej miłości – zimna i dawna struna…”). Powtórzę, że zwartość zbioru jest uwarunkowana przenikającymi obrazami wiatru czasu i spadającej, sypiącej się gwiazdy, wywołującymi aluzję do ofiarności ukraińskości na historycznych żarnach. Tytułowy wiersz „Stworzenie czary” wypełniają rozmyślania o sensie życia. Tradycyjne atrybuty stwarzania – czara (obraz Ziemi) i glina (oczywiście człowiek), lecz jak poetycko napełnia się roztrzaskany czerep kiedyś harmonijnego świata młodym winem i twardniejącym ziarnem! Jak zmysłowo wypisane są dni stworzenia świata. Jak organicznie odbiera się obraz duszy jako jaskini z chimerami, zaczerpnięty z klasycznej filozofii! Po raz kolejny się przekonuję: mistrzostwo polega na tym, jak twórca pracuje ze słowem, ile życiowej energii w nie wkłada. A niestrudzona praca tworzy samego człowieka jako demiurga własnego losu. Mimo zabójczych dla osobowości twórczej znaków czasu, oddanych przez porównania strat: „Jak rzeźbiarz, któremu ukradziono glinę, / Jak skrzypce bez jednej jedynej struny, / Jak skazaniec na szafocie – bez winy, / Okładka – bez wnętrza” („Nigdy bym tu nie wróciła…”) – szczera spowiedź wysokiej duszy N. Dziubenko-Mejs musi przeniknąć do naszych dusz. Musi, mimo czasu, w którym „limit surowy na papier i laury”…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

«Ukraina w epicentrum światowego sztormu» autorstwa Jurija Szczerbaka

O wybitnych działaczach Ukraińskiej rewolucji 1917—1922 lat z Połtawszczyzny Nowe serie stały się kontynuacją informacyjno-oświatowego projektu „Bojownicy o Niepodległość. Połtawszczyzna”. Strona internetowa publicznego kanału telewizyjnego „Ltava” opublikowała nowe serie o działaczach Ukraińskiej rewolucji 1917—1922 lat. Narratorem i autorem tekstów został członek „Proświty”, kandydat nauk historycznych Wiktor Rewehuk. Telewidzowie obwodu mieli okazję obejrzeć programy o urodzonym w Połtawie (urodził się na Kobyszczanach, odtąd z inicjatywy „Proświty” jest tu ulica na jego cześć), starszynie Armii URL, osobistym adiutancie i bratanku Symona Petlury, patriarsze UAAP Stepanie Skrypnyku (Mstysławie). Także o urodzonym w Hadziaczu, członku Ukraińskiej Centralnej Rady z Połtawszczyzny Pawle Czyżewskim, a jeszcze o urodzonym w Runiwszczyźnie rejonu połtawskiego, starszynie Armii URL, strzelcu siczowym, wybitnym ukraińskim rzeźbiarzu Mychajle Hawryłce. Informacyjno-oświatowy projekt „Bojownicy o Niepodległość. Połtawszczyzna” zapoczątkował członek Zarządu obwodowego zjednoczenia „Proświty” Ołeh Pustowhar wraz z ówczesnym dyrektorem generalnym „Ltavy” Jewhenem Łopuszynskim na fali zwycięstwa Rewolucji godności 2014 roku. Z budżetu obwodowego na realizację projektu Departament działalności informacyjnej i komunikacji ze społeczeństwem Połtawskiej obwodowej administracji państwowej, któremu wtedy przewodniczył Ołeh Pustowhar, przekazał sto tysięcy hrywien. Do udziału udało się włączyć znanych historyków i działaczy społecznych — zasłużonego pracownika kultury, archiwistę, przewodniczącego miejskiej „Proświty” Tarasa Pustowita, profesor Ludmyłę Babenko, kandydatów nauk historycznych Wiktora Rewehuka i Tetianę Demyden- 6 kwietnia o 17:00. Narodowe muzeum literatury Ukrainy wspólnie z wydawnictwem „Jarosławiw Wał” zapraszają na prezentację książki-przejrzenia Jurija SZCZERBAKA „Ukraina w epicentrum światowego sztormu” (oceny, prognozy, komentarze). Do książki weszły także artykuły, które były drukowane w naszym tygodniku. „Ukraina w epicentrum światowego sztormu” — to ostroaktualna i paląca publicystyka Jurija Szczerbaka z lat 2010—2016, prawie w całości poświęcona losom Ukrainy na początku XXI wieku, jej geopolitycznemu miejscu w Europie. Autor bada złowieszczy fenomen rosyjskiego szowinizmu, jego genezę, korzenie nienawiści reżimu Putina do Ukrainy i Ukraińców, kreśli proroczą wizję możliwych wariantów przyszłości. Wnioski J. Szczerbaka o pokrewieństwie agresywnej polityki Putina z działaniami Hitlera i Stalina opierają się na przekonujących historycznych paralelach. Jak walczyć z „russkim mi- Anatolij Miszyn, Tetiana Prywałko, Ołeh Pustowhar rem” i piątą kolumną? Dlaczego Putin przegrał Ukrainę? Czy wytrzyma Ukraina siłę światowego sztormu? Na te pytania szuka odpowiedzi Jurij Szczerbak w swojej nowej książce. ko, przewodniczącego obwodowej „Proświty” im. Tarasa Szewczenki Mykołę Kulczynskiego i innych. W 2014 roku dziennikarz-historyk Serhij Bławacki i utalentowana specjalistka od projektowania komputerowego Ołena Szarbenko stworzyli szereg dokumentalnych mini-filmów o bojownikach o wolność Ukrainy — urodzonych na Połtawszczyźnie. Wyszło jakościowo i dynamicznie. „Mieliśmy na celu przywrócić z niebytu postacie, których imiona były zakazane w czasach rosyjsko-bolszewickiej okupacji, uwiecznić pamięć urodzonych na Połtawszczyźnie lub tych, których życie jest z nią ściśle związane — bojowników o ukraińską państwowość różnych okresów historycznych — Ukraińskiej rewolucji 1917—22 lat, OUN, UPA, ruchu szistdesiatnykiw, Ludowego Ruchu Ukrainy, Bohaterów Niebiańskiej Sotni”, — podkreśla Ołeh Pustowhar. Wyraził żal, że ten projekt w latach 2015—16 rada obwodowa i obwodowa administracja państwowa nie finansowały. Członek „Proświty” wezwał urzędników do zmiany swojego stanowiska. W szczególności Ołeh Pustowhar zaproponował zastępcy przewodniczącego OAP ds. humanitarnych Mykole Biłokoniowi odblokować projekt i przewidzieć w ramach Dekretu Prezydenta Petra Poroszenki „O środkach z okazji obchodów 100-lecia wydarzeń Ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat” oraz Ustawy „O statusie prawnym i uczczeniu pamięci bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku” odpowiednie finansowanie. „Wymienieni wybitni Ukraińcy i nasi rodacy są symbolami ducha narodu ukraińskiego, jego męstwa i niezłomności. Obecnie, jak nigdy, poprzez media trzeba przekazywać prawdę historyczną, nasz ukraiński pogląd na naszą ukraińską historię! Już jest oczywiste: po raz kolejny w naszej historii agresywna imperialna Moskwa na czele z najnowszym carem-imperatorem Władimirem Putinem za wszelką cenę pragnie zniszczyć ukraińską niepodległość, chce nie wypuścić Ukrainy ze swoich niedźwiedzich łap. Większość tych zwycięzców jeszcze wtedy wyraźnie uświadamiała sobie: Rosja — to nasz odwieczny wróg i ciemiężyciel. W związku z tym, w naszym trudnym czasie, kiedy rosyjscy okupanci oto już ponad trzy lata nie zaprzestają prób zniewolenia Ukrainy, niezwykle ważne jest odradzanie pamięci historycznej o ukraińskich bohaterach i inspirowanie się ich czynami”, — podsumował Ołeh Pustowhar. Centrum prasowe Połtawskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” Wołodymyr ZAHORIJ, Pawło MOWCZAN, Pawło HRYCENKO, Wałerij HUŻWA, Lubow HOŁOTA, Serhij HRABAR. Prowadzący: Mychajło SŁABOSZPYCKYJ. Adres: ul. B. Chmielnickiego, 11 (metro „Teatralna”). Wstęp wolny i pożądany! Zaproszeni do udziału: Dmytro PAWŁYCZKO, Wadym SKURATIWSKYJ, Maksym STRICHA, Ołeksandr SKIPAŁSKYJ,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Wyszedłem z tego narodu», Mychajło Szałacie — 80!

Luba PROĆ, członkini NSPU, osiedle Dublany, obwód lwowski …Jeśli malować portret miasta mojej studenckiej młodości, to będzie on niepełny, niewyraźny i zupełnie nieczytelny bez barwnej postaci Mychajła Josypowycza Szałaty. „Jaka gościna bez sałaty, jaki Drohobycz bez Szałaty!” — wędrowało po instytutowych aulach i miejskich uliczkach żartobliwe powiedzenie. „…On rozsławił miasto (choć i tak sławne!) swoją pracą naukową, literacką i społeczną, — „profesor Mychajło Szałata — obywatel Drohobycza”, który „wybrał je sobie do pracy i twórczości, do niestrudzonej pracy społecznej, do kłopotów i cierpień, do zwątpień we własne siły i do wiary w Ukrainę w dziesiątkach i tysiącach serc. Dla Drohobycza stał się on dawno czymś więcej niż mieszkańcem czy popularnym, szanowanym człowiekiem”, — twierdził Roman Łubkiwski we wstępie do wyboru dzieł Mychajła Josypowycza. Tak właśnie jest: …Mój Drohobycz. Mój ból. Moja bezradność słona… Twoja sól na stołach Naddnieprza słynie, Nad Dunajem i Wisłą, w dalekiej Ferrarze, — Ty zaś, miasto rodzinne, w niewoli zapomniałeś się śmiać… („Jurij Drohobycz w Drohobyczu 1490 roku”, 1999) Całe swoje świadome życie M. Szałata — „nowoczesny gwiezdny obserwator wiecznego Drohobycza” (R. Łubkiwski) — poświęcił temu, aby nie tylko „rodzinne miasto” — cała Ukraina — znów przypomniały sobie o „śmiechu”, czyli oddychały wolnym i świeżym wiatrem Niepodległości: …Do okna przywarłszy, krzew kaliny Pociesza mnie: „Poczekaj jeszcze chwilę: Rosną, rosną u matki-Ukrainy Nowych czasów nowi Kotyhoroszki!” („Codziennie do ciebie, Ukraino-matko…”, 1970) Uczony, pedagog, pisarz, publicysta, krytyk, działacz Proświty, krajoznawca, działacz społeczny… „Wszędzie go pełno!” — mówią w ludzie o takich działaczach, zapalonych, aktywnych, wszechobecnych. „…Piękny, szczupły, jak karpacki buk, ze szczerym jasnym uśmiechem na dobrej twarzy…” (Danyło Kononenko) — takim ukazał się nam, studentom Drohobyckiego Pedagogicznego, pod koniec lat siedemdziesiątych młody wykładowiec literatury ukraińskiej. Po uszy zakochany w wiecznie młodej pannie Poezji, każdy swój wykład filigranowo „ozdabiał” rymowanymi wersami, wirtuozersko żonglował imionami, datami, wydarzeniami… Te do dziś niezapomniane oryginalne „dygresje liryczne” na zajęciach nie tylko zaciekawiały — oczarowywały! Mało tego: Mychajło Josypowycz sam pisał wiersze i nas „podpuszczał” do przyjaźni z Muzą. Latami „ciągnął” instytutowe studio literackie „Prolisok” (Przebiśnieg), a za zaszczyt uważano zobaczenie swojego imienia w wydziałowej (na pół ściany!) gazecie o tej samej co studio nazwie. Dopiero później dowiedziałam się, że począwszy od 1963 roku kierował Drohobyckim Związkiem Literackim imienia Iwana Franki, w którym hartowali się ukraińscy pisarze Iwan Hnatiuk — mój (w przyszłości…) „ojciec chrzestny” w literaturze, Iwan Małysz, Ihor Nyznyk, Jewhen Tytykajło, Mykoła Turkiwski, Heorhij Petruk-Popyk, Jarosława Pawłyczko… Często zaglądali na poważne zebrania zarówno Roman Kudłyk ze Lwowa, jak i Wiktor Romaniuk ze Stryja. W 1972 roku związek literacki przestał istnieć — reżim wywierał nacisk, zaczęły się aresztowania ukraińskiej inteligencji… Mychajło Josypowycz i wtedy nie stracił rezonu: założył studio literackie w instytucie pedagogicznym, do którego „brzegu” w latach siedemdziesiątych „przybiłam” i ja. Warto wspomnieć, że spod skrzydeł „przebiśniegowego” pana profesora w różnych latach wyfrunęli w świat pięknego pisarstwa poeci Hennadij Moroz, Mychajło Łewycki, poeta i prozaik Andrij Hruszczak, prozaiczka i dramatopisarka Nadija Kowalyk. To właśnie on, szczery i życzliwy Mychajło Josypowycz, „zaprogramował” przełomowe dla mnie spotkanie z Iwanem Hnatiukiem, przygotowując wybór poezji dla stołecznego Gabinetu Młodego Autora, co stało się preludium wielkiej przyjaźni — i twórczej, i ludzkiej — na wszystkie kolejne lata. Zresztą w ostatnią drogę mojego Nauczyciela odprowadzał znów on, Mychajło Josypowycz: 7 maja 2005 roku prowadził ceremonię pożegnania z Poetą… O tym bolesnym i smutnym wydarzeniu czytamy w dzienniku Petra Soroki: „…Dwie rzeczy wryły mi się w pamięć (jedna z nich. — L. P.) — czułe, łagodne podejście M. Szałaty…”. Jubilata wykołysała wieś Berteszów w rejonie żydaczowskim, na Lwowszczyźnie: Zagubiona między gajami, wzgórzami, Niepretensjonalna, bez głośnej sławy, Moja wieś rodziła nie niewolników, A budowniczych własnego państwa. („Berteszów”, 1994) Właśnie tam formował się przyszły obrońca ojczystego słowa, ukraińskiego obyczaju i tradycji: Po raz pierwszy „Ojcze nasz” i „Jeszcze nie umarła” Małym usłyszałem, mamo, z Waszych ust, Gdy portret Mazepy wściekle darli I Tarasa po cichu rozbijali popiersie… („Matce”, 1992) Długa, nieprosta, skropiona potem droga do zasłużonego uznania: nauka szkolna w sąsiednich wsiach Repechowie, Bakiwcach, po której — instytut pedagogiczny: pół okresu — we Lwowie, drugie pół — w Drohobyczu. Praktyka pedagogiczna na Krymie, nauczanie w rodzinnej szkole w Bakiwcach, praca dziennikarska w drohobyckiej gazecie rejonowej i wreszcie powrót do alma mater — Drohobyckiego Pedagogicznego. Takie są umowne kamienie milowe życiowej drogi Mychajła Josypowycza, podczas której nieustannie towarzyszy mu Muza. O tak: ciekawy Szałata-poeta! Pierwsze próby pióra datowane są na początek lat 50. Systematycznie zaczął publikować od sierpnia 1959 roku. W 1964 roku w Symferopolu zadebiutował tomikiem „Zorianne peredżnywnia” (Gwiezdne przedżniwa), droga którego do czytelnika jest niezwykle ciekawa: „W styczniu-czerwcu 1962 roku Mychajło Szałata przebywał na ostatniej praktyce pedagogicznej na Krymie, w literacko sławnym Koktebelu. W radzie wiejskiej, naprzeciw której mieszkał, pożyczył na sobotę i niedzielę maszynę do pisania, przepisał ponad cztery dziesiątki poezji, które miał pod ręką, i wysłał pewnego kwietniowego dnia do Symferopola do wydawnictwa Krymwydaw. Więcej tego maszynopisu nie widział — nawet korekty tomiku nie przysłali. Książka wyszła po dwóch latach, kiedy autor był już w Drohobyczu i kiedy jego kryteria wobec poezji, rzecz jasna, wzrosły. I choć „Literaturna Ukraina” powitała ten poetycki debiut recenzją „Ogólnie udany”, z kolejnymi tomikami nie śpieszył się: jeszcze raz przekonał się, że słowo — nie wróbel”. W kręgu pisarzy Mijały lata — rosła odpowiedzialność zarówno przed słowem, jak i przed czytelnikiem: …Niech te pieśni, które siać zwykłem, Wzrosną w polu drzewem trwożnym. Jeśli owocu nie zerwie z niego pracownik, To choć odpocznie w cieniu podróżny… (“Układam przy pracy pieśni…”, 1961) “Ducha” dodawało życzliwe słowo więźnia bolszewickich obozów koncentracyjnych, poety-siczańca Jurija Szkrumelaka, wypowiedziane na naradzie młodych pisarzy Ukrainy we Lwowie 23 września 1964 roku. “Odwracał” twarzą do poezji zafascynowanego “neofitę-literaturoznawcę” także jego szczery przyjaciel Wołodymyr Łuczuk, który w pisarskim informatorze napisał kiedyś żartobliwe życzenie z bardzo poważnym podtekstem: “Mychajle! Masz talent. Nie podcinaj w sobie Ty skrzydeł poety. — 13.7.88”, a podczas następnego spotkania dodał: “P.S. Też!” (9.10.1988). Dzięki Bogu, los pozwolił rozprostować skrzydła, niech i nie od razu! — i na świat jedna po drugiej wyfrunęły: “Z biegiem lat” (1992), “Wielkanoc”, “Kopa” (1997), “Grabina” (1999), “Książka Witusia” (wiersze dla dzieci, 2001), “Rok” (2003), “Wiatry odrodzenia” (2005), “Imię Szaszkewycza” (2005; drugie, uzupełnione wydanie — 2014), “Przed Pokrową” (2013), “Nasz los. (Pieśni do słów Mychajła Szałaty)” (2007). Swoją drogą, posiadając oprócz wyższego wykształcenia filologicznego także wyższe wykształcenie muzyczne, M. Szałata sam kiedyś śpiewał w męskiej kapeli “Beskyd”. To on, w szczególności, na początku lat 60. XX wieku “uliteraczył” tekst i opublikował pieśń Lubomyra Jakyma “Świerk”, która stała się koronnym numerem repertuaru wokalnego Mykoły Hnatiuka. Był osobiście znajomy ze Stanisławem Ludkewyczem, Mykołą Kolessą, Jewhenem Kozakiem, Anatolijem Kos-Anatolskim. Właśnie, nawiasem mówiąc, wyszedł zbiór utworów chóralnych J. Kozaka “Kwitnij, Ukraino!” ze słowami M. Szałaty (2016). Nic dziwnego, że to właśnie Mychajło Josypowycz napisał także “Hymn Proświty” (2003): Do światła, do nauki, do kultury Prowadzi “Proświta” i wzywa w szeregi: “Jednoczmy się — i zajaśnieje niebo chmurne Od słońca Ukraińskiego Państwa!” W latach 1995—2001 — przewodniczący, następnie — Honorowy przewodniczący “Proświty” drohobyckiej. Temat języka ojczystego — to bodaj najbardziej bolesny, najbardziej niepokojący temat w twórczości Mychajła Szałaty. Zrozumiałe dlaczego: uczony, pedagog i pisarz w jednej osobie zdolny jest przejrzeć tragiczny ukraiński temat “do dna”, stąd — kategorycznie wyważone, mądre i głębokie wnioski: Bez języka ojczystego — co my warci? Sucha źdźbło — dla wiatru dla zabawy… (“Języku ojczysty, słowo ojczyste…”, 1988) …Najwyższego w myślach błagam pokornie: Chroń, o Boże, ukraińską mowę! Imię Pańskie wspominam nie nadaremnie — Przecież rok za rokiem ginie nasza Troja, A zdobywca drapieżny nam dyktuje, Kto nasi zdrajcy, a kto bohaterowie… (“Codzień do ciebie, Ukraino-matko…”, 1970) O, idźcie, słowa moje, na czaty, Nie dajcie iskier zabijać, Żeby nie zagasnąć w ciemności… (“Bywa ciężko w ciemności…”, 1962) Liryczny bohater (czytaj — autor) w pełni uświadamia sobie, “jak wiele waży słowo”, dlatego też stoi nieugięcie i twardo w jego obronie: Największy zaszczyt — swoje rodzime słowo Nieść, jak sztandar, na najludniejsze place. Przecież rodzime słowo zawsze na straży Narodowej i pamięci, i sławy… (“Języku ojczysty, słowo ojczyste…”) Nieobojętny obywatel-poeta uparcie doszukuje się pierwotnej przyczyny nieszczęść, które obsiadły zmęczone ukraińskie serce, i z bólem wzdycha: Rada Najwyższa czy najwyższa zdrada, — Kiedy w niej co drugi — janczar? Jego Wielkanoc — siódmy listopada, Duchowość — obcojęzyczność, bar, łapówka, Brudny “Bulwar” i szlagier “Czo tie nada?”… (“Ukraiński parlamentarzysta czy moskiewski emisariusz?”, 2004) Mychajła Szałatę sprawiedliwie nazywają “oraczem literackiego łanu”. Jego największa duma w dziedzinie literatury pięknej — “Pełne zebranie utworów” Markijana Szaszkewycza, którego Mychajło Josypowycz w przedmowie nazywa “Pierwszym sobornikiem Ukrainy” i o którym może natchnienie opowiadać godzinami. To właśnie on zwrócił potomnym twórcze dziedzictwo Budziciela, oświeciciela, księdza Markijana Szaszkewycza. To właśnie on, Mychajło Szałata, odszukał pierwszy egzemplarz almanachu “Rusałka Dniestrowa” z nieznanymi wcześniej autentycznymi okładkami i faksymile historycznej gramoty z 1424 r. oraz po raz pierwszy wydał “Rusałkę…” współczesną pisownią. W bibliotece Mychajła Josypowycza przechowywane są egzemplarz oryginału “Rusałki Dniestrowej” (1837) i wszystkie osiem dotychczasowych wznowień almanachu, z których trzy należą do niego (Kijów, 1987; Lwów, 2007; Drohobycz, 2012), przy czym wszystkie trzy — z nowo przeprowadzoną pracą tekstologiczną, z nowymi przedmowami. Uporządkował i wydał ze swoimi artykułami wstępnymi i komentarzami wybrane utwory M. Szaszkewycza, I. Wahylewycza, J. Hołowackiego, M. Ustijanowycza, J. Fedkowycza, I. Franki, zbiory “Pieśni ludowe w zapisach Markijana Szaszkewycza”, “Pieśni ludowe w zapisach Iwana Wahylewycza”, “Wieniec dla Markijana Szaszkewycza” (ten ostatni — wspólnie z R. Łubkiwśkym), książkę utworów córki Franki — Hanny Franko-Kluchko — “Dla Ciebie, Tato”. Przy tym niemało utworów ukraińskiej klasyki literackiej, odkrytych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

który nie padał na kolana…»

w archiwach, opublikował po raz pierwszy. Z jego przedmowami i przypisami ukazały się książki „Opowiadania. Bajki. Listy. (Z niepublikowanej spuścizny)” S. Kowaliwa, „Nieznane utwory” T. Bordulaka. Autor monografii „Markijan Szaszkewycz”, „Jurij Fedkowycz”, „Jurij Drohobycz i jego epoka”, książek „Budziciele” (o „Ruskiej Trójcy”), „Światowa wielkość poety” (o I. Franko) i innych. Wydał ponownie, naukowo zredagowawszy i opatrzywszy komentarzem, „Historię Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych, 1914–1918” O. Dumina, rarytas, wydany w 1950 roku w Ratyzbonie (Niemcy) „Śpiewnik UPA”… I jeśli już mnie „zniosło pod brzeg” Szałaty-naukowca, to po prostu jestem zobowiązana dodać: autor licznych przedmów czy posłowi, publikacji w zbiorach, almanachach, w periodykach Ukrainy i zagranicy, artykułów encyklopedycznych itp. W samych tytułach nieobeznany człowiek może łatwo zabłądzić! Dlatego wyodrębnię to, co najistotniejsze, moim zdaniem: wszechwiedzący szaszkewyczoznawca i frankoznawca. …Czy mielibyśmy Ukrainę nad Dniestrem I rodzimą naszą ukraińską mowę, Gdyby Szaszkewycz w ciężkiej porze Rusałki nam nie poświęcił Dniestrowej?.. („Sławień Szaszkewyczowi”, 1991) …W ostatni dzień jesieni ubiegłego roku, kiedy niebo już pachniało pierwszym śniegiem i kiedy „…dumy snują się smutne Wokół wiecznej tematy: Co i w życiu jesienieje…”, rozkoszowałam się w Nahujowicach: Mychajło Josypowycz zaprosił do przeczytania poezji-poświęceń Iwanowi Franko swoim ziomkom — nauczycielom i uczniom Żydaczowszczyzny. Zadyszana, śpiesząc za szacownym przewodnikiem po posiadłości Franki, nie mogłam wyjść z podziwu: taki sam lekki krok, takie samo jasne słowo, jak w te odległe już lata siedemdziesiąte, kiedy natchnienie wzywało: Przypadnij, pielgrzymie, do tego źródła, Bo tu — Franki błogosławiony kraj. Ziemia, co światu geniusza dała, — Święta. Tutaj krzepy nabieraj. („Frankowe źródło w Nahujowicach”). Chyba „kompasem” duszy można nazwać intuicję, która „szkicowo” maluje artyście obrazy przyszłości, która zawsze i wabi, i przeraża mglistą niewiadomą. Bo jak inaczej można wyjaśnić narodziny tych wersów na długo przed dzisiejszymi tragicznymi ukraińskimi realiami, kiedy trwa wojna z moskwicinami: „Synów rodzą boje, Rodzą i zabierają”?.. O tak, dotkliwa przeszłość nie raz przypomina o strasznych oparzeniach pamięci, tym samym ostrzegając przed nowymi. Właśnie o tym pisał poeta jeszcze w 1963 roku: „Ziemia przesiąkła krwią…”, „Barwinku krzyżowy, Zielony barwinku, Którą z dziewcząt Wybierać za żonę?..” (1965), „Gromnice twojego gniewu Najświętsze, Ojczyzno…” (1966). Jeszcze od ławy studenckiej smakuję liryką Mychajła Josypowycza — przejrzystą, dźwięczną, pachnącą! Wszystko — „według kanonów i praw” kwietnia, który pobłogosławił go na życie, kiedy „Niby cukierkiem, Szczęsna wiosną dziatwa. W niebie nad cerkwią Wienie się para bociania”… („Kwiecień”). Szukaliśmy my, wesołe i zakochane drohobyckie studenctwo, zwłaszcza studentki, do których „nabijali się chłopcy w giermki”, i czegoś „smaczniejszego” w twórczości naszego wykładowcy, współbrzmiącego z ówczesnym wiosennym szaleństwem, bo naiwnie wydawało się, że życie i młodość — są wieczne… I znajdowaliśmy! Miesiąc ścieżkę szmaragdzi, Malinowo dzwonią rosy. Trzy dęby szerokopierśne Nad rzeką siano koszą. W jaśminowe zaspy Nurzają się białe marzenia. I rusałki w trzcinie Delikatnie piersiami bieleją. Chodzą dwoje pośród kwiatów… Łódź szczęścia na przystani… W noc taką nie ma na świecie Ani troski, ani smutku. (1961) To już kiedy zaprosili ulubionego profesora na wesołe (w pozłotce smutku…) swoje „zgromadzenie” — spotkanie po trzydziestu latach, to „wyprowadzali”, och, „pieśń” inną z jego „repertuaru”: Z Iryną Wilde po konferencji w Drohobyczu z okazji jej 70-lecia, 1977 r. Gęstnieje i gaśnie dzień. Z pola, przesiąkła makami, Wraca do wsi Dziewczęca pieśń. Chaty na wzgórzach marzą Weselami i gruchają, Że rozdziela strumyk Dwoje serc zakochanych. Kładka taka chwiejna Ponad strumykowym chlupotem — Stanęło czyjeś dziewczę, Stanęło i zawahało się… Uliczką wąziutką Pchał się z sianem wóz I po obu stronach Obudził czereśniowe szelesty… („Etiudy wiejskiego wieczoru”, 1971) Bol mnie, pal mnie, miłości, Bo całe życie — jedna bolesna chwila! A wieczność? Wieczność — to, panie i panowie, Tylko na mogile trzy-cztery słowa, W rodzaju: „Mnie już serce nie boli”. Bol mnie, pal mnie, MIŁOŚCI! (1982) Dziecko wsi, Mychajło Josypowycz umiejętnie (bo — z miłością!) maluje ją to jasnosmutnymi, to tęczowo-słonecznymi barwami, które tak po swojsku (większość bowiem — to wieśniacy) odzywały się do nas, wywołując z pamięci drogie pejzażowe obrazy: Jak wam? Chce się jeszcze, prawda, niepodrobionego miodu Poezji? Nie pominiemy i tematu przekładu artystycznego w twórczości Mychajła Szałaty, bo objawił światu we własnym tłumaczeniu polskojęzyczne utwory ukraińskich klasyków (I. Wahylewycz, I. Franko), zapoznał Ukraińców z korowodem poezji światowego piśmiennictwa: G.G. Byrona, C. Norwida, A. Delwiga, M. Lermontowa, A. Błoka, E. Dunina-Brzezińskiego, J. Kupały, N. Hilewicza, S. Paniznika, O. Vacietisa, D. Tarvy… „Kluczowym” dla twórczości Mychajła Szałaty nazwał Roman Łubkiwski wiersz „Odsolowieje — przejdę w trawę…” (1996). I — testamentowym: …Tylko nie o tym ja dzisiaj, nie o tym… Wiadomo jeszcze z czasów neandertalczyka, Że musi być coś w duszy świętego. Dla mnie to — dla wiecznego tułacza: Jeśli trawę, co na mnie wyrośnie, Ktoś przyłoży do skaleczonego palca. …Chłopski syn, Mychajło Szałata dobrze zna prawdziwą cenę nabitym odciskom — i na dłoniach, i na duszy. „Naszemu wieśniakowi nic nie przychodzi bez ciężkiej pracy”, — właśnie te gorzkie słowa z przemówienia również chłopskiego syna — Iwana Franki — na jego jubileuszu 1898 roku bierze poeta za epigraf do poezji „Kopa” (1996). Praca w pocie czoła dla świetlanej przyszłości — przewodnia gwiazda i w życiu Mychajła Josypowycza: Bo przecież ileż się namarzyło, żeby Dla rodzimego państwa pracować! Niech tłoczą się przed ekranem sławy, Mnie zaś — na łan, na łan!.. Ja — rolnik! Bo najsłodszy miód — w „plastrach” dni, uszlachetnionych skoworodynowską ideą „rodzimej pracy”, bo pustokwiatami lata, nie zapłodnione pracą serca, myśli, duszy, bo znowu „Kroczy dzień uśmiechniętej urody, Do pracy śpiesząc i pieśni”! Dlatego zamiast tradycyjnie-banalnych życzeń mojemu Nauczycielowi powiem własnymi poetyckimi wersami „Kwiecieńcowej dedykacji”, w której spróbowałam kiedyś „spojrzeć” na poetę-pracownika jego własnymi oczami: Następują na pięty lata Z oczami króla Salomona. I łzę, co jak morze, słona, Dosładza pociecha prosta — Dzwonek śmiechu, ścieżka nowa, Walc deszczu na płatku tulipana, Strof delikatnych piękno filigranowe… I jeszcze wszelakie cuda! Do kolan już nogi schodził, I kąsała bieda czarnogębna… Ja na pamięć wyuczyłem, że praca — Najsłodsza z tysiąca cudów. Bracie kwietniu, do pługa zaprzęgaj Uparte serce — niech orze głęboko! …A że srebrna łza myje oko — Na drobnostkę taką nie zważaj! Mnoga lata, Nauczycielu! Rostysław Bratun, Ołeksandr Marynycz, Ołeś Honczar, Mychajło Szałata, Wałentyna Honczar. Drohobycz, 1978. Luba Proć i Mychajło Szałata na święcie Franki we wsi Dobriwlany w rejonie drohobyckim, 2011 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Najważniejsze strategiczne

Heorhij FILIPCZYK, akademik NAPU, współprzewodniczący organizacji społecznej „Ukraińska alternatywa” Życie społeczne zawsze będzie potrzebować kultury — duchowej, estetycznej, etycznej, obywatelskiej, która opiera się na fundamencie dziedzictwa światowego i narodowego. W takich warunkach ludzkie myśli i czyny będą miały jakościowo inny, szlachetniejszy i bardziej humanitarny charakter. To właśnie wartości kulturowe rodzą i chronią życie, kształtują ideały i sensy życiowe, tworzą miłość do bliźniego, narodu i rodzaju ludzkiego, ojczystej ziemi, przyrody, Ojczyzny. Kultura jest przede wszystkim potrzebna do osobistego samorozwoju jako środka duchowego, intelektualnego i fizycznego stawania się. Potrzeba kultury nie podlega ani czasowi, ani cechom etnicznym czy geograficznym. I hasło światowej wspólnoty, że „każda kultura musi zostać usłyszana” w XXI wieku jest jednym z najbardziej humanistycznych, ponieważ u jego podstaw leży ludzka osobowość i żywotność narodu, który bez kultury nie uformuje silnego państwa, zdrowego i twórczego narodu, szlachetnych mężczyzn i pięknych matek, odważnej i wdzięcznej młodzieży. Tak jak ziemia potrzebuje dobroczynnej wilgoci, tak ludzkość musi nieustannie nasycać się pragnieniem „karmienia się” kulturą, co jest uniwersalną cechą dla wszystkich czasów i narodów w wymiarach ludzkiego bytu. Tylko „kulturalna uprawa” jest w stanie tworzyć duszę narodu, umożliwiając jego przetrwanie, postęp i rozwój. I jak tylko narody, państwa, elity polityczne i wszechmocni władcy stawali na drodze ignorowania wartości i tradycji, a wysokie ideały były zastępowane „gastronomicznymi”, nadchodziły czasy upadku i rozkładu. Bardzo nowocześnie brzmią słowa wypowiedziane ponad 90 lat temu przez wielkiego syna Ukrainy W. Łypynskiego: „Babilon rozłożył się i zginął stary Rzym, dlatego że jego technika materialna przerosła jego moralność społeczną… Zabłądziliśmy w sieciach zewnętrznego postępu i zahamowaliśmy proces etycznego doskonalenia”. Ukraina bez kultury nie może mieć trwałego pozytywnego wizerunku na świecie. Wyniki sondażu przeprowadzonego na zlecenie Instytutu Polityki Światowej przez firmę TNS wśród mieszkańców 8 krajów członkowskich UE: Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Włoch, Holandii, Niemiec, Polski, Francji, Szwecji, pokazują, że u Europejczyków dominuje negatywny obraz Ukrainy, który wiążą z wojną (taką opinię wyraziło 46% mieszkańców krajów UE), Rosją (18%) i biedą (9%), a także kojarzy się ze służbą, zimnem, Kliczką. Europejczycy nie wspomnieli o zjawiskach ze sfery ukraińskiej kultury. Wartości postindustrialnej cywilizacji lub globalnego społeczeństwa stają się przedmiotem ostrych dyskusji i sprzeczności. Znani amerykańscy filozofowie i politolodzy F. Fukuyama i S. Huntington w swoich pracach jeszcze w latach 90. XX wieku („Koniec historii i ostatni człowiek”, 1992 r.; „Zderzenie cywilizacji”, 1993 r.) prognozowali w warunkach liberalnej demokracji albo „koniec historii”, albo potwierdzenie dominacji konfliktu cywilizacji w kontekście koncepcji R. Palmera, który uważał, że jeszcze od 1793 roku wojny między królami kończą się i zaczynają wojny między narodami. Jednak decydującą ideą tych prac jest to, że strategiczną podstawą konfliktów staną się nie tyle tradycyjna ideologia oraz Istnieją zjawiska, ludzie, czyny, idee, które mają zdolność wpływania na istotę żywotności przez wiele pokoleń. „Gdyby Francja — pisał Saint-Simon — nagle straciła 50 pierwszych uczonych, 50 pierwszych artystów, 50 pierwszych fabrykantów i agronomów, to naród stałby się ciałem bez duszy...”. Wspominam to stwierdzenie, rozważając „pedagogikę dobra” Iwana Ziaziuna dla współczesnej ukraińskiej edukacji, która dzisiaj tak potrzebuje wyznawanej przez niego wartości „filozofii serca” oraz wielkich zasad kulturo- i przyrodoodpowiedniości, narodowości. To właśnie „przekazanie i opanowanie przez ukraiński naród wartości kulturowych w ich historycznym rozwoju” stało się dla niego metodologiczną zasadą uczonego i obywatela. gospodarka, a przede wszystkim kultura. Starcie będzie miało miejsce między narodami, nacjami, państwami, które należą do różnych kultur, cywilizacji, które staną się dominującymi czynnikami światowej polityki. Jednak etnokulturowa konfliktowość cywilizacyjna, stając się przyczyną ostrych globalnych i regionalnych sprzeczności, nie może być jedyną cechą, która jest właściwa kulturze. Ważne, aby dla środowisk socjokulturowych zachowywały się jakościowe tendencje tworzenia wysokich wartości duchowych, moralno-etycznych i ideałów, tolerancyjnych norm społecznych i osobistych zachowań. Ponad siedmiomiliardowa wspólnota ludzka dla fizycznego i moralnego przetrwania coraz bardziej będzie potrzebować humanizacji rozwoju potencjału ludzkiego (kapitału), którego udział w strukturze bogactwa narodowego stanowi w przodujących państwach do 80%. W warunkach nieustannego rozwoju technokratycznych modeli społecznych, informatyki, ekonomizacji polityki staje się zrozumiała nagląca potrzeba nieprzerwanego działania nie tylko zasady ludzko-centryzmu, ale i kulturocentryzmu, utwierdzenia humanistycznego ukierunkowania edukacji. Kultura, przede wszystkim narodowa, będzie stawać się podstawą rozwoju człowieka i społeczeństwa, bezpieczeństwa i konkurencyjności nacji i państwa, potężnym czynnikiem kształtowania społeczeństwa obywatelskiego, jego patriotyzmu, państwowości, cywilizacyjnej edukacji. Potrzebna jest obecnie inna, bardziej jakościowa i narodowo zorientowana edukacja, zarówno dla opanowania najnowszej wiedzy, kompetencji, umiejętności, jak i dla humanizacji człowieka i społeczeństwa, etyzacji i estetyzacji w stosunku do żywej i nieożywionej przyrody, wychowania obywatelskości i patriotyczności jednostki. Treść „edukacji kulturalnej” pozostaje nieokreślona i niedoskonała, rozmyta deklaracjami i zamiarami. Niewystarczająco jest mieć tylko zdrowe środowisko pedagogiczne, potrzebne jest przede wszystkim zrozumienie i wola polityczna tych, którzy odpowiadają za materialny i duchowy dobrobyt swoich obywateli, czyli władzy. Musi ona uświadomić sobie i działać zgodnie z fundamentalną prawidłowością, że „państwem-liderem na świecie będzie to, zaznaczał akademik I. Ziazun w „Pedagogice dobra”, które stworzy najbardziej efektywny system szkół, kolegiów, liceów, gimnazjów, aby maksymalnie rozwijać intelektualny i moralno-uczuciowy potencjał swoich obywateli…”. Był on opętany ideą, że Ukraina w przyszłości będzie znajdować się w konstelacji najbardziej rozwiniętych krajów świata, a jej obywatele będą kulturowo niepowtarzalni, duchowo i materialnie zamożni i szczęśliwi. Dlatego wzywał do pewnej wewnętrznej schludności wszystkich tych, którzy mają styczność z edukacją. A polegała ta jakość na tym, aby naukowcy i praktycy „uważnie i skrupulatnie, prawdziwie i sytuacyjnie niezależnie analizowali stan spraw w edukacji, pomagali politykom i rządowi orientować się w światowych postawach wobec edukacji, jej wpływowości na postęp narodowy”. Na poziomie imperatywu było jego przekonanie, że kryzys ekonomiczny, społeczny, duchowy będzie prześladować społeczeństwo dopóty, dopóki nie odnowi się i nie będzie wzrastać poziom edukacji. Przy tym niepokoił go i niski poziom ogólnokształcący ludności, i gwałtowne pogorszenie warunków organizacji i prowadzenia procesu nauczania i wychowania, krytyczne niedofinansowanie bazy materialnej branży edukacyjnej, co doprowadzi do negatywnych zjawisk społecznych. W polu widzenia uczonego i pedagoga znajdowały się wszystkie wrażliwe problemy: od podręcznika, bibliotek, sal gimnastycznych i basenów, wyżywienia, informatyzacji, treści edukacji i do statusu społecznego pedagoga, prestiżu zawodu nauczyciela. Filozoficzność nie przeszkadzała mu wystarczająco emocjonalnie reagować na próby politycznej i resortowej biurokracji nieobiektywnie oceniać stan spraw w dziedzinie edukacji i nauki, a co za tym idzie, i nieprawidłowo określać swoje miejsce w systemie międzynarodowych współrzędnych. 20 lat temu Iwan Ziazun ostrzegał przed niedopuszczalnością i zgubnością dla państwa i społeczeństwa konserwacji skrajnie reakcyjnego podejścia dotyczącego zmniejszenia finansowania budżetowego branży. Taka tendencja, zdaniem uczonego, dotycząca finansowania edukacji i nauki była przede wszystkim zrodzeniem nowego zjawiska społecznego na Ukrainie — utwierdzeniem oligarchatu w sferach gospodarki i polityki, który rozpatrywał te branże jako socjalnie kosztowne i mało produktywne. Niestety, i obecnie w wyższych kręgach władzy zachowuje się ustalony negatywny stosunek do branż, które określają postępowy rozwój narodów i państw. Już w 2017 roku na rozszerzonym posiedzeniu komitetu ds. nauki i edukacji Rady Najwyższej Ukrainy wybrzmiało, że nauka dla rządu jest sferą socjokulturową, a dlatego zwiększać jej finansowanie nie ma potrzeby. Jeden z zastępców komitetu oświadczył: „Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego uważa, że nauka w ukraińskim społeczeństwie pełni głównie rolę poznawczą i socjokulturową i dlatego uważamy za konieczne nie zwiększać jej finansowania”. Podobne oświadczenia i stosunek instytucji władzy do nauki i edukacji są kontrproduktywne, nieprofesjonalne i antyobywatelskie, wszak poziom „niewspierania”, na przykład, badań naukowych osiągnął krytyczną granicę. Na te potrzeby wydziela się nie więcej niż 500 mln hrywien, a ogółem na naukę zostanie skierowany w tym roku aż (!) 1 mld hrywien. Dlatego absurdalne i krótkowzroczne są decyzje, kiedy w 2016 roku na potrzeby finansowania 5 politycznych partii parlamentarnych wydzielono z budżetu 391 mln hrywien, a w 2017-tym — 442 mln hrywien. Finansowanie nauki stanowi zaledwie 0,16% PKB (2016 r. 0,2%, 1996 r. — 0,6%), chociaż w większości krajów, które odpowiedzialnie odnoszą się do swojej przyszłości, ten wskaźnik sięga 3—7%. Jakikolwiek uniwersytet średniego poziomu w krajach rozwiniętych ma większy budżet naukowy niż Ukraina dla całej branży. Znamienne, że takie podejścia zasady rezydualnej na poziomie podejmowania decyzji politycznych na Ukrainie zachowują się i w czasach wojny, i w okresach pokoju. Chociaż przykład Izraela, który wojuje nie jeden rok, zaświadcza, że wydzielanie corocznie na naukę około 4% PKB — to jest i perspektywa rozwoju innowacyjnej, wysokotechnologicznej gospodarki; i wzmocnienie bezpieczeństwa narodowego; i wzrost kapitału ludzkiego w udziale bogactwa narodowego; i podniesienie jakości życia Człowieka. Dla obiektywnej oceny realnego stanu, w którym znalazła się branża, można przytoczyć taki przykład. Roczny budżet tylko jednego laboratorium fizyki stosowanej Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa (USA), 17-go w rankingu „szanghajskim”, to ponad 1 mld dolarów, co przewyższa pięciokrotnie wydatki na całą sferę naukowo-techniczną Ukrainy. Niestety, wykształcenie, wychowanie, uczoność nie stały się dla ukraińskiego państwa ani kategoriami politycznymi, ani ekonomicznymi, ani etycznymi. Jeśli w 2016 roku średnia pensja w kraju wynosiła 5188 hrywien, to wśród pracowników naukowych — 4352 hrywny. Pełnowartościowy status społeczny naukowca, nauczyciela, sprzeczność ich roli zawodowej, społecznej i politycznej jest tym znaczącym problemem, bez rozwiązania którego nie do pomyślenia jest udany rozwój państwa, nacji politycznej jako konkurencyjnego podmiotu we wspólnocie światowej. Tak się stało, że 25-letni jubileusz odnowienia ukraińskiej państwowości zbiegł się ze 140-leciem dojścia do władzy politycznej niemieckiego kanclerza O. Bismarcka, który w warunkach rozdrobnienia, słabości narodowej, przygotowawszy w 1866 roku Konstytucję Północnoniemiecką, która stała się Konstytucją zjednoczonych Niemiec, oświadczył: „Dajcie mi dwa tysiące nauczycieli, a zbuduję silne Niemcy”, podkreślając, że „wojny wygrywają nie generałowie, wojny wygrywają szkolni nauczyciele i proboszczowie parafialni”. To przykład uświadomienia roli edukacji w kształtowaniu narodowo świadomego obywatela w rozwoju państwa. Stawały się one najwyższymi wartościami nacji. Przejmowały się nimi wszystkie jej „przednie szeregi” — władza, politycy, dowódcy wojskowi, poeci, filozofowie i artyści. Na ponad pół wieku (1808 r.) przed tym inny wielki Niemiec — filozof J. Fichte w swoim słynnym „Przemówieniu do narodu niemieckiego” nakreślił główną siłę niemieckiej jedności jako najważniejszego pozapolitycznego instrumentu konsolidacji — język niemiecki. W wyniku najazdu napoleońskiego, kiedy utracono suwerenność, granice państwowe, rzeczywistość prawną i konstytucję, wtedy język niemiecki stawał się wielką siłą i tworzył „granice ciała politycznego” nacji. Europejski myśliciel nawet klasyfikował narody, które mówią w „ojczystym” i „obcym” języku, używając równoważnych synonimów „żywych” i „martwych” narodów. Rzeczywiście, ten, kto pozbywa się (czasami nawet samo-organizuje „dobrowolną denacjonalizację”) swojego języka i przyjmuje obcy, to jemu, odpowiednio, narzuca się postrzeganie obcego świata, światopoglądu, wykształcenia. Taki naród otrzymuje martwą historię, tracąc pamięć narodową, pisaną przez politycznych, „naukowych” i „duchowych” przybłędów. Dochodzi do katastroficznego zmniejszenia narodowego dorobku kulturowego, związanego z utratą nosicieli języka ojczystego. Historia po raz kolejny przekonuje, że w obcym języku (zdobywcy, okupanta, agresora) niemożliwy jest rozwój nowych wartości kultury narodowej w sztuce, literaturze, muzyce, poezji, filozofii, etyce i polityce. Język-macocha nie wzbudza życia, ponieważ gubi się jego uczuciowość, symbolika, kod genetyczny istnienia narodu. Ponad ćwierć wieku minęło od czasu odnowionej ukraińskiej państwowości jako najwyższej wartości, a nagłośniony problem dla Narodu Ukraińskiego pozostaje niezwykle wrażliwy i aktualny. Przede wszystkim należy zaprzestać działania nikczemnej Ustawy Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej” („ustawa Ka-Ka”), która zignorowała normy Konstytucji Ukrainy (art. 10), decyzję Sądu Konstytucyjnego z 1999 r. o statusie państwowego języka ukraińskiego. Język edukacji wbrew interesom narodowym nie może i nadal być określany artykułem 20 wspomnianego wyżej aktu, który niszczy jedność państwową, polityczną, duchową, tożsamość narodową. Ważne: a) uchwalić nową ustawę Ukrainy „O ukraińskim języku państwowym”, która skonsoliduje społeczeństwo i wzmocni ukraińską państwowość, jakościowo zmieni całą edukacyjną i naukowo-techniczną politykę językową; b) udoskonalić i wzmocnić naukę państwowego języka ukraińskiego w szkołach, gdzie uczą się dzieci mniejszości narodowych, aktywnie wykorzystywać system pogłębionej nauki przez nie języka ukraińskiego oraz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tej zgubnej tendencji nazywał materialną i moralną. I miał rację, bo trudno liczyć na ekonomiczny, polityczny, kulturalny, technologiczny postęp Ukrainy, jeśli zawód pedagoga pozostaje poza uwagą społeczeństwa i państwa. Jednak wartościowy wymiar pedagogiki Zjazjuna polega nie na stwierdzaniu dokonanych faktów ani na obiektywnej analizie, lecz na opracowaniu i wdrażaniu koncepcji zawodowego kształtowania nauczyciela. Zainicjował nawet uchwalenie Ustawy o nauczycielu, ponieważ bez podniesienia jego poziomu kulturalnego, akademickiego, zawodowego i statusu społecznego nie wyobrażał sobie ukraińskiej edukacji na poziomie światowych standardów. Zawsze pocieszał się nadzieją, że to właśnie nauczyciel jest strażnikiem ukraińskiej wsi, którą trzeba ocalić wraz z jej dawnymi tradycjami i wartościami, kulturą ludową (już wtedy istniały dane, że w ponad 5 tys. wsi nie ma ani jednego dziecka w wieku od 1 do 6 lat!). Radził, przygotowując wiejskiego nauczyciela, opierać się na europejskim doświadczeniu szkoły waldorfskiej, aby absolwent uczelni władał jednym lub dwoma językami obcymi, instrumentami muzycznymi, opanował metodykę nauczania kilku przedmiotów, a w szkole małokompletnej uczył wszystkich przedmiotów, otrzymując podwójne wynagrodzenie. Nauczyciela postrzegał nie jako zawód, lecz jako „wieczną wyznawaną i wiecznie żywą wartość, niepodległą Czasowi…”, która wychowuje i chroni naród, Ojczyznę. W posłowiu do „Pedagogiki dobra” swoim obrazowym zwrotem szczególnie wyodrębnia misję Pedagoga: „Mój narodzie, moja Ukraino! Żadne z tych ludzkich dzieł na Twoich cierniach nie ośmieli się zdradzić Cię życiem swoim ani Cię zignorować, bo zrodzone są dla jednego: by Ci winszować. Jak ojca i matkę, jak swój wielki ród, jak ziemię ojczystą, jak swoją jedyną Ojczyznę! Nie wina tych, którzy nie umieją tego robić albo nie chcą, to ich wielka bieda i osobista tragedia — nieuczeni, niewychowani, nieoszlachetnieni wielkim celem Dobra i Miłości, Prawdy i Piękna. Te życiodajne zasady i ostateczne rezultaty ludzkiego życia znajdują się w rękach Nauczyciela”. Powiedziane szczerze, serdecznie, patriotycznie i fachowo. W tym jego człowieczeństwo, obywatelskość, państwowość, pedagogiczność, historyczny odzew na idee ukraińskiego oświecenia. Na początku XX wieku S. Rusowa pisała: „…Na nauczycielach spoczywa główna praca narodowego przebudzenia ludu i przewodzenie nim w jego walce społecznej, politycznej i narodowej… Ukraińscy nauczyciele powinni wystąpić przed swoim narodem i razem z nim dążyć do szczęścia i wolności dla niego…”. Obiektywnie oceniając znaczenie dla wychowania narodu i jednostki czynników politycznych, społecznych, ekonomicznych, które w znacznym stopniu są produktem konkretnej epoki, szczególną uwagę poświęcano wartościom duchowym, które są bardziej konserwatywne i opierają się na wiecznych ogólnoludzkich i narodowych zasadach. Jego Pedagogika Dobra jest systemowa i wielostronna, łącząc się z filozofią, socjologią, psychologią, kulturoznawstwem, historią i literaturą, sztuką i etnopedagogiką; rozwinęła ona konkordyzm H. Skoworody, D. Czyżewskiego i W. Wynniczenki, zachowując „ludzkie w Człowieku”, i solidaryzowała się z ideą znanego filozofa i psychologa G. Le Bona — „naród może stracić bardzo wiele, ale może się podnieść; jednak nigdy się nie podniesie, jeśli utracił swoją duszę”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zadania polityki oświatowej

literatury, w tym także kosztem języka rosyjskiego, którego jako drugiego języka obcego uczy się obecnie w 23–25% szkół Ukrainy; b) poszerzać ukraińską przestrzeń językowo-kulturową w systemie szkolnictwa wyższego, które nadal ulega rusyfikacji, również na poziomie uniwersytetów, które otrzymały status „narodowych”, zwłaszcza prywatnych uczelni, „wychowując” przyszłą zdenacjonalizowaną inteligencję i hamując dążenie do jedności i tożsamości narodu politycznego. Zatem, aby Ukraina mogła skuteczniej realizować zadania postawione w Strategii zrównoważonego rozwoju państwa do 2020 roku (wśród 25 kluczowych wskaźników Strategia przewiduje: 1) Ukraina znajdzie się wśród 40 najlepszych państw świata według globalnego indeksu konkurencyjności Światowego Forum Ekonomicznego; 2) Ukraina zajmie miejsce wśród pierwszych 30 pozycji w rankingu Banku Światowego; 3) Ukraina znajdzie się wśród 50 najlepszych państw świata pod względem jakości edukacji [PISA] oraz wśród 30 najlepszych państw świata według globalnego indeksu konkurencyjności w walce o talenty [INSEAD]), musi ona opierać się na międzynarodowym doświadczeniu historycznym i współczesnym oraz na interesach narodowych. Reformowanie i modernizacja kraju w każdym segmencie życia przede wszystkim muszą zakładać wysoki naukowo-edukacyjny i kulturalny rozwój społeczeństwa. Również logicznym potwierdzeniem tego jest analiza wyników dość trudnych polskich reform. Jeden z liderów ruchu „Solidarność”, działacz państwowy, przewodniczący fundacji „Edukacja dla demokracji”, autor wielu międzynarodowych projektów edukacyjnych Krzysztof Stanowski, formułując oczekiwania społeczeństwa, zauważył, że „budowa państwa to program edukacyjny”. Bo utraciwszy państwowość, przez 124 lata, co 30 lat podnosząc powstania o wolność Polski, naród zrozumiał, że odpowiedzią na zniewolenie nie jest wyłącznie walka zbrojna. Najważniejsze jest wychowanie, świadomość narodowa i godność narodu skolonizowanego. Dlatego tak konieczne było pielęgnowanie tradycji, pamięci narodowej, historii i patriotycznego postępowania w rodzinach. Dziś poziom edukacji średniej na wsi i w mieście z uniwersytetem istotnie się nie różni. Polska zajmuje 4–5 miejsce w Europie i 10. na świecie [PISA]. Samorząd lokalny dobrowolnie przeznacza na edukację do 80% swojego budżetu lokalnego. Wskaźnikiem decentralizacji jest poziom edukacji. Na Ukrainie natomiast problem równości w dostępie do jakościowej wiedzy jest szczególnie drażliwy. Dane wyników ZNO potwierdzają to, co powiedziano. Poziom jakości wiedzy absolwentów miast (powyżej 500 tys. mieszkańców) i ukraińskich wsi różni się 3–4-krotnie. Tak więc 174 punkty uzyskali: z języka ukraińskiego (miasto – 19,06%, wieś – 6,89%); z matematyki (21,96% i 7,03%); z języka angielskiego (16,73% i 3,79%). Na razie polski nauczyciel zarabia tylko połowę tego, co zarabia brytyjski. Ale jest to bardzo prestiżowy zawód. Natomiast zawód ukraińskiego pedagoga znajduje się (według szacunków Państwowej Służby Statystycznej) wśród piątki najmniej prestiżowych. Ta krótka ilustracja pokazuje, że dla postępu kraju potrzebna jest wola polityczna, odpowiedzialność za perspektywę narodu i państwa tych, którzy znajdują się na najwyższych szczeblach władzy, patriotyczne, profesjonalne i obywatelskie podejście do reform, u podstaw których musi leżeć Człowiek i Ojczyzna. Dlatego „Nowa Szkoła Ukraińska” musi kształtować się na jakościowej edukacji i charakteryzować się 3 podstawowymi zasadami: 1) jakościowe nauczanie (wysokiej jakości kształcenie pedagogiczne, wykwalifikowani specjaliści, ciągłe doskonalenie kompetencji zawodowych, należyte wynagrodzenie i warunki pracy pedagogów); 2) jakościowe narzędzia (solidne pod względem treści i dydaktyki plany nauczania, programy, podręczniki, nowoczesne materiały i zasoby edukacyjne, technologie informacyjno-komputerowe); 3) jakościowe środowisko społeczne (sprzyjające zdrowiu, bezpieczne, komfortowe warunki odpowiadające kulturze, które zapewniają jakość nauczania i wychowania). Edukacja wszystkich poziomów pod względem treści i formy musi być nie tylko nowoczesna, ale i głęboko narodowa. Wychowanie od wczesnego dzieciństwa oraz przez całe życie miłości i szacunku do Ukrainy, rodziców, ludowych tradycji i obyczajów, języka państwowego, własnej historii, kultury narodowej, rodzimej przyrody, duchowych symboli i wartości Narodu Ukraińskiego – to najważniejsze strategiczne zadanie polityki oświatowej. Pilnym zadaniem, zgodnie z postanowieniami dekretu Prezydenta o wychowaniu narodowo-patriotycznym, jest jakościowe udoskonalenie (z uwzględnieniem doświadczeń międzynarodowych) koncepcji i treści edukacji historycznej, literackiej i artystycznej, z wykorzystaniem ich znaczącego potencjału budowania narodu i państwa oraz humanistycznego. Kultura narodowa i sztuka muszą stać się metodologią edukacji. Ważne jest, aby nie dopuścić do minimalizacji na wszystkich jej poziomach składnika humanistycznego (jak i przyrodniczo-naukowego), gdy zmniejsza się liczba godzin nauki języka ukraińskiego i literatury, kultury narodowej, historii Ukrainy, filozofii, wycofując – począwszy od szkoły podstawowej – muzykę i sztuki plastyczne jako przedmioty obowiązkowe, ubożąc treść edukacji artystycznej w uczelniach pedagogicznych. Współczesny wymiar „pedagogiki dobra” Zjazjuna W Ukrainie dla tego, mimo całej złożoności rozwoju historycznego, istnieją niezbędne warunki wstępne. Ważne jest tylko, aby słodka fraza przywódców nie zastępowała czynu etycznego, aby ukraińskiej kulturowości nie wymieniano na rozmytą polikulturowość, a krytycznie wielkiej liczby władczołubnych, którzy nie wyznają Ukrainy jako wartości duchowej, ideowej, politycznej i narodowej, nigdy na naszej ziemi nie było za wiele. Iwan Zjazjun przestrzegał przed przeciążaniem władzy, a także edukacji, nauki i kultury, przez przeciętniaków, którzy często „z powodzeniem” kompensują własną niekompetencję i bezduchowość cynizmem, agresją, zdradą i służalczością. W tym kontekście wspominał raport rektora Uniwersytetu Kalifornijskiego Johna Gardnera „Naród na krawędzi ryzyka. Niezbędne reformy edukacji”, cytując jego wyrazisty początek, że „fundamenty naszego społeczeństwa podkopuje coraz bardziej narastająca fala przeciętności”. Lecz nie był to zwykły strach o perspektywy takiej narastającej „jakości” kapitału ludzkiego. Naród uświadomił sobie swoją odpowiedzialność za politykę państwa i stanowisko społeczeństwa obywatelskiego, które ukształtowały pokolenia o niższym niż poprzednie poziomie wykształcenia. Dlatego rząd i społeczeństwo, określiwszy priorytety strategiczne, zaczęły działać, a nie tylko deklarować czy nawet bronić stanowisk. Te kadry, które przeważnie troszczyły się jedynie o karierę czy koniunkturę polityczną, a nie o rozwiązywalność złożonych problemów naukowo-edukacyjnych, stawały się coraz mniej pożądane. Edukacja dla narodu amerykańskiego stawała się głównym czynnikiem bezpieczeństwa narodowego. Umownie przekładając powiedziane na ukraiński grunt, należy zauważyć, że w tych instytucjach, gdzie podejmuje się decyzje dotyczące strategii edukacyjnych, najwyraźniej tak i nie zrozumiano, że współczesny cywilizowany świat, konkurencyjność państw opiera się, według słów Zjazjuna, na trzech filarach — „edukacji, pracy, kapitale”. Rzeczywiście, nowoczesna narodowa edukacja, produktywna wysokotechnologiczna praca, kapitał ludzki są determinującymi czynnikami zrównoważonego rozwoju świata i państw. Zatem kultura władzy jest kulturą stosunku do edukacji i nauki. Przypominam emocjonalne wystąpienie, wygłoszone prawie 20 lat temu przez I. Zjazjuna na zebraniu ogólnym Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, które określiło istotne wymiary kulturologiczne edukacji oraz priorytetowość w warunkach kształtowania się ukraińskiej państwowości „przekazywania narodowych wartości kulturowych w ich rozwoju historycznym”. „Ucieszmy się z tego, — pisał w roku ukraińskiej pedagogiki, — że jesteśmy świadkami pozytywnych zmian w sferze rozwoju naszej duchowości, w powrocie do użycia i społecznego odtwarzania historycznych dorobków kultury narodowej w dziedzinie historii, literatury, sztuki, pedagogiki”. Jego postrzeganie świata, oceny, wnioski były wyraźnie zbieżne z ideami znanych ukraińskich pedagogów i oświeciciele G. Skoworody, P. Jurkiewycza, B. Hrinczenki, H. Waszczenki, S. Rusowej, W. Suchomlińskiego, K. Uszynskiego. Był i pozostaje jednym z nielicznych przedstawicieli akademickiej elity pedagogicznej, który wyznawał „filozofię serca” w wychowaniu człowieka, ludu, narodu, dobrze uświadamiając sobie sam i przekazując innym znaczenie zasad ludowości i obywatelskości. Jego wizja światopoglądowa i działanie pedagogiczne, czyn obywatelski oraz wyidealizowane uczucie wobec swojego Rodu i Ludu wykluczały obecność w jego „Ja” deklaratywności, służalczości i pozornej ideowości. Bowiem, zgodnie z jego moralno-etyczną postawą, wychowanie obywatela jest w stanie podjąć jedynie prawdziwy obywatel. Te myśli, wnioski, wypowiadane przez niego od czasu do czasu w różnych formach i sytuacjach, tworzyły pewne paralele z sądami pedagoga-klasyka W. Suchomlińskiego, który w pracy „Od czego zaczyna się obywatel” pisał: „Wychowanie obywatelskie — to wychowanie na ideach obywatelskich. A idee — to świętości, zdobyte, wycierpiane przez ludzkość, i nie powtarza się ich codziennie…, bójcie się tej gry w ideowość… Miłość i oddanie matce — to pierwsza szkoła obywatelskości. I jeśli dziecko wyrosło na analfabetę, to nie opanuje w przyszłości wyższej szkoły obywatelskości — oddania interesom Ojczyzny. Zły syn nie może być dobrym patriotą”. Szacunek dla Matki, obowiązek syna, narodowe świętości, Ukraina, ogólnoludzkie wartości i ideały, moralny przykład w wychowaniu, postawa i czyn obywatelski — to wszystko pojedynczo i w związku zawsze było dla Zjazjuna miarą etyczną osobowości, moralnym punktem odniesienia, wskazującym wysokość człowieczeństwa. Dlatego zawsze był zwolennikiem przywracania edukacji poczucia honoru, narodowej i ludzkiej godności w swoim społeczeństwie, a na poziomie stosunków międzypaństwowych uczył, by nie usługiwać po chłopsku innym krajom i narodom. Mimo całej wagi edukacji dla rozwoju gospodarki i postępu technicznego, był on jednak zorientowany przede wszystkim na potrzeby człowieka, a nie tylko na potrzeby gospodarcze, i wszystkie zjawiska i fakty społeczne oceniał z punktu widzenia rozwoju ludzkiego. Jego pedagogika opierała się na pojmowaniu duchowości, która tworzy się na zasadach kultury narodowej, na wartościach kulturowych, osiągnięciach, które kształtują, jak pisał, „niepowtarzalność i wielkość ducha narodowego człowieka”. Ignorowanie „narodowego” w edukacji powodowało nieodwracalne straty dla rozwoju normalnej psychiki ludzkiej, która, podkreślał I. Zjazjun, „nigdy nie była i nie może być pozanarodowa”. Dlatego właśnie kultura ludowa jest podstawą duchowości, a nie prymitywny „masskult”, którego tiraż w Ukrainie osiągnął niespotykane rozmiary, zniekształcając ludzkie dusze agresywnością, okrucieństwem, odczuciem obcości wobec własnego „Ja”, które traci szacunek do siebie, twórcze dążenia i ideały życiodajne. Bezsprzecznie skutecznie chronić i bronić człowieczeństwa w człowieku można jedynie w zdrowym środowisku socjokulturowym, które tworzy państwo, społeczeństwo obywatelskie, Kościół, organizacje, związki twórcze i ukraińska inteligencja, sfera kulturalno-edukacyjna oraz media. Zawsze z niepokojem przyjmował fakty, gdy „niszczą się i przechodzą na własność komercyjną pozaszkolne placówki dziecięce, bazy wypoczynkowe, obozy zdrowotne, gdy niszczy się mikrospołeczność, w której wcześniej funkcjonowało 10—15 podmiotów rozwoju człowieka, gdy negatywne szybko rozprzestrzenia się w środowisku młodzieżowym, czemu w znacznym stopniu sprzyjają prasa, radio, telewizja”. Problem wychowania w szerokim znaczeniu był główną tematyką i troską polityki państwowej, rodziny w różnych czasach i epokach. Pod koniec XVII w. wybitny filozof i pedagog J. Locke w „Myślach o wychowaniu” tak określił najważniejsze czynniki tego procesu. „Największy wpływ na zachowanie dzieci, — pisał on, — mają społeczeństwo i zachowanie tych ludzi, którzy się nimi opiekują”. Oczywiście, że powyższe dotyczy osobowości nauczyciela. Stwierdzić, że ten priorytet był ważnym składnikiem w pedagogicznej twórczości naukowej Zjazjuna, to za mało. Bo osobowością pedagogów on żył, tworzył i wiecznie współodczuwał, przekonując, że nauczyciel jest podstawową siłą społecznego odtwarzania — kulturowego, gospodarczego, politycznego. Bez niego staje się niemożliwy postęp społeczny, jakiekolwiek osiągnięcia państwa i narodu, bo on jest bezpośrednio siłą produkcyjną. Dlatego odnosił się dość krytycznie do wielu reform edukacyjnych, które ignorowały lub pozostawiały na uboczu pedagoga, bolesnie przeżywał utrwaloną tendencję odpływu najlepszych nauczycieli z oświaty w związku z nieprestiżowością zawodu, a główne przyczyna-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Mykoła Witalijowycz Łysenko. Krąg twórczy…

Dzisiaj, ogarnąwszy myślą i uczuciami swoje wielkie życie twórcze, a po prostu przeżywszy długie lata, pytam siebie: czy może Człowiek sam siebie stworzyć bez wizualnego, zmysłowego, plastycznego społeczeństwa? Nawet jeśli jesteś osobą introwertyczną, zamkniętą w swojej psychofizyce? Jedno jest pewne: punkt oparcia w sobie — intelektualny, emocjonalny, mądry — można znaleźć, czytając życie Człowieka, któremu wierzysz, w którego talent wierzysz… Mykoła Witalijowycz Łysenko… „Przysłuchując się głosom poszczególnych wielkich ludzi, od których dzielą nas całe stulecia, w ich głosach słyszymy daleki, złożony szum całego narodu, społeczeństwa, do którego należeli, wśród którego żyli i działali w tamtych odległych czasach” — z takimi myślami zwracał się do nas P. Saksagański. (Saksagański P. Myśli o teatrze. Kijów: „Mystectwo”, 1955). Ten artykuł to szkice do rozważań na temat profesjonalizmu, jaki posiadali działacze ukraińskiej kultury końca XIX – początku XX wieku, doskonałej znajomości przez nich historii narodu, twórczości ludowej, języka, miłości do słowa, pieśni ukraińskiej, szacunku do ziemi, na której żyli, po której chodzili, dotykając oczami rozgwieżdżonego nieba i mając w duszy kantowskie prawo moralne. Łarysa KADYROWA, artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, profesor NMAU Zapraszam wszystkich na spacer kijowską ulicą Panasa Saksagańskiego (w przeszłości Mariińsko-Błahowieszczeńską) do Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury, gdzie mieszkali M. Starycki, M. Łysenko, Kosaczowie, na ulicę Pańkiwską — Drahomanowie, Hruszewscy, a za rogiem, w dół ulicą W. Wasylkowską — M. Zańkowecka. Był to prawdziwy ośrodek ukraińskości — Ukraiński Parnas, który żył, według słów Alberta Camusa, w nieustannym napiętym związku między smutkiem a pięknem, między miłością a szaleńczą twórczością, między nieznośną samotnością a bogactwem ludzkim, między odmową a zgodą. J. Goethe zauważał: „Kto chce poznać poetę, musi odwiedzić jego kraj”. W muzeum Mykoły Łysenki znajdują się unikalne eksponaty z archiwum twórczego Łysenki: fotografie, pamiątki, inkrustowana masą perłową batuta dyrygencka, czerwona kitajka, którą przykryto trumnę kompozytora, kolekcje ukraińskich ludowych instrumentów muzycznych, zebranych przez kompozytora, odrestaurowany fortepian Blüthner, który należał do Łysenki… Tutaj M. Łysenko mieszkał od 1894 roku aż do śmierci w 1912 roku. W tym mieszkaniu kompozytor pracował nad swoimi operami „Taras Bulba”, „Eneida”, „Nokturn”… M. Łysenko wzbogacił niemal wszystkie gatunki ukraińskiej muzyki, stał się autorem utworu chóralnego „Boże, wielki, jedyny”, duchowego hymnu Ukrainy, autorem lirycznego hymnu zakochanych „Kiedy rozstają się dwoje” (słowa H. Heinego). Naszą dumą jest twórczość sławnej Sołomii Kruszelnickiej, której 145. rocznicę urodzin obchodzimy w tym roku. Po ukończeniu Konserwatorium Lwowskiego Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego S. Kruszelnicka występowała w teatrach operowych Europy i świata — Warszawy, Petersburga, Paryża, Neapolu, Genui, Mediolanu… Warszawa, 30.03.1899 r., Sołomija Kruszelnicka pisze do M. W. Łysenki: „Kochany ojcze! Dostałam Wasze pieśni, które łaskawie przywiózł mi p. Jabłonowski, i serdecznie Wam dziękuję za nie! Przy najbliższej okazji zaśpiewam je gdzieś na koncercie”. (Chodzi o rękopisy trzech romansów: „Wierzę w piękno”, „Czyż tylko różom kwitnąć?” do słów Dniprowej Czajki i „Nie zapomnij młodych dni” do słów Iwana Franki). (Kruszelnicka S. Materiały. Korespondencja. cz. II, Kijów, „Muzyczna Ukraina”, 1979, s. 366). Rok 1882. Jelizawetgrad. Otwarcie pierwszego ukraińskiego profesjonalnego teatru, założonego przez M. Kropywnyckiego. „Natalka Połtawka” Iwana Kotlarewskiego. Mykoła Witalijowycz sam mówił: „Ułożyłem i uporządkowałem klawir, uzupełniłem utwór rozbudowaną uwerturą i stworzyłem klawir fortepianowy”. W operze brzmi kilka kompozycji muzycznych autora sztuki — Iwana Kotlarewskiego, a także pieśń Marusi Czuraj „Wieją wiatry”. W roli Natalki debiutuje Marija Zańkowecka. W pierwszym akcie pogubiła wiadra na scenie, w przerwie straciła przytomność, ale drugi akt prowadziła pewnie i głęboko pod względem myśli, uczucia… Po spektaklu do Zańkoweckiej podszedł reżyser przedstawienia Marko Łukycz Kropywnycki, zdjął ze swojej ręki pierścień z turkusem i, zakładając go na palec Marii, powiedział: „Zaręczam cię ze sceną, Marusiu”. To było pierwsze spotkanie Marii Zańkoweckiej z muzyką Mykoły Witalijowycza. Rok 1883. Mykoła Sadowski (Mykoła Tobilewycz) pisze list do Marii Zańkoweckiej: „Wielce szanowny przyjacielu Mario Kostiantyniwno! Oto niedawno wysłałem do Was list telegraficznie, w którym pytałem, jak Wasze drogie dla ukraińskiej sceny zdrówko? Byłem w Kijowie, to mnie niektórzy pytali o Was, nawet sam Łysenko, chcieli prosić, żebyście śpiewali w koncercie Łysenki”. Śpiewali we troje: Mychajło Starycki (brat, przyjaciel, twórczy towarzysz M. Łysenki), Marija Zańkowecka oraz Mykoła Łysenko. Rok 1903. To był ostatni przyjazd M. Staryckiego do rodzinnych Kliszczyniec (rodzinne gniazdo zostało sprzedane wraz z całym wyposażeniem, meblami w celu wsparcia ukraińskiego teatru). Według przekazów mieszkanki wsi Ludmyły Charczenko, był to niedzielny wieczór, a świadkowie widzieli, jak z góry zjeżdżała bryczka, w której siedzieli M. Starycki, M. Zańkowecka oraz M. Łysenko. Rozpoczął się koncert. Brzmiała pieśń „Noc taka księżycowa”. My dzisiaj myślimy, że to pieśń ludowa, ale ten wiersz „Wyzwanie” Staryckiego, który zaczyna się słowami „Noc taka, Panie, gwiaździsta, jasna”, do muzyki ułożył M. Łysenko. Rok 1903. W Połtawie otwierano pomnik I. P. Kotlarewskiemu. M. W. Łysenko przyjechał z chórem i trafił do kręgu swoich szczerych przyjaciół: Panasa Myrnego, Mychajła Kociubynskiego, Łesi Ukrainki, Hryhorija Markewycza, Mychajła Staryckiego, Chrystyny Alczewskiej, Mykoły Arkasa, Dmytra Bahalija, Serhija Jefremowa, Leonida Żebuniowa, Nadiji Kybałczycz, Mychajła Komarowa, Musija Kononenki, Mykoły Łahodynskiego, Ołeksandra Olesia, Oleny Pcziłki, Wasyla Simowycza, Wasyla Stefanyka, Kyryła Studynskiego, Juliana Romanczuka, Teofila Hruszkewycza, Jewhena Łewyckiego, Myrona Korduby, Lewa Łopatynskiego, Mychajła Hubczaka, Lesia Kulczyckiego i innych. Olena Pcziłka na otwarciu pomnika wystąpiła w języku ukraińskim, naruszając tym samym ustanowiony przez władze carskie kategoryczny zakaz. Potem Mykoła Witalijowycz ustawił chór, który zaśpiewał „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”… Długo brzmiały owacje, długo ściskał dłoń Łysenki Panas Myrny… I znów żyła na scenie „Natalka Połtawka”… A na kilka dni przed odsłonięciem pomnika I. Kotlarewskiego — w sierpniu 1903 r., zwracając się do M. Sadowskiego w sprawie urządzenia koncertu, Mykoła Łysenko zakończył list frazą, która właściwie jest credo całego ich towarzystwa: „Trzeba wspólnymi środkami osiągnąć ogólny efekt. Róbmyż dla matki!” 1893 rok. Odessa. Premiera ostatniej redakcji „Damy pikowej”. Obecni P. Czajkowski, M. Zańkowecka i M. Sadowski. Mówili o M. Łysence. Czajkowski opowiadał, że przyjeżdżał do Kijowa na premierę „Tarasa Bulby” Łysenki. „Potężna opera. Świętem dla mnie było pierwsze przedstawienie opery „Dama pikowa” w Kijowie. Wtedy zaprzyjaźniłem się z Łysenką” — powiedział P. Czajkowski, a potem usiadł do fortepianu i zagrał: „Oj u poli try krynyczeńky…”. Wtórowali mu M. Zańkowecka i M. Sadowski. (Pilhuł I. Marija Zańkowećka. Wydawnictwo „Radianśkyj pysmennyk”. K., s. 209, 1978). Czajkowski oglądał spektakl „Beztalanna” Iwana Karpenki-Karego, gdzie rolę Sofii odgrywała Marija Kostiantyniwna. Kompozytor wyszedł na scenę i uroczyście wręczył aktorce wieniec, na którym były następujące słowa: „M. K. Zańkoweckiej — nieśmiertelnej od śmiertelnego”. Do nikogo innego z koryfeuszy ukraińskiego teatru nie odnosił się Łysenko tak czule, jak do Zańkoweckiej. Znane są tylko 2 listy kompozytora do aktorki: „Serduszko bezcenne Marijo Kostiantyniwno!.. odwiedzałem Panią w niedzielę, kiedy Pani wyfrunęła jak ptaszyna. Tylko pokiwałem głową, zagrałem z żalu i pojechałem. Myślę, żeby do Pani w gości z dziatkami przybyć. Rączki całuję i artystyczny pocałunek daruję. Wasz M. Łysenko. 22 lipca 1889”. I jeszcze — „Ukochana moja beztalanna! Jak usłyszałem, że Pani, moja jaskółeczko, miała u nas w Kijowie grać, to serce drgnęło. Poruszył się lud, ożyły nadzieje, zagrało, zabiło słoneczko w oczach. Aż mówił pan, kożuch dam… Pani nawet nie zauważa, jaki błąd Pani popełnia. Wiele, wiele z czym należałoby się poświęcić, żeby w Kijowie choć dwa razy pogastrować. Wszystkich skutków i nie przewidzisz, jakie mogłyby wypaść z tego. Czyżbyśmy tak i nie zobaczyli się? …Tak czy inaczej ściskam Panią szczerze wraz z Olgą A[ntoniwną] i dziatkami. Szczery na wieki dla Pani M. Łysenko. 10 września 1891 r.”. Maksym Rylski, poeta, teatrolog pisał: Ogniem, pragnieniem, porywem Ona serca paliła wszystkim; Cierpienie grając, cierpieniem Sama była ona żywym. I ręce Czechowa i Tołstoja Błogosławiły jej drogę, I Myrny głowę chylił Błogosławiąc przed nią, I Łysenko ją kochał Śpiewno-czułą duszą… (Rylski M. Pro mystectwo. K., Państwowe wydawnictwo sztuk pięknych i literatury muzycznej, 1962, s. 99) I Łysenko ją kochał… Dzisiaj w posiadłości M. Zańkoweckiej w Zańkach (stąd też pseudonim Marii Adasowskiej — Zańkowecka) znajduje się fortepian, który aktorce podarował M. Łysenko, sprowadzając go z Paryża, gdzie stał na wystawie. Mykoła Witalijowycz wydał 7 zeszytów pieśni ludowych, opracowanych na fortepian, łącznie około 600. „Folklor — to samo życie” — pisał kompozytor w jednym z listów do Filareta Kołessy. Ponad 80 utworów wokalno-chóralnych różnych gatunków napisanych jest do słów Tarasa Szewczenki. Maksym Rylski w swoim szkicu o Zańkoweckiej wspominał: „Mówią zresztą, że kiedy wykonywała na koncertach pieśń Łysenki do słów Szewczenki „Nie wrócił z wyprawy huzar-moskal…”, to widzowie dosłownie szlochali…” Zaznaczają, że w tytule tego utworu był napis: „Dedykuję wielkiej ukraińskiej artystce M. K. Zańkoweckiej”. Kozacki sentyment był główny w życiu i twórczości Mykoły Witalijowycza, ponieważ on sam należał do dawnego rodu. Szlachecki herb Łysenków — skrzyżowane szabla i strzała na złotej tarczy, zwieńczonej hełmem z koroną i trzema strusimi piórami. Według rodzinnej legendy, ród ich wywodzi się od zaporoskiego kozaka Wowhury-Łysa. Właśnie teraz czas zwrócić się do myśli Chrysti Oleksejiwny Ałczewskiej (charkowskiej opiekunki ukraińskości, którą poeta Ołeksandr Ołeś sławił jako „samozapartą i niestrudzoną pracownicę oświaty”, a M. W. Łysenko podkreślił przebyty przez Ałczewską chwalebny szlak „nieustannej pracy dla oświaty ludowej”) i podać obszerny cytat z jej artykułu „Pozycje obywateli-uczonych i doświadczenie życia”, którego rękopis przechowywany jest w Dziale zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy (f. 36, nr 33): „Ukraińcy jeszcze dostatecznie nie nauczyli się szanować swoich działaczy. Jakaś lekkomyślność prześwituje czasem wśród naszych rodaków, kiedy rozmowa idzie o to, żeby zagłębić się w pytanie o znaczenie określonej działalności w tych czy innych okolicznościach, jak gdyby działalność powinna być brana pod uwagę oddzielnie od jej otoczenia, niezależnie od różnych historycznych uwarunkowań, całkowicie bezwzględnie, jako coś istniejącego samodzielnie i podległego ocenie tylko według stopnia produkcyjności. Wszystkim nam znane są sławne ukraińskie imiona, ale my dlatego nie umiemy widocznie wynieść ich i przed naszym narodem, i nad sąsiadami swoimi, że zapominamy o tym, na jakim tle rozwijała się ta działalność, obok jakich ciemnych zjawisk rozkwitała ona, jakich wysiłków kosztowała ona jednostki nasze. My w większości przyjmujemy ją jako coś należnego nam naturalnie, coś oczywistego, i… obojętnie nam bywa do tego, jak ta działalność historycznie powstała, w czym jej przewaga nad podobnąż pod względem produkcyjności, ale w innych okolicznościach prowadzoną działalnością, — sąsiedzką, powiedzmy, czy przed pracą cudzoziemców… My, niestety, nie chcemy w większości porównywać z ciemnością nocy i w zależności od niej jasności cudownych gwiazd, my do nich przywykliśmy… I dlatego że to wszystko — tak, dlatego — mówimy — nie mamy w nas do siebie często szacunku, nie ma czci narodowej, narodowego szacunku do samego siebie”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pragnienie, pragnienie coraz głębszego poznawania samych siebie” (zachowano pisownię autorki). W związku z jeszcze jednym utworem, dedykowanym przez Mykołę Witalijowicza Marii Kostiantyniwnie, p. Rada z 17 (30) .01. (nr 14) donosiła: “Podczas uroczystości z okazji 25-lecia pracy aktorskiej M. Zańkoweckiej w Teatrze Sadowskiego M. Łysenko wygłasza adres gratulacyjny od swojej szkoły muzyczno-dramatycznej i gra Uroczysty marsz (Tusz-ekspromt “Sława”), napisany specjalnie na tę okazję. Dalej orkiestra wykonywała Tusz po każdym powitaniu”. Iwan Franko, posiadając potężny intelekt krytyka, językoznawcy, filozofa, etnografa, twórczym wzrokiem zrozumiał, że M. Łysenko “przekształcił (chodzi o pieśni ludowe) te wędrowne dzieci ukraińskich pól i stepów w prawdziwe perły artystyczne z zachowaniem całej ich pierwotnej świeżości i zapachu. Można śmiało powiedzieć, że właśnie te opracowania pieśni ludowych zdobyły mu największą popularność i pozostaną najtrwalszym pomnikiem jego działalności”. M. W. Łysenko do tekstów Iwana Franki napisał sześć romansów: “Bezgraniczne pole”, “Rozwiejcie się z wiatrem”, “Księżycu-książę”, “Nie zapomnij młodych dni”, “Oto ta ścieżka”, “Nie przeklinałem, o zorzo”. Celem tego szkicu jest jeszcze raz przypomnieć rodakom o pojęciu godności narodowej i honoru, które były właściwe duchowi Mykoły Witalijowicza Łysenki, wielkiemu altruiście naszej ziemi, wszak podczas świętowania jubileuszu przyjaciele Łysenki zorganizowali zbiórkę funduszy na wydanie utworów kompozytora oraz zakup dla niego i dzieci daczy, ale Mykoła Witalijowicz wykorzystał podarowane środki na organizację Szkoły Muzyczno-Dramatycznej, która zaczęła działać jesienią 1904 roku i stała się pierwszą ukraińską placówką edukacyjną, która nadawała wyższe wykształcenie muzyczne według programu konserwatorium. “Wyrosną, wzmocnią się skrzydła u naszych orląt. Nauczymy je latać, i poniosą one ludziom pieśń i potężne słowo, które budzą myśl, rozgrzewają serce. Czyż dla tego nie warto rzucić wszystko inne i całkowicie oddać się szkole?” — mówił Łysenko swojemu przyjacielowi, znanemu śpiewakowi Ołeksandrowi Miszusze. A Maria Zańkowecka, kiedy o pomoc zwrócił się do niej Hnat Chotkewycz, który chciał zorganizować kijowskie występy Teatru Huculskiego, oddała swoje kosztowności na szczytny cel… To byli arystokraci ducha, wysoko wykształceni szlachetni Ludzie. Marko Kropywnycki rozumiał: “Przeżywamy takie czasy, że niby dwa razy szybciej się żyje, niż wcześniej się żyło, i aż strach bierze, jak pomyślisz, że nie dożyjesz do tego momentu, kiedy Prawda krzyknie do Krzywdy: “Dość ci, śmieciu, na zaszczytnym miejscu siedzieć i miód-wino pić, precz od progu, tam, gdzie ty mnie zmuszałaś długie wieki stać. I usiądzie Prawda na zaszczytnym miejscu, usiądzie mocno i krzepko… Och, Panie miłosierny, pomóż choć raz odetchnąć wolnym powietrzem wolności, usłyszeć wolny śpiew “Marsylianki”. Pamiętamy to. Według świadectw M. Staryckiego po jednym z takich zebrań studenckich “Łysenko po prostu się zmienił i zaczął dowodzić, że nam wszystkim nie tylko z narodem, ale i między sobą trzeba rozmawiać po ukraińsku, żeby uczynić ten język kulturalnym i swoim”… Pamiętamy to. ukraińską pieśń ludową w opracowaniu W. Kosenki “Wziąłbym ja bandurę” oraz utwór do muzyki L. Ołeksandrowej i słów M. Petrenki “Patrzę ja na niebo”. A zakończył się koncert Modlitwą za Ukrainę (“Boże Wielki, Jedyny…”) do muzyki M. Łysenki, słów O. Konyskiego, w aranżacji O. Koszycia, którą wykonali wszyscy uczestnicy tego święta pieśni. Studio operowe Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia P. I. Czajkowskiego również dołączyło do działań jubileuszowych. Tutaj odbył się koncert “Poświęcenie Mykole Łysence”. Wzięli w nim udział Państwowa Orkiestra Estradowo-Symfoniczna Ukrainy — dyrygent zasłużony działacz sztuk Ukrainy Mykoła Łysenko; chór studentów Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy — kierownik artystyczny ludowy artysta Ukrainy Jewhen Sawczuk: ludowi artyści Ukrainy Łarysa Kadyrowa, Roman Majboroda; zasłużona artystka Zoja Rożok; laureaci międzynarodowych konkursów Julia Browij, Darija Łytowczenko, Ma Sin Sin, Taras Bereżanskyj, Nazar Addati, Wałentyn Kisenko, Denys Horonow, Ołeksandr Rudko. odbyło się 7 i 8 grudnia 1903 roku we Lwowie. O święcie kompozytora-jubilata uczony napisał osobny artykuł “Jubileusz Mykoły Łysenki”, który opublikował w 24 tomie “Literacko-naukowego biuletynu” w 1903 roku. W 1905 roku Wołodymyr Hnatiuk publikuje notatkę “Subwencja na chutor Łysenki” w dziale “Kronika i bibliografia” 31 tomu “Literacko-naukowego biuletynu”. Wysoką ocenę działalności folklorystycznej Mykoły Łysenki dał Wołodymyr Hnatiuk w nekrologu na śmierć kompozytora “Mykoła Łysenko” w 52 numerze 4 wydania “Kroniki NTSz” za 1912 rok. Już 49. rok w ekspozycji trzeciego pokoju muzeum uczonego eksponowana jest fotografia Mykoły Łysenki z datą “7/12.1903”, a obok — kserokopia listu kompozytora do naszego rodaka, który datowany jest “1/X.1901”. A na wystawie jubileuszowej “Mykoła Łysenko” w czwartym pokoju są jeszcze dwa prezenty od syna kompozytora-jubilata Ostapa Łysenki — książki “M. W. Łysenko. Wspomnienia syna” oraz “Słońce ukraińskiej muzyki” z autografami, złożonymi w 1987 roku. Lwowską fotografię Mykoły Łysenki oraz książki przysłał osobiście Ostap Mykołajowycz do muzeum akademika AN Ukrainy M. W. Hnatiuka, na podstawie materiałów których prowadzone są wycieczki tematyczne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Modlitwa za Ukrainę

Koncert muzyki ukraińskiej pod takim tytułem odbył się w Centrum Artystyczno-Koncertowym im. I. Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy. Poświęcono go 175. rocznicy urodzin Mykoły Łysenki. W koncercie wzięli udział młodzi ukraińscy artyści oraz goście z zagranicy. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora „Dzisiaj obchodzimy jubileusz wybitnego ukraińskiego kompozytora, założyciela ukraińskiej muzyki klasycznej, pianisty, dyrygenta, pedagoga, zbieracza folkloru pieśniarskiego, działacza społecznego Mykoły Witalijowycza Łysenki” — zaznaczyła, otwierając wieczór, reżyser Centrum Kozłowskiego Tetiana Zozula. Artysta, który poświęcił ponad pół wieku działalności kompozytorskiej, pisząc ponad tysiąc oryginalnych utworów, nigdy nie otrzymywał za tę pracę wynagrodzenia materialnego. Wiele czasu M. Łysenko poświęcał na prywatne lekcje i nauczanie muzyki w Instytucie Panien Szlachetnie Urodzonych. I tylko nocami mógł zajmować się ulubionym zajęciem — pisaniem muzyki. Paradoks, ale najpopularniejszy utwór kompozytora — opera „Natalka Połtawka”, w zasadzie nie jest utworem autorskim w czystej postaci. Przed wersją Łysenki istniało kilka wariantów tej ludowej operetki. Kilka fragmentów muzycznych skomponował sam autor sztuki — Iwan Kotlarewski, wykorzystywano pieśni Marusi Czuraj (w szczególności słynne „Wieją wiatry”). Mykoła Witalijowycz mówił: „Ułożyłem i uporządkowałem klawir”. Wybrał najpopularniejsze ukraińskie melodie, uzupełnił utwór rozbudowaną uwerturą i stworzył klawir fortepianowy. Do dziś nie wiadomo, czy Romana CZEREMSZYŃSKA, współzałożycielka, dyrektor Etnograficzno-Pamięciowego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka, członkini NTSh, NSKU, NSZhU, Tarnopolszczyzna Życie i twórczość wielkiego ukraińskiego kompozytora Mykoły Łysenki ściśle splotły się z historią i kulturą Ukrainy Zachodniej, z losami wielu wybitnych działaczy Ukrainy. W latach 1885—1886 odbyły się pamiętne dla Mykoły Łysenki spotkania z Iwanem Franką, który odwiedził kompozytora podczas swojego przyjazdu do Kijowa. Łysenko zapisał z głosu Franki niemało galicyjskich pieśni ludowych i najlepsze z nich umieścił w swoim zbiorniku. Podczas drugiego przyjazdu pisarza do Kijowa kompozytor zapoznał go z operą „Taras Bulba”. Spotkania te zapoczątkowały szczerą przyjaźń dwóch wybitnych działaczy ukraińskiej kultury, dwóch wielkich synów Ukrainy. O wrażeniach ze spotkań z kompozytorem pisarz napisał w jednym ze swoich artykułów: „Łysenkę słusznie i bezsprzecznie należy uważać za twórcę ukraińskiej opery. Jego wielka opera „Taras Bulba” jest już prawie ukończona, ale dotąd nie wystawiona. Jej poszczególne rozdziały, których miałem okazję wysłuchać, robią niezwykle silne wrażenie”. sam Łysenko orkiestrował tę operę. W swojej operze „Taras Bulba” kompozytor na czołowym miejscu postawił tragedię Tarasa i Andrija o rozdarciu osobowości i sztucznym starciu dwóch narodów. Starycki i Łysenko stworzyli pierwszą ukraińską operę o bohaterze narodowym. Właśnie dlatego autorzy zmienili finał i nie „zabijali” swojego Tarasa. A w latach 30. przed Lewkiem Rewuckim, Borysem Latoszyńskim i Maksymem Rylskim radziecka cenzura postawiła zadanie: zmienić finał, doprowadzając operę do pierwowzoru Gogola, kiedy Bulba jest palony. Dlatego obecnie istnieje kilka wariantów tej opery. Koncert rozpoczął się jednym z ostatnich utworów Mykoły Łysenki „Elegią”, którą poświęcił Tarasowi Szewczence. Ten unikalny utwór w wykonaniu laureatek międzynarodowych konkursów Oleny Turinej (skrzypce) oraz Weroniki Kamenskiej (fortepian) brzmiał w Centrum Kozłowskiego po raz pierwszy. Również w koncercie wzięli udział młodzi ukraińscy wykonawcy Tetiana Hawryłenko, Olena Zachoża, Olena Dobrowolska, Julija Ryssak-Tkaczenko, Wiktorija Dżohan, Julija Zujewa, Darja Nowyćka, Olena Malczyk, artysta Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki Wołodymyr Zbarazśkyj. Do udziału w koncercie zaproszono solistę Narodowej Opery Mołdawii, artystę ludowego tego kraju Walerija Cojocaru. Właśnie na taki głos, jak u tego śpiewaka, kompozytor Gheorghe Mustea stworzył historyczną operę „Alexandru Lăpușneanu”. Za ten utwór kompozytor otrzymał Nagrodę Państwową Mołdawii, jako wybitne zjawisko mołdawskiej kultury ludowej. A pan Walerij wykonał arię Lăpușneanu z tej opery oraz mołdawską pieśń „W cieniu starego orzecha” (muz. I. Fernic, sł. O. Dinescu). Również gość z Mołdawii wykonał ukrai-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

«…Odwiedzić Galicję»

W 1867 roku dwudziestopięcioletni Mykoła Łysenko jedzie przez Lwów do Niemiec. Wtedy spotkał się z redaktorem gazety „Prawda” Ołeksandrem Barwińskim, który zamówił u niego muzykę do „Testamentu”. Młody kompozytor wstępuje do konserwatorium w Lipsku. Tutaj zaczyna pisać muzykę do tekstów „Kobzarza” Tarasa Szewczenki. I pierwszym oryginalnym utworem kompozytora była muzyka do „Testamentu” wielkiego Kobzarza. Od tego utworu rozpoczęła się łysenkowska szewczenkiana. Centralne miejsce w twórczości Mykoły Łysenki zajmuje opera „Eneida”, trzy opery na motywy Mykoły Gogola — „Utopiona”, „Wigilijna noc” i „Taras Bulba”, operetka „Czarnomorcy”. Ponadto kompozytor napisał dziecięce opery „Koza-Dereza”, „Pan Kocki”, „Zima i wiosna, czyli Śnieżna Królowa”. Mykoła Łysenko napisał na słowa Iwana Franki sześć romansów — „Nie zapomnij lat młodzieńczych”, „Miesiącu-książę!”, „Rozwiewajcie się z wiatrem”, „Nie przeklinałem cię”, „Bezmierne pole”, „Oto ta ścieżynka”. A „Wieczny rewolucjonista” stał się jednym ze szczytów twórczości kompozytorskiej Łysenki! Nasz rodak Wołodymyr Hnatiuk interesował się działalnością muzyczną Mykoły Łysenki, świadczy o tym jego artykuł „Artystyczne tournée Łysenki. Po większych miastach Rosji”, opublikowany w 9. księdze 15. tomu „Literacko-naukowego Wiestnika” za 1901 rok. Jako do działacza społecznego i sekretarza Naukowego Towarzystwa im. Szewczenki we Lwowie Wołodymyra Hnatiuka zwrócił się listem z Kijowa 1 października 1901 roku Mykoła Łysenko, w którym prosił uczonego o wsparcie w wydaniu zbioru poezji Michajła Staryckiego w „Ukraińsko-ruskiej Spółce Wydawniczej”, gdzie pracował jako sekretarz, oraz o pomoc w organizacji koncertów chóru pod kierownictwem kompozytora w miastach Galicji. W 1903 roku 35-lecie twórczej działalności Mykoły Witalijowicza Łysenki przekształciło się w swoiste święto kultury ukraińskiej. Obchody rozszerzyły się na całą Ukrainę, wykroczyły nawet poza jej granice. W Kijowie, Charkowie, Połtawie, Lwowie, Kołomyi, Czerniowcach, Stawropolu, Bakuu odbyły się uroczyste zebrania i koncerty. Wołodymyr Hnatiuk brał czynny udział w przygotowaniach do obchodów jubileuszu Mykoły Łysenki, które od-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Tetiana Winnyk. Serce moje utkane z najcieńszych materii

* * * Serce moje utkane z najcieńszych materii, Strasznie pomyśleć: a co, jeśli się zerwie I będzie toczyć się w przepaść życiowych misteriów, A ja będę żyć bez serca, kochać — bez serca?! I świat poczernieje, i światło na końcu tunelu Nie znajdzie ani rąk, ani oczu, ani swojego adresata. I pustka zimna przeszyje spękany sufit, I ja już nie będę mogła nazywać go swoim… Kiedy ono kocha — niech sobie za oczy mówią, co chcą — Ono przetrwa dzięki miłości — nie wzywa pomocy. I światło w nim przez całą noc na ziemi przeważy — Dopóki ono, jak latarnia, oświeć nią drogę. * * * Kobieta, którą kochałeś, a może po prostu pragnąłeś, Wypłynęła z twoich dłoni, z twoich światów Równoległych. Życie — to banalna rima. Kobieta, która kochała, będzie ci niewidoczna Bardziej niż wszystkie, które przychodziły z nudów, Bardziej niż te, które kołysały twoje ciche brzegi. Kobieta, której tak mało dałeś i tak mało wziąłeś, Jakbyś ukradł jej, jakbyś pospiesznie odłamał To, co tak całościowo dawała wszystkim. I nie stało się jej w tobie — nie stało się wewnątrz domu. Domu — tego, do którego snują się po stratach, Bo tylko ona mogła zastępować wszystkich na ziemi. Jej jasny profil świeci, ale nie cieszy, Świeci — gdzieś w pamięci — i przetrwa tylko w wierszach. Pejzaż Przepływają rozmyte w dymach okręty, I drzewa — w liściach, ślady — w mgle. Na piasku — żółty cień i włoski orzech, Biała skóra kontrastów — jak grzech śmiertelny. I ta odległość zabija wszystko, co żywe, I płynie okręt, jak księżyc płynie, Łapiesz powietrze jak ryba w wiadrze, I dwie ręce w piasku — jak dwie kotwice. I przybiła pianka morska do stóp, Rozlewa się śmiech, jak dziwny zbieg okoliczności. Przylega suknia do ciała — rozlane „Mojito”, I nie ma już czego pragnąć… Przepływają rozmyte w dymach okręty, I stoi czarna suknia w niebieskiej mgle, Biała skóra kontrastów siebie zdradza — I nie widać morza, choć przecież jest. I ta odległość — niepewna, jak linia przerywana, Szare okna zimne pustych mieszkań, Gdzie trzyma firanki biały karnisz — To tylko bryza. Nie patrz w dół. Równanie nierówności Twoja śmierć wszystko podzieliła: To lato — na światło i noc, Tę noc podzieliła także po równo. Śmierć podzieliła przyjaciół: Na żywych i umarłych, Na wiernych i zdradliwych, Na przewrotnych i szczerych. Do umarłych chodzę częściej, Niż do żywych. Do wiernych — idę w modlitwach, Od zdradliwych — we łzach, Od przewrotnych, jak od raka, stronię, Do szczerych chodzę wprost. Twoja śmierć podzieliła „przed” i „po”. Śmierć zamknęła moje jedno oko i Otworzyła drugie: to, co widziało „przed”, Stało się innym, niż to — co „po”. Twoja śmierć podzieliła też i mnie — Kiedyś niepodzielną: Na żywą i martwą, Na martwą i żywą. Niemy film Kiedy ona nie mogła mówić, bo jej usta były zszyte żelazną nitką. Nie mogła myśleć, bo jej głowa pękła — jakby rozleciała się na różne światy. Nie mogła oddychać, bo rozpadała się od środka na strzępy rozbitej młodości. Chorzy psychicznie, urazowi z oddziału neurochirurgii, gdzie ona miesiąc milczała, snuli się i płakali we własnych wymiarach. Trzydziestoletnia kobieta nie zażywała wszystkich swoich leków naraz, bo wiedziała, że kiedyś umiała mówić i była słyszana. Dzwoniąc do niego, powiedziała tak wiele, nie wypowiadając ani słowa. A on, podniósłszy słuchawkę, mówił: „Nie słyszę pani! Nie słyszę pani!” Przez rok ich bliskości nie zdołał zapisać jej kolejnego numeru nawet pod pseudonimem jakiejś królowej, na przykład Tamary. Ten kadr z niemego filmu stał się ostatnim, co o nim zapamięta. To było tylko kino, w którym głównymi bohaterami są język głuchego serca i niewymowność żywego. * * * Niebo wysokie. Gwiazdy bliskie. Dusze drzew przerastają w ziemię. Kontury liści krążą niepewnie W świetle wyciągniętej dłoni. Jeszcze jedna jesień — widziadła i ogniska, Białych medali na nitkach nieba, Tylko kochaj mnie — nic więcej nie trzeba, Cóż z ciebie wziąć, mój daleki bracie?! Co ci dać, mój daleki bracie, Skoro masz wszystko, by żyć: Serce gorące, Ukrainę i wiatr, Niebo wysokie, melodię straty. Możesz chodzić, a możesz latać Nad trawą, która wczoraj zwiędła… Nad głową unosi się aż biała Pieśń, jak wieczna Jego łaska. * * * Te wysokie dymy przelatują ukośnie, I z drobnym deszczem spływają po szybach, Jesień cicho stąpa po koronach brzóz I wychodzą z jezior szare zjawy ryb. Na wpół nagie sady rozeszły się na wszystkie strony I szukają swojej jeszcze nieblakłej czułości… Jesień patrzy złamanym promieniem — w noc, Wywraca nieważkość wiatrów, sąsiedztwo. Żyjesz-nie-żyjesz — zapomniałeś, że istnieje lęk Przed utratą kogoś, zapomniałeś, że — jesteś człowiekiem, Że słaby, że niewidomy, że gdzieś w ogrodach Wyrasta twoja trumna. * * * W Twoim Królestwie nie ma nieszczęścia: Rządzą — ani upał, ani lody. Tam, gdzie płynęłam cieniem, — Gdzie iść nie mogłam, Byłam z Tobą — Z lodu i ciepła. W Twoim Królestwie — życie wieczne: Po upadku i pokucie. Tam, gdzie w duszy mgła, Jak nieśmiertelnik kwitła, Byłam z Tobą — Bez dobra i zła. W Twoim Królestwie — tylko łaska: Za nią można oddać wszystko. Tylko powiedz: idź, Tylko w ciemności mnie odnajdź, Z Ducha i wody mnie odrodź, Z Ducha i wody. * * * Szukaj, szukaj, szukaj — niech śnieg pada na oczy, Jak kropki — do dokończenia — między gałęziami łez. Jak drachmę — odnajdź, jak Ducha — wbrew nocy, Jak połowę serca — jego krwawy przekrój. Szukaj — wszystkie mosty się rozchodzą, a tory Pokażą ruchy blaskom bezdroża i ciemności. Niech będę — sam na sam — jak wojownik na tym polu, Ty białymi odcieniami mi — świeć, świeć. Śnieg przechodzi przez ulicę i już idzie — nad drzewem, Gdzie nawet śladu nie zostawi — jak Ten, który idzie. W zaśnieżonym kominie żylastość ciemności się wylewa — W sklepienia traw — zawiane, w liście, które — nigdzie. Poboczami, kwartałami — jak wezwanie telegramu Z błogosławionymi nutami niewidzialnych chórów. Szukaj, szukaj, szukaj — i niech będzie między nami Ta pustka przestrzeni i bezprześwitny śpiew. Podwodne Zimniej i głębiej — coraz trudniej pod ciśnieniem — płynąć, Wszystkie szalupy zatopiono, wszystkie mięśnie — nadwerwano, Głębino moja, podwodna ciemności, na dnie — krzyże. Paliłam w tej tafli chmury, jak pali się mosty, Między wodą a powietrzem — wyrwałam serce wywietrzałe. Coraz głębiej — podwodnych prądów, morskich gwiazd, I pustych muszli, i złotych laminarii, I im głębiej ku dnu — piasek wyjada oczy, I mój cień wyrasta z fal ogromnych kości, Mijam w sobie pejzaże jak klejnoty w żwirze. Płynę słowami, które ratują przed czarnym dnem, Płynę tobą, duszę się słonym powietrzem, Bo ty jeszcze dna nie miałeś, jak nie miałeś przejrzystego serca, Żyjesz jak struna, jak przebita przeze mnie ściana, Która mnie jak pianę mantrą z ust swoich zetrze. A mnie już nie żal — ani oczu, ani zagubionych liter. * * * Rzeczy przezroczyste, rozwiedzione — jak mosty, Z głową pod kulami — rzeczy nagie, bez hełmu. Oddzielenie skóry od próżności-próżności, Rzeczy, co pragną pieszczoty, jak biała pościel — żelazka. Rzeczy przezroczyste, niewidzialne, jak zaświaty, Które zabłądziły w meblach białych drzew zimy. Boże, niewidzialne rzeczy — w sercu mroku rozjaśnij. Na tym przezroczystym szkicu też pojaśniejemy my.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…wystawy dzieł Ołarki Kyselyci, świętej pamięci, profesor, a wówczas nauczyciel szkoły w Werenczance, Hryhorij Demjan napisał: „Dzieła Kyselyci to nie tylko kontynuacja, lecz nowy ważny krok na historycznej drodze rozwoju bukowińskiej sztuki plastycznej. Wyobrażam sobie, jak ucieszyłby się Mykoła Iwasiuk, widząc tę wystawę. I nie tylko Mykoła Iwasiuk, ale każdy, kto nie jest obojętny na rodzinną kulturę. Chylę głowę przed Pani talentem, pracowitością, wierzę w nieśmiertelność prawdziwej sztuki… Wierzę, że organizatorzy wystawy zrobią wszystko, co możliwe, aby wydać katalog ekspozycji z gruntownym, fachowym artykułem o Pani życiowej i twórczej drodze, czym udokumentują to niezwykłe wydarzenie, które dziś przeżywają wszyscy miłośnicy bukowińskiej kultury”. Trembita, która zawodzi o przemijalności życia W twórczości bukowińskiej artystki nigdy nie było otwartego tragizmu, ekspresja barw zawsze jest stonowana: przecież pisała o życiu. Istota wszystkiego, co istnieje, jest przemyślana, ponieważ wszystko ma sens i znaczenie. Jednak siłą i mocą brzmienia, napięciem pociągnięcia pędzla Odarkę Kyselycię można śmiało postawić obok Van Gogha, którego bezgranicznie kochała. Kwiaty artystki są opowieścią o niej, zwróconą do wszystkiego, co istnieje na Ziemi: „Mgła,\ jak sen,\ nie przejmuje, —\ po co,\ znużonym,\ w oczach mgły…\ a gwiazdy — świecą!\ gwiazdokwiaty —\ już i te,\ których dawno nie ma.” (z wiersza Mykoły Buczka „Odarka Kyselycia: kwiaty”). Jej płótna są trembitą, która zawodzi za przemijalnością życia, bo śmierć człowieka czy zagłada całej cywilizacji to taka sama tragedia jak złamane życie najmniejszego kwiatka. Postacie ludzi u Kyselyci to skupienie mądrości, cierpliwości, przebaczenia, fragment nieprzerwanego łańcucha pokoleń, niezależnie od wieku przedstawionych (»Smutne wspomnienia«, 1966, »Przyjaciółki«, 1980), nawet wtedy, gdy są to dzieci („Portret chłopca”, „Marzyciel”, „Oksanka”, „Yarynka” itd.). W końcu można szukać archetypów i motywów jej twórczości ile się chce, dopóki nie przyjdzie zrozumienie, że cała nasza wiedza to tylko ułamek, ponieważ twórcza kreacja wymaga takiego samego, a nawet wyższego poziomu interpretacji, wyczucia. Publiczne uznanie przyszło do artystki Odarki Kyselycy dopiero wraz z pierwszą wystawą indywidualną, wydaniem w 1988 roku katalogu jej dzieł, czyli wtedy, gdy miała już ponad 75 lat. Jednak nie na darmo o takich jak Kyselycia mieszkańcy Bukowiny starszego pokolenia mówią „uталanowana”, czyli utalentowana. Należała do tych ludzi, którzy choćby się czymkolwiek zajmowali, nie potrafią ukryć daru Bożego, którym zostali obdarzeni, bo, jak powiedział Hryhorij Skoworoda, z widzialnego poznajemy niewidzialne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Trembita, która zawodzi o przemijalności życia

Halina MATWIJISZYN, historyk sztuki, członkini Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy Dzieła przypominają nasze katedry. Przez trzy ostatnie dziesięciolecia swojego życia duma sztuk plastycznych Bukowiny, a także całej Ukrainy — zasłużona artystka Ukrainy Odarka Olekseiwna Kyseliciа (1912—1999) — tworzyła swój niepojęcie głęboki świat barw i obrazów w ciasnym dwupokojowym mieszkaniu w „chruszczowce” przy alei Niezależności 103 w Czerniowcach. Teraz na fasadzie pięciopiętrowego budynku widzimy niepozorną pamiątkową tablicę: „W tym domu w latach 1962—1999 mieszkała Zasłużona Artystka Ukrainy Odarka Kyseliciа”. Za ironią losu artystka o rzadkim talencie, otrzymawszy tytuł, przeczytała wybite — „Ludowy Artysta Ukrainy”. To nie żart — nagrody pomylono przypadkowo, ale wiemy, że twórczość Odarki Kyseliciі jest godna najwyższych odznaczeń! Stało się to jasne już z pierwszej indywidualnej wystawy, która stała się odkryciem dla szerokich kręgów społeczeństwa: zostawszy członkinią Związku Artystów Ukrainy już w 1954 roku, Odarka Kyseliciа czekała na nią jeszcze długich 34 lata. Ekspozycja z 1988 roku w Sali Wystawowej w Czerniowcach (obecnie „Wernisaż”) stała się odkryciem nie tylko dla szerszego ogółu, ale także dla miłośników sztuki i specjalistów. Wtedy napisano, że dzieła już nie najmłodszej autorki przypominają nasze katedry, które są swoistym modelem Wszechświata: uniwersalne w treści, doskonałe w formie i harmonijne z oddechem Stwórcy. Dziś, w 105. rocznicę urodzin, czym Bukowina odwdzięcza się swojej, ukochanej w tę ziemię, w jej ludzi, w każdy krzyżyk haftu, każdą kropelkę na kolorowej pisance, artystce? Przyszła malarka urodziła się 1 kwietnia 1912 roku w Berehometi na Wyżnicy, gdzie pod wpływem przeważnie rodzinnego otoczenia ukształtowała się jako całościowa i wszechstronna osobowość. W 1996 roku artystka otrzymała Obwodową Nagrodę im. Sydora Worobkewycza. W październiku 2014 roku Szkole Sztuk w Berehometi nadano imię Odarki Kyseliciі. Obrazami olejnymi czerniowiczanie i goście miasta mogą się zachwycać w Czerniowieckim Muzeum Sztuki, w którym otwarto nową ekspozycję sztuk plastycznych, gdzie prezentowane są także dzieła artystki. Co do muzeum… Mieszkanie, które otrzymali nieoczekiwani spadkobiercy, sprzedano, dobrze, że kolekcjonerzy zdążyli nabyć niektóre dzieła, a to — nadzieja-pewność dla miłośników piękna na spotkanie z nimi na wystawach w przyszłości. Z okazji 100. rocznicy urodzin ukazało się wydanie „Odarka Kyseliciа”, które jest najpełniejszym zbiorem jej dzieł. Zarząd Kultury Czerniowieckiej Obwodowej Państwowej Administracji ustanowił coroczną nagrodę im. Odarki Kyseliciі w dziedzinie sztuk plastycznych. Ojciec Odarki Leś Kyseliciа — ludowy nauczyciel i dyrektor szkoły, równocześnie był także znanym na Bukowinie działaczem społecznym: aktywistą towarzystwa „Ruska Besida”, wydawcą i redaktorem „Dziecięcej Biblioteki”, folklorystą (jego zapisy ludowych pieśni drukował Wołodymyr Hnatiuk), założycielem amatorskiego teatru w Berehometi, później zarządzał biblioteką w Łukawcach, którą uznano za wzorcową w całej Ukrainie. Matka przyszłej artystki również była inteligentką o narodowym nastawieniu. Za suchymi datami oficjalnej biografii kryją się wzloty i upadki, olśnienia i poznanie, wypełnione żmudną pracą, triumfami i porażkami dni utalentowanego artysty. Malarstwa Odarka Kyseliciа uczyła się najpierw w pracowniach malarza-amatora Rackiego oraz znanego bukowińskiego malarza Pantelejmona Wydynowskiego (1928—1930 r.). Bardzo zdziwiło, że w publikacjach, które ukazały się w ciągu ostatniego dziesięciolecia, prawie żaden z autorów nie wspomina tego artysty — Racki nie stał się sławny, jednak Odarka Olekseiwna wspominała go z ciepłem i wdzięcznością. Następnie ukończyła Praską Akademię Sztuk Pięknych (1930–1939). Pedagog Wratysław Nechleba, znany z nadzwyczajnej wymagającości wobec studentów, bezwarunkowo uznawał zdolności poważnej i cierpliwej dziewczyny z Bukowiny, która przyniosła w mury prestiżowej uczelni głębokie poczucie estetyki sztuki ludowej. A kiedy bywała w Czerniowcach „na wakacjach” lub z innych powodów, uczęszczała do pracowni Jewzebiusza Lipeckiego, którą artysta prowadził w budynku Ukraińskiego Domu Ludowego w Czerniowcach. W pracowni J. Lipeckiego uczyli się także Daryna Makohon (przyszła pisarka Irina Wilde), Irma Rosenstock i Mychajło Moldawan. Od 1949 roku Odarka Kyselycia została zatrudniona w czerniowieckim Funduszu Artystycznym. Było niezwykle trudno: absolwentka, duma i nadzieja prestiżowej europejskiej uczelni, wtłoczona w prokrustowe łoże wymagań socrealizmu! Ówczesny Fundusz Artystyczny stawiał bardzo konkretne zadania: powielać portrety działaczy epoki radzieckiej. „Lenin z dziećmi”, „Lenin w chacie”, „Lenin w łodzi, na placu, za trybuną…” i tak bez końca, aż do otępienia — przenosić na płótno fotografię z mikroskopijną dokładnością, bez jakiegokolwiek prawa do twórczości i przejawu własnej indywidualności (nie chodzi tu o jakość prac — w epoce radzieckiej tworzyli utalentowani artyści — lecz właśnie o system). Choć bywały też wyjątki: dwa portrety wykonane przez Kyselycię na konkurs — „Portret studenta” (1971 r.) i „Dziewczyna z książką” (1971 r.). Obie prace zauważono i wyróżniono na poziomie republikańskim w Kijowie oraz ogólnozwiązkowym w Moskwie. Kiedyś Kysełycja przyznała się, że nie lubi, gdy ktoś podarowuje jej kwiaty. Talent to wymagający dar, który potrzebuje cierpliwości i codziennej, żmudnej pracy. Niszczeje, gdy człowiek spoczywa na laurach albo z bezradności opuszcza ręce. Artystkę Odarkę Kysełycję ominęło jedno i drugie. Choć w jej życiu był moment, gdy nagle wydawało się, że cała ta trzęsawisko ostatecznie pochłonie talent. Jednak ratunek nadszedł niespodziewanie. Kwiaty! Choć Kysełycja sama kiedyś przyznała się, że nie lubi, gdy ktoś podarowuje jej kwiaty: „Stoją, a potem więdną i nic już z nimi nie zrobisz, chyba że je namalujesz. A nie można dać drugiego życia każdemu kwiatkowi. Czasem po prostu nie zdążysz uchwycić krótkich godzin ich niewolniczego pobytu w ciasnym wazonie, w duszącej atmosferze mieszkania. Dlatego nie lubię, gdy dają mi kwiaty”. Żałowała niewinnych stworzeń, które nic nie mogą zrobić, a najmniej — obronić siebie. Mimo to zawsze lubiła, żeby w domu były suszki: można je malować i malować. A narcyzy, braciszki, pannice i nawet nagietki gasły nieznośnie szybko. Za każdym razem rzucała się, by ratować drżące chwile ich kwitnienia, i za każdym razem bardzo żałowała, jeśli wśród codziennych zajęć nie zawsze zdążyła. Jednak to właśnie kwiaty pozwoliły jej powrócić do mistrzostwa, nabytego w murach akademii od utalentowanego nauczyciela Wratysława Nechleby. Artystka zrealizowała swój wyjątkowy talent, malując martwe natury — bukieciki niewymagających kwiatów, dzbanki, wrzosy („Smutek”, 1969; „Sołomianki”, 1967; „Nagietki”, 1970) — podczas odpoczynku w rodzinnym Berehometi, a także pejzaże („Barwy jesieni”, 1973, „Przedwiośnie”, 1971, „Wierzby”, „Sierpniowe otawy”, 1973). Na pierwszą osobistą wystawę artystka czekała długich 34 lata. Członkini Związku Artystów Ukrainy od 1954 roku, Ołarka Kysełyca czekała na swoją pierwszą indywidualną wystawę długich 34 lata. Byli wobec niej życzliwi przede wszystkim ówczesny kierownik sali wystawowej Jurij Jakymczuk, artyści Petro Hrycyk, Orest Kryworuczko, Oleh Ljubkiwśkyj i inni. Przyłączyła się do nich także krytyczka sztuki Iryna Miszczenko. Ekspozycja z 1988 roku w Sali Wystawowej w Czerniowcach stała się odkryciem nie tylko dla szerszej publiczności, lecz także dla miłośników sztuki i specjalistów. Krytycy napisali wówczas, że dzieła już niemłodej autorki przypominają nasze sobory, które są swoistym modelem Wszechświata: uniwersalne pod względem treści, dopracowane pod względem formy i harmonijne z tchnieniem Stwórcy. W księdze wrażeń z pierwszej wys-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wyróżnienia dla najzdolniejszych

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony KMDA. Nagrodę „Kijowska Pektoral” ustanowił w 1992 roku Kijowski Oddział Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy (obecnie Narodowy Związek Działaczy Teatralnych). Z czasem jako współzałożyciel dołączyło Główne Zarząd Kultury i Sztuki KMDA (obecnie Departament Kultury KMDA). Po raz pierwszy „Kijowską Pektoral” wręczono 27 marca 1993 roku w Międzynarodowy Dzień Teatru za wyniki sezonu 1991—92. „Już ćwierć wieku istnieje wspaniała tradycja wręczania prestiżowej nagrody „Kijowska Pektoral”. Teatr stale znajduje się w centrum życia kulturalnego. Pomaga on zrozumieć życie, wychowuje młode pokolenie, jednoczy ludzi. Jestem wdzięczny wszystkim aktorom za pełną poświęcenia służbę sztuce, a w jubileuszowej Pektoral niech zwyciężą najzdolniejsi” — podkreślił podczas otwarcia uroczystej ceremonii mer Kijowa Witalij Kliczko. „Bardzo słusznie, że w tym roku uhonorowanie laureatów „Kijowskiej Pektoral” odbywa się właśnie w budynku KMDA. W stolicy pracują 3 teatry narodowe i 20 komunalnych. Prawie wszystkie ich spektakle odbywają się przy pełnych salach. Chcę życzyć naszym aktorom natchnienia” — zaznaczyła dyrektor departamentu kultury KMDA Diana Popowa. „W tym roku zmienił się format jury „Kijowskiej Pektoral”. Jego członków proponowały teatry. W szczególności w składzie jury mieliśmy 5 artystów ludowych i 6 zasłużonych artystów Ukrainy, profesorów kijowskich uczelni wyższych. Ukraiński teatr dzisiaj mówi o bardzo ważnych rzeczach. O tym, czym żyje i co martwi ukraiński naród” — podkreślił współprzewodniczący „Kijowskiej Pektoral”, artysta ludowy Ukrainy Ołeksij Kużelny. Również na uroczystej ceremonii wystąpił minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk. Laureatami „Kijowskiej Pektoral — 2016” zostali: W kategorii Najlepszy spektakl dramatyczny — „Bez winy winni” (Kijowski Akademicki Teatr Młodego Widza na Lipkach). Najlepszy spektakl muzyczny — „Hrabina Marica” (Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki). Najlepszy spektakl kameralny — „My, Majdan” (Kijowski Akademicki Teatr „Koło”). Najlepszy spektakl dla dzieci — „Mister R-r-r” (Kijowski Teatr Marionetek). Najlepsza praca reżyserska — Stas Żyrkow, „Chwała bohaterom” (wspólna praca Kijowskiego Teatru Diana Popowa i Ołeksij Kużelny „Złote Wrota” oraz Iwano-Frankiwskiego Teatru im. I. Franki). Najlepsza rola męska — Bohdan Beniuk za rolę Ryszarda III, „Ryszard III” (Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. I. Franki). Najlepsza rola kobieca — Chrystyna Mykytyn za rolę Elen, „Przysłał mnie doktor Hou” (Kijowski Akademicki Teatr Młodego Widza na Lipkach). Najlepsza rola męska drugoplanowa — Arsen Kurbanow za rolę Kolomana Zupana, „Hrabina Marica” (Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki). Najlepsza rola kobieca drugoplanowa — Szorena Szonia za rolę Psa, „Dwoje, nie licząc psa (Historia psa)” (Narodowy Akademicki Teatr Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki). Najlepszy debiut reżyserski — Walerija Fedotowa „Osioł musi być chudy” (Kijowska Akademicka Pracownia Sztuki Teatralnej „Suzirja”). Najlepsza scenografia — Mironi Szwelidze, „Ryszard III” (Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. I. Franki). Najlepsze rozwiązanie plastyczne spektaklu — Aniko Rechwiaszwili, balet „Królowa Śniegu” (Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu Ukrainy im. T. Szewczenki). Najlepsza koncepcja muzyczna spektaklu — Władysław Tenenbaum, „Widok z mostu” (Narodowy Akademicki Teatr Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki). Nagrodę specjalną „Za energiczność twórczych poszukiwań” jury przyznało niezależnemu „Dzikiemu Teatrowi”. Nagrodę za wkład w rozwój sztuki teatralnej wręczono Ninel Byczenko, docentowi katedry sztuki teatralnej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Swoimi wrażeniami podzielili się laureaci „Kijowskiej Pektoral”. Walerija Fedotowa: „Można być utalentowaną osobą, ale to nieważne, jeśli nie masz zespołu ludzi o podobnych poglądach. Przecież teatr to sztuka zbiorowa. Jestem wdzięczna wszystkim, którzy pomogli mi osiągnąć sukces”. Arsen Kurbanow: „Kijowska Pektoral” stała się dla mnie miłym zaskoczeniem. Tak chce się żyć i tworzyć”. Bohdan Beniuk: „Spektakl „Ryszard III” wniósł do naszego teatru nową estetykę. Teatr się rozwija, teatr się zmienia. Czekamy u siebie na nowych utalentowanych reżyserów”. Wiktor Hyrycz: „Chcę podziękować całemu zespołowi teatru młodego widza. „Kijowska Pektoral” to nasza wspólna zasługa. Chciałbym również wspomnieć niezwykle utalentowanego scenografa Mychajła Frenkela. Scenografia do spektaklu „Bez winy winni” stała się jego ostatnią pracą”. W Sali Kolumnowej KMDA odbyła się ceremonia nagrodzenia laureatów 25. nagrody teatralnej „Kijowska Pektoral”. Laureatami prestiżowego wyróżnienia zostali najjaśniejsi twórcy teatralni stolicy. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2017 PRENUMERATA—2017 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 73

Redaktor dyżurny Nadija KYRIJAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę. Nakład ogólny w marcu — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 11 hrywien 46 kopiejek. na pół roku na pół roku 65 hrywien 66 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące na 3 miesiące 33 hrywny 68 kopiejek

Odpowiedzialna sekretarz: Iryna Szewczuk Dział pracy proświtiańskiej: Nadija Kyrjan Dział kultury: Eduard Owczarenko Dział korekty: Tetiana Szczerbak, Iryna Stelmach Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Wołodymyr Żyhun Redaktor internetowy: 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok na rok 130 hrn 12 kop.

Za rzetelność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn