Informacja „SP”. Na dziś w Światowym dziedzictwie UNESCO Ukraina reprezentowana jest przez następujące obiekty: Sobór św. Zofii w Kijowie i Ławra Kijowsko-Peczerska (1990 r.), historyczne centrum Lwowa (1998 r.). Na wstępnej Liście Światowego dziedzictwa UNESCO znajduje się 15 kandydatów z Ukrainy, wśród których są: Pałac Chanów w Bakczysaraju, rezerwaty „Askania-Nowa” i „Chersonez Taurydzki”, krajobraz kulturowy i kanion Kamieńca Podolskiego, historyczne centrum Czernihowa, park „Sofijówka”, Rezerwat w Kaniowie „Mogiła Tarasa Szewczenki” i inne. Wśród 42 obiektów przyrodniczego i kulturowego dziedzictwa, które w tym roku zgłoszono do Listy Światowego dziedzictwa UNESCO, Europa Wschodnia była reprezentowana tylko przez jeden obiekt — Rezydencję metropolitów Bukowiny i Dalmacji.
to właśnie ten zajmował miejsca nagrodzone. Dzięki pałacowi metropolitalnemu, wzniesionemu w Czerniowcach pod koniec XIX – na początku XX w., miasto zyskało status porównywalny ze stolicą europejską. Ksiądz Jan Badeni, który odwiedził Czerniowce pod koniec XIX w., w swoim dzienniku „W Czerniowcach. Wrażenia z kilkudniowej podróży” z zachwytem pisał: „…Rezydencja zachwyca rozmiarami, oślepia czerwienią murów, dachami lśniącymi wszystkimi barwami tęczy, wieżami i wieżyczkami wszelkich barw i rozmiarów… Być w Czerniowcach, a Rezydencji nie zobaczyć — to być w Rzymie i nie widzieć Papieża”. Doktor architektury Jurij Riepin, oszołomiony wielkością budowli, ponad sto lat później zauważył: „Geniusz zespołu Rezydencji polega na tym, że nie może zostać powtórzony ani w całości, ani w szczegółach. Budynek Rezydencji stał się symbolem miasta, podobnie jak Kreml – symbolem Moskwy, bazylika świętego Piotra – symbolem świata chrześcijańskiego, Opera w Sydney – symbolem Australii”. W 2007 roku odwiedzili nas znamienici goście, którzy mieli bezpośredni związek z UNESCO; byli oczarowani pięknem naszej Rezydencji i zauważyli: „Macie takie arcydzieło, o którym na Ukrainie mało kto wie, a na świecie zapewne w ogóle nie jest ono znane; dlaczego więc nie spróbujecie wpisać Rezydencji na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO? Biorąc pod uwagę unikatowość zespołu architektonicznego Rezydencji oraz w celu popularyzacji zabytków ukraińskiego dziedzictwa kulturowego, postanowiliśmy wystąpić z wnioskiem do Narodowej Komisji Ukrainy ds. UNESCO o rozpatrzenie kwestii włączenia Rezydencji na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
UKRAIŃSKA WENECJA
Tłumaczenie maszynowe
Dawna Rezydencja metropolitów Bukowiny i Dalmacji, a obecnie Czerniowiecki Uniwersytet Narodowy imienia Jurija Fedkowycza, stała się trzecim obiektem historyczno-architektonicznym na Ukrainie wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Na drodze do UNESCO Cały niełatwy proces przygotowań do wpisania Rezydencji metropolitów Bukowiny i Dalmacji na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, począwszy od 2007 do 2011 roku, przeszła prorektor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza ds. pracy dydaktyczno-pedagogicznej w zakresie procesu naukowo-wychowawczego, członek rady eksperckiej Wyższej Komisji Atestacyjnej Ukrainy, zastępca przewodniczącego uniwersyteckiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, doktor nauk historycznych, profesor Tamara MARUSYK. NARODZINY POMYSŁU — Pani Tamaro, proszę opowiedzieć, jak zrodził się sam pomysł, aby trafić na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO? — Czerniowiecki Uniwersytet Narodowy imienia Jurija Fedkowycza, założony w 1875 roku, jest jednym z najstarszych klasycznych uniwersytetów na Ukrainie. Jego mury pamiętają nazwiska wielu wybitnych postaci, ta świątynia edukacji i nauki, duchowości i kultury zachowuje najlepsze tradycje ducha narodowego. Rozpocząwszy swoją chwalebną historię jeszcze w przedostatnim stuleciu, nasza placówka także w trzecim tysiącleciu pozostaje jednym z najbardziej prestiżowych uniwersytetów, potężnym ośrodkiem środowisk naukowych, kulturalnych i społecznych Bukowiny oraz regionów sąsiednich. Centralny gmach uniwersytetu znajduje się w zespole architektonicznym dawnej Rezydencji metropolitów Bukowiny i Dalmacji, będącej zabytkiem architektury o znaczeniu narodowym. Rezydencja w Czerniowcach to jedno z najwybitniejszych dzieł architektury europejskiej drugiej połowy XIX wieku, prawdziwa perła dziedzictwa architektonicznego Ukrainy. Autorem tego niedoścignionego arcydzieła jest znany czeski architekt i mecenas Josef Hlávka (1831—1908), którego 180. rocznicę urodzin obchodziła społeczność europejska 15 lutego bieżącego roku. Mimo że według projektów Josefa Hlávki wzniesiono prawie 150 budowli architektonicznych w różnych miastach Europy, szczytem jego twórczości, bez przesady, jest Rezydencja, której budowa trwała 18 lat (1864—1882). Potwierdzeniem tego są trzy międzynarodowe konkursy projektów architektonicznych, gdzie Członkowie ukraińskiej delegacji podczas 35. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Paryżu
Tłumaczenie maszynowe
12–13 Zakończenie na str. 6
STEPAN HANŻA NA WSZYSTKIE CZASY
SZTUKA#KALEJDOSKOP
Tłumaczenie maszynowe
W tej sytuacji, zdumiewającej nawet dla naszego przyzwyczajonego do wszystkiego narodu, uderzają dwie rzeczy. Pierwsza — przez półtora roku nowej władzy, zdaje się, nie było jeszcze ustawy czy reformy, które wywołałyby tak negatywną reakcję społeczeństwa. Druga — nie uchwalano jeszcze takiej ustawy, która dotyczyłaby tak wielkiej liczby obywateli. Dlatego trzeba zastanowić się nie tylko nad treścią proponowanej reformy, ale i nad tym, jak władza odważyła się na taki krok. Jednak 16 czerwca Rada Najwyższa przyjęła ustawę o reformie emerytalnej w pierwszym czytaniu. I do końca tej sesji, czyli do 8 lipca, władza otwarcie planuje uchwalić tę ustawę w drugim czytaniu i przedłożyć do podpisu prezydentowi, a on podpisze ją natychmiast. Co właściwie dzieje się w naszym społeczeństwie? Moderator „okrągłego stołu”, zastępca przewodniczącego NFPU Hryhorij Kabanczenko oświadczył, że TAKA reforma to po prostu bezczelne wyzwanie rzucone społeczeństwu i w rzeczywistości nie ma już złudzeń: o jakiejkolwiek korekcie ustawy trudno mówić, należy ją natychmiast zatrzymać i przygotować normalną reformę. Uczestnicy dyskusji mimo wszystko spróbowali choć pokrótce scharakteryzować ten projekt ustawy. W tej kwestii wypowiedzieli się sekretarz generalny Ogólnoukraińskiego Kongresu Związków Zawodowych Petro Petryczenko, znana polityk, przewodnicząca Związku Kobiet Ukrainy „Za przyszłość dzieci” Wałentyna Semeniuk-Samsonenko, były pierwszy zastępca ministra pracy i polityki społecznej Pawło Rozenko. Zaznaczmy pokrótce o reformie emerytalnej: nowa ustawa drastycznie pogarsza ochronę socjalną zarówno tych milionów obywateli, którzy są już na emeryturze, jak i tych milionów, którzy się do niej przygotowują. Nie chodzi tylko o osławione podniesienie wieku emerytalnego dla kobiet do 60 lat. Swoją drogą, całkiem możliwe, że będzie podwyżka również dla mężczyzn. Póki co wprowadza się normę przejścia na emeryturę dla mężczyzn — urzędników państwowych w wieku 62 lat, a nie 60. Ale możliwe, że ten wiek emerytalny spróbują „przeciągnąć” dla wszystkich mężczyzn, tak by rzec, „dla wyrównania” pozycji. Możliwe, że nie mniej istotne jest i to, iż drastycznie, o 5 lat, zarówno mężczyznom, jak i kobietom zwiększa się staż pracy, niezbędny do otrzymania emerytury. Oraz wprowadzenie nowej formuły naliczania emerytur, według której zmniejsza się wysokość emerytur w całym państwie dla nowych emerytów gdzieś o 200—210 hrywien w porównaniu z obecną formułą. „Reformatorzy” doszli do tego, że w swojej ustawie „najechali” na ochronę socjalną inwalidów. I wreszcie takie coś: ze stażu pracy kobiet chcą wyłączyć urlop macierzyński! I to przy ogólnym zwiększeniu potrzebnego do emerytury stażu. Likwiduje się normę, która istniała dziesięcioleciami! Co robić? Mimo wszystko działać, apelował deputowany ludowy Ukrainy Andrij Pawłowśkyj. Jako minister pracy i polityki społecznej rządu opozycyjnego dawno wniósł alternatywny projekt ustawy o reformie emerytalnej. Oczywiście, rządząca koalicja takiego parlamentu nawet do rąk nie wzięła tego projektu ustawy. Ale walka trwa. Frakcja „BYT-Batkiwszczyna”, do której należy deputowany, nie zagłosowała 16 czerwca za rządowym projektem ustawy. Dalej planowane jest złożenie wniosku przez co najmniej 45 deputowanych opozycji do Sądu Konstytucyjnego z żądaniem uznania rządowej ustawy o reformie emerytalnej za niekonstytucyjną. I wreszcie deputowany wezwał do masowych akcji obywateli przeciwko wszczętej reformie emerytalnej, zaznaczając, że tutaj powinny zabrać głos niezależne związki zawodowe. Swoją drogą, sam Pawłowśkyj jest przewodniczącym Kijowskiej organizacji miejskiej Konfederacji Związków Zawodowych Ukrainy. „Ludzie muszą powiedzieć swoje słowo, bo władza jest głuchoniema i reaguje tylko na zorganizowany protest obywateli — zaznaczył deputowany. — W przeciwnym razie zamiast obiecanej przed wyborami prezydenckimi podwyżki emerytur — podwyżka wieku emerytalnego. Zamiast jakiejś »szokowej terapii«, o której paple władza, mamy szok bez terapii”. Pawłowśkyj przytoczył świeży przykład. Niedawno prezydent Janukowycz podpisał jeszcze jedną ustawę, uchwaloną po cichu, która ogranicza i tak już skąpe prawa socjalne ludzi. Przypomnijmy, że w wywiadzie dla „Słowa Proświty” (nr 15 z 2011 r.) Andrij Pawłowśkyj opowiedział, jak władza przepycha przez parlament poprawki do szeregu ustaw, którymi zdejmuje ulgi dla kilku kategorii obywateli. I oto ta ustawa została uchwalona, podpisana. Władza bez wahania „uderzyła” w czarnobylców, w miliony dzieci wojny, którym swoich ustawowych ulg trzeba dochodzić w sądach. (Nasza gazeta pisała też o tym problemie w publikacji „Dzieci jakiej wojny?” („SP”, nr 6, 2011 r.). I oto ulgi bezczelnie zdjęto, naruszając Konstytucję Ukrainy. Opozycja oprotestowuje w Sądzie Konstytucyjnym także tę „podziemną” ustawę. Ale czy nie za dużo już takiego natarcia na prawa ludzi? Nie przypadkiem przy „okrągłym stole” pojawiło się pytanie: jakże mogła władza pójść na tak jawnie antynarodową reformę emerytalną? Co ją skłoniło, jakie motywy? Pierwszym, oczywiście, nazwano dążenie do przypodobania się Międzynarodowemu Funduszowi Walutowemu, aby wyżebrać jeszcze trzy miliardy dolarów kredytów do tych dziesiątek miliardów, które już władza nie wiadomo po co zaciągnęła i nie wiadomo gdzie podziała. Druga motywacja jest jeszcze bardziej prymitywna — okraść wszystkich, aż do inwalidów włącznie, by dalej żerowali oligarchowie i mogli w ciągu roku nie podwajać, a dziesięciokrotnie zwiększać swoje majątki w miliardach dolarów. Ale nazywano też jeszcze jedną motywację: wypróbować, na ile cierpliwy jest u nas naród, na ile niemocni są jego przywódcy, czyli opozycja, siły demokratyczne? Cóż, też rozsądny powód…
„Ostatnia szansa na skorygowanie reformy emerytalnej: propozycje związków zawodowych, ekspertów i polityków”. Taką nazwę miał „okrągły stół” w UNIAN, zorganizowany przez Narodowe Forum Związków Zawodowych Ukrainy, jedno z największych niezależnych zrzeszeń związkowych w kraju. Pesymistyczne, jeśli nie powiedzieć rozpaczliwe sformułowanie w nazwie wydarzenia — „ostatnia szansa” — ma niestety całkiem realne podstawy. Rzecz w tym, że za nami był już cały cykl podobnych wydarzeń przeprowadzonych przez związki zawodowe, odbyła się dyskusja we wszystkich obwodach Ukrainy, dość aktywna, w przeciwieństwie do imitacji „dyskusji” przeprowadzonej przez władze. I wniosek z tych dyskusji był jednoznacznie negatywny. Były wreszcie przesłuchania parlamentarne, podczas których praktycznie nikt nie powiedział dobrego słowa o wszczętej przez władze reformie emerytalnej. I oto „podsumowanie”, reakcja władzy: reformę emerytalną — wdrożyć! I to natychmiast.
Tłumaczenie maszynowe
W kalendarzu „nierdzewnych” radzieckich świąt, które wciąż obchodzimy, nie starając się nadać im państwowego, ukraińskiego sensu, jest także Dzień Młodzieży. Cóż, młodzież potrzebuje uwagi społeczeństwa. Prawda, lepiej byłoby, gdyby władza, zamiast urzędowych „dni”, wykazała realną troskę o problemy młodzieży. Zresztą obchodzić można na różne sposoby. obwodu homelskiego Białorusi Wołodymyr Dwornik. Kto organizuje i finansuje, ten zamawia muzykę. Dlatego pod kamuflażem festiwalu nieukrywanie prześwitują prawdziwe idee takich akcji. Jako minimum jest to podsycanie nostalgii za byłym Związkiem Radzieckim, mimo że większość młodych uczestników festiwali w ogóle nie żyła w tamtych czasach. Głównym zamysłem jest propaganda idei odrodzenia imperium. Komunistycznego, kapitalistycznego, rosyjskiego, słowiańskiego — nieważne jakiego, byle imperium. Swoją drogą, co do słowiańszczyzny. Czernihowska „Proświta” wielokrotnie proponowała władzom przeprowadzanie prawdziwie międzynarodowych festiwali słowiańskich, biorąc pod uwagę, że w Europie jest około dziesięciu narodów słowiańskich. Ale wygląda na to, że kremlowscy matematycy nauczeni są liczyć tylko do trzech i taki format nie wpisuje się w zamysł organizatorów. Bo jakże, wyobraźmy sobie, że przyjadą chłopcy i dziewczęta z Bułgarii, Polski, Czech, Słowacji, innych krajów, wolni, wykształceni młodzi ludzie z państw członkowskich Unii Europejskiej i NATO. Przecież oni byliby tutaj jak kosmici. Dlatego lepiej festiwalować po radziecku. I w tym roku organizatorzy (a byli nimi Rosjanie) starali się zaimponować pompatycznością. W formie makiet były „staroruskie miasta”, oczywiście „ruskie” w sensie rosyjskie, wystawy, koncert artysty ludowego wszystkich republik Nikołaja Baskowa. Ale wisienką na torcie akcji stał się przyjazd Patriarchy Moskiewskiego Cyryla. Ponieważ akcja odbyła się choć na pograniczu, to jednak na ukraińskiej ziemi, oczywiście budowniczy „ruskiego miru” w pełni wykorzystał ten przyjazd do propagowania „słowiańskiego braterstwa we troje”. Tutaj można by powiedzieć o dość wątpliwym „słowiaństwie” Moskali, w szczególności osobiście Cyryla Gundiajewa. Głowa Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej ma dość kłopotów z „opiekowaniem się” trzodą u siebie w Rosji. W szczególności młodzieżą, przygniecioną bezrobociem i innymi problemami społecznymi, tonącą w alkoholizmie i narkomanii — to ostatnie wcale nie jest przesadą, zwłaszcza w odniesieniu do beznadziejnej rosyjskiej głębi. Ale kremlowscy duszpasterze mają inne zmartwienia, dlatego trzeba festiwalować. Tym bardziej, że w tym roku widowisko odbyło się przy dość wymownym doborze partyjnych sztandarów. Nad Rosjanami powiewały flagi LDPR — to Liberalno-Demokratyczna Partia Rosji, której przewodzi Wołodymyr Żyrynowski, i tym wszystko powiedziano. Z naszej strony wymachiwali flagami ich pobratymcy z PSPU, czyli progresywni socjaliści Natalii Witrenko. Jak to mówią w ludzie, jaki koń, taki jeździec. A deputowanych Rady Najwyższej reprezentowała Partia Regionów, z głównym machaczem rękami i semaforem naszego parlamentu Czeczetowem. Zaprawdę, słowiańska jedność… Materiały przygotował Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TABORYT
WSPOMNIENIE — Ze „Słowa Proświty”? — dopytał Witalij Iwanowycz. — A wiecie, kiedyś moi rodzice też byli w „Proświcie”. Było to jeszcze zanim się pobrali, zapewne w 1937 roku. Pamiętam, mama z tatą opowiadali, że u nich we wsi był nawet chór, urządzali koncerty, przedstawienia teatralne… Była biblioteka społeczna, czytali ukraińskie książki, w szczególności Tarasa Szewczenki. Polacy jej zakazywali (do 1939 r. jego mała ojczyzna była pod Polską, a kilkadziesiąt kilometrów dalej, wzdłuż Słuczy i Horynia, przebiegała granica z Sowiecką Ukrainą — Aut.). Dlatego działała ona w podziemiu. Kiedy na wieś napadali polscy żandarmi, to karali za to. — A kiedy we wrześniu 1939 roku przyszły sowieckie wojska? — Tak samo karali, a „Proświtę” od razu zamknięto. Ot tak!
ZA GRANICĄ — Witaliju Iwanowyczu, ale temat naszej rozmowy będzie dotyczył neurochirurgii. Dlatego zacznę od nietypowego, na pierwszy rzut oka, pytania: w ilu krajach przyszło Panu bywać? — Prościej wymienić, w jakim kraju nie byłem. W Europie nie ma żadnego kraju, w którym bym nie bywał. A w takich krajach jak USA, Francja, Niemcy, Japonia — po kilka razy. I przyszło mi odwiedzić nie tylko kraje wysokorozwinięte, ale i te o niższym poziomie społeczno-ekonomicznym, w szczególności systemy ochrony zdrowia… — Poziom ukraińskiej neurochirurgii i badań naukowych w tej dziedzinie można porównać z ich poziomem? — Pod względem intelektualnym ukraińscy specjaliści stoją o głowę wyżej, są o wiele mądrzejsi. Ale przegrywamy w czym innym. Chronicznie brakuje nam najnowocześniejszego sprzętu medycznego. Oczywiście, w instytucie neurochirurgii mamy wszystko: rezonans magnetyczny, tomografię komputerową i całą resztę. Na przykład, jak Państwo wiecie, zorganizowaliśmy akcję, kupiliśmy akcelerator liniowy — aparat, który daje możliwość bez interwencji operacyjnej wpływać na guzy mózgu. Mamy możliwość zastosowania wszystkich technologii, które są w USA, Europie, tylko kosztem pacjentów, jeśli mogą zapłacić, albo sponsorów. Na Zachodzie, gdzie jest medycyna ubezpieczeniowa, wszystkie wydatki biorą na siebie firmy ubezpieczeniowe. Albo sami pacjenci, mając normalne zarobki, mogą wszystko opłacić. Na przykład, jest taka patologia — tętniaki mózgu. Można je operować bez trepanacji czaszki. Przez naczynie można wejść do tego tętniaka i wyłączyć go. Ale do tego potrzebne są takie spirale — „coils”. Tak więc, tych spirali potrzeba od pięciu do dziesięciu. Ale jedna taka spirala kosztuje tysiąc dolarów. Za granicą to nie problem. Ile potrzeba, tyle firma ubezpieczeniowa płaci. U nas znalezienie tych pięciu tysięcy dolarów nie każdemu jest w mocy. Albo świeży przykład. Tuż przed Panem był pacjent, u którego występuje torsyjna deformująca dystonia mięśniowa. Bardzo rzadka choroba. Najnowocześniejszą metodą leczenia tej patologii jest wszczepienie głębinowych długotrwałych elektrod. Nazywają się DBS. Czyli głęboka stymulacja mózgu. Ale ten stymulator jeden (a potrzeba dwóch) kosztuje 12,5 tysiąca euro. Żeby przeprowadzić choremu operację, trzeba kupić te stymulatory za 25 tysięcy. Zapewniają one mu pełne wyzdrowienie. U nas rzadko kto może sobie na to pozwolić. — Kilka dni temu rząd Azarowa obiecał podnieść pensje naszym lekarzom o 300 hrywien. Można porównać pensje krajowych neurochirurgów z dochodami Pana kolegów za granicą? — Nie (śmieje się), te rzeczy są po prostu nieporównywalne. Taki wiodący instytut jak nasz pod względem wyposażenia technicznego odpowiada poziomowi ich zwykłego szpitala, więc o płacy naszych lekarzy lepiej byłoby milczeć. Jesteśmy żebrakami, jeśli porównać z tym, co jest za granicą. U nich pod względem zarobków na pierwszym miejscu są prawnicy, na drugim — lekarze. Najwięcej zarabiają kardiolodzy i neurochirurdzy. Zdrowe serce i mózg człowieka — to najważniejsze.
Proszę wziąć jeszcze pod uwagę, że to najtrudniejsze specjalności. Dlatego większość wiodących neurochirurgów USA i Europy to milionerzy. Proszę zauważyć — oficjalni milionerzy. Średniej trudności operacja kosztuje od 40 do 60 tysięcy euro. A są takie, które kosztują od 100 do 200 tysięcy. To tylko za jedną operację!
„LECZCIE SIĘ W TEL AWIWIE!” — Na wielu autostradach i w miastach można zobaczyć billboardy, które wzywają Ukraińców do leczenia się w Izraelu. Kiedyś zdradzono mi małą „tajemnicę”: sprytni zagraniczni „chirurdzy”, mając na Ukrainie swoich agentów, wybierają bezproblemowych, zdiagnozowanych w naszych klinikach pacjentów i oferują im leczenie u siebie, w tymże Tel Awiwie. — Możliwe, że tak właśnie jest. Ale ochrona zdrowia w Izraelu, tak samo jak w USA czy Europie, jest rzeczywiście na wysokim poziomie. Mają nowocześnie wyposażone kliniki. Nie ma porównania z naszymi warunkami. Bardzo wielu zamożnych ludzi z Ukrainy, którzy nie ufają naszej medycynie, zwraca się do nich, ale pozwolić sobie na to może nie więcej niż pięć procent Ukraińców. Bo tam tylko jeden dzień pobytu w szpitalu kosztuje minimum tysiąc dolarów! Ale za takie pieniądze, oczywiście, można mieć i warunki, i należytą opiekę, i wysokiej jakości operacje. Nawiasem mówiąc, w tymże Tel Awiwie ponad połowa lekarzy, z którymi rozmawiałem, to przybysze z byłego Związku Sowieckiego, większość z Ukrainy. — Swego czasu na cały świat stał się głośny „skandal” dotyczący sukcesów ukraińskich neurochirurgów w stosowaniu komórek macierzystych do leczenia ciężko chorych. W związku z tym chciałbym zapytać: czy nadal pozostajecie wyrzutkami światowej opinii publicznej i naukowej? — To był 1991 rok. Osiągnęliśmy pierwsze imponujące sukcesy z komórkami macierzystymi. To, co robiliśmy dwadzieścia lat temu, za granicą dopiero zaczynają. W Stanach Zjednoczonych prezydent Barack Obama zniósł zakaz na te badania. Ale oni poszli drogą, być może słuszną. Ich naukowcy przeprowadzili bardzo wiele badań podstawowych, wiele eksperymentów na zwierzętach. Wszystko to, co my dawno zrobiliśmy, oni obecnie pokazują w telewizji, że niby to pierwsza operacja itd. Stosowanie komórek macierzystych to rzeczywiście rewolucyjne odkrycie w medycynie.
Zbierając się na spotkanie z Witalijem Iwanowyczem CYMBALUKIEM, akademikiem AMNU, zastępcą dyrektora ds. naukowych Instytutu Neurochirurgii AMN Ukrainy, wcześniej umówiliśmy się i w ogólnych zarysach nakreśliliśmy temat rozmowy. Ale nie spodziewałem się, że tak łatwo będzie to zrobić. Przychodząc, w poczekalni zobaczyłem sporą kolejkę chorych. Patrząc na pacjentów, zabrakło mi sumienia, by wejść do niego w wyznaczonym czasie…
Prawda jest taka, że kiedy bierze się klasyczną embrionalną komórkę macierzystą (to na wczesnych etapach rozwoju zarodka), to istnieje niebezpieczeństwo przekształcenia jej w nowotwór złośliwy. Z reguły bierze się własne komórki macierzyste: własny szpik kostny, pobiera się tkankę tłuszczową, skórę i z nich hoduje się komórki macierzyste, które można potem zwracać temu samemu pacjentowi. One, oczywiście, nie są takie jak embrionalne, te mają większe potencjalne możliwości, ale i te całkiem dobrze działają. Obecnie są niezwykle skuteczne w kardiologii, przy urazach czaszkowo-mózgowych, problemach hematologicznych, przy anemii. Szeroko wykorzystywane są do regeneracji tkanki kostnej, zaczęto hodować chrząstki. Obecnie hoduje się nawet zęby, skórę. W istocie, dzięki komórkom macierzystym można tworzyć dowolne „części zamienne” dla ludzkiego organizmu.
— Witaliju Iwanowyczu, poza wszystkim innym jest Pan kierownikiem katedry neurochirurgii Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. O. Bohomolca. Czy studiują u Was studenci z wielu krajów? — Z wielu. Jeśli pamięć mnie nie myli, z ponad pięćdziesięciu. — Czy nauczanie prowadzone jest w języku państwowym? — Dla naszych studentów tak. Dla zagranicznych, na przykład dla przybyszów z Zimbabwe, Angoli, Somalii, dla Rosjan itd. — po rosyjsku. Jednak w ciągu ostatnich dwóch lat wprowadzono także grupy anglojęzyczne, w których nasi wykładowcy prowadzą zajęcia po angielsku. — Czyli przybyszom z Zimbabwe, Angoli, Somalii, Rosjanom itd. trzeba wykładać po rosyjsku? — Nie, skądże. Mieliśmy grupy malezyjskie, które dobrze opanowały język ukraiński. Im bez problemu wykładano po państwowemu. Wśród studentów zagranicznych są osoby niezwykle utalentowane. Obecnie kształci się u mnie ordynator z Pakistanu. Zna osiem języków, w tym ukraiński. — Czy w ciągu swojego życia naukowego, pedagogicznego i zawodowego jako profesor i neurochirurg otworzył Pan wielu młodym ludziom wielką drogę w życiu? — Och, na to trudno odpowiedzieć. Od 1986 roku wykładam na katedrze. Pod moim kierunkiem 11 naukowców obroniło prace doktorskie i kandydackie. Moi uczniowie pracują teraz jako wiodący neurochirurdzy w USA, Francji, Niemczech i kilku innych krajach bliskiej i dalekiej zagranicy. To jeszcze jeden dowód na to, że wśród Ukraińców jest wielu utalentowanych lekarzy. GDZIE SĄ NOBLIŚCI? — Jeśli jesteśmy tak utalentowani, to gdzie w takim razie nasi laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny? — A w najbliższym czasie ich nie będzie. I zaraz wyjaśnię dlaczego. Nawet nie biorąc pod uwagę niuansów politycznych. Autorami wielu genialnych idei naukowych są Ukraińcy. No, na przykład, wszystkim wiadomo, że to właśnie Ukrainiec Iwan Puluj odkrył promienie rentgenowskie, ale pierwszeństwo przypisano Roentgenowi. Jurij Woronyj w 1933 roku przeprowadził pierwszy na świecie przeszczep nerki, a teraz masowo robią to za granicą. Czyli idee są generowane, ale brakuje technicznych możliwości ich realizacji. Niejednokrotnie opowiadałem ludziom o naszym rodaku Fedorze Serbinence, zastępcy dyrektora Moskiewskiego Instytutu Neurochirurgii, który jako pierwszy zaproponował operacje endowaskularne wewnątrznaczyniowe bez trepanacji czaszki. Tę ideę podchwycono również u nas, w Instytucie Neurochirurgii, i zaczęto z powodzeniem przeprowadzać takie operacje. Wtedy, jeszcze za czasów Romodana, przyjeżdżali Niemcy, Francuzi, Holendrzy, by uczyć się od nas. Ale z powodu braku najnowocześniejszego wyposażenia technicznego nie mogliśmy tego rozwijać i udoskonalać. Oni natomiast poszli dalej i obecnie za granicą oferują wiele nowych technologii, chociaż idea jest nasza. — Zatem w najbliższym czasie nie mamy co liczyć na noblistów? — Będą, ale jeśli ze swoimi pomysłami wyjadą do Stanów lub Japonii, będą pracować na ich sprzęcie. I dopiero wtedy te odkrycia zostaną uznane. Nawiasem mówiąc, za granicą jest wielu pochodzących z Ukrainy osób, które zostały laureatami Nagrody Nobla. Jest ich około dziesięciu. KTO WYPEŁNIA NASZ MÓZG? — I ostatnie pytanie. Jako neurochirurg może Pan odpowiedzieć: czy możliwości ludzkiego mózgu są rzeczywiście nieograniczone? — Struktura mózgu jest unikalna. Tylko Stwórca czy Pan Bóg mógł coś takiego stworzyć. I im dłużej żyję, tym bardziej rozumiem, że ewolucja raczej nie mogła stworzyć takich rzeczy. Wiele razy widziałem ten mózg, badałem go… I pomyśleć, że w tym kilogramie trzysta, kilogramie czterysta (a u niektórych nawet do dwóch) mózgu mogą rodzić się tak genialne myśli — to po prostu niewiarygodne. Człowiek ma dużo mózgu rezerwowego. Ogólnie uważa się, że pracuje u nas około 10 procent aktywnego mózgu. Reszta jest w rezerwie. Ale życie pokazało, że jeśli ośrodek, powiedzmy, sterowania ręką zostanie zraniony lub uszkodzony, to sąsiednie obszary przejmują tę funkcję. W młodym wieku, zwłaszcza u dzieci, funkcja ta odnawia się całkowicie. U osób starszych dzieje się to wolniej. — Jak starzenie się organizmu wpływa na aktywność mózgu? — Starzenie się to przede wszystkim starzenie się naczyń: mało krwi, mało tlenu i mózg zmniejsza się w objętości. Ale u ludzi pracy umysłowej, którzy stale trenują mózg, do późnej starości zachowuje się aktywna działalność intelektualna. — Czy wielkość mózgu wpływa na intelekt poszczególnego człowieka, a w ogóle — danej nacji? — Turgieniew, na przykład, miał duży mózg, gdzieś ponad 2 kg. Anatole France — około 900 g. U kobiet masa mózgu jest mniejsza niż u mężczyzn. Ale średnio kobiety są mądrzejsze od mężczyzn. Jest tu wiele osobliwości. Po pierwsze, jeśli nie ma tlenu i substancji odżywczych, mózg nie może pracować. Po drugie, jest to związane z pewną dziedzicznością genetyczną, w szczególności z wytwarzaniem płynu mózgowo-rdzeniowego. Niezwykle wiele czynników… I plus trening. Dziecko rodzi się czyste — tabula rasa (czysta karta). Jeśli, na przykład, u zwierząt od urodzenia zakodowane są instynkty, by coś złowić czy zjeść, to człowiek rodzi się zupełnie bezradny. I gdyby nas nie uczono, gdybyśmy z pokolenia na pokolenie nie gromadzili i nie przekazywali wiedzy, nie bylibyśmy ludźmi. Każde nowe pokolenie rodzi się z zerową pamięcią. I jeśli poprzednie pokolenie popełniało pewne błędy w życiu, to następne, bez znajomości historii i doświadczenia własnej rodziny, własnego rodu, narodu, będzie przechodzić przez te same kręgi piekła błędów.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zajmował się kwestią prenumeraty ukraińskich gazet. Sytuacja w przestrzeni informacyjnej, według słów Wołodymyra Jewhenowycza, jest specyficzna: „W katalogu są 6 czasopism i około 40 gazet. Prawie wszystkie po rosyjsku, przeważnie o tematyce gospodarczej. Ani jednej gazety społeczno-politycznej. Prenumeratę „Słowa Proświty” tam wykupić nie można. „SP” i „Ukrainę kozacką” wysyła Pawło Klymenko, który był przewodniczącym tiumeńskiej organizacji, obecnie mieszka w Kijowie. Raz w miesiącu pocztą przychodzi „Nasza wiara”. W ten sposób utrzymujemy kontakt z Ukrainą. I jeszcze — przez Internet. Telewizja podaje przeważnie negatywne informacje o Ukrainie: o katastrofach, klęskach żywiołowych itp. W Surgucie działa korespondent miesięcznika „Głos Ukrainy w Zachodniej Syberii”, który ukazuje się w Tiumeniu przy wsparciu administracji obwodu tiumeńskiego. Rozprowadzany jest on wśród ukraińskich organizacji Zachodniej Syberii już od 10 lat. Ja rozprowadzam gazety po ukraińskich organizacjach obwodu tiumeńskiego, dodatkowo wysyłam je do Murmańska, Władywostoku, Kazachstanu (Pawłodar). Wszystko robimy za własne środki: wyjazdy na konferencje, koncerty, wystawy itp. Przez ostatnich sześć lat towarzystwo nie otrzymało żadnej pomocy. W 2009 roku podczas urlopu uczestniczyłem w pięciu naukowo-praktycznych konferencjach: dwóch w Kijowie, jednej w Moskwie (ukrainistów Rosji), jednej w Tatarstanie i jednej w Tiumeniu. Z ramienia naszej organizacji wzięliśmy udział w czterech Światowych Forach Ukraińców. W Surgucie po raz pierwszy w Tiumeniu powstała wspólnota religijna UKGK. Utworzyli ją członkowie „Ukraińskiej Rodziny”. Jest kapłan, odprawiane są obrzędy. Powstały filie w innych miastach okręgu. Organizacja pomaga Ukraińcom, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji. Bo wielu ludzi przyjeżdża tu nielegalnie, bez rejestracji. Jeśli coś im się przydarzy, nie mają dokąd się zwrócić, zwracają się do „Ukraińskiej Rodziny”. Na pomoc środki zbierają tu zarówno sami, jak i zwracają się do różnych instytucji. Wielu ludzi jest wdzięcznych „Ukraińskiej Rodzinie”, bo pracują tu ludzie nieobojętni.
Tłumaczenie maszynowe
Kiedy ogłoszono niepodległość Ukrainy, zagraniczni Ukraińcy poczuli ogromny duchowy wzlot, przynależność do wielkiej rodziny, przebudzili się do życia narodowego. W mieście Surgut w obwodzie tiumeńskim w 1991 roku założono Kulturalno-Oświatowe Towarzystwo „Ukraińska rodzina”, niedawno proświcianie świętowali 20-lecie istnienia. Gość naszej redakcji Wołodymyr CHALIMONCZUK, jeden z założycieli, przewodniczący Towarzystwa, opowiedział o historii jego powstania oraz współczesnym życiu prośwician Surgutu. Nadija KYRIAN. W 1990 roku Wołodymyr Jewhenowycz przywiózł z Ukrainy literaturę kulturalno-oświatową, gazety, czasopisma, rozpowszechniał je wśród rodaków. Wtedy pracował jako kierowca na KamAZ-ie i na samochodzie z przodu namalował niebiesko-żółtą flagę oraz ogromny tryzub. Jeździł z tymi symbolami aż do Kazania. „Chłopcy z Ukrainy, których spotykałem po drodze, ledwo ze swoich aut nie wypadali ze zdziwienia — opowiada Wołodymyr Jewhenowycz. — A inni nijak nie reagowali. Tylko w jednym przedsiębiorstwie kierownik zwrócił uwagę. Wyjaśniłem mu, że tryzub to znak kijowskich książąt, naszych dalekich przodków”. Pawło Kłymenko, którego wybrano na pierwszego przewodniczącego „Ukraińskiej rodziny”, ówczesny deputowany rady miejskiej, wyszedł z niebiesko-żółtą flagą. W tamtym czasie jeszcze istniał Związek Radziecki. Ale ukraińskość się budziła. Bezpośrednim impulsem do stworzenia towarzystwa „Ukraińska rodzina” był przyjazd zespołu wokalno-instrumentalnego ze Lwowa, który wykonywał pieśni Strzelców Siczowych. W. Chalimonczuk wtedy wszedł w skład rady. Głównym kierunkiem działalności towarzystwa jest prowadzenie działań kulturoznawczych. W 1992 roku założyli ukraińską szkołę niedzielną, jedyną w obwodzie tiumeńskim, nawet w Zachodniej Syberii, która działa do dziś. Szkoły, które tworzono w innych miastach, zostały zlikwidowane z powodu braku finansowania. W Surgucie początkowo zdołano porozumieć się z merem miasta w sprawie opłacania nauczycieli z budżetu miejskiego. Dyrektor miejskiej szkoły średniej nr 26 wydzielił pomieszczenie. W niedzielę dzieci uczyły się i uczą języka ukraińskiego, literatury, geografii, historii, wiedzy o narodzie, a także muzyki i śpiewu. Nauczyciele są wysokiej klasy profesjonalistami, dyplomowanymi, z Ukrainy. Przez 12 lat ukraińską szkołą niedzielną kierowała Dora Mykołajiwna Sołomoszczuk, obecnie wróciła na Ukrainę, do Kamieńca Podolskiego. „I choć finansowania już 4 lata nie ma, szkoła trzyma się na entuzjazmie nauczycieli i rodziców — opowiada Wołodymyr Jewhenowycz. — W Rosji wyszła ustawa, żeby finansowanie podobnych szkół z budżetów miast przekazać do obwodów, a tam wymagają wyrabiania licencji, co jest bardzo trudne. Na Ukrainie państwo troszczy się o szkoły z rosyjskim językiem nauczania, wydziela ponad trzy miliardy hrywien, a my nie mamy ani kopiejki. Wcześniej dla uczniów, którzy chodzili do ukraińskiej szkoły, był przynajmniej bodziec — Ukraina zapewniała gwarantowane miejsca na uczelniach wyższych pod warunkiem, że w świadectwie absolwenta nie ma trójek. Na Rosję wydzielano limit — 50 miejsc. Dziesiątki abiturientów z rekomendacji organizacji społecznych wstępowały na uczelnie Ukrainy. Potem większość z nich na Ukrainie zostawała, a do nich przeprowadzali się rodzice. W tym roku takie postanowienie anulowano, więc takiego bodźca dla dzieci, niestety, nie będzie. Sześć lat temu zapoczątkowaliśmy stworzenie ukraińskiego archiwum narodowego obwodu tiumeńskiego — kontynuuje opowieść W. Chalimonczuk, — przecież tutaj było bardzo wielu represjonowanych Ukraińców. Jeszcze za czasów Mazepy, Chmielnickiego tutaj wywieziono wielu kozaków. Kiedy Katarzyna II zniszczyła Sicz Zaporoską, tutaj zostali wysłani generalny pisarz wojska zaporoskiego Iwan Hłoba, gdzie zmarł, pułkownik z czasów hetmana Mazepy Hryhorij Nowycki, który jako pierwszy z Europejczyków opisał życie tutejszych rdzennych ludów jeszcze w 1715 roku. Odnalazłem już ponad 300 różnych dokumentów: zaświadczenia, rękopisy, zdjęcia z archiwum tobolskiego, wycinki z gazet o życiu i działalności Ukraińców, o przyjeździe oficjalnych delegacji itp. Planujemy stworzyć encyklopedię Ukraińców obwodu tiumeńskiego. Zebraliśmy wiele materiałów”. Z organizacji „Zjednoczenie Ukraińców Rosji” W. Chalimonczuka mianowano koordynatorem na obwód tiumeński. W skład obwodu tiumeńskiego wchodzą dwa okręgi autonomiczne: Chanty-Mansyjski i Jamalsko-Nieniecki. W każdym z okręgów mieszka 13—15% Ukraińców, 60—70% Rosjan. Rdzenna ludność to Chantowie i Mansowie. Tam istnieje państwowy program zachowania zwyczajów narodowych. Ludność, która mieszka w tajdze, zajmuje się tradycyjnymi rzemiosłami (rybołówstwem, myślistwem, hodowlą reniferów itp.), jeszcze się nie zrusyfikowała. A miasta są wielonarodowe. Wielu ludzi przyjechało na rozwój kompleksu naftowo-gazowego z Ukrainy, Białorusi, Azerbejdżanu, Armenii, Dagestanu itp. W Surgucie mieszka ponad sto narodowości. Jest 27 stowarzyszeń narodowo-kulturalnych. Co roku w Dzień Słowiańskiego Piśmiennictwa przeprowadzane są konferencje, jest tradycyjne ogólnomiejskie święto kultur narodowych „Kwiatostan”. Ukraińcy biorą aktywny udział w tych wydarzeniach. Rok temu proświcianie stworzyli klub kobiecy „Berehynia”, zespół o tej samej nazwie. Członkinie klubu wyszywają, robią wystawy, występują z koncertami. Przy KOT „Ukraińska rodzina” stworzono muzeum „Ukraiński ręcznik”. Wołodymyr Chalimonczuk posiada kozacki stopień pułkownika, jest kierownikiem kozackiej komórki w Surgucie. „Ukraińska rodzina” owocnie współpracuje z Konsulatem Generalnym Ukrainy w Tiumeni od pierwszych dni jego otwarcia w 1995 r. Na prośbę Konsulatu Generalnego W. Chalimonczuk
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr KARYJ, przewodniczący Twórczego Klubu im. Marka Czeremszyny, dyrektor Wydawniczej Firmy „Prut-Print”, m. Śniatyń
„Wierzę, jestem pewien, że wolny geniusz tego narodu stworzy nową narodową kulturę…” To zapisane słowa klasyka literatury ukraińskiej, śpiewaka Huculszczyzny i Pokucia, nowelisty Marka Czeremszyny (Iwana Semaniuka), wzięte jako epigraf do dyplomu laureatów jego imienia nagrody literacko-artystycznej, z fotografią „ludowego adwokata” (początek XX w.).
Ta nagroda przyznawana jest rodakom pisarza za aktywną literacko-artystyczną działalność od 1998 roku, wraz z medalem na piersi i niewielką nagrodą pieniężną. Nagroda przyznawana jest decyzją komisji, która składa się przede wszystkim z działaczy miejscowej Proświty, wspólną decyzją Snyatyńskiej administracji rejonowej i rady rejonowej obwodu iwano-frankiwskiego. Przez 13 lat laureatami nagrody imienia Marka Czeremszyny — wybitnego mistrza słowa, szczerego obrońcy praw prostego ludu, aktywnego działacza społecznego, współbrata nowelistów Wasyla Stefanyka, Leśia Martowycza oraz pedagoga, pierwszego przewodniczącego snyatyńskiej Proświty Wasyla Ràwluka — zostało 67 działaczy literatury, nauki i kultury za twórczość i aktywność w życiu społecznym — krajanie pisarza.
Wśród laureatów nagrody — prozaik i publicysta Jarema Hojan, poeci — pedagog Myrosław Popadiuk, obecny przewodniczący rejonowej Proświty, dyrektor Wydawniczego Centrum „Proświta” w Kijowie Wasyl Klicziak, profesor z Czerniowiec Bohdan Melnyczuk, kompozytor Petro Korż, miejscowi dziennikarze — Kalina Watamaniuk, Iwan Hrekuliak, Julian Radewycz, Josyp Pialatynski, pedagodzy-krajoznawcy — Ruslana Kiriejewa, Wasyl Charyton, Maria Fuszto, Teofil Winohradnyk za poetyckie oraz artystyczno-publicystyczne utwory. Malarze Dmytro Łazarenko, Emmanuił Chrapko, krajoznawcy Mykoła Bołotenjuk, Roman Kasijan, Iwan Myśiuk, chór kapeli „Dibrowa” (wieś Bełeluja), szkolny folklorystyczno-etnograficzny zespół „Rodina” (wieś Pidwysokie) oraz dziesiątki innych entuzjastów kultury.
W czerwcowe dni snyatyńczycy i kosowianie obchodzili 137. rocznicę urodzin Marka Czeremszyny, 100. rocznicę wydania w świecie jego pierwszego zbioru „Karby” oraz 120 lat od urodzin jego żony Natalii Semenjuk (pierwszej dyrektorki literacko-memorialnego muzeum pisarza w Snyatynie).
Tytuł laureata, medal oraz literacko-artystyczną nagrodę imienia Marka Czeremszyny w 2011 roku otrzymała: w nominacji „Literatura” Maria Stryczuk-Palijczuk, literatka, nauczycielka Snyatyńskiego technikum rolniczego za wydanie książek „Dusza” i „Między dobrem a złem”; w nominacji „Praca krajoznawcza, działalność oświatowa” tytuł laureata (na rekomendację redakcji „Słowo Proświty”) otrzymał Wasyl Marusyk, rodem z wsi Bełeluja, dziennikarz-krajoznawca, zasłużony dziennikarz Ukrainy, redaktor twórczego zespołu „Kultura” Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy za cykle audycji radiowych o tematyce literacko-publicystycznej oraz historyczno-krajoznawczej, a także z okazji jego 70. urodzin.
W nominacji „Sztuki wizualne” laureatem został Jarosław Zajac, zasłużony artysta Ukrainy za wysokie mistrzostwo wykonawcze i zawodowe, organizację wielu wystaw swoich prac artystycznych.
Nominację „Działalność koncertowo-wykonawcza” uzupełnił zespół ludowego amatorskiego żeńskiego zespołu wokalnego „Wyszywanka” Zabołotiwskiej dziecięcej szkoły muzycznej (kierowniczka — Lilija Łukaszczuk) za wysokie zawodowe mistrzostwo wykonawcze oraz z okazji 10-lecia pracy twórczej.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…ego, odbył się niedawno w Konotopie. O tym wybitnym patriocie, jednym z fundatorów konotopskiej Proświty, który doznał nieludzkich cierpień w stalinowskich obozach, pisano w publikacjach „Słowa Proświty”. A znana etnografka Lidia Orel z wielkim szacunkiem pisała o współpracy z tym niezwykłym człowiekiem w swoich ostatnich książkach „Po prostu szliśmy” oraz „Ukraińskie Polesie. To, czego nie da się zapomnieć”. Pisze ona: „Niezapomniane pozostaje dla mnie spotkanie i znajomość z regionalistą Iwanem Łysym z Konotopa. Iwan Andriejewicz dobrze znał historię kobzarstwa Sumszczyzny i Czernihowszczyzny, przyjaźnił się z Oleksandrem Korniejewskim, grał na banduriie i kilka sam wykonał. Za jego radą do Muzeum zakupiono 12 banduri. Od I. Łysego zapisano informacje o kobzarskich kapelach i zespołach Sumszczyzny, w tym o kapeli z Konotopa”. Podczas tego wieczoru zaprezentowano książkę o naszym chwalebnym rodaku. W niej autorzy, w przeważającej części działacze Proświty, szczerze dzielą się wspomnieniami o znajomości i współpracy z Iwanem Łysym, którego uważają za swojego nauczyciela. Najważniejsze w książce są jednak jego regionalne rozprawy, wiersze i wspomnienia, które napisał w różnych latach. Opowiadając o swojej tułaczce na zesłaniu, Iwan Andriejewicz pisze: „Postawiłem sobie za cel przeżyć, by walczyć przeciwko znienawidzonemu mi krwawemu imperium łotrów-sadystów”.
Autorce tych wierszy udało się odnaleźć wspomnienia I. Łysego o przeżyciach na wyrębach leśnych, fotografie, szkice z obozów. Zachowało się także rodzinne obejście na ulicy nazwanej jego imieniem, skąd młodzieńca wraz z rodzicami wygnano na czużynę, oraz budynek, w którym przetrzymywano nieszczęsnych chłopów przed etapem. Oto jak opisuje on ostatnie schronienie ukraińskich chlebodawców: „W lesie często trafiały się mogiły z krzyżami, na których były rozmazane, wykonane chemicznym ołówkiem napisy, że to nieboszczyk z Białocerkiewszczyzny, Kijowszczyzny czy Połtawszczyzny, zabity przy próbie ucieczki. Schyliwszy głowy, my się przeżegnywaliśmy, oddając cześć nieznanym, o których nigdy nie dowiedzą się bliscy, gdzie oni na wieki spoczęli”. Również pokazano film o męczeńskiej drodze Iwana Andrijowycza, zrealizowany przez lokalną telewizję studyjną, oraz kompozycję literacko-muzyczną, przygotowaną przez uczniów Wyższej Szkoły Zawodowej pod kierunkiem przewodniczącej konotopskiej Proświty Olhy Banytiuk. A małe bandurzystki z szkoły muzycznej wykonały ukraińskie pieśni ludowe, które on lubił. Występowali krajoznawcy, prosvitianie, goście z Kijowa i Czernihowa, dziękowano dobroczyńcom, dzięki którym książka ujrzała światło dzienne, mówiono o potrzebie utworzenia muzeum Podwижnika, a także o zachowaniu i wykorzystaniu jego bezcennego archiwum.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bez różnicy wyznania i narodowości. Istniał on aż do 1944 roku. Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy wznowił swoją działalność. Obecnie jest to znany kompleks budynków leczniczych przy ul. J. Ozarkewycza 4. Właśnie tutaj rozpoczęły się naukowo-medyczne wydarzenia z okazji 150-lecia J. Ozarkewycza, które kontynuowano w Kołomyi w kolegium medycznym oraz w miejscowym teatrze dramatycznym im. I. H. Ozarkewycza. W Bełełui, rodzinnej wsi wybitnego ukraińskiego lekarza i działacza społecznego, gdzie na miejscowej szkole staraniem iwanofrankiwskiego stowarzyszenia regionalnego w Kijowie ustanowiono tablicę pamiątkową, również odbyły się liczne uroczystości. Należy zaznaczyć, że wszystkie te wydarzenia odbyły się dzięki wysiłkom społeczności. Na przykład, jeszcze dziesięć lat temu w upamiętnieniu fundatora ukraińskiej medycyny w jego ojczyźnie wzięli udział: znany naukowiec i działacz społeczny, przewodniczący (odnowionego) Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego Lubomyr Pyrih, wydawca prac naukowych jubilata profesor Jarosław Hanitkewycz ze Lwowa, historyk medycyny Jarosław Radysz, a także aktywiści kijowskiego stowarzyszenia regionalnego – znany geolog Iwan Tymczuk, zasłużony lekarz Ukrainy, pułkownik służby medycznej Dmytro Szlemko oraz autor tej publikacji. Niestety, nasze państwo do tej pory pozostaje poza uznaniem bezspornych zasług doktora Jewhena Ozarkewycza. W latach pierwszej wojny światowej jako ukraiński patriota Ozarkewycz pomagał uchodźcom z Galicji i ciężko zachorował. Pochowano go wraz z żoną w Wiedniu. wejść do Archiwum. Takiej decyzji dyrekcji poprzedziła ciemna historia… Ale ten spryciarz narobił szkód nie tylko tam, gdzie pracuje do dzisiaj. Okazuje się, że coś podobnego ten homo postsovieticus uczynił również w wydawnictwie „Duch i Litera”, znikając z niego z oryginałami ważnych artykułów, otrzymanych przez wydawnictwo z zagranicy… Dowiedziałem się też o tym, że „zainteresowania” Zacharkina przeniosły się już za ocean, dlatego zwracam się również do zagranicznych kolegów: „Bądźcie ostrożni!”. To ten przypadek, który ze smutkiem konstatowała Lina Kostenko: „I przychodzą jacyś bezczelni cwaniacy, zacierając ręce, biorą się za wszystko”. I nie gardzą… Mam nadzieję, że również dyrekcja Instytutu Literatury ANU należycie oceni spryt swojego pracownika naukowego, wszak cień jego aktywności pada również na instytucję, w której rzadko się pojawia. I wierzę, że z pomocą tej szanownej i autorytatywnej instytucji wszystko, co zostało „pożyczone” przez miłośnika rękopisów, zostanie zwrócone tym ludziom, do których te rękopisy należą. tach Ukrainy, zwłaszcza na Zachodzie, a my musimy otwierać swoje na Wschodzie i Południu. Pro-ukraińskim Kościołom warto aktywniej pracować z parafianami, otwierać im oczy na prawdziwy stan spraw w ukraińskim prawosławiu. Ukraińskie cerkwie za granicą mogłyby również w tym pomóc. Ale jakoś nie słychać, aby apel Władyki Światosława znalazł odzew wśród ukraińskiej inteligencji, organizacji społecznych i wybitnych działaczy kultury, nauki, sportu, polityki. Pora się obudzić, żeby nie przespać losu swojego kraju!
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl MARUSYK, Kijów—Lwów—Kołomyja—Belełuja. We Lwowie, Kołomyi oraz we wsi Belełuja w obwodzie iwanofrankiwskim uczczono 150. rocznicę urodzin wybitnego organizatora medycyny praktycznej i naukowej, doktora Jewhena Ozarkewycza. W historię ukraińskiej medycyny Jewhen Ozarkewycz (1861—1916) wszedł nie tylko jako autor pierwszych naukowych publikacji medycznych w języku ukraińskim. Był założycielem i przewodniczącym Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego we Lwowie, Komisji Lekarskiej Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, redaktorem pierwszego ukraińskiego czasopisma sanitarno-higienicznego „Zdorowle”, docentem-wykładowcą (wykładał po ukraińsku!), radcą i członkiem Najwyższej Rady Zdrowia w Wiedniu. Ozarkewycz inicjował również badania karpackich stref uzdrowiskowych. „Praca nasza wyda piękny plon, dlatego śmiało i z pełną nadzieją na lepszy los dla naszego narodu patrzymy w naszą przyszłość” — zaznaczał 1 lutego 1909 roku, otwierając w imieniu Głównego Wydziału Towarzystwa „Proświta” we Lwowie pierwsze ogólne posiedzenie Kongresu Oświatowo-Ekonomicznego. Wśród honorowych gości witał znanych Ukraińców — działaczy nauki i kultury z Austro-Węgier oraz Rosji. Wśród nich byli: redaktor i wydawca utworów Tarasa Szewczenki Wasyl Domanicki, delegat petersburskiej „Hromady” Ołeksandr Nazarijiw, założyciel i wydawca gazety „Rada” Jewhen Czykałenko, czołowi działacze „Proświty” i współpracownicy „Rady” Olha i Wasyl Korolowi, etnograf Wadym Szczerbakiwski z Kijowa, Wiaczesław Łypynski z Wołynia oraz wielu innych wybitnych działaczy ówczesnego życia społeczno-kulturalnego. Wśród zaproszonych do honorowej starszyzny kongresu znaleźli się galicyjscy działacze „Proświty” Ołeksandr Borkowski, profesor Mychajło Hruszewski, pisarz i doktor Iwan Franko, profesorowie z Pragi Iwan Horbaczewski i Iwan Puluj, parlamentarzysta z Wiednia Julian Romanczuk. W tym honorowym rzędzie znalazły się działaczki ruchu kobiecego, pisarki Ołena Pcziłka z Kijowa, Olha Kobylańska z Czerniowiec i oczywiście siostra Jewhena Ozarkewycza, Natalia Kobrynska z Bolechowa (ówczesna ziemia stanisławowska). Kongres ten stał się swoistą cezurą wielu przedsięwzięć społecznych, których inicjatorem, organizatorem i aktywnym uczestnikiem był J. Ozarkewycz. Nieustannie budził opinię publiczną, nie pozwalał jej zatrzymać się na osiągniętym. Właśnie dlatego musimy wiedzieć o tym ukraińskim działaczu więcej. Jewhen Ozarkewycz urodził się 9 czerwca 1861 roku we wsi Belełuja w pobliżu Śniatyna (obecnie obwód iwanofrankiwski) w wielkiej rodzinie kapłańskiej posła do Sejmu Krajowego Galicji i Parlamentu Wiedeńskiego, poety i znanego krajoznawcy Iwana Iwanowycza Ozarkewycza. Dziadek Jewhena — Iwan Hryhorowycz, ksiądz z Kołomyi, również był aktywnym działaczem społecznym. Swego czasu zorganizował nawet teatr amatorski. W 1848 roku wystawieniem (sztuką I. Kotlarewskiego „Natalka Połtawka”), zaadaptowaną do miejscowych warunków, zapoczątkował w Galicji widowiska teatralne. Do rodzinnej wsi Ozarkewyczów, „Ruskich Aten”, w latach 70.—80. XIX wieku często zaglądali najwybitniejsi ukraińscy działacze kulturalno-społeczni, w szczególności Iwan Franko wraz z kijowianami — poetą Ołeksandrem Konyskim (autorem wiekopomnych słów hymnu „Boże wielki, jedyny”…) oraz cyrylo-metodyjczykiem Dmytrem Pylczykowem… Nic dziwnego, że w tej rodzinie wychowano, oprócz Jewhena, prawdziwych ukraińskich patriotów — jego starszego brata księdza Wołodymyra i sławną siostrę Natalię, po mężu Kobrynską, a także adwokata Lonhyna i pedagoga Jeronimę. Jewhen wraz z Lonhynem studiowali na uniwersytecie w Wiedniu, byli aktywnymi studentami i uczestnikami słynnej wiedeńskiej „Siczy”. Właśnie stamtąd wynieśli wolnościowe europejskie nastroje, pragnienie zrobienia jak najwięcej dla swojego narodu. Osobna karta życia J. Ozarkewycza to szpital „Narodowa Lecznica im. Metropolity A. Szeptyckiego” we Lwowie. Został on założony w 1903 roku w celu udzielania bezpłatnej pomocy lekarskiej ubogim chorym lwowianom oraz mieszkańcom całej Galicji. Wiaczesław BRUCHOWECKI. Kilka tygodni temu, będąc w Połtawie, spotkałem się z Ałłą Ołeksandriwną Rotacz, cudowną kobietą, która większą część swojego życia oddała stworzeniu, rozwojowi i ochronie muzeum Iwana Kotlarewskiego. W długiej rozmowie poruszaliśmy także współczesne problemy przywracania Połtawie ukraińskiego ducha tego sławnego miasta oraz nie tak znowu dawne perypetie, związane z niszczeniem dóbr kultury przez domorosłych i przyjezdnych „Wołodków Łobodów”. Swoją drogą, Ałła Ołeksandriwna wspomniała, jak opowiadała Ołesiowi Honczarowi historię o zniszczeniu tablicy pamiątkowej na terenie posiadłości Kotlarewskiego przez miejscowych twórców homo sovieticus… Tak więc waszczenkowie trudnili się i rozkwitali nie tylko w Dniepropetrowsku… Stopniowo przeszliśmy do rozmowy o twórczym dziedzictwie Petra Petrowycza Rotacza, wybitnego działacza kulturalnego, człowieka o skomplikowanym losie, niestrudzonego pracownika na niwie krajoznawstwa, literaturoznawstwa i sztuki. Wołodymyr KRASOWSKI, Stachanow, obwód ługański. Poważne zagrożenie dla Ukrainy stwarza opracowany przez Kreml i wszelkimi sposobami wspierany przez patriarchę Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej Cyryla tak zwany „ruski mir”. To nieukrywana próba zawrócenia Ukrainy w imperialne łono, a inicjatorzy tego już teraz zacierają ręce, bo są pewni, że wszystko im się uda. Rosyjska Cerkiew Prawosławna idzie w awangardzie tego procesu, a częste wojaże Cyryla na Ukrainę przyspieszają ten proces. Cyryl deklaruje, że jego wizyty są jedynie pasterskie. Jeśli tak jest, to...
Tłumaczenie maszynowe
Hryhorij SOŁODUSZKO, Kijów
W dalekich powojennych latach z frontu wracali żołnierze. Dla jednych były to radosne spotkania, a dla innych zawiadomienia o śmierci i sieroce losy dzieci. Mój ojciec, Choma Kuźmycz Sołodusźko, pracował jako brygadzista we wsi Wasyliwka w Przysamarzu na Sicheslawszczyźnie. Organizując ewakuację majątku kołchozowego, był jednym z ostatnich mieszkańców wsi, których powołano na front. Jego towarzysz Tkalenko, który szczęśliwie wrócił z wojny, opowiadał, że Chomę Kuźmycza podczas poboru wcielono do oddziału i skierowano do Sewastopola. Tam, za młodu, odbywał on swego czasu służbę wojskową. To było jedyne świadectwo z frontu o ojcu.
Niestety, o obronie Sewastopola wciąż nie ujawniono wszystkich informacji. Częściowo Moskwa nadal je przemilcza. Pod hasłem „bohaterska obrona Sewastopola” kryje się wiele heroicznego i tragicznego, a gdzieniegdzie także antyludzkiego.
O losie ojca po 70 latach prawie nic nie wiadomo. Po wojnie rodzina otrzymała suchą wiadomość, że zaginął bez wieści na wojnie. Nasza matka, Zofia Minówna, która została z trzema dziećmi, rozumiała, że mąż nie wróci do domu. Jako mądra kobieta podtrzymywała jednak w naszych sercach wiarę, że on wróci. Z biegiem lat przerodziło się to w synowską pamięć o nim, a także w nieprzemijające poczucie długu wobec niego i wdzięczność za własne życie.
W powojennych latach ówczesne państwo nie okazywało wielkiego szacunku weteranom i poległym na wojnie. Dzień zakończenia wojny nie był wtedy świętem państwowym. Jednak organy bezpieczeństwa głęboko „kopały”, prowadziły dochodzenia w sprawie zachowania żołnierzy i oficerów na froncie, a część z nich nawet „wychowywały” w obozach GUŁagu.
W latach sześćdziesiątych zaczęto upamiętniać poległych na froncie, stawiano pamiątkowe obeliski ku czci poległych rodaków. W dzieciństwie, jak wszyscy moi rówieśnicy, składałem kwiaty pod pomnikiem w naszej wsi, poświęconym poległym rodakom. Jednak na granitowej tablicy nie było imienia ojca, ani jednego z moich bliskich wujów, ani wielu rodaków. Później okazało się, że odpowiednie organy jeszcze długo po wojnie, z powodów ideologicznych, zakazywały nawet pamięci o tych, którzy „zaginęli bez wieści” i nie przeszli, proszę zauważyć, weryfikacji swojej biografii wojskowej. Na nasze wnioski do struktur władzy i partii o upamiętnienie pamięci ojca i jego wiejskich towarzyszy — głuche milczenie.
Tak wyglądały miejsca upamiętnienia poległych, ozdobione symbolami ówczesnego państwa, które uważnie kontrolowano. Były naznaczone politycznym i ideologicznym piętnem ówczesnej władzy. Cóż więcej mówić: pośmiertnie pozbawiono ich nawet ojczystego języka, a nazwiska na obelisku w rodzinnej wsi (!) zapisano w obcym języku.
O losie ojca dowiedzieliśmy się dosłownie niedawno, z Internetu. Na stronie „Memoriał” znajduje się skąpa informacja: czerwonoflociści 3. pułku piechoty morskiej Floty Czarnomorskiej Sołodusźko Choma Kuźmycz zginął 19 września 1941 roku. Miejsce pochówku poległych we flocie wtedy określano jako: „przekazany morzu”. O ojcu brak jakiegokolwiek świadectwa o okolicznościach jego śmierci i miejscu pochówku. W tych wojennych okolicznościach został on, podobnie jak tysiące innych poległych, pozbawiony ostatniej honorowej czci — pochówku i potwierdzenia jego losu.
Ku czci poległych bez wieści na wojnie ustanowiono pomniki nieznanym żołnierzom i marynarzom. Dla „czerwonej” władzy było to organizacyjnie prostsze wyjście, a z politycznego punktu widzenia — ideologicznie uzasadnione.
My, dzieci i wnuki, jednak zebraliśmy świadectwa o „zapomnianych” wieśniakach. Ich nazwiska zostały wpisane do wiejskiego panteonu, postawiono obelisk, na którym wyryto imiona wiejan, którzy zginęli na wojnie. W ten sposób po wielu latach uwiecznili my ich imiona. Tak, kierując się wezwaniem dziecięcej pamięci, „sprowadziliśmy do domu” z wojny naszego ojca, Chomę Kuźmycza, i jego przyjaciół z wsi.
Ilu ich jeszcze, dziś „nieznanych”, czeka na potwierdzenie swojej honoru wojskowego i moralnego, dobrej pamięci i szczerej modlitwy za zamordowanych. Potwierdzeniem ich honoru będzie uznanie obywatelskiej czci naszego i kolejnych pokoleń.
W przeciwieństwie do tych politycznych igraszek (m.in. we Lwowie z rzekomo czerwoną flagą), które dziś, dzień po dniu, urządzają politycy na pamięci i kościach poległych.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...znawstwa. Alla Ołeksandriwna opowiadała, że za życia jej męża, dzięki jego staraniom, praktycznie przygotowano do druku obszerną książkę korespondencji Piotra Pietrowycza z wieloma pisarzami, uczonymi i artystami z różnych krajów. Ale pozostała ona w rękopisie, a zabrał go pewien sprytny młodzieniec, pracownik Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Stepan Zacharkin, który nie pracuje nad przygotowaniem jej do wydania i nie chce zwrócić tekstów ani przypisów P. P. Rotacza żonie autora, by mogła ona dokończyć pracę nad niemal gotowym rękopisem. Ponadto on „pożyczył” listy Dawida Burliuka do P. P. Rotacza i również odmawia ich zwrotu… W Kijowie spotkałem się z Zacharkinem. Przede wszystkim się zdziwił: „A co, czy nie wysłałem tego wszystkiego pani Rotacz?”. Potem jednak przyznał, że te teksty ma u siebie, lecz trudno mu je odnaleźć, bo wszystko, co zebrał, leży aż na trzech mieszkaniach… Mimo to wyciągnąłem od niego obietnicę zwrotu w ciągu tygodnia Allі Ołeksandriwnie należnych jej materiałów, niemal gotowego rękopisu książki i listów Burliuka. Jednak, zadzwoniwszy ponownie tydzień później do Połtawy, ze zdumieniem dowiedziałem się, że nic nie zostało zwrócone. Kolejna rozmowa telefoniczna z Zacharkinem przebiegała już w innym tonie. Oświadczył, że nic nie zamierza zwracać, a mnie wprost zapytał: „A czego tu właściwie chcecie, jaki jest wasz interes?” Sądzę, że moje wyjaśnienie, iż chcę tylko, aby zwrócił należne właścicielce rzeczy, go nie zadowoliło — nasze podejścia są różne… Zainteresowałem się postacią tego cynicznego i, jak widać, zręcznego w załatwianiu swoich spraw młodzieńca. I dowiedziałem się zdumiewających rzeczy. Okazuje się, że Zacharkinowi, pracownikowi Instytutu Literatury (!), zabroniono korzystać z zasobów Archiwum tego Instytutu… Można sobie wyobrazić? Pracownik placówki akademickiej nie ma prawa nawet
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
dlaczego prowadzi spotkania z ministrami, gubernatorami, ze społeczeństwem i prowadzi z nimi rozmowy nie o zbawieniu duszy, lecz o tym, że jesteśmy jednym narodem i musimy żyć razem. A to już czysta polityka. Żyliśmy razem już dość. Kośćmi naszych ludzi wybrukowana jest cała Północ, Syberia i Daleki Wschód. A tych, których nie zdołano deportować, wymorzono głodem. Dość! Dajcie nam być gospodarzami we własnym domu. Nie. Zawładnięta jest nasza telewizja i radio, prasa. Wszystko robią po to, by Ukraińcy zapomnieli, kim są i czyimi dziećmi są ich ojcowie, by zapomnieli o swoim języku, kulturze, własnej historii. Wtedy można ich już brać gołymi rękami. Na pytanie: „jak przeciwstawić się tej moskiewskiej nawale” bardzo mądrze odpowiedział zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Włodykа Swiatosław (Szewczuk). Powiedział: „W przeciwwadze do »russkiego mira« musimy budować nasz »Ukraiński świat«. Oni otwierają swoje centra kultury w dużych miastach
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...wybitnego czeskiego naukowca, architekta Josefa Hlavki. Rezydencja bukowińskich metropolitów została wpisana na Listę światowego dziedzictwa ludzkości. To jakby drugie narodziny perły Bukowiny. Dziś jesteśmy szczęśliwi, bo nasza praca zakończyła się sukcesem. Obecnie na Liście wstępnej UNESCO do Światowego dziedzictwa znajduje się 15 kandydatów z Ukrainy, a my jesteśmy gotowi udzielić im wykwalifikowanej pomocy i konsultacji w sprawie przygotowania dokumentacji. Serdecznie dziękujemy wszystkim, którzy pomagali nam osiągnąć cel. Przede wszystkim Ministerstwu Spraw Zagranicznych Ukrainy, ekspertom Ukraińskiego Narodowego Komitetu ICOMOS, Ministerstwu Edukacji i Nauki, Młodzieży i Sportu, Ambasadzie Ukrainy we Francji, naszym przedstawicielom przy UNESCO.
— Co daje uzyskanie takiego statusu?
— Włączenie bukowińskiej Rezydencji do listy Światowego dziedzictwa UNESCO pozwoli nie tylko utrwalić dla świata wybitny przykład historyczno-architektonicznego zespołu z XIX wieku, ale także stworzy możliwość rozwoju turystycznego regionu i jego popularyzacji poza granicami Ukrainy. Ponieważ od teraz wszystkie międzynarodowe szlaki turystyczne będą prowadzić przez Rezydencję, a zatem także przez Czerniowce. Uznanie obiektu da dodatkowe możliwości rozwoju najmniejszego obwodu Ukrainy i rozszerzy jego reprezentację kulturalną w UNESCO. Musimy bowiem wyposażyć parkingi dla transportu, miejsca do posiłków, sklepy z pamiątkami, uprzątnąć z terytorium uniwersytetu gospodarczy dziedziniec i stworzyć kompleks turystyczny. W tym celu planujemy przenieść gospodarczy dziedziniec, znajdujący się za budynkiem nr 4, w inne miejsce, które wskaże władza miejska. Do Nowego Roku planujemy także zakończyć budowę nowego budynku nr 8 przy ulicy Równieńskiej. Znajdą się tam wydział języków obcych i wydział pedagogiczny, a w Centralnym budynku będą muzea uniwersytetu i sale wystawowe. Międzynarodowe uznanie to wielka wspólna odpowiedzialność państwa, władz lokalnych i uniwersytetu, a to oznacza, że przed nami jeszcze wiele pracy.
Rozmawiała Maria WYSZNIEWSKA, Czerniowce
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «DRUGIE NARODZINY BUKOWIŃSKIEJ PERŁY», s. 1
Dokończenie. Pocz. na str. 1. PIERWSZY KROK — TENTATIVE LIST — Od czego rozpoczynaliście pracę? — Od razu zaczęliśmy przygotowywać dokumenty do włączenia do Listy Wstępnej. Praca nad przygotowaniem dossier nominacyjnego Rezydencji trwała ponad rok. Ponieważ kosztorys tych prac, przygotowany przez Państwową Służbę Ochrony Dziedzictwa Kulturowego, wynosił 2,3 mln hrywien, w Czerniowcach postanowiono przygotować dossier własnymi siłami. Do pracy zaangażowano naukowców i studentów Uniwersytetu Czerniowieckiego, specjalistów departamentu kompleksu urbanistycznego rady miejskiej, pracowników archiwów, lokalne firmy telewizyjne i radiowe oraz wydawnictwa. Aerovideofilmowanie obiektu nominacyjnego z kosmosu Czerniowce otrzymały bezpłatnie. Korektę próbnego anglojęzycznego wariantu dossier przez native speakera, co jest obowiązkowym warunkiem, zgodziła się w krótkim terminie wykonać wolontariuszka Korpusu Pokoju Meita Prout, która właśnie wtedy pracowała w Czerniowcach. — Na czym polega proces włączania obiektów do Listy Wstępnej UNESCO? — Procedura nominowania to niełatwy proces, który znacznie skomplikował się pod koniec XX i na początku XXI wieku. Zgodnie z wymogami „Wytycznych regulujących wykonanie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego” (1972 r.), zmian i uzupełnień z 2005 r., proces włączania nowych obiektów do Listy UNESCO przewiduje przejście kilku etapów: 1. Włączenie do Listy Wstępnej (Tentative List); 2. Przygotowanie dossier nominacyjnego i jego zatwierdzenie przez Centrum Światowego Dziedzictwa (CŚD) UNESCO; 3. Wnioski ekspertów Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych (ICOMOS) oraz Ukraińskiego Komitetu Narodowego ICOMOS, sporządzone w wyniku bezpośredniego zbadania nominowanego obiektu i strefy buforowej; 4. Rozpatrzenie kwestii nominowania obiektu na Sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO i głosowanie członków Komitetu. — Jakie były wymogi pierwszego etapu? — Pierwszy etap to uzasadnienie unikalności proponowanego obiektu, zgodnie z określonymi w „Wytycznych…” dziesięcioma kryteriami. Podstawowym zadaniem jest przekonanie Komitetu CŚD UNESCO o unikalności obiektu, co warunkuje jego włączenie do wykazu obiektów-kandydatów, czyli do Listy Wstępnej (Tentative List). Z zaproponowanych kryteriów wyodrębniono cztery, które określały unikalność Rezydencji. Oprócz nakreślonych kryteriów unikalności niezbędnym warunkiem jest autentyczność i integralność obiektu nominacji. Postanowieniem Rady Ministrów Ukraińskiej SRR z 24 sierpnia 1963 r. Rezydencję wpisano do rejestru państwowego w kategorii znaczenia narodowego, pod względem gatunkowym jest to zabytek architektury, który nie ma bezpośrednich analogów na Ukrainie. Zgodnie z przestrzeganiem wymogów UNESCO niezbędną dokumentację oraz fotoalbum do 1 lutego 2007 r. wysłano do CŚD UNESCO w Paryżu. Latem 2007 roku w Christchurch (Nowa Zelandia) odbyła się 31. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO. W wyniku sesji uniwersytet otrzymał list dyrektora CŚD Francesco Bandarina (Włochy), w którym napisano: „4 lipca 2007 r. CŚD włączyło do wykazu obiektów-kandydatów (Tentative List) do nominacji na Listę UNESCO Rezydencję metropolitów w Czerniowcach według czterech kryteriów unikalności”. KROK DRUGI — DOSSIER NOMINACYJNE — Zatem początek zrobiony. Jaki był następny krok? — Drugi etap — przygotowanie dossier nominacyjnego i jego zatwierdzenie przez Centrum Światowego Dziedzictwa (CŚD) UNESCO. Przygotowanie dossier to bardzo odpowiedzialna sprawa. Dlatego na uniwersytecie utworzono grupę roboczą, którą kierował i koordynował rektor uniwersytetu, profesor S. Melnyczuk. W jej skład weszli naukowcy i architekci, archiwiści i tłumacze, prawnicy i projektanci, przedstawiciele organów władzy miasta i obwodu. Ich zadanie polegało na przygotowaniu dossier nominacyjnego na podstawie międzynarodowych postanowień i konwencji UNESCO. Pomoc i praktyczne zalecenia dotyczące przygotowania dossier przekazywali przedstawiciele Komisji Narodowej ds. UNESCO, którzy odwiedzili obiekt nominacji. Pod względem objętości, wraz z mapami, schematami, fotoilustracjami, kopiami dokumentów archiwalnych i innymi materiałami, dossier nominacyjne to prawie dziesięć książek i 1000 stron. Przygotowany egzemplarz sygnalny anglojęzycznego wariantu dossier nominacyjnego do 1 września 2008 r. wysłano do CŚD UNESCO i już 15 listopada tego samego roku uniwersytet otrzymał szczegółową analizę techniczną dossier, przeprowadzoną przez eksperta CŚD UNESCO Alessandro Balsamo. W ogólnych komentarzach do tekstu zaznaczono, że dossier z niezbędnymi poprawkami zgodnie z przedstawionymi uwagami należy złożyć do CŚD do 1 lutego 2009 r. Zatem proces przygotowania dossier nominacyjnego i przeprowadzenia różnorodnych działań w ramach nominowania trwał przez dwa lata (2008—2010). W wyniku żmudnej pracy grupy roboczej anglojęzyczny wariant dossier, plan zarządzania i załączniki zostały w pełni przygotowane do 15 stycznia 2009 r. Dossier nominacyjne, uzgodnione przez przewodniczącego Państwowej Służby ds. Narodowego Dziedzictwa Kulturowego, ówczesnego ministra kultury i turystyki Ukrainy W. Wowkuna i podpisane w imieniu Ukrainy przez przewodniczącego Komisji Narodowej Ukrainy ds. UNESCO W. Ohryzkę. 28 stycznia 2009 roku dossier nominacyjne Rezydencji wraz z załącznikami zostało dostarczone pocztą dyplomatyczną i przekazane do CŚD UNESCO w Paryżu. Po ocenie eksperckiej ostatecznego wariantu dossier CŚD UNESCO wyraziło pewne zastrzeżenia dotyczące strefy buforowej wokół obiektu nominacji — Rezydencji. Grupa robocza wspólnie z pracownikami Państwowej Służby ds. Narodowego Dziedzictwa Kulturowego oraz wydziałem ochrony dziedzictwa kulturowego Rady Miejskiej Czerniowiec dopracowała dossier nominacyjne, określając wyraźne granice strefy buforowej. Wiosną ubiegłego roku uniwersytet otrzymał wniosek CŚD UNESCO z podpisem dyrektora Centrum Francesco Bandarina, w którym zaznaczono, że „po szczegółowym przestudiowaniu dopracowanego dossier nominacyjnego Centrum Światowego Dziedzictwa UNESCO nie ma żadnych uwag dotyczących jego zgodności z wytycznymi UNESCO”. KROK TRZECI — OCENA UNIKALNOŚCI I STANU ZACHOWANIA — Zatem drugi etap, najbardziej odpowiedzialny i długotrwały, również został zakończony sukcesem. Nad czym pracowaliście później?
— W tym okresie przeszliśmy trzeci etap — misję ekspercką ICOMOS oraz UNK ICOMOS. Zadaniem tych instytucji jest ocena unikatowości i stanu zachowania obiektu bezpośrednio na miejscu. We wrześniu 2010 r. Czerniowce odwiedził z poufną misją ekspercką ekspert ICOMOS Josef Stulc (Czechy). W ciągu tygodnia ekspert szczegółowo badał obiekt nominacji i teren wokół niego, strefę buforową (historyczną część miasta), spotkał się z przewodniczącym Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej M. Papijewem oraz ówczesnym merem miasta M. Fedorukiem. Podczas pobytu eksperta ICOMOS w Czerniowcach odbyło się wyjazdowe posiedzenie UNK ICOMOS z udziałem jego prezesa M. Jakowyny. Na posiedzeniu odnotowano wysoki poziom przeprowadzonej pracy nad przygotowaniem dossier nominacyjnego. Z okazji 180. rocznicy urodzin Josefa Hlavki na uniwersytecie 15 lutego 2011 r. przy udziale członków UNK ICOMOS zainaugurowano Czytania Hlavkowskie. Budujące jest to, że aktywny udział w nich wzięli wykładowcy i studenci nowo utworzonej ogólnouniwersyteckiej katedry architektury i budownictwa, którzy zaprezentowali projekty dyplomowe przyszłych architektów. Ocena ekspertów potwierdziła, że wszystkie etapy pracy nad przygotowaniem dossier nominacyjnego zgodnie z „Wytycznymi…” UNESCO zostały wykonane w pełnym zakresie. KROK CZWARTY — WŁĄCZENIE DO LISTY ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA — Zatem zbliżyliście się do ostatniego, czwartego etapu… — Czwarty etap to kwestia włączenia Rezydencji do Listy światowego dziedzictwa UNESCO. Złożoność pracy polegała na tym, że na świecie mało wiedzą o Ukrainie, a o Bukowinie tym bardziej. Nie jest tajemnicą, że daleko nie wszyscy na Ukrainie wiedzą o naszym zabytku architektury. A jeśli wziąć pod uwagę ten fakt, że w składzie Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO jest 21 krajów i przeważająca większość to przedstawiciele krajów Azji, Afryki, Europy, z byłego ZSRR wchodzą tylko Rosja i Estonia. Dlatego staraliśmy się zrobić wszystko, aby przyciągnąć uwagę do naszego obiektu. W tym celu zwróciliśmy się do Ministerstwa Oświaty i Nauki, Młodzieży i Sportu Ukrainy, które od razu zareagowało i z podpisem ministra zostały wysłane wnioski pod adresem ambasad 21 krajów, które wchodzą do Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO. Przygotowaliśmy także broszury, które zabraliśmy do Paryża. I oto 5 maja 2011 roku na stronie UNESCO pojawiła się informacja o włączeniu do rozpatrzenia na 35. sesji Komitetu ŚD UNESCO kwestii wpisania na Listę światowego dziedzictwa UNESCO Rezydencji metropolitów Bukowiny i Dalmacji, co zaplanowano rozpatrzyć od 19 do 29 czerwca tego roku w Paryżu. Przyjechaliśmy do Paryża 25 czerwca i wzięliśmy udział w pracach 35. sesji Komitetu ŚD UNESCO. Niestety, po tym jak odpowiedzieliśmy na wszystkie pytania uczestników sesji, z powodu problemów produkcyjnych związanych z zakończeniem procesu nauczania, wróciliśmy do Czerniowiec. A już 28 czerwca zadzwoniono do nas z Paryża i pogratulowano pozytywnego rozstrzygnięcia kwestii. Sądzę, że to symboliczne, iż właśnie 28 czerwca, w dniu 15. rocznicy Konstytucji Ukrainy, w roku 20. rocznicy ogłoszenia niepodległości Ukrainy oraz 180. rocznicy urodzin wy- Stepan Melnyczuk, rektor CzNU, i Tamara Marusyk, prorektor CzNU, podczas posiedzenia 35. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Paryżu
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ukraiński sztandar narodowy w Wenecji – grzeszne pragnienia. Najpierw pojawił się pomysł, by zaproponować im wizerunki „spełnionych marzeń”, ale możliwości ludzkiej wyobraźni są tutaj zbyt ograniczone. Namalowano — a następnie z nich zmontowano wirtuozerskie i zjawiskowe mozaiki: z twarzą Boga Ojca, z Jego tiarą, z obliczem Bogurodzicy, z obliczami aniołów. Już z najmniejszej odległości wszystkie kolorowe obrazki rozpływały się, tworząc inne — znajome, nieoczekiwane wzory. Zostały one zaprezentowane w Wenecji dwukrotnie: na Canale Grande, przed kościołem z XVI w. San Staë — oraz w kościele San Fantin, przed słynnym teatrem La Fenice. Niezwykłej ekspresji projektu nie sposób przecenić. Szkoda, że ukraiński widz na razie nie będzie mógł należycie uhonorować talentu rodzimej autorki: reprodukcje są bowiem tak niedoskonałe! W ramach tego programu odbyła się wystawa PinchukArt Centr „Pokolenie Przyszłości: nagroda artystyczna”, której większość eksponatów kijowianie mogli obejrzeć w zeszłym roku. Prawdą jest, że spośród 21 uczestników tylko jeden Ukrainiec, Artem Biennale. Przez dwa lata z rzędu Centrum reprezentowało Ukrainę na szczeblu państwowym. Moim zdaniem najlepiej — w 2007 roku, w ścisłej współpracy z artystami Zachodu, gdzie wśród „naszych” znaleźli się charkowianie Borys Michajłow i Serhij Bratkow (fotografia) oraz kijowianin, nieżyjący już Saszko Hnyłyćkyj z Ukrainką z Monachium Lesią Zajec (instalacja). Obecna wystawa jest bardzo rozległa i przypomina „biennale w miniaturze” — takie, jakie widzimy na terenach Giardini, lecz w tym pałacu współczesne artefakty doskonale kontrastują z freskami z XVI w., migotliwymi grzbietami bibliotеki starożytnego rodu — w sali, gdzie właśnie pokazywano wideo. No i wybieraj, czym się zachwycać: cieniem książek za szkłem — czy cieniem kina na ścianie… Te projekty nie wyczerpują czynnika „ukraińskiej obecności” w Wenecji. Na dobre słowo zasługuje kameralny — i równoległy do biennale — projekt „Pasieka. Bębny losu” kijowian Mykoły Żurawla i Witalija Ocheretiannego w tym samym kościele San Staë. Pierwszy stworzył fantazyjną kompozycję z kawałków plastrów pszczelich (z pełnym prawem pretendował jeszcze do udziału w Biennale 2007 r., ale wtedy „dano pierwszeństwo” glamourowemu Ilji Czyczkanowi), drugi — przestrzenne kompozycje: zdjęcia twarzy i pejzaży (para „gotów”… piosenkarka… staruszka… wschodnie miasto… też z własnymi kanałami… stary kijowski dom — z tych, które „jeszcze zostały”) na bladych rurkach, zawieszonych pod sufitem kościoła. Na zakończenie — szklana kompozycja zwierzęca byłego kijowianina, obecnie skandalicznego performera Ołeha Kulika, mieszkającego w Moskwie, na wystawie „Szklany stres” w Palazzo Cavalli. I, jako ciekawostka, nazwa „ukraiński echo” w serii kolaży Francuza, mieszkającego w Berlinie, Cyprien Gaillard, wystawianych w Pawilonie Włoskim. Tam tłem obrazu są stare pocztówki z pejzażami, a na nich naklejono etykietę piwa i wśród kilkunastu gatunków lekkiego trunku znalazło się miejsce dla gatunku ukraińskiego…
Tłumaczenie maszynowe
Uliana Wołikowska
Witano ich radośnie, gościnnie przyjmowano w portach Australii i Nowej Zelandii, Polinezji i Mururoa. Małą jachtę „Lelitka” pod ukraińską banderą widziano na wodach Morza Tasmana i Zatoki Perskiej, na Kanale Sueskim i na wielu redach Oceanu Spokojnego… Są to małżonkowie Walerij Pietuszczak i jego żona Natalia Leonidiwna. Odbyli najszczęśliwszą podróż swojego życia, która trwała cztery lata… Przepłynęli trzy oceany. Wyruszyli z Kijowskiego portu rzecznego w 1994 roku… Po czteroletniej wędrówce opisali swoje przygody w książce „Chodzenie za trzema oceanami”.
„Ocean to egzamin nie tylko fizyczny, ale i moralny. Psychologicznie bardzo trudno w tak małej przestrzeni (jacht ma zaledwie 9 metrów) dwojgu ludziom. Ale to surowe doświadczenie przeszliśmy z Natalią razem…” — opowiadał kapitan i sternik „Lelitki” na prezentacji wydawnictwa.
Od razu nasunęło mi się pytanie: podróżować we dwoje, przez morza-oceany, na małym jachcie?! Bardzo chciałam usłyszeć odpowiedź prawdziwego romantyka… A przy tym cybernetyk, ekonomista, pisarz, badacz… Okazuje się, że jacht daje możliwość w pełni połączyć się duszą z żywiołem wody, zrosnąć się z oceanem. A sterowanie nim to prawdziwa sztuka, której można uczyć się przez całe życie.
„Wydawałoby się, że podczas pierwszej podróży w 1990 roku na jachcie „Dniepr” przepłynął Ocean Spokojny z północy na południe, a podczas drugiej z Natalią przepłynęliśmy go ze wschodu na zachód. A kiedy byliśmy pośrodku Oceanu Indyjskiego, tam uświadomiłem sobie, że zupełnie nic nie rozumiem w taktyce sterowania jachtem podczas sztormów… To bardzo trudna sztuka!”
Wyobrażacie sobie, małżonkom udało się przetrwać tajfun — sztorm o sile trzynastu stopni w skali Beauforta!
„Kiedy widzisz ten rozwścieczony żywioł, kiedy widzisz, jak nad jachtem wznosi się fala na wysokość pięciopiętrowego budynku (a to blisko 15 metrów!), to dziesiątki, setki ton wody. Ten grzbiet się wali i leci na jacht. Jeśli nie wydostaniesz się spod niego, po prostu go rozbije. Dwukrotnie fala przewracała jacht, maszt szedł pod wodę, ale jacht jednak wracał na równą kil. Otwierała się kabina kapitańska i ręka kapitana liczyła: „Jeden, dwa. Aha, wszyscy na miejscu”, — żartował Walerij Pietuszczak, — i szliśmy dalej…”
Bardzo mnie zdziwiło, że jeśli umie się sterować jachtem, to podczas najbardziej ekstremalnego sztormu można go „zaparkować” nawet na środku oceanu. I poczuć fantastyczne zjawisko — ogromne grzbiety fal będą omijać jacht, a on spokojnie będzie kołysał się na falach.
Podróżnicy byli gośćmi zarówno Francuzów, jak i Anglików, Australijczyków, Nowozelandczyków. „Bardzo często zbierały się duże towarzystwa i mogliśmy im więcej opowiedzieć, niż oni nam. Opowiadaliśmy im o Ukrainie, o jej historii. A w ogóle ta wędrówka otworzyła nam oczy na ten świat”.
Tak, przebywając w Nowej Zelandii (przy okazji, ten kraj szczególnie zapadł w duszę małżonkom), podróżnicy przekonali się, czym jest prawdziwie demokratyczne państwo, czym jest gospodarka rynkowa, czym jest dyktatura prawa, którego, niestety, u nas, w Ukrainie, nie ma…
„Podczas podróży po świecie najciekawsze, co zrozumiałem, — dzielił się wrażeniami pan Walerij, — to że my, wy, Ukraińcy, jesteśmy niezwykle utalentowanymi ludźmi. I zawsze trzeba się starać to rozwijać. Spotykałem się z Ukraińcami zarówno w Australii, jak i w Nowej Zelandii, w USA i przekonałem się o tym…”
A pani Natalia dodała: „Nasze największe odkrycie — Ocean Spokojny został zasiedlony przez przybyszów z Ukrainy”.
Słuchałam podróżników i czytałam ich książkę, i łapałam się na tym, że przepełnia mnie duma. Oni, ci dwoje entuzjastów, zrobili dla propagowania Ukrainy stokrotnie więcej, niż nasza czeczetowsko-tabacznikowska nędza u władzy… Więc jeśli chcecie poczuć mórstwą spiekotę, przeżyć sztormy, spotkać Ukraińców w różnych zakątkach świata, po prostu przeczytajcie „Chodzenie za trzema oceanami”. Nie pożałujecie!
Tłumaczenie maszynowe
Oleg SYDOR-HIBELINDA
Nie chodzi o analogie. (Choć marzę o tym, by odwiedzić Wilkowo!). Nie o wyspy i wyspiarskie wsie, nazwane imieniem włoskiego miasta-państwa — którym ono było przez wieki, poza dwoma ostatnimi. Nie: o bezpośrednią obecność naszych rodaków na międzynarodowym święcie sztuki. Organizuje się je tutaj co dwa lata, począwszy od 1895 roku — i gromadzi ono setki artystów z całego świata oraz setki tysięcy widzów z każdego zakątka, a przede wszystkim z Ukrainy. Nazwa tego święta: Biennale Weneckie. Coś w rodzaju Igrzysk Olimpijskich w sztukach plastycznych — tylko z ustalonym miejscem odbywania się (i miejsca spotkania nie można już zmienić). Albo Festiwalu Filmowego w Cannes — ale tamten odbywa się co roku, a zresztą Cannes bez kina niewiele warte, takie sobie, nie bozna jaki kurort dla zamożnych próżniaków. Natomiast Wenecja ze wszystkimi swoimi zabytkami — jakby szlachetna rama twórczego eksperymentu, który nierzadko wprawia w zakłopotanie. I to tak, że niektórzy przybysze do Miasta Świętego Marka wolą włóczyć się starymi uliczkami i przyglądać się gondolom. Wyjście z takiej sytuacji znaleziono wyjątkowo proste: obsiano biennalowymi projektami całą Wenecję, aż po przedmieścia. Nawet w Pałacu Dożów tradycyjnie wystawia się tajwańskich artystów. A na wyspie Murano (gdzie dmucha się przepiękne szkło), do której dojazd zajmuje około godziny — i „to też Wenecja” — jest swój oddział Biennale. Nawet w sypialnej dzielnicy Wenecji, mieszczańskim Mestre — część projektu wystawienniczego pod nazwą „Sztuka jest grą”. A reklama wystawy już wyłania się przy wyjściu z lotniska Marco Polo… Słowem, dokądkolwiek się nie ruszysz, tam jest Biennale, gdziekolwiek nie usiądziesz, tam jest sztuka. Dla Ukrainy, dramatycznie pozbawionej własnego pawilonu w Giardini (a takimi pawilonami dysponują nie tylko USA, Francja, Anglia, Niemcy, lecz także Wenezuela, Egipt, Grecja, Rumunia, Finlandia), niedostatek obrócił się w nieoczekiwaną przewagę. Praktycznie wszystkie projekty, rozlokowane pośród miejskiego nurtu, były bezpłatnie dostępne dla widzów siedem dni w tygodniu: bilet za dwadzieścia euro do Ogrodów/Arsenału odstrasza niektórych skąpców, którzy zjeżdżają do miasta na dzień-dwa — i swoje grosze trwonią na maski, rozmaite drobiazgi pamiątkowe, przejażdżki gondolami itp. Na szczeblu państwowym Ukrainę godnie reprezentowała odeska artystka Oksana Maś. Wenecji nie wzruszą jęki „o losie”, opowiadanie o „cudzych nieszczęściach”; ona, podobnie jak Zachód w ogóle, jest wrażliwa na sugestię, niebanalne widowisko, za którym przeczuwa się także „los” z jego „nieszczęściami”. Przede wszystkim zaś — żeby z zewnątrz było przekonująco. Pod tym względem mieliśmy „piątkę z plusem”. Warto też zwrócić uwagę na niezwykłą religijność Italii, dla której warianty chrześcijańskich archetypów są zrozumiałe i dziś wciąż bardzo aktualne. W projekcie ukraińskim za podstawę wzięto Ołtarz Gandawski braci van Eyck — arcydzieło północnego renesansu, w paradoksalny sposób przeniesione do jednego z największych ośrodków renesansu południowego. Sztuka obfituje w takie paradoksy. Tak też w „Post-versus-Proto-Renesansie” (to pełna nazwa projektu Oksany Maś) podstawowym materiałem do stworzenia obrazu stały się… drewniane jajka, dziesiątki, setki tysięcy drewnianych jajek. Rozdano je ludziom z wszystkich stron, aby pomalowali na nich swoje
Wołokydin, urodzony w słobożańskim mieście Czuhujiw, które 167 lat temu dało światu Iljęs Riepina. Artem „specjalizuje się” w przedstawianiu nagich cielesnych form, przepełnionych posępnym znaczeniem i wykonanych z akademickim pedantyzmem. Jego weneckie płótna różniły się od tych, które wystawiono w Kijowie. Zamiast pojedynczych postaci zastygłych w mało wygodnym ujęciu, widzimy całkiem nieźle surrealistyczne splątania ciał. „Pokolenie Przyszłości” znajduje się w Palazzo Papadopoli — to już czwarty wenecki występ Centrum Wiktora Pinczuka, począwszy od 2005 roku, kiedy publiczności zaproponowano „prace z kolekcji”, ale poza ramami programu
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Jego talent nie zna granic, On jest POCHODNIĄ naszego Narodu. Przychodził do najmniejszej sali, Przez wieki i pokolenia, Więc wznieśmy go na piedestał Jeśli mamy sumienie. A wkrótce Wielkanoc. Życzę Państwu, Państwa bliskim i rodzinie świątecznego nastroju, hajiwek pod cerkwią, spokoju na wszystkie te dni, wielkanocnych melodii. Szczerze pozdrawiam. P.S. A jeśli możecie, zapalcie ode mnie świeczkę na grobie Sławka. Dziękuję. List drugi 15. 03. 1999 roku Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus! Drogi panie Iwanku! Znowu jestem u Pana w długu. „Odleżałam się” w Truskawcu, a potem skierowali mnie do Lwowa. Zdrowie bardzo się pogorszyło. Coś
Tłumaczenie maszynowe
List pierwszy 9.04.1997 roku. Panie Iwanku! Twój list poruszył mnie do głębi duszy. Dobrze, że książki są już u Pana, bo czasem bywa tak, że ten „przekaziciel” przywłaszcza sobie książkę i znika z horyzontu. Miałam taką wielce nieprzyjemną sprawę już nie jeden raz… Wspominasz swoją przeszłość. Tak — wygnanie jest straszliwe. Musisz porzucać wszystko, do czego przywykłeś, co kochałeś i iść w nieznane, często okrutne światy. Za to powrót — jak poranna zorza na bezchmurnym niebie. Na obczyźnie marzyłam o moim rodzinnym mieście, stale, w myślach, szłam naprzeciw dalekim, ale jakże bliskim sercu wieżom. Mnie w mojej samotności pomagały przetrwać wiersze i hafty. Wiersze układały się w głowie, a krzyżyki kładły się na najmniejszych skrawkach. Nawet na tych, na których były obozowe numery. Mój, jak zapewne zauważyliście — Ł-372! Ma Pan rację, kiedy pisze o tak zwanych „niespodziankach”. W Wolnej Ukrainie — 8 marca, 1 maja, 9 maja, Dzień Rewolucji Październikowej. Boże! Jakie paradoksy. Śpiewy w radiu, w telewizji. Ja ich nie rozumiem. Dla mnie to jakiś absurd. Wykrzywianie się, zadzieranie nóg i dziesięciokrotne „Daj mi rękę”. Ja pamiętam inne śpiewy. Cudowne melodie. Lwowiacy (prawdziwi, nie obecni) zachowali je w swoich sercach. Mój mąż, jak miał dobry nastrój, podśpiewywał mi „Tango notturno”, „Już jesień i nie wrócą nadzieje”, „Maszyna już na szlaku”. Ot, niedawno zaproponowali mi złożenie wniosku do Związku Pisarzy. Czyżby byli tak nieudolni i nie rozumieli, że ja go nie złożę? Być tam obok przefarbowanych? Po co? Kiedy mnie po raz drugi aresztowano w Stanisławowie, wśród skonfiskowanych wierszy był wiersz-sprawozdanie dla nieżyjącego Bratunia. Mnie za niego sądzili, bo nie spodobała się moja interpretacja 700-lecia Lwowa… A „związkowcy”, którzy byli powołani jako świadkowie na mój sąd, ani jednego słowa nie uronili, nie zapytali, jaki to występek popełniłam, pisząc wiersze. Ich nie interesowało nawet, jakie dokładnie pisałam. Wtedy zwróciłam się do prokuratora, żeby odczytał im jeden, według własnego uznania, wiersz. Myślałam, że coś poruszy się w ich sercach, przemówi. Ale gdzie tam. Prokurator już dobrze znał mnie, bo przychodził na „odwiedziny” śledztwa, dlatego z oburzeniem przeczytał, jego zdaniem, najpodlejszy wiersz: Niepokalana Ty, Madonno, mojego serca Dni moich i moich lat, Biały przebiśniegu, wiosenny pierwiosnku, To Tobie mój śpiew, Moje wiosenne scherzo. Niech Cię czernią do czerni, Niech hańbią podstępnie i nędznie, Obok mnie w życiu nie jest ciemno, Bo dla mnie najjaśniejsza Ty! Niech złączą się nienawiść i gniew Dla lizusów, przybłęd i wywrotowców, Oni pragną, byś była Ty martwa, Bądźże nieśmiertelną przeciwko wrogom! Wiosną wszystko słabe więdnie, ginie. Niech wiosennie płynie moje scherzo Ty, Święta MADONNO mojego serca, Miły kraju, rodzima UKRAINO! Oto jak jest. A Pan chce, żeby mnie wspominano? O żal, że nie mam kopii artykułu z „Prykarpatskiej prawdy”, napisanego po moim sądzie. Ale jak zwrócą mi z wystawy muzealnej, obowiązkowo Panu przyślę. Ma on taki tytuł: „Odszczepieniec w czarnych okularach”. Mnie boli dusza, jak wspomnę naszego geniusza — Szewczenkę. Nasze miasto, niestety, do tej pory nie zdobyło się na godny pomnik. A pieniądze? Mówią, że nie ma, kryzys… A na pikniki są? Oto Panu jeszcze jeden z nieopublikowanych wierszy. A ja mam ich niemało: Nam mówili, że u nas Nie było Puszkina i Bloka. A my? Pyszni byliśmy za każdym razem, Bo mieliśmy i mamy Szewczenkę — naszego proroka. Szewczenko olbrzym z olbrzymów, zaiste! Bojownik o Prawdę i Wolność. Iwan Hulej, niezrozumiałe dzieje się z kręgosłupem. Jeszcze muszę jechać do centrum diagnostycznego na konsultację. Dziękuję za współczucie. Prawda — mam bardzo dobrych przyjaciół, w pierwszej kolejności. A już potem to wszystko, o czym pisze Pan w liście. Teraz „na czysto” rysuję, zebrane przeze mnie w Kosmaczu, wzory. Jest ich około 100! A jeden — po prostu zdumiewający: Dowbuszowy. Jemu w 1970 roku było 205 lat! Oprócz tego trochę haftuję, trochę porządkuję swoje „archiwum”. Poetyckie. W związku z tym wyjdzie niedługo nowy tomik ze starymi wierszami „U nas jedna Ukraina”. Są tam i patriotyczne, i liryczne wiersze. Bez wątpienia, jedna książeczka będzie dla Pana. Pyta Pan, czy daleko z Truskawca do Borysławia? Rzut beretem. Można pieszo przejść, choć teraz marszrutka za marszrutką kursuje. Zaledwie 9 km. Zatem — proszę Pana do mojego domu osieroconego. Można będzie pojechać do Nahujowic, Drohobycza. Jest tam co obejrzeć, Frankowym duchem pooddychać, wspomnieć jego niezapomniane wersy: „Każdy myśl, że na Tobie milionów stan stoi, że za los milionów musisz dać ty odpowiedź”. Bardzo dobrze znałam panią Olę Duczymińską. Razem z nią „budowaliśmy BAM” na Tajszetach. Nawet w moim wyroku jest wzmianka o niej. A oto ten proces sądowy nade mną i wyrok dla mnie z ówczesnego artykułu gazetowego pod tytułem „Odszczepieniec w czarnych okularach”: „Za barierą siedzi sucha, już nie młoda kobieta w czarnym ubraniu. Ciężkim spojrzeniem obwodzi twarze obecnych. Przy każdym pytaniu sędziego, ławników i prokuratora niespiesznie podnosi się, odpowiada podkreślenie uprzejmie, dziękuje każdemu ze świadków za ich zeznania, niezależnie od tego, czy na jej korzyść, czy przeciw mówią oni. Lecz ręce jej, które to nerwowo zaciskają się w pięści, to bezsilnie opadają, zdradzają, że i uśmiechy, i uprzejmość, i spokój podsądnej — wszystko to nie jest szczere, sztuczne. Za jej pozowaniem, próbą przedstawienia z własnej osoby cierpiętnicę za „idee” — sama tylko pustka, duchowe spustoszenie… I. M. Senyk już była pociągana do odpowiedzialności sądowej. Po raz pierwszy to było prawie 30 lat temu, kiedy ona dobrowolnie wstąpiła do bandy OUN, rozwinęła burzliwą działalność łączniczki „krajowego kierownictwa”, zatruta nacjonalistyczną propagandą, osiemnastoletnia lwowianka Iryna Senyk w 1944 roku złożyła przysięgę na wierność walce o „samostijną Ukrainę”, przeszła specjalne szkolenie. Nasze wojska zbliżały się do zachodnich granic, gromiąc faszystowską nieczystość. Mieszkańcy wyzwolonych miast i wsi, ze łzami radości i wdzięczności witali wojowników Armii Radzieckiej, pomagali im likwidować niedobitki ounowców, budować nowe życie pod gwiazdą władzy Radzieckiej. A „Łesia” (taki pseudonim miała I. Senyk) nocami przekradała się ze Lwowa w rejony,”}```}```json {
wykonując specjalne polecenia przywódcy „Krajowego Prowodu” R. Szuchewycza (o tym niemieckim szpiegu i kacie nasza gazeta już pisała w swoim czasie) oraz „rejonowej przewodniczki” OUN kobiecej siatki „Marijki”. Właśnie „Marijka” zwerbowała byłą uczennicę do OUN i nadała jej pseudonim. Do obowiązków „Łesi” należało, oprócz tego, zbieranie adresów radzieckich aktywistów, zaopatrywanie banderowców w nacjonalistyczne wydania. W 1946 roku Iryna — „Łesia” za antyradziecką działalność została skazana na dziesięć lat więzienia. Sąd radziecki uwzględnił i wiek, i życiowe niedoświadczenie, i trudny wojenny oraz powojenny czas… I oto I. M. Senyk po raz drugi na ławie oskarżonych. Teraz już nie wypada mówić o młodości, nieświadomości, niedoświadczeniu. Całe zachowanie, wszystkie czyny Senyk prowadziły ją do закономерnego epilogu. To człowiek, który patologicznie nienawidzi wszystkiego, co radzieckie. I choć zdobyła specjalne średnie wykształcenie w radzieckiej placówce oświatowej, bezpłatnie leczyła się w szpitalach, w szczególności w naukowo-badawczym instytucie w Leningradzie, korzystała ze wszystkich dóbr, które przyznane są w państwie radzieckim człowiekowi pracy, — Senyk nigdy i z niczego nie była zadowolona. I to swoje niezadowolenie wylewała w licznych wierszach, które rozpowszechniała w kręgu swoich współmyślicieli, w listach do przyjaciółek, w rozmowach ze znajomymi i nieznajomymi. Senyk nie chciała widzieć niczego dobrego w naszym życiu. Patrzyła na wszystko oczami wroga. Opluwała w swoich wierszach nasze osiągnięcia i sukcesy, budowę Brackiej Elektrowni Wodnej i patriotyzm radzieckich ludzi, służenie ukraińskich radzieckich pisarzy narodowi i komunistyczne ideały młodzieży. Wylewała gorzkie łzy za tymi czasami, kiedy w zachodnich obwodach Ukrainy szaleli banderowscy mordercy i marzyła o powrocie kapitalistycznych porządków. Z całej różnorodności kolorów i odcieni wybierała dla swojej „muzy” jeden kolor — czarny. Senyk „prawdziwą literaturę” odszukiwała w brudnych, oszczerczych, antyradzieckich tworach, które rozpowszechniano i czytano w kręgu „wybranych”. Główne zaś „założenia dla krytyki” literatury radzieckiej czerpała z artykułów zagranicznych pisarzy-antykomunistów. Jedna z nich „Nowa fala literacka na Ukrainie” Francuza E. Raisa była lekturą obowiązkową Iryny Mychajliwny. Czy tu mowa o obiektywizmie? „Powiedz mi, kto jest twoim przyjacielem?.. To przysłowie jak najbardziej trafnie charakteryzuje Senyk. Pierwszym przyjacielem po przyjeździe jej do Iwano-Frankiwska stał się W. Moroz — były wykładowca instytutu pedagogicznego. W 1971 r. za antyradziecką działalność został pozbawiony wolności. To razem z nim I. Senyk napisała list w obronie trzykrotnie sązonego szpiega i nacjonalisty Karawanśkiego. Charakterystyczny szczególik: list adresowany rzekomo do organów radzieckich, „niewiadomym sposobem” trafia na strony zagranicznego nacjonalistycznego wydania i do audycji osławionej radiostacji „Swoboda”. Wśród jej przyjaciół jest i o wiele młodszy od niej W. Czornowił, i dziewięćdziesięcioletnia O. Duczyminśka. Co łączyło tak niepodobnych ani wiekiem, ani charakterem, ani upodobaniami ludzi? Tylko jedno — nienawiść do władzy radzieckiej. „Krytykowi” Czornowiłowi przekazała swoje wierszyki Senyk, z których miał on zamiar ułożyć zbiór o treści antyradzieckiej. Dokończyć sprawy przeszkodziły organy radzieckie — Czornowił został aresztowany, o czym nasza prasa już informowała. Duczyminśka Olha Wasyliwna… To nazwisko wywołuje w pamięci tragiczne wydarzenia 1949 roku, kiedy wyrodek Łukaszewycz — syn unickiego księdza wzniósł siekierę nad jasną głową Jarosława Hałana. Ta Duczyminśka, pomocnica i kochanka „świętego ojca”, pomogła zatrzeć ślady przestępców… Lata nie umniejszyły jej złości i nienawiści, i teraz, pomimo podeszłego wieku, babcia biega po kraju, rozwożąc antyradziecką literaturę. Irynie Senyk ona zaprezentowała swój wiersz, orientując się na odpowiedni gust z wyraźnym „posmakiem”. Odczuwając wsparcie takich „przyjaciół”, Senyk coraz bardziej zawzięcie atakuje politykę narodowościową naszego kraju, przyjaźń narodów naszej Ojczyzny. I szkaluje, czerni wszystko, co wpada w pole jej widzenia… W tym roku Irynie SENYK, jednej ze stu Bohaterek Świata (tego tytułu dostąpiły jeszcze dwie Ukrainki — Iryna Kałyneć oraz Anna Zacharowa) miałoby się spełnić 85 lat. Iryna Mychajliwna — kobieta-legenda, więzień polityczny, aktywna działaczka Ruchu oporu przeciwko systemowi radzieckiemu oraz działaczka społeczna w czasach niepodległej Ukrainy, mistrzyni haftu artystycznego, poetka, autorka książek poetyckich „Zwój płótna”, „Biała aster miłości”, „Za kratami młodość”, „Książeczka babci Iryny dla grzecznego dziecka”, „Motyle wspomnień”, dziesiątek artykułów o ruchu powstańczym i prawach człowieka na Ukrainie. Nasz autor Iwan HUŁEJ, proświcianin, nauczyciel historii z m. Monastyryśka w obwodzie tarnopolskim uprzejmie udzielił nam prawa publikacji swojej korespondencji z tą niezwykłą kobietą. „W narodowym zwycięstwie w sierpniu i grudniu 1991 roku, tak samo jak i w triumfie Majdanu 2004 roku była też cząstka jej wkładu. Niech razem z nami duchem swoim niewidzialnym będzie też Iryna Senyk”, — uważa Iwan Hułej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Trzy dni trwał jawny proces sądowy przeciwko Senyk. Z każdym nowym zeznaniem świadków, każdym nowym dokumentem coraz wyraźniej rysowała się nędza myśli kobiety, która zaprzedała swoją duszę ukraińskim burżuazyjnym nacjonalistom. Zbłądziwszy, Senyk nie znalazła w sobie ani sił, ani odwagi, by przyznać, że żyła niewłaściwie, i powrócić na drogę prawdy. I. M. Senyk za działalność antyradziecką została skazana na sześć lat pozbawienia wolności. Sąd radziecki i tym razem wykazał humanitaryzm — nie wymierzono jej maksymalnej miary kary. Iwano-Frankiwsk, marzec 1973 roku. L. Ilczenko, specjalny korespondent „Prykarpackiej Prawdy”.
Teraz, Iwanku, będziesz już wiedział(a), z kim korespondujesz. Dziękuję Wam za szczerą rozmowę, za to, że jesteście na świecie, że żyjecie Ukrainą i dla Ukrainy.
zrobić. Mogę jeszcze dodać „Zakratowaną młodość”. A to Wam z „Zwoju płótna”.
Rozwijam życie,
Jak zwój płótna:
Oto ażurowy ścieg grzechów
I niziny upadków.
Wierzchołek pożądań,
Jaworówka ukrytych pragnień.
Dalej — czarne krzyżyki
Cierpień i udręk
A czerwony ścieg stebnowy
Gorącej miłości.
Oto gładki ścieg kobiecej czułości,
Przeplatanka pieszczot z czułością…
Te nitki, te igły,
Niezręczne palce w naparstkach.
Całe życie — w szyciu
I szycie, jak życie,
Jak zwój płótna.
Życzę Wam słonecznego nastroju, bo lada chwila wiosna zapuka do serc. Serdecznie pozdrawiam.
Los moich przodków wspólny,
Lecz na sercu rana.
Mój Narodzie miłujący wolność!
Nie daj się sprzedać
W takie zgubne kajdany
Do „starszego” brata.
Nie wierz ani przez chwilę
W fałszywe braterstwo,
Ono wciąga Ojczyznę
W straszliwą pańszczyznę.
Strzeż tej Ziemi miłej
Przed wrogimi napaściami,
Zjednocz swój rozum, siłę
Dla dobra potomków.
Dni mijają niewiarygodnie szybko. Już rzut beretem do bezsensownego referendum, a potem… Wielkanoc. Byle tylko pogoda się ustabilizowała. Kwiecień rozprasza śniegi, chłód otula ludzi. Chłód i ciemność. Niech dorośli dorosną do swoich wysokich stanowisk, niech odejdą… …W ten sierpniowy dzień, stanąwszy pod naszym świętym znakiem, Trójzębem, i pod narodową flagą, powiedzmy na cały głos: będziemy żyć i pracować dla przyszłości, wychodząc z przeszłości… Nasz drohobycki korespondent Roman Pastuch pochwalił mnie w gazecie: „Niedawno I. Senyk wyhaftowała na płótnie 8 drohobyckich cerkwi: św. Trójcy, św. Jura, Wzniesienia Krzyża Świętego, św. Piotra i Pawła, Spasa, św. Paraskewy Piątnicy, Narodzenia Bogurodzicy oraz w przysiółku Młynki. To jej szczery dar dla muzeum „Drohobyczczyzna”, które utrzymuje z nią ścisłe związki”. Staram się, mimo wszystkich trudności, robić coś dobrego… Gratuluję Waszej Nataliji napisania książeczki o Olenie Kysylewskiej. Tak, to ona była wydawczynią „Kobiecego Losu” w Kołomyi, organizatorką-referentką „Związku Ukrainek”. Później, w Kanadzie, pierwsza przewodnicząca Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych (SFUOK). Obecną przewodniczącą jest moja dobra znajoma pani Oksana Sokolyk. Bardzo chciałabym pojechać we wrześniu do Kijowa na otwarcie centrum kobiet przy Kijowsko-Mohylańskiej Akademii. Nie wiem, czy starczy mi sił. „Trzecią ruinę” postaram się dla Was zdobyć przy pierwszej okazji. Tak, byłam na pogrzebie Ihora Biłozira. Pogrzeb był majestatyczny. Podobny odbył się w 1938 roku, kiedy chowano generała Tarnawskiego. Pewnie będę już kończyć, bo bardzo się zmęczyłam. Życzę Wam wszystkim zdrowia i dobrego humoru.
Fragment listu Iryny Senyk z dnia 18.01.1999 roku, w którym jeszcze raz wyraźnie wyrażony jest cel wszystkich jej dążeń i wysiłków: „Jeszcze w ubiegłym roku w październiku byłam dwa tygodnie w Ameryce i Kanadzie. Tam, w dalekim Rochester, nadano mi tytuł »Jednej ze 100 światowych Bohaterek«. Iwanko, sława mi nie jest potrzebna. Potrzeba mi, żeby moja Ukraina, przez wieki uciskana, stała się znana na cały świat, sławna, żeby ludzie stali się dobrymi”.
Niech jej życie i walka będą przykładem dla nas wszystkich. W kwartalniku „Ukrainka w świecie”, wydawanym w Kanadzie, w czwartym numerze za październik–grudzień 2009 roku, ja dopiero w listopadzie 2010 roku przeczytałem tę tak dla mnie bolesną wiadomość: „Dzielimy się smutną wieścią z naszymi organizacjami kobiecymi i całym narodem ukraińskim, że 25 października 2009 roku odeszła do Bożej wieczności znana poetka, jedna ze 100 BOHATEREK ŚWIATA, honorowa członkini Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych śp. Iryna Senyk. Ona, krucha kobieta, wytrzymała więcej, niż dane jest ludziom. Ostatnie lata mieszkała w mieście Borysław, gdzie też spoczęła. Pochowana 27 października na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Śp. Iryna Senyk zasłużyła na wielki szacunek narodu ukraińskiego. W listopadzie 2009 roku w wielu krajach świata, gdzie są organizacje ukraińskie, odprawiona zostanie panichida za spokój duszy Ireny Senyk. Wieczna pamięć Tobie, nasza droga Przyjaciółko! Pamięć o Tobie zachowamy”. Zarząd SFUŻO
Jeszcze za jej życia w holu Ukraińskiego Katolickiego Uniwersytetu w Rzymie umieszczono portrety bojowników i męczenników o wolność Ukrainy — A. Horskiej, W. Symonenki, L. Pliusza, W. Stusa, I. Kalynca, W. Moroza, I. Stasiw-Kalynec, W. Czornowoła, I. Hela… I wśród nich — portret Iryny Senyk. Każdy z wymienionych ludzi przyniósł swój ogień na ołtarz wolności Ukrainy. Jego ciepłem ogrzane są też te listy, które pani Iryna przez lata pisała do mnie. Poczujcie je wy wszyscy, którzy je będziecie czytać. Niech jej życie i walka będą przykładem dla nas wszystkich. Moje zaś wspomnienie o korespondencji z nią — to mój kwiat pamięci i szacunku na jej mogile.
Tłumaczenie maszynowe
A ten wiersz dla Waszych dzieci:
Matko Boża, księżno Ukrainy,
Moja modlitwa do Ciebie płynie.
Tobie składam
Serce lilii,
Aby spełniły się
Rodzicielskie marzenia,
Aby dzieci nasze
Prędzej dorastały,
Aby nie stroniły
Od wiedzy i nauki,
Aby zbudowały
Silne Państwo
Ku zdumieniu świata,
Rodzicom na chlubę.
Serdecznie pozdrawiam. (Podpis).
List trzeci
Bez oznaczonej daty napisania
Panie Iwanie! Serdecznie dziękuję Panu za piękne wiersze życzeń. Proszę wybaczyć, że nie zdołałam odpowiedzieć w porę. Przede wszystkim trochę dokucza mi zdrowie, a potem wyczerpuje mnie praca społeczna. W styczniu dwukrotnie jeździłam na zamknięcie mojej wystawy w Stryju, a potem na jej otwarcie w Truskawcu. Raz w tygodniu odwiedzam klub „Iryna”, gdzie uczę kobiety haftować to, co powinny haftować Ukrainki. Ten radziecki „ширпотреб” dobrze poranił mi serce i duszę. A przecież mamy niezrównane wzory naszej sztuki haftu. Dziś po obiedzie jadę do Wschodnicy, niedaleko Borysławia, z referatem z okazji 68. rocznicy powstania OUN. Tak, nie tylko Drohobycczyzna uczciła moje „babie lato”… Nie uskarżam się na własny los. Sama go wybrałam, Iwanie. Innego mi nie trzeba. Ja też mam „Grupę Helsińską”. Szkoda, że nie mogę Panu podarować „Nieujarzmionego ducha”. Są tam moje hafty i wiersze. Ale nigdy nie akcentowałam, kto jest autorem tej książki. Chciałam, żeby pamiętano o wszystkich kobietach, które w 1972 roku trafiły za drut kolczasty. To był mój jedyny warunek co do wydania. Być może ktoś zza oceanu Panu prześle, jeśli Pan poprosi. Książkę wydawał pan Osyp Zinkewycz. Niestety, nikomu z nas jej nie podarował. Może myślał, że nie wyjdziemy z GUŁagu? Niedawno wnuczka mojego profesora przywiozła mi z Niemiec wspomnienie o tej książce zmarłego Wołodymyra Janiwa. Boże, jak on pięknie pisał te wiersze. Płakałam… To rzadko się zdarza. Druga książka wierszy „Zwój płótna”, choć wydawana dwukrotnie, w Ukrainie jest rzadkością. To w większości wiersze z okresu mordowskiego. Trzecia — „Biała Ostrzyca Miłości”. Chciałabym Panu ją podarować. Ale jak? Jest dużego formatu, wydana „luksusowo”. Pocztą się jej nie wyśle. Już się o tym przekonałam, kiedy ją wysłałam. Przepadła bez śladu. Po prostu ktoś z „wielbicieli” sobie ją przywłaszczył. Proszę doradzić, przez kogo można to zrobić
List czwarty 9. 04. 2000 r.
Sława Jezusowi Chrystusowi! Drogi panie Iwanku! Szczerze dziękuję Panu za 2 listy. Proszę wybaczyć, że nie jestem w stanie odpowiadać terminowo. Czasem po 2—3 imprezy dziennie i trzeba być wszędzie. Niedawno wróciłam ze Lwowa. Tam w radzie miejskiej odbył się „okrągły stół”. Zapyta Pan jaki? Otóż tak zwani „nowi lwowianie”, których nie za bardzo boli dusza o nasze święte Sobory, wpadli na pomysł sprzedania McDonaldowi kawałka Jurskiego ogrodu. Dlatego zorganizowaliśmy akcję protestacyjną. Przecież Święty Jur to wspaniały zabytek dawnego Lwowa. Zbudowano go w 1746 roku na miejscu dawnego kościoła (1360 r.). Wyobraża Pan sobie, co oni zamierzają? Tak, Iwanku, podpiszemy nie jedno oświadczenie, robimy wszystko, co możliwe, aby Ukraina stała się ukraińska. W sobotę pojechałam do Truskawca na wieczór pamięci Wiaczesława Czornowoła. W naszym Borysławiu odbył się on wcześniej. Dobrze przebiegł wieczór „Złota piątka 1999”. Jutro będę w domu uczniów na Święcie Duchowości, w środę zaproszona do Lwowa. Mimo słabego zdrowia staram się nikomu nie odmawiać. Uważam to za swój obowiązek. Ostatnio przeczytałam ciekawe książki — Arsena Palamara „Trzecia ruina”, Iwana Belebechę „Ukraińska elita”, Sidoka „Ukraińskie służby specjalne narodowe w okresie 1917—1920 r.”. Nie wiem, czy miał Pan możliwość zdobyć „Berestećko” Liny Kostenko? My tu, w Borysławiu, godnie uczciliśmy Linę z okazji jej 70-lecia. Pospiesznie, jak kiedyś mówiono „na czysto”, przerysowuję zebrane przeze mnie wzory z wsi Kosmacz (około 100 rzadkich wzorów) oraz wzory Bojkowszczyzny. Może znajdzie się dobra dusza i one ujrzą światło dzienne. Jeszcze nie myślałam, jak napisać o czynie młodzieńców, ale mam inne wiersze:
Gwarancie Konstytucji,
Darmo nie rzucajcie słowami,
Bo są gorsze od prostytucji…
Czy zapomnieliście
O dramatach mojego Narodu?
Czy chcecie go zamęczyć,
Wtrącić w nową niewolę?
„Precz od Moskwy!” To hasło Chwylowego.
Nie zaniedbali go „chwylowiści”,
A wy zapragnęliście tam wleźć.
Opamiętajcie się! Żeby nie było za późno.
Opamiętajcie się! Krzyczą zewsząd chórem,
Bo to hańba, to wstyd!
I jeszcze:
Ach, ta praca podniewolna
W dawnych czasach, u pana.
gasną światła, odcinają gaz. A ceny rosną, ceny wszystkiego wzrastają, i nasz rodzimy rząd nie zastanowi się, jak pomóc ludziom. Czy ktoś jest w stanie płacić te pieniądze przy nędznych emeryturach? Niedawno wydano moją „Książeczkę babci Ireny dla grzecznego dziecka”. Mam dobrych przyjaciół. Trzeba pojechać do Lwowa i przywieźć obiecaną mi ilość. Na pewno Wam ją prześlę. Jest niewielka — zaledwie 50 stron. Wszyscy mogą ją wyszyć, bo książeczka jest „wyszywana”. Z okazji Wielkanocy chcę życzyć Wam i Waszym bliskim Bożego błogosławieństwa,
świątecznego nastroju, spokoju, a przede wszystkim dobrego zdrowia. Chrystus Zmartwychwstał!
List piąty 20. 08. 2000 roku
Iwanku! Zrobiło mi się jakoś smutno, bo jeśli mówić prawdę, to nie otrzymałam odpowiedzi na mój ostatni list… Leżę już 2 miesiące w łóżku. Dopiero dziś trzeci dzień, jak zaczęłam wstawać. Gdzieś złapało mnie zapalenie płuc i wszystkie choroby się nasiliły. Najgorsze, że prawe oko słabnie… Mimo wszystkich niepowodzeń nie tracę wiary w lepszą przyszłość. Chcę, aby następne pokolenie młodych Ukraińców żyło godnie w naszej Ojczyźnie. Jeszcze przed moją nową chorobą jeździłam do Lwowa. Zebrał nas Władyka Huzar, bo powiedział: „Ksiądz, poeta i pisarz — jedyni powinni działać wspólnie. Mamy wyjaśniać, czym dla nas jest Bóg”, czy spotykamy go w świątyni, jakimi chcemy widzieć kapłanów, Kościół i siebie. Oto wkrótce 9. rocznica Niepodległości. A ja powiedziałabym trochę inaczej. Właściwie przygotowałam artykuł do naszej gazety „Naftowik Borysława”: „Dlaczego nam dziś tak ciężko? Dlaczego staczamy się w jakąś otchłań? Odpowiedź jest jedna — wszyscy „byli” na dawnych miejscach. Nie potrzebna im wolna Ukraina. Potrzebny im „związek nierozerwalnych wolnych republik”. Nasi mężowie powinni wszystko tworzyć dla dobra własnego narodu. A jeśli oni
Tłumaczenie maszynowe
“...przed niewidzialnym ruchem ręki niewidzialnego fotografa” Maria KUCZERENKO tworząc w pamięci coraz to nowe jego rysy. I to mnie dziwiło — jakby cały horror wojny, ruiny i głodu schował w najdalsze zakamarki pamięci, zostawiając na pożegnanie to, co najjaśniejsze, najdobrotliwsze i najcieplejsze z dzieciństwa. Bo tylko tam, nawet pomimo wszystkich życiowych burz, mogła ogrzać się jego dusza. W takich chwilach twarz ojca wygładzała się, stawała się tak pogodna… Do bólu wzruszająca, pożółkła z czasem fotografia, która cudem zachowała się w rodzinnym albumie, obecnie wypala duszę. Dziadek Tymisz i babcia Maria z przodu, obok nich dzieciaki: Mykoła, Hanna… i najmłodszy — mój tata w wieku około pięciu lat, w krótkich spodenkach, kaskiecie, trzyma bukiet kędzierzawych wiejskich dalii. Nikt na tej zniszczonej przez czas fotografii nie zna jeszcze swojego losu. Tak, jakby przycupnęli nad przepaścią czasu — uroczyście przycichli przed niewidzialnym ruchem ręki niewidzialnego fotografa. Nie raz i nie dwa słyszałam opowieść ojca o tym, jak oni z moim dziadkiem majstrowali w stodole wóz, jednak czegoś nie przemyśleli, słowem, zrobili kiepsko. “Jacyż my głupi z tobą, ojcze! Nie tak zrobiliśmy!”, — wykrzyknąłem ja wtedy. — I opamiętałem się: ja, może, i głupi, jednak… ojciec… Jak mogłem tak powiedzieć?!” Do ostatnich dni życia mój ojciec pamiętał ten swój dziecięcy grzech. Ponieważ autorytet ojca był bezmierny. Chociaż nigdy dzieci w rodzinie nie bito, nie stawiano w kącie i nie karano w żaden inny sposób. Ojciec mojego ojca, czyli mój dziadek Tymisz oraz moja babcia Maria (z panieńskiego nazwiska — Hodynnyk) oboje pochodzili z dość sporej wsi (190 domostw!) Kołonszczyny powiatu kijowskiego guberni kijowskiej (obecnie — rejonu makarowskiego obwodu kijowskiego-
Stare fotografie zawsze wywoływały we mnie takie uczucie, jakbym znalazła się w nieznanym mi czasie. I do dziś, być może nawet silniej niż kiedyś, duszę przepełnia niezgłębione drżenie na widok tych jasnobrunatnych sepii, z cieniutkimi, zniszczonymi, jakby przez kołatki pogryzionymi brzegami. Z nich wpatrują się w ciebie oczy, które wiek temu, rozumiejąc doniosłość chwili, wpatrywały się w obiektyw przedpotopowego aparatu wędrownego fotografa. Jakże niewzruszenie przenikają one teraz czas… Aż na chwilę zapominasz, że spojrzenie to pochodzi z niebytu. Może i naprawdę w jakimś stopniu żyjemy nie swoim życiem? A sny, w które wdzierają się niewyraźne fragmenty cudzych losów, są tylko potwierdzeniem tego nieśmiałego domysłu? Najwyraźniej czas, coraz bardziej przyspieszając — a to fakt, że przyspiesza — zwiększa swoją siłę wypychającą. Dlatego na nic już nam nie starcza czasu — ani na miłość, ani na łzy za bliskimi, ani na poszukiwania samych siebie. Zagubiliśmy się w nieprzerwanym łańcuchu zdarzeń, tak i nie odnalazłszy w nim własnego kodu. Dziś jest mi niezmiernie przykro z powodu własnej nieciekawości. Przecież wiedziałam zawsze — nie przychodzimy na ten świat znikąd, nasza przeszłość jest w pokoleniach, które były przed nami, a przyszłość w tych, które przyjdą później. Jednak co innego wiedzieć, a co innego czuć, z całą ostrością, każdą komórką… Chyba tak, jak drzewo czuje swoje soki, które szaleńczo w nim krążąc, pędzą swoją siłę do każdej gałązki, by potem zaszumieć w górze bujną koroną. Obecnie nie ma już kogo zapytać o wiele rzeczy… Nie ma komu opowiedzieć… Mój tata w ostatnich latach swojego życia, o czymkolwiek by nie mówił, wspominał tylko dzieciństwo, od-lasty). Dopiero później przeprowadzili się do sąsiedniej Marianówki, gdzie przyszły na świat dzieci — Mykoła, Hanna i najmłodszy Sasza — mój tata. Mówią, że Kołonszczyna nazywała się kiedyś Kolijiwszczyna, bo tam bili się (kłuli) włóczniami i szablami kozacy z Tatarami. Za czasów Chmielniczyzny, które weszły do historii pod nazwą Ruina (to kilka dziesięcioleci), wyludniła się prawie cała Kijowszczyzna. Po niej Kijowszczyzna faktycznie zasiedlała się na nowo, w szczególności Kołonszczyna (Kolijiwszczyna). W odróżnieniu od Kijowa z okolicami, które znalazły się pod Moskowszczyzną, wszystkie ziemie na zachód od rzeki Irpień (a zatem i Kołonszczyna) po polsko-rosyjskich porozumieniach z 1667 i 1686 r. znów powróciły pod władzę Rzeczypospolitej. Polscy ziemianie władali Kołonszczyną i po tym, jak w wyniku drugiego rozbioru Rzeczypospolitej (1793 r.) cała Prawobrzeżna Ukraina weszła w skład Imperium Rosyjskiego. Wraz z odrodzeniem wsi w Kołonszczynie zbudowano drewnianą cerkiew św. Jana Teologa. Po 26 latach wzniesiono nową świątynię — również drewnianą, gdzie ochrzczono, zaślubiono, a potem odprawiono pogrzeby niemal wszystkich kołońskich przodków. Za czasów Rzeczypospolitej chłopi z Kołonszczyny, jak i większej części Prawobrzeżnej Ukrainy, zdążyli przejść na unię, ale wraz z nadejściem w 1793 roku władzy rosyjskiej znów nawrócono ich na prawosławie. W zasadzie w Kołonszczynie mieszkali Ukraińcy, którzy nawet po nadejściu władzy radzieckiej gorliwie strzegli dawnych tradycji. Obok Ukraińców mieszkali Polacy (zapewne jeszcze za czasów Rzeczypospolitej), z czasem w Kołonszczynie osiedlili się także niemieccy i czescy koloniści. Ukraińcy najbardziej szanowali Czechów i Niemców, ponieważ byli bardzo pracowici, we wszystkim mieli porządek. Polaków nie lubiano za honor, niewywietrzony jeszcze z czasów Rzeczypospolitej, zresztą szczególną pracowitością się nie wyróżniali. Kołonszczyna z Marianówką w mojej opowieści przeplatają się nieprzypadkowo: choć Tymisz z Marią z czasem przeprowadzili się do Marianówki, jednak cała ich rodzina pozostała w Kołonszczynie i więzi między wsiami były bardzo silne. Dlatego wspomnienia ojca nie miały wyraźnego rozgraniczenia topograficznego. Zarówno Kołonszczyna, jak i Marianówka były zanurzone to w rozłamie wojny domowej (ojciec wspominał wśród współmieszkańców byłych żołnierzy Ukraińskiej Republiki Ludowej), to w kolektywizacji z „rozkułaczaniem”, to w represjach i wielkim głodzie… A jednak, mimo wszystko, w tej historycznej retrospektywie główną postacią jest dla mnie mój dziadek Tymisz. Jeszcze od czasu, gdy musiał spowiadać się księdzu „za grzechy” w szkole cerkiewno-parafialnej, przesiąkniętej duchem „samodzierżawia, prawosławia i narodowości”. Do końca życia mój dziadek pamiętał ówczesne opowieści w „potężnym rosyjskim”, w szczególności o wyczynie Iwana Susanina: „Zdies’ moj grob, zdies’ moja mogiła, no ja nie prodam caria Michaiła”. Dobrze znał matematykę, jednak porozumiewając się tylko w ojczystym języku, nijak nie mógł zapomnieć rosyjskich „słożenije” i „wyczitanije”. Mój brat, historyk z zawodu, śledził gałąź naszego rodowodu, więc w tym artykule skorzystałam z niektórych jego odkryć. Studiując księgi metrykalne, gdzie zapisywano najważniejsze epizody chłopskiego życia — narodziny — chrzest — ślub — śmierć, natknął się na historyczny dla naszej rodziny zapis: 7 lutego 1910 r. 20-letni Tymisz Kuczerenko wziął ślub w miejscowej cerkwi św. Jana Teologa z 18-letnią mieszkanką tejże Kołonszczyny Paraską Opanasiwną Bondarenko. Sakrament ślubu sprawowali ksiądz Stefan Załucki z psalmistą Hruszeckim. Więc do wojska Tymisz poszedł już jako żonaty mężczyzna. W carskiej armii zdążył posłużyć jeszcze przed rozpoczęciem I wojny światowej 1914—1918. Pamiętam, jak magiczny wydawał mi się w dzieciństwie rodzinny relikt — dziadkowy srebrny zegarek na skórzanym, wytartym sznurku. Na wieczku — wygrawerowany tekst: „Za otlicznuju striełbu / iz’ pulmieta / St[arszemu] unt[ier] of[iceru] / T.r. Kuczerienko / w’ 1913 g.”. Kiedy wieczko zegarka się otwierało, rozbrzmiewała delikatna melodia. Potem ten mechanizm się zepsuł, jednak ja jeszcze długo pamiętałam ten dziwny motyw. Mówił dziadek, że były jeszcze portrety cara i carycy na wieczku zegarka. „Człowiek pełen własnej godności. Nic z jeńca wojennego”
zegarka, jednak nie zaryzykował i za władzy radzieckiej starł te wizerunki. Po zmobilizowaniu Tymisz wrócił do młodej żony. Urodził im się pierworodny syn Stepan. A potem znowu wojna. Rozdarta w pamięci na mnóstwo wspomnień, o których najwyraźniej chciało się przede wszystkim zapomnieć. Bolszewicka propaganda ostatecznie przytłumiła i tak niezbyt wysokie morale rosyjskich żołnierzy, którzy nie widzieli sensu w bratobójstwie. Pewnego razu rosyjscy żołnierze wyszli z okopów, aby razem z niemieckimi świętować (produkty były, a amunicji brak) Wielkanoc, która szczęśliwie zbiegła się w czasie u obu wrogich stron. A potem była austriacka niewola, niemiecka, „ostarbajterstwo” w czeskim gospodarstwie (do 1918 roku Czechy były w składzie Austro-Węgier). Czesi uważali ukraińskiego jeńca wojennego za dobrego pracownika (chociaż mieli przykre zdanie o poddanych Imperium Rosyjskiego), bo potrafił dobrze i zaorać, i skosić, i omłócić, i zająć się inwentarzem. Jedna z rodzinnych fotografii przechowuje ten dawny obraz: całkiem młody mężczyzna, wszystko w nim na miejską modłę: włosy przedzielone przedziałkiem, „motyl” na białej koszuli, modna dwurzędowa marynarka z dobrego sukna, mieszczańskie wąsiki… i naprawdę krzepka chłopska postura. Człowiek pełen własnej godności. Nic nie ma w nim z jeńca wojennego. Wtedy do obczyzny dochodziły wieści o głodzie na Ukrainie, jednak z takiej odległości, przy sytym życiu w czeskim gospodarstwie, nie chciało się w to wierzyć. Uwierzył, dopiero zobaczywszy to wszystko na własne oczy. Powrót był gorzki również z powodu zdrady młodej żony. Ledwie stanął na własnym podwórku, sąsiedzi od razu donieśli — „puściła się twoja Paraska”. Zdrady Tymisz nie wybaczył, rzucił dom i gospodarstwo, by nigdy już nie wrócić. Po jakimś czasie związał się z bezdzietną wdową z Marianówki. Była to moja babcia Maria, na cześć której mnie nazwano. Wkrótce urodziło im się troje dzieci. Pewnego razu pierwsza żona przyprowadziła starszego syna Stepana, żeby zostawić go na zawsze. „Jeśli to twoje dziecko, to będzie i moje” — powiedziała wtedy Maria mężowi. Tak Stepan został u nowej mamy. W sąsiedniej Marianówce, dokąd przeprowadziła się rodzina, było 130 domów, z nich 30 — niemieckich. Dlatego też nazywano wieś niemiecką kolonią. Dlaczego akcentuję swoją uwagę na niemieckich rodzinach, chociaż mieszkali we wsi, oprócz Ukraińców, Polacy i Czesi? A dlatego, że los mojego dziadka, Tymofija Wasylijowycza Kuczerenki, pierwszego marianowskiego przewodniczącego kołchozu, był ściśle związany z Niemcami-współmieszkańcami. Możliwe, że gdyby nie oni, nigdy nie byłoby tej gałązki na drzewie genealogicznym mojego rodu, a zatem… nie byłoby mnie. Ukraińskie rodziny dobrze żyły z niemieckimi. Sąsiedzi Niemcy, bywało, jadą w gości na dzień lub dwa z noclegiem (bo niemiecka kolonia nie była jedna), to mama mojego ojca, czyli moja babcia Maria, zawsze i inwentarz nakarmi, i gospodarstwa dopilnuje. „Broń Boże, żeby coś tam zamknąć — opowiadał mój ojciec. — Ani skrzynię, ani szafę — meble były ładne, „z widelcami”. U nich tak — jeśli nie ufasz, nie zwracaj się, a ufasz — nie zamykaj”. Mieszkali Niemcy nie w jakimś jednym kącie — domy były rozrzucone po całej wsi. Ogólnie rodziny wielodzietne, rzadko kto miał dwoje dzieci. Tak, Albert Herman, kum mojego dziadka, miał dwanaścioro dzieci. Ziemi miał dużo, jednak całe gospodarstwo prowadził sprawnie. Wszędzie ogródki, klomby z kwiatami, wszystko zręcznie ogrodzone płotami. Miło popatrzeć!Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bardzo atrakcyjny, lecz krótkotrwały — dwadzieścia lat stażu — i na twórczą emeryturę. Jako artysta Stepan Handża kształtował się niemal od dzieciństwa, lecz jego ukryte zdolności ujawniły się niespodziewanie i przypadkowo. A zaczęło się wszystko od momentu, kiedy przebywając z chórem im. Hryhorija Weriowki na występach w Paryżu, weszliśmy pewnego razu z nim na słynny Montmartre — swoistą Mekkę artystów, którzy na placu pod gołym niebem, w otoczeniu setek turystów, demonstrują swoją twórczość. Spośród innych przyciągały uwagę prace młodego Afrykańczyka, które jaskrawo wyróżniały się niezwykłym kolorytem i swoistą ornamentalnością. Były to dziwne kompozycje z rytualnymi maskami i amuletami, przeplatane geometryczno-roślinnymi wzorami. Na nich śpiewał każdy pociągnięcie pędzla, promieniała każda kropka farby, autor jakby przelewał w swoje płótna spragnioną swojego kraju duszę. Afrykańczyk malował, a my staliśmy i obserwowaliśmy. Nasza natarczywość zainteresowała go i on, życzliwie uśmiechając się, zapytał, co myślimy o jego obrazach. My na migi pokazaliśmy swój zachwyt. Zrozumiawszy, że nie jesteśmy Francuzami, artysta zainteresował się, skąd jesteśmy. Dokładając niemałych starań, próbowaliśmy naszą zbyt skromną wiedzą
Tłumaczenie maszynowe
Oles DORICZENKO Balet, a ściślej ukraińskie tańce ludowe, były pierwszą jasną kartą w twórczej biografii Stepana Hanży. Pawło Wirski zawsze stawiał go za wzór, gdy ten jeszcze uczył się w studiu baletowym przy zespole tańca. I było za co: sumienność w opanowywaniu niełatwego zawodu tancerza, wrodzony artyzm i godna podziwu pracowitość. Z czasem przepracował ponad dwadzieścia lat jako solista baletu w chórze im. Hryhorija Weriowki. Kalejdoskopem przemknęły dziesiątki najbardziej egzotycznych krajów, setki najbardziej prestiżowych scen, tysiące zachwyconych widzów… Fale owacji towarzyszyły natchnionej pracy ukraińskich artystów, a wśród nich Stepana Hanży — artysty, który oddawał ukochanej sprawie młodzieńczy zapał i wirtuozerski kunszt. Właśnie artystyczny profesjonalizm rozszerzył jego wyobrażenie o świecie w ogóle i o świecie piękna w szczególności, zaszczepiając miłość do pracy fizycznej, samoorganizacji, zdumiewającego świata muzyki, barw, harmonii — wszystkiego, co dotyczyło wysokiej sztuki. A twórcza obsesja i nieskończone dążenie do doskonałości przywiodły niespokojną naturę do wspaniałej świątyni tworzenia obrazów, lecz droga do tej świątyni, choć słonecznie zachęcająca, jest bardzo stroma i ciernista. Urodzony w wojenny rok 1942 we wsi Żornyszcze na Winnicczyźnie, nie opływał w luksusy, bo jeszcze jako całkiem mały chłopiec musiał zarabiać na chleb powszedni — od świtu do zmierzchu paść stado wiejskich krów, a potem pomagać ojcu w garncarstwie. To dopiero później szczęśliwy traf przywiódł wiejskiego chłopaka do studia tanecznego przy zespole tańca pod kierownictwem Pawła Wirskiego, a potem do długoletniej pracy jako solista baletu w sławnym chórze im. Hryhorija Weriowki. Lecz wiek tancerza, choć Stepan Hanża języka francuskiego przekazać, że z Ukrainy. Ale to było na próżno. Zaczęliśmy nucić ukraińskie pieśni. Ale i tym niczego nie osiągnęliśmy. Wtedy Stepan poprosił artystę o papier i zaczął nieśmiało wyprowadzać kolorowymi flamastrami jakieś dziwne wzory, które nabierały niezwykłej formy i ukraińskiego kolorytu, a figura kozaka Mamaja dopełniła ten improwizowany rysunek dopiero co narodzonego artysty. Było to pieśnią, przekazaną wyobraźnią Stepana, na barwne motywy piękna rodzinnej ziemi. Potem, nieśmiało uśmiechając się, u góry swojego rysunku wyprowadził cyrylicą — UKRAINA — i wyciągnął go Afrykańczykowi. Pożegnaliśmy się i poszliśmy, a kiedy obejrzeliśmy się, zobaczyliśmy, jak on uważnie i skupiony oglądał rysunek Stepana i coś szeptał. — Słuchaj, Stepanie, a gdzie ty uczyłeś się rysować? — zapytałem kolegę. — Nigdzie. Minął czas, jakoś na występach na Ukrainie wspominaliśmy nasze zagraniczne podróże, przypomniał się i przypadek na Montmartre. — A dlaczego byś się poważnie nie zajął malarstwem? — Ale jaki ze mnie malarz?! — sceptycznie odparł Stepan. Ale drugiego dnia poszliśmy do sklepu i nakupiliśmy przyborów malarskich. Od tego dnia zaczął swoją twórczość młodszy syn Ołeksandra Dorofijowycza Hanży — Stepan. Dzięki niestrudzonej pracowitości i wyjątkowej intuicji w bardzo krótkim czasie osiągnął to, na co innemu potrzebne byłyby lata. I właśnie tutaj u Stepana Hanży z pełną siłą przejawiała się jego prawdziwa istota — obsesyjne dążenie do tworzenia obrazów. Wyjątkowa zaś pracowitość, samokrytycyzm, a niekiedy i nieuzasadnione zadręczanie się przy jego talencie, podarowały Ukrainie oryginalnego “Nie umiera dusza nasza, nie umiera wola” artystę-kilimiarza, który zadziwia przepychem narodowej ornamentyki, pieśniowymi wątkami, wykwintnością linii i barw. Te jego zdumiewające wzory, doskonałe formy, tony i odcienie, stworzone przez przebogatą wyobraźnię, a wyobraźnia ta na poziomie genetycznym jest związana z odwiecznymi tradycjami rodzinnego Podola i całej Ukrainy. Ukraińska twórczość ludowa we wszystkich jej wymiarach jest fundamentem jego unikalnej sztuki — językiem wykwintnej ornamentyki i płaszczyznowej figuratywności, łącząc roślinność z geometrycznymi modułami, dodając ciepło zakochanego serca, — on tworzy cuda. Jasna zaś artystyczna przeszłość wbiła się w ciało i krew, a to barwne stroje artystów, piękne pieśni rodzinnego kraju, zapalne rytmy melodii tańców ludowych, a jeszcze zdumiewająca architektura światowych stolic, najlepsze muzea, różnobarwna egzotyka sztuki ludowej krajów, gdzie miał szczęście przebywać. Wszystko to jeszcze bardziej skłoniło go do zwrócenia się ku oryginalnej twórczości własnego narodu. I zaczął swoją plastyczną pracę śmiało i zręcznie, z każdym nowym dziełem nabierając mistrzostwa i twórczego zapału, — a były to dziwne malowidła i dekoracyjne panele. Z czasem ręka mistrza nabierała większej pewności, wyobraźnia uwalniała się i dawała wolność artystycznej fantazji. Z czasem pojawiły się swoiste martwe natury, portrety psychologiczne, wątki rodzajowe i grafika książkowa, ale jego niespokojnej duszy było tego za mało i wziął się samodzielnie za opanowywanie najbardziej skomplikowanego i najbardziej pracochłonnego rodzaju rzemiosła artystycznego — kilimiarstwa. Mało kto z artystów, “Zorzo moja wieczorna” a teraz, być może, i nikt, własnoręcznie nie wykonuje całego procesu produkcji od początku do końca, jak to robi Stepan Hanża. Na dzień dzisiejszy jest on najlepszym artystą-kilimiarzem Ukrainy. Państwo i środowisko artystyczne godnie oceniły jego pełną poświęcenia pracę — zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, laureat nagród artystycznych w dziedzinie sztuki ludowej: im. Danyła Szczerbakiwskiego, Kateryny Biłokur, Serhija Kołosa oraz najwyższy zaszczyt państwa — Narodowa Nagroda Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Cały dorobek artystyczny twórcy ma głębokie narodowe korzenie, ale ludowość jego języka — w głębokiej istocie, a nie w zapożyczeniach i ślepym naśladownictwie. Każde jego dzieło — to tworzenie czysto Hanżowskie, unikalne i oryginalne. Jego kilimy śpiewają, bo są umuzycznione czułym sercem, zakochanym w pięknie rodzinnego kraju, o czym świadczą nazwy: “Hej, w ługu czerwona kalina”, “Oj gaju, gaju, zielony rozmaju”, “Zza góry, zza limanu”, “Oj Morozie, Morozienku”, “Oj w polu żyto, kozaczka zabito”, “W pochód z północy”, “Ukraino, Ukraino, serce moje matko”, “Jeszcze trzecie kury nie piały”, “Nie umiera dusza nasza, nie umiera wola…” Już nie mówiąc o całej galerii kolorowych Kozaków Mamajów, co jest osobną jasną kartą jego niepowtarzalnej twórczości. Od dzieła do dzieła znajduje on coraz to nowe środki obrazowania i wyrazu, jeszcze bardziej wykwintną ornamentykę, jeszcze bardziej wyrazisty język. Jego stylowi właściwa jest ukraińsko-kozacka barokowość epoki Iwana Mazepy, której ideowym zwolennikiem był. Przeszedłszy trudne życiowe uniwersytety i nie gardząc najcięższą pracą, Stepan Hanża stworzył siebie jako błyskotliwy artysta baletu, wielostronny artysta, poeta-liryk i wreszcie jako niezrównany artysta-kilimiarz najwyższej próby. Każde jego dzieło — to nowe słowo, w którym żyje odwieczna tradycja i niepowtarzalny talent artysty.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
społeczeństwo, na relacje międzyludzkie, przekazując na swój sposób filozofię naszego bytu. Warstwa wideo idzie bez wyjaśnień, co zmusza widza do stania się współuczestnikiem obrazu, skłaniając do nieprzerwanej refleksji. Całą pracę autor wykonał własnoręcznie, w studiu „Czerwony pies”. Za najlepszy film profesjonalny uznano pracę reżysera Ołeha Borszczewskiego „Ręka”. Otrzymał on nagrody także za najlepszą profesjonalną pracę operatorską (operator Taras Szapował) oraz za najlepszą rolę kobiecą (aktorka Oksana Woronina). Ten obraz jest kontynuacją gogolowskich tradycji w ukraińskim współczesnym kinie. Temat jest wieczny — relacje między mężczyzną a kobietą. Tym razem poprzez pragnienie starszej kobiety, by „podebrać” sobie „bezpańską” męską rękę. Ale w tym życiu znaleźć szczęście nie jest tak łatwo. O iluzjach i rozczarowaniach, ze śmiechem i współczuciem w tej etiudzie. Oprócz wymienionych, wyróżniono najlepszą pracę operatorską („Nić”, operator Ołeksij Łebediew), najlepszą rolę męską (aktor Mykoła Olijnyk, „Walc psi” reżysera Tarasa Tkaczenki), najlepszą dziecięcą pracę aktorską (aktor Rodion Prokopenko, „Ostatni list” reżysera Jurija Kowalowa). Specjalną nagrodę jury otrzymało „Solo na urnie z orkiestrą” (nieaktorski) reżysera Wasyla Bałabana. Jeszcze trzy krótkometrażówki wyróżniono specjalnymi dyplomami. Jak powiedziała przewodnicząca jury Ludmyła Jefymenko-Illenko, powtarzając jako pierwsza znane hasło-credo: — Powiedziano nam, że ukraińskiego kina nie ma. Nie uwierzyliśmy i zrobiliśmy festiwal „Otwarta noc”. Pokazał on jeszcze raz Ukraińcom, że talenty wśród twórców filmowych, młodych i profesjonalnych, jeszcze się nie wyczerpały. Świadectwem tego jest sukces filmu „Cross” naszej Maryny Wrody na Festiwalu Filmowym w Cannes. I mnóstwo twórczych propozycji oraz zaproszeń do pracy dla naszych konkursowiczów od wielu zagranicznych firm filmowych. Tylko gorzko i bardzo szkoda, że na ojczystej ziemi takich utalentowanych profesjonalistów się nie zauważa, nie szanuje — w tym tkwi najbardziej nieatrakcyjna skaza obecnej ukraińskiej władzy. Zatem festiwal filmowy „Otwarta noc. 15. dubel”, ten bodaj najkrótszy festiwal na świecie, który trwa tylko jedną krótką letnią noc pod gołym niebem, zakończył się. W ciągu nocy widzowie obejrzeli około dwudziestu pięciu krótkometrażowych (a także fragmentów pełnometrażowych) filmów. Wbrew ulewie, która nie ustawała przez cały czas trwania pokazu, i tej finansowo-materialnej zapaści, która stała się póki co nieprzezwyciężalną cechą narodowej kinematografii. szestdziesiątników, przybyszów z donieckich stron, — „Prawi i winowaty”. Właśnie tym kierowali się, zdaniem B. Olijnyka, także autorzy zbioru „Rozwiane mity. Szkice historyczne i artykuły” — oficer rezerwy SBU, dziennikarz Serhij Szewczenko oraz doktor nauk historycznych, profesor Dmytro Wedieniejew. Poruszając tak aktualne kwestie w historii kraju jak Ukraińska rewolucja 1917—1921 lat, epoka represji politycznych, Hołodomor, II wojna światowa i powojenny ruch wyzwoleńczy, oni bodaj po raz pierwszy na podstawie odtajnionych dokumentów archiwalnych spróbowali uczciwie zrestaurować tragiczną przeszłość Ukrainy. Wręczając nagrody tegorocznym laureatom, Borys Olijnyk wezwał obecnych, by „szybując w wolnym locie”, pogratulowali uhonorowanym wyróżnieniem kolegom. Na co z radością odpowiedzieli znani działacze literatury i sztuki Jewhen Łukjanenko, Anatolij Kulczycki, Mychajło Szewczenko, Anatolij Haj, Petro Osadczuk, dzieląc się przemyśleniami o twórczości każdego z nich i wysoko oceniając utwory wyróżnione nagrodą imienia W. Wynnyczenki. Zakończył imprezę wspaniały koncert, który podarowali wszystkim obecnym zasłużona artystka Ukrainy Wałentyna Matiuszenko, pianistka Iryna Łytwynenko, grający na sopiłce Borys Matwijczuk oraz duet „Rosyczi” w składzie Antona Dacułyka i Anatolija Ławrenczuka.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła CYMBALUK Zdjęcia Serhija MARCZENKI Ostatni “klaps!” — i piętnasta edycja festiwalu filmowego “Otwarta noc”, poświęcona pamięci wybitnego ukraińskiego reżysera, operatora, scenarzysty, pisarza, artysty i pedagoga Jurija Illenki, została zakończona. Ostatni kadr — ceremonia wręczenia nagród i dyplomów odbyła się 1 lipca br. w Republikańskim Domu Kina. Wszystkim laureatom Mychajło i Pyłyp Illenkowie wręczyli tradycyjne dyplomy w formie dekoracyjnego “klapsa”. Oprócz tego wśród nagród: kamera wideo, 2 aparaty fotograficzne oraz 5 pamięci flash. A także — świeżo wydana książka “Jurko Illenko. Raport do Apostoła Piotra”. Swoją drogą, cały fundusz nagród stał się możliwy dzięki Radzie Mecenasów (utworzonej niedługo przed tym) oraz “Stowarzyszeniu Rozwoju Kinematografii na Ukrainie”. Jak już informowaliśmy, ten kolejny coroczny festiwal filmowy odbył się w noc z 25 na 26 czerwca. Jednak odbył się on nie na Andrijiwskim Uzwozie — tradycyjnym miejscu, a w kozackiej wiosce “Mamajewa Słoboda”. Do materialnej biedy, która nie opuszcza ukraińskiego kina, doszły jeszcze urzędnicza obojętność i głuchota — duchowa oraz intelektualna. To, co próbują “wyleczyć” we współczesnym człowieku za pomocą sztuki filmowej młodzi i uznani reżyserzy. Jury tegorocznego festiwalu, któremu przewodniczyła ludowa artystka Ukrainy Ludmyła Jefymenko-Illenko, musiało sporo popracować. Wśród kilkudziesięciu zaprezentowanych prac — utalentowanych, oryginalnych, ciekawych — niełatwo było wyłonić najlepsze. Jednak swój werdykt ogłosili w terminie, po zakończeniu festiwalu. Ale ulewny deszcz tego dnia, a dokładniej — nocy, uniemożliwił przeprowadzenie o świcie finałowej części — uhonorowania zwycięzców. Zatem najlepszym filmem studenckim (animowanym) uznano “Huśtawkę”, reżyser Serhij Myronenko. Muzykę do tego filmu, którą napisał kompozytor Anton Bajbakow, również wyróżniono. W ten sposób twórczy tandem stworzył surrealistyczną interpretację ludzkiego życia, gdzie głównymi bohaterami byli i pozostają On i Ona. Później Serhij opowiedział, że jako pracę dyplomową chciał zrobić film o ślepym psie. Zaczął opracowywać ten temat. Ale zupełnie inna idea zrodziła się u niego wtedy, gdy był na festiwalu “Krok”. Pewnego razu w czasie wolnym pływali łodzią przy sztormowej pogodzie. Huśtało ich tak, że nawet po zejściu na brzeg ziemia pod ich nogami jeszcze długo się chwiała. A młode małżeństwo czekało na swojego pierworodnego. Właśnie wtedy pojawił się zamysł przeniesienia tego tła na stosunki międzyludzkie. Ludmyła Jefymenko-Illenko rozmawia z uczestnikami festiwalu. Pod parasolami, wbrew niepogodzie.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna ANDROSZCZUK Zdjęcie Wołodymyra KOSKINA Międzynarodowa Nagroda imienia Wołodymyra Wynnyczenki została ustanowiona przez Ukraiński Fundusz Kultury w 1990 roku i jest przyznawana za szczególne osiągnięcia w literaturze, sztuce oraz za działalność charytatywną. W ciągu 20 lat istnienia tego prestiżowego wyróżnienia dostąpiło 60 znanych krajowych i zagranicznych działaczy kultury oraz darczyńców, w szczególności z Kanady, USA, Rosji, Austrii, Wielkiej Brytanii, Syrii i innych. Tegorocznymi laureatami zostali: znany poeta Łeonid Horłacz — za historyczne powieści wierszem „Mamaj” oraz „Mazepa”, dziennikarz Serhij Szewczenko i doktor nauk historycznych Dmytro Wiedieniejew — za wspólną pracę „Rozwiane mity. Szkice historyczne i artykuły” oraz pisarz, redaktor czasopisma „Donbas” Wiktor Łohaczow — za powieść „Prawy i winowaty”. 30 czerwca w Funduszu Kultury, mieszczącym się przy ulicy Łypskiej, odbyły się tradycyjne uroczystości z okazji wręczenia nagrody. Otwierając ceremonię wręczenia, przewodniczący UFK Borys Olijnyk przypomniał obecnym historię ustanowienia nagrody, uświęconej imieniem Wołodymyra Wynnyczenki — jednego z najwybitniejszych pisarzy XX wieku, artysty i polityka o tragicznym losie, apologety idei klasowo-narodowego wyzwolenia Ukrainy, niestety, do dziś należycie nieocenionego „na Ukrainie miłej”. Również B. Olijnyk wysoko ocenił twórczość każdego z tegorocznych laureatów. Tak znanego poetę, autora wierszowanych, głęboko patriotycznych powieści historycznych „Mamaj” i „Mazepa” Łeonida Horłacza nazwał „zjawiskiem w literaturze, któremu dzisiaj pod względem jakości stworzonego dzieła trudno znaleźć równych”, Wiktora Łohaczowa — „człowiekiem o szczególnie szerokich horyzontach”, który w twórczości dąży do obiektywnej uczciwości, co potwierdziła jego powieść o obrońcach praw człowieka— Ołeksij Szewczenko, Wiktor Łohaczow, Borys Olijnyk, Łeonid Horłacz
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
i dla dziewcząt, których w bractwie jest niemało. Oto jedna z uczestniczek tego pasjonującego widowiska, na chwilę odrywając się od treningów, znalazła moment na rozmowę: „Z pokolenia na pokolenie przekazywana jest tradycja bojowej sztuki kozackiej. Na festiwalu staramy się odrodzić samą zasadę walk kozackich. To także sztuka władania szablą, władania włócznią, a także różnorodne elementy akrobatyczne i bojowe, w szczególności walka wręcz”. „No jak to tak, nie odwiedzić ciekawych warsztatów” — myślę sobie. A tu taka okazja! Już po raz czwarty na „Krainę Marzeń” przyjeżdża Japońskie Centrum Czarnomorskiego Uniwersytetu Państwowego z miasta Mikołajów. W minionych latach na festiwalu goście pokazywali sztukę quillingu, malowanie na szkle, uczyli tańczyć japońskie tańce, a w tym roku zorganizowali warsztaty z origami. Zatem wszystko, co człowiek widzi, można wcielić w papierze. Miałam szczęście porozmawiać z dyrektor wykonawczą Hałyną Zinowjewą. „Origami ma wiele gatunków. Sztuka składania różnorodnych figurek z papieru rozpoczynała się od pudełeczek dla
Tłumaczenie maszynowe
Ulana WOLIKOWSKA Zdjęcia autorki Aleja mistrzów zachwyca różnorodnością wyszywanek, ozdób z koralików, wyrobów garncarskich, wyrobów ze słomy… Wszystkiego nie sposób spamiętać! Moją uwagę przykuły niezwykłe lalki-motanki. Postanowiłam więc koniecznie zapytać mistrzynię, jak prawidłowo wykonać prawdziwą lalkę-amulet. „Leczniczą lalkę-motankę trzeba robić umiejętnie, żeby nie zaszkodzić. A sekret tkwi w tym, żeby nigdzie nie dotknąć igłą, tylko przywiązywać nitkami główkę i tułów. Żeby, nie daj Boże, nie weszła nieczysta siła — dzieliła się tajemnicami Ołena Hryhoriwna. — Każda laleczka ma swoje przeznaczenie: i dla panny młodej, która ma ją zachować do pojawienia się pierworodnego, i specjalne laleczki „na zdrowie”, i dla małych dzieci, żeby nie niepokoiła bezsenność…”. Szczególnie uderzyły mnie różnorodne wyroby z metalu. Mistrz Ołeksandr, który przyjechał ze Lwowa, opowiedział: „Lubię odtwarzać to, co żywe, w metalu, zajmuję się tym już 5 lat. A pomysł zrodził się przypadkowo. Po prostu spacerowałem, szedłem pieszo do Sokala ze Lwowa. Przy drodze walały się puszki, zbierałem je i coś z nich wycinałem, żeby się nie nudzić… Tak wszystko się zaczęło”… Gdybyście widzieli to piękno — kwiaty, pióra, rośliny lecznicze, różnorodne ozdoby, pudełeczka. I wszystko to z mosiądzu, miedzi i cyny. Zaglądam na dziedziniec Muzeum Iwana Honczara. Tutaj literackimi zupami i ciekawymi bajkami częstują Serhij Pantiuk, Anton Sanczenko, Maksym Kidruk, Dara Kornij, Wiktorija Horbunowa… Bardzo przypadły mi do gustu opowieści o przedchrześcijańskich wierzeniach Dary Kornij. „Gotujemy zupę razem z Wiktoriją Horbunową. Ponieważ wczoraj według kalendarza przedchrześcijańskiego było Kupało, postanowiliśmy ugotować zupę rusałczą”. Myrosław CZUCZWARA, członek Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej oddziału rejonu żółkiewskiego Rok 2011 ogłoszono rokiem Czesława Miłosza. Bo bez przesady można go nazwać człowiekiem-epoką, a jego twórczość — swoistą encyklopedią lat 1900. Zasługa pisarza nie tylko w tym, że przepuściwszy przez siebie tragedię czasu, zdołał pokazać ją innym, ale także w tym, że zawsze pozostawał uczciwy zarówno wobec siebie, jak i wobec czytelnika. Urodził się Czesław Miłosz 30 czerwca 1911 roku w litewskiej wsi Szetejnie w rodzinie inteligentów. Ojciec był inżynierem budownictwa, dlatego rodzina często się przeprowadzała. W Wilnie Miłosz ukończył polskie gimnazjum, otrzymawszy katolickie wychowanie, a w 1929 r. wstąpił na wydział humanistyczny Uniwersytetu Wileńskiego, przenosząc się później na wydział prawa. Studiując na uniwersytecie, opublikował swoje pierwsze wiersze w czasopiśmie studenckim, został członkiem wileńskiej grupy literackiej „Żagary”. W 1933 roku ujrzał światło dzienne pierwszy tomik poetycki Miłosza — „Poemat o czasie zastygłym”. Po uzyskaniu dyplomu prawa Miłosz jako stypendysta jednej z fundacji kulturalnych wyjeżdża do Paryża, a po powrocie zatrudnia się jako dziennikarz radiowy (Wilno, Warszawa). W 1936 roku wielki sukces odniósł jego tomik poezji „Trzy zimy”, który dał powód, by mówić o „klasycyzmie” Miłosza. W następnym roku Miłosz przeprowadza się do Warszawy, gdzie zastała go II wojna światowa. W 1945 roku ukazał się drukiem jego tomik poetycki „Ocalenie” — o wojnie, ludzkim cierpieniu i wspomnieniach. Wkrótce świat ujrzy książeczka dla dzieci „Dlaczego zakwita paproć” Dary Kornij, poświęcona obrzędowości kupałowej. „Chciałam podnieść tę ogromną warstwę wierzeń przedchrześcijańskich i pokazać ją dzieciom w baśniowy sposób. Bardzo przykro, że interesujemy się zagranicznymi wampirami, hobbitami, elfami… A my mamy własnych mitów bardzo wiele. I są one takie ciekawe! Jeśli wziąć, na przykład, Żytomierszczyznę, Wołyń, Karpaty — wszędzie są swoje mityczne istoty. Warto tylko zagłębić się w tę różnorodność — można dowiedzieć się bardzo wielu ciekawych rzeczy”. Ruszam dalej. Zatrzymuję się na polanie „Jaryło”. A tutaj w pełni prawdziwe kozackie zabawy. Bractwo Kozackiego Zwyczaju Bojowego „Spas” demonstruje najbardziej charakterystyczne cechy kozackiej sztuki walki, która, niestety, obecnie jest zapominana. I co sobie myślicie — to sprawa nie tylko dla chłopców, a Mistrz-klas z origami ofiarowania bogom w klasztorach. A wkrótce zaczęto wytwarzać papierowe motyle, żurawie, różnorodne figurki. Klasyczne origami wykonuje się z kwadratowej kartki papieru, bez nacięć i sklejania. Obecnie tę sztukę stosuje się na całym świecie — i w architekturze, i w matematyce. Nawiasem mówiąc, matematyczny aspekt origami był szeroko opracowany na Ukrainie”. Więc zajęliśmy się wytwarzaniem leczniczych kul, które nazywają się kusudami. Od dawna w te konstrukcje wkładano zioła lecznicze, a człowiek, wdychając opary, zdrowiał. Kusudami stały się symbolem zdrowia, długowieczności i szczęścia. To oryginalna ozdoba w pomieszczeniu na święta. Ale już pod wieczór chce się trochę potańczyć. Więc naprzód na wieczorną scenę… Tutaj i w tym roku gwarno i tłoczno. Wśród zespołów bardzo uderzył mnie zespół „Jat-cha” (Republika Tuwy). Muzycy nawet próbowali choć trochę rozgonić chmury nad „Krainą Marzeń”. I wiecie co — prawdziwi muzyczni szamani są w stanie to zrobić! A na deser — występ gospodarza etnofestiwalu Ołeha Skrypki i Jazzbandu „Zabawa”… Wiersz Czesława Miłosza KONIEC ŚWIATA W dzień końca świata Pszczoła krąży nad kwiatem nasturcji, Rybak naprawia błyszczącą sieć Skaczą w morzu wesołe delfiny, Młode wróble czepiają się rynien I wąż ma złotą skórę, jak powinien mieć. W dzień końca świata Kobiety idą polem pod parasolami, Pijak zasypia na skraju trawnika, Wołają na ulicy sprzedawcę warzyw I łódź z żółtym żaglem do wyspy podpływa, Dźwięk skrzypiec w powietrzu trwa I gwiezdna noc się otwiera. A ci, którzy czekali błyskawic i gromów, Rozczarowali się. A ci, którzy czekali znaków i archanielskich trąb, Nie wierzą, że dzieje się to teraz. Dopóki słońce i księżyc są w górze Dopóki trzmiel będzie odwiedzał różę, Dopóki różowe dzieci będą się rodzić, Nikt nie wierzy, że dzieje się to teraz. Tylko siwy staruszek, który byłby prorokiem Ale nie jest prorokiem, bo ma inne zajęcie, Mówi, przywiązując pomidory: Innego końca świata nie będzie, Innego końca świata nie będzie. Przekład z polskiego Myrosława Czuczwary Ósma „Kraina Marzeń” obdarowała nie tylko różnorodnością wydarzeń, ale i obfitym deszczem. Dwa dni z rzędu lało, nie ustając… „Och, te łzawe kaprysy lata. Lepiej posiedzę w domu…”, — pomyślała dobra połowa Ukraińców. I na próżno. W rzeczywistości czyż to przeszkoda?! Pośpiewać, odwiedzić ciekawe mistrzowskie klasy, a nawet potańczyć w rytm porywających rytmów można i pod parasolem. A jeszcze lepiej — boso w deszczu! Jednym słowem, na Śpiewaczym Polu festiwal w pełni!.. Oczywiście, wszystkiego ogarnąć nie sposób, dlatego opowiem o tym, co najciekawsze, co zobaczyłam 25—26 czerwca…
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
dzieciństwa. W dużej mierze ten zbiór wywarł wpływ na cały dalszy rozwój polskiej poezji i w ogóle polskiej kultury. Po wojnie Miłosz pracował w redakcji krakowskiego czasopisma „Twórczość”, następnie na placówkach dyplomatycznych w USA i we Francji. Kiedy stało się jasne, że po hitlerowskiej okupacji nadeszła druga, sowiecka, poeta postanowił pozostać na Zachodzie; najpierw osiadł w Paryżu (1951–1959), a następnie w USA. W 1952 roku ukazała się jego książka „Zniewolony umysł” — analiza społeczno-politycznej i kulturalnej sytuacji ówczesnej Europy. W powieści „Zdobycie władzy” na przykładzie tragedii powstania warszawskiego 1944 roku Miłosz opowiedział o naturze i niebezpieczeństwie totalitaryzmu, który niszczy w człowieku osobowość, a autobiograficzną powieść „Dolinę Issy” poświęcił swojemu dzieciństwu i rodzinnej Litwie. Za książkę „Zdobycie władzy” Czesław Miłosz został uhonorowany Europejską Nagrodą Literacką i stał się znany na Zachodzie. W latach 60. ukazuje się szereg zbiorów poetyckich Miłosza: „Król Popiel i inne wiersze”, „Miasto bez imienia”, „Tam, gdzie wschodzi i zachodzi słońce” i inne. Od 1973 roku, kiedy ukazał się pierwszy zbiór przetłumaczony na język angielski, jego utwory poetyckie zaczęły zdobywać międzynarodowe uznanie. W całej swojej twórczości Miłosz stawiał przed sobą trudne zadanie — uchwycić rzeczywistość. Widział i potrafił pokazać rzeczywistość, maksymalnie dystansując się od przedmiotu przedstawienia. W 1980 roku Miłosz został uhonorowany Nagrodą Nobla. Jak słusznie zauważył Dmytro Pawłyczko, „postać Miłosza wyróżnia się na tle najwybitniejszych polskich pisarzy XX wieku jako obraz twórcy i myśliciela, który połączył sztukę poezji ze sztuką filozofii”. Po społeczno-politycznych zmianach w Polsce w latach 90. Miłosz powrócił do ojczyzny, do Krakowa, gdzie aktywnie uczestniczy w życiu literackim i społecznym kraju. Poeta zmarł w Krakowie w sobotni poranek 14 sierpnia 2004 roku w wieku 93 lat. Pochowany został w klasztorze ojców paulinów, w historycznej dzielnicy Krakowa Kazimierz. Jeden z krytyków powiedział, że jego śmierć zamyka epokę artystów-tytanów, artystów, którzy w chaosie świata odgrywali rolę mędrców, proroków, punktów odniesienia.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
do szkoły, czekając, aż ktoś przyjdzie do pracy pierwszy i otworzy drzwi. Widział z ganku przygnębionych przechodniów, sterty tłuczonej cegły, wysokie chwasty. Nagle zza tych ruin wyłoniła się dziewczyna — jakby coś nieziemskiego. “W błękitnej sukience, poranne promienie niczym nimb lśniły nad główką, ona nie szła, a płynęła, na palcach stąpając po bruku, żeby nie zaszkodzić mniszkowi czy innej trawce między kamieniami. Szła i sama do siebie się uśmiechała”, — wspomina artysta. Mykoła chciał ją dogonić, ale bał się spłoszyć. Potem przez dwa tygodnie każdego ranka oczekiwał jej na ganku, a ona wciąż się nie pojawiała. Ale pewnego razu w pracowni chłopak, który stał przy otwartym oknie, wykrzyknął: “Patrzcie, jakie cudo idzie!” To była ona! Po miesiącu zobaczył ją przy kinie — tańczyła z kolegą z roku. Ale Mykoły Mudrego nie przerażali rywale — dlatego wkrótce artysta ożenił się z Ludmyłą. Jego żona miała idealny słuch, śpiewała, grała na gitarze i innych instrumentach strunowych, na bajanie i akordeonie. Kobiecą boskość artysta widział w każdym ruchu żony, w każdym uśmiechu. “Nie mogłem oderwać oczu od jej rąk — nawet kiedy lepiła pierogi, to jakby grała na klawiszach”, — wspomina pan Mykoła. U kogokolwiek bywali w gościach, zawsze ich proszono: “Zatańczcie we dwoje…” I podziwiano piękną młodą parę. A para tańczyła zawsze. Wspomina, jak pewnego razu coś robił, a Luda krzątała się w kuchni. Nagle usłyszał jej głos: “Mykoło, rzucaj wszystko, biegiem tutaj, zaraz będzie brazylijskie tango”. I zakręcili się w tańcu… “Najlepsze, czego nauczyła mnie żona, — to tańczyć tango. Poczułem się człowiekiem, po raz pierwszy uświadomiłem sobie, że żyję na ziemi i do czegoś się nadaję. Kiedy Luda uczyła mnie tańczyć, — jakbym trafił do bajki. Tango nauczyło mnie kochać tak, żeby brakowało tchu”, — opowiada artysta. “Dalej, coraz dalej lecą nasze dusze… // Co tam zostało z nas na Ziemi? // Teraz my we dwoje lecimy, nieśmiertelni. // Co nam wszyscy? My — niebiescy królowie!”, — czytamy w wierszu Mykoły Mudrego. Tańczyć przez ból, przez łzy się śmiać, przez burze i grad iść naprzód. Jak nisko byśmy się nie gięli do ziemi, nie zapominajmy patrzeć w niebo, — tam płonie słońce, tam jaśnieją gwiazdy, tam piękno całego świata.
Tłumaczenie maszynowe
Kiedy poznałam tego człowieka, przypomniały mi się słowa Wasyla Stusa: „Żył, kochał i nie nabrał się brudu”. Żył pełnią życia, kochał, dopóki starczało tchu, wpuszczał do swojego serca tylko to, co jasne i czyste. Właśnie dlatego redakcja „Słowa Proświty” tak się cieszy, gdy z naręczem pozytywnej energii i mądrości przychodzi artysta malarz Mykoła Mykołajowycz Mudryj. Choć ma już 80 lat, w jego oczach widać tak zapalczywy, promienny ogień, którego pozazdroszczą mu młodzi. „Życie tak szybko przebiegło, aż trudno uwierzyć, że się było, żyło i jeszcze coś robiło” — mówi artysta. Mykoła Mudryj był stolarzem meblowym najwyższej klasy, cieślą, projektantem, wynalazcą obrabiarek, a także opanował samochód i samolot. Członek Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy oraz autor zbiorów wspomnień i refleksji: „Opowiadaj, dziadku, opowiadaj…”, „Za wieczność piękna na ziemi”, „Tato, idę do ciebie…”, „Tobie, jedynej”. Trzy lata temu Mykoła Mudryj stracił swoją żonę Ludmyłę, z którą byli szczęśliwi przez 53 lata i wychowali trzy córki. Żona zawsze jest jego inspiracją, jego pulsem, jego boginią. Siłę, by przetrwać, dała mu twórczość: Mykoła maluje i na obrazach ożywa jego Ludmyła — piękna, dumna kobieta, która patrzy na nas tak przenikliwie, jakby pytała: „Czy zachowałeś swoją miłość?”. Kochać wzajemnie, wiernie, czysto i namiętnie — to największe szczęście, które nie jest dane każdemu. Dzisiaj, kiedy u Ukraińców dusze są w większości rozchwiane, życiowe doświadczenie Mykoły Mudrego jest bezcenne dla każdego. Natalia ANTONIUK SZTUKA POWINNA POKAZYWAĆ DOBROĆ Mykoła Mudryj lubi obserwować zwiedzających, którzy przychodzą na wystawy jego prac — grafiki i malarstwa. Opowiada, że ludzie chodzą wzdłuż ściany, nie rozumiejąc, że na obrazy dużego formatu trzeba patrzeć z odległości: „Stoi zwiedzający przy pracy, na której przedstawiony jest jakiś bohater: nogi widzi, a głowy — nie. I nie wpadnie na to, żeby trochę odejść, by obejrzeć obraz w całości. Żeby zobaczyć, trzeba dystansu. Tragedia tych ludzi polega na tym, że nie uczono ich patrzeć”. Mudryj mówi, że sztuka ma prawa matematyczne: „Pitagoras jest silny dlatego, że udowodnił: muzyka to matematyka, która ma swoje rytmy. Rytmy płyną z Kosmosu, dzięki tym rytmom mamy myślenie”. Mudryj zauważa, że niezrozumienie sztuki to masowe zjawisko współczesnego społeczeństwa: „Ludzie nie są przygotowani do odbioru malarstwa, nie rozumieją przeznaczenia sztuki, w niej tak samo „pływają”, jak i w poezji”. Artysta czerpie tematy do twórczości nie z książek, nie z cudzych obrazów, a ze swojego życia. Mykoła Mudryj ma duże doświadczenie, dlatego tak wielowymiarowe i ciekawe są jego pejzaże, portrety, malarstwo historyczne. Artystyczne credo twórcy: „Sztuka ma moc pokazywania charakteru i ludzkiej dobroci”. A ponadto zaznacza, że artysta powinien pozostać bezpośredni, w poznawaniu świata powinien być jak dziecko, które zachwyca się drobiazgami, których dorośli w szaleństwie życia nie zauważają. „U dorosłych poczucie beztroski i radości, jak skóra szagrynowa, wysycha” — mówi pan Mykoła. WYTRWAŁA PRACA — ŻYCIOWA DEWIZA ARTYSTY M. Mudryj urodził się 14 stycznia 1931 roku we wsi Maksymiwka w obwodzie połtawskim. Dorastał w wielodzietnej rodzinie, po śmierci ojca na wojnie został jedynym mężczyzną w rodzinie — było bardzo ciężko. Ale chłopakowi wszystko się udawało — szyć, majsterkować, pleść, malować. Od małego cieszył: robił młynki, grabie, klepał kosy i motyki. Budował dom z mamą i babcią. Plótł rękawice, skarpetki, żaki, koszyki, uszczelniał i smołował łodzie. Ukończył siedem klas. W szkole pan Mykoła malował na zamówienie kolegów z klasy: dziewczynom — kwiaty, sąsiadowi z ławki — karabin maszynowy. „Podobałem się dziewczynom, bo na lekcjach, kiedy czegoś nie wiedziałem, zawsze mi podpowiadały. Uczyłem się w szkole trzy lata razem ze starszą siostrą, ale nigdy od niej nie odpisywałem, bo dwójek się nie bałem: kiedy nie wiem, to nie wiem. Dlatego siedziałem w pierwszej ławce” — wspomina pan Mykoła. Oczywiście, interesuje mnie pochodzenie nazwiska Mudryj. „To nie pseudonim. Mój dziadek pochodzi ze wsi Mudriwka w obwodzie czerkaskim, skąd wywodzi się nazwisko” — przekonuje artysta. Wspomina, jak uczył się w szkole plastycznej: „Byłem najmłodszym uczniem, a mistrz dobrze traktował starszych, a mnie nie zauważał. Dlatego obraziłem się i postanowiłem, że swoją wytrwałą pracą udowodnię, że mam zdolności i mogę być najlepszy”. W 1964 roku Mykoła Mudryj ukończył Kijowski Państwowy Instytut Sztuki, a potem życie nabrało tempa… DOKĄD WY, UKRAIŃCY?! Cała twórczość poetycka Mykoły Mudrego to apel do Ukraińców z ostrzeżeniem-prośbą: „Zatrzymajcie się!”. Przestańcie niszczyć świątynie własnych dusz, nie gryźcie się między sobą, chrońcie przyrodę Ojczyzny i nie uciekajcie, jak mankurci, z rodzinnych stron. „Na tysiące lat przed egipskimi piramidami i amerykańskimi wieżowcami na Ukrainie była już bielutka chatka, koło której był wiśniowy sad, gdzie brzęczały chrabąszcze!” — mówi artysta. Oto w wierszu „Dokąd wy, Ukraińcy?”, Mykoła Mudryj pisze: „Rozejrzyjcie się wokoło. // Czy wy już oślepliście?! // Czarnoziemy Bóg wam dał // Można z chlebem jeść. // Ludźmi wy jesteście, czy już nie ludźmi, // Co z wami zrobili? // Wszyscy idziecie na zachód Słońca // Już wam świat niemiły?!”. Autor wzywa Ukraińców do pamiętania o swoim rodowodzie, do pielęgnowania pamięci o swoich dziadach-pradziadach: „Jak wnuki obudzą się ze snu // I wiosenne gromy zagrzmią // Zanim zaczną siew, // Niech o dziadzie swoim przypomną!”. BOGINI NIE POTRZEBUJE ANIOŁÓW Artysta przede wszystkim ceni w kobiecie kobiecość. „Przypominam sobie jeden przypadek z dzieciństwa, który stał się dla mnie znaczący. Kiedyś na wsi koło ogrodu moja babcia zobaczyła, jak jakieś 200-300 metrów dalej biegnie mama z grabiami. Babcia mówi: „Kolu, pobiegnij i powiedz mamie, żeby nie biegła, a szła dostojnie”. Moja babcia nigdy słów na wiatr nie rzucała, nie lubiła plotkować. Wtedy mi, 12-letniemu chłopakowi, zapadły w pamięć słowa babci: „To, że ona biegnie, dla kobiety nie przystoi. Kobieta po ziemi powinna nie biegać, a iść dostojnie. Nie powinna kręcić głową na prawo i lewo, powinna iść jak bogini po ziemi — powoli, z gracją, z wysoko podniesioną głową. Kobieta musi być samowystarczalna, bogini nie potrzebuje aniołów”. A ponadto panu Mykole zapadło w pamięć, jak babcia Marusia prowadziła go do wsi Nedoharky w obwodzie połtawskim do ciotki Ulany: „Do nas wyszła kobieta w białej koszuli i podniosła ręce, a rękawy jak skrzydła łabędzia, ruda spódnica przepasana pasem szerokim z czerwonym i zielonym paskiem. Ona ciągle się uśmiechała, a zęby jak pestki dyni, a policzki płonęły jak dojrzałe jabłka, oczy były błękitne-błękitne. Usiadła przy okienku, moja babcia zaczęła jej czesać włosy. Zwisały aż do samej ziemi! Co to było za piękno!”. Taka właśnie jest ukraińska bogini. NIEZAPOMNIANA ŻONA LUDMYŁA W twórczym arsenale Mykoły Mudrego jest ponad 490 obrazów, a jego bohaterką jest żona. Opowiada o Ludmyle ze słonecznym uśmiechem na twarzy. Mudryj uczył się na drugim roku w Krzemieńczuku i siedział na gan-
Tłumaczenie maszynowe
Ulana WOLIKOWSKA. Prababcia, babcia, a nawet jego ojciec byli znachorami. Widunskie imię ojca to Horasym (od „góra”). „Ja znam się na garść – często mawiał tata – a babcia na dwie garście” – wspomina Iwan Prosianyk swoich przodków. – A ja mogę powiedzieć, że doświadczenie pokoleń znam od ojca tylko w setnej części. Myślałem, że tacy są wieczni, dożył 84 lat. Pamiętam, rano rąbaliśmy drewno, a wieczorem wszedł do chaty i powiedział matce: „Nasto, ja już odchodzę”. I umarł”. Jego ojciec znał się na ziołach, wywoływał grzmot, szczerze wierzył w siły nadprzyrodzone. Pewnego razu powiedział synowi, że jutro w południe będzie deszcz, więc siano trzeba natychmiast zgrabić dzisiaj. „To wron Makar mi powiedział…” – dodał. Albo jeszcze jeden ciekawy przypadek. Kiedyś poszli na koszenie. Ojciec wysłał małego Iwana po wodę. Kiedy wrócił, patrzy – ojciec siedzi, a po jego nogach małe łasice biegają. I ojciec karmi je z ręki. A jedna jeszcze czesze łapką brodę ojca. Iwan zastygł, a kiedy ruszył z miejsca – raz, i nic nie ma. Wtedy zwrócił się do ojca: „Tato, a to mi się nie zdawało?!”. A w odpowiedzi: „Co widziałeś, to widziałeś…”. Dorastając wśród cudów i bajek, Iwan Herasymowycz wchłonął „naukę taty”, legendy, modlitwy babci-szeptuchy, bajki, które babcia opowiadała żywym, barwnym językiem. Tę leksykę pisarz wykorzystał także w swojej książce bajek „Złota gramota”, gdzie autor podszedł do tematyki Rusi Kijowskiej, podnosząc niemały pokład dawnych kronik i podań starożytności. Napisał trzydzieści bajek wierszowaną prozą. „Wychodziłem z założenia, że wszystkie te bajki były wyśpiewywane jak byliny. Kanwę znalazłem w Karpatach, gdzie w latach 90. XX wieku zebrałem ciekawy materiał i, oczywiście, to, co opowiadali w dzieciństwie ojciec i babcia. Fabuły są zupełnie inne niż w naszych bajkach. Postawiłem wszystko do góry nogami. Wziąłem czas przedchrześcijański i jakby odrestaurowałem wszystko z małych odłamków, odnawiając obraz tamtego czasu”. Pobyt w Karpatach niebywale wpłynął na twórczość znachora, który poznał wielu zielarzy, molfarów, zebrał niemały bagaż mitów, pieśni, przysłów, legend… „Te siedem lat w Karpatach – to było coś niesamowitego. Szczególnie zapamiętałem spotkanie z pewną babcią-zielarką Stefanią, która podarowała mi encyklopedię – czeskie wydanie „Nasze rośliny w lecznictwie” i przekazała niemało swojej wiedzy”. W książkach z recepturami uzdrowiciela „Dywo-sył”, „Zelo tajemnycze” jest wiele podań, zaklęć, odniesień do receptur znachorów… „Zelo tajemnycze” autor przedstawił przez postrzeganie świata przez chłopca, syna znachora, u którego ojciec osiągnął poważny wiek. To spowiedź chłopca przez pryzmat widzenia ojca, gdzie wszędzie przebija się koncepcja rodzimowierców. W książce „Skarbnycia mołodechoji syły” pogląd jego ojca jakby gaśnie. „Tutaj jestem już całkowicie cywilizowanym człowiekiem – opowiedział Iwan Prosianyk – ale wabi mnie to znachorskie, bo nie mogło ono genetycznie nie przejść na mnie”. Książkę-encyklopedię „Złotocwit” autor uzupełnia, planuje zrobić dwa tomy. I ukończono jeszcze jedną pracę – „Skarb netlinnyj”. Nie można pominąć jeszcze jednej postaci Iwana Prosianyka-artysty, który pisze w stylu malarstwa ludowego. Na obrazach – uduchowiona przyroda, w każdym płótnie kosmizm, czyli nadanie przedstawianej rzeczy wyższego ducha. „Nad każdym obrazem pracuję około miesiąca, wypisuję bardzo szczegółowo. Podczas pracy nad płótnami wyśpiewuję modlitwy, dlatego moje prace niosą pozytywną energię. Zamierzyłem namalować cykl „Koło Swaroga” – wszystkie święta pogańskie, jakie są, zaczynając od Bożego Narodzenia Swaroga. Ostatni obraz, który teraz piszę, to „Wielkanoc”. Na nim mały chłopiec w kapeluszu (symbolizuje nimb) jedzie na czarnym wole, który symbolizuje chmury. To ten sam Jaryło, który przychodzi na ziemię”. Iwan PROSIANYK, obwód czernihowski. Ludowa ukraińska pieśń, bezsprzecznie, ma swoje Boskie pochodzenie. Zwróćmy uwagę, że w podaniach naszego narodu brak pierwotnych mitów o stworzeniu przez Boga homo sapiens z podręcznego materiału. Wyłoniliśmy się z Bożej łzy: z prawej – kobieta, z lewej – mężczyzna. To z miodowej rosy świtu. Mity garncarskie są właściwe bardziej prymitywnym i słabszym etnosom, które w każdy sposób próbują wywyższyć siebie nad inną wzorcową ludzkością. Ale Ukraińcy mają jeszcze jeden dość znaczący mit o Boskim pochodzeniu ukraińskiej pieśni ludowej, właściwie o bezcennym darze tego fenomenu z łaski Stwórcy. Ten mit został zapisany od ojca w dość ich sędziwym wieku, pod koniec lat 70. ubiegłego wieku. Opowiadano w nim, jak Rod postanowił obdarować narody różnymi dobrami. Ukrainiec na ten podarunek się spóźnił. I pojawił się przed Świetlistymi Oczami, już kiedy ściemniało, jakiś osmalony, ubłocony, jakby nawet do człowieka niepodobny. Rozgniewał się Stwórca na niechlujstwo. A daremnie, bo okazało się, nasz przodek, lekceważąc swoją przyszłość, w dosłownym tego słowa znaczeniu, ratował biosferę planety. Od pożaru lasu – mrówki, od niszczycielskiego upału – żaby na wyschniętej rzece. I podarował wtedy Stwórca Ukraińcowi najdroższe, co zachowywał dla siebie – pieśń. Pierwsze, co słyszymy od mamusi – kołysanka. Ale to nie tylko zabawka dla malucha, jak może się wydawać na pierwszy rzut oka. To swoista ochrona jeszcze dość bezbronnej pod względem energetycznym małej istoty. Oto śpiewka, którą po raz pierwszy usłyszałem nad swoją kołyską: „Biegły konie pod mostami! Złotymi kopytami dzeń-brzęk, dzeń-brzęk, wyjdź, książę! Ze swoimi dzieciaczkami, z małymi gwiazdeczkami. Oświeć! Ozłoc! Od złego odwróć!”. Mateńka tutaj zwracała się do Wyższych Niebieskich Sił – Księżyca oraz Małych Gwiazdeczek, by były obrońcami małego dziecięcia. Ukraińska pieśń, bezsprzecznie, Boska Sprawiedliwość. Bierze ona swoje źródła z czasów paleolitycznych osad. Powstała jednocześnie z powstaniem pradawnego języka, z progu poznania Bogów i uświadomienia Ich jako ostatecznej Prawdy. Słowo, powiedziane w ładzie,
bracia brali do rąk własnoręcznie wykonaną jeszcze w latach dwudziestych swojej młodości bandurę. Już po wojnie ochrona NKWD rozstrzelała pod Woroneżem eszelon więźniów-Ukraińców, którzy postanowili śpiewać narodowe pieśni. Bo pieśń to dusza narodu. Jest ona przesycona duchem narodu, jego niebiosami, burzami i gromami, słowiczym żalem, pierwszym słowem „kocham” i upajającym wezwaniem: „Szable w dłoń, chłopcy!”. Bo pieśń jest niebezpieczna dla wroga. Oczyszcza ona nie tylko ciało, ale i duszę. Daje jej możliwość wzniesienia się do Nieba i zajrzenia do Komnat Bogów. Wymodlenia u Nich zdrowia, szczęścia, uzdrowienia nie tylko dla siebie, ale i dla Ojczyzny. I Jest ona stokroć potężniejsza od jakiegokolwiek judeochrześcijańskiego modlenia. Pieśń zdolna jest wyzwolić z kajdan. Pieśń zdolna jest siać grozę wśród wrogów. Wymownym przykładem jest machnowska „Marusia”, napisana przez nauczyciela z Połtawszczyzny. Pieśń zabiera strach z serca przed śmiercią. Tata nie raz mówił: „Ten, kto śpiewa przed śmiercią — jest nieśmiertelny, bo pieśń jest jak ręcznik duszy w Wyraj Niebieski!”. Nie na darmo kozacy, idąc do boju, zawsze śpiewali. Śpiewali machnowcy. Śpiewali gimnazjaliści pod Krutami. I petlurowcy pod Bazarem w swojej ostatniej chwili. Przed judeochrześcijańskim najazdem Mowa błękitnookich Bogów miała 54 dźwięki. Cały alfabet miał głęboko znakowy charakter i wedyjski tajemny sens. „Az wiedam Bogów!”. Teraz zaś mamy „a, be, we”. Ludzie, bądźcie czujni. Zabierają wam pieśń. Zabierają wam mowę. Zabierają wam duszę. Słowian postawiono na kolana. To, jak się okazuje, za mało. Grożą im, że położą ich twarzą do ziemi jak snopy, nałożą z góry deski i zasiądą do swojej ogólnoplanetarnej uczty. Bądźcie czujni! A najczujniej chrońcie przed tą zarazą swoje dzieci. Wracajmy razem z dziećmi w nasze bogate wczoraj, aby wyrosnąć czystymi w czystą Przyszłość. O uzdrawiającej mocy ukraińskiej pieśni, tego niewyczerpanego narodowego źródła, w swoim życiu przekonywałem się niejednokrotnie... Naukowo udowodniono, że nasze niebiańskie trio „Złote klucze” zdolne jest czynić cuda. Pieśni tych bożyczówek, nawet w nagraniu, znacznie obniżają ciśnienie tętnicze, leczą ciężkie zaburzenia nerwowe, podnoszą z łóżka ciężko chorych. Śpiewajmy więc! Śpiewajmy i w smutku, i w radości!
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nabierało w ustach mówiącego świętego brzmienia. I nie wolno było go używać bynajmniej w codziennym życiu. Takim słowem należało zwracać się wyłącznie do Najwyższych Sił. Tak właśnie powstawały dawne sławienia. Wołchwy, ludzie o szczególnych zdolnościach, dobierali do nich słowa o określonej tonacji, określonym strumieniu energii, określonej wibracji, co przekształcało wypowiadane słowo w skupisko energii. W tej wczesnej epoce poetyckie Słowo jako wyraz duchowych dążeń człowieka, jako środek komunikowania się z Bogami zaczęło radykalnie różnić się od codziennej mowy swoim epickim tonem i rytmem wiersza, uroczystością i natchnieniem. Dlatego poezję, która żywiła i żywi naszą pieśń, od dawna uważano za świętą czynność, mowę Bogów. Stawała się ona wieszczą. Poeta-pieśniarz ze „Słowa o wyprawie Igora” jest wieszczy, prorociczny. Od śpiewania szumiącego pod brzęk gęśli. Wieszcze Słowo kryło w sobie nadzwyczajne, czarodziejskie właściwości, zawierało tak wysokie, pełne mocy wezwanie, że nie mogli mu odmówić nawet Bogowie. „Panie! Boże! Jarylku Jasny! Jarylku Jasny, Rycerzu Niebieski, słonecznowłosy! Przegoń ciemności, mroczne posłania! Roztop całuny mrozu! Rozbij z Peruna-ojczulka lodowe okowy! Wypuść z Raju-Irija ptaki śpiewające! Obdaruj Wiosnę-piękną szmaragdami nieporównywalnymi! Odnów Ziemię-Matkę, błogosławiąc!” „Sławie na Wielki Dzień”. Słowo mogło wywołać bezpłodność ziemi i sprawiać urodzaje, darować człowiekowi szczęście i zdrowie, powodzenie, rozpalać miłość. Ukraińska kultura rolnicza wytworzyła na przestrzeni długiej drogi dziejowej, jeszcze przed epoką trypolską, najwięcej sławień, skierowanych właśnie na obfite plony. Zaledwie 15 lat temu na Połtawszczyźnie (rejon kobeliacki) znany archeolog Jurij Szyłow odnalazł w jednym z dawnych kurhanów gliniane wypalane tabliczki ze starożytnym pismem, które są o całe tysiąc lat starsze od sumeryjskich. Jakież było zdziwienie uczonych, gdy te tabliczki zaczęły do nas przemawiać, a nawet śpiewać, dawnymi sławieniami o urodzaju. Nawet po bezlitosnym wyniszczeniu przez wiarę judeochrześcijańską instytucji wołchwów dawne zaklęcia-sławienia nie zniknęły, lecz przeszły w pieśń obrzędową, zachowując znaczną siłę energetyczną aż do dziś. Cerkiew zaciekle zwalczała je przez cały wiek XIX, nazywając bogomerzkimi. Ale oto sławienia wojenne-hymny jej jednak udało się zniszczyć. Bojowa potęga Rusinów została całkowicie wykrwawiona, co okazało się fatalne dla państwa w czasach najazdu mongolskiego. Tzw. święci Cyryl i Metody, dostosowując ruski alfabet do pism cerkiewnych, wyrzucili z niego „pieruńskie dźwięki”, to znaczy gardłowe i wybuchowe głoski, które czyniły naszą mowę energetycznie silną. Dalszej kastracji mowy dokonał car Piotr I (Kobyła). W 1917 roku bolszewiccy „lingwiści” wyniszczyli dźwięki im niepotrzebne. Nasza mowa przez tysiąclecie straciła 14 niepowtarzalnych prastarych głosek, które są swoistymi kluczami do kodu genetycznego ukraińskiego narodu. To plugawienie trwa do dziś. Najbardziej wymownym przykładem jest podmiana symbolicznych pojęć w początkach ludowych pieśni. Chodzi o tę niesławnie znaną zamianę „goj” na „oj”. Wydaje się, że w tych przyśpiewkach nie ma istotnej różnicy. Jednak. „Goj!” to symbol-znak boskiego lingamu. Dawne rosyjskie byliny właśnie tymi okrzykami się zaczynały. „Goj jesi dobry młodcze!” Tak właśnie wywyższano bohaterską siłę rycerzy. To wywyższenie przeszło do ukraińskich pieśni: „Goj, na górze żniwiarze żną, a pod górą, jarem i doliną, idą kozacy!” Natomiast „oj!” to okrzyk bólu, strachu, bezradności. A ile pieśni ma nasz naród? Miliony. I nie jest to przesada. Bo dawni Ukraińcy śpiewali zawsze. Pieśni płynęły strumieniami. Czyste, cudowne pieśni. I to narodowe cudo powstawało w ciężkiej, wyczerpującej pracy na kołchozowych burakach, w całodziennej pracy pod palącym słońcem. Pieli — śpiewają. Jadą do domu wozami — śpiewają. Zebrali się na zabawie — śpiewają. „Oto oni swoją pieśnią zmywają niewolę!” — zawsze mówił tata. I schodzili się na tę pieśń dziewczęta i starzy, i mali, by oczyścić się z ucisku obcego, znienawidzonego, bo ukraińska pieśń narodowa to niewyczerpane źródło uzdrawiającej mocy, odnawiającej ludzkie ciało na poziomie molekularnym. Wrogowie naszego narodu bali się ukraińskiej pieśni i zajadle jej nienawidzili. Dozorcy na galerach na śmierć bili kozaków-wioślarzy, którzy ośmielali się śpiewać. Agent karnych moskiewskich organów zamordował kompozytora Leontowycza. Ci sami nieludzie wywieźli do wąwozu koło Merefy 300 ślepych kobzarzy i tam ich rozstrzelali. Czy nie dlatego tata boja-
Tłumaczenie maszynowe
Julia ZAKUTNIA, Łuck Zamek zaczął ożywać na długo przed samym wydarzeniem — przechadzali się tu strażnicy, rozkładali swoje przybory ludowi twórcy, pojawiali się pierwsi festiwalowicze. A nad murami, mimo hałasu na dole, krążył biały ptak, jakby potwierdzając błogosławieństwo dawnych książąt i dając znak do rozpoczęcia misterium. Właściwie święto otworzyło się dość symbolicznie, od spotkania dwóch zarządców: księcia Lubarta, którego imieniem nierzadko nazywa się zamek, oraz Mykoły Romaniuka, obecnego mera miasta. Zapalili żelazną koronę Witolda i ogień aż do samego końca nie opuszczał murów zamku, przenosząc się do niewielkich warsztatów kowali, kuchni pod gołym niebem, a także stając się nieodłączną częścią występów teatrów „Taniec świetlików” oraz „Wolfram”. Nawiasem mówiąc, potrawy przygotowane według średniowiecznych przepisów nie tylko łechtały nozdrza odwiedzających, ale też pustoszyły kieszenie — spędzenie nocy ze smakiem było przyjemnością nie z tanich. Jednak to nie powstrzymało gości, którzy spacerowali jak prawdziwa szlachta, zakładali plecione z traw korony, zaopatrywali się w wyroby ludowych twórców, a nawet próbowali swoich sił w roli zwykłych kowali — warsztaty prowadzone były dla wszystkich chętnych. Jednak art-show to tańce i muzyka, którymi wypełniony był program. „Kiedy robiłam pierwszy projekt — dzieli się wspomnieniami na ten temat Tetiana Hnatiw, kierownik Występuje białoruski zespół „Stary Olsa” „Nocy w Zamku Łuckim”, naczelnik Łuckiego Miejskiego Wydziału Kultury — trudno było dobrać zespół: trzeba było szukać, prosić, wyjaśniać, rozmawiać o honorariach… A teraz, kiedy ranking festiwalu rośnie, dla wielu uczestników prestiżowo jest brać w nim udział”. Słowa pomysłodawczyni show potwierdziły się, bo na scenie występowało wiele znanych zespołów. Pierwszymi wystąpili polscy tancerze „Cracovia Danza”, zachęcając widzów do poruszania się w rytmach średniowiecza (nawiasem mówiąc, z dala od sceny przez całą noc uczono tańczyć wszystkich chętnych). Pałeczkę przejęli lwowianie z zespołu „Kings & Beggars”, którzy wraz z zespołem „Pantera” zaprezentowali tańce minionych epok, krótko o nich opowiadając, a także zagrali kilka swoich piosenek ze wspólnego z „Witrem” projektu „Diva Ruża”. Sami wykonawcy narzekają, że niektóre zespoły faktycznie oszukują słuchaczy, grając zamiast dawnych melodii współczesne etno-motywy. „Aby zanurzyć się w średniowieczną muzykę, trzeba badać jej źródła, bardzo dużo słuchać innych wykonawców, mistrzów dawnej muzyki — wyjaśnia Anna Wasylczenko, uczestniczka i kierownik artystyczny „Kings & Beggars”. — To wielka praca. Trzeba studiować historię, dużo czytać, czasami nawet zwracać się do różnych znawców, zwłaszcza muzykologów. Nie tylko być muzykiem, nie tylko się zachwycać, ale też częściowo przyjmować na siebie rolę historyka”. Właściwie ów duch epoki, którego odczucie, zdaniem Oksany Zabużko, tracimy, w Zamku Łuckim tej nocy udało się, moim zdaniem, przekazać. Stojąc pod sceną i obserwując artystów, jakby rzeczywiście przybyłych z odległych wieków, czułam się jak na książęcym święcie. Wydawało się, że i sam władca lada chwila pojawi się w bramie Wieży Wjazdowej na koniu ze swoją drużyną czy świtą i powita lud. Historyczna, miejscami mistyczna, a nawet bajkowa atmosfera dawała mi to, czego oczekiwałam od święta. Usprawiedliwiła ona też oczekiwania Jewhena Hrynewycza z „Kings & Beggars”, o których żartobliwie wspomniał w rozmowie: usłyszeć „Stary Olsa”. Znakomici Białorusini nie kazali na siebie długo czekać, mistrzowsko odegrali swój program koncertowy po występie teatru ognia. Wzbogacili pozytywnymi emocjami ogólny nastrój także pantagrueli z „Show olbrzymów”. Teatr na szczudłach najpierw zniewolił obecnych misterium bułhakowskiego karnawału, przeprowadzając pierwszą część „Balu Wiedeńskiego”, a po pewnym czasie pojawił się Ludowi twórcy ponownie — już w ukraińskich strojach. Animacja piaskowa Darii Puszankinej przy akompaniamencie łuckiego „Podychu soncia” też została przyjęta ciepło. Bliżej rana na scenie pojawili się już przedstawiciele współczesnej muzyki rockowej, którzy inspirację czerpią z żywiołu folklorystycznego — „Pock-H” oraz „ZDOB SI ZDUB”. Goście z Mukaczewa byli szczególnie charyzmatyczni, grając ludowe piosenki we własnej aranżacji. A przy śpiewie znanych na świecie Mołdawian „ZDOB SI ZDUB” łuckie niebo zaczynało szarzeć i różowieć. Przy okazji zespół podziękował Ukraińcom za wsparcie na „Eurowizji”. Delektować się piosenkami zespołu można było także z wieży zamku. Teatralizowane wycieczki tam, a także do podziemi, prowadzone były przez całą noc, ostatnia startowała o wpół do czwartej. To jeszcze bardziej pomogło odkryć Łuck nie tylko dla obcokrajowców (Tetiana Hnatiw mówiła o gościach z Białorusi, Polski, Mołdawii), ale i dla samych łucczan, którzy mogli powitać świt niezapomnianie — w zamku. Książę Lubart, ogień, skoczne piosenki i średniowieczne tańce — Zamek Łucki po raz piąty powitał armię chętnych do całkowitego rozpuszczenia się w rytmach minionych epok na jedną noc. Od wieczora 26 do rana 27 czerwca odbywało się tu art-show, które, według słów organizatorów, zmienia się w „dobrą wizytówkę” miasta.
Tłumaczenie maszynowe
1 1 0 2 7
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
(z dostawą i kosztami wysyłki pocztowej)
Indeks pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelny: Liubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Liubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego:
Petro ANTONENKO 279"49"47, Jewhen BUKET 279"39"55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalia SKRYNNYK 278"01"30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny: Iryna SZEWCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279"49"47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270"55"57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278"63"69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278"63"69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279"41"46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301227 Nakład w lipcu — 18 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe