Fot. Ołesia Dmytrenka
Iwan JUSZCZUK, profesor
Sto lat temu Iwan Franko trafnie i sprawiedliwie powiedział o Tarasie Szewczence: „Był synem chłopa, a stał się władcą w królestwie ducha. Był poddanym pańszczyźnianym, a stał się olbrzymem w królestwie ludzkiej kultury”. Szewczenko wyszedł z najniższych warstw społeczeństwa w poniewieranym, bezprawnym kraju i opanował najwyższe osiągnięcia kultury swoich czasów. Znał najskrytsze bóle zwykłego człowieka, postrzegał je przelane w uduchowioną ludową pieśń i miał przed oczami doświadczenie światowej sztuki w próbach zgłębiania ludzkich przeżyć. W tym właśnie tkwi tajemnica magii jego słowa, sekret jego nadzwyczajnego sukcesu, jego nieśmiertelności, jego stałej ogólnoludzkiej aktualności. Pierwszymi nauczycielami zarówno prawdy o życiu, jak i doskonałego słowa byli potomkowie kozaków, których twierdzę — Zaporoską Sieczę — podstępnie zniszczyła jeszcze niedawno, w 1775 roku, caryca Katarzyna II. Nie wiemy, kim był pradziad Tarasa Szewczenki, ale mamy wiarygodne wiadomości o jego dziadku Iwanie Andrijowiczu Szewczence, który w chwili zniszczenia Siczy miał czternaście lat. A sądząc po nim, możemy domyślać się, że pradziad Szewczenki nie był obcy zaporoskiemu duchowi i nie stał z boku od wolnościowych kozackich walk. Być może sam był kozakiem. A kozackie spojrzenie na świat, kozacką miłość do wolności i kozackie bogactwo języka przekazał przez dziadka Iwana prawnukowi Tarasowi. W ten sposób ta buntownicza, wolnościowa iskra nigdy nie zgasła w rodzinie Szewczenków i żywym płomieniem rozbłysnęła w poezji Szewczenki. W dalekim Petersburgu Szewczenko w 1841 roku pisał:
LITERACKI KONTYNENT ANATOLIJA DIMAROWA
W. HOŁOBORODKO W LISTACH I WIERSZACH
Tłumaczenie maszynowe
Przypomnę sobie tamtą biedę, te bezkresne stepy,
I ojca, i starego dziada sobie przypomnę…
Dziadek jeszcze żyje, a ojciec już umarł.
Bywało, w niedzielę, zamknąwszy mineję,
Po kieliszku z sąsiadem wypiwszy,
Ojciec prosi dziada, żeby opowiedział
O Koliszczyźnie, jak to kiedyś bywało,
Jak Zalizniak i Honta ляхów ukarali.
Stuletnie oczy, jak gwiazdy, lśniły,
A słowo za słowem szumiało i płynęło…
Przycupnąwszy w kącie, tymczasem płakał mały Taras, nabierając kozackiego ducha i kozackiej mowy.
Dlatego poeta z taką wdzięcznością zwraca się do dziada Iwana:
Dziękuję ci, dziadku, że ukryłeś
W stuletniej głowie tę kozacką chwałę…
Kimże byli ci kozacy, opiewani w ludowych dumach i pieśniach?
Jacyś prostaczkowie? „Rozbójnicy, złodzieje. Plama w naszej historii”?
Szewczenko na to z godnością odpowiadał:
Kłamiesz, ludobójco!
Za świętą prawdę i wolność
Rozbójnik nie stanie,
Nie rozkuje skutego
W wasze kajdany
Ciemnego ludu…
Kozacy na Zaporoską Sicz zbiegali się tysiącami z całej Ukrainy: i z Białej Cerkwi, i z Halicza, i z Łucka, i z Putywla, i z Winnicy, i z ziemi przemyskiej. Był to kwiat narodu ukraińskiego, oni też tworzyli nasz dzisiejszy literacki język, łącząc w nim całe jego gwarowe bogactwo.
Dla naszego języka Sicz Zaporoska stała się tym, czym dla starożytnej Grecji były Ateny, a dla Francji Paryż.
Jak świadczy wielki znawca kozactwa Dmytro Jawornyćkyj, autor trzytomowej „Historii kozaków zaporoskich”, w godzinach wolnych kozacy zaporoscy lubili sobie pogawędzić i posłuchać opowieści innych. W takich słownych przekomarzankach szlifowała się wymowa i sztuka polemiki.
Przede wszystkim w środowisku kozackim tworzył się ukraiński folklor, zwłaszcza pieśń ludowa, która nie tylko uratowała nasz język przed zagładą, ale stała się też wzorem i podstawą poetyckiej twórczości Szewczenki.
Dmytro Jawornyćkyj pisał: „Będąc wielkimi miłośnikami pieśni, dum i rodzimej muzyki, zaporożcy lubili słuchać swoich bojanów, śpiewaków-kobzarzy, nierzadko sami układali pieśni i dumy i sami sięgali po kobzy, które były ich ulubionym instrumentem muzycznym… Masa wojska siczowego, tak zwanego niskiego stanu, pod względem piśmienności i erudycji stała tak wysoko, że przewyższała w tym względzie przeciętny, a może nawet wyższy stan ludzi wielkoruskiego pochodzenia swoich czasów… Piśmienność ta sięgała do tego stopnia, że na Sicz byli ludzie, którzy potrafili układać wiersze łacińskie i kantyczki duchowe”.
Zakończenie na str. 10–11
NOWI LAUREACI NAGRODY im. IWANA OHIJENKA
„WIKIMEDIA UKRAINA”: HISTORIA
14–15
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
serialu „Białaja gwardija” (reż. S. Śniežkin) i informuje. Komisja ekspercka ds. rozpowszechniania i emisji filmów, która w swojej działalności kieruje się ustawami Ukrainy „O kinematografii”, „O ochronie moralności publicznej”, zatwierdzonym uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 17 sierpnia 1998 roku nr 1315 „Regulaminem o państwowym zaświadczeniu na prawo rozpowszechniania i emisji filmów”, innymi ustawami oraz aktami normatywnoprawnymi, dokonała przeglądu serialu telewizyjnego „Białaja gwardija” (reż. S. Śniežkin). Zgodnie z Regulaminem Komisji Eksperckiej, w celu podjęcia decyzji o ograniczeniu wiekowym lub zakazie emisji filmu na terytorium Ukrainy, film jest oglądany przez członków wyżej wymienionej komisji. Na podstawie wypełnionych kart przez sekretarza technicznego sporządzany jest protokół i formułowany wniosek, który zatwierdza przewodniczący Komisji Eksperckiej. Na podstawie wniosków ekspertów podjęto decyzję o ustaleniu ograniczenia widowni do „18” lat, z warunkiem uprzedzenia widza o ustalonych ograniczeniach. Zgodnie z artykułem 19 Konstytucji Ukrainy organy władzy państwowej i organy samorządu terytorialnego, ich funkcjonariusze są zobowiązani działać wyłącznie na podstawie, w granicach uprawnień i w sposób przewidziany Konstytucją i ustawami Ukrainy, ponadto zgodnie z art. 15 Konstytucji Ukrainy cenzura jest zakazana. Biorąc pod uwagę powyższe, uważamy, że emisja serialu „Białaja gwardija” nie narusza wymogów ustawodawstwa Ukrainy i Państwowa Agencja Ukrainy ds. kinematografii nie ma podstaw do odmowy wydania państwowego zaświadczenia o prawie do dystrybucji. Informujemy, że kanał telewizyjny „Inter” nie zwracał się do Państwowej Agencji Ukrainy ds. kinematografii o wydanie państwowego zaświadczenia na prawo rozpowszechniania i emisji filmu – serialu „Białaja gwardija” (reż. S. Śniežkin).
Z poważaniem
Pierwszy zastępca ministra Ju. P. BOHUCKIJ z sukcesem (idealnego jednak nie ma nic, ale do ideału dążyć trzeba). Tylko że wielu z tych, którzy usłyszeli niektóre obietnice, przyjęło je dość sceptycznie; przecież na tle dzisiejszych realiów wygląda to niemal jak bajka. Chciałoby się jednak wierzyć w ich realizację, bo Ukraina to ogromne państwo w centrum Europy, musimy zrobić wszystko, by być z niego dumnymi. I nie tylko politycy powinni się do tego przyłączyć, lecz każdy, kto nie jest obojętny na własny los i los swoich dzieci i wnuków, — na to zwróciła uwagę Julia Tymoszenko w swoim zwróceniu się do forum, które odczytała jej córka Jewhenija.
Po Jaceniuku wystąpili: zastępca przewodniczącego Rady Najwyższej Mykoła Tomenko, lider partii „Za Ukrainę” Wiaczesław Kyrylenko, z PRP Serhij Sobolew, z „Ludowej Samoobrony” Iryna Łucenko. Forum w imieniu „Swobody” pozdrowił Ołeh Tiahnybok, a lider „Udaru” Witalij Kliczko przesłał pisemne oświadczenie. Z ramienia Ludowego Ruchu Ukrainy (NRU) w prezydium obecny był zastępca przewodniczącego Witalij Kowal. Jasno wyraził stanowisko uczestników wydarzenia Wiaczesław Kyrylenko, który podkreślił, że musimy budować ukraińską Ukrainę, a nie ich „ruski mir”. Chociaż Julia Tymoszenko i Jurij Łucenko przebywają obecnie za kratkami, biorą aktywny udział we wszystkich wydarzeniach i kontynuują walkę. W szczególności Jurij Łucenko wzywa wszystkich, by „świadomie przekroczyli granicę niewoli”. Omawianie Programu na forach różnego szczebla odbędzie się we wszystkich obwodach.
Tłumaczenie maszynowe
Ministrowi kultury Ukrainy Kułyniakowi M. A. ZAPYTANIE POSŁELSKIE Szanowny Mychajle Andrijowyczu! W marcu tego roku na państwowym rosyjskim kanale telewizyjnym „Rossija” odbył się premierowy pokaz ośmioodcinkowego serialu „Biała gwardia”, który według zapewnień jego autorów jest „nowym odczytaniem” znanej powieści pod tym samym tytułem autorstwa Mychajła Bułhakowa. Pomimo dużego budżetu, udziału znanych rosyjskich aktorów i głośnej kampanii reklamowej, ten projekt filmowy otrzymał skandalicznie niskie noty od telewidzów oraz negatywną ocenę rosyjskich ekspertów filmowych. Ukraiński kanał telewizyjny „Inter”, powołując się na wcześniejsze ustalenia z rosyjskimi partnerami, zapowiedział premierę tego serialu dla ukraińskiego widza na wiosnę tego roku. Jednakże okazało się, że wspomniany serial jest otwarcie antyukraiński w swojej treści. Przy tym jego autorzy świadomie zniekształcili utwór literacki, na podstawie którego kręcili swój projekt, celowo przedstawiając Ukraińców, którzy walczyli o swoją niepodległość, jako nieoświeconych, okrutnych, cynicznych szowinistów, sadystów, ignorantów i antysemitów. W licznych publikacjach w ukraińskich mediach przytacza się masę przykładów scen i dialogów ze wspomnianego serialu, które poniżają uczucia narodowe Ukraińców i nie mają nic wspólnego z utworami wybitnego kijowianina M. Bułhakowa. Okazuje się, że „nowe odczytanie” powieści przez rosyjskich autorów serialu oznacza wymyślanie „ukrainofobicznych” scen, napełnianie serialu demonstracyjną wrogością wobec ludowej fali ukraińskiego patriotyzmu, zniekształcanie roli postaci historycznych, które dla obywateli Ukrainy są uosobieniem dążenia Ukraińców do obrony swojej godności narodowej i zdobycia niepodległego państwa w tamtych burzliwych czasach. Takie podejście to otwarcie nieprzyjazny krok wobec Ukrainy ze strony autorów serialu oraz państwowego rosyjskiego kanału telewizyjnego, na zamówienie którego został stworzony. Oczywiste jest, że pokazywanie tego serialu w ukraińskiej telewizji wywoła głębokie oburzenie ukraińskiej opinii publicznej. Oznaczałoby to bowiem, że państwo ukraińskie podziela antyukraińskie poglądy i wspiera rozpowszechnianie na Ukrainie historycznych kłamstw, wymysłów, które prowokują napięcia międzyetniczne w społeczeństwie. W takich okolicznościach Ministerstwo Kultury Ukrainy, które jest upoważnione do sprawowania państwowej regulacji publicznego pokazu utworów audiowizualnych, w szczególności poprzez wydawanie państwowego zaświadczenia na prawo rozpowszechniania i wyświetlania filmów, powinno zająć pryncypialne stanowisko, które będzie odpowiadać wymogom ukraińskiego ustawodawstwa w podobnych przypadkach. Przecież pkt 10 Regulaminu o państwowym zaświadczeniu na prawo rozpowszechniania i wyświetlania filmów wyraźnie zabrania otrzymania odpowiedniego zaświadczenia przez filmy, które są skierowane na rozniecanie wrogości międzyetnicznej i poniżanie narodu. Mając to na uwadze, na podstawie artykułu 15 Ustawy Ukrainy „O statusie deputowanego ludowego Ukrainy” zwracam się do Pana z żądaniem podjęcia działań w celu niedopuszczenia do wydania państwowego zaświadczenia na prawo rozpowszechniania i wyświetlania serialu telewizyjnego „Biała gwardia” (reżyser — S. Snieżkin), stworzonego na zamówienie kanału telewizyjnego „Rossija”. Z poważaniem deputowany ludowy Ukrainy Wiaczesław KYRYŁENKO * * * MINISTERSTWO KULTURY UKRAINY Deputowanemu ludowemu Ukrainy Kyryłence W.A. Szanowny Wiaczesławie Anatolijowyczu! Ministerstwo Kultury Ukrainy rozpatrzyło kwestię poruszoną w Państwa zapytaniu z dnia 12.04.2012 r. nr 231-D/333 w sprawie wydania państwowego zaświadczenia na prawo rozpowszechniania i wyświetlania tele-
Tłumaczenie maszynowe
Andrij PARUBIJ, deputowany ludowy Ukrainy
Niedawno miałem okazję obejrzeć nowy propagandowy rosyjski film „Mecz”. Dlatego chcę podzielić się z wami swoimi wrażeniami. Ten, kto myślał, że to film o piłce nożnej (jak pozycjonują go autorzy) albo o wojnie czy miłości (jak rzekomo wynika z zapowiadanej fabuły), myli się. W rzeczywistości jest to ideologiczny „agitprop”, który wprowadza filozofię i koncepcję propagowanego przez kremlowskich przywódców „Ruskiego miru”. Nieprzypadkowo film został zrobiony za budżetowe pieniądze Federacji Rosyjskiej. Dlatego zdecydowana większość negatywnych bohaterów filmu wyróżnia się tym, że mówi po ukraińsku, nosi niebiesko-żółte wstążki lub wyszywanki. W „tłumach” Ukraińcy przedstawieni są jako kolaboranci, antysemici i po prostu moralne potwory. W rzeczywistości ten film całkowicie podpada pod artykuł 161 Kodeksu karnego Ukrainy, zgodnie z którym umyślne działania, skierowane na rozniecanie wrogości i nienawiści narodowej, rasowej lub religijnej, na poniżanie honoru i godności narodowej, karane są ograniczeniem wolności na okres do pięciu lat. Ocenę filmu powinna wydawać nie komisja ekspercka Państwowej Agencji ds. Kina, a Służba Bezpieczeństwa Ukrainy. Ale niestety, ludzie, którzy znaleźli się u władzy na Ukrainie, zamiast zapewnić bezpieczeństwo narodowe, sprzyjają zewnętrznej ekspansji na Ukrainę. Zapewniają informacyjną, humanitarną, duchową inwazję Rosji na Ukrainę. Na przykład polityka oświatowa ministra Tabacznyka całkowicie współgra z ideologią tego filmu. Tylko w innej sferze. Chcę odpowiedzieć obrońcom filmu, którzy twierdzą, że to tylko dzieło artystyczne, próba zrozumienia skomplikowanych ówczesnych realiów na Ukrainie. Wyjaśnijcie mi, dlaczego rosyjska kinematografia za kremlowskie budżetowe pieniądze nie kręci filmu o armii generała Własowa — największym kolaboracyjnym oddziale w II wojnie światowej, który liczył prawie 800 tysięcy rosyjskich ochotników? Swoją drogą, 300 tysięcy z nich brało udział w słynnym oblężeniu Stalingradu. Toż to jaka fabuła, jaki dramat! Ot tam można by było wykorzystać „genialny” artystyczny zabieg z użyciem języka, na przykład, żeby główny bohater — uczciwy czerwonoarmista, heroiczny obrońca Stalingradu — mówił po ukraińsku. Albo film o haniebnym pakcie Mołotow—Ribbentrop, gdzie kierownictwo ZSRR (a FR uważa się za ich następcę prawnego) zawiera z Hitlerem tajne porozumienie o podziale Europy. O wspólnej defiladzie wojskowej w Brześciu. A w tym czasie Ukraińcy na Ukrainie Zakarpackiej pod niebiesko-żółtą flagą jako pierwsi w Europie zbrojnie występują przeciwko koalicji hitlerowskiej 15 marca 1939 roku. Według mojego przekonania, II wojna światowa zaczęła się właśnie wtedy. Czy możecie sobie wyobrazić, żeby w Rosji kręcono takie filmy za środki budżetowe? Historia Ukrainy jest skomplikowana. Ale my sami w niej się rozeznamy, bez pomocy z zewnątrz. A Rosjanie niech rozeznają się w swojej historii, jeszcze bardziej skomplikowanej, tragicznej i niejednoznacznej. Kiedy Hiszpanie doszli do pojednania narodowego, wznieśli pomnik wszystkim poległym w wojnie domowej. I wyryli: „Tu leży Hiszpania”. Nikt nie pisał im recept na pojednanie ani w Paryżu, ani w Rzymie, ani w Berlinie. Dlatego właśnie znaleźli zgodę w społeczeństwie. A my będziemy błądzić manowcami, dopóki naszą historię będą nam pisać w stolicy innego państwa.
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN 12 maja na Placu Michajłowskim odbyło się Forum Zjednoczonej Opozycji „Za Ojczyznę”, której przedstawiciele oświadczyli, że wyciągnęli wnioski z błędów przeszłości, odrzucili ambicje i zjednoczyli się w jeden zespół — sojusz ukraińskich sił demokratycznych, który ma wystąpić jako jedyna realna alternatywa dla obecnej władzy, której metodami nie da się dalej zarządzać krajem. Organizacją wydarzenia zajmowały się sztaby „Ojczyzny” oraz „Frontu Zmian”. Delegaci z całej Ukrainy zebrali się na placu, gdzie ustawiono około trzech tysięcy miejsc siedzących. Wydarzenie odbywało się przy pomniku księżnej Olgi, która „jeszcze w X wieku dokonała europejskiego wyboru”. Rozpoczął je zastępca przewodniczącego partii WO „Ojczyzna” Ołeksandr Turczynow, a lider „Frontu Zmian” Arsenij Jaceniuk przedstawił Program Zjednoczonej Opozycji. Program ma na celu stworzenie takiego systemu władzy, który nie pozwoliłby żadnej jednostce na jego uzurpację i byłby kontrolowany przez naród (w tym celu należy zapisać jasne prawa dotyczące odwoływania przez wspólnotę deputowanych różnych szczebli, jeśli działają oni na niekorzyść ludzi, a także procedurę impeachmentu prezydenta; wybory z otwartymi listami partyjnymi; przeprowadzenie reformy systemu sądowniczego — odnowienie korpusu sędziowskiego, likwidację Sądu Konstytucyjnego, który podejmuje bezprawne decyzje (z jego pomocą obecny prezydent otrzymał uprawnienia, których nie miał podczas wyborów), a funkcje SK przekazać Sądowi Najwyższemu; likwidację pionu gubernatorów; przeprowadzenie lustracji wszystkich wyższych urzędników państwowych i funkcjonariuszy). Zaplanowano zwrot strategicznych obiektów na własność państwa; stworzenie nowych miejsc pracy, wprowadzenie najprostszego w Europie systemu podatkowego, pozostawiając jedynie 7 podatków; stymulowanie przedsiębiorców, którzy będą tworzyć nowe miejsca pracy itp. Arsenij Jaceniuk obiecał, że każdy Ukrainiec będzie bogaty, minimalne minimum socjalne, a co za tym idzie, emerytury i pensje — nie niższe niż 2400 hrywien; zniesienie wszelkich „specjalnych” emerytur, będą one naliczane według jednolitego systemu; uczynienie wysokiej jakości medycyny i edukacji dostępnymi dla wszystkich, a nie tylko dla wybranych. Właściwie tak właśnie powinno być, są kraje, gdzie te zasady próbuje się realizować — i W 75. roku życia zmarł zasłużony dziennikarz Ukrainy Ihor Łubczenko, który przez ostatnie 15 lat, aż do maja bieżącego roku, był przewodniczącym Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Ihor Fedorowycz Łubczenko urodził się 3 listopada 1937 r. w mieście Psków. Ukończył wydział dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Dziesiątki lat przepracował w ukraińskiej prasie, był redaktorem naczelnym gazet „Mołod’ Ukrajiny” oraz „Oswita”. Na stanowisku przewodniczącego NZDU wiele zrobił dla kształtowania narodowej przestrzeni informacyjnej, wolności słowa, obrony interesów ukraińskich mediów, ochrony socjalnej dziennikarzy. Redakcja „Słowa Proświty” głęboko smuci się z powodu odejścia w wieczność znanego ukraińskiego dziennikarza, działacza społecznego Ihora Łubczenki i wyraża kondolencje rodzinie zmarłego.
Tłumaczenie maszynowe
Maria WYSZNEWŚKA, Czerniowce Sytuacja, która wytworzyła się wokół czerniowieckich księgarni, to swoiste déjà vu wydarzeń sprzed 10 lat. Mieszkańcy Czerniowiec dobrze pamiętają, jak wtedy jedna po drugiej odchodziły w niebyt czerniowieckie państwowe księgarnie przy ulicy Szewczenki: „Bukinist”, „Wijśkowa knyha” (Książka wojskowa), „Mystectwo” (Sztuka), sieć księgarni „Drużba”. Później zaczęły znikać także nowo powstałe księgarnie w sypialnych dzielnicach miasta oraz w centrum Czerniowiec. Tylko w ostatnich latach z centralnego placu miasta zniknął przekształcony z „Politknyhy” (Książki politycznej) „Kobzar”, nie doczekała się swojego otwarcia księgarnia przy ul. J. Gagarina — wszystkie one ustąpiły miejsca bardziej dochodowym sklepom sportowym, częściom samochodowym, sklepom jubilerskim. Z trudem tracił metry swojej powierzchni największy sklep książkowy Czerniowiec, ten przy prospekcie Niepodległości. Zniknęły też rejonowe księgarnie w Wyżnicy i Storożyńcu, wiejskie — w Mamajowcach, Kamianej, Bojanach itd. Te czerniowieckie księgarnie, którym udało się wtedy utrzymać (to zasługa nie struktur państwowych, a poświęcenia ich pracowników), obecnie przeżywają odrodzenie wydarzeń sprzed 10 lat, ponieważ właśnie je obecni gospodarze „domu z lwami” zamierzają „zoptymalizować”. Przy tym, że władza obwodowa nie wkłada żadnych środków w utrzymanie księgarni, a większość z nich przynosi zysk. 8 maja odbyło się kolejne posiedzenie stałej komisji Rady Obwodowej w Czerniowcach ds. kwestii prawnych, stosunków międzyetnicznych, współpracy transgranicznej i polityki antykorupcyjnej, gdzie wśród 11 punktów porządku obrad rozpatrywano zainicjowany przez deputowanego rady obwodowej Mychajła Pawluka projekt uchwały rady obwodowej „O reorganizacji obwodowych przedsiębiorstw komunalnych handlu książkami”. Pierwszy zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Heorhij Hałyć, który referował na pierwszym posiedzeniu komisji o reorganizacji komunalnej sieci handlu książkami, przyznał, że zmiany do proponowanej uchwały w tej kwestii wprowadzono po wytycznej M. Azarowa, by „podjąć działania na rzecz zachowania sieci rozpowszechniania książek”, którą wydał przewodniczącemu Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej M. Papijewowi. Oleg CZORNOHUZ Przeczytałem artykuł Anatolija Szpytala „Obok Majdanu” („SP” nr 14 z 2012 r.). I absolutnie nieakceptowalne są dla mnie słowa dawnego przyjaciela i dobrego poety Mykoły Sławynśkiego: „Ale wydarzenia 2004 roku stały się »chyba największą stratą naszej najnowszej historii«”. Po tym powiedziałem sobie: „Boże, jacy my ubodzy! Boże, jacy my nędzni! Boże, jacy my wolnomyślni! I — o Boże, jacy my przeciwni temu szlachetnemu pojęciu?!”. A ja przecież nic piękniejszego przez 75 lat życia nie przeżyłem. Nic piękniejszego niż Pomarańczowy Majdan. Właśnie w tym, 2004 roku, z mojego rodzinnego Kijowa widziałem mnóstwo krajów, które swoje spojrzenia i swoje ogólnoplanetarne przeżycia kierowały na kijowski Majdan Niepodległości. Mnie w swoim czasie przypadł wielki zaszczyt bycia delegatem z Ukrainy i występowania z wysokiej trybuny ONZ. Wtedy na liście nie było jeszcze tych krajów, które powstały po pieriestrojce. Nie było, oczywiście, też Majdanu. Ale w 2004 roku na liście ONZ krajów postkolonialnych zwiększyło się niemal o jedną czwartą. I właśnie w 2004 roku spojrzenie tych krajów, jak i reszty, było skierowane na nasz Pomarańczowy Majdan. Mam do dziś przed oczami Warszawski Uniwersytet Narodowy, jego okna. Chyba Polska nigdy nie widziała tyle żółto-niebieskich flag w swojej stolicy, jak w te pomarańczowe dni. Widziałem pomnik wielkiego Kobzara w Waszyngtonie. Widziałem, jak w te dni razem z wielkim Szewczenką podnosił się nad Waszyngtonem i sam Waszyngton. Podnosił się z bezkresnego morza naszych narodowych flag. Ale podczas posiedzenia wyjaśniło się, że uchwała, którą zaproponował M. Pawluk, o utworzeniu komisji roboczej, której członkowie mieli dodatkowo zbadać wszystkie aspekty tej kwestii, pozostała niewykonana. Jak zapewnił przewodniczący rady obwodowej Mychajło Hajniczeru, on sam wykonał za komisję tę pracę. Co prawda, liczby zadłużenia kredytowego, które rzekomo mają księgarnie, obecni na zebraniu ich dyrektorzy poddali w wątpliwość. „Takie liczby pojawiają się dlatego, że lwią część towaru księgarnie otrzymują w komis, a nie kupują książki. To w ogóle jakieś dziwne liczby. Pan Hałyć pomylił zadłużenie debetowe z kredytowym. Dlaczego księgarnie rozpatruje się tylko jako strukturę ekonomiczną?! Oni nie uświadamiają sobie: jeśli zostaniemy bez sklepów książkowych, to koszmar niemoralności stanie się rzeczywistością w Czerniowcach” — podkreśliła Maryna Libanowa, dyrektor księgarni „Bukinist”. Z 10 członków komisji deputackiej sześcioro obecnych na posiedzeniu zagłosowało za propozycją deputowanego Mykoły Sałahora: „Zalecić deputowanym na najbliższej sesji rady obwodowej zdjęcie z rozpatrzenia danej kwestii”. „Dla mnie to wola absolutnej większości obecnych — oświadczył deputowany rady obwodowej Mychajło Pawluk. — Decyzja naszej komisji to przykład tego, jak deputowani, nie upolityczniając kwestii, są zdolni przyjąć konsensualną decyzję w interesach wspólnoty Bukowiny. Dyskusja, która trwała przez miesiąc, wyjaśniła wiele faktów, które pośrednio dotyczą kwestii, pozostawiając bez odpowiedzi główne: po co i komu to potrzebne? I co będzie na miejscu zlikwidowanych księgarni: butiki, zakłady fryzjerskie czy jeszcze jeden oddział banku? Nie widzę poważnych argumentów, dlaczego warto zastosować »najwyższy wymiar kary« dla niezależnych małych księgarni. Uważałbym za celowe szukać możliwości, z jednej strony, pomóc im przetrwać, z drugiej — przejrzeć sprawozdawczość finansową tych przedsiębiorstw”. W ostatnich dniach za czerniowieckimi księgarniami wstawiła się też Czerniowiecka Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, której zarząd zwrócił się z listem do przewodniczącego Komisji Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości Wołodymyra Jaworiwśkiego, przewodniczącego Czerniowieckiej Rady Obwodowej Mychajła Hajniczeru oraz przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Mychajła Papijewa. Bukowińscy dziennikarze są zdziwieni inicjatywą reorganizacji bez biznesplanu i z naruszeniem rynkowych zasad ekonomii — poprzez utworzenie jednego przedsiębiorstwa na bazie kilku konkurujących. „W warunkach, gdy ukraińskie społeczeństwo od czasu do czasu gorączkuje od władczych zamiarów to zmniejszenia liczby godzin nauczania języka ukraińskiego, to obejścia się bez obowiązkowego ukraińskiego dubbingu filmów, to zredagowania podręczników z historii Ukrainy czy reorganizacji komunalnych przedsiębiorstw handlowych handlu książkami w obwodzie czerniowieckim, powstaje pytanie: czy taka »reorganizacja« nie doprowadzi do zwinięcia i tak słabego rynku ukraińskiej książki? Mamy nadzieję, że wy jako mężowie stanu i ludzie, którzy stoją na straży ukraińskich interesów, również podzielacie nasze zaniepokojenie z powodu możliwych skutków zaproponowanej reorganizacji i zrobicie wszystko, co od was zależy, aby zachować w obwodzie ośrodki ukraińskiej książki” — zaznaczono w apelu. Czy posłuchają deputowani rady obwodowej propozycji członków komisji, pokaże głosowanie w sali sesyjnej.
Majdan zrodził. Wtedy nie wiedziałem… 5 lat nie wiedziałem, czym jest strach. 5 lat żyłem na Ukrainie i Ukrainą, żyłem jako wolny człowiek. I wtedy, i dzisiaj sprawa nie dotyczy Wiktora Juszczenki. Sprawa dotyczy mojej i twojej wolności, Ukraińcu. W pokojowej, wolnej, uśmiechniętej i szczęśliwej. Nigdy nie byłem tak dumny ze swojej Ukrainy, jak w te Pomarańczowe dni, kiedy moje państwo pokazało całemu światu, że bywają rewolucje i bez krwi. Doskonale zdaję sobie sprawę z patetyczności swoich słów. I z tego, że to moje emocje. Ale i jedno, i drugie dzisiaj skojarzeniowo przywodzi mi na myśl nieśmiertelny Majdan, który wszedł w moje serce, w moją pamięć, w naszą historię jako najwspanialszy cud nad cudami. I naszej historii jako historii Pomarańczowej rewolucji żadni tabaczniki i kolesniczenki nie przekreślą. Ona będzie żyła. Tak jak to, czego dzisiaj jeszcze nie doceniliśmy: wola narodu, wolność słowa, brak strachu i nieśmiertelne dziecięce poczucie wolnego człowieka. Swoim dniem narodzin nazywam rok 2004. Właśnie tego dnia narodziłem się jako wolny Ukrainiec. I jestem z tego dumny, bo właśnie od tego dnia zapomniałem, czym jest strach, i właśnie wtedy zrozumiałem, czym jest Wola. Niski pokłon składam ukraińskiemu narodowi, który po Majdanie wybrał najgodniejszego Prezydenta (przynajmniej w 20-letniej historii naszej Niepodległości). Niski, do ziemi pokłon składam mu za to, że przywrócił we mnie pamięć historyczną, język i to, co najdroższe — Wolę, której nie da się odebrać mojemu narodowi. Odebrać wtedy, gdy panować będzie autorytarny czy totalitarny reżim, ale tego, co zrodził Wielki Prezydent, według słów rosyjskiego publicysty Anatolija Strilanego, nie przekreśli nikt. Nawet ci, którzy już dzisiaj chorują na anemię.Informacja o tym, że władze zakulisowo zamierzały zreorganizować księgarnie Czerniowiec, które znajdują się w obwodowej własności komunalnej, w jedno przedsiębiorstwo, wzburzyła opinię publiczną. Szczególne zaniepokojenie nie tylko dyrektorów księgarni, ale i społeczności wywołało zagrożenie zmiany profilu działalności sklepów z książkami. W obronie księgarni wystąpili opozycyjni deputowani, Czerniowiecka organizacja obwodowa Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, młodzi literaci.
Tłumaczenie maszynowe
Nigdy nie byłem tak szczęśliwy, jak w dniach Pomarańczowej Rewolucji, kiedy obok swojej narodowej flagi widziałem gruziński sztandar, flagi republik nadbałtyckich, Białorusi, a nawet rosyjski „trójkolor”. Słyszałem słowa „starszego brata”, który trzymał tę flagę; przezwyciężywszy strach, wyszedł razem z nami, by nas, Ukraińców, wesprzeć. Głośno, nie wstydząc się łez, zwracał się do Boga: „Panie, daruj mi choć jeden taki dzień w Moskwie. Dzień Wolności i niepodległości. Zdejmij ze mnie piętno niewolnika. Czy Moskwa, moja Moskwa, kiedykolwiek dożyje takich dni?!”
Nigdy nie zapomnę też tych pomarańczowych poranków, kiedy cały lud Majdanu, budząc się, modlił się do Boga Pana. I wydawało mi się, że razem z Majdanem, razem z nami, Ukraińcami, modli się cały świat. I modli się za nas. Miliony ludzi na planecie żyły naszą rewolucją. Pokojową rewolucją pokojowego, dobrego, uśmiechniętego i wolnego narodu. Pamiętam dziewczynki i chłopców, którzy z okien samochodów machali pomarańczowymi chorągiewkami. W tamtych dniach bałem się tylko o tych maluchów. Ale kiedy tylko ukraińska milicja oświadczyła, że jest razem z narodem, kiedy generał armii oświadczył z trybuny, że armia też jest z ukraińskim narodem, zrozumiałem: ten naród jest niepokonany. Niepokonana była babcia, która niosła dwa wiadra ugotowanych ziemniaków i butelkę oleju i szczerze żaliła się, że butelka jest tylko jedna. Pamiętam jej kilka paczuszek soli, zawiniętych w gazę. Szła do sztabu, do Domu Związków Zawodowych.
Nigdy nie zapomnę tych dni. Oddychałem powietrzem wolności. Chciałem, żeby cały świat patrzył na nas, Ukraińców, którzy potrafią zwyciężać śmiejąc się. Wtedy wydałem pomarańczową książkę właśnie pod takim tytułem. A jeszcze przypominam sobie telefony z diaspory. Moi znajomi i nieznajomi opowiadali mi, że „wasze artykuły” (tak diaspora się wyrażała) czytają w soboty i niedziele w naszych ukraińskich cerkwiach. I kiedy teraz mi mówią: „Ja głosowałem za Juszczenką!”, chce mi się rzucić w twarz swojemu przeciwnikowi: „Ja nigdy nie głosowałem za Juszczenką. Nigdy nie głosowałem za Tymoszenko. Stałem za swoją wolą, za wolą i niepodległością swojego narodu. Stałem i na Majdan przywiódł mnie nie Juszczenko, nie Julia. Na Majdan przywiódł mnie Kuczma. Ten Kuczma, który wywołał na Ukrainie straszliwą bacyl dwujęzyczności, który zniszczył moją wieś — podstawę podstaw mojego państwa, za którego rządów zamordowano Gongadzego, który wraz ze swoją „rodziną” rozgrabił Ukrainę i zabił we mnie wolnego człowieka, a w moim wnętrzu osadził niewolnika”.
Tak, szedłem za hasłem „Ukraina bez Kuczmy”, bo nie chciałem już być niewolnikiem. Dlatego wyszedłem na Majdan i do dziś jestem z tego szczęśliwy. Z dumą mówię i będę mówić: „Pięć lat żyłem na Ukrainie!” Tylko pięć lat w wolnej Ukrainie, za ukraińskiego Prezydenta Wiktora Juszczenki. Za wielkiego Prezydenta. I teraz ani więzienie, ani lufa pistoletu przy moich skroniach nie odbiorą mi tego, co dał mi Majdan i Wiktor Juszczenko, którego ten
Tłumaczenie maszynowe
Serhij SZUMYŁO, zastępca przewodniczącego „Towarzystwa Pamięci Księcia Oskolda”, Kijów. W latach 2011—2012 przypada 1150. rocznica działalności misyjnej Cyryla i Metodego na Krymie oraz w tak zwanych „ziemiach Chazarii”. Temat ten jest do dziś najmniej zbadany, pełen sprzeczności i niedomówień. Wśród naukowców wciąż nie ma jednomyślności co do geografii trasy misji chazarskiej z lat 861—862, jej przyczyn i skutków. Jak zauważał prof. M. Artamonow, kwestia misji chazarskiej Konstantyna (Cyryla) Filozofa „należy do liczby najtrudniejszych i najbardziej zagmatwanych problemów historii chazarskiej, ponieważ poprzedni badacze nie znajdowali dla niej właściwego podejścia”. Warto zaznaczyć, że pod koniec XIX i na początku XX wieku w rodzimej nauce obserwowano pewien przełom w tej kwestii. Tak wybitni uczeni jak akad. W. Łamanski, prof. W. Parchomienko, prof. A. Kartaszow i inni podejmowali próby znalezienia odpowiedzi na zagadkowe aspekty tej misji oraz jej znaczenie w początkowej historii Dawnej Rusi. Jednak po wydarzeniach 1917 roku badanie tego zagadnienia zostało przerwane z powodu różnych czynników subiektywnych. Zdaniem wspomnianych historyków, tak zwana „misja chazarska” Cyryla i Metodego miała bezpośredni związek z wyprawą Rusów w 860 roku na Konstantynopol oraz z dyplomatycznymi negocjacjami między Rusią a Bizancjum, które miały miejsce po tym wydarzeniu. Ponieważ zdarzenie to miało wyjątkowe znaczenie w procesie kształtowania się państwowości Dawnej Rusi oraz jej chrystianizacji, zatrzymajmy się przy nim bardziej szczegółowo. Zgodnie z rodzimymi i bizantyjskimi źródłami kronikarskimi, 18 czerwca 860 roku flota ruska w składzie 200 okrętów zaatakowała stolicę Cesarstwa Bizantyjskiego. I choć samego miasta Rusicze zdobyć nie zdołali, to przez około tydzień utrzymywali w niewyobrażalnym strachu bezbronnych mieszkańców Carogrodu. Informuje o tym bezpośredni świadek i uczestnik tamtych wydarzeń — święty patriarcha Focjusz. Przy tym, jak podaje „Powieść minionych lat”, od zniszczenia przez ruskich pogan miasto zostało uratowane cudem: po nabożeństwie i złożeniu przez św. patriarchę Focjusza szaty Matki Bożej z Blachern w morzu niespodziewanie podniosła się burza i „bezbożnych Rusów okręty zmieszała”. Nikonowski zbiór kronikarski w tej sprawie dodaje: „Powrócili Oskold i Dir z Carogrodu w małej drużynie, i był w Kijowie płacz wielki”. Analogiczne świadectwa spotykamy w kronice Joakimowskiej. Istnieją wzmianki o tym wydarzeniu także w późniejszych dziełach (kronika Hustyńska i inne). Świadectwa rodzimych kronik istotnie uzupełniają świadectwa o napadzie Rusiczów w 860 roku na Carogród — zarówno bułgarskiego Chronografu Jerzego Amartola, który informuje o wyprawie Oskolda Kijowskiego na Konstantynopol, jak i ponad tuzina kronik bizantyjskich*. W greckich źródłach wyprawie Rusi na Carogród w 860 roku i wydarzeniom, które po niej nastąpiły, poświęcono dość poważną uwagę. Świadczy to o znaczeniu, jakie to wydarzenie miało nie tylko dla przyszłych stosunków rusko-bizantyjskich, ale i dla całej światowej oikumene. Greckie źródła praktycznie jednogłośnie donoszą, że po poniesieniu porażki pod murami Carogrodu i powrocie do domu, ruscy książęta wkrótce przysłali do bizantyjskiego cesarza posłów. W wyniku przeprowadzonych negocjacji dyplomatycznych między dwoma krajami został zawarty traktat pokojowy, który połączył dotąd nieznaną Ruś i potężne Bizancjum więzami przyjaźni i stosunków międzypaństwowych. W istocie doszło do „dyplomatycznego uznania” państwa staroruskiego na poziomie międzynarodowym. W omawianym temacie ważną rolę odgrywa pytanie o miejsce lokalizacji Rusi, która zorganizowała wyprawę w 860 roku. Tradycyjnie większość uczonych, powołując się na źródła kronikarskie, zalicza ją do Kijowa i Środkowego Naddnieprza. Istnieją jednak inne opinie. Tak pod koniec XIX wieku niektórzy historycy wysunęli przypuszczenie, że wyprawę przeprowadziła Ruś „Tmutarakańska” lub Azowsko-Czarnomorska. Na początku XXI wieku spod pióra szeregu rosyjskich badaczy wyszła nowa hipoteza, jakoby pierwszą stolicą Rusi była Ładoga i w związku z tym wyprawa na Konstantynopol mogła zostać przeprowadzona z północy. Istnieją również przypuszczenia, że wyprawę tę przeprowadził jakiś „Kaganat Ruski”, który znajdował się w międzyrzeczu Wołgi, Trubeża i Kotorosli, a nawet Chazaria, która rzekomo założyła nawet Kijów. Jednak fakt pozostaje faktem: dokumentów, które potwierdzałyby udział w wyprawie z 860 roku jakichkolwiek innych ośrodków Rusi poza Kijowem, nie posiadamy. Dlatego trzeba wychodzić z tego, co przekazuje nam staroruska kronika. Z drugiej strony, należy uznać za słuszną opinię, że Kijów raczej nie mógł samodzielnie zorganizować w 860 roku wyprawy na Carogród. Najprawdopodobniej brały w niej udział różne plemiona Dawnej Rusi, zjednoczone, zgodnie ze źródłami arabskimi, wokół trzech równoprawnych ośrodków: Kujawii, Slawii i Artanii. Najbardziej prawdopodobna wydaje się rekonstrukcja wyprawy zaproponowana przez prof. G. W. Wiernadskiego, który, dając pierwszeństwo tak zwanej „teorii tmutarakańskiej”, mimo wszystko uważał, że wyprawy Rusi Azowsko-Czarnomorskiej na Konstantynopol odbywały się przy bezpośrednim udziale, a nawet pod zwierzchnictwem Rusi Kijowskiej. Pisał on: „W 860 r. Askold i Dir połączyli siły z Rusami przyazowskimi w celu ataku na Konstantynopol”. „Całkiem możliwe, że w rejonie laguny, utworzonej przy ujściu Końskiej do Dniepru, poniżej współczesnego miasta Zaporoże, wojska ekspedycyjne Ruskiego Kaganatu połączyły się z oddziałem Askolda i Dira, który szedł z Kijowa. Zjednoczona flota ruskich okrętów prawdopodobnie następnie popłynęła w dół rzeką Końską i dolnym
Dnieprem do Morza Czarnego, a nim skierowała się prosto na południe do Bosforu”. Podobnego zdania był również inny zwolennik „teorii tmutarakańskiej” D. I. Iłowajski, który zaznaczając, że wyprawę 860 r. przeprowadziła „Ruś Dnieprzańska lub Polańska”, doprecyzowuje, że „wyprawy morskie kijowskich Rusów odbywały się, oczywiście, przy pomocy ich nadmorskich krewnych”. Jeśli uznać za słuszną wersję, że tę wyprawę przeprowadziła zjednoczona armia różnych plemion słowiańskich pod dowództwem Rusów na czele z książętami kijowskimi, to wtedy sama przez się odpada również problem z lokalizacją jej początkowego regionu. Pytanie, skąd dokładnie wyruszyła zjednoczona flota Rusów, traci swoją zasadniczość. Nawet jeśli nie z Kijowa, a z Nadczarnomorza lub Nadazowia, nie oznacza to, że nie mogła być opracowywana i koordynowana z Kijowa. W przeciwnym razie można poddać w wątpliwość także świadectwa kronikarskie o udziale Kijowa w wyprawach na Greków za czasów panowania Olega, Igora, Światosława, Włodzimierza i Jarosława. Czy z Kijowa rozpoczynały się te wyprawy, czy z jakichś innych punktów oparcia? Światosław w ogóle przez długi czas swoją kwaterę trzymał w Bułgarii Dunajskiej, jednak nie oznaczało to, że Kijów nie był centrum Rusi. Ze źródeł kronikarskich wiadomo, że książęta kijowscy wielokrotnie „wojowali kraj korsuński”. W tym regionie Ruś Kijowska od dawna miała swoje interesy, własne kolonie i bazy, czym tłumaczy się jej aktywność wojskowa i handlowa na Krymie, w Nadczarnomorzu i Nadazowiu. Podobne punkty oparcia Ruś Kijowska mogła mieć tutaj także na początkowym etapie swojego rozwoju w IX w. Jak już zaznaczano, dane archeologiczne nie potwierdzają możliwości istnienia tutaj samodzielnego państwa Rusów. Przy tym, zdaniem D. Talisa, nie wyklucza to możliwości przeniknięcia do regionu „nielicznych i etnicznie zróżnicowanych grup, w tym słowiańskich, które nie pozostawiły żadnych śladów archeologicznych”. W ten sposób, jeśli można mówić o obecności w regionie czarnomorsko-azowskim Rusów, to raczej w postaci niewielkich ruskich baz wojskowych, które opierały się na „pomocy sojuszniczej” miejscowej ludności, ale w żadnym wypadku nie odrębnego potężnego państwa Rusów. Zresztą, jeśli wychodzić z opisów patriarchy Focjusza, to oczywiste, że chodzi jednak nie o sąsiadów posiadłości bizantyjskich w Nadczarnomorzu i na Krymie, ale o lud bardziej odległy i mało znany Grekom. Ze wszystkich ludów pod takie opisy podpada tylko Ruś Kijowska okresu swojego kształtowania się. Z drugiej strony, jeśli wziąć pod uwagę, że Kijów w IX w. mógł mieć bazy i punkty oparcia na Krymie i w Nadazowiu, to całkiem możliwe, że ten sam książę Askold mógł przyjmować greckich posłów i biskupa (a w szczególności Cyryla i Metodego) oraz przeprowadzać wiec z udziałem części bojarów i drużyny nie tylko w Kijowie, ale i w jednej z ruskich baz na azowsko-czarnomorskim wybrzeżu lub na Krymie. I tamże przyjąć obrzęd chrztu, jak później zrobił to książę Włodzimierz Kijowski, który chrzcił się nie w stołecznym Kijowie, a w Chersonezie. Więc jeśli ta hipoteza jest poprawna, przekaz o chrzcie Askolda zbiega się nie tylko z greckimi kronikami, ale i z Żywotami panońskimi Cyryla i Metodego, które donoszą o zwołaniu wiecu, o ukazanym na nim cudzie niepalącej się Ewangelii i chrzcie pogańskiego kagana oraz jego poddanych. Takie traktowanie częściowo zdejmuje pytanie o to, jakaż Ruś chrzciła się w IX w. — Kijowska czy Azowsko-Czarnomorska. Biorąc pod uwagę ścisłe związki w połowie IX w. między Kijowem a azowsko-czarnomorskimi koloniami Rusi, możemy przypuszczać, że chrzcili się wtedy przedstawiciele obu części Rusi przy bezpośrednim udziale księcia kijowskiego Askolda. Zresztą, tym w pewnej mierze można wyjaśnić i to, że w późniejszym kijowskim kronikarstwie nie ma mowy o chrzcie Askolda. Wydarzywszy się poza granicami Kijowa, mogło ono pozostać niezauważone dla głównej masy kijowskich pogan, a dlatego, być może, nie zachowało się wyraźnie w pamięci ludowej. Prawdopodobieństwo tej wersji częściowo potwierdzają także znaleziska kijowskich skarbów. Jeśli wyprawa Rusów rzeczywiście poniosła klęskę od niespodziewanej burzy, to o żadnych „hojnych darach” z Konstantynopola wtedy nie mogło być mowy. Dlatego i w kijowskich skarbach nie ma monet carogrodzkiego bicia z tamtego czasu. Jednak w kijowskich skarbach IX—X w. jest wystarczająco dużo monet bizantyjskich chersońskiego bicia. W szczególności najwcześniejsze z nich należą do Michała III i Bazylego Macedończyka. Te monety potwierdzają fakt zawarcia traktatu pokojowego między Rusami a Bizantyńczykami i ofiarowania Rusom hojnych darów. To, że znalezione bizantyjskie monety były chersońskiego bicia, nie obala powyższego. Dary mogły być wręczone Rusom w Chersonezie, gdzie całkiem mógł być zawierany i traktat pokojowy między Rusią a Bizancjum. Tak samo otrzymywał w Chersonezie dary, zawierał traktaty, a nawet przyjmował chrzest wiek później książę kijowski Włodzimierz. Zresztą, właśnie do tego czasu (860—861 гг.) Żywoty św. Cyryla (Konstantyna Filozofa) zaliczają jego pobyt w Chersonezie w składzie oficjalnego poselstwa bizantyjskiego. Zgodnie z Żywotami, właśnie wtedy w Chersonezie Cyryl i Metody po raz pierwszy zapoznali się z tekstami, które były napisane „ruskimi literami”, i z człowiekiem, który nauczył ich języka ruskiego. I, sądząc po wszystkim, właśnie tutaj zakończyli tworzenie ogólnosłowiańskiego pisma. Jeśli przedstawiciele misji poselskiej cesarza uczyli się w Chersonezie języka ruskiego, to czyż nie oznacza ta obecność tutaj poselstwa także od ruskiego księcia? A zatem, całkiem prawdopodobne, że i negocjacje między Rusami a bizantyjskimi posłami po wydarzeniach 860 r. mogły odbywać się właśnie w Chersonezie. Pomnik Cyryla i Metodego w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie. Dalszy ciąg nastąpi. ___________ * Kronika Symeona Logotety, doniesienia Nikity Paflagończyka, Konstantyna Porfirogenety, Leona Gramatyka, Skracacza Symeonowego, Jerzego Mnicha, Kontynuatora Teofana, Jana Skylitzesa, Jerzego Kedrenosa, Jana Zonarasa, Michała Glykasa, Konstantyna Manassesa, Teodozjusza z Meliteny i innych. Także wzmianki o tym wydarzeniu są w liście papieża rzymskiego Mikołaja do cesarza Michała z 28 września 865 roku, w Kronice Weneckiej Jana Diakona, w tzw. „brukselskiej” kronice, która podaje nawet dokładną datę napadu Rusi na Konstantynopol (18 czerwca 860 r.), a także w szeregu polskich kronik (J. Długosza, M. Miechowity, M. Stryjkowskiego i in.).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ileż to stalinowskich pachołków wyruszyło w tamtych czasach na ziemie zachodnioukraińskie w ideologicznych taborach, wyposażonych w Kremlu! Czy wielu z nich „przejrzało”, zderzywszy się z tą samą rzeczywistością, co młody dziennikarz Dimarow? Może jednostki, nie więcej. Na czym więc polega sekret? Tkwi on w tym, na ile każdy z nas jest gotów otworzyć się na prawdę, uznać ją za najwyższą ludzką wartość i miarę istoty wszystkiego, co na świecie istnieje, podporządkować jej myśli i czyny. Dimarow taką gotowość wykazał. Myślę, że łamanie światopoglądowych stereotypów przyszło boleśnie i niełatwo. Tym cenniejsze jest zwycięstwo nad samym sobą wczorajszym. Podkreślę: nie przemoc nad sobą – właśnie zwycięstwo. Jego waga jest tym większa, że zdobyte w granicach jednej, tej samej epoki, kraju, systemu społeczno-politycznego. A oto jeszcze jedna książeczka – zbiór wierszy „Na wojnie i po wojnie”. Dziś już mało kto wie, że do Związku Pisarzy Dimarowa przyjęto jako poetę z rekomendacjami Wołodymyra Sosiury i Maksyma Rylskiego. Wspomniany zbiór wydano w 2006 roku w skrajnie mizernym nakładzie, środowisko literackie jego wydania praktycznie nie zauważyło. Mam podejrzenie – zbiorek był pomyślany przede wszystkim nie jako fakt procesu literackiego, a jako niepubliczne, kameralne wspomnienie, nostalgia za młodością, nie więcej. Zdjęcie Olesia Dmytrenka magazyn „Kijów”, Anatolij Andrijowycz przywiązał się do niego całą duszą. Od pierwszego numeru czasopisma aż po dziś – członek kolegium redakcyjnego, doradca i „dostawca” dobrej autury. Tutaj drukowana była jego „mała” i „wielka” proza – praktycznie wszystko napisane w ostatnich dziesięcioleciach. Solidnej emerytury laureat Nagrody Szewczenki, błyskotliwy prozaik, inwalida wojenny tak i nie doczekał się od rodzinnego państwa, a mimo to uszczupla swoje skromne zasoby na coroczną prenumeratę „Kijowa”. Czego, niestety, nie można powiedzieć nawet o byłych redaktorach naczelnych pisma. Wszyscy, którzy dostąpili przyjaźni czy znajomości z patriarchą, poznają prawdziwy luksus obcowania. Jego dobroć, bezinteresowność, hojność nie mają granic. Jest on jednym z tych nieaktualnych duchowych rarytasów, które odczuwają radość i rozkosz, gdy sami dają, darują, nie oczekując absolutnie niczego w zamian. Największą dla niego przykrością jest sprawienie komuś przykrości. Nawet gdy powstaje paląca potrzeba kogoś niepokoić naglącą prośbą (nie dla siebie – dla innego!), Anatolij Andrijowycz nieodmiennie dodaje: „Niech pan, gołąbku, wybaczy…”. Wydawałoby się – jaki związek ma wszystko wspomniane i niewspomniane o Dimarowie z literaturą? Niecodzienne wydarzenia i najciekawsze życiowe zwroty można spotkać w losach tysięcy naszych rodaków. Jednak w tym właśnie „sztuczka”, że pisarz – to nie tylko talent, ale przede wszystkim – biografia. A zatem absolutnie wszystko, do najdrobniejszego szczegółu, co niesie w swoim duchowym i dusznym wnętrzu artysta, tak czy inaczej formuje jego twórczy kręgosłup. Osobiste cechy charakteru stają się swoistą zaprawą murarską, która spaja, cementuje słowną cegłę, z której powstaje zamierzona i wymarzona świątynia – dzieło literackie. Znane są przykłady (mogę wymienić je z biegu dosłownie ostatnich lat), kiedy pisarz w powieściach, opowiadaniach, wierszach głosi wysokie ideały moralne, wzywa do najwyższych ludzkich cnót, zalewa się na trybunach miodopłynnymi słowami, a w codzienności jawi się jako słabo zamaskowany maruder, wyrachowany człowiek, szuler, wcale nie drobny oszust, gotowy urwać kawał wspólnego dobra dla własnego zysku. Oto już prawdziwe faryzeizm! Napisane przez takiego „artystę” trąci smrodem i pleśnią; całkowicie zakwaszone na fałszu, jest w końcu skazane na niebyt. Literacki kontynent Anatolija Dimarowa dlatego właśnie jest zaprogramowany na długowieczność, że promieniuje dobroczynnym pierwiastkiem, ludzkością, miłosierdziem, dążeniem do tego, co wysokie i jasne, odrzuceniem wszystkiego, co od złego i obłudnego, energią zwycięstwa Bożego pierwiastka w każdej duszy nad szatańskim, a co najważniejsze – wszystko to wymienione stanowi rdzenny sens istoty samego pisarza. „Tylko prawda jest wieczna, a to wszystko – trawa!” – pisał P. Tychyna, największy ukraiński poeta XX wieku. Prawda – miara miar. Na wyżynach wieku Anatolij Andrijowycz Dimarow ma pełne prawo powiedzieć, że nie rozminął się z prawdą. Ani w codziennym życiu, ani w żadnym słowie, które wyszło z głębi własnego serca i legło na papierze. Niechże pomnażają się Wasze błogosławione trudy i dni, drogi Jubilacie! Niech Pan Bóg Was strzeże!
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor BARANOW, przewodniczący NSPU, redaktor naczelny czasopisma „Kyjiw”. Jego droga życiowa i literacka, zawrotne perypetie i zygzaki losu to pasjonująca, niezwykle bogata w wydarzenia historia, która mogłaby stać się wspaniałym materiałem na rozległe epickie płótno. Ktoś inny dawno nie przepuściłby okazji, by „ubrać” taką biografię w grube tomy powieści i opowiadań lub przynajmniej wspomnień. Jednak, znając charakter jubilata, nie dziwmy się zaledwie dwóm skromnym tomikom wspomnień, zatytułowanym prosto i bezpretensjonalnie — „Przeżyć i opowiedzieć”. Zresztą, jak zapewniał Pawło Zahrebelny, pisarz we wszystkich swoich książkach pisze przede wszystkim o samym sobie. To znaczy — odtwarza świat, ludzi i wydarzenia w nim tak, jak sam je widzi i czuje. Czytając to, co napisał i wydał Dimarow, na każdej stronie odgaduje się jego niewidzialną obecność. Pozbawiony (dzięki Bogu!) kompleksu „pępocentryzmu” i samouwielbienia, w żadnym słowie nie wynosi się ponad życiowy horyzont, za to wyraźnie widzimy jego pozycję, ognisko jego spojrzenia i myśli, błyski jego miłości i gniewu, energetykę pola siłowego artysty, świadomego swojego talentu nie jako wybrania z Bożej łaski, lecz jako ciężkiego krzyża: musisz wynieść go na swoją Golgotę, bo inaczej na świecie ubędzie dobra, sprawiedliwości, prawdy. O nim napisano wiele i przez wielu: krytyków literackich, badaczy współczesnego procesu literackiego, dziennikarzy, przyjaciół pisarzy. I dla nich jest on postacią przyciągającą. W aurze jego towarzystwa zawsze czujesz się wygodnie i przytulnie, jest uważny wobec rozmówcy z wyjątkową, po dimarowsku wykwintną uwagą, która wypływa z jego wrodzonej kultury wewnętrznej — kultury inteligentnej, prześladowanej przez reżim sowiecki rodziny kapłańskiej. Aby nie wpaść w ręce tych, którzy „do podstaw, a potem…”, ojciec Anatolija, Andronyk Harasiuta, porzucił rodzinny dom, a ślady jego zaginęły, jak to się mówi, we mgle lat. Matka zapisała Tolę na nazwisko „Dimarow”, zmieniła też imię ojca na „Andrijowycz”. Nie daj Boże nikomu takich mąk i tortur! Myślę, że w te jubileuszowe dni nie ma szczególnej potrzeby uciekania się do analizy jego twórczości, która zdobyła szerokie uznanie i najwyższą nagrodę państwową — Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Tak samo zbyteczne jest ścielenie się przed jubilatem superlatywami komplementów: właśnie tego nie znosi najbardziej. A jednak przedmiot do rozmowy istnieje. Leży przede mną debiutancka książeczka opowiadań Anatolija Dimarowa „Na wołyńskiej ziemi”, wydana we Lwowie w dalekim już 1951 roku. Z woli autora nie jest ona wspominana w informatorach pisarskich; najprawdopodobniej dlatego, że napisana z pozycji człowieka czysto sowieckiego, wychowanego w duchu wytycznych partii komunistycznej oraz jej wodzów i wodzików. Jak wyznaje sam Anatolij Andrijowycz, wysłany po wojnie na Zachodnią Ukrainę, by „budować nowe życie”, przyjechał tam jako przekonany stalinista, a wrócił do Kijowa jako ukraiński nacjonalista. W ciągu kilku lat nastąpiła transformacja poglądów pod wpływem dostrzeżonej prawdy życia. Ale takie coś mogło wydarzyć się tylko z człowiekiem, którego serce jest nastrojone na kamerton tej właśnie prawdy.
się. W wybitnych poetów nowicjusz Związku, przyjęty za błogosławieństwem klasyków, nie wybił się, w porę pojmując, że jego powołaniem jest proza. I to było jeszcze jedno zwycięstwo nad sobą, wszak dobrowolnie zrezygnować z dźwięcznego i modnego we wszystkich czasach tytułu poety zdolny jest nie każdy. Wyrzec się poezji i przejść na prozę — to świadome szaleństwo. Proza wymaga tytanicznej systematycznej pracy, wołowej cierpliwości, ciągłego napiętego skupienia i pamiętliwości (powieść to ten sam „dom wariatów” czy „kołchoz” z ogromną liczbą postaci, węzłów i supełków fabularnych, z zachowaniem jednej stylowo-narracyjnej intonacji, specyficzną logiką splatania osobistych linii bohaterów, podporządkowaniem wszystkich wymienionych i z braku miejsca pominiętych komponentów centralnej idei utworu: jednym słowem — Sodoma i Gomora!). Prozaik przykuwa się do stołu tak samo, jak niewolnik — niewolnika do wioseł na galerze. Katorga z samoprzymusu! W tej skórze Anatolij Dimarow spędził kilkadziesiąt lat. Stworzył cały kontynent powieści, opowieści, opowiadań, mikronowel, ironicznych etiud z życia pisarskiego, w tym i własnego — spis ich zająłby tutaj zbyt wiele miejsca (szczególnie dociekliwych odsyłam do internetowej „Wikipedii” lub informatora NSPU). Trzecie zwycięstwo, które nasz jubilat ma prawo świętować na wyżynach wieku, dotyczy jego relacji z okolicznościami, w nieodczarowanym kręgu których toczył się los. Anatolij Andrijowycz nigdy nie narzekał ani na frontowe rany i skutki kontuzji, ani na czarne znaki, które stawiali po obu stronach jego drogi „nie tyle wrogowie, co dobrzy ludzie”, ani na choroby i niedomagania. Kiedy jemu, głównemu redaktorowi „Radzieckiego pisarza”, z powodu pryncypialnej odmowy wydania grafomańsko-koniunkturalnej sztuki autora narodowości żydowskiej przyczepiono etykietę „antysemity nr 1” w całym Związku Radzieckim (Ilja Erenburg w ogóle nazwał czasopiśmienniczą publikację rozdziałów powieści „Ból i gniew” rasistowską!) i ówczesny główny „ideolog” republikańskiego KC Małanczuk groźnie zarządził „niech Dimarow pochodzi w czarnym ciele”, pisarz znalazł się bez pracy i jakiegokolwiek dorobku, bez książek i honorariów — a zatem bez środków do życia. Przeżywali dzięki pensji żony — kandydatki nauk Jewdokii Nesteriwny. Historia tego małżeństwa jest już sama w sobie zdumiewającą powieścią, którą warto napisać. Zniesławiony i proskrybowany, wygnaniec udał się na Pamir, gdzie zbratał się z geologami i zafascynował kolekcjonowaniem cennych minerałów. O tym okresie napisała się opowieść „Poemat o kamieniu”, która w przekładach zdobyła popularność daleko poza granicami Ukrainy. Doświadczył palącej goryczy straty najbliższych przyjaciół. Jeden po drugim odeszli w lepszy świat Ołeksandr Diaczenko, Mychajło Parchomow, Arsen Iszczuk, Anatol Kostenko, a całkiem niedawno — Wołodymyr Juhow. Przyzwyczajał się żyć bez miłego towarzystwa, dopóki nie przylgnął sercem do młodszych i rzucił się im pomagać: „wojował” o nagrody dla nich, mieszkania, skierowania do domów pracy twórczej, pozycje w tematycznych planach wydawniczych, pisał liczne przedmowy do publikacji w czasopismach. Samo tylko błogosławieństwo do literatury Hryhora Tiutiunnyka jest wiele warte! Anatolij Andrijowycz od razu i trafnie wyczuł potężny talent młodego rodaka z Połtawszczyzny. Czarne znaki jakby ktoś umyślnie rozstawiał wokół Dimarowa. Jedną ominie — pojawia się druga, trzecia… Oto dobrowolnie wziął na siebie obowiązki społecznego kierownika budowy, kiedy Związkowi pozwolono nadbudować piętro nad budynkiem mieszkalnym przy ulicy Panasa Myrnego. Przebijał projekt i kosztorys w urzędniczych gabinetach, nocami pilnował przywiezionych materiałów, własnymi pieniędzmi zachęcał budowniczych, żeby nie partaczyli. A gdy przyszła kolej rozdzielać nowe mieszkania — nazwisko Dimarowa własnoręcznie wykreślił ówczesny związkowy szef: za krytyczne słowo pod adresem wychwalanego-przechwalanego romansu „żywego klasyka”. Zajął się pisarskim towarzystwem ogrodniczym nad Morzem Kijowskim — i został bez działki, oddał ją znajomemu geologowi, z którym zaprzyjaźnił się na Pamirze. I we dwoje z żoną na długo zasiedli na chutorze Mochnaczi, gdzie na miejscu kupionej chatki-lepianki postawili „fiński domek”, gdzie uprawiany był i dawał dobre plony ogród, łowiono ryby i raki w limanie Suły, prowadzono serdeczne rozmowy z miejscowym prostodusznym ludem i pisano „Historie wiejskie”, „Historie miasteczkowe”, „Historie miejskie”, szkice, recenzje, opinie o wydarzeniach literackich. Mochnacz — to ich szczególna pasja i miłość, słodkie wspomnienie, jasna strona przeszłości. Odkąd zaczął wychodzić czasopismo
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przy spotkaniu, na co mam małą nadzieję, zresztą nie wiem, kiedy będę w Kijowie. Dziękuję za odnalezione numery „Suczasnosti”. W zeszłym roku prenumerowałem na drugie półrocze, ale żadnego egzemplarza nie otrzymałem, a zaniepokojenia nie okazywałem, bo sądziłem, że wydawanie czasopism opóźnia się przez trudności papierowe. W tym roku to czasopismo na razie przychodzi, mam już pierwszy numer. Zbiór „Oczima sercia” już mam, ładny zbiór, chociaż niedociągnięć (przez nieprofesjonalność wydania) niemało. Szczególnie spodobały mi się ilustracje. Chciałbym i ja mieć książki O. Zujewskiego: i jego zbiór, i jego przekłady Mallarmégo. Czy nie napisać mi do niego samego, ale to w tym przypadku, gdy ty łaskawie powiadomisz mnie o jego kanadyjskim adresie. Odnośnie Mallarmégo. Czy znana ci jest książka przekładów St. Mallarmégo autorstwa Marka Tałowa? Wyszły one w Moskwie w 1990 roku nakładem rodziny już nieżyjącego tłumacza (nieczytelne — W. A.). Sądzę, że dla porównania byłoby ci pożytecznie się z nią zapoznać. Jeśli jej nie masz i jest ci potrzebna, to mógłbym ci ją wypożyczyć na pewien czas. Bibliografię swoją zrobiłem aż do 93 roku, ale nie przepisałem: inne ważne spra-
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek w nr 18, 19 z 2012 r. 72. 20.03 1993 Dzień dobry, Witaliju! Dziękuję za list, za zakupione dla mnie książki. Szkoda, że znowu nie napisałeś, czy otrzymałeś moją brazylijską książkę i kilka stron mojej bibliografii, więc w następnym liście, jak będziesz pisał, napisz o tym koniecznie. Hryhoriwa mi kup, niech mu będzie wstyd za to, że nie domyślił się wysłać, oni o mnie wspominają (oni — czyli tzw. „Kijowska szkoła”) tylko wtedy, gdy bywam w Kijowie i im opłaca się mnie zauważać. Ale Bóg im sędzią! Iw. Semenenko też należał do tej szkoły, zobacz sam, ja już z tego wyrosłem, z jakiegoś powodu taka poezja mnie nie zadowala, czuję, że brakuje jej jeszcze czegoś nieistotnego, piszę tak pewnie o tym, bo sam mam cykl podobnych wierszy (w zbiorze „Kalina w Boże Narodzenie” rozdział „Sinia radość”). Dziecięcą W. Stusa — mam na myśli „Okna w poza przestrzeń”, lwowskiego Stusa Oracz trzyma dla mnie i chce wręczyć(!) osobiście Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik NAN Ukrainy Zakończenie. Początek w nr 18, 19 z 2012 r. Najprościej zrzucić winę za wszystkie nasze narodowe porażki, straty, biedy i niepowodzenia na wrogów — ich umiemy wyszukiwać i piętnować słowem. Trudniej i moralnie boleśniej krytycznie spojrzeć na siebie, wytworzyć bezlitosny sąd nad sobą dla oczyszczenia narodowego ducha i wzniesienia się nad tym grzesznym ukraińskim światem. Tego domaga się Wasyl Hołoborodko, boleśnie przeżywając krach narodowych iluzji i romantycznych wizji. Dlatego też ostrzega: Nie pomylmy się, bracia, uważając, że tyrani lubują się tylko w pewnej barwie. Tyrani pojawiają się pod wszystkimi kolorami tęczy. Nie wykorzystany przez nikogo z tyranów kolor umożliwia jeszcze za życia przefarbować się. Niewyczerpane warianty łączenia kolorów otwierają tyranom nieskończoną perspektywę. („Kolor tyranii”). wy powstały, a i techniczne możliwości minimalne (taśma całkiem się zniszczyła, a nowej skąd tu dostaniesz, zaczynam pytać u znajomych). Odnośnie „Kijowskiej szkoły”. Niedawno zrobiłem wywiad dla czerniowieckiej gazety „Bukowynśke wicze”, tam mowa o tej szkole. Postaram się wysłać ci egzemplarz tej gazety. Jeszcze o niej pisał W. Ruban (publikowano w „Mołodij hwardiji” oraz w „Mołodi Ukrajiny”), napisane przez niego odbieram jako najbardziej pozytywne, chociaż inni „szkolniacy” gniewają się na niego za naświetlenie takiego zjawiska, jak Kijowska szkoła poetów. Jeśli nie znasz tych publikacji Rubana, to ja ci napiszę, gdzie je wziąć, czyli dokładne dane wyjściowe. Kiedy zapoznasz się z tym materiałem (Rubana i moim wywiadem), porozmawiamy o tej szkole dokładniej i szczegółowiej. Dobrze? Witaliju, proszę, pisz wyraźniej mój adres na kopercie, bo twój list bywał w Pierwomajsku, zamiast w rejonie Perewalskim. Wszystkiego dobrego! Szczerze W. Hołoborodko. Listy do Kijowa. 76. 23.02 2000 Drogi Witaliju! Dziękuję za list oraz za noworoczne pozdrowienia. Nie prenumeruję gazety, niestety, „Hołos Ukrajiny”, ale we wsi niektórzy ją prenumerują, dlatego od prenumeratorów dowiedziałem się o swoim zdjęciu, zamieszczonym w gazecie z 1 lutego, którą oni mi uprzejmie podarowali. Dziękuję ci za twoją uwagę dla mojej skromnej osoby. Jeszcze ci sami prenumeratorzy mówili, że w tej samej gazecie było coś i napisane o mnie, ale nie w tym roku, nie wiem, bo tej gazety nie widziałem. Jeśli ty rzeczywiście coś dawałeś o mnie w waszej gazecie, to prosiłbym łaskawie o kserokopię dla mnie, zawczasu dziękując. W swoim ostatnim liście piszesz, że coś napiszesz i o moich bajkach, z góry wdzięczny ci za ten zamiar. Nie wątpię, że zrobisz to, jak i wszystkie swoje wersy o mnie wcześniej, mistrzowsko, choć, jak zawsze z przedawkowaniem. Ale chciałbym, za twoim pozwoleniem i łaską, wtrącić się w twój zamiar, podpowiadając jeden temat, który jakoś warto byłoby w twój materiał wmieścić, jeśli będzie to stosowne (na twój, oczywiście, rozsądek). Mam na myśli jakoś ostrożnie podać o czyjejś (czyjej?) pomocy dla mnie w sprawie badania bajki, są różne fundusze, wiem, fundusz im. O. Olżycza nawet ma taką pozycję, jak udzielanie pomocy materialnej w nazwanych badaniach (moje rozważania trudno nazwać naukowymi, bo nie mam nawet wyższego wykształcenia, przynajmniej na dzisiaj, bo, być może, w tym roku uda się otrzymać w Ługańskim uniwersytecie pedagogicznym dyplom), a i inne pieniężne fundusze, być może, odpowiedziałyby. Wiem, że do tego musiałyby już być ważne publikacje i recenzje na nie (ustne przynajmniej, ale tych ludzi, których by posłuchali w tych funduszach), ale publikacji na razie nie przewiduje się, chociaż w „Ukr. kulturze” chcą coś podać z tej mojej broszury. Dajmy na to, Witaliju, naradzimy się z tobą, jak to zrobić, jeśli przystaniesz na moją myśl. Samemu zwracać się do tych funduszy uważam za jakoś niezręcznie, a i nie umiem, będę zwracać się do kogoś, kto mógłby za mnie poręczyć. Napisz, co ty o tym myślisz. Oczywiście, przenieść się do Kijowa, do bibliotek oraz do ekologicznie czystszego (ludzkiego) środowiska byłoby dobrze, ale … itd. Wszystkiego dobrego! Z poważaniem twój W. Hołoborodko. 77. 14.06 2002 Drogi Witaliju! Dawno nie miałem od ciebie listu. Dawno ja z tobą nie korespondowałem. Tak dawno, że i nie powiadomiłem cię o zmianie mojego adresu pocztowego, bo ja od września ubiegłego roku mieszkam w Ługańsku. Adres nowy — na kopercie. Tak, Witaliju, ja pamiętam twój list, w
Tłumaczenie maszynowe
Naród nie łatwo odzyskać swoje prawdziwe oblicze, swój cywilizacyjny wizerunek. Przez wieki bowiem go zniekształcano, starając się nałożyć na oblicze narodu maskę niewolnika, obcinano mu język, skracano jego historyczny rozwój, wypleniano z jego szeregów najlepszych, godnych, dumnych. I wielu się z tym pogodziło. I dlatego pozwoliło „wyhodować taki ogród”, w którym samowolnie rozrastała się tyrania, przemoc, okrucieństwo, zasiewano beznadziejność i rozpacz. Dlatego nie przypadkiem nastroje i uczucia samego poety zabarwiały się w czarne barwy smutku i beznadziei. Wkradała się straszna myśl: „Być może wszystko, co chciałem powiedzieć światu wierszami, już powiedziałem…” Lecz nieustannie „łaknący pożytecznej lektury” poeta-elektryk nadal buduje swój duchowy świat dzięki książce: „Książki też cenię ponad wszystko”. Szczególnie interesuje go działalność estetyczna jako akt indywidualnego samowyrażania, sam proces rozkoszowania się wysoką poezją jako przedmiotem zmysłowym. Wasyl Hołoborodko przeżywa szczęśliwe chwile swoistego zanurzania się w żywioł obrazowego wyrazu takich talentów, jak Lorca, Apollinaire, Iwan Drach, Borys Pasternak, Paul Valéry, Stéphane Mallarmé, Lina Kostenko, Maksymilian Wołoszyn, Wasyl Stus, R. M. Rilke, Ihor Kalynec, Edgar
Po… Dla jego estetycznego odbioru charakterystyczne jest przejście od rozumienia tekstu do poznawania natury poetyckiego języka poprzez wnikanie we wewnętrzną formę słowa i języka, ponieważ to właśnie tam, według O. O. Potebni, kryje się twórcza energia. Sądząc po tym, że Wasyl Hołobородько interesował się poetyką symbolizmu — przestudiował książkę Stefana Jarocińskiego „Debussy”, głównie ten rozdział, w którym mowa o impresjonizmie i symbolizmie, za pośrednictwem „Książki-pocztą” nabył monografię I. P. Smirnowa „Художественный смысл и эволюция поэтических систем” i w liście z 18 grudnia 1977 r. przytacza z tej „zdumiewającej książki” następujące wiersze: „Чтобы текст обладал индивидуальным смыслом, он должен быть двусмысленным”. Dwuznaczność, a dokładniej wieloznaczność tekstu rodzi się w procesie twórczego dążenia do wyrażenia tego, co w zasadzie jest niewypowiedziane, co żyje we wewnętrznym świecie artysty i co ostatecznie często rodzi dramatyczny konflikt między zamysłem autora a odbiorem czytelnika. Zdawałoby się, że w wierszu Wasyla Hołobородька „Milczenie” wyraźnie uchwytna jest myśl o oczekiwaniu przez poetę swojej muzy, o nadziei na rozkwit twórczej wyobraźni dzięki natchnieniu.
Łowię nad stołem białą gołąbkę, która wpada z nocy wiśniowych drzew. Okruchy słów rozsypuję na papierze, a pióro i palce wystawiam przed siebie jak gałązki — przywabiam ptaka, któremu ufałem.
Interpretacja tego tekstu zakłada jego odbiór na poziomie symboli, alegorii i metafor, po to, by uświadomić sobie problem tego, co niewypowiedziane, kwestię niemożności pełnego wyrażenia myśli i uczuć w słowie. Z niektórych aluzji, które znajdujemy w listach Wasyla Hołobородька, wynika, że przyrodę poetyckiego próbował on najpierw „wyprowadzić” z dziedzin etymologii, ustnego folkloru, słowiańskiej mitologii i etnografii, opracowując ogromny zbiór literatury specjalistycznej. „Stoję na progu nowych odkryć…” — tak poeta informuje przyjaciela o swojej pracy naukowej, poświęconej zagadnieniom natury myślenia artystycznego, genealogii narodowej obrazowości oraz mitopoetycznego systemu odzwierciedlania. Przede wszystkim Hołobородько dąży do tego, by poszerzyć symboliczną przestrzeń ukraińskiej bajki ludowej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w którym pisałeś o publikacji moich listów do ciebie. Wtedy napisałem ci, że nie warto tego robić, bo przecież wciąż żyję (niby), a korespondencję przyjęło się drukować dopiero po śmierci korespondenta. Tę samą myśl spotkałem u M. Najenki, w jakimś jego artykule czy rozmowie przy okrągłym stole. Moja opinia w tej kwestii się nie zmieniła, ale jeśli są precedensy — to zgadzam się na publikację moich listów do ciebie (jestem zdumiony, że okazało się ich około 150, chociaż nie ma się czemu dziwić, wszak znamy się od 1968 roku, a od tego czasu minęło 30 lat, więc listów tyle się nazbierało, mogłoby być jeszcze więcej, gdyby w korespondencji nie przeszkadzały nam różne okoliczności). Oprócz tego niepokoi mnie jeszcze jedna myśl — czy nasze (moje) listy będą dla kogoś interesujące (oprócz nas dwóch), wszak pisane były z bardzo uważnym oglądaniem się na możliwą (realną, jak się przypadkiem okazało w 1980 roku) perlustrację naszej korespondencji, dlatego o czymś bardziej szczegółowym na temat „czasu i siebie” zapewne trudno będzie dowiedzieć się z mojej korespondencji z tamtych czasów. Wiele mógłbym każdemu ze swoich dawnych i nowych korespondentów powiedzieć dzisiaj, ale dzisiaj nikogo nic nie interesuje (nieprzypadkowo w różnych miejscach i z różnych powodów kilka razy już spotykałem słowa Puszkina — „leniwi jesteśmy i nieciekawi”). Zatem teraz w zasadzie zgadzam się na publikację moich listów do ciebie, szczegóły, mam nadzieję, omówimy w dalszej korespondencji. Tak, Witaliju, wiem o planowanym zbiorze moich wybranych poezji w „UP” (wydawnictwo „Ukraiński pisarz”), który, jak zapewniał W. Kołomijec, miał wyjść albo pod koniec jeszcze ubiegłego roku, albo na początku bieżącego, ale który do tej pory nie wyszedł, chociaż pokładam w nim duże nadzieje, nie tyle na samą książkę, co na honorarium za nią — mógłbym spłacić długi (a mam ich ponad 2000 hrywien), kupić komputer itp. W ubiegłym roku eksternistycznie ukończyłem tutejszy uniwersytet pedagogiczny. W bieżącym roku mam w okolicach 20 czerwca bronić pracę magisterską. Tak dawno z tobą nie korespondowaliśmy, że ty o tym, oczywiście, nic nie wiesz (dobre wieści o człowieku mają tendencję do rozprzestrzeniania się trudniej niż zła (nieczytelne — W.A.) niegodziwość. Postanowiłem zdobyć dyplom tylko dlatego, że nagle, od 1996 roku zacząłem rozkodowywać baśń i przy tym okazało się, że rozkodowuję nie po prostu baśń, a właśnie baśń ukraińską, którą są wszystkie baśnie świata (czyli one dzięki pogłębieniu etymologii niektórych słów, interpretacji symboli… Nawet wydrukowałem w 1999 roku na ryzografie broszurę o metaforyzacji wieńca w baśni, swoją pracę magisterską poświęciłem problemowi transformacji „niektórych aspektów ukraińskiego obrzędu swatów w ukraińskich baśniach ludowych”. Dalej w liście z 14 czerwca 2002 roku zaznacza, że przeanalizował tylko sześć elementów z „określonych 46 aspektów ukr. swatów”. Takie celowe zainteresowanie Wasyla Hołoborodki ukraińską baśnią ludową, ukraińskim symbolicznym systemem odzwierciedlenia świata nie jest przypadkowe. Przeciwnie, od jego pierwszych poetyckich „kroków” daje się prześledzić dążenie poety do uwydatnienia swojej twórczej indywidualności, niepowtarzalności osobistego postrzegania świata, a narodowe symbole folklorystyczne i symbolika służyły Hołoborodce jako ważne elementy tworzenia własnego systemu poetyckiego. I zauważył to Iwan Dziuba w artykule „W cudownym świecie rodzinnej chaty”, podkreślając wartość „naiwnego” podejścia osiemnastoletniego poety do przemyślenia, do obrazowego postrzegania „doby nauki, racjonalizmu i praktycyzmu”. Autorytatywnego i popularnego krytyka poruszyło i zachwyciło to, że „niby ożywa świat pradawnych animistycznych wyobrażeń o przyrodzie; świat naszego dalekiego „naiwnego” przodka lub ufnego dziecka, zaludniony dziwnymi istotami, napełniony czarownymi dźwiękami, kolorami, przygodami; świat ukraińskiej ludowej, jeszcze pogańskiej, demonologii, baśni, zagadek, dum…” dysponuje różnorodnymi wariantami naszej baśni). W 1999 roku na ryzografie wydrukowałem broszurę o metaforyzacji wieńca w baśni. W tym roku w pracy magisterskiej piszę o transformacji niektórych aspektów ukraińskiego obrzędu swatów w ukraińskich baśniach ludowych. Objętość pracy pozwoliła przeanalizować tylko 6 z dotychczas przeze mnie określonych 46 aspektów ukr. swatów. Analiza na podstawie języka i zwyczajów. Chcę wydać znowu na ryzografie, jak będą pieniądze, a w instytucie obiecują wydrukować albo pod koniec tego roku, albo na początku następnego. Chociaż dla niektórych będę robił kserokopię z pracy magisterskiej. Swoją drogą, ta praca, poprzednia, o wieńcu w baśni, została wydrukowana w 2000 roku w drugiej połowie roku w czasopiśmie „Ukraińska kultura”. To prawie jedyne czasopismo, które pozytywnie odniosło się do mojej pracy (jeszcze czasopismo „Dzwin”, ale nie wydrukowało), naukowcy przemilczeli albo (nieczytelne — W. A.), że to „odkrycie poety”, czyli coś takiego, czego poważnie (naukowo) traktować nie należy. Materiał ilustracyjny mam, ale bardzo ograniczony, był jeden czas — koniec 1995 roku — kiedy mnie na wsi (i w domu, i w radzie) bardzo obrazili, to zacząłem niszczyć swoje wiele rzeczy, w tym prawie wszystko ze swojego materiału fotoilustracyjnego spaliłem w piecu. Zresztą co tam mogło być interesującego dla kogoś, kiedy ja żywy w tamtym czasie nie byłem nikomu potrzebny. Ale coś zostało. Z Kanady, u kogoś (u Rymaruka) jest i materiał fotograficzny z Berlina 1993 roku itd. Z bibliografią problemów z mojej strony nie będzie, najpełniejsza jest u S. I. Biłokonia. Jednym słowem, pisz, Witaliju, do mnie, tym bardziej że pojawił ci się wolny czas, i stopniowo wszystko omówimy, żeby pojawić się przed ludźmi w należytym (treściwym) wyglądzie. Wszystkiego dobrego! Z poważaniem W. Hołoborodko. Posłowie od adresata Badaczom historii literatury wiadomo, że z ponad 6 tysięcy listów Iwana Franki zachowało się tylko około 900 ich autografów. Nie lepsza sytuacja jest z dziedzictwem epistolarnym innych wybitnych działaczy naszej kultury i nauki. W ten sposób tracimy cenne źródła do badania życiorysów rodzimych intelektualistów.
Czytając z wyjątkową estetyczną przyjemnością poezje Wasyla Hołoborodźki, napisane w latach 1962—2003 i wydane w osobnej książce pod tytułem „My idemo” (2005 r.), przekonujesz się, że poeta nie zdradził tej ideowo-estetycznej pozycji, którą tak jasno i oryginalnie zadeklarował w swoich pierwszych publikacjach czasopiśmiennych oraz w pierwszych tomikach poetyckich — „Zełen deń”, który został przeznaczony na przemiał i ujrzał światło dzienne dopiero w 1988 roku, oraz „Letiucze wikonce”, któremu dane było „wylecieć” na wolność w 1970 roku dzięki wydawnictwu „Smołoskyp” (USA). Smutna droga do czytelnika rozpostarła się również przed zbiorem poezji „Ikar na metelykowych kryłach”, przygotowanym do druku w 1967 roku, lecz ukazanym światu w roku 1990. Pomimo wszystkich dramatycznych wstrząsów i życiowych prób, nie tylko przetrwania fizycznego, ale także zachowania duchowej suwerenności i estetycznej pozycji, Wasyl Hołoborodźko konsekwentnie i wytrwale broni swojego wewnętrznego świata przed ideologiczną korozją i politycznym celowaniem w niego, chroni własne poetyckie postrzeganie świata, oparte na obrazowo-symbolicznym systemie odzwierciedlania świata, na ludowej symbolice, która jest zakodowana w ojczystym języku, mitologii, folklorze, pieśni ludowej… Ta pozycja utalentowanego poety wyraźnie przejawia się w listach do Witalija Ablicowa, których głównym przeznaczeniem, zdaniem autora, „jest środek do dialogów na tematy artystyczne”, bo przecież jego główne gusta to: „litera-
Szanowni Czytelnicy! Na prośbę redakcji Wasyl Hołoborodźko przesłał nam wybór swoich najnowszych wierszy, który zostanie wydrukowany w jednym z najbliższych numerów tygodnika. Śledźcie publikacje.
Tłumaczenie maszynowe
Dyskusja na ten temat między adresatem a W. Hołoborodką poprzedziła decyzję o publikacji listów poety (przygotowano książkę „Wasyl Hołoborodko. Listy…” ze słowem wstępnym I. Dziuby, do której weszło 80 listów, kilka badań twórczości W. Hołoborodki oraz inne dotąd niepublikowane materiały). Adresat listów był przekonany, że nie ma żadnego sensu odkładać publikacji. Poeta jednak wątpił… Sytuacja wokół jednego z naszych najbardziej utalentowanych pisarzy stała się paradoksalna: za czasów minionego totalitarnego reżimu W. Hołoborodko doświadczył prześladowań, jego książki były zakazane do publikacji; po odrodzeniu ukraińskiej Niepodległości niewiele się zmieniło: co prawda książki wychodzą (w niewielkich nakładach), ale współczesny czytelnik mało wie o tym, czym żyje, nad czym pracuje i jakie w ogóle jest miejsce W. Hołoborodki w historii rodzimej literatury. Ługańskiego pisarza lepiej znają i szanują na świecie niż w ojczyźnie. Na przykład w 1983 roku w Belgradzie ujrzała światło dzienne 2-tomowa 1000-stronicowa antologia „Moderno svetsko pesnishtvo” (na Ukrainie znana pod umowną nazwą „Od Rabindranatha Tagore do Wasyla Hołoborodki”), która przedstawiła ponad 140 najwybitniejszych poetów świata, w tym także ukraińskiego. W tym samym czasie uznany za granicą W. Hołoborodko zmuszony był wówczas pracować jako zaopatrzeniowiec w miejscowym sowchozie, codziennie przerzucać widłami tony siana. W 2005 roku książkę W. Hołoborodki „Wierszy pełna rękawiczka” niemieccy wydawcy uznali za jedną z najlepszych w Europie i włączyli do ogólnoeuropejskiej biblioteki dla młodzieży i dzieci. Poezje i poematy W. Hołoborodki drukowano w Baltimore (USA), Toronto (Kanada), Rio de Janeiro (Brazylia), Warszawie (Polska) oraz innych miastach w przekładach na ponad 20 języków świata. Oto kogo należy wysuwać do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury! Jestem przekonany, że Pisarzy trzeba czcić za ich życia, a nie w oficjalne okrągłe daty-jubileusze. A tym bardziej trzeba znać ich twórczość, rozumieć ją, wszak Bóg dał im wielkie talenty, by widzieć daleko w przód. Ukraina dzisiaj potrzebuje właśnie tego — z optymizmem wpatrywać się w swoją cywilizowaną przyszłość. Witalij ABLICOW ra o poezję, poezja, duchowe poszukiwania”. I poszukiwania najistotniejszego składnika po to, aby jego teksty stały się pełnymi i czytelnik mógłby znaleźć w nich to, czego pragnie jego spragniona dusza. Dla tego jednego składnika — dla twórczego samourzeczywistnienia w słowie poeta dla swojego czytelnika wyzbierał wszędzie — na kwitnącej polanie, na przystanku autobusowym, na ludnym skrzyżowaniu, na koncercie znanej piosenkarki, na meczu piłkarskim, na posiedzeniu sądowym — tak niezbędne słowa: wybieram według przyjemnego zabarwienia słowa składam w zwiniętą z papieru torebkę torebkę ze słowami zebranymi przeze mnie z całego świata przekazuję tobie czy ucieszysz się tymi słowami 1 Ołeksandr Potebnia w przypisie do artykułu „Jazyk i narodnost” zaznaczał: „Myśl i uczucie człowieka są niewyrażalne, chociaż dla nas jest niezbędne przeciwne temu przekonanie, tak że ta niewyrażalność uświadamia się i nawet staje się kierunkową zasadą tylko w wyjątkowych nastrojach” (Cyt. za: O. O. Potebnia i aktualne pytania języka i kultury / Zbiór prac naukowych. — Kijów: Wydawnictwo Dmytra Buroho, 2004. — S. 309). 2 Dziuba Iwan. Ze studni lat: W 3 t. — Kijów: Wydawnictwo „Akademii Kijowsko-Mohylańskiej”, 2006. — T. 1. — S. 459. Deszcz mówi Przyszedł deszcz na nasze podwórko, stanął pod oknem i mówi: „Tam na skraju lasu, gdzie ty ostatnim razem nazbierałeś pełny koszyk grzybów, znowu pieczarek narosło wielkie stado — bierz koszyk i śpiesz na to miejsce, i nie zapomnij założyć płaszcza z kapturem!” Haftowanie łacińskim krzyżykiem Dziewczęta na wielkiej przerwie stają gromadką naprzeciw wielkiego okna — haftować łacińskim krzyżykiem na płótnie wyświetlaczy komórek piękne słowa, i żeby nie haftowały, a za każdym razem wychodzi: mamo, ja cię kocham! To jak dawniej, jakikolwiek piękny wzór nie haftowałyby dziewczęta bułgarskim krzyżykiem, a zawsze wychodził wielki czerwony kwiat! Ukraińscy pół-mężczyźni Niepostrzeżenie, z latami, wywodzą się pół-mężczyźni — pół głowy, jedna ręka, jedna noga — z rodzinnej wsi, z białego ukraińskiego świata (epifania: pół-mężczyzna — synonimiczny symbol według cechy „być tym, co oznacza to samo”). A przecież bywało spotkasz ich na każdym kroku: idą ulicą objąwszy się, jeden obejmuje drugiego prawą ręką, drugi — lewą, i śpiewają, śpiewają wieczorami, i to jeszcze jak, aż słowiki ich śpiew przejmują! Dzieci rano pytają swoich rodziców: „Kto to tak ładnie wieczorem śpiewał?” Rodzice opowiadają, że to tacy pół-mężczyźni. „A dlaczego ja ich nie widziałem?” „Ty widzisz ich często, ale nie domyślasz się”. „A kiedy ja ich zobaczę i domyślę się?” „Jak urośniesz duży i zaczniesz chodzić na ulicę, oto wtedy ich zobaczysz i domyślisz się”. A teraz rzadko we wsi zobaczysz pół-mężczyznę, jeszcze rzadziej w mieście, zostali oni tylko w bajce, a teraz będą jeszcze i w tym wierszu, który ty właśnie doczytałeś, mój niedomyślny czytelniku. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Pawło MOWCZAN Prawdziwa historia narodu składa się z historii poszczególnych osobistości, które właściwie kształtują historyczne koryto, wyznaczają jego kierunek i potęgę. Nurt Iwana Ohijenki jest potężny, więc logicznie nasuwa się pytanie: dlaczego przez długi czas byliśmy odcięci od tak znaczącej postaci, jaką był Iwan Ohijenko w najnowszej historii? Dlaczego nawet po dość poważnym odcinku czasu istnienia Ukrainy jako niepodległego państwa jeszcze nie wymawiamy pełnym głosem imion tych, którzy na początku XX wieku bronili naszego honoru i godności, którzy czuli swoją nierozerwalną więź z wielkim narodowym zasobem historycznej Ukrainy? Kiedyś pewien rosyjski reformator wypowiedział gorzką sentencję, która w znacznej mierze dotyczy także nas: „Przekonywać ludzi jest trudno, a przekonywać na nowo prawie niemożliwie”. I jak naładowaną energetyczną potęgą osobistością trzeba było być, aby w bezpaństwowym narodzie rozbudzić zainteresowanie własnym narodowym bytem: z własnym projektem państwa, kultury, historii, języka, perspektywy… To niewielka garstka pasjonatów, którzy zrobili wszystko, co możliwe, aby ocucić zdenacjonalizowaną masę i swoimi nieustannymi codziennymi trudami wytworzyć to, czego brakowało narodowi: rozbudzić w przeciętnym człowieku wiarę w siebie i, naciskając na słowo „Ukraina—Ukrainiec”, wyprzeć ze świadomości niewolnicze piętna „małoros”, „chochoł”, „podlaszek”. Jaki ogrom pracy trzeba było wykonać we wszystkich dziedzinach, a przede wszystkim w oświacie! Dlatego Iwan Ohijenko bierze się za tę sprawę, a dalej działa jako pionier w wydawniczej, kulturoznawczej, historycznej, kościelnej, językowo-informacyjnej sferach. I za wszystko to bierze się Iwan Ohijenko z ogniem, z wyczerpującą codzienną pracą, gdyż dobrze zdawał sobie sprawę, że Ukraińcy odziedziczyli co najmniej dwie wady — „chatorajstwo” (egoizm lokalny) oraz zwlekanie, odkładanie na jutro nierozwiązanych problemów. Dlatego Ohijenko całe życie niestrudzenie pracował, śpieszył się, by zrobić jak najwięcej, objąć coraz szersze sfery życia narodowego, wierząc, że „zmartwychwstanie Soborna święta Ukraina, a z nią i cerkiew Chrystusowa”. I najważniejsze, najbardziej znaczące słowa w zacytowanych słowach Ohijenki to „głęboko wierzę”… I to ziarnko gorczycy wiary, nie raz wspominane przez apostoła Pawła, czyniło cuda, dawało siłę, dodawało dni, pomnażało szeregi zwolenników. I czy to było wtedy, gdy tworzył ministerstwo w ukraińskim rządzie, czy wtedy, gdy zakładał w Kamieńcu Podolskim uniwersytet, czy otwierał wydawnictwa i nowe czasopisma, czy wtedy, gdy tworzył życiorysy wielkich Ukraińców, do których, nawiasem mówiąc, należy już dołączyć naszego jubilera, którego, moim zdaniem, Ukraińska Cerkiew powinna już kanonizować. Czy wtedy, gdy tworzył katedry, czy budował świątynie na dalekiej emigracji, czy wtedy, gdy tłumaczył Pismo Święte. Ohijenko jakby przestrzegał napoleońskiej maksymy: „Lepiej milczeć, jeśli nie jest się w stanie działać”, ale działać w imię Pańskie, w ścisłym powiązaniu z Bożymi wskazaniami. I nie dziwi, że z czasem z Iwana Ohijenki przekształca się w metropolitę Iłariona. I wszystko to dzieje się w czasach szatańskiego rozpasania, kiedy od Boga odwracają się warstwy, narody, intelektualiści, kiedy Boże wskazania stawały się pustym dźwiękiem. Jaka niesamowicie trudna droga do siebie, czyli do Boga, a zatem do Prawdy. Jaki niesamowity ogrom pracy wykonanej, wypracowanej. Aby zrealizować siebie, trzeba było mieć oprócz wiary jeszcze — według wyrażenia Jewhena Małaniuka: „Świadomość, uświadamianie sobie narodowo-państwowych zadań Ukrainy, trzeba było mieć aktywno-twórczy patriotyzm, i po prostu mówiąc — poświęcenie”. Jewhen Małaniuk 90 lat temu zaznaczył: „Ktoś powiedział, że Ukraińcy nie potrafią szanować swoich bohaterów. A tam, gdzie nie ma szacunku do wybitnych osobistości, nie może wytwarzać się tradycja, która odgrywa tak wielką rolę w wychowaniu narodu, w nakreśleniu jego historycznych zadań i dróg (J. Małaniuk. Księga obserwacji, Toronto, 1966, str. 263). Moim zdaniem, do podjęcia się tłumaczenia Biblii Iwana Ohijenkę skłoniły dwa motywy: pierwszy — to głębokie uświadomienie, że Biblia jest kodową księgą ogólnoeuropejskiej, a co za tym idzie i ukraińskiej kultury oraz ogromnego duchowego i intelektualnego doświadczenia, które stało się swoistą optyką widzenia prawdy Niebieskiej i Ziemskiej, prawdy Pańskiej ponadczasowej i prawdy ludzkiej, przemijającej; a drugi, motyw językowy, jest również ponadczasowy i znaczący. Tak samo jak są dwie sfery życia narodowego, w których „cerkiew, jak twierdzi metropolita Jerzy (Khodr), — jest zobowiązana brać udział. Pierwsza — to jedność narodu, druga — ochrona pokrzywdzonych, prześladowanych, ściganych za ich rasę lub język (Ludzkie wartości i spotkania kultur. Duch i litera, str. 127). Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie Olesia DMYTRENKI Chociaż nawet dzisiaj byłoby przedwcześnie twierdzić, że rudymenty sowiecko-moskiewskiego imperialnego stosunku i naszej piątej kolumny do prawa Ukraińców do własnej, prawdziwej historii odpadły jak ogon u gada. Więc zacięta ukrainofobia pozostaje niezmienna i tak samo podstępna, cyniczna. To po raz kolejny zademonstrowała dyskusja w Radzie Najwyższej Ukrainy nad uchwałą o obchodach 130-lecia Ohijenki, którą przygotował przewodniczący WUT „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. Jeden z regionalów ostro wystąpił przeciw, motywując tym, że rzekomo metropolita Iłarion (Ohijenko) w 1941 r. witał chlebem i solą w Żytomierzu wojska niemieckie. (W rzeczywistości metropolita od 1920 r. aż do śmierci w 1972 r. żył na wygnaniu, za granicą). Bezczelne kłamstwo Jurija Bołdyriewa wywołało falę oburzenia nie tylko wśród ukraińskich deputowanych, ale także wśród ziomków-żytomierzan Ohijenki. Szef Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej zmuszony był dzwonić do prowokatora z mandatem deputowanego, ale zmienić sytuacji nie udało się, przedstawiciele parlamentarnej większości zagłosowali przeciwko obchodom jubileuszu na szczeblu państwowym. Dzięki Bogu, że proświcianie, towarzystwo Iwana Ohijenki, NSPU, Fundusz Wspierania Rozwoju Sztuki, żytomierscy edukatorzy przy skutecznym wsparciu kierownictwa
W dziedzinie kulturoznawstwa Ohijenko rozszerzył granice funkcjonowania kultury ukraińskiej, w wymiarze czasowym „broniąc ciągłości narodowego rozwoju kulturowego oraz jego ekwiwalentności wobec genezy narodu” (I. Tiurmenko). A jakie ważne wnioski wyciągnął on w językoznawstwie w interpretacjach dotyczących natury słowa, języka ojczystego: „Każda wiara najmocniej związana jest z językiem ojczystym narodu, bo język ojczysty to podstawowy żyzny grunt każdej wiary, język ojczysty to droga do Boga”. „Wszystkie nabożeństwa kościelne muszą być odprawiane tylko w żywym języku swojego narodu, tak jak to było w dawnych czasach”. „Kazania kościelne należy wygłaszać tylko w języku ojczystym wiernych, bo tylko on najgłębiej przemawia do duszy słuchaczy i najlepiej buduje ich dla dobra”. „Narodem państwowym nie może stać się naród — nieświadomy naród, który nie posiada sobornego języka literackiego, wspólnego dla wszystkich jego plemion”. „Najwyższą i najtrwalszą duchową organizacją jedności narodu jest soborny język literacki”. „Żaden rząd nie odważy się zabierać czy ograniczać wolności narodowi-nacji, scementowanemu sobornym językiem literackim”. „Naród, duchowo zjednoczony sobornym, głęboko rozwiniętym językiem literackim, koniecznie stanie się państwowym”. „Siła narodu — w sile jego kultury”. W tych wykutych wierszach-testamentach stoją przed nami ważne, zaktualizowane przez teraźniejszość zadania, postawione ponad 70 lat temu. Bądźmy tego świadomi i bądźmy odpowiedzialni za ten skarb, który odziedziczyliśmy. To znaczy, bądźmy samymi sobą, tak jak tego domagał się wielki Syn Ukrainy, Iwan Ohijenko — metropolita Iłarion… Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, przewodniczący jury, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan wręcza nagrodę im. I. Ohijenki Wiktorowi Hrabowskiemu
Tłumaczenie maszynowe
W Ukraińskim Domu odbyło się wręczenie prestiżowej nagrody im. Iwana Ohijenki, której współzałożycielami są Ogólnoukraińskie Towarzystwo Iwana Ohijenki, Żytomierska Obwodowa Administracja Państwowa oraz Rada Obwodowa, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Fundusz Wspierania Rozwoju Sztuki, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Siedemnasty rok z rzędu jej laureatami zostają znani działacze literatury, nauki, oświaty, a także ci, którzy zdobyli uznanie w dziedzinie działalności społeczno-politycznej i duchowej. Od 1995 r., kiedy otrzymywali ją pierwsi laureaci w pomieszczeniu Brusiłowskiej Rejonowej Administracji Państwowej, aż do dnia dzisiejszego, 10 maja 2012 roku, kiedy jedna z najbardziej prestiżowych sal koncertowych stolicy zebrała uczestników, gości i widzów, przebyto ogromny dystans. Oceniany jest on nie latami, a tym, co zrobili laureaci, poziomem przywracania pamięci narodowej i zmianą stosunku społeczeństwa do jednego z najsławniejszych imion Ukrainy — I. I. Ohijenki. Szef Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej Serhij Ryżuk (z prawej) wręcza nagrodę im. Ohijenki Mykole Pokropywnemu. Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej i Radzie Obwodowej udało się godnie i na wysokim poziomie przeprowadzić niejedno wydarzenie upamiętniające Wielkiego Rodaka. Właśnie Wielkiego. Bo w konstelacji sławnych imion, z których szczyci się Ukraina, które przynosiły i przynoszą jej światową sławę, jasną gwiazdą płonie imię Iwana Ohijenki. „Wybitny działacz państwowy, społeczny i religijny, filozof, historyk, filolog, znawca sztuki, błyskotliwy pisarz Iwan Ohijenko stał się, — powiedział Wołodymyr Szynkaruk, prowadzący historyczno-krajoznawcze i kulturalno-oświatowe wydarzenie z okazji wręczenia nagrody im. Iwana Ohijenki, „Gorąca modlitwa moja — przede wszystkim za Was”, — symbolem talentu, wszechstronnej obdarowaności narodu ukraińskiego”. Nagroda jego imienia powołana jest, by czcić i wyróżniać tych, którzy kontynuują jego dzieło w dziedzinie humanitarnej. Miło zaznaczyć, że szczególnie w ostatnich latach to prestiżowe wyróżnienie nabiera coraz większego rozgłosu społecznego i wagi. Jeszcze jednym dowodem na to jest ceremonia uhonorowania laureatów nagrody im. Iwana Ohijenki w 2012 roku w Ukraińskim Domu. Pawło Mowczan, przewodniczący Komitetu ds. nagrody im. I. Ohijenki, otwierając uroczystości, miał rację, mówiąc, że postać Wielkiego Ukraińca jest jeszcze w drodze do nas. Wielu do dziś nie uświadamia sobie, co skłoniło Iwana Ohijenkę do przyjęcia święceń duchownych i zajęcia katedry metropolitalnej. Jakie były motywy, co zmusiło tego człowieka do podjęcia ogromnego, fundamentalnego trudu — przekładu Biblii? Wiadomo, że w tamtym czasie istniał już jej przekład na język ukraiński. Trudno zrozumieć, jak mógł ten człowiek w niezwykle skomplikowanych warunkach społecznych i bytowych pracować 24 godziny na dobę, pisząc w ciągu życia tysiące i tysiące stron opracowań naukowych, artykułów, książek z różnych dziedzin wiedzy. Jaki wyczyn, jaka siła kierowała nim, wtedy gdy zwracał światu ukraińskie skarby duchowości, badał źródła ukraińskiej kultury, ukraińskiego słowa… Nie mniej ważna jest potrzeba zrozumienia i wyciągnięcia wniosku, dlaczego obecnie my, mając już własne państwo, nie wypełniamy tych testamentów, które on nam pozostawił. Może dlatego, że zapomnieliśmy jego prorocze słowa: droga do Boga jest możliwa tylko wtedy, gdy opanowujesz ojczyste słowo, droga do Boga — przez ojczyste słowo. Obecni przychylnie przyjęli słowo Serhija Ryżuka, szefa Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej, który przejął sztafetę
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nagradzanie laureatów. Swój stosunek do pamięci Iwana Ohijenki potwierdził już samym tym, że osobiście wziął udział w stołecznej uroczystości. Szczerze wyznał: „Nawet rodacy Ohijenki na Żytomierszczyźnie, jego małej Ojczyźnie, zrobili dopiero pierwsze kroki ku uświadomieniu sobie wielkości jego postaci”. Choć dla sprawiedliwości warto powiedzieć, że władze obwodowe we współpracy z rejonowymi otworzyły już pomnik w Brusiłowie, przy ich wsparciu finansowym kończy się remont muzeum Iwana Ohijenki. Jego imię nadano Żytomierskiemu Kolegium Kultury i Sztuki, w centrum obwodowym jest ulica Ohijenki. A jednak Serhij Mykołajowycz jest przekonany, że zrobiono za mało. Bo działalność metropolity Iłariona, jego wkład w kulturę narodową — to bezcenne dziedzictwo narodowe. „Ukraińcom tak po prostu przeczytać i zapomnieć wszystko, co napisał, się nie uda — podsumował. — Na to potrzeba wielkiego wysiłku, głębokich przemyśleń, uświadomienia sobie przez większość z nas, że jesteśmy częścią wielkiego narodu. My zaś, rodacy, musimy czuć się szczęśliwi, że mamy Iwana Ohijenkę”. Mykoła Tymoszyk, pierwszy laureat nagrody Ohijenki (1995 r.), doktor nauk filologicznych, profesor, który już ponad dwadzieścia lat bada życie i twórczość Iwana Ohijenki, nie może mówić o nim bez wzruszenia. I tym razem przypomniał przedwojenne (1933 r.) strony życia Ohijenki. W tamtym czasie Polacy za sprzeciw wobec polonizacji ukraińskich studentów wyrzucili go z Uniwersytetu Warszawskiego, pozbawiając prawa do wykładania filologii słowiańskiej. Przebywając na obczyźnie, z nieuleczalnie chorą żoną, przykutą do łóżka, został bez pracy, bez kawałka chleba. Na Ukrainę droga była dla niego zamknięta — dla władzy sowieckiej był wściekłym wrogiem. Lecz wbrew wrogiemu otoczeniu i nieznośnym okolicznościom wpadł na pomysł stworzenia ogólnoświatowego czasopisma „Ridna mowa” (Język ojczysty). W tamtym czasie setki tysięcy Ukraińców, którzy zmuszeni byli uciekać za granicę przed bolszewickim „rajem”, znaleźli się w obcym środowisku językowym i kulturowym. Dlatego hasło czasopisma „Dla jednego narodu — jeden język literacki i wymowa, jedna pisownia” na długie lata stało się ideą jednoczącą dla emigrantów, która chroniła ich godność narodową, ratowała przed asymilacją. Metropolita Iłarion zdołał zgromadzić krąg ludzi o podobnych poglądach, udowadniając naszym złoczyńcom, że złość, zazdrość, niezgoda nie są charakterystyczne dla Ukraińców. Przez dziewięć lat to wydawnictwo niosło w wolną Europę, za oceany — do Australii, Ameryki Północnej i Południowej — ukraińskie słowo. Wydawców nikt nie wspierał, podczas gdy podobne rosyjskie wydawnictwa emigracyjne otrzymywały finansowy doping z Moskwy. W 1939 r. Niemcy zamknęli legendarny magazyn. W chwilach trudności metropolita niezmiennie powtarzał współtowarzyszom: „Kropla drąży skałę”. Jego duch, niezłomna siła woli, fantastyczna pracowitość, wysoki intelekt robiły swoje. Był jedną z tych kropel, które drążyły skałę niepamięci. Jego przykład naśladują badacze i wielbiciele życia oraz twórczości metropolity Iłariona. Począwszy od 119. rocznicy, nalegają na konieczność honorowania godnego syna narodu ukraińskiego na szczeblu państwowym. Reakcja „intelektualistów” z Rady Najwyższej jest znana i nie jest dla nas zaskoczeniem. Nie mamy złudzeń także co do tego, że właściciele kupionych „profesorskich” tytułów i „doktorskich” stopni zrozumieją cokolwiek z książek Ohijenki, które wydawane są pod redakcją Mykoły Tymoszyka zgodnie z projektem wydawniczym Fundacji im. metropolity Iłariona (Ohijenki) w dwóch seriach: „Dziedzictwo rękopiśmienne” i „Zagraniczne pierwodruki”. Od 1997 r. wydano ich 14, w tym „Ukraińskie mnichostwo”, „Ukrzyżowany Mazepa”, „Słowo o wyprawie Igora”, „Kultura ukraińska”, „Język ojczysty”, „Ukraiński język literacki”, „Historia ukraińskiego drukarstwa”, „Cerkiew ukraińska” itp. Wkrótce ujrzy światło dzienne „Miasteczko Brusiłów i jego okolice”. Nawiasem mówiąc, na te książki ani państwo, ani żaden z miliardowych czy milionowych oligarchów, którzy bogacą się w oczach kosztem i pracą narodu ukraińskiego, nie dali ani kopiejki. Nic więc dziwnego, że strona kanadyjska doszła do wniosku (nie tylko z tych powodów), że przekazanie ogromnego, bezcennego archiwum Iwana Ohijenki zgodnie z jego testamentem (gdy Ukraina i jej Cerkiew staną się niepodległe) Kijowowi byłoby przedwczesne. O tym samym mówił również Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret, który pogratulował laureatom i powitał uczestników zgromadzenia poświęconego 130. rocznicy Iwana Ohijenki. „Obecnie naród ukraiński — zaznaczył — przechodzi próbę: czy jest godzien mieć wolność, niepodległość, czy znowu — niewolę”. Świątobliwy podziękował Towarzystwu „Proświta” za to, że nie pozwala zarastać chwastami niepamięci grobom wielkich synów Ukrainy. Oceniając to, co zrobił metropolita Iłarion dla swojego narodu, zatrzymał się na jego działalności duszpasterskiej. „Dlaczego profesor, działacz państwowy został metropolitą?” — zapytał. I odpowiedział: „Bo rozumiał, że bez niepodległej cerkwi żadne państwo nie może istnieć. Dlatego od samego początku wraz z Symonem Petlurą, który również miał wykształcenie duchowne, zwrócił uwagę na ukraińską cerkiew. Ona musi być niepodległa, niepodległa od Moskwy. I jeśli taka cerkiew będzie, to i państwo będzie, a jeśli takiej cerkwi nie będzie, to i państwo długo nie utrzyma się jako niepodległe. Bo cerkiew to dusza narodu, to ta siła napędowa, która skłania człowieka do poświęcenia, odrzucenia wszystkich pokus tego świata i osiągnięcia swojego celu. Aby iść tą prostą drogą, trzeba mieć silnego ducha. Metropolita Iłarion miał takiego silnego ducha… Umarł, ale żyje duszą, napisane przez niego słowa budzą nasz rozum i pamięć, zapalają ogniem miłości i prawdy nasze niezniszczalne dusze. I wielkość człowieka polega na tym, że umiera, ale kontynuuje działanie swoimi czynami i przykładem własnego życia. Dopóki człowiek w duszy nie jest pokonany, dopóty, nawet przechodząc do świata pozagrobowego, będzie zwyciężał i prowadził żywych do świętego celu”. Celem zaś jest niepodległe państwo, Pomiejska Cerkiew Ukraińska, prawo Ukraińców do bycia gospodarzami na własnej ziemi przodków. A tacy jak metropolita Iłarion (Iwan Ohijenko) na wieki pozostaną gwiazdami, które nawet umierając, będą nieść czyste światło swoich dusz przez wieki na ziemię, ogrzewając nasze dusze i oświetlając drogę Ukrainy w przyszłość. O tym różnymi słowami, ale równie szczerze i przenikliwie mówili tegoroczni laureaci nagrody Ohijenki: Mychtod Wołyneć, poeta, prozaik, obrońca praw człowieka
(m. Worzel, obwód kijowski); Wiktor Hrabowski, poeta (m. Biała Cerkiew); Serhij Stelnykowycz, starszy wykładowca katedry redagowania i podstaw dziennikarstwa Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki; Mykoła Pokropywnyj, dyrektor Żytomierskiego Kolegium Kultury i Sztuki im. I. Ohijenki; Swiatosław Wasylczuk, dziennikarz, przewodniczący Żytomierskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”; Jurij Doroszenko, religioznawca, dziennikarz… A nagradzanie i uhonorowanie laureatów Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Iwana Ohijenki w Ukraińskim Domu zakończyło się koncertem niedoścignionym pod względem barw, temperamentu, talentów, głosów, muzyki i poziomu wykonania. Z kompozycją wokalno-choreograficzną „Kraju mój rodzinny, kraju poleski” wystąpił zespół pieśni i tańca kolegium, którym kieruje M. P. Pokropywnyj. Zachwyt, z jakim widzowie przyjmowali pieśni „Oj u wyszniewomu sadoczku”, „Ne pytaj”, „Kupalśka”, „Oczeret łuhom…”, „Kwiat duszy” (Lina Szeremet), „Ukraińską koncertową pieśń” K. Miaskowa, kompozycje choreograficzne, można poczuć i zobaczyć w znanych salach koncertowych podczas występów najbardziej utalentowanych artystów. A na zakończenie — przejmująco piękna pieśń w wykonaniu krajanki Ohijenki, laureatki jego nagrody, zasłużonej artystki Ukrainy Iryny Szynkaruk. A do tego — artystycznie doskonały śpiew duchowy chóru Kijowskiej Akademii Duchownej. Przewodniczący Żytomierskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Swiatosław Wasylczuk odbiera nagrodę im. I. Ohijenki z rąk szefa Brusiłowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wasyla Szpakowycza. Petro Borsuk wręcza wydawnictwa proświtańskie, a profesor Mykoła Tymoszyk daruje książki Iwana Ohijenki laureatowi nagrody jego imienia Serhijowi Stelnykowyczowi. Na scenie Ukraińskiego Domu — zespół pieśni i tańca Żytomierskiego Kolegium Kultury i Sztuki im. I. Ohijenki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Olbrzym w królestwie ludzkiej kultury», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. Tutaj tworzył się także nasz język literacki. Jeśli u innych narodów język literacki formował się w wielkopańskich salonach, to u nas pielęgnowali go, szlifowali młodzi, energiczni, miłujący wolność prości ludzie — kozacy, wywodzący się z ludu. I tę kozacką mowę w pełni odziedziczył młody Taras, chciwie wsłuchując się w opowieści dziadka Iwana i jego towarzyszy broni. Wchłaniał ją w siebie także od matki, która, mówiąc słowami Szewczenki, nad nim „śpiewała, swoją nudę przelewała w swoje dziecko”. O tym, że Taras Szewczenko mocno wchłaniał w siebie kozacką mowę, świadczy także jego twórczość. W balladzie „Perebendia”, którą stworzył w 1839 roku, dziesięć lat po tym, jak nie z własnej woli opuścił Ukrainę, nagle wymienia całkiem stosownie dziesięć ludowych pieśni z rzędu: Taki/to Perebendia, Stary i dziwaczny! Zaśpiewa o Czałym — Na Horlycię zwróci; Z dziewczętami na wygonie — Hrycia i wiosenną, A w szynku z parobkami — Serbyna, Szynkarkę; Z żonatymi na biesiadzie (Gdzie teściowa zła) — O topoli, lichym losie, A potem — W gaju; Na bazarze — o Łazarzu, Albo, żeby to wiedzieli, Ciężko/trudno zaśpiewa, Jak Sicz burzyli. A przejrzyjmy utwory prozatorskie Szewczenki, które pisał już na zesłaniu, daleko od Ukrainy. Ile w nich wtrętów z ukraińskich pieśni ludowych! W powieści „Najemnica” jest ich dwanaście, w powieści „Muzyk” — siedem, w powieści „Bliźnięta” — dwadzieścia jeden urywków z pieśni ludowych. Tymczasem w dorosłym wieku, odkąd pan Engelhardt zabrał go jako piętnastoletniego chłopca najpierw do Wilna, a potem do Petersburga, Taras Szewczenko na Ukrainie żył tylko trzy lata, tylko trzy lata mógł słyszeć żywą ludową ukraińską mowę, zachwycać się ludową pieśnią. Do zesłania był na Ukrainie dwukrotnie: po raz pierwszy od końca maja 1843 roku do początku lutego 1844 roku — nieco ponad dziesięć miesięcy; po raz drugi — dwa lata: od kwietnia 1845 do kwietnia 1847 roku, kiedy aresztowano go na dnieprzańskiej przeprawie i na dziesięć lat zesłano w orenburskie stepy. Po zesłaniu pozwolono mu tylko raz przyjechać na Ukrainę, gdzie przebywał dwa i pół miesiąca — od początku czerwca do połowy sierpnia 1859 roku, kiedy aresztowano go i zmuszono do opuszczenia rodzinnej ziemi. I choć to dziwne, oderwany przez prawie całe swoje świadome życie od Ukrainy, Taras Szewczenko nie wyrzekł się ojczystego języka i nie zapomniał go, choć były ku temu wszelkie warunki, nawet propozycje: Jeśli chcesz pieniędzy A jeszcze i sławy, tego dziwu, Śpiewaj o Matrioszy, O Paraszy, radości naszej, Sułtan, parkiet, ostrogi… Na co poeta z godnością odpowiadał: Dzięki za radę. Ciepły kożuch, tylko szkoda — Nie na mnie szyty, A mądre wasze słowo Kłamstwem podbite. W przedmowie siedniowskiej do niewydanego „Kobziarza” z 1847 roku Szewczenko z żalem zauważał: „Wielka tęsknota osiadła moją duszę, słyszę, a czasem i czytam: Lachy drukują, Czesi, Serbowie, Bułgarzy, Czarnogórcy, Moskale — wszyscy drukują, a u nas ani mru-mru, jakby wszystkim odjęło mowę”. I zaraz wzywał: „A na Moskali nie zważajcie, niech oni sobie piszą po swojemu, a my po swojemu. U nich naród i słowo, i u nas naród i słowo. A czyje lepsze, niech sądzą ludzie”. Wiadomo, z jaką pogardą odnosił się Szewczenko do tych, którzy wyrzekali się ojczystego języka i własnego narodu. W poemacie „Sen (U każdego swój los…)” z ironią pisał o takim renegacie: Popycham się; aż ziomek, Dzięki, przyznał się, Z cynowymi guzikami: „Gdzie ty tutaj wziąłeś się?” „Z Ukrainy”. — „To jakże ty I mówić nie umiesz Po/tutejszemu?” — „Ależ nie, — mówię, — Mówić umiem, Lecz nie chcę”. A mówić on umiał i „potutejszemu”, bo język rosyjski był obowiązkowym przedmiotem nauczania w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, gdzie Szewczenko uczył się od 1839 do 1845 roku — prawie całe sześć lat: słuchał wykładów w języku rosyjskim, wykonywał zadania. Studiował tutaj także literaturę antyczną, kulturę, historię, filozofię, zarówno rosyjską, jak i światową, i, rzecz jasna, różne szkoły i kierunki artystyczne, anatomię, chemię i tak dalej. I, jak mówią jego biografowie, z rzadkim zapałem nadrabiał to, czego nie mogły dać mu ani Czetii-Minei, które wieczorami czytał ojciec, ani nauka u diaka. A czytał Szewczenko dużo — przede wszystkim w języku rosyjskim. To, co było wtedy. „I cudzego się uczcie, i swego nie porzucajcie”, — zalecał swoim ziomkom. I to było, jak można zrozumieć, dewizą całego jego życia. A nie tak, jak niektórzy z ziomków, o których Szewczenko z pogardą pisał: …I wszystkie języki Słowiańskiego ludu — Wszystkie znacie. A swojego Boże uchowaj… Kiedyś będziemy
I po swojemu głagolą, Jak Niemiec pokaże, I do tego jeszcze historię Naszą nam opowie… Niektórzy zarzucają Szewczence, że pisał powieści w języku rosyjskim. Ale po pierwsze, na zesłaniu w ogóle nie miał prawa pisać, a język ukraiński od razu by go wydał (to nie krótkie wiersze, które można było chować za cholewą), i podpisywał je nie swoim imieniem, a przybranym, a lata i miejsce napisania często podawał nieprawdziwe. Po drugie, Szewczenko przeznaczał te utwory nie pospólstwu, nie poniżanym chłopom, a przede wszystkim tym, którzy mieli możliwość je czytać — ukraińskim urzędnikom, inteligentom, wreszcie i ziemianom, aby obudzić i podtrzymać w nich ukraińskiego ducha, poczucie narodowej solidarności. Dlatego do opowieści wprowadza wiele ukraińskich słów, rozmowy między postaciami-Ukraińcami odtwarza tylko w języku ukraińskim. Mówiąc: Ukraińcy, mimo wszystko, są jednak Ukraińcami, a nie Rosjanami. Jednak nie oznacza to, że Szewczenko zamknął się tylko w świecie narodowym. Kiedy czytasz jego utwory, dziwisz się jego oczytaniu, erudycji, szerokości zainteresowań. Weźmy dla przykładu powieść „Bliźnięta”, napisaną w 1855 roku w Twierdzy Nowopietrowskiej. Przy tym nie zapominajmy, że pisał to szeregowy Szewczenko, żołnierz-zesłaniec, który został wzięty „pod najsurowszy nadzór z zakazem pisania i malowania”. Ile w tej powieści wspomniano imion wybitnych światowych działaczy kultury i ich utworów! Nie będziemy wyliczać ukraińskich i rosyjskich artystów wymienionych tutaj — wiedzieć o nich mogła i mniej więcej wykształcona przeciętna osoba. Zatrzymajmy się tylko na światowych postaciach zagranicznych. Już na pierwszych stronach powieści natrafiamy: „Jeszcze starożytni chaldejscy magowie i gwiazdarze, a za nimi i naśladowcy nauki Zoroastra bez zastrzeżeń wierzyli w krytyczność poniedziałku”. Zoroaster — mityczny prorok Dawnej Persji. I po kilku wierszach mowa o tym, że całkiem wojskowy człowiek prędzej kupi butelkę samorobnego rumu, niż domyśli się „zamówić mądrą książkę jakąkolwiek, chociażby, na przykład, „Klucz do tajemnic natury” Eckartshausena z pięknymi rysunkami słynnego naszego Jegorowa”. Dalej, przystępując do głównej opowieści, Szewczenko określa swoją manierę pisania: „Aby uniknąć oryginalności, którą tak lubią popisywać się opowiadacze naszych dni i którzy, pokochawszy całym sercem i wszystkimi myślami francuskie potworne opowieści, na wyścigi naśladują je i w prostocie młodego i już częściowo rozdartego serca wierzą, że są oryginalniejsi od samego półboga A. Dumasa, zacznę powieść tę starymi słowy oto tak”. Charakteryzując nieprzeciętne zdolności swojego bohatera, Szewczenko informuje, że „w dziesięć lat ten swobodnie czytał Dawida, Homera i Horacego”. A oto on, ten bohater, już dorosły w swoim domu: „I jakże były stosowne tutaj Wergiliusza „Georgiki”, które lubił poczytywać Nikifor Fiodorowicz Sokyra”. O Grzegorzu Skoworodzie bohater utworu wypowiada się: „To był Diogenes naszych dni”. Diogenes — starogrecki filozof, który lekceważył wygody życia. Swoją drogą, Szewczenko namalował i domniemany portret tego słynnego antycznego mędrca. Jeden z bohaterów powieści, Niemiec Karol Osipowicz, chwali się: „Kiedy miałem tylko pięć lat, to już czytałem na pamięć co nieco z Schillera. Nieboszczyk Kotzebue powiedział raz… że ze mnie będzie wielki poeta”. August-Friedrich Kotzebue — niemiecki pisarz-dramaturg. Tenże Karol Osipowicz cytuje słowa Mefistofelesa z „Fausta” Goethego: „Życie krótkie, a nauka wieczna”. Nauczyciel Stepan Martynowicz Lewicki w pasiece dla Nikifora Fiodorowicza czyta Tytusa Liwiusza, starorzymskiego historyka, autora wielkiej pracy o historii Rzymu. Jeden z bliźniaków, Sawwatij, który nie zmienił swojego nazwiska Sokyra na Sokirin, „czasami z Karolem Osipowiczem przeprowadzali chemiczne i fizyczne doświadczenia, a nawet żabę cięli metodą Magendiego”. François Magendie — francuski uczony-fizjolog. Oto Nikifor Fiodorowicz podszedł do gęśli i, „niczym jakiś Ossian, uderzył w struny”. Ossian — legendarny celtycki śpiewak, pod imieniem którego angielski poeta James Macpherson wydał przeróbki pieśni ludowych. W liście do polskiego malarza Bronisława Zaleskiego Szewczenko rekomendował wypisać poematy Ossiana i wyrażał pewność, że ten przeczyta je z przyjemnością. Młodą matkę z dzieckiem na plecach autor porównuje do Penelopy — żony Odyseusza. Kiedy zeszło na temat przyszłego losu bliźniąt, nauczyciel Stepan Martynowicz głęboko myślnie oświadcza: „Myślę, że o tym dokładnie napisano u Efrema Syryjczyka. Albo u Justyna Filozofa”. Obydwaj — pisarze kościelni początku pierwszego tysiąclecia. Jeden z bliźniaków pisze, że „ziomek przekazał mu najdokładniejsze dane o brzegach i wyspach Morza Aralskiego — takie dane (w geologicznym znaczeniu), za które sam Murchison powiedziałby dziękuję”. Roderick Murchison — angielski geolog, autor wielkiej pracy z geologii europejskiej części Rosji. Na chutorze w oko przyjezdnego wpada książka „Otieczestwiennyje zapiski”, otwarta na „Dawidzie Copperfieldzie” — chodzi o powieść wybitnego angielskiego pisarza Charlesa Dickensa. Nawet ten jeden utwór Szewczenki — powieść „Bliźnięta” — daje niezaprzeczalne wyobrażenie o bogatym intelektualnym świecie wielkiego poety. Taras Szewczenko był szeroko zaznajomiony z osiągnięciami ówczesnej literatury światowej. Weźmy angielską, jedną z najbogatszych. Chyba nie przypadkiem jego najulubieńszym pisarzem był William Szekspir. Jeszcze przed zesłaniem Szewczenko miał w swojej bibliotece jego utwory w rosyjskich przekładach — o tym wspomina w listach do Mykoły Kostomarowa. W 1843 roku Szewczenko wykonał dwa rysunki do Szekspirowskiego „Króla Leara”. W jego listach, utworach są wzmianki o sztukach Szekspira „Sen nocy letniej”, „Hamlet”, „Otello”. Przebywając na zesłaniu, poeta prosił Andrija Łyzohuba o przysłanie mu Szekspira w przekładach Mykoły Kietczera, co ten uczynił (dwie książki przekładów odebrano Szewczence podczas rewizji w 1850 roku). Szewczenko czytał powieść Daniela Defoe „Robinson Crusoe” w rosyjskim przekładzie Piotra Korsakowa. Później tę powieść już w języku francuskim podarował swojej siostrzenicy Frosinie Szewczenko i rekomendował uważnie ją przeczytać. Szczególnie interesował się poeta powieściami historycznymi Waltera Scotta — tego, jak pisał, „wielkiego Szkota”, czytał jego „Antykwariusza”, „Woodstock”, „Zamek Kenilworth”, „Quentina Durwarda” i „Piękną z Perth”. W swoich powieściach Szewczenko wspomina powieści Charlesa Dickensa „Życie i przygody Nicholasa Nickleby” i „Dawid Copperfield”. W powieści „Nieszczęśliwy” poeta przytacza jedno z porównań z powieści Jonathana Swifta „Podróże Guliwera”. Szczególnie wysoko cenił Szewczenko szkockiego poetę Roberta Burnsa, którego nazywał
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
narodnym i wielkim. Zachwycał się on „wielkim i sławnym” (tak określał go Taras Szewczenko) George’em Byronem. Czytał go nie tylko w rosyjskich przekładach, których było wystarczająco, lecz także w polskim przekładzie Adama Mickiewicza, o którym bardzo pochlebnie się wypowiadał. Znany był mu wierszowany poemat Byrona „Don Juan” w przekładzie francuskim (o czym zapisał w swoim „Dzienniku” w 1857 roku). Oprócz utworów, by tak rzec, sławnych, znanych po dziś dzień angielskich pisarzy, Szewczenko czytał powieści Oliviera Goldsmitha „Wikary z Wakefield” i Ann Radcliffe „Las, czyli Opactwo Sainclair”. Powieść Samuela Richardsona „Clarissa” nie spodobała mu się ze względu na przeciągłość i pretensjonalność. W liście do Bronisława Zaleskiego Szewczenko wspomina popularnego w owym czasie angielskiego poetę, autora od, satyr i tragedii Edwarda Younga. W „Przechadzce z przyjemnością i nie bez morału” Szewczenko w swobodnym przekazie przytacza mądrą myśl angielskiego filozofa Francisa Bacona, że najpierw należy zaspokoić to, co konieczne, a dopiero potem ciekawość. Z literatury amerykańskiej Szewczenko mógł zapoznać się z trzytomowym dziełem pisarza Washingtona Irvinga „Historia życia i wędrówek Kolumba”, które, jak wspominał w noweli „Artysta”, na głos czytał Karol Briułłow. Szewczenko wykazywał stałe zainteresowanie kulturą i historią Francji, skąd w owym czasie płynęły postępowe idee. Interesował się Voltaire’em i encyklopedystami. Spośród pisarzy francuskich jego uwagę szczególnie przyciągał dramaturg Jean-Baptiste Molière. O nim Szewczenko wspominał w opowiadaniach „Muzyk”, „Artysta” oraz w „Dzienniku”. Poeta lubił czytać pieśni-pamflety Pierre’a-Jeana de Béranger. Dwa jego wiersze — „Stary kawaler” i „Nabuchodonozor” w rosyjskich przekładach — Szewczenko przepisał do „Dziennika”. O ostatnim utworze zaznaczył: „Cudowny i trafny wiersz”. Pociągał Szewczenka także poeta-satyryk Henri-Auguste Barbier, którego wiersz „Psia uczta” również przepisał do „Dziennika”. Poeta czytał „Katedrę Najświętszej Marii Panny w Paryżu” Victora Hugo. Bez wątpienia znał twórczość nie mniejszego francuskiego powieściopisarza Honoré de Balzaca: o nim wspomina w opowiadaniach „Muzyk” i „Artysta”. W opowiadaniach i w „Dzienniku” Szewczenki znajdują się wzmianki o Aleksandrze Dumasie, Eugènie Sue. Na podstawie motywów powieści francuskiego pisarza przełomu XVII i XVIII wieku François Fénelona „Przygody Telemaka, syna Ulissesa” Szewczenko wykonał rysunek „Telemak na wyspie Kalipso”.
Taras Szewczenko marzył o podróży do Włoch, które pociągały go swoimi arcydziełami sztuki. Z literatury włoskiej wielki poeta czytał „Boską komedię” Dantego Alighieri. O Dantem Szewczenko wspominał w poemacie „Iржавець”.
„Historię upadku i zniszczenia Cesarstwa Rzymskiego” angielskiego historyka Edwarda Gibbona. Spośród pisarzy antycznych, jak zauważają badacze, Szewczence najbliżsi byli Homer i Owidiusz. W swoich utworach literackich poeta często wspominał postacie z „Iliady” Homera, którą dobrze znał w przekładzie Mykoły Hniedycza. Czytał bez wątpienia także „Odyseję” w przekładzie Wasyla Żukowskiego. Na zesłaniu Szewczenko nie raz wspominał smutny los Owidiusza, którego cesarz Augustus wygnał. O rzymskim poecie wypowiadał się jako o „najdoskonalszym dziele”. Jego „Metamorfozy” uważał za wzór poetyckiego mistrzostwa, a motywów z „Metamorfoz” używał w utworach literackich i malarskich. Publiusza Wergiliusza, autora poematów „Eneida” i „Georgiki” oraz zbioru „Pasterskie pieśni”, poeta wspominał w noweli „Bliźnięta”. Zresztą świat antyczny pociągał Szewczenkę. Ustami jednego z bohaterów noweli „Artysta” oświadczał: „Zupełnie zrozumiałem, jak bardzo trzeba studiować starożytnych i w ogóle życie i sztukę dawnych Greków”. Szewczenko znał dawną historię i kulturę krajów arabskich. Pewne wiadomości o nich mógł uzyskać z dzieł popularnego wówczas orientalisty Osipa Senkowskiego, czytał „Historię wypraw krzyżowych” francuskiego historyka Józefa-Franciszka Michauda oraz „Podróże” w pięciu tomach rosyjskiego orientalisty Awrama Norowa. Zrozumiałe, że Szewczenko nie mógł nie interesować się ówczesną literaturą rosyjską, z wieloma rosyjskimi pisarzami nie tylko był znajomy, lecz także się przyjaźnił. Dobrze znał twórczość Mikołaja Gogola (którego chyba nie zaliczał do pisarzy rosyjskich: „Ty się śmiejesz, a ja płaczę, mój wielki przyjacielu”), czytał Aleksandra Puszkina, Michaiła Lermontowa (o nim wypowiadał się z wielkim szacunkiem), czytał Aleksandra Gribojedowa, Kondratija Ryleiewa, Lwa Tołstoja, Mikołaja Czernyszewskiego i wielu innych. Wzmianki o nich spotykamy tu i ówdzie w jego utworach, w „Dzienniku”. O artystach i językach brak. Przecież Szewczenko sześć lat uczył się w Akademii Sztuk Pięknych. I bez wątpienia opanował swój fach doskonale, doskonale przejął doświadczenie światowych artystów, skoro trzykrotnie jego prace zostały nagrodzone srebrnymi medalami. A w 1860 roku rada Akademii Sztuk Pięknych nadała mu tytuł akademika. Szewczenkę interesowało nie tylko słowo i malarstwo, lecz także muzyka, która zdawałoby się na pierwszy rzut oka nie jest bezpośrednio związana z malarstwem i poezją. Ale przecież muzyka daje poczucie harmonii. O szerokości muzycznych zainteresowań Szewczenki świadczy sam spis kompozytorów, których on w tej czy innej okazji wymienia w swoich nowelach i w „Dzienniku”: Ludwig van Beethoven, Johann Sebastian Bach, Gioachino Rossini, Carl Maria von Weber, Franz Liszt, Michaił Glinka, Bernhard Romberg, Franz Joseph Haydn, Michaił Wielgorski, Jakob Mendelssohn-Bartholdy, Dmytro Bortniański, Giacomo Meyerbeer, Daniel-François Auber, Michał Ogiński, Wolfgang Amadeus Mozart, Giuseppe Verdi, Gaetano Donizetti, Fryderyk Chopin, Vincenzo Bellini, Franz Schubert, Aleksandr Dargomyżski, Milij Bałakiriew, Semen Hulak-Artemowski. Oczywiście wymieniono tu tylko niewielką część tego światowego dorobku kulturowego, z którym zapoznał się wielki poeta. Nie wszystko, co przeczytał i usłyszał, koniecznie w taki czy inny sposób odzwierciedlał na piśmie. Zanurzając się w światową kulturę, Szewczenko w żaden sposób nie wyrzekał się swojego, bo dla niego, dla Ukrainy żył, pracował i cierpiał. „Tak ją kocham, tak kocham moją ubogą Ukrainę, że przeklnę Świętego Boga, za nią duszę zgubię”. Wiadomo, że Szewczenko przeczytał wszystko, co ukazywało się w języku ukraińskim (a tego w owym czasie było jeszcze bardzo, bardzo mało). Najbardziej interesowała go historia Ukrainy. I to zrozumiałe, bo chciał pojąć, co się stało z Ukrainą, dlaczego znalazła się upokorzona na świecie: Przyjrzyjcie się tylko dobrze, Przeczytajcie jeszcze raz Tę chwałę. Czytajcie Od słowa do słowa, Nie pomijajcie ani tytli, Ani tych przecinków, Wszystko rozważcie… i zapytajcie Wtedy siebie: kim jesteśmy? Czyimi synami? czyich ojców? Przez kogo? za co skuci?.. Szewczenko przeczytał, i zapewne nie raz, „Latopis Samowidca”, kroniki Samujła Wiełyczki i Hrehorija Hrabianki, „Historię Rusów”, prace historyczne Dmytra Bantysz-Kamieńskiego, Osipa Bodiańskiego, Mykoły Kostomarowa, Mykoły Markiewicza, Mikołaja Karamzina. I jego pamięć mocno trzymała wszystkie wydarzenia związane ze skomplikowaną przeszłością Ukrainy. Na przykład, wspominając w noweli „Najemnica” (napisanej na zesłaniu) Romodanowski szlak, Szewczenko od razu łączy go z wydarzeniami historycznymi: „Czy to nie on został przetarty przez Hryhorija Romodanowskiego, który w 1686 roku prowadził moskiewskie wojsko pod Górę Brusiana, czehryńską rezydencję nieposłusznego hetmana Petra Doroszenki?” Mówiąc w noweli „Bliźnięta” (również napisanej na zesłaniu) o okolicy Perejasławia, Szewczenko przywołuje historię: „Słowem, naprzeciw tego samego miejsca, gdzie wściekły łakomiec, przeklęty Świętopełk zarżnął swego prawego brata Gleba, i na tym samym miejscu odbyła się krwawa, czyli Tarasowa noc 1547 roku”. W Perejasławiu wyróżnia się „sobór piękny, wdzięczny, półrokoko, półbizantyjskiej architektury, wzniesiony przez sławnego anatemę Iwana Mazepę w 1690 roku”. Wspomniawszy w noweli „Kapitanowa” miasto Kozelec, Szewczenko zaraz zauważa: „W naszej historii nie odgrywa ono szczególnej roli, jak na przykład jego zadnieprzańscy towarzysze, chyba tylko że w 1663 roku zwołano w nim sławną Czarną Radę”. Szewczenko jest wielki właśnie dlatego, że połączył w swoich myślach, w swojej twórczości to, co narodowe ukraińskie, i to, co ogólnoludzkie, bóle i nadzieje jednostki i los całego narodu. I nie tylko ukraińskiego. Przypomnijmy choćby jego „Kaukaz”, jego „Jana Husa”. Udało mu się to dzięki swemu geniuszowi i wielkiej pracy nad sobą. Można jedynie powtórzyć trafne i sprawiedliwe słowa Iwana Franki: „Był synem chłopa — i stał się władcą w królestwie ducha. Był poddanym pańszczyźnianym — i stał się olbrzymem w królestwie ludzkiej kultury”.
Iwan JUSZCZUK, profesor
Tłumaczenie maszynowe
Wira Bodnaruk, profesor, USA
Zdjęcia Wiktora Lisnyczego
Komitet Społeczny w North Port (stan Floryda) uczcił pamięć genialnego ukraińskiego poety Tarasa Szewczenki uroczystym programem. Przewodnicząca Komitetu Społecznego Daria Tomaszośka zapoznała gości z rolą Szewczenki w przebudzeniu narodu ukraińskiego. Zespół wokalny (dyrygent Lubа Dobrowolśka-Ingrem, fortepian Orest Łazor) wykonał z wielkim uczuciem „Testament”, „Moje myśli”, „Uczcie się, bracia moi” oraz „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”. Wiersz „Wieś” zdeklamowała mała Walia Tomaszośka, a trio w składzie Lida Bojko, Uljana Stadnyk i Taras Szkandrij wykonało „Sadku wiśniowy koło chaty”. Taras Szkandrij wykonał pieśń „Po dąbrowie wiatr wieje”, a Halina Korol zdeklamowała „Hamalija”.
Niezwykle interesująca była inscenizacja poematu „Najmiczka”, w której role wykonali Halia Lisnycza, Olia Hroń, Bohdan Bodnaruk, Natalka Honczaruk, Maria Nykytyn i Taras Szkandrij. Uroczystość odbyła się z wielkim powodzeniem dzięki wszystkim wyżej wymienionym osobom, a także członkom Komitetu Organizacyjnego: Klarze Szpiczce, Romie Huran, Lidzie Bojko, Ołksanie Lew, Halii Lisnyczij, Darii Tomaszośkiej, Jewhenowi Tomaszośkyjowi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ską świątynię samowolnie i podstępnie zajęli mnisi Patriarchatu Moskiewskiego, a do tego zbezcześcili naszą historię, ponieważ zdjęli i zrzucili pamiątkową brązową tablicę M. Smotryckiego, którego unikatowa, zdumiewająca książka przez prawie 200 lat była jedynym podręcznikiem gramatyki dla narodu ukraińskiego, rosyjskiego i białoruskiego. Choć przykro to stwierdzić, ta rażąca niesprawiedliwość trwa także dziś (jak zresztą również w Ławrze Poczajowskiej, w Korzeckim prawosławnym klasztorze żeńskim i przy źródle św. Anny we wsi Onyszkowce w rejonie dubieńskim…). Chciałoby się wziąć i wydać ponownie to, co ja sam wydawałem jeszcze przed uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości! Zupełnie naturalne, że ówczesne skromne nakłady rozeszły się błyskawicznie i obecnie są nielada rarytasami. Dotyczy to nie tylko wydawnictw G. W. Buchała, lecz także dziesiątek innych autorów „Naszego kraju”. Uważnie przeglądam archiwalne teczki wydawnictwa i nagle natrafiam na koperta dużego formatu ze zwrotnym adresem: m. Równe — 24, ul. Leningradzka, 18. Wtedy, na początku grudnia 1990 roku, dotarła do mnie kolejna przesyłka od Hurija Wasylowycza — sześciostronicowy maszynopis „Profesor Szumowski z Mirohoszczy”. Jako redaktor i jako mirohoszczanin byłem wstrząśnięty! Dlatego natychmiast opublikowałem ten wspaniały tekst w dwóch numerach naszego proświtiańskiego czasopisma — 19 i 26 grudnia. W gruncie rzeczy było to chyba pierwsze obszerne zapoznanie moich ziomków ze słynnym, legendarnym rodakiem, absolwentem i wykładowcą Dubieńskiego Gimnazjum, współzałożycielem pierwszego (antropologiczno-archeologicznego!) muzeum w Dubnie, kapłanem, pierwszym z Ukraińców badaczem Afryki, pedagogiem, dziennikarzem Jurijem Fedorowyczem Szumowskim. Artykuł zaczynał się tak: „IŁ-62, płynnie oderwawszy się od betonowego pasa monrealskiego międzynarodowego lotniska «Mirabel», zostawiwszy za sobą światła miasta, obrał kurs na Nowy Jork. Po kilkunastu minutach samolot dotknął kołami pasa startowego lotniska «John Kennedy». Bardzo szybko przeszedłszy formalności związane z przylotem do USA, znalazłem się w mocnym uścisku już dość starszego, smukłego, po amerykańsku wysportowanego mężczyzny. To był profesor J. F. Szumowski. Rozpoznałem go od razu: pomogły w tym fotografie, które wysyłał przez dziesiątki lat naszej korespondencji…” Później, dzięki dubieńskiemu regionaliście-proświtianinowi Ihorowi Łozowjukowi, również ja zacząłem aktywnie korespondować z o. Jurijem. A potem wydamy w Dubnie w dużym nakładzie, z własnym posłowiem, jego książkę „Nieco o naszych pisankach”, po czym Ju. F. Szumowski podaruje ponad dziesięć tysięcy dokumentów i materiałów o swojej fenomenalnej rodzinie Państwowemu Historyczno-Kulturalnemu Rezerwatowi Dubna, która wsławiła Ukrainę na pięciu kontynentach. Dopiero później stanie się Honorowym Obywatelem miasta Dubna… A wtedy, w roku 1990, wszystko to dopiero się zaczynało. Hurij Wasylowycz Buchało również brał w tym najaktywniejszy udział.
Tłumaczenie maszynowe
Wkrótce w Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym odbędzie się jubileuszowa konferencja naukowo-teoretyczna, poświęcona wybitnemu krajanowi, kandydatowi nauk historycznych, wspaniałemu entuzjaście-działaczowi Proświty, autorowi ponad siedmiuset publikacji o chwalebnej przeszłości narodu ukraińskiego, H. W. Buchale. Urodził się on w 1932 roku w kronikarskiej wsi Dermań ówczesnego powiatu dubieńskiego województwa wołyńskiego (obecnie rejon zdołbunowski obwodu rówieńskiego). Wiele jego badań naukowych ma bezpośredni związek z rodzinnym krajem. W 2006 roku został uhonorowany nagrodą imienia Ihora Swiesznikowa w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego, ustanowioną przez Państwowy Rezerwat Historyczno-Kulturalny miasta Dubna. Mykoła PSZENYCZNYJ, m. Dubno
Huryj Buchało jest autorem setek publikacji w czasopismach i zbiorach naukowych Ukrainy oraz zagranicy. Osobne wydania doczekały się również kilku jego badań, w szczególności w mieście Dubnie. A poprzedzało to oto co… Zauważmy, że zachowujemy pisownię oryginału, więc nie należy dziwić się przymiotnikowi jeszcze stalinowskiego kroju „Dubniwski” (zamiast „Dubieński”) czy eSe-SeSeRowi, czy ulicy Październikowej, gdyż chodzi o dokument „Świadectwo o rejestracji gazety „Nas kraj”, datowany na 1990 rok. Cytuję: „Dubniwski miejski komitet wykonawczy na podstawie Ustawy ZSRR „O prasie i innych środkach masowego przekazu” i Uchwały Rady Najwyższej ZSRR „O wprowadzeniu w życie Ustawy ZSRR „O prasie i innych środkach masowego przekazu” z dnia 12 czerwca 1990 roku na swoim posiedzeniu 8 sierpnia 1990 roku decyzją nr 289 zarejestrował gazetę „Nas kraj” jako organ Dubniwskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia T. Szewczenki. Adres redakcji: ulica Październikowa, 68. „Nas kraj” będzie finansowany kosztem dochodów ze sprzedaży gazety, publikacji reklam i ogłoszeń, dobrowolnych datków kolektywów pracowniczych, organizacji, poszczególnych obywateli oraz innych wpływów. Gazeta „Nas kraj” za główne w swojej działalności stawia rozpowszechnianie prawdziwej informacji o politycznym, gospodarczym, społecznym, duchowym życiu w mieście i rejonie, o najważniejszych wydarzeniach w obwodzie, republice. Gazeta „Nas kraj” — niezależne od jakichkolwiek partii politycznych, ruchów masowych, organizacji społecznych i osób prywatnych, poza jej założycielami, wydawnictwo. Gazeta będzie wydawać dodatki literackie, krajoznawcze i inne. Przewodniczący miejskiego komitetu wykonawczego W. R. Mamczur Kierująca sprawami komitetu wykonawczego H. S. Neżelśka”. W ten sposób już 29 sierpnia w Dubieńskiej drukarni wydrukowano pierwszy numer tak długo wyczekiwanego czasopisma „Nas kraj”. A 14 września dotarł do czytelników w niemal tysięcznym nakładzie pierwszy broszura z serii krajoznawczej byłego stalinowskiego więźnia politycznego, uczestnika II wojny światowej, laureata proświtańskiej nagrody imienia Hryćka Czubaja, bibliografa, filatelisty, bibliofila, filokartysty, publicysty, etnografa, absolwenta Dubieńskiego gimnazjum z 1935 roku Ihora Dmytrowycza Łozowiuka „Twarzą w twarz z Dubnem (notatki krajoznawcy)”. A numerem 5 tej samej serii stał się „Fort nad Ikwą” Huryja Buchała — o unikalnej budowli fortyfikacyjnej niedaleko wsi Tarakanów na Dubieńszczyźnie. Dane wydawnicze informują, że sponsorami 12-stronicowego wydania były Dubieńskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki i kołchoz „Progres”. Oddano do produkcji 30.10.1990 roku, a do druku podpisano 1.11.1990 r. Bardzo operatywnie! Druk offsetowy. Cena — 50 kopiejek. Na ostatniej stronie — warta uwagi uwaga: „Honorarium autorskie przekazuje się na budowę pomnika T. H. Szewczenki w mieście Dubnie”. Na początku, że tak powiem — dla zapoznania, fotoportret i biogram autora. Po przedmowie idą rozdziały: „Historia budowy fortu”, „Aż 105 kazamatów…”, „Powstania, wiece, walki”, „Wspominają naoczni świadkowie”, „Stan — awaryjny!”, „Jaka przyszłość zabytku?” Jest także 5 ilustracyjnych fotografii. Choć paradoksalnie, to wydanie nie straciło swojej aktualności do dziś, o czym świadczą takie wersy: „…Pora zajrzeć w przyszłość fortu, który wznosiły przez długi czas tysiące pracowitych rąk mieszkańców byłego Dubieńskiego i otaczających go powiatów. Zatem ten kompleks budowli, który liczy już ponad stulecie, — zabytek architektury, i trzeba go wziąć pod ochronę państwa. Ale to jeszcze i zabytek historii. Znaczy, powinna być jeszcze i tablica ochronna o tym, że fort jest chroniony przez państwo. To należy zrobić niezwłocznie!..” Niestety, ku wielkiemu żalowi i wstydowi powszechnemu, jak mówią w ludzie, do dziś nic nie zrobiono: nie ma ani tablicy, ani jakiegokolwiek innego odpowiedniego znaku, ani należytej ochrony. Chociaż próby były… Na koniec zacytujmy i tę nieprzemijającą prośbę-błaganie niezapomnianego Huryja Wasylowycza: „Samo życie podpowiada naglącą potrzebę odnowienia fortu, ale, oczywiście, nie dla celów wojskowych. Trzeba zrobić wszystko, aby fort stał się obiektem wycieczkowym, turystycznym. Czy jest to realne? Wydaje się, że tak…” Kilka tygodni później — 21 listopada — znów pobłogosławiliśmy światu jego kilkunastostronicową broszurę: „Dermański Monaster Świętej Trójcy”. Słowo wstępne, rozdziały „Budowle monasteru”, „Niełatwa chłopska codzienność”, „Dawny ośrodek kultury”, „Dermańska drukarnia”, „Melecjusz Smotrycki”, „Od unii — do prawosławia”, „Tragedia monasteru”, a jeszcze — cztery fotografie, zrobione przez autora w jego rodzinnej wsi. Bardzo bolesne wydanie! Aktualne do dziś, ponieważ na 10 stronie czytamy: „…Monaster był świadkiem całego szeregu wydarzeń, które miały miejsce w kraju. Wytrwał on podczas strasznych bitew. Ale nie uchronili go Dermańczycy już w czasie pokoju. Bo jesienią 1945 roku bandycka ręka podniosła się na bezcenny zabytek historii i architektury — dzwonnicę-wieżę. Podpalono ją. Spłonęło w niej wszystko, co mogło spłonąć…” A kilka akapitów dalej: „…I jeszcze jedno nieszczęście spotkało monaster… w zapale walki z religią ówcześni kierownicy rejonu, obwodu, zapewne i republiki, postanowili rozprawić się ze świątynią. Zamknięto ją jako siedlisko „mrokobiestwa”. Stało się to po tym, jak obchodził swoje 450-lecie. I jak na pośmiewisko z dawnego centrum kultury, oświaty, wprowadzono tu szkołę specjalną z internatem…” Potem autor podkreśla pilną celowość przekazania Dermańskiego monasteru Ukraińskiej Cerkwi, ponieważ właśnie to „zaznaczali na swojej naradzie przedstawiciele obwodowego zarządu oświaty ludowej, obwodowej organizacji Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, obwodowego muzeum krajoznawczego, obwodowej organizacji Związku Pisarzy Ukrainy z udziałem miejscowej wiejskiej Rady deputatów ludowych i dyrekcji szkoły specjalnej z internatem… Postanowiono, że 8 grudnia br. na świątyni w uroczystej atmosferze zostanie poświęcony krzyż z kopuły cerkwi oraz ikonostas. Odsłonięta zostanie w tym dniu i tablica pamiątkowa, poświęcona Melecjuszowi Smotryckiemu…” Tak, rzeczywiście pojawił się oficjalnie na siwych murach cerkiewnych, zgodnie z obowiązującym prawodawstwem, piękny brązowy znak pamiątkowy. Przypominam sobie, jak pod płatami śniegu na licznie zgromadzonym uroczystym wiecu przyszło występować i mnie razem z Huryjem Wasylowyczem — wszak właśnie w kryptach świątyni Świętej Trójcy archimandryta Dermańskiego monasteru jest pochowany. Nawiasem mówiąc, sławnego oświeciciela, autora nieśmiertelnej „Gramatyki słoweńskiej”, los przywiódł do Dermani z miasta Dubna, gdzie przez pewien czas był przełożonym monasteru Przemienienia Pańskiego na jednej z wysp rzeki Ikwy. A wkrótce oszałamiająca wiadomość: średniowieczna ukraiń-
Tłumaczenie maszynowe
Inna RUSNAK, m. Nowodniestrowsk
Szkoła jest niezbywalną cząstką życia zasłużonego pracownika oświaty Ukrainy, posiadacza medalu im. Antoniego Makarenki i Orderu Przyjaźni Narodów, laureata nagrody im. O. Popowicza, honorowego obywatela miasta Nowodniestrowsk Anatolija Szambry, autora książki wspomnień „Dzwonki przez serce”, która niedawno ukazała się drukiem w czerniowieckim wydawnictwie „DrukArt” (projekt okładki — Wołodymyr Szpyrka).
W 1974 roku rozpoczęły się trudy i radości dyrektorowania Anatolija Wasylowicza w Nowodniestrowskiej Szkole Średniej, która stała się największa w rejonie, a potem — wśród największych szkół obwodu; uczyło się tu 1600 uczniów w 57 klasach. „To nie zwykła miejska czy wiejska szkoła, lecz szkoła-nowobudowa, która została wzniesiona równocześnie z budową najmłodszego miasta Bukowiny — Nowodniestrowska, a przede wszystkim — Dniestrowskich Elektrowni Wodnych i Elektrowni Szczytowo-Pompowej na rzece Dniestr” — czytamy w adnotacji do wydania. Tę szkołę autor kierował od 1974 do 2001 roku. W książce opowiada się o formach i metodach pracy zespołu, zamieszczono fotografie różnorodnych wydarzeń.
Na prezentacji książki kartami historii szkoły i losów ludzkich poprowadziły prowadzące święto: dyrektor miejskiego muzeum Halina Razgonjuk oraz autorka wstępu do wydania, członkini NSŻU, redaktorka gazety „Nasza gazeta. Nowodniestrowsk” Inna Honczar. Ciepłymi wspomnieniami podzieliła się nauczycielka języka i literatury ukraińskiej L. M. Popowa: „Kiedy po raz pierwszy w 1974 roku rozpoczęła naukę nasza placówka oświatowa, utworzona na bazie ośmioklasowej szkoły w Ożiwie, radość dzieci i rodziców, wzruszenie nauczycieli, postać Anatolija Wasylowicza, jesienne ciepłe, łagodne słoneczne promienie, różnobarwność kwiatów, srebrne dźwięki szkolnego dzwonka — wszystko to połączyło się w jedną, niewidzianą dotąd falę, która wzbiła się w górę, rozpoczynając kronikę tak drogiej nam szkoły. I choćby jakie trudności się pojawiały — wszystko było do pokonania. Jestem dumna, że stałam razem z utalentowanym dyrektorem i innymi członkami naszego małego, lecz zgodnego i ukierunkowanego na cel zespołu u początków oświaty w Nowodniestrowsku”.
Lata współpracy wspominali byli kierownik Sokyriańskiego rejonowego wydziału oświaty L. I. Mjech, ówczesna zastępczyni dyrektora ds. nauczania i wychowania T. D. Honczar, pierwszy zastępca ds. gospodarczych W. J. Tkacz, inni członkowie zespołu. „Jubilata” pozdrowił jeden z autorów przedmowy do tej kroniki, członek NSPU i NSŻU I. S. Nahirniak, kierownik wydziału polityki humanitarnej S. M. Łazarenko wraz z grupą pedagogów, sekretarz rady miejskiej M. W. Łutczak, zastępca przewodniczącego Sokyriańskiej RDA P. P. Beskupski. Na zakończenie autor serdecznie podziękował wszystkim, którzy pomogli przygotować i wydać jego pierwszeństwo.
Tłumaczenie maszynowe
Kost Wrotnowski-Sywoszapka. Inicjatywa charytatywna „Heroika” ogłosiła zamiar postawienia pomnika na grobie pułkownika służby weterynaryjnej Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) Kosta Wrotnowskiego-Sywoszapki. Wybitny chersończyk brał aktywny udział w Pierwszych zmaganiach wyzwoleńczych w 1917 roku. Zajmował wysokie stanowiska administracyjne i wojskowe w instytucjach URL oraz Państwa Ukraińskiego. Od 1920 roku mieszkał na Wołyniu. Pracował jako lekarz weterynarii w Równem. Zyskał wielki szacunek wśród weteranów Armii URL, gdyż udzielał okaleczonym kozakom i starszyźnie pomocy materialnej. Brał aktywny udział w życiu społecznym Równego, w szczególności był inicjatorem stworzenia „Towarzystwa Artystycznego”, co umożliwiło organizację wystaw prac ukraińskich twórców. Był przewodniczącym komitetu rodzicielskiego Rówieńskiego ukraińskiego prywatnego gimnazjum. Mieszkając z dala od rodzinnego Mikołajowa, pułkownik starał się być jak najbardziej użyteczny dla rówieńskiej społeczności. Dzięki jego staraniom zbudowano pomnik na grobie dowódcy Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej Wasyla Tiutiunnyka. Właśnie obok tego grobu, na cmentarzu Dubieńskim w Równem, pochowano Wrotnowskiego-Sywoszapkę zgodnie z jego testamentem. W okresie okupacji sowieckiej grób Kosta Hermanowycza popadł w ruinę. Ukraińcy bali się nawet zbliżać do grobów żołnierzy Armii URL. Dzisiaj nad grobem pułkownika stoi stary krzyż, zespawany z rury wodociągowej. Aktywiści „Heroiki” postanowili wymienić go na tradycyjny dla żołnierzy Armii URL pomnik — Krzyż Symona Petlury. Na realizację tego zamierzenia potrzeba około 3000 hrywien. Środki zbierane są już w małej ojczyźnie Wrotnowskiego-Sywoszapki — w mieście Mikołajowie. Do szlachetnej sprawy może dołączyć każdy, przekazując pieniądze na rachunek karty PrivatBanku: 4149 6050 5112 4386 Słabospycki Ołeh Ołeksandrowycz. Więcej informacji o postawieniu pomnika można uzyskać pod numerem tel. [kontakt ukryty] (Ołeh). Notatka. Inicjatywa charytatywna „Heroika” to ruch społeczny, którego celem jest odrodzenie ukraińskich grobów wojennych, stawianie pomników i znaków pamięci ku czci bojowników o niepodległość Ukrainy. Od czasu powstania (2010 r.) „Heroika” postawiła ponad 15 monumentów i znaków pamięci w Kijowie oraz w obwodach chersońskim, rówieńskim, czerkaskim, tarnopolskim i kijowskim. IC „Heroika”. filmu „Nieskoroni”, opowieści nauczycieli, zaproszonych gości, wzruszające występy pieśniarskie i poetyckie. Brzeżanie studiują biografię H. Dydyk, informacje o jej nauce w Gimnazjum w Brzeżanach, seminarium nauczycielskim, o działalności nacjonalistycznej w OUN i UPA, pobycie w obozach mordowskich. W muzeum krajoznawczym odbyła się ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna „Działalność społeczno-polityczna Hałyny Dydyk — łączniczki generała-chorążego Romana Szuchewycza”. Uczestnicy konferencji i goście muzeum mieli możliwość obejrzenia wystaw „Delegacja w jedną stronę”, „Prawda o UPA”, wystawy fotograficznej z archiwum UPA w Jaworowie, filatelistycznej — „Dowódca nieśmiertelnych”, listów i rzeczy H. Dydyk, literatury, w szczególności książki Ołeksandra Panczenki „Łączniczka Generała Hałyna Dydyk: „...Niestety, i ja żyję...”, a także złożenia kwiatów na grobie tej odważnej kobiety, która pochowana jest na cmentarzu w Brzeżanach. Hałyna Dydyk nie przestała walczyć z wrogiem nawet po swoim uwolnieniu. Potwierdzeniem tego są listy, w których demaskowała system niszczący wszystko, co postępowe, wzniosłe, ukraińskie. Za pełną poświęcenia walkę narodowowyzwoleńczą została odznaczona w 1945 roku Brązowym, a w 1947 roku — Srebrnym Krzyżem Ukraińskiej Powstańczej Armii. 29 grudnia 1979 roku odważna ukraińska bohaterka odeszła do wieczności. W sercach patriotów pozostaje szacunek dla Człowieka, który, przeszedłszy ciernistą drogę, do końca niósł wiarę w lepszą przyszłość narodu ukraińskiego. Zwyciężczyni w kategorii „Debiut literacki” Iryna Oderako
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna JEFREMOWA, zastępczyni przewodniczącej zarządu Międzynarodowej Organizacji Społecznej „Federacja Kobiet na rzecz Pokoju na Całym Świecie”
W stolicy Ukrainy odbyła się V Międzynarodowa Konferencja „Kobieta – budowniczyni pokoju w rodzinie, państwie i świecie”. Przewodnicząca zarządu MOS Tetiana Kocebа, matka pięciorga dzieci, powitała obecnych z okazji Dnia Matki. Głównym celem federacji jest ochrona pokoju na planecie. W ciągu roku aktywistki federacji odwiedziły obwód kijowski i inne obwody, prowadziły akcje pomocy materialnej, spotykały się z weteranami Wojny Ojczyźnianej, likwidatorami katastrofy czarnobylskiej i wychowankami domów dziecka. W dyskusji nad referatem wzięli udział także goście z zagranicy: regionalna przedstawicielka federacji w Anglii Północnej pani Dżozefa Borowi oraz przewodnicząca rosyjskiego oddziału federacji Olga Wakulińska. Przewodnicząca Ukraińskiego oddziału Federacji w Japonii Fujiu Noriko, która od ponad 15 lat zajmuje się wolontariatem, mówiła na konferencji o tym, że szczęście i pokój należy wychowywać przede wszystkim w rodzinach.
Zgodnie z tradycją odbyła się ceremonia wręczenia nagród „Kobieta roku”. Wyróżniono: kierowniczkę Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia „Związek Kobiet Ukrainy” Marię Orlik, odpowiedzialną sekretarz Kijowskiego Związku Dziennikarzy Allę Malijenko, narodową artystkę Ukrainy Halynę Jabłońską, wielokrotną mistrzynię świata i Europy Olenę Pachołczyk, docent katedry języków obcych Instytutu Stosunków Międzynarodowych w Kijowie Olenę Hryhorową, dyrektorkę Pałacu Kultury „Darnica” Ninę Kuźniecową, przewodniczącą Rady Rodzin Wielodzietnych dzielnicy Szewczenkowskiej w Kijowie Ljubow Mularczuk, przewodniczącą „Zrzeszenia Rodaków «Pozniaki» w Kijowie” Ninę Pokotyło oraz zasłużoną lekarkę Ukrainy Irynę Syhajewą.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana BIDZILIA, m. Bereżany, obw. tarnopolski
Na Bereżańszczyźnie odbyły się uroczystości upamiętniające 100. rocznicę urodzin referentki podziemnego Ukraińskiego Czerwonego Krzyża (UCzK), łączniczki Głównego Dowódcy UPA Romana Szuchewycza, Haliny Dydyk („Anny”). W Szybalinie, przy pomniku rodaczki tej wsi, odbyło się specjalne stemplowanie artystycznych jubileuszowych kopert. W wydarzeniach wzięli udział przedstawiciele władz, muzeum krajoznawczego, urzędu pocztowego, Stowarzyszenia Filatelistów Ukrainy, klubu „Kolekcjoner”, miejscowej szkoły. Uroczystości jubileuszowe odbyły się także w szybalińskiej szkole, gimnazjum i muzeum. Ważne były wspomnienia starszych mieszkańców wsi o patriotycznej rodzinie Dydyków, fragmenty przedstawienia „Łączniczka Generała” ojca Zinowija Karasia, nagranie wideo ze wspomnieniami bratanka powstanki Lubomira Wasjkiwa, pokaz kadrów z filmu kino-
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński
Awienir Kołomyjec — imię tego oryginalnego pisarza, działacza społecznego, dziennikarza, redaktora, wydawcy, bezinteresownego patrioty Ukrainy — obecnie jeszcze mocniej związało się ze wsią Małe Sady w rejonie dubieńskim. Stało się tak dzięki tablicy pamiątkowej, którą tam odsłonięto. Awenira Kołomyjca za uniwersalność talentu nazywano w swoim czasie „wołyńskim Frankiem”, a pamięć o nim zaczęła odradzać się na świtaniu ukraińskiej niepodległości. Ogółem absolwent Uniwersytetu Warszawskiego i Instytutu Sztuki Teatralnej przez ponad pięć lat wykładał na Dubieńszczyźnie. Podczas II wojny światowej osiadł w Dubnie i skupił się na pracy dziennikarskiej i wydawniczej. Aktywnie współpracował z gazetą „Wołyń”, redagowaną przez Ułasa Samczuka. Protestował przeciwko przymusowemu wywożeniu Wołyniaków do Rzeszy, za co dwukrotnie aresztowało go gestapo. Propagował ukraińskie idee narodowe, przez co miał kłopoty zarówno z władzami radzieckimi, jak i niemieckimi. Pisarz cudem uniknął kary śmierci, emigrując do Austrii. Zmarł na emigracji jesienią 1946 roku w austriackim Salzburgu.
Tłumaczenie maszynowe
Lidija Rybenko, przewodnicząca Rówieńskiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spilki Pisarzy Ukrainy
Na Rówieńszczyźnie od trzeciego roku z rzędu wyłania się najpopularniejsze dzieła lokalnych autorów. Tegorocznego wyboru dokonano za pomocą głosowania internetowego oraz decyzją szanowanego jury, w skład którego weszli pisarze, naukowcy, bibliotekarze, regionaliści, artyści i działacze społeczni regionu. Zwycięzców wyłoniono w dziesięciu kategoriach, a ich wyróżnienie oficjalnie odbyło się w Rówieńskiej Obwodowej Bibliotece. Tak więc najlepszym wydawnictwem historyczno-regionalnym został czasopismo „Pohorina” (redaktor naczelny Jewhen Cymbaliuk), wydawnictwem informacyjnym – encyklopedyczny słownik „Artyści Rówieńszczyzny” Bohdana Stoliarczuka, prozą – powieść historyczna Serhija Kurinnego „Ogień i popiół”, z zakresu wspomnień i literatury dokumentalnej – „Sercem ogrzane dobrem” Andrija Kondratiuka, dla dzieci – zagadki i rebusy „Pomyśl i rozgryź” Rostysława Sołonewskiego, dla młodzieży – powieść Petra Kraliuka „Szestydnew, czyli Korona domu Ostrogskich”, zbiorem poetyckim – „Klonowa królowa” Wiktorii Klymentowskiej, debiutem literackim – opowiadania i nowele Iryny Oderako „Tam, gdzie przecinają się granie”. Wyłoniono także najlepsze wydanie poligraficzne („Życie i twórczość Nila Chasewycza” Ołeksandra Iszczuka, Ihora Marczuka, Dariї Darewycz) oraz najlepszą szatę graficzną książki („Zajączki-kosarzyki” Serhija Rachyncia).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pierwszym precedensem, stworzonym, aby pokazać, że do ustawodawstwa o prawie autorskim na Ukrainie należy włączyć także wolne licencje, które z powodzeniem działają w USA. Wiele uwagi uczestnicy Wikikonferencji poświęcili naświetlaniu w Wikipedii historii miast i wsi Ukrainy, przedstawianiu zabytków historii i kultury. Rzecz w tym, że w 2012 roku na Ukrainie po raz pierwszy zostanie przeprowadzony konkurs fotograficzny „Wiki kocha zabytki”, zapoczątkowany dwa lata temu w Holandii. Celem konkursu jest umieszczenie w wolnym dostępie zdjęć obiektów dziedzictwa historyczno-kulturowego. Osoby, które mają chęć wziąć udział w konkursie, powinny sfotografować zabytki o znaczeniu narodowym i lokalnym, których lista zostanie umieszczona na stronie konkursu (wlm.org.ua), i w ciągu 1—30 września załadować je do Wikimedia Commons. W październiku jury konkursu wyłoni zwycięzców. Uczestnicy konferencji odwiedzili Muzeum Historii ChNU imienia W. N. Karazina, wzięli udział w audycji radiowej „Charkowska duchowina” na żywo w lokalnym radiu „Nowa chwila”, przeprowadzili okrągły stół i warsztaty dla nowicjuszy. Ogólnie dwudniowy program był nasycony. Po zakończeniu Drugiej Ukraińskiej Wikikonferencji w ukraińskiej Wikipedii wystartował Miesiąc Ziemi Słobodzkiej, który potrwa do 31 maja. Przeprowadzanie tygodni i miesięcy tematycznych to sposób wspólnej pracy redaktorów Wikipedii nad tematami interesującymi dla wielu jej użytkowników. W ten sposób charkowianie, którzy po raz pierwszy zapoznali się z redagowaniem Wikipedii podczas Wikikonferencji, będą mieli okazję wypróbować zdobyte umiejętności w bliskich im tematach. Przy okazji, opera „Sokół” została stworzona w 1786 roku i po raz pierwszy wykonana przez dworzan w Pałacu w Gatczynie 11 października tego samego roku. Pierwszy ukraiński przekład libretta wykonał Maksym Stricha dla pierwszej inscenizacji w Kijowie, którą w 1996 roku zrealizowała wielka popularyzatorka spuścizny D. Bortniańskiego, artystka ludowa Ukrainy Natalia Swyrydenko. W artykułach towarzyszących muzykologa z Charkowa Hryhorija Hanzburha i tłumacza Maksyma Strichy przekonująco dowodzi się: tylko przy wykonaniu w zrozumiałym dla publiczności języku utwór wokalny może odkryć wszystkie swoje głębie. „Wielcy kompozytorzy przeszłości (Verdi, Wagner, Szostakowicz) uważali, że ich opery koniecznie muszą brzmieć w przekładzie na języki tych krajów, w których są wykonywane — bo dla nich niezwykle ważną wagę miała jedność muzyki i akcji dramatycznej. A przy wykonaniu w „języku oryginału” opery komicznej, a „Sokół” jest operą liryczno-komiczną, z licznymi subtelnymi epizodami, żadna świetlna tablica z tłumaczeniem nie pozwoli śledzić wymiany dowcipnych replik — i cała iskrząca natura utworu natychmiast znika”, — uważa Hryhorij Hanzburh. Inicjatorzy projektu „Klasyka światowa po ukraińsku” są przekonani: ukraińskie przekłady szczytowych osiągnięć gatunku operowego, oratoryjnego i kameralnego wokalnego mają prawo do życia. I w przyszłości Kijów znów będzie miał ukraińskojęzyczny teatr operowy (tak jak Londyn ma anglojęzyczną Angielską Operę Narodową). A dzisiaj przekłady wokalne naszych klasyków (niestety, nigdzie dotąd w przeważającej mierze nieopublikowane) trzeba koniecznie ochronić przed zapomnieniem, upublicznić na papierze, a przede wszystkim w internecie, czyniąc je dostępnymi dla wykonawców i studentów. Materiały przygotował Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
28—29 kwietnia w Charkowie odbyła się druga ukraińska Wikikonferencja, której przeprowadzenie stało się możliwe dzięki wsparciu finansowemu Fundacji Bohdana Hawryłyszyna. Konferencję zorganizowała organizacja społeczna „Wikimedia Ukraina” wspólnie z Charkowskim Uniwersytetem Narodowym im. W. N. Karazina, Narodowym Związkiem Krajoznawców Ukrainy, Fundacją Charytatywną „Renesans” oraz stowarzyszeniem społecznym „Postup”. Wikikonferencje to coroczne wydarzenie, które odbywa się w wielu krajach świata z inicjatywy regionalnych oddziałów Fundacji Wikimedia. Na wikikonferencjach redaktorzy Wikipedii omawiają aktualne kwestie dotyczące dalszego rozwoju wolnej internetowej encyklopedii oraz poszczególnych jej sekcji językowych. Format konferencji jest tradycyjnie zbliżony do naukowego: sala, referaty, dyskusje, publikacja wyników w internecie. Wikikonferencja w Charkowie to druga konferencja ukraińskich wikipedystów. Pierwsze podobne wydarzenie na Ukrainie odbyło się 17 września 2011 roku we Lwowie w ramach Forum Wydawców. Wikikonferencję 2012 organizacja społeczna „Wikimedia Ukraina” postanowiła przeprowadzić w Charkowie w celu zaangażowania charkowian w redagowanie ukraińskiej sekcji językowej Wikipedii. Program Wikikonferencji był zaplanowany na dwa dni, jednak wydarzenia jej towarzyszące (konferencja prasowa i spotkanie z aktywem społecznym) rozpoczęły się 27 kwietnia. Z powitalnym słowem do uczestników i gości konferencji zwróciła się sekretarz odpowiedzialna Charkowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Oksana Żywotkowa. Podczas posiedzenia plenarnego w sali konferencyjnej Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego wysłuchano siedmiu referatów, przeprowadzono prezentacje wydawnictw drukowanych organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina” oraz zawarto umowę o współpracy z Charkowskim Uniwersytetem Narodowym im. W. N. Karazina. Dzięki umowie studenci otrzymają możliwość pisania artykułów do ukraińskiej Wikipedii jako jeden z alternatywnych wariantów pracy samodzielnej. Niedawno podobne memorandum o współpracy zostało zawarte z Sumskim Uniwersytetem Państwowym. W innych uczelniach naszego państwa taka praca samodzielna jest na razie prywatną inicjatywą niektórych wykładowców. Natomiast na świecie redagowanie Wikipedii w celach edukacyjnych jest powszechnie przyjętą praktyką. Znaczącym dla organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina” jest ukazanie się dwóch wydawnictw drukowanych — ukraińskiego tłumaczenia opery Dmytra Bortniańskiego „Sokół” oraz poradnika dla początkujących „Jak redagować Wikipedię”. Ich cechą szczególną jest to, że zostały wydane na wolnej licencji cc-by-sa 3.0 unported, która przewiduje wolne wykorzystanie, kopiowanie i modyfikację informacji pod warunkiem podania autora pierwotnego źródła. Wykorzystanie tej licencji na Ukrainie jest nowością. Artykuły ukraińskiej Wikipedii po raz pierwszy stały się podstawą wydania drukowanego. To pierwsza książka na Ukrainie, która ujrzała światło dzienne dzięki istnieniu całkowicie wirtualnej encyklopedii. Organizacja społeczna „Wikimedia Ukraina” stała się pierwszą wśród regionalnych oddziałów Fundacji Wikimedia, której udało się własnym kosztem opublikować nie tylko materiały tekstowe, ale i nutowe. Po raz pierwszy od lat niepodległości wydano klawir opery klasycznej i znów-таки po raz pierwszy wydano operę klasyka ukraińskiej muzyki Dmytra Bortniańskiego w języku ukraińskim. Chodzi o eleganckie wydanie opery Dmytra Bortniańskiego „Sokół”, które tej wiosny ujrzało światło dzienne i pomieściło na 218 stronach w twardej oprawie pełny tekst libretta, klawir opery z tekstami, materiały o osobliwościach narodowych przekładów wokalnych oraz o genezie użycia języków w operach, a także artykuły z ukraińskiej sekcji Wikipedii o samej operze „Sokół”, jej autorze Dmytro Bortniańskim oraz tłumaczu libretta, znanym ukraińskim naukowcu, pisarzu i działaczu społecznym Maksymie Striusze. Książka została zaprezentowana w ramach drugiej ukraińskiej Wikikonferencji i zyskała już szeroki rozgłos w ukraińskich kręgach muzycznych. Z okazji prezentacji wydania zwróciliśmy się do osób, które były zaangażowane w jego powstanie. „Wielkim niedostatkiem ukraińskiej kultury jest brak wydań oper z ukraińskimi tłumaczeniami — zaznaczył redaktor wydania i kierownik projektu „Klasyka światowa po ukraińsku”, członek zarządu organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina”, kompozytor Andrij Bondarenko. — Mimo że w czasach radzieckich ukraińskie teatry operowe z sukcesem wystawiały zarówno opery zachodnioeuropejskie, jak i rosyjskie w błyskotliwych przekładach M. Rylskiego, M. Łukasza, B. Tena i innych poetów, wydawcy brali się tylko za rosyjskojęzyczne tłumaczenia oper, pozostawiając twórczość ukraińską na marginesie”. W 2012 roku na Ukrainie odbywa się niemało wydarzeń związanych z działalnością Fundacji Wikimedia. Wśród ostatnich — wizyta na Ukrainie założyciela Wikipedii Jimmy'ego Walesa (15 maja) oraz przeprowadzenie już piątej ukraińskiej Wikiekspedycji do Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego (11 maja). 25 kwietnia podpisano Memorandum o współpracy między Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. Tarasa Szewczenki a organizacją społeczną „Wikimedia Ukraina”. Dokument przewiduje stworzenie wspólnego projektu „Towarzystwo „Proświta” w Wikipedii”, co będzie sprzyjać napełnianiu encyklopedii informacjami o działalności „Proświty”, nawiązaniu aktywnego dialogu proświtan ze społecznością twórców Wikipedii. Proponujemy uwadze czytelników „Słowa Proświty” materiały o najistotniejszych, naszym zdaniem, osiągnięciach ukraińskiego przedstawicielstwa Fundacji Wikimedia w ostatnim czasie.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
uwagi ukraińskich tłumaczy. Zwłaszcza „Sokół” Bortniańskiego, napisany do francuskojęzycznego libretta Franza-Hermanna Laferrière’a, był publikowany wyłącznie w rosyjskim przekładzie A. Rozanowa. Co więcej, wraz z odmową wielu teatrów operowych wykonywania utworów w języku ukraińskim w latach 90. XX wieku, liczne arcydzieła literatury ukraińskiej znalazły się w obliczu całkowitego zapomnienia. Projekt „Światowa klasyka po ukraińsku”, zainicjowany przez twórców ukraińskiej Wikipedii, ma na celu naprawienie tego przykrego zaniedbania i otwarcie przed ukraińskimi muzykami i miłośnikami muzyki czarującego świata przekładów wokalnych na język ukraiński. Publikacja opery „Sokół” stała się pierwszym ogniwem tego projektu”. „W ciągu minionych 20 lat dzięki wysiłkom „kierowników od muzyki” faktycznie zniszczono zjawisko operowe w języku ukraińskim. Język ukraiński niemal już nie brzmi ze sceny naszej Narodowej Opery, teatrów we Lwowie, Charkowie, Dniepropetrowsku, Doniecku. Formalnie dlatego, że „taka jest praktyka światowa”. Realnie — bo dzięki temu teatr ma większe szanse włączyć się w gościnny obieg koncertowy, inwestując pieniądze naszych podatników w życie kulturalne europejskich prowincji kulturalnych. Wydanie to czysto obywatelska inicjatywa, na której czele stanął kompozytor Andrij Bondarenko, a materialnie pomogła je zrealizować organizacja „Wikimedia Ukraina”, zajmująca się rozwojem ukraińskojęzycznego segmentu Wikipedii.
Andrij Bondarenko i Hryhorij Hanzburg zapoznają się z wydaniem. I to logiczne: skoro Bortniańskiego nie wydaje żadna z potężnych państwowych konserwatoriów, skoro nie interesuje on żadnego z państwowych teatrów operowych, wtedy tylko entuzjaści mogą przypomnieć, że Dmytro Bortniański był autorem nie tylko muzyki instrumentalnej i chórów cerkiewnych, lecz także sześciu oper, które i dziś zupełnie nie straciły swojego uroku”, — twierdzi Maksym Strikha.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zdziwiła ona patriarchę antiocheńskiego, który, przejeżdżając przez Humań, ze zdziwieniem powiedział: „Humano… Największe miasto w kraju kozaków…” Tak, było to jeszcze przed zniszczeniem miasta w 1674 roku, kiedy na „świętej górze” znajdował się wspaniały klasztor prawosławny. Systematyzował prawie wszystkie dane o humańskich cerkwiach i klasztorach miejscowy krajoznawca Jakiw Koczereszko. Wiele z tych świętości do dziś nie zostało odnalezionych. Ludzie depczą fundamenty, nawet nie wyobrażając sobie, co mają pod „grzesznymi stopami” i skąd niespodziewanie przychodzi nieoczekiwane uzdrowienie. Wiadomo, że w tej wspaniałej humańskiej świętości wielokrotnie bywał Bohdan Chmielnicki i jego syn Jurij. Właśnie tutaj pochowano obrońców humańskiej twierdzy, ojca ihumena Filareta z bracią, którzy, mężnie się broniąc, zginęli od tureckiej szabli w 1674 roku. Stoi tu tylko mały szary kamień z granitu. Mamy nadzieję, że wkrótce zostanie zbudowany pomnik powstańców z 1768 roku — bojowników o ludowe szczęście — „kolijów”, których poprowadził Maksym Zalizniak i humański sotnik Iwan Honta. Zginęli za wiarę prawosławną: gdyby pokłonili się Turkom i hetmanowi Doroszence, a nie wybierali własnego, zachowaliby życie. W tamtych miejscach w ogrodach do dziś znajdują rozrąbane na pół ludzkie czaszki, szlacheckie pieczęcie, monety. Masowe pochówki częściowo odkryto podczas budowy zakładu, podobnie jak masowe pochówki prawosławnych kijowian, którzy zginęli podczas najazdu Batyja w 1240 r. i zostali odkryci w pobliżu fundamentów Cerkwi Dziesięcinnej. W Kijowie na ogromnej mogile zbiorowej ustawiono kamienny krzyż, a w Humaniu? Gdzieś na górze spoczywają prochy hetmana całej Ukrainy Chomenki, wybranego w Humaniu, jego wiernych pobratymców i współpracowników — kozackich pułkowników i sotników. Ta góra to prawdziwy humański Atos. Istnieje legenda, że duchowe i materialne skarby, które przechowują się w głębi humańskiego Atosu, otworzą się tylko temu, kto zdoła przezwyciężyć w sobie władzę konsumpcji i pieniędzy. Dziś mało kto wspomina, że właśnie pod tą „świętą górą”, przy ujściu rzeki Kamianki do rzeki Umanki, odbył się legendarny Chrzest, być może jeszcze za czasów księcia Askolda. Na miejscu Humańskiego Uniwersytetu Pedagogicznego (stary korpus) i Humańskiego Kolegium Pedagogicznego archeolodzy odkryli pozostałości wielkiego osiedla Antów, których tradycyjnie wiąże się z nosicielami tak zwanej czerniachowskiej kultury archeologicznej. Właśnie wśród nosicieli tej kultury archeologicznej odkryto pierwsze formy odlewnicze do odlewania krzyżyków napierśnych. Pod górą, w miejscu zlania się dwóch rzek, znajdowano rzymskie monety II wieku od Narodzenia Chrystusa. Stosownie byłoby tu ustawić pomnik Chrztu humańców.
Tłumaczenie maszynowe
Vadym PEREHUDA Jest w Humaniu święta góra, której, kiedy przyjeżdża się do tego starodawnego miasteczka, nie sposób się nie pokłonić, gdzie, zdaje się, zamiera sam czas… W 2011 roku nawet tę świętą górę postanowiono sprzedać. Górę, gdzie stał pierwszy humański klasztor prawosławny, pod którą chrzczono humańców i ich książąt, których imion historia dla potomnych, niestety, nie zachowała. Górę, gdzie znalazły spokój prochy dziesiątek tysięcy poległych naszych przodków po tureckim najeździe w 1674 roku. Od tej legendarnej góry, na której „siedział sam ojciec prawosławnych — ihumen”, prawdopodobnie pochodzi też nazwa naszego miasteczka. Jest w mieście Humaniu czy Umaniu imiennik na Wołyniu — miasto Cumań, na Wołyniu płynie rodzona siostra naszej rzeki Umanki — rzeka o takiej samej nazwie. Mało kto wie, że litera „C” została wniesiona do słowiańskiego alfabetu z języka żydowskiego i jest odzwierciedleniem hebrajskiej litery „Cadik”. Zatem wołyńskie miasteczko Cumań w dawnych czasach miało nieco inną nazwę, być może taką samą, jak i nasze miasto? Humań zawsze był nieprzystępny dla wrogów: i twierdzą, i duchową warownią. Wśród kozaków istniało nawet imię „Umen”, które oznaczało krępego mężczyznę, który, przechodząc szkolenie w licznych bitwach, stawał się „człowiekiem-lwem”. W tym sensie nazwa miasta jest współbrzmiąca z nazwą i etymologią pochodzenia stolicy Zachodniej Ukrainy — miasta Lwowa. Wiadomo, że korzeń rośliny umani (omanu) przy narodzinach chłopca kładziono w kołysce pod poduszką, aby rósł silny i odważny. Korzeń umani odganiał nieczystą siłę i swoim zapachem przypominał kozakowi o Ojczyźnie. Z tego korzenia przygotowywano ziele, które za Bożą modlitwą i łaską zagoiło śmiertelne rany, otrzymane w boju. Zgodnie z ludową nazwą rośliny — „Chrystusowe oko” lub „humieńce”, uważano, że sam Pan może obserwować przez tę roślinę wszystkich swoich bratanków. Humański klasztor prawosławny, w tamtym czasie nieprzystępna warownia, zbudowany na wierzchołku góry, która wznosi się nad rozlewiskiem rzeki Umy (Umanki) przy zbiegu dwóch rzek. Wspomnijmy dawne przysłowie: „Umysłu trzy gumna, ale z góry niekryte” albo „Jeść na gumnie — będzie smutek” (to jako przestroga brzmi dla tych, którzy chcą zbudować tu centrum rozrywkowe miasta). „U głupca co na umyśle — to i w gumnie…” (To już ludowa mądrość o naszych czasach, — jeśli święte miejsce stało się pustką, raczej taki naród, nacja nie będzie szczęśliwa. Wszystko zaczyna się od szanowania swojej wiary, tradycji i zachowania pamięci przodków. Kiedy zbliżasz się do starego miasta z przedmieścia — Humańska góra zachwyca, jak i w minionych wiekach, jak Anatolij RYZHENKO, m. Pryłuki Kiedy pracowałem jako nauczyciel historii w szkole, na jednym z sierpniowych posiedzeń sekcji historyków miasta poznałem i rozgadałem się z koleżanką Poliną Mykołajiwną. Dowiedziawszy się o mojej pasji do historii rodzinnego kraju, zaproponowała obejrzenie kilku starodawnych miedzianych monet. Odwiedziwszy domostwo Poliny Mykołajiwny, obejrzałem rzeczy, które były tu przechowywane. Uwagę przykuła rzecz, której nazwy wtedy jeszcze nie mogłem znać. Aby wyjaśnić jej nazwę i wiek, poprosiłem o pozwolenie na sfotografowanie jej w celu dalszego wyjaśnienia niezbędnych informacji. Z opowieści Poliny Mykołajiwny dowiedziałem się, że znaleziono tę rzecz w pobliżu Hustyńskiego klasztoru. Na jego obrzeżach znajdowano niemało miedzianych monet różnej wartości (połuszki, diengi, kopiejki, dwukopiejkówki, a nawet piątaki), wybitych w ciągu XVIII w. Przecież dobrze wiadomo, że przez znaczny odcinek czasu pod murami Hustyńskiego klasztoru organizowano coroczne jarmarki, na które z okolicznych wsi zwożono różnorodne towary i zboże: żyto, mąkę, proso, pszenicę, jarą i ozimą, grykę, jęczmień, nasiona konopne i lniane, groch, kaszę, różną żywinę i towary rzemieślniczej produkcji. Przez dziesięciolecia w ziemi nazbierało się niemało zgubionych miedzianych pieniędzy i metalowych rzeczy, które w naszych czasach po wiosennej orce czy letnich ulewach można było znaleźć na powierzchni gruntu. W literaturze specjalistycznej odszukałem informacje o takich znaleziskach. Wtedy właśnie dowiedziałem się, że archeolodzy nazwali je żmijowcami. Okazało się, że żmijowce od dawna są znane w rosyjskiej i ukraińskiej archeologii. Już w 1821 roku pojawia się pierwsza drukowana praca o nich, w której podjęto próbę wyjaśnienia znaczenia żmijowca, znalezionego w pobliżu Czernihowa, tak zwanej „czernihowskiej hrywny”. W miarę napływu żmijowców do muzeów i pojawienia się ich w prywatnych zbiorach kolekcjonerów, publikowane są nowe badania, w których
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
naukowcy wyjaśniają ich przeznaczenie, treść napisów i wizerunków. W szczególności w 1928 roku w XXIII tomie „Zapisków Ukraińskiego Towarzystwa Naukowego w Kijowie” opublikowano interesujący materiał o miedzianym zmijowiku Muzeum Czernihowskiego. Autorem publikacji był Walentyn Szugajewski. Na zmijowiki zwrócił uwagę także znany numizmatyk, doktor nauk historycznych I. H. Spaski. W 1976 roku w zbiorniku Akademii Nauk byłego ZSRR „Średniowieczna Ruś” opublikował artykuł „Inne zmijowiki z Ukrainy”. Wtedy również zwróciłem się o konsultację do petersburskiego Ermitażu, gdzie pracował I. H. Spaski. Naukowiec uprzejmie odpowiedział i przesłał kopię artykułu. Obecnie archeolodzy uważają, że zmijowik to talizman, amulet, który chroni człowieka noszącego go przed nieszczęściami i chorobami, a także przed ich pierwotnymi przyczynami (diabłami i demonami). Nazwę „zmijowik” nadano mu umownie, ze względu na to, że na jednej stronie znajduje się wizerunek głowy otoczonej żmijami. Takie amulety pochodzą z najdawniejszych czasów. Jak sądzono w średniowieczu, choroby są przejawem diabelskiej siły, demonicznymi istotami, dziećmi demona lub skutkiem zamieszkania w człowieku samego diabła, dlatego wypędza się je siłą, z udziałem bóstwa, aniołów, świętych. Do tego potrzebne są szczególne modlitwy, zaklęcia, w których wzywa się święte imiona w celu wypędzenia demonów. Przy tym do wypędzenia demonów i uzdrowienia można nie tylko wypowiadać te modlitwy i zaklęcia, lecz także po prostu nosić je przy sobie zapisane na papierze lub innym materiale. Właśnie na zmijowikach zapisywano modlitwy i formuły zaklęć, a także przedstawiano niebiańskich opiekunów człowieka przed podstępnym demonem oraz samą demoniczną istotę. Zmijowiki mają kształt okrągłego medalionu z uszkiem, który noszono na łańcuszku na szyi. Na jednej stronie przedstawiano archanioła Michała lub świętych Fedora Stratylata, Jefrosina, Matkę Bożą z Dzieciątkiem, a na drugiej — głowę otoczoną splątanymi żmijami
(7, 10, 12, 14). Wizerunki z cyklu prawosławnych przedstawień – archanioła Michała, świętych i Bogurodzicy – są obrońcami człowieka przed nieszczęściem i chorobami, dlatego ich obecność na zmijewikach jest zrozumiała i konieczna. Zmijewik, o którym mowa, to blaszka o średnicy 50 mm, na której przedstawiono świętego Jefrozyna oraz głowę z 14 żmijami o psich uszach wokół niej. Jak ten zmijewik znalazł się w pobliżu hustyńskiego klasztoru? Być może przywieźli go tu mnisi, a może zgubił go ktoś na słynnym hustyńskim jarmarku. I. H. Spaski w historyczno-numizmatycznym opracowaniu „Dukaty i dukacze Ukrainy”, które ukazało się w 1970 roku nakładem wydawnictwa „Naukowa Dumka”, przypuszcza, że zmijewiki mogły występować w XVII, a nawet w XVIII wieku. W artykule „Trzy zmijewiki z Ukrainy” informuje zaś o dobrze udokumentowanym przypadku noszenia pod koniec XIX – na początku XX wieku, zamiast dukacza, prawdziwego zmijewika ze świętym Jerzym (napis „Егорь”). Sądzi, że było to przypadkowe znalezisko chłopa-rolnika, a także wyraża opinię, że i inne zmijewiki z kolekcji ukraińskich lub nabyte na Ukrainie mogły przejść przez chłopski obyczaj. „W przekształceniu zmijewika-znaleziska w dukacz-amulet ukraińskiej dziewczyny czy mężatki, — zaznacza I. H. Spaski, — jest swoja logika: odległy początek staroruskich zmijewików sięga… antyku — amuletów mających chronić kobiecy organizm przed chorobą… Stając się dukaczem, zmijewik powraca do pierwotnej istoty kobiecego amuletu”. Gromadzenie materiałów o rzeczach dawno wycofanych z użytku daje ludziom wiedzę o obyczajach i tradycjach poprzednich pokoleń. Obecnie zapoznawanie się z nimi jest jednym z ważnych źródeł poznawania historii i kultury naszego narodu. Bez upowszechniania wiedzy o bogatym dziedzictwie kulturowym niemożliwe są duchowe odrodzenie narodu, postęp naukowo-techniczny, a zatem także jego przyszłość.
Tłumaczenie maszynowe
Maria WYSZNIEWSKA. Już trzeci rok Twierdza Chocimska staje się miejscem przeprowadzenia wielkiego festiwalu rekonstrukcji historycznej. W tym roku w przeddzień oficjalnego otwarcia festiwalu gości zabawiano pokazowymi turniejami rycerskimi. Niemałe zainteresowanie wywołał wielki program konny, który w Chocimiu odbył się po raz pierwszy, a także turnieje konne i piesze, buhurty (masowa bitwa), walki „jeden na jednego” w kategoriach broni „Miecz—Miecz”, „Tarcza—Miecz”, „Miecz—Puklerz”, „Miecz dwuręczny”. Na terenie twierdzy przez cały czas trwania festiwalu działały osady historyczne i dawne tawerny, a poza jej murami rozlokował się jarmark. Sprzedawcy, ubrani w stroje z okresu średniowiecza, sprzedawali miód, ryby, herbaty ziołowe, chińskie zabawki, ozdoby z metalu oraz inne wyroby autorskie — wyszywanki, naczynia gliniane i tym podobne. Odwiedzający byli również świadkami konkursu strojów (damskich i męskich), ognistego performansu „Żywy ogień” oraz koncertu etnorockowego zespołu „Korali”. Organizatorzy, wśród których są władze obwodowe, planują uczynić festiwal „Średniowieczny Chocim” corocznym, jako alternatywę dla międzynarodowego festiwalu historycznego „Bitwa Narodów”, który odtąd będzie odbywał się w Polsce.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Уляна ВОЛІКОВСЬКА Фото Олеся ДМИТРЕНКА ХІІ
Міжнародний конкурс з української мови імені Петра Яцика фінішував. Відбувся, незважаючи на протидію з боку очільника Міністерства освіти. У стінах Національного академічного драматичного театру імені Івана Франка урочистості зібрали переможців конкурсу, поважних гостей. Ведучими заходу були козак Руслан Найда та поетеса Тетяна Коваленко. Привітали конкурсантів Президент Ліги українських меценатів Володимир Загорій, академік Ярослав Яцків, письменник і дипломат Юрій Щербак. Виконавчий директор Ліги українських меценатів Михайло Слабошпицький наголосив на тому, що цьогорічний конкурс став справді масовим. За словами голови НСПУ Віктора Баранова, одне із найбільших досягнень конкурсу в тому, що він відбувається всупереч загальній тенденції, яка спостерігається в Україні: згортання сфери вживання української мови, починаючи з владних структур, які не виконують 10 статтю Конституції про функціонування і обов’язкове застосування української мови. І все ж конкурс імені П. Яцика відбувається, шириться кількість його учасників. Незважаючи на те, що його ігнорує Міністерство освіти, учнівство, шкільництво, вчительство не відвернулося від конкурсу й активно підтримувало його на всіх етапах. Благословив дійство Святійший Патріарх Філарет: — Цей конкурс — великий стимул для української молоді вивчати рідну мову, яку, на жаль, багато українців забули. Яке значення має мова для існування нації, знаємо і ми, і наші супротивники. Поневолення нашого народу йшло двома шляхами: через освіту і через церкву. Тому для відродження української мови потрібна активна діяльність школи і церкви. Ми радіємо, що нині в українських школах надається велике значення вивченню рідної мови, і церква робить усе можливе, щоб люди зверталися до Бога рідною мовою. Михайло Слабошпицький зачитав привітання Світового конгресу українців та вручив нагороди переможцям — школярам і студентам. До речі, з вересня школярі одержуватимуть Президентську стипендію. Серед них — учениця 3 класу ЗОШ І—ІІІ ступенів №130 м. Одеси Анастасія Колотило, учень 4 класу Великомихайлівського НВК “ЗОШ І—ІІІ ступенів-гімназія” смт Велика Михайлівка Одеської області Ростислав Лисюк, п’ятикласниця Ватутінської ЗОШ І—ІІІ ступенів №2 Черкаської області Вікторія Плахотнюк, шестикласник Чернівецької ЗОШ І—ІІІ ступенів №27 Іван Цуркан, семикласниця Баштанської ЗОШ І—ІІІ ступенів Миколаївської області Олена Чайка, восьмикласниця Мирнецької ЗОШ І—ІІІ ступенів Бориспільського району Київської області Юлія Лупан, дев’ятикласниця Жовтневої спеціалізованої школи І—ІІІ ступенів Білопільської районної ради Сумської області Ірина Коплик, десятикласниця Петриківської ЗОШ І—ІІІ ступенів Дніпропетровської області Марія Коваленко, одинадцятикласниця Вільшанської ЗОШ І—ІІІ ступенів Недригайлівської районної ради Сумської області Олена Федяй, студенти Чернівецького медичного коледжу БДМУ Тетяна Стребіцька, Самбірського державного педагогічного коледжу імені Івана Филипчака Львівської області Христина Шалавило, Національного авіаційного університету м. Києва Світлана Кравченко, Кам’янець-Подільського національного університету імені Івана Огієнка Хмельницької області Оксана Любінецька, ДПТНЗ “Синівський професійний аграрний ліцей” Сумської області Аліна Лімоні. Голова Всеукраїнського товариства “Просвіта” Павло Мовчан вручив нагороду та від себе особисто — премію чернівецькій учительці української мови та літератури Марії Цуркан, наголосивши, що вчитель і учень — це постійні діалоги. “Я хотів би привітати усіх, хто бере участь у конкурсі, долучається до великого процесу подолання інерції. Людина шукає духовного опертя, яке знаходить у слові. Нещодавно, відзначаючи ювілей Івана Огієнка, Святійший Патріарх сказав, що дорога до Бога — через рідне слово. А ріднослів’я — це потреба долучення до наріжних каменів, які тримають нас у цьому світі. Через провідні телеканали у нашу свідомість вживлюють чужомовні електроди. Але є той масив, який не похитнути, і до нього належать творці конкурсу П. Яцика. Наше слово навіки споріднене з поняттям Бога і тому воно вічне!” Приємно бачити вдячність в очах переможців. — Я вдруге беру участь у конкурсі. Це для мене — ще одна сходинка до вершини, якої хочу досягнути. У майбутньому мрію стати журналістом або письменницею, — каже восьмикласниця Наталія Паневська з Чернівців. — Вчителі української мови запропонували мені взяти участь у конкурсі. Спочатку хвилювався, але коли почав виконувати завдання, навіть не помітив, як дійшов до фіналу і посів третє місце. Я вдячний засновникам та організаторам цього конкурсу, — поділився з нами своїми враженнями Юрій Самусь, ліцеїст Київського військового ліцею імені Івана Богуна.
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny
Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”
na 11 miesięcy — 9 hrywien 37 kop.
na 3 miesiące — 27 hrywien 51 kop.
na półrocze — 53 hrywny 37 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279#49#47, Jewhen BUKET 279#39#55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278#01#30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRYJAN 270#55#57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279#49#47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278#63#69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278#63#69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Ulana WOLYKOWSKA Księgowość 279#41#46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 2 0 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301220 Nakład w maju — 25 500 Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe