„Zwiastuję wam wielką radość — powiedział anioł wifleemskim pasterzom — która będzie dla wszystkich ludzi… Bo dziś w mieście Dawidowym narodził się dla was Zbawiciel, którym jest Chrystus Pan” (Łk 2, 10–11). O jakiej radości zwiastował anioł i komu ona jest ogłaszana? Anioł powiedział, że radość będzie dla wszystkich ludzi. Zatem nie tylko dla Żydów, ale dla wszystkich narodów, w tym także dla narodu ukraińskiego. Dlaczego anioł nazwał tę radość wielką? Dlatego, że nie jest to zwykła radość, jaką ludzie przeżywają w swoim życiu, lecz taka, która dotyczy wyzwolenia od grzechu i śmierci. Człowiek może stworzyć sobie wygodne warunki do ziemskiego życia, lecz nie może uwolnić się od grzechu i jego skutku — śmierci. Dlatego apostoł Paweł w imieniu całej ludzkości powiedział: „Nędzny ja człowiek!” (Rz 7, 24). A dawny rzymski filozof dodał, że jeśli Syn Boży nie zstąpi na ziemię, to nikt nie będzie mógł zbawić człowieka od śmierci. Wielką radością anioł nazwał wybawienie ludzi od grzechu i śmierci. Dokona go Zbawiciel, którym jest Chrystus Pan. Jak więc rozpoczęło się zbawienie od grzechu i śmierci? Początkiem grzechu jest pycha; ogarnęła ona najwyższego anioła, który przez pychę stał się szatanem, diabłem. Dlatego Chrystus Zbawiciel, wybawiając ludzkość od grzechu, rozpoczyna zbawienie od zwycięstwa nad pychą. Syn Boży, będąc Królem i Władcą wszechświata, rodzi się nie w pałacach królewskich, lecz w żłobie wśród bydła. Samo narodzenie Zbawiciela nie może pozostawić obojętnym ludzkiego serca: Stwórca wszechświata zechciał przyjść na świat jako Niemowlę w ubogiej grocie, w otoczeniu prostych pasterzy. W tym ubogim schronieniu, w żłobie dla bydła, leżał „nieogarniony Chrystus Bóg” — Ten, który jest blaskiem chwały Bożej i odbiciem Jego istoty, upokorzył Samego Siebie. Apostoł Paweł o naszym Chrystusie Zbawicielu mówi: „On… ogołocił samego siebie, przyjąwszy postać sługi, stawszy się podobnym do ludzi, a z wyglądu uznany za człowieka; uniżył samego siebie, stawszy się posłusznym aż do śmierci, i to śmierci krzyżowej” (Flp 2, 6–8). I Sam nasz Pan Jezus Chrystus powiedział o Sobie: „…Jestem cichy i pokornego serca…” (Mt 11, 29). Pychę przezwycięża się pokorą. Kto nie upokorzy siebie, ten nie pokona pychy. Pycha nie pozwala dostrzec swoich grzechów. A kto nie widzi swoich grzechów, ten nie może się upamiętać. A kto nie może się upamiętać, ten nie może wybawić się od grzechu i jego skutku — śmierci. Wielką tajemnicą jest Wcielenie (to znaczy wcielenie Syna Bożego), który, będąc Bogiem, Stwórcą wszechświata, staje się człowiekiem — tym człowiekiem, którego stworzył, który zgrzeszył i umarł duchowo i cieleśnie. Ale nie mniejszą tajemnicą jest proces zbawienia człowieka od grzechu i śmierci, który dokonuje się niewidzialnie w zakamarkach duszy. Tajemnica zbawienia zaczyna się od pokory. Ona rodzi skruchę i prowadzi do wiary — wiary żywej, działającej, a nie martwej, diabelskiej. Tak więc, jeśli spojrzymy na współczesny świat, zobaczymy, że stał się bardzo pyszny. Ludzie osiągnęli wielkie sukcesy w postępie naukowo-technicznym: mamy maszyny, samoloty, rakiety, telefony, komputery, Internet, telewizory. Człowiek lata w kosmos, sięga planet. Człowiek stworzył sobie wygodne warunki życia i powiedział: „Wszystko mogę, Bóg mi nie jest potrzebny; ja sama jestem jak bóg”. Czy nie słyszymy w tych słowach głosu diabła, który także
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej
czy powstał przeciw Bogu i powiedział, że sam jest bogiem? A ponieważ zbawienie zaczyna się od przezwyciężenia pychy, od nabycia pokory, a człowiek sam nie chce się uniżać — Bóg swoją wszechmocną prawicą poniża pyszne ludzkość, która zarozumiała się w swoich osiągnięciach. To, co teraz dzieje się na całym świecie, tak zwany kryzys finansowy, jest dopuszczeniem Bożym dla pokory ludzi. Trzeba uważnie przyjrzeć się moralnemu stanowi ludzkości, a przede wszystkim świata chrześcijańskiego, dostrzec jego grzechy, moralny upadek, odstępstwo od chrześcijańskiego sposobu życia, odrzucić pychę i nawrócić się do Boga. Syn Boży wcielił się, stał się człowiekiem z miłości do rodu ludzkiego, do wszystkich nas, grzesznych. On, karząc ludzi, także miłuje, bo Jego miłość jest bezgraniczna. Mądry Salomon, którego powtórzył apostoł Paweł, powiedział: „…synu mój… kogo miłuje Pan, tego karze i darzy łaską, jak ojciec syna swego” (Przyp. 3, 12); „…biczuje każdego syna, którego przyjmuje” (Hbr. 12, 6). I nas teraz karze po to, aby pokazać swoją miłość do nas, bo chce, abyśmy wszyscy się zbawili i doszli do poznania prawdy, do życia wiecznego. Boże Narodzenie na zawsze połączyło człowieka z Bogiem. Syn Boży oświecił zaćmiony ludzki rozum światłem prawdy, obdarzył ludzi łaskawymi siłami do walki z grzechem, obudził w ich sumieniu Boską prawdę. On i teraz wzywa nas poprzez wszelkie trudności, choroby i smutki i mówi: „Ludzie, miłujcie jedni drugich, jak Ja was umiłowałem”. Chrystus przyniósł na ziemię pokój z Bogiem. A pojednani powinni żyć między sobą w jednomyślności wiary i miłości, jako dzieci jedynego Boga i bracia w Chrystusie. Szczególnie ważne jest, by to pamiętać teraz, gdy Państwo Ukraińskie i Cerkiew są dzielone, wprowadzane są niepokoje i pokusy. Pamiętajmy, że prawdziwy chrześcijanin to nie ten, kto nazywa się imieniem Chrystusowym, lecz ten, kto naśladuje Chrystusa czynami. „Każdy z nas, — mówi święty Grzegorz z Nyssy, — jest artystą własnego życia. Nasza dusza jest jak płótno, a cnoty — farbami; Jezus Chrystus jest wzorem, z którego powinniśmy przepisywać” (Kwietnik duchowny). Dbajmy o to, aby nasze myśli i czyny odpowiadały Jego myślom i czynom. W ten świąteczny dzień serdecznie pozdrawiam Was, drodzy bracia i siostry, oraz wszystkich chrześcijan Ukrainy, życząc Bożego Narodzenia i Nowego Roku. Pozdrawiam z okazji święta również naszych rodaków — Ukraińców rozproszonych po całym świecie, w Ameryce i Kanadzie, w Europie i Australii, którzy kochają swoją Ojczyznę i troszczą się o Państwo Ukraińskie. Życzę Bożego Narodzenia Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence, Radzie Najwyższej, rządowi Ukrainy i Siłom Zbrojnym Ukrainy. Niech Pan, za modlitwami Cerkwi, da im mądrość, natchnienie i siłę, by wiernie służyli narodowi ukraińskiemu według Bożych przykazań i prowadzili nasze państwo drogą europejską. Boże Narodzenie wzywa nas do czynienia uczynków miłosierdzia i miłości. Musimy pośpieszyć do chorych, samotnych, do wszystkich, którzy potrzebują naszej pomocy. Drodzy bracia i siostry, modlitwą i uczciwą pracą wspierajcie odbudowę życia naszego społeczeństwa. Mnóżcie swoje gorące modlitwy za duchowe odrodzenie narodu, za jedność Cerkwi i społeczeństwa. Niech nadchodzące Nowe Lato będzie dla nas rokiem miłosierdzia Pańskiego i rokiem Bożego upodobania. Niech pokój, o którym oznajmili aniołowie w Betlejem, umacnia się na ziemi i przynosi wszystkim radość. Niech Bóg pokoju i miłości będzie z nami wszystkimi. Chrystus się narodził, chwalmy Go!
FILARET, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy, Kijów, Boże Narodzenie, 2008/2009
SYMON PETLURA MIAŁ RACJĘ
10–11
KALEJDOSKOP WYDARZEŃ
14–15
Następny numer tygodnika ukaże się 14 stycznia 2009 roku. Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Zmieniają się krajobrazy, prędkości, wymiary samego czasu, ale niezmienna pozostaje więź człowieka z Niebem poprzez Ojczyste Słowo. Niech nasze dusze wypełnia to światło, które jest zakumulowane w naszym Słowie, niech dodaje nam energii, która gromadziła się wiekami! Niech wszystkie przyszłe 365 dni 2009 roku nie zaćmią naszego sumienia, nie staną się dniami rozpaczy i zwątpienia, wszak z nami — Ojczyste Słowo, które było na początku rodu i narodu. Ono nas strzeże, a my jesteśmy Jego strażnikami. Chrystus się narodził! Sławmy Go! Pawło MOWCZAN Zdjęcie Olesia Dmytrenki rzeczywistości, od której mdli cały kraj. Najważniejsze — cierpliwie odstać w kolejce i otrzymać swoją porcję — władzy, stanowisk, przywilejów. Czasu wystarcza, wszak robić i tak niczego więcej nie potrafi. Należy brać pod uwagę, że władza, albo elita polityczna — to nie jest kategoria abstrakcyjna. Składa się ona z konkretnych podmiotów, czyli ludzi, którzy są jej nosicielami, których osobiste tymczasowe interesy mogą dominować nad długoterminowymi interesami nie tylko społeczeństwa, ale i tej grupy, do której należy konkretny człowiek. Interesy te mogą być różne — nie tylko ekonomiczne, ale i związane z psychicznym ustrojem podmiotu działalności władczej. Wśród nich szczególnie trzeba wyróżnić „żądzę władzy”, która sprzeciwia się zasadom demokratycznym. Istota tej „żądzy” polega na tym, że daleko nie każdy, kto dzięki wyborowi losu otrzymał władzę, jest gotowy dobrowolnie oddać ją tylko dlatego, że skończył się ustalony termin. I jest to szczególnie aktualne, gdy mowa o najwyższym Olimpie władzy. Władcy szukają i znajdują tysiące sposobów i sztuczek, by zachować dla siebie realną władzę — wbrew prawu, zasadom, moralności, zasadom, co rodzi brak szacunku i wątpliwość wobec takiej władzy, która tym bardziej nazywa siebie elitą. Dlaczego więc, wbrew deklaracjom o „narodzie”, „patriotyzmie”, „historii”, „duchu” i „duszy” narodu powstaje taka elita? 3. WŁADCY UTOSAMNIAJĄ SIĘ Z ARYSTOKRACJĄ Elita — to uczeni, myśliciele, twórcy, a nie tylko politycy i władza, jak u nas przyjęto uważać. Jednak obserwując ten permanentny skandal i nieład, który trwa w naszej władzy, trudno nazwać ją elitą. Zrozumiałe, że trwa walka o interesy, korzyści, stanowiska i inne potrzebne dla „potrzebnych” ludzi rzeczy, ale środkami dalekimi od szlachetności i moralności. Wszak jakiekolwiek byłyby czasy, elita — to co najlepsze, wyselekcjonowane, rafinowane, wyhodowane wysoką kulturą myślenia, moralności i działalności — powinna pozostawać sobą. Elity nie należy mylić z nomenklaturą. Ta ostatnia przejmuje nazwę elity, wszelkimi sposobami wypierając prawdziwych twórców polityki, sztuki, państwa, nauki. Dla nomenklatury potrzebni są nie twórcy, a wykonawcy, słudzy, choć właśnie oni sprzedają i zdradzają jako pierwsi, wszak dla lokaja, mawiał B. Spinoza, nie ma bohatera. Elita — rzecz bardzo droga i potrzeba czasu na jej przygotowanie i wychowanie. Im biedniejszy kraj, tym mniej szans na formowanie i wzrost elity. Zastępują ją małomiasteczkowe ugrupowania, „swoi chłopcy”. Łącząc się w klany, dochodzą do władzy i określają siebie jako elitę. W działanie wchodzi zasada „swój-obcy”, zaczyna dominować sztywna hierarchia, Dokończenie na str. 7
Машинний переклад
Między dwiema datami kalendarzowymi w różnych kalendarzach cywilizacji chrześcijańskiej — 25 grudnia i 7 stycznia — stoi data osiowa: 1 stycznia. Jej w żaden sposób, przez nadmierną nowoczesność, nie połączyliśmy z Bożym Narodzeniem, choć problem czasu i historii rozwiązuje się tylko w tym uniwersalnym wydarzeniu, które, jak rozumiemy, nie mogło zaistnieć bez uniwersalnego aktu, w którym brał udział Najwyższy. Wcieliwszy się w ludzką postać, napełnił głęboką treścią zarówno ludzką istotę, jak i historię ludzkości, przypominając o tym, że człowiek jest uczestnikiem tego, co wieczne, czym jest przede wszystkim kategoria Słowa. I nieprzypadkowo apostoł Jan przypomniał nam wszystkim, że na początku było Słowo i Słowo było Bogiem. Zatem ojczyste Słowo jest wieczne. Poprzez nie przyłączamy się do naszej przeszłości i do naszej przyszłości. Właśnie w Słowie realizujemy się jako twórcze osobowości: czy wtedy, gdy śpiewamy kolędy, czy gdy uczymy dziecko wymawiać pierwsze słowa, czy gdy pieszcząc kwiat, mówimy: „Jaka piękność…”. Wszyscy jesteśmy uczestnikami Wielkiego Ukraińskiego Słowa. Jesteśmy powołani, by słyszeć Je, wymawiać Je, napełniać wieczną treścią, tak jak robili to przed nami nasi przodkowie, wysławiając narodziny Słońca, Boga, Chrystusa. Jak wiemy, wszystko, co ziemskie, jest przemijające.
Машинний переклад
Starożytny grecki filozof Diogenes (ten, który „mieszkał w beczce”) zadziwiał współczesnych także swoim epatującym zachowaniem. W szczególności prosił o jałmużnę posągi, aby przyzwyczaić się do odmów, wszak ludzie dają kalekom, żebrakom, szaleńcom, ubogim, a nie dają filozofom, ponieważ wiedzą, że kalekami i żebrakami oni jeszcze mogą zostać, a mędrcami — nigdy! Ta historia przypomina się za każdym razem, gdy widzisz, jak elita ignoruje ludzi kreatywnych, myślących, znających się na rzeczy. Prawdopodobnie dlatego dźwięczne, piękne słowo „elita”, za którym stoi szlachetność, intelekt, wyrafinowanie, poprawność, doskonałość moralna, słabo kojarzy się z tym, co obserwujemy w codziennym życiu. Z jednej strony blask czasopismowych zdjęć, uśmiechy na billboardach, spotkania w pałacach i na prezentacjach, a jednocześnie — niewypełnione obietnice, zimne mieszkania, brudne ulice, permanentne drożenie życia i skandal, który z jakiegoś powodu uparcie nazywają demokracją. Czy możecie wyobrazić sobie taki stan w jakimkolwiek kraju Unii Europejskiej, do której tak dążymy? I gdzie byłaby taka elita, gdyby podobne rzeczy działy się w innym europejskim kraju? I czy taka elita jest potrzebna? Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki 1. NOMENKLATURA W „SZLACHECTWIE” Pojawia się pytanie: czym jest elita i jaka powinna być? Rzeczywiście, elita to potrzeba rozwoju społecznego, bez niej państwo straci właściwy punkt orientacyjny i zginie. Elita jest jak kapitan na statku na wzburzonym morzu. Historia świata to przede wszystkim historia narodzin, utwierdzenia i interakcji elit narodowych. Przede wszystkim, oczywiście, władczych. Czyli tych ludzi, którzy są „pasjonatami” (L. Gumilow), w których dominuje „wola mocy” (F. Nietzsche), którzy są wybrani przez „ducha świata” (G. Hegel), którzy czują swoje „boskie” powołanie. Wszak jak inaczej wyjaśnić, na przykład, pewność Aleksandra Macedońskiego w sukces swojego zamysłu podboju świata, kiedy z czterdziestotysięczną armią wystąpił przeciwko wielomilionowej Azji, pokonując potężnego perskiego króla Dariusza? Albo poczucie swojej misji przez księcia Wołodymyra, który wszedł w europejską cywilizację nie przez wojnę, jak barbarzyńca, a przez przyjęcie chrześcijaństwa. Albo odmowę H. Skoworody od wszystkich oferowanych dóbr materialnych i stanowisk w imię poszukiwania prawdy, która otwiera się przez „pokrewną pracę” i „filozofię serca”. Właśnie elita przez swoich pasjonatów jest „wiecznym silnikiem” rozwoju społeczeństwa i narodu. Jeśli elita traci swoje przeznaczenie — prowadzić naród, to on od razu wpada w bagno degradacji — w kulturze, moralności, gospodarce, polityce. Przypomnijmy sparaliżowanych starczym marazmem i umysłową niemocą radzieckich „wodzów” na trybunie mauzoleum, wstręt do których stał się prawdziwą przyczyną zastoju, a potem rozpadu ZSRR. Kto mógł uwierzyć w przyszłość kraju, który prezentuje tak uboga elita? Elity zawsze były i zawsze będą. I zawsze pozostanie wiara w nie jako w najlepszych przedstawicieli narodu. Dla wypełnienia swojej misji elita powinna odpowiadać kryteriom wykrystalizowanym w procesie rozwoju społeczeństwa. Najważniejszy wymóg — elita powinna uświadamiać sobie: władza, stanowisko — to nie przywilej, nie nagroda, a obowiązek i krzyż przed narodem, gotowość do poświęcenia. Tym zawsze wyróżniali się wybrani, o których mówimy jako o arystokratach ducha, bojownikach o wolność. Ich poświęcenie w imię wyższych celów — to nie histeryczny wybuch, a stała gotowość do obrony swojej pozycji, swojej idei, nieustąpienia dla zysku reputacją i honorem. Dla Tarasa Bulby u M. Gogola kozak — elita społeczeństwa — powinien umrzeć uczciwą śmiercią: w boju za wiarę i Ojczyznę, i nie inaczej! Im wyższa idea, w imię której człowiek składa siebie w ofierze, tym wyższa i prawda, na podstawie której formuje się zaufanie do elity. W historii społeczeństwa święci, męczennicy, ideowi rewolucjoniści i inni bojownicy poświęcali własne życie w imię dobra, sprawiedliwości, równości. Dzięki temu w świadomości narodu zakorzeniło się przekonanie, że pasja do codziennego luksusu jest niekompatybilna z osobistym poświęceniem, a zatem z elitarnością. Dlatego ludzi, którzy dążą do władzy dla korzyści, bogactwa, nie postrzega się jako elity społeczeństwa. To — bogacze i oligarchowie, albo, jak twierdził J. London, „chodzące żołądki, napchane niby wysokimi ideami”. Jednak oligarchowie — to daleko nie ci „nowi ruscy” z anegdot, i sprawę swoją z prywatyzacji wszystkiego i wszystkich — fabryk, banków, ziemi, rang, tytułów — znają dobrze, co też czyni ich elitą. Można dyskutować, na ile dzisiaj potrzebne jest poświęcenie, jakie są jego granice i czy zostanie ono przyjęte. Wszak żyjemy w warunkach gospodarki finansowej, „ustroju pieniężnego”, gdzie człowiek walczy nie o przetrwanie, a o komfort. Radykalnie zmienia się system wartości, a wraz z nim — i samo rozumienie przez elitę swojej roli i przeznaczenia w świecie. Przywileje, nagrody, ulgi ona przyjmuje, a oto poświęcać się, nie „ustępować z zasad”, pracować nie na siebie, a na dobro innych, jak tego od niej oczekują, nie śpieszy się. Kto z przedstawicieli naszej pro-władzowej elity przez lata niepodległości wykazał się poświęceniem, ascetyzmem, zrezygnował z ulg, immunitetu poselskiego, podzielił się zyskami, władzą czy zrezygnował z niej w imię zachowania interesów narodowych i rozwoju państwa? Przedstawiciele elity — a mówimy przede wszystkim o władzy — uważają się za wyjątkowych, „nadludzi” (F. Nietzsche), wybrańców losu, którym „wszystko wolno”, którzy „wszystko wiedzą” i mają prawo do wszystkiego — władzy, bogactwa, pogardy dla innych, niedotrzymywania słowa i wszystkiego tego, co w społeczeństwie rodzi pewność w „nieprawdziwości” naszej elity. A jak inaczej, jeśli „oni” dzielą społeczeństwo, deklarowane jako demokratyczne, na „nich” — elitę, i „prostych”, „przeciętnych” Ukraińców, którzy, jak i za feudalizmu, powinni zależeć od decyzji „z góry”. Jednak w czasach feudalizmu, w szczególności naszego, władza mogła być legitymowana wtedy, gdy jej przedstawiciel odpowiadał „rangą”, czyli był miłosierny wobec podwładnych, odpowiedzialny za czyny, dotrzymywał słowa, był silny i odważny, zdolny do poświęcenia. Przykładów jest mnóstwo. Na ich podstawie tworzą się wyobrażenia i mitologia o dobrych, sprawiedliwych, mądrych władcach, którzy troszczą się przede wszystkim o naród, a potem o siebie. Właśnie dlatego oni też mają prawo do pałaców, władzy, lepszego życia itd. Wiara w ten mit zmusza do walki przeciwko zaborczości urzędników, władzy, do nadziei na prawdę i sprawiedliwość, do robienia rewolucji. Strach przed tym ostatnim zmusza elitę do znania miary swoich nadużyć i cynizmu, okresowo rozdając nagrody i pewne dobra „innym”. 2. CECHY NARODOWE Dzisiejsza ukraińska elita uformowała się podczas świadomego niszczenia i podziału (rozgrabiania) państwowego, czyli narodowego dobra. Woucheryzacja w rzeczywistości była prawną legalizacją wzbogacenia się tych, którzy wiedzieli, jak należy dzielić. W procesie prywatyzacji (podziału) utracono strach przed odpowiedzialnością moralną wobec społeczeństwa. Zasada „bogactwo i majątek za każdą cenę” była wirusem, który poraził żywotnie ważne struktury duchowe społeczeństwa w biznesie i polityce. Były całe
— stały się celami. W rezultacie w takiej „konkurencyjnej” walce wygrał nie najlepszy, a najchytrzejszy, najokrutniejszy, najbardziej cyniczny, najbardziej bezduszny, najbardziej obojętny na moralne konsekwencje swoich działań. Dzisiaj tradycyjna moralność to fikcja dla tych, którzy dorobili się kapitałów, przeniknęli do władzy i umocnili swoje miejsce w elicie. Póki w latach 90. wszyscy śmiali się z głupoty i ograniczenia „nowych Ukraińców” i „nowych Rosjan”, oni pewnie się bogacili, rozwijali biznes, dzielili sfery wpływów gospodarczych i politycznych, urządzali zawody, jak przejść od milionera do miliardera itd. Dla takiej elity rozważania o potrzebie moralnego i intelektualnego komponentu to świadectwo naiwności i ograniczenia tych, którzy pragną iluzorycznej duchowości, a nie konkretnych pieniędzy i władzy. Jednak właśnie to ostatnie jest jedną z głównych przyczyn degeneracji i wymiany elit. Włoski socjolog, ekonomista, matematyk XIX wieku V. Pareto udowodnił, że rozwój elity jest cykliczny, przechodzi ona kilka etapów. Na początku drogi elita aktywnie formuje cel rozwoju społecznego, narodowego (elita intelektualna), idzie do władzy (elita wolicjonalna) w służbie narodowi. Taka elita „pierwszego zaciągu”, która wykonuje główną pracę — przełom w nowe, lepsze, jasne, oczekiwane. A potem zaczyna się stopniowe wypełnianie przestrzeni wokół tej prawdziwej elity „towarzyszami podróży”, którzy otaczają ją chciwym tłumem i zaczynają wypraszać dla siebie należne miejsca — w imię i dla dobra. U nas zazwyczaj dotyczy to „chlebowych” stanowisk, które dają możliwość „rozwiązywania spraw” i nie wymagają szczególnych zdolności zawodowych czy kreatywnych. Najważniejsze — otrzymać korzyść, ulgi, dobra, zaszczyty, nagrody, tytuły. Jednak przypomnijmy, jak obwieszali się orderami i tytułami radzieccy liderzy i jak to niczym nowotworowy guz wyżerało sumienie, pragnienia, dążenia i, co najważniejsze, wiarę w perspektywy człowieka twórczego, działającego. A jeśli tak, to bohaterami stają się nie ci, którzy potrafią i mogą, a przebiegłe, wszechobecne baby paraski, których umiejętność polega na służalczej poddańczo-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ra oraz Józefem Piłsudskim, który również przeprowadzał akty terrorystyczne, zanim stanął na czele ogólnonarodowego ruchu. Można porównać go z Menachemem Beginem, który stał się bohaterem Izraela, a nawet premierem. Można porównać z Michaelem Collinsem, który rozpoczął walkę jako konspirator, a skończył jako jeden z przywódców Republiki Irlandzkiej. Zdejmijmy więc niezdrowe napięcie i oddajmy należne temu człowiekowi, jego misji w historii. Należy zburzyć radzieckie mity i stereotypy, które do dziś panują w społeczeństwie”. Dyrektor departamentu kształtowania polityki pamięci narodowej i analizy historycznej Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) Ołeh Biłyj podkreślił, że pojawia się pytanie o możliwość stosowania metod terrorystycznych w walce o państwowość. “Często ukrywa się pewne fakty, że indywidualny terror jest odpowiedzią na terror państwowy. Pojawia się więc pytanie filozoficzne — w jakim stopniu można usprawiedliwić indywidualny terroryzm, czy musimy go uznawać? Od końca lat 60. indywidualny terroryzm jest potępiany na całym świecie, tymczasem terroryzm państwowy nadal istnieje i działa. Dzisiaj, kiedy rozważamy, aby uczcić działalność Stepana Bandery, musimy brać tę okoliczność pod uwagę”, — zaznaczył Ołeh Biłyj. Możemy stwierdzić, że Bandera był wybitnym działaczem ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego i symbolem ukraińskiej historii. Zadaniem wszystkich, którzy pracują w dziedzinie odtwarzania pamięci narodowej, jest stworzenie opinii publicznej, która odpowiednio naświetlałaby postać Stepana Bandery. Jako kompromis, który warto zastosować w symbolice tej postaci, można zaproponować odznaczenie Bandery Orderem Wolności lub Orderem Księcia Jarosława Mądrego. Podsumowując pracę “okrągłego stołu”, p.o. prezesa UIPN Ihor Juchnowski poinformował, że Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej ogłosi rok 2009 Rokiem Stepana Bandery. “Musi nastąpić ofensywa informacyjna. I musimy przygotować wiele na podstawie materiałów dzisiejszego “okrągłego stołu”. Pomnik Stepana Bandery we Lwowie podniesie cię, mój biedny narodzie?” — mówi Iwan Franko ustami obrońcy skrzywdzonych, bohatera powieści “Przecinające się ścieżki” adwokata J. Rafałowicza. Tacy właśnie są nasi wielcy: Taras Szewczenko i Iwan Franko, Symon Petlura i Jewhen Konowalec, Roman Szuchewycz i Stepan Bandera. Niezwykle celowo wskazywali nam drogę: przyjaciele-Ukraińcy znów razem... I znów — walka... Wieczna walka.
Машинний переклад
Z okazji setnej rocznicy urodzin Stepana Bandery na Ukrainie oraz w zagranicznych wspólnotach ukraińskich odbywają się różne wydarzenia — „okrągłe stoły”, konferencje czytelnicze, prezentacje książek poświęconych tej postaci historycznej. Rok 2009 ogłoszono Rokiem Stepana Bandery. Bohdan OŁEKSIUK, służba prasowa UINP. Stepana Banderę uważały za skrajnie niebezpiecznego trzy reżimy okupacyjne: władze polskie w 1936 r. skazały go na karę śmierci (za organizację zemsty za „pacyfikację” Ukraińców), reżim nazistowski w 1941 r. uwięził go w obozie koncentracyjnym za Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego we Lwowie, a sowiecki za aktywną walkę o niepodległość w 1959 roku zorganizował jego zabójstwo. Pomimo różnorodności ocen postaci Stepana Bandery, dziś istnieją wszelkie podstawy, by twierdzić, że jego działalność stała się jednym z kamieni węgielnych w utwierdzaniu idei suwerenności Ukrainy, znaczącym wkładem w budowę ukraińskiej państwowości. Mowa o tym była podczas „okrągłego stołu” „Miejsce i rola Stepana Bandery w ukraińskim ruchu narodowowyzwoleńczym lat 20.—50. XX w.”, który zorganizował Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. Udział w nim wzięli naukowcy i eksperci. Są to m.in.: p.o. przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, akademik NAN Ukrainy Ihor Juchnowski, dyrektor departamentu kształtowania polityki pamięci narodowej i analizy historycznej UINP, doktor nauk filologicznych Ołeh Biłyj, naczelnik Branżowego Państwowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, kandydat nauk historycznych Wołodymyr Wiatrowycz, docent katedry najnowszej historii Ukrainy Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, dyrektor muzeum historii Uniwersytetu Kijowskiego, kandydat nauk historycznych Iwan Patrylak, docent katedry nauk politycznych Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Budownictwa i Architektury, kandydat nauk historycznych Wasyl Derewiński oraz inni. Jak zaznaczył, otwierając „okrągły stół”, Ihor Juchnowski, zadaniem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej jest przywrócenie dobrego imienia Stepana Bandery ukraińskiemu społeczeństwu, a zatem uczestnicy „okrągłego stołu” muszą opracować odpowiednią taktykę i znaleźć ku temu środki. O symbolice postaci Stepana Bandery mówił naczelnik Branżowego Państwowego Archiwum SBU Wołodymyr Wiatrowycz. „Dlaczego postać Bandery jest niejednoznaczna? Jeszcze za życia stał się symbolem i zapewne siła symbolu polega na tym, że albo bardzo się go podziwia, albo nienawidzi”. Jego biografia to swoiste ognisko historii Ukrainy XX wieku. Jego rodzina przeszła przez polskie, sowieckie i niemieckie represje, on sam stał się postacią znaczącą w przeciwstawianiu się wszystkiemu, co antyukraińskie. Wrogowie uczynili go uosobieniem wszystkich mitów, które były potrzebne do zwalczania ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego. Te mity i zarzuty, takie jak terroryzm, współpraca z burżuazyjnymi wywiadami, z Niemcami itp. — wszystko to koncentrowało się na postaci samego Stepana Bandery” — zaznaczył Wołodymyr Wiatrowycz. „Nie ma stron w jego biografii, za które Ukrainiec-patriota musiałby się wstydzić. Uważam, że absolutnie logicznym krokiem będzie dekret o nadaniu Stepanowi Banderze tytułu Bohatera Ukrainy. Aby pozycjonować rolę Stepana Bandery we właściwym rozumieniu i ułatwić postrzeganie tej postaci na Ukrainie, trzeba przedstawiać Stepana Banderę w kontekście historii Ukrainy, czyli jako jednego z działaczy ruchu wyzwoleńczego, porównywać z Symonem Petlurą, Iwanem Mazepą. Działaczy takiego formatu najbardziej szkalowały te siły, które nie życzyły sobie, aby naród ukraiński zdobył niepodległość. Jeszcze ważniejsze jest pokazywanie Stepana Bandery w kontekście historii światowej. Jest on typowym działaczem rewolucyjnego ruchu wyzwoleńczego, jakie istniały w innych krajach. A metodyka, którą wykorzystywali Ukraińcy, była właściwa także innym narodom. Można więc przeprowadzić analogię między Stepanem Bande-
Машинний переклад
Mychajło WASYLENKO, m. Kijów
Odwieczna walka narodu ukraińskiego o wyzwolenie spod obcego jarzma zawsze rodziła swoich bohaterów. Jednym z nich był przywódca Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Bandera. O synu narodu ukraińskiego, który do ostatniego tchnienia pozostał wierny ukraińskiej idei narodowej, dziennikarz z Galicji Wasyl Nahirniak wydał książkę „Во Славу Золотого Тризуба” (Iwano-Frankiwsk, „Lik”, 2008). Jak świadczą źródła historyczne, a nie moskiewskie obłąkańcze idee i antyukraińska propaganda, która wylewa się zewsząd na naszych współrodaków, Ukraińcy, kierowani wyzwoleńczą ideą narodową, nigdy nie przestali walczyć o swoją samodzielność i samowystarczalność. Życie i działalność jednego z najwybitniejszych polityków i działaczy społecznych XX wieku, przywódcy OUN Stepana Bandery, oraz jego ofiarna walka o wolne i niepodległe samodzielne Państwo Ukraińskie są wzorem dla wszystkich pokoleń Ukraińców, dla których jedna jest ziemia, jedna Ojczyzna. Naród ukraiński potrzebuje prawdy nie tylko o ruchu wyzwoleńczym, o historii walki przeciw okupantom wszelkiej maści czy „otiecziestwiennym” mordercom, lecz także koniecznie wzoru do naśladowania w dalszej walce o niepodległość, o stworzenie prawdziwej Ukrainy. Książka Wasyla Nahirniaka o przywódcy OUN przeznaczona jest przede wszystkim dla młodzieży. Bo nikt nie zaprzeczy, że Ukraina jeszcze długo będzie mieć odwiecznych wrogów. I nie wiadomo, ilu jeszcze ludzi polegnie na tym polu krwi i walki. Wydaje się, że W. Nahirniak na nowo odkrywa karty narodowo-wyzwoleńczych zmagań na czele z przywódcą. Być może autor tego artystyczno-publicystycznego płótna pisze zbyt patetycznie, ale utrzymane w stylu biograficznym dzieło zwraca uwagę. Podkreślono poświęcenie bohatera dla wyznaczonego celu, jego ofiarność dla wielkiej sprawy — wyzwolenia Ukraińców z obcej niewoli. Jak wyznaje autor, dotąd znajdował jedynie epizodyczne opisy życia i walki Stepana Bandery. Dzieła artystycznego o przywódcy OUN nie spotkał. Znane jest opracowanie pod redakcją D. Czajkowskiego „Moskiewscy mordercy Bandery przed sądem” (Ukraińskie Wydawnictwo w Monachium, 1965. – 728 s.; Drohobycz: Beskyd, 1992). W artystycznym opracowaniu W. Nahirniaka, który wydrukował jedynie pierwszą część — 150 stron — trylogii, pojawiają się epizody dzieciństwa, młodości, lata szkolne i studenckie przyszłego przywódcy, rozwijają się dramatyczne lwowski i warszawski procesy nad nim. Uwięzienie, oczekiwanie na śmierć, skazanie na los nie powstrzymywały jego samoofiarnej walki o wolność Ukrainy. Stepan Bandera przeżył zaledwie 50 lat. Od 1 stycznia 1909 do 15 października 1959 roku, do tego fatalnego strzału zdrajcy B. Staszyńskiego. W wieku 24 lat Stepan Bandera stał się krajowym przywódcą. Zatem zaledwie ćwierć wieku świadomej walki. Spośród nich kilka lat więzienia. Okupacja polska, hitlerowska, bolszewicka... A jaka dziś? — nasuwa czytelnikowi myśl autor powieści. Co robić? — staje odwieczne pytanie przed ukraińskimi patriotami w niepodległym państwie. I oto znów pełnym głosem, już po raz kolejny, brzmi wezwanie do zjednoczenia, do konsolidacji sił patriotycznych. Wasyl Nahirniak próbował ukazać niektóre przyczyny tragicznych błędów i zaniedbań w tej walce: rozbicie ukraińskich wodzów, ich niezdolność do zapomnienia o osobistych urazach, nadmierne ambicje... Owiani niegasnącą sławą i niesłychanym heroizmem, pisze W. Nahirniak, nieustraszeni ukraińscy powstańcy pojawiali się przed wrogiem niespodziewanie i bezlitośnie go rozbijali, gdyż walczyli na własnej ziemi. Ukraińcy oznajmili światu o pragnieniu własnego państwa, tak jak dziś, jak przed stuleciem, jak we wszystkie czasy walk wyzwoleńczych. Jak bardzo brakuje nam, dzisiejszym, a więc i przyszłym, podkreśla autor, genialnych ukraińskich umysłów, które prowadziły za sobą bojowe oddziały Ukraińskiej Armii Powstańczej, zdobywały wspaniałe zwycięstwa... Czy może najwięksi z nich byli pod buławą Bohdana Chmielnickiego, Sewerina Nalywajka, Iwana Sirka? A może Tarasa Szewczenki, Iwana Franki i Lesi Ukrainki, która pytała, czy wszyscy jednomyślnie staniemy w szeregach bojowników o Ukrainę. „Kto ci wskaże drogę, kto
Машинний переклад
Jakoś niezauważenie w nasze życie wszedł kalendarz wschodni i uwierzyliśmy, że pies, mysz czy krowa pod naszą choinką w święta noworoczne programuje wydarzenia życiowe na cały rok. W tych dniach nawet ci, którzy nie wierzą w przeróżne wróżby, czytają horoskopy. 2009 rok to rok Ognistego Byka, albo Krowy. Według chińskiego kalendarza księżycowego zaczyna się on 26 stycznia i potrwa do 13 lutego 2010 roku. Jeśli w tym roku chcecie osiągnąć sukces — pracujcie, ponieważ byk (inaczej wół) to pracuś, będzie sympatyzował z pracowitymi i cierpliwymi. Wszystkie wasze czyny powinny być przemyślane i wyważone. Wół będzie sprzyjał tym, którzy pracują na ziemi. W codziennym życiu na pierwsze miejsce wychodzą wartości tradycyjne: autorytet głowy rodziny, szacunek dla rodziców, konserwatyzm w życiu codziennym i w relacjach rodzinnych. Będzie to rok życiowej mądrości i powrotu do naturalnych źródeł. Jeśli będziecie przestrzegać zasad, to rok będzie sprzyjający i przyniesie dobra materialne, równowagę duchową i szczęście w życiu osobistym. Krówka-żywicielka… Do niej Ukraińcy odnoszą się ze szczególną miłością. Może dlatego, że jeszcze od czasów trypolskich autochtoni wyznawali kult Byka i Radła, dlatego, że szare, białe, czerwone krówki na wiejskim podwórku były oznaką samego życia dla wielodzietnych rodzin chłopskich, a w ciężkie lata zaprzęgano je do pługa obok gospodarzy… Mleko we wszystkich czasach było i jest ulubionym pokarmem dorosłych i dzieci, a nasze bajki opowiadają o mlecznych rzekach z kisielowymi brzegami. W przeddzień Nowego Roku postanowiliśmy porozmawiać o naszych żywicielkach. I rozmowa nasza wyszła poważna… Petro ANTONENKO Zdjęcie autora NOSTALGICZNIE Mamę trzymała krowę do swoich 70 lat. Sprzedała, kiedy zaczęły już dokuczać choroby. I to na moją naleganie — ojca nie było już od kilku lat. Wciąż powtarzałem mamie, że mogę przyjechać coś pomóc chyba w weekendy. A do krowy trzeba nie mniej niż dwa razy dziennie, w każdą pogodę i o każdej porze roku. Nawet jeśli nie daje mleka. To już później zrozumiałem, że naprzeciw moim namowom, niby logicznym, stała inna, chłopska logika — cała filozofia. Krowa była dla chłopskiego podwórka czymś więcej niż zwierzęciem domowym, które daje mleko. Mama dlatego nie chciała sprzedawać Liski, że tym jakby odcinał się cały kawał bytu. Tego, z którym związane jest coroczne, z reguły zimą, oczekiwanie cielątka, a z nim wonny zapach siary, letnie koszenie i grabienie na naszych luksusowych naddeśniańskich łąkach, poranne wyganianie krówki na pastwisko, w stado, kiedy pojawia się okazja zamienić słowo z sąsiadami. A dla mnie i moich rówieśników, od małego włączonych w ten wiejski byt, oznaczało to jeszcze okresowe „paść kolejkę”. Z jakiegoś powodu nazywano to właśnie tak, a nie „stado”. Nawet w naszej stosunkowo niewielkiej, na 300 gospodarstw, wsi były aż trzy pastwiska: krowy trzymano prawie w każdym gospodarstwie, a paść stado większe niż sto sztuk było niełatwo. Oto i dzieliła się wieś na trzy stada. U nas rzadko najmowano stałego pastucha, więc paśliśmy sami — na zmianę — we trzech, więc wypadało raz na miesiąc. A to, zwłaszcza jeśli w środku lata, było, jak w przysłowiu, „dzień jak rok”. I nabiegasz się, aż nogi huczą, i należysz się na wznak na trawie, patrząc w przepastne niebo — kiedy krowy ze dwa razy dziennie kładą się odpocząć. Było, było… PROZAICZNIE Oprócz „ludzkich”, były, oczywiście, i krowy w kołchozie. Prawda, działy się tam dziwne rzeczy. Chyba mało nad czym tak eksperymentowano w radzieckiej gospodarce, jak nad wsią. Chemizacja, kukurydzacja, melioracja — to tylko część przeróżnych „...zacji”, którymi szarpano naszą wieś. Kolejną taką nazwano „specjalizacja i koncentracja”. W naszym rejonie na Czernihowszczyźnie wymyślili jeden z kołchozów przenieść na owczarstwo, inne — na trzodę chlewną, drobiarstwo, warzywnictwo. Ale jednocześnie zaczęli wykańczać na wsiach tradycyjną produkcję rolną. Na przykład sadownictwo — miejscami sady po prostu wycinano. Skutki tego widzimy i dzisiaj. Zlikwidowano rybołówstwo, pszczelarstwo. A i główne gałęzie: jeśli w kołchozie specjalizowano się na czymś innym, to tutaj nie zostawało ani krów, ani świń, ani drobiu. W mojej wsi Awdijiwce uderzyli w hodowlę bydła. To był po prostu absurd. Rzecz w tym, że była to jedyna wieś w rejonie, gdzie powierzchnia łąk znacznie przewyższała powierzchnię ziemi ornej. Na setkach hektarów najlepszych uroczysk nad Desną bujały mało nie do pasa trawy sianokosów, w innych, bliżej wsi, były pastwiska. I oto tutaj, gdzie sama natura i zdrowy rozsądek od wieków nakazywały hodować bydło, zaczęto ograniczać pogłowie. Zamiast tego zbudowano rejonowy kompleks trzody chlewnej, choć świnie nie mogły paść się na łąkach, a zjadały wszystko wyhodowane na naszych niezbyt szerokich polach. Było to w latach 70. i pogłębiało się gwałtownie narastającym wyludnianiem wsi. Więc szło ku temu, że krowy będą wpisywać do Czerwonej Księgi. Jak oczekiwano, kolejna „...zacja” pękła jak bańka mydlana, razem z systemem kołchozowym i Związkiem Radzieckim. A ponad dziesięć lat temu, już w niepodległym państwie, zaczął się proces dekolektywizacji: likwidacja, ściślej, reformowanie kołchozów, rozparcelowanie i prywatyzacja ziemi i majątku. Ale kiedy reformy, i nie tylko agrarne, ale i ogólnospołeczne zaczęły „buksować”, kiedy naród rzucono na samowystarczalność, zaczęło się odrodzenie na chłopskich podwórkach, w tym i w oborach, gdzie zamuczały nowe liski. Mój kolega z klasy Petro, ciężko przepracowawszy w kopalni i zasłużywszy na należną wczesną emeryturę, na długo przed swoimi 50 laty wrócił z Donbasu do naszej Awdijiwki, na gospodarstwo już nieżyjących rodziców. Wziął pod swoją pracowitą rękę ojcowskie i teściowe ogrody i wkrótce założył mini-farmę z kilku krów. Wtedy dla mojego przyjaciela zaczęła się nowa kopalnia z tą różnicą, że nad nim nikt nie stał i wszystko zależało od niego samego. Tacy chłopcy szybko odrodzili poleskie mleko. Już wiele lat na Czernihowszczyźnie, a ona jest jednym z pierwszych regionów Ukrainy pod względem hodowli zwierząt, właśnie chłopskie podwórko dawało i daje główną ilość mleka. I tylko resztę — nieskończenie reformowane przedsiębiorstwa rolne. Ale teraz piszę nie o nostalgii i liryce, a o prozie życia. Chodzi nie tylko o smutno tradycyjną nieuwagę i brak szacunku dla wsi i chłopstwa, ale o mafijne okradanie chłopa. I przez państwo, i przez okołopaństwowych rekieterów. To nie tylko „polityka cenowa”, kiedy z litra mleka, skupionego od chłopa za hrywnę, robią, żywiąc szereg pośredników, nie jeden litr mieszanki dla sklepów za czterokrotną cenę. To jeszcze bezczelne oszukiwanie chłopów przez mleczarnie, przede wszystkim na tłustości i jakości mleka, to przebiegłe „ubezpieczenia” bydła, problemy weterynarii, skupowanie zwierząt za bezcen przez przelotnych handlarzy. Wszystko to znów zaczęło podcinać u korzeni dopiero co odradzającą się hodowlę zwierząt.
Ukraiński rolnik jest jednak równie nieśmiertelny, co jego krówka. Mimo wszystko w wioskach i rejonach Czernihowszczyzny zaczęto tworzyć związki dostawców mleka, nie polegając na państwowych organach kontrolnych w rodzaju nieporadnego Komitetu Antymonopolowego. A w mojej wsi zaszły nieoczekiwane pozytywne zmiany. Wprawdzie nie do końca nieoczekiwane. Kiedy zaczęto rozdzielać kołchozy, u nas znalazło się z dziesięć gospodarstw, które nie weszły w przefarbowaną postać kołchozu. Grupa moich ziomków wyszła z kołchozu ostatecznie — na wolność. Z realnymi udziałami, czyli działkami ziemi i majątkiem, i stworzyli spółdzielnię „Nadzieja”. Tak też gospodarują. I nieźle im wychodzi. Poszczęściło się z kierownikiem kolektywu — to Hałyna Illiasz, której energii i erudycji warto pozazdrościć. Zdołała pouczyć się nawet na kursach kobiecego biznesu, więc nieprzypadkowo wygrała jedyny w całym obwodzie konkurs grantowy. Międzynarodowa organizacja „Heifer Production”, która znajduje się w USA, udziela aktywnej pomocy charytatywnej rolnikom krajów przechodzących drogę reform społecznych i gospodarczych (przede wszystkim byłego obozu socjalistycznego Europy). Środków na darmo nie rozdają, a szukają ludzi niebędących leniwymi. Ogłoszono konkurs na Czernihowszczyźnie, rozpatrzono kilka złożonych projektów. Zwycięstwo odnieśli moi ziomkowie na czele z Hałyną Illiasz. I oto już prawie dwa lata „Heifer Production” wdraża jej projekt w mojej wsi. Organizacja bezpłatnie przekazała rolnikom 25 czystorasowych krów, które dają do 25—30 litrów mleka dziennie, z warunkiem, że pierwszą urodzoną przez tę krowę jałówkę rolnik zobowiązany jest tak samo bezpłatnie przekazać komuś z mieszkańców wsi (jeśli najpierw będą rodzić się byczki, gospodarz może zostawić je sobie). A drugą i kolejne jałówki gospodarz zostawia sobie. Kto wie, ile kosztuje taka krowa, zrozumie, co to za prezent. Filozofia organizacji zbudowana jest na chrześcijańskich normach pomocy bliźniemu. Więc wykracza to poza granice zwykłej ekonomii. Projekt poprzedziło znaczne przygotowanie: kursy, jak należy doglądać taką krowę. Najpierw trzeba było nawet agitować za projektem. Dobroczyńcy mogliby podarować od razu i pół setki krów, ale niektórzy z kołchozowych „ideologów” zdołali nastawić rolników przeciwko projektowi, czego już żałują i stoją w kolejce po krowy. To był dopiero początek. Kilkunastu gospodarstwom podarowano rasowe lochy, dwóm chętnym gospodarzom, nawiasem mówiąc, młodym, wręczono rodziny pszczele, z których ci zaczęli własne pasieki. Spółdzielni „Nadzieja”, pod egidą której realizowana jest pomoc, dobroczyńcy przekazali zestaw techniki do zbioru siana i innej paszy. A jeszcze podarowali wyposażenie dla własnego punktu skupu mleka: instalację chłodniczą oraz przyrządy do szybkiej i dokładnej analizy mleka. Spółdzielnia otworzyła własny punkt skupu mleka, do którego zaczęli przechodzić gospodarze z innych punktów wsi. Przeszedł tu i mój kolega z klasy, któremu dawno znudziło się to, że go oszukiwali. Cztery lata temu Petro, jak i większość moich współmieszkańców, był po stronie, czy poprawniej powiedzieć, uczestnikiem pomarańczowej rewolucji, wszak nie ograniczała się ona do stołecznego Majdanu. Na solidnym płocie swojego obejścia, na złość wiejskim kuczmistom-janukowyczom, nakleił zdrowy portret dzisiaj urzędującego Prezydenta. Ale obecnie woli mniej mówić o polityce. Jedynie rozczarowany machnie spracowaną ręką i zmienia rozmowę na to, czy będzie siano na nadśniańskich łukach — krowie przecież trzeba go na zimę nie jedną tonę…
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Co roku w czerwcu i lipcu na Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej (WDNH) odbywają się wystawy, na które zapraszani są przedstawiciele zakładów hodowlanych osiągających wysokie wyniki. Specjalna fachowa komisja ekspercka wyłania zwycięzców. W ciągu ostatnich pięciu lat nasze krowy nie zajmowały miejsc niższych niż trzecie, ponieważ potrafią dawać do 12—13 tysięcy litrów mleka rocznie. Technik sztucznego unasieniania krów Ludmyła Duplij dwukrotnie była mistrzynią Ukrainy w swoim fachu. — W jaki sposób wdrażacie najnowsze osiągnięcia? — We wsi Łuka wybudowaliśmy halę udojową według szwedzkiej technologii, gdzie 400 krów na zmianę będzie dojonych przez dwie dojarki-operatorki, więc przeniesiemy tam wszystkie krowy. Procesy są skomputeryzowane. Na dojenie wchodzi jednocześnie 24 krowy. Kiedy kończy się oddawanie mleka, komputer wyłącza aparat i podaje informacje o ilości mleka. Jeśli krowa zachoruje, dowie się o tym od razu lekarz weterynarii. Już za chwilę dokończymy budowę obory w Łuce i zaczniemy tak pracować. Obecnie uzyskujemy 6 000—6 300 litrów mleka od każdej krowy rocznie. Kiedy zacznie działać ta hala, mam nadzieję, że dodamy tysiąc-półtora tysiąca litrów na krowę rocznie. Zwierzęta będą żyły w komfortowych warunkach i to jest bardzo ważne. Kiedyś pojechałem do Izraela i dowiedziałem się, że tam emigrant z Ukrainy wybudował niedaleko Tel Awiwu halę udojową na parterze, a na piętrze — restaurację, oddzieloną jedynie szklaną ścianą. Na fermie pracuje 12 osób, a w restauracji — 60. Uczniowie z okolicy przyjeżdżają tu na wycieczki. Dzieci siedzą w restauracji, zamawiają jedzenie, lody, a w tym czasie opowiada się im i pokazuje proces opieki nad krowami i cielętami. I u nas będzie tak, a nawet lepiej. Rozmawiała Nadija KYRIAN
Машинний переклад
— Mikołaju Pietrowiczu, niejednokrotnie słyszałam, jak łagodnie wypowiada się Pan o inwentarzu. Skąd taka miłość do zwierząt? — Urodziłem się na Czernihowszczyźnie we wsi Osicz, która niegdyś należała do słynnego monasteru Krupeckiego w pobliżu Baturyna, zlikwidowanego po rewolucji. Obecnie jest on gruntownie odbudowywany. Ludzie klasztorni byli wolni, nigdy nie znali pańszczyzny, zajmowali się różnymi rzemiosłami: rolnictwem, rybołówstwem. Po rewolucji z jednego pomieszczenia klasztornego zrobiono ośmioletnią szkołę, tam się uczyłem. W innych urządzono spichlerze. Ziemię podzielono „na głowę”, chłopi żyli samodzielnie. Kiedy byłem mały, trzymaliśmy dwie krowy. Pasły się w stadzie, a ja wieczorami pomagałem je zaganiać. Jedna nazywała się Lyska, a druga Rajka. Były bardzo posłuszne, zwłaszcza Lyska. Powiedziałem, dokąd iść — ona tam szła i wykonywała wszystko, co rozkazałeś. Mój ojciec przepracował jako kierownik fermy w tej samej wsi prawie czterdzieści lat. Na jego fermie było około ośmiuset krów dojnych, a w sumie we wsi — dwa tysiące. Całe moje życie związane jest ze zwierzętami. Ojciec od samego rana szedł na dojenie. Wtedy krowy dojono na łące, tam, gdzie był wypas, stawy, rzeka. Chodziliśmy tam się kąpać. To najprzyjemniejsze wspomnienia. — Postanowił Pan kontynuować dzieło ojca? — Ukończyłem Charkowski Instytut Mechanizacji Rolnictwa i przyszedłem pracować do sowchozu „Kijowski” (to ziemie rady wiejskiej Myroćkiej, do której należała też Bucza). Było to jak na tamte czasy słynne gospodarstwo, nowatorskie. Miłość do hodowli zwierząt zaszczepił we mnie Bohater Pracy Socjalistycznej Iwan Rudenko — niezwykły człowiek. Nawet w tamtych czasach w sowchozie dojono po 5 600 litrów mleka od krowy. Byliśmy na tablicy honorowej na Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej, otrzymywaliśmy wysokie pensje, premie. Iwan Juchymowycz uczył mnie: „Krowa przetrwała wszystko — wojnę, powojenne trudności. Nią orano, ona też dawała mleko. Ci, którzy mieli krowę, nawet w czasie Wielkiego Głodu przeżyli”. Jeszcze z dzieciństwa wiedziałem, że krowa to żywicielka. Kiedy zostałem dyrektorem sowchozu imienia Szewczenki, na cztery wsie były trzy fermy: Petruszańska, Horenycka i Łucka. Gospodarstwo mleczne bywało czasem deficytowe, bywało dochodowe. Ale oddając mleko, jakbyś otrzymywał odsetki w banku. Krowy doi się codziennie. Udoiłeś 10—15 ton — otrzymałeś pieniądze. I tak stale. A żeby mieć zysk, na przykład z owoców czy warzyw, trzeba czekać rok. Hodowla zwierząt to podstawa wsi. W odróżnieniu od warzywnictwa czy innych gałęzi rolnictwa, tutaj przez cały rok jest praca dla mechanizatorów, kierowców, dojarek, strażników, innych pracowników. Wsie, w których pozostały fermy, są żywe, rozwijają się. Ludzie mają pracę, pensję. Wieś, w której nie ma fermy, podupada. Takiej infrastruktury drobnych przedsiębiorstw, jak na Zachodzie, u nas nie ma. Gdzie we wsi pracować? W szkole, przedszkolu, na poczcie — i to wszystko. A co mają robić inni? Jechać do miasta albo za granicę. To oczywiście w mniejszym stopniu dotyczy wsi podmiejskich, gdzie ludzie jeżdżą do pracy do miasta. A odległe wsie stają się bezperspektywiczne. Nie mając pracy, ludzie popadają w alkoholizm, naród degraduje. Większość naszych kierowników wywodzi się ze wsi, a do wsi odnoszą się jak przybysze z kosmosu. — Obecnie hodowla zwierząt na Ukrainie podupada, a Pan buduje najnowocześniejszy kompleks hodowlany. Jak udaje się Panu „płynąć pod prąd”? — Dziewiętnaście lat pracowałem w sowchozie imienia Szewczenki. Zawsze mieliśmy niezły majątek. Do rejonu kijowsko-swiatoszyńskiego w 1961 roku po raz pierwszy przywieziono z Holandii rasę krów holsztyńskich i rozdzielono po gospodarstwach. Krowy tej rasy są wysokie, chude, ale dają dużo mleka. Do naszej strefy nie są do końca przystosowane. Naukowcy metodą krzyżowania z tą rasą wyhodowali ukraińską czarno-białą rasę mleczną, zaadaptowaną do naszych warunków klimatycznych. W KSP „Szewczenkiwśke” zorganizowaliśmy zakład hodowlany. W Kijowie
Rok dwa tysiące dziewiąty, czy jesteś prawnukiem Minotaura z krwi i kości? Czy młodym i silnym bykiem, którego igraszki pięknie i natchnienie przebiją, przeszyją i rzucą na arenę toreadora zwycięski krzyk?
Rok dwa tysiące dziewiąty, czy może Zeusem jesteś w postaci żubra i idziesz wziąć żonę sobie dla uciech — cnotliwą, łagodną, urodziwą, mądrą? A za miłość, jak prawdziwy mężczyzna, rzucisz jej pod nogi kontynent?
Rok dwa tysiące dziewiąty, a może nie jesteś Zeusem, nie Minotaurem, a wołem, co idzie wsią, zagubioną między traw, między traw i bied, między łez i marzeń?.. Ty Wołem owym, któremu stanie i krzepy, i sił zaorać ziemię, którą zasnuł perz! Raisa CHARYTONOWA
Mikołaj Wynnyk — przewodniczący KSP „Szewczenkiwśke” w rejonie kijowsko-swiatoszyńskim. Szczególne miejsce w gospodarstwie zajmuje hodowla zwierząt. Mikołaj Pietrowicz marzy, by uczynić ją jak najlepszą. O tym nasza rozmowa.
Pierwsze cielę Lisiczka, które przyszło na świat dzięki transplantacji zarodka
2009 rok
Машинний переклад
Dzień dobry, szanowni członkowie Proświty!
Tych dni zajrzałam do swojego urzędu pocztowego i wśród modnych magazynów zobaczyłam ten kalendarz plakatowy, który wysyłam. Brakuje mi słów, by opisać swoje zdziwienie: oczy z autoportretu Szewczenki obok… rogatego bydlęcia! Urozmaicić w ten sposób znak pieniężny – trzeba chyba być niezwykłym designerem. Kupiłam ten kalendarz (na szczęście ostatni na poczcie), bo uważam go za haniebny. Najpierw chciałam napisać do PP „Studio »Marko«”, które wydało tę produkcję poligraficzną, ale pomyślałam: czy zrozumieją? Pewnie pracują tam wykształceni ludzie, ale nie czują granicy między uczczeniem roku Byka a znęcaniem się nad wierszami Szewczenki. Nakład tego paskudztwa to 500 tysięcy egzemplarzy. Bardzo smutne.
Tak bardzo chcę wierzyć, że „Proświta” zwróci uwagę nie tylko na wydawanie gazet, czasopism i książek, ale także ukraińskich kalendarzy. Z poważaniem
Ludmiła STRYŻKO, osiedle typu miejskiego Iwaniwka, obwód chersoński
Od redakcji. A co wy myślicie, drodzy czytelnicy? Które kalendarze na rok 2009 są warte dyskusji? Piszcie!
Машинний переклад
Jubileusz „Proświty” w Kirowohradzie świętowano bez szczególnej pompy. I choć wydarzenie planowano jako uroczyste, oprócz powitań (władze — choć nie pierwsze osoby — wręczały podziękowania i kwiaty), koncertu (osobny ukłon dla artystów akademickiego teatru muzyczno-dramatycznego im. M. Kropywnyckiego oraz uczniów i wykładowców dziecięcej szkoły muzycznej nr 2), wybrzmiało wiele przemyśleń nie tylko o sytuacji w wiodącej organizacji narodowo-patriotycznej, ale także o stanie ukraińskości w ogóle. Switłana OREŁ, przewodnicząca Kirowohradzkiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Nam, mieszkańcom Ukrainy centralnej, Naddnieprza, nie należy mieć kompleksów, że zebranie założycielskie towarzystwa „Proświta” odbyło się we Lwowie, bo niemal w tym samym czasie na naszych stepach dała o sobie znać „Hromada”. Nieformalne towarzystwo, które zbierało się w domu Iwana Tobilewycza, jednoczyło miejscową narodowo świadomą inteligencję, której wielu działaczy weszło do historii właśnie jako przedstawiciele ruchu ukraińskiego: wykładowca Mykoła Fedorowski, bracia Tobilewycze, „stary hromadiwiec” Opanas Mychałewycz, pierwszy mecenas sprawy narodowej Jewhen Czykałenko. Właśnie w naszym mieście hromadiwci jako jedni z pierwszych w Imperium Rosyjskim tłumaczyli na język ukraiński utwory Mykoły Gogola. Jako pierwsi dali przykład ukraińskiego regionalnego wydawnictwa książkowego, wydając zbiór poetycki bratanka Tarasa Szewczenki, Josypa Warfołomijowycza Szewczenki, junkra Jelisawetgradzkiej szkoły kawaleryjskiej (zbiór ukazał się pod pseudonimem I. Hrinenko). Na początku XX wieku w naszym mieście pojawiła się właściwa „Proświta”, na której czele stanął ówczesny sędzia i notariusz Wasyl Nikitin, który organizował kursy nauki języka ukraińskiego i występował z referatami literaturoznawczymi oraz ukrainocentrycznymi. Pod koniec lat 20. GPU za wolnomyślicielstwo i ukrainofilstwo wysłało go na Sybir. Największy rozkwit „Proświta” w naszym kraju osiągnęła w latach 1918–1920, kiedy kierował nią syn Iwana Karpenki-Karego Jurij Tobilewycz: w mieście działały chór, biblioteka. Ośrodki były niemal w każdej wsi, mnóstwo kółek dramatycznych i chóralnych, chaty-czytelnie. Lecz władzę bolszewicką, która stawiała przed sobą zupełnie inne zadania, niepokoiło i przerażało Towarzystwo. Dlatego przez wszystkie lata swojego istnienia celowo niszczyła proświecian. Wzmianka o udziale w Towarzystwie wśród oskarżeń była niewybaczalnym grzechem, zbrodnią. To był wyrok. Co ciekawe, podczas rehabilitacji w latach 50. członków „Proświty” nie rehabilitowano — udział w Towarzystwie i wtedy uważano za zbrodnię. Na krótki czas „Proświta” odżyła w latach okupacji niemieckiej, narażając się na obozy koncentracyjne władzy faszystowskiej, a po wyzwoleniu — na obozy koncentracyjne reżimu komunistycznego. Na liście represjonowanych w naszym obwodzie niemal w każdym rejonie znajdujemy nazwiska członków „Proświty”. Miejmy nadzieję, że w przyszłym roku w naszym kraju ukaże się książka „Rozstrzelana Proświta” na podstawie materiałów spraw archiwalnych GPU—NKWD—KGB, prezentując którą, będziemy mieli okazję wspomnieć ich z imienia i nazwiska… Odradzając się w 1989 roku jako Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki, a później Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki, organizacja ta, jak niegdyś, skupiła wokół siebie intelektualną elitę kraju: Łeonid Kucenko, Wołodymyr Panczenko, Hryhorij Kłoczek, Switłana Barabasz, Witalij Babycz, Wiktor Hromowyj, Wasyl Bondar, Andrij Iwanko. Ten krótki szereg szedł pierwszy. Faktycznie przez 137 lat ze 140 „Proświta” była opozycyjna wobec władzy. Wobec dwóch imperiów — Austro-Węgierskiego i Rosyjskiego, wobec prokomunistycznego radzieckiego. Ale nawet w niepodległej Ukrainie Towarzystwo pozostaje nieuznane i niebezpieczne. Trudno sobie wyobrazić, ale jeszcze w 2004 roku w Kirowohradzie proświecianom za zebrane przez nich pieniądze odmawiano udostępnienia nagłośnienia zgromadzenia w dniu urodzin Szewczenki przy jego pomniku. I nie dlatego, że go nie było, a dlatego, że bano się, aby nasze słowo nie wybrzmiało zbyt głośno… I dopiero pomarańczowa rewolucja zmusiła władzę do wzięcia idei „Proświty” na uzbrojenie. Dziś już razem świętujemy i 9 marca, i 22 maja, i Dzień Niepodległości. Należy odnotować wielką pracę władzy w sprawie uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru, która została przeprowadzona w ostatnich latach. Ale pracę tę zaczynała „Proświta”. Książka Wasyla Bondara „Głosy z 33-go” ujrzała światło dzienne jeszcze w 1993 roku, kiedy władza nie reagowała. I obecnie — martyrologium imion zmarłych jest o wiele pełniejsze w tych rejonach, gdzie latami, a nie do wyznaczonej daty, pracowali nasi krajoznawcy-entuzjaści — Wasyl Biłoszapka i Iwan Petrenko w rejonie aleksandrowskim, Serhij Piddubny w hołowaniwskim, Wasyl Docenko w kirowohradzkim, Wasyl Surmyło w onufrijewskim. Każda organizacja trzyma się na trzech filarach — finanse, struktura i idea. „Proświta” — to właśnie ta struktura, która musi mieć niezależne finansowanie, czyli powinna ją utrzymywać wspólnota. Niestety, istniejące mechanizmy, czyli zbieranie składek, okazały się nieefektywne. Mecenasów czy sponsorów „Proświta” przez swoją opozycyjność, a co za tym idzie, marginalność, nie zdobyła. Na poziomie lokalnym państwo nie widzi podstaw prawnych do finansowania statutowej działalności naszej organizacji, chyba że poszczególne projekty, a i to przez skomplikowaną procedurę biurokratyczną. Oczywiście, gdybyśmy zgodzili się zostać oddziałem bojowym jednej z partii — mielibyśmy i biuro, i sprzęt. Lecz doświadczenie świadczy, że partie, deklarując jedno, w większości robią zupełnie co innego, nie cenią swojego autorytetu i faktycznie żyją koniunkturą. Czy mamy prawo ryzykować nieprzeciętnym dziedzictwem duchowym dla tymczasowych korzyści? Prawda, w naszym obwodzie jest przyjemny wyjątek — Ukraińska Partia Ludowa, której oddział obwodowy kieruje członkini zarządu obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Lubow Bosa. Więc działalność partyjna jest ściśle związana z oświatową. Tutaj działa „Ukraiński klub”, partia finansowała wykonanie kilku tablic pamiątkowych działaczom kultury ukraińskiej, inicjowała ustawienie pomnika Kozaka Mamaja w rejonie znamjańskim. To przyjemny, ale subiektywny czynnik, który w pewnym momencie zbiegł się z naszymi interesami. Zatem nieidentyfikowanie się z żadną z partii — to zasadnicze stanowisko „Proświty”, przynajmniej kirowohradzkiej. W czym więc upatrujemy perspektywę? W tym, z czego korzysta całe społeczeństwo obywatelskie świata zachodniego i co już zaczęto przyswajać w Europie Wschodniej. W wielu krajach działa ustawa, zgodnie z którą jeden procent podatku dochodowego, który płacą wszyscy, za życzeniem obywatela przekazuje się na konto określonej organizacji społecznej.
(zgodnie z oświadczeniem podatnika). „Proświta” musi inicjować te procesy, kierując się nie tylko własnymi interesami, wszak nasze społeczeństwo obywatelskie niezwykle potrzebuje ustawowo uregulowanego systemu wsparcia zasobowego dla inicjatyw społecznych. Tylko wtedy będzie miało szansę stać się silnym i stabilnym. „Proświta” w naszym obwodzie, dzięki pewnej pracy organizacyjnej przeprowadzonej niedawno, ma zarówno zasięg, jak i reprezentację. Ale wszystko to wymaga rozwoju, wsparcia, stałej uwagi. O sile idei „Proświty” nie warto mówić — są one od dawna znane. Należy wymienić kilka czynów prośwician i ludzi bliskich „Proświcie”, których dokonali bez przymusu, z własnej inicjatywy, bez korzyści materialnej. Te czyny przybliżają do wartościowego wznoszenia się nie tylko poszczególnego człowieka, ale i całe społeczeństwo. Z inicjatywy Wiktora Kriukowa w Dolinśkiej ustawiono popiersie Tarasa Szewczenki autorstwa naszego krajana, wielostronnego artysty Andrija Nimenki. Podczas jego przewodniczenia w Znamiance odnowiono pomnik Szewczenki. Nowomyrhorodzcy proświcianie na czele z Mykołą Surżkiem zainicjowali ustawienie kilku tablic pamiątkowych o historii regionu, zbierają środki na ustawienie pomnika młodego Szewczenki, który może stać się jedynym takim na Ukrainie. Jak i czym ocenić inicjatywę głównego reżysera Kirowohradzkiego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego, zasłużonego działacza sztuki Mychajła Illiaszenki, który zorganizował spektakl, zagrany przez aktorów w ich dzień wolny? Środki ze spektaklu przekazano na budowę cerkwi Kobziarza w Kaniowie. Czy inicjatywę proświcianki Wałentyny Topczij-Rozmaj, która zorganizowała zbiórkę książek dla dzieci osieroconych, a redakcja gazety „Narodne słowo” pomogła je dostarczyć do szkoły z internatem? Czy inicjatywę prośwician ze Znamianki, którzy własnymi siłami założyli rejonową nagrodę dla nauczycieli za najlepsze wychowanie narodowo-patriotyczne i wręczają ją? A jakimi kryteriami wieczności można ocenić pracę naszych krajoznawców — Serhija Piddubnego z Hołowaniwska, który oprócz wielu prac z historii rodzinnego rejonu zajmuje się badaniem „Księgi Welesa”, próbując zetrzeć z dawnej historii Ukrainy nawarstwienia wpływów nieżyczliwych sił? Czy ogromną pracę Wasyla Biłoszapki z Oлександriwki, autora i współautora nie tyle książek, co tomów z historii rodzinnego regionu? Czy rzetelną pracę Serhija Szewczenki i Wołodymyra Boska, działalność społeczną Wiaczesława Szkody, potomka rodu Szewczenki i kustosza „Świetlicy Kobziarza” w Znamiance? Czy ogromną pracę organizacyjną — prowadzenie corocznych konferencji, inicjowanie odczytów krajoznawczych kierowniczki gabinetu naukowo-metodycznego ukrainoznawstwa i krajoznawstwa Kirowohradzkiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli imienia Wasyla Suchomłynskiego Łarysy Hajdy? Jednak osobno należy powiedzieć o książce-badaniu krajoznawcy Iwana Petrenki z Oлександriwki „Nazistowski reżim okupacyjny: mało znane strony”. To nowe słowo nie tylko w regionalnym, ale i w krajowym krajoznawstwie. Nie można nie wspomnieć o niespodziewanej inicjatywie przedstawiciela inteligencji technicznej: zarządca Pomicznianskiego odcinka torów Mykoła Antoszyk ustawił znak pamięci dysydentowi-krajanowi, ukraińskiemu patriocie Petrowi Czornemu, stary wagon kolejowy po pewnej rekonstrukcji przekształcił w muzeum stacji Pomiczna, a niedawno zainicjował ustawienie tablicy pamiątkowej Mykole Woronemu we wsi Hłyniane, gdzie w przeddzień aresztowania w 1938 roku przebywał poeta. Tę listę można kontynuować. Ale przed nami wiele pracy. Nie dożyliśmy jeszcze do tego czasu, aby nie było na Ukrainie pracy dla prośwician. Stoimy przed niełatwymi wyzwaniami. Kryzys gospodarczy grozi staniem się nie tylko czynnikiem lumpenizacji, ale i spowodowaniem znacznych przesunięć geopolitycznych. W tej sytuacji rola ludzi, którzy rozumieją głębię zakorzenienia własnego narodu, znaczenie i wpływ świata duchowego, ważność i poziom uformowania aury kulturowej, może niepomiernie wzrosnąć. Tak samo jak rola Ukrainy, która jest, mimo wszystkich negatywnych tendencji, najbardziej duchowym ośrodkiem zarówno świata słowiańskiego, jak i europejskiego. Zatem musimy być nie tylko optymistami, ale i wskaźnikami, przewodnikami tego duchowego dziedzictwa, które nie pozwoli popełnić błędu w kształtowaniu przyszłości.
Машинний переклад
Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
Nie można stać się współczesnym prosvityanynem bez odpowiedniego przeszkolenia i znajomości Internetu; właśnie ten problem musi zostać podjęty przez gazetę i najwyższe kierownictwo Towarzystwa w nowym roku. Warto wprowadzić rubrykę o współczesnych technologiach działalności społecznej Ukraińców oraz rubrykę „Porady antykryzysowe dla Ukraińca”. Z goryczą trzeba stwierdzić, że w miejscach reklama gazety jest niewystarczająca, dlatego prenumerowano ją mało. Byłoby nieźle uczynić reklamę gazety oraz pracę na forum internetowym warunkiem pobytu w organizacji, wpisać to do statutu jako warunek proświatyńskiej komunikacji i informacyjnego zjednoczenia. Internetowy post „Proświty” powinien być w każdej wsi — to sposób unowocześnionego odrodzenia skutecznej struktury „Proświty”. A dlaczego gazeta do tej pory nie proponuje praktycznych algorytmów prawnych i procedur dla obywateli i oddziałów, służących pociąganiu do odpowiedzialności naruszycieli „Ustawy o językach”, dlaczego nie wypracowano technologii nacisku na parlament, aby zmusić posłów do szanowania języka państwowego? Wzory oświadczeń i apeli jedynie irytują ludzi. Na początek trzeba zorganizować za pomocą obwodowych oddziałów monitoring sytuacji językowej, ustanowić metody reagowania na miejscach. Kiedyś, jeszcze za kierowania organizacją obwodową, próbowałem opracować taki regulamin, ale wówczas w Towarzystwie była tylko jedna maszyna do pisania. Teraz każda nawet mała organizacja powinna mieć Internet i obecnie jest to realne. Życzę Wam w nowym roku normalnej obecności informacyjnej — obecnie Ukraińcy potrzebują gazety „Słowo Proświty”! Niech wszystkim wam sprzyja szczęście, a każdemu z osobna uśmiechnie się ukraiński los, niech przyniesie pociechę z kolędami i szczedrówkami świąt Bożego Narodzenia! Nasze spojrzenia zawsze będą zwrócone ku Kijowowi. W nowym roku życzę dobrego zdrowia kierownictwu i całej „Proświcie”!
Zdjęcie Ołesia Dmytrenki
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
niowanie: klasa 11 // W. I. Nowosiolowa, L. W. Skuratiwski, L. W. Pletniowa. — Kijów: Heneza, 2008. — 104 s. Podręcznik daje pełne wyobrażenie o treści testów do niezależnego oceniania wiedzy absolwentów szkoły średniej. Do wszystkich zadań są odpowiedzi. 2. Język ukraiński. Testy. Klasy 5—12: Podręcznik / Pod red. N. W. Hujwaniuk. — Kijów: Centrum Wydawnicze “Akademia”, 2007. — 376 s. Podręcznik obejmuje wszystkie zagadnienia fonetyki, leksyki, gramatyki, ortografii i stylistyki języka ukraińskiego, które są nauczane w szkole średniej. Do wszystkich zadań są odpowiedzi. 3. Juszczak I. P. Praktykum z ortografii języka ukraińskiego. — Kijów: Oswita (dowolny rok wydania). — 254 s. W podręczniku zwięźle i przystępnie wyłożono zasady ortografii języka ukraińskiego, szczegółowo je zilustrowano, a dla utrwalenia materiału teoretycznego zaproponowano 290 ćwiczeń z kluczami i odpowiedziami do nich. Ponadto podano rady, jak łatwiej zapamiętać tę czy inną zasadę ortograficzną. 4. Juszczak I. P. Język ukraiński: Podręcznik dla studentów wyższych uczelni. — Kijów: Łybid (dowolny rok wydania). — 640 s. W podręczniku gruntownie wyłożono wiadomości dotyczące fonetyki, leksyki, gramatyki, ortografii i funkcjonowania języka ukraińskiego. Brak ćwiczeń. Ciąg dalszy w następnym numerze. która powstaje na falach życia. Ona jest zjawiskiem co do istoty. Piana (władza) znika, istota (życie) pozostaje. Piana nie może dominować nad wodą, nawet jeśli będzie jej dużo. Istotą życia człowieka jest walka, twórczość i działanie, których nie może zastąpić marność troski jedynie o własną korzyść i zysk. I człowiek nie powinien rezygnować ani z walki, ani z wolności, nawet jeśli w procesie tej walki musi przechodzić przez rozczarowanie i cynizm. Wszak czym, jeśli nie cynizmem, można wyjaśnić demonstrowanie przez elitę swoich milionów przed krajem, którego większość populacji może żyć jedynie za skromną pensję, którą często wstrzymują. Próba życia na kredyt (jak na Zachodzie) obróciła się w tragedię dla większości tych, którzy uwierzyli obecnej władzy, wpadając w pułapkę finansowych metamorfoz. W jednej z grudniowych audycji “Swobody słowa” mer Kijowa dumnie oświadczył, że karmi obiadami pięć tysięcy bezdomnych. Nie będziemy mówić, dlaczego jest ich tak wielu. Ale to było wtedy, gdy stolicę odłączono od ciepła i gorącej wody. Dopiero wtedy, gdy władza będzie troszczyć się nie o bezdomnych, a przede wszystkim o zachowanie puli genowej narodu, będzie pielęgnować i wspierać rozumnych, twórczych, mądrych, fachowych, którzy stanowią podstawę społeczeństwa, wtedy można ją nazwać elitą. I znów przypomina się Diogenes, który prosił o jałmużnę posąg… W warunkach współczesnego “społeczeństwa wiedzy” (E. Toffler) większość populacji Ukrainy, wbrew trudnościom i przeszkodom, zdobywa wykształcenie, włącza się w kulturę światową i wartości demokratyczne. Ukraiński człowiek pozbył się jednolitości, kompleksu “zwykłego radzieckiego człowieka”, stał się osobowością, dlatego nie akceptuje snobizmu i upokorzenia nazywania siebie przeciętnością. Obraża, że robią to ludzie dalecy od prawdziwej elitarności. Właśnie ta nowa, pełna godności osobowość jest zdolna dokonać intelektualnej modernizacji życia politycznego, która otworzy drogę modernizacji Ukrainy. W tym właśnie zawiera się gwarancja pojawienia się tej nowej elity, która jest potrzebna naszemu narodowi. Wołodymyr ILJIN
Машинний переклад
Jak obiecaliśmy naszym czytelnikom, dzisiaj rozpoczynamy druk specjalnego podręcznika profesora Iwana Juszczuka, napisanego dla uczniów i nauczycieli, „Język ukraiński. Przygotowanie do zewnętrznej niezależnej oceny”. Mamy nadzieję, że dla absolwentów szkół średnich nasza publikacja stanie się prawdziwym noworocznym prezentem, który pomoże tysiącom abiturientów-2009 skutecznie osiągnąć postawiony cel. Od dzisiaj, lekcja po lekcji, będziemy prezentować tę pracę wybitnego ukraińskiego autora podręczników do języka ojczystego. Pamiętajcie: „Lekcje...” są drukowane tylko w naszej gazecie. Kupujcie w kioskach i na poczcie, prenumerujcie „Słowo Proświty”. Iwan JUSZCZUK, profesor 1. Struktura testu niezależnej oceny z języka ukraińskiego Zewnętrzna ocena z języka ukraińskiego przeprowadzana jest w formie pisemnej. Test zawiera 54 zadania. Testowanie trwa 3 godziny. W egzaminacyjnym zeszycie testowym znajduje się 43 zadania, które dotyczą fonetyki i pisowni, leksykologii, budowy słowa i słowotwórstwa, morfologii i pisowni, składni i interpunkcji, stylistyki — zgodnie z programem z języka ukraińskiego dla średniej szkoły ogólnokształcącej. Odrębną podgrupę stanowi 10 zadań, odpowiedzi na które mają wykazać poziom zrozumienia samodzielnie przeczytanego tekstu o objętości 600—800 słów. W nich, tych zadaniach, przewidziano określenie głównej myśli podanego tekstu oraz sposobu jej wyrażenia, budowy tekstu, logicznych związków między jego częściami, jego komunikatywnego przeznaczenia i możliwego wpływu na czytelnika, stylu mówienia, roli poszczególnych środków stylistycznych dla odkrycia tematu, bezpośredniego i przenośnego znaczenia słów. Ostatnim jest zadanie napisania wypracowania-rozważania o objętości 200—250 słów na zadany temat. Przy tym stawia się wymóg podania dwóch-trzech przykładów z życia lub literatury na potwierdzenie wyrażonych myśli, zacytowania wypowiedzi z utworu artystycznego lub utworów, poprawnego zbudowania tekstu. 2. Jak przygotowywać się do zewnętrznego testowania z języka ukraińskiego? Po pierwsze, należy sporządzić plan przygotowań, rozpisując cały materiał według tematów na każdy tydzień, i starać się maksymalnie przestrzegać sporządzonego planu. Po drugie, czytając te czy inne zasady, obowiązkowo analizować przykłady podane do nich. Zasady zapominają się, przykłady pozostają w pamięci. Podstawą nie jest zasada sama w sobie, a istota tego czy innego zjawiska językowego. Dla utrwalenia materiału teoretycznego i samokontroli jego przyswojenia należy wykonywać proponowane ćwiczenia i za każdym razem sprawdzać się z odpowiedziami, które są w podręczniku. Błędy szczegółowo analizować. Po trzecie, przygotowując się do zewnętrznego testowania, trzeba przeczytać utwory artystyczne z literatury ukraińskiej, których studiowanie jest przewidziane przez program szkolny, w komunikacji z bliskimi i przyjaciółmi przejść wyłącznie na język ukraiński. Będzie to sprzyjać wzbogaceniu zasobu słownictwa, poprawnemu rozumieniu leksykalnego znaczenia wielu słów i stałych zwrotów, wyrobieniu wyczucia językowego. Aby skutecznie uczyć się języka ojczystego — języka swojego narodu i swojej ziemi, — trzeba rozumieć, że jest to potrzebne dla rozwoju własnego myślenia, własnego intelektu. W języku, jego strukturze zawarte jest życiowe doświadczenie setek poprzednich pokoleń, które w procesie uczenia się języka ojczystego podświadomie przekazuje się i każdemu z nas. „Wszystkie główne języki europejskie — pisał wielki francuski filozof Wolter — można nauczyć się w sześć lat, swojego zaś ojczystego trzeba uczyć się całe życie”. 3. Literatura Dla przygotowania do zewnętrznego niezależnego testowania trzeba wybrać dwa-trzy podręczniki, które naświetlają mniej więcej pełno kwestie gramatyki i pisowni języka ukraińskiego (w granicach programu szkolnego). Najbardziej optymalne spośród nich: 1. Język ukraiński. Zbiór zadań testowych dla przygotowania do zewnętrznej niezależnej oceny
Машинний переклад
Закінчення статті «CZY NASZA ELITA JEST ELITARNA?», с. 2
kilku dostrzega w nich zagrożenie dla swoich możliwości i przywilejów.
4. PARADOKSY I PERSPEKTYWY
Zamiast przejmować się tym, celowe jest postawienie pytania: czy nasi możnowładcy to elita, czy antyelita, dlaczego nasza elita nam nie odpowiada? Jakie zadania chcemy przed nią postawić? I czego w takim kontekście chcemy od siebie i swojego kraju? Dopóki nie ma celu, dopóty nie może być zrozumienia drogi, a bez niego nie można poważnie krytykować kursu władzy (elity). Zanim zburzy się stare i zacznie budować nowe, trzeba mieć plan tego nowego. Niepewność nowego w orientacjach głównych sił politycznych właśnie rodzi te kataklizmy, które niepokoją społeczeństwo. Do stworzenia koncepcji nowego potrzebne jest zrozumienie tego, co nam nie odpowiada w starym. To właśnie pozwoli zrozumieć, dlaczego nasza elita nie jest taka, jaką chcieliśmy. Obecny stan rzeczy, w którym pożyteczne działanie mechanizmu społecznego rozprasza się wskutek totalnej orientacji „elity” na korzyść, nie może zostać uznany za normę. Jeśli elita w naszym przypadku to władza, która pochłania całą duchowo-społeczną energię, kwitnąc kosztem jej (naszym), to nie jest to elita, lecz guz, który wymaga chirurgicznej interwencji. Ale czy taka interwencja nie doprowadzi do pogorszenia sytuacji? Czy nie bierzemy zewnętrznych przejawów za główne, pomijając ich wewnętrzne przyczyny? Czy przyczyną tego nie jest pomarańczowa rewolucja, która zamiast oczekiwanej harmonii doprowadziła do niezgody? Wybitny współczesny francuski filozof J. Baudrillard twierdzi, że takim paradoksalnym wynikiem każdej rewolucji jest to, że wraz z nią przychodzi niepewność, niepokój i zamieszanie. Wolność okazała się niezdolna przynieść wyzwolenie. Po raz kolejny wyszło na jaw (niestety, znów na własnym doświadczeniu), że sama w sobie wolność nic nie jest warta, a wartościową (lub bezwartościową) czyni ją człowiek. Może ona użyć wolności do sprzedania siebie w jeszcze okrutniejsze niewolnictwo albo do uciskania innych. Właśnie tutaj z całą ostrością pojawia się problem elity: czy ci, którzy tak siebie nazywają, rozumieją miarę odpowiedzialności, nałożonej na nich, a także miłość lub pogardę i wzgardę, jakimi może ich obdarzyć naród? W tym drugim przypadku nie może być mowy o żadnej elicie. Stając się obca dla społeczeństwa, elita (władcza nomenklatura) rodzi w nim wyraźne i groźne napięcie. Jej pole ma zdolność wytwarzania nowego elementu, którego jeszcze nie ma, lecz który zaczyna się kondensować. Przez najbardziej dysharmonijną, destrukcyjną działalność taka elita (nomenklatura) zaczyna rodzić sobie zastępstwo. Uświadomienie tego ukazuje dość wątpliwy obraz naszej rzeczywistości. Przed nami we władzy pojawia się masa szarych jednostek, które dumnie nazywają siebie elitą; urządzają wystawne prywatne przyjęcia na wzór kolegów z Londynu, Brukseli czy Waszyngtonu; rzeczowo przenoszą aktywa do zachodnich banków, mimo biedy i bezprawia większości obywateli; przywłaszczają sobie arystokratyczne tytuły itd. W rzeczywistości demonstrują ignorancję i profanację, przypominając Martina Boruleję, który tak nigdy nie został szlachcicem. Być może dlatego z ekranów zniknęli naukowcy, pisarze, kulturoznawcy, myśliciele, których zastąpili showmani — od polityki, sztuki, władzy, nauki. Lecz nie oznacza to, że nasza elita przestała być elitą. Pozostaje nią, choćby jakimi negatywnymi cechami ją obdarzamy. Zatem imitacja prowincjonalnych autorytetów elitarnej działalności zmusza do poszukiwania zasadniczo nowego modelu rozwoju społeczno-kulturowego. Potrzebny jest projekt, a mogą go stworzyć ci, którzy myślą twórczo, innowacyjnie, nie opierają się wyłącznie na patriarchalnych wartościach, nie żyją złudzeniami przeszłości, wyczytanymi w szkolnych podręcznikach historii, w popularnych broszurach wątpliwych autorów, w brukowej prasie. W takim przypadku nadaremnie czekać na coś niezwykłego od zwykłych ludzi, graczy, a nie prawdziwych twórców rzeczywistości. Problem nie tkwi w tym, że życie przypomina grę, lecz w tym, że właśnie gra bez reguł, nastawiona na dramatyczny dla przeciwników wynik, zaczyna określać atmosferę całego naszego życia, wprowadzając je w chroniczną niepewność, chaotyczność, niebezpieczny kontekst, totalną siłę wyższą, w których życie staje się niemożliwe. Jednak nie należy się temu dziwić. Jeśli przez nomenklaturę wirus prowincjonalności przeniknął do niezwykle złożonego mechanizmu społeczeństwa i stara się podporządkować go prymitywnemu schematowi stosunków przedprzemysłowych, a nie postprzemysłowych, to jest to sytuacja straszniejsza niż wszelkie kryzysy ekonomiczne czy polityczne. Ukazuje ona absolutną niezgodność władczej elity z rzeczywistością. To przypomina sytuację, w której Szarikowie (M. Bułhakow „Psie serce”) zaczęliby jednak panować nad ludźmi i zaczęliby ich przerabiać na swoją podobiznę i swój obraz. Innymi słowy, władza, oddalając się od nadziei i oczekiwań narodu, dopasowuje, podporządkowuje, przekształca społeczeństwo do swoich potrzeb i konstruktów. A do tego potrzebni są nie osobowości twórcze, lecz wykonawcy — Małiuty Skuratowy, Azefowie, Berie itd. A jeśli panuje wykonawca, to infekcja korupcji z ukrytego stanu przechodzi w jawny, z ubocznego i przypadkowego zjawiska przemienia się w podstawowy fakt życia. Bo każde zjawisko niezgodne z istotą (nomenklatura — elita, wykonawca — twórca) rodzi wypaczone formy postrzegania i rozumienia rzeczywistości. I ta wypaczoność (szkaradność) stara się podporządkować sobie zdrowy organizm społeczny, ponieważ może istnieć tylko w chorym. Można to porównać do procesu rozprzestrzeniania się przerzutów nowotworowych: utrata reguł rozwoju organizmu prowadzi do tego, że ten czy inny zestaw chorych komórek może przejawiać swoją zabójczą żywotność, nie poddając się genetycznym poleceniom i nieograniczenie się rozmnażając. Tak śmiertelna choroba pochłania i niszczy organizm. Nasza władza, która nazywa siebie elitą, sama w sobie jest niczym. To jest ta piana,
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
pełniła rolę diabełka), a uczniowie jeździli nawet kolędować do Kijowa do Liny Kostenko i Natalii Kaszczuk. A mój mąż — artysta malarz Orest Biłous — był w dorosłej szopce twórczej inteligencji jednym z „trzech króli”. I kiedy przyszli kolędować do domu, pozostało jasne wspomnienie na długie lata. W okresie odrodzenia ukraińskich tradycji we Lwowie każda szkoła, instytut czy organizacja miały swoją szopkę, w centrum miasta urządzano konkursy na najlepsze wykonanie przedstawień szopkowych. drogi zamieniały się w błoto i jedynym ratunkiem było wtedy dotrzeć do widzów wołami. A czyż łatwiej było zimą? Jak zawieje, bywa, jak uderzy mróz powyżej 20 stopni — tylko chłopskie kożuchy i walonki ratują. Wszędzie, w najodleglejsze zakątki Ukrainy, prowadziły trasy koncertowe Marka Łukycza z jego chutoru Zatyszok, który leżał na Słobożanszczyźnie. Tego przednoworocznego dnia dawali spektakle w pobliżu stacji Starowiriwka, która była o 20 wiorst od Zatyszku. A kiedy opadła kurtyna, pospieszyli do domu. I oto już zaprzężono trójkę koni, ze śmiechem otulili się aktorzy w ciepłe kożuchy, a szerokie sanie przez zamieć, srogi mróz i śnieżne zaspy potoczyły się znajomym polnym traktem. Szybko się ściemniało… Konie desperacko pokonywały jedną przeszkodę po drugiej. Nagle, gdy do chutoru zostało wiorst z pięć, zaniepokoiły się, zarżały i w końcu przerażone zatrzymały się. A po chwili stała się zrozumiała przyczyna takiego zachowania: za saniami uganiała się cała wataha głodnych wilków. „Ech, i dlaczego nie zabrałem ze sobą strzelby?” — z żalem powiedział Marko Łukycz. — To byłoby polowanie! A teraz myśl, co robić z A i śniegu, jak widzimy, już nam zima żałuje, jakby wystawiała nas na próbę. Ale my przygotowujemy się do świąt z wyprzedzeniem. Ktoś wędzi w podwórkach w beczce szynkę, ktoś z mieszczan robi zakupy w rodzinnych wsiach. A prawdziwe gospodynie pieką-wypiekają, bo święta tuż-tuż, więc drodzy goście w domu. A ja cieszę się, kiedy przyjeżdżają z Kijowa moje wnuczki — drugoklasistka Myrosława i szóstoklasistka Nastia. Obie nie od dziś uczęszczają do autentycznego teatru dziecięcego „Daj, Boże”, więc mają po dziesięć wyszywanych koszul z różnych regionów Ukrainy, uczą się wszystkiego tego, co jest duchową wartością w ukraińskich tradycjach. Życzymy sobie nawzajem przy spotkaniu, aby pięknie powitać Boże Narodzenie, a potem — nowego doczekać. Tak od Bożego Narodzenia do Bożego Narodzenia życie mija, a my wysławiamy Boga, który się narodził, i naszą młodą Ukrainę. A ja piszę swoje bożonarodzeniowe wiersze w niewoli zimowych świąt, bo wiem, że „wzejdzie gwiazda i po raz kolejny nas zadziwi, i kolęda przedłuży nasze lata. Ktoś odpowie, ktoś kogoś usłyszy na przełomie wieku w tych śniegach głębokich”. Zatem daruję wam swój „Motyw bożonarodzeniowy”: Wydaje się, że choinkowe piękności Zbiegły z gór do mojego miasta, Żeby uszczęśliwić je. Żywicą pachnie i igliwiem, Kolędnicy roznoszą kolędę, Jakby radość na tacy. Świece wieczorowe skapują W kolorowe dłonie ciemności, Dzwony cerkiewne w sercu. Modlitwą dni się wznoszą, Przy szopce dzieci zdziwione, Jakby na początku świata. Skarbnik dzieli wykolędowane Na wszystkich szopkarzy… Radujcie się i triumfujcie! Dzwoneczki srebrne dzwonią, Pierwsza gwiazda wzeszła. Mały Jezus płacze. Boże Narodzenie! wał. Nastała jakaś niepokojąca chwila i nikt nie mógł przewidzieć, co będzie dalej… Ale zwycięska pieśń zabrzmiała z nową siłą. „Trzymajmy się, nasza bierze! — zachęcał przyjaciół Marko Łukycz. — Trzymajmy się do końca”. …Nie wiadomo, czym zakończyłaby się ta niespodziewana przygoda, ale do otoczonych przez wilki aktorów dotarł dźwięk końskiej uprzęży. Po chwili na drodze pojawiło się kilka sań — to wracali do domu sąsiedzi. Rozgonili resztki wilczej watahy strzałami ze strzelb, a Kropywnycki z towarzyszami szczęśliwie dotarli do chutoru i znaleźli się w objęciach bliskich oraz gości. O tym niespodziewanym koncercie w zimowym stepie mój dziadek nie raz wspominał w gronie przyjaciół. Szczerze dziękując Bogu, który nie opuścił biednych aktorów w trudnej chwili, obowiązkowo kończył tę opowieść pieśnią „Hej, nuże, bracia, do broni!”. * * * Schyliło się niebo nad zmęczony horyzont, I dzwony trwogi spłoszone biją: Byłoby w tym świecie niezawodnie i dobrze, Żeby ludzie zdołali wszystkie krzywdy zapomnieć. Żeby „oko za oko” — zostało w Talmudzie, A mądrość przebaczenia była triumfem… Ja chcę dożyć do dni, kiedy będzie Bratać się Prawda z wielkim Dobrem! Dobra i Prawdy Szczerze życzę wszystkim! Hanna CzuBAcz O niezwykłej przygodzie, która zdarzyła się pod Nowy Rok wielkiemu ukraińskiemu aktorowi i dramaturgowi Markowi Łukyczowi Kropywnyckiemu, opowiada jego wnuk Ihor KROPYWNYCKI.
Машинний переклад
Marija LUDKEWYCZ, m. Lwów. Kiedy składają mi życzenia z okazji dnia anioła latem lub jesienią, żartuję, że jestem Zimową Marią, a dokładniej Bożonarodzeniową, bo rzeczywiście urodziłam się 7 stycznia. To wielkie święto chrześcijańskie — Boże Narodzenie — wpłynęło, uważam, na mój los, a w końcu i na moją poezję, w której we wszystkich okresach mojego życia obecne są motywy świąt zimowych. Jeszcze z dzieciństwa Boże Narodzenie weszło w moje życie jako wielka tajemnica, objawienie, cud. Oprócz tego, że my, dzieci, wiedzieliśmy, że narodził się Syn Boży, który daruje ludziom zbawienie, oczekiwanie na święto i przygotowania do niego były wielkim wydarzeniem. W Wigilię, kiedy na niebie wschodziła gwiazda i zwiastowała nowinę o narodzeniu Bożego dzieciątka, cała rodzina siadała do wieczerzy. Świątecznym obrusem nakrywano stół, dwanaście postnych potraw podawała matka, a my wszyscy pomagaliśmy je przygotowywać. Tata zajmował się kutią, obierał orzechy, rozcierał mak. Od kutii zaczynaliśmy wieczerzę. Modliliśmy się, a tata wszystkich błogosławił, abyśmy spożyli te potrawy i doczekali nowych świąt. Barszcz z uszkami, ryba, pierogi z kapustą, kompot z suszu… Zapalaliśmy świecę i drżący płomyk jednoczył naszą rodzinę. Na parapecie, zgodnie ze zwyczajem, stawialiśmy talerz z kutią dla zmarłych, aby bliska dusza na tamtym świecie wiedziała, że się o niej pamięta. A na brzegach stołu pod obrusem kładziono czosnek, aby złe duchy omijały naszą chatę. W Wigilię zaczynały chodzić jasełka. Bardzo się z tego cieszyliśmy. Pewnego razu byłam nawet w roli Cyganki w takim przedstawieniu. Zima wtedy nanosiła metrowe zaspy we wsi Niżnia Łypycia w rejonie rohatyńskim, ale to nie odstraszało kolędników, którzy pod oknami dźwięcznie obwieszczali: „Oj raduj się, ziemio, Syn Boży narodził się”… Niestety, z dziadkiem nie dane mi było się spotkać, bo urodziłam się już wtedy, gdy on odszedł w wieczność. Ale odkąd się pamiętam, w naszej rodzinie zawsze postrzegano go jako żywego. Po prostu gdzieś wyskoczył w sprawach, a może pojechał na występy i trochę się zasiedział. Ale zaraz, zaraz ma wrócić i wtedy nasz dom wypełni się pieśniami i wesołym śmiechem, ciekawymi opowieściami i wspomnieniami. Moja matka, Olha Markiwna Kropywnycka, z ciepłem i miłością nie raz wspominała, jakim ciekawym gawędziarzem, żartownisiem i pomysłodawcą był dziadek. Szkoda, że wiele naszych rodzinnych relikwii zaginęło podczas rewolucyjnych nieszczęść, kiedy przerwany został historyczny ewolucyjny bieg rozwoju społecznego życia kraju, a później — podczas wojny. Ale pocieszające jest to, że na wieki pozostały w pamięci Ukraińców utwory Kropywnyckiego — dramaturga, aktora, poety, kompozytora; jego odważna, pełna poświęcenia działalność w walce o duchowe wyzwolenie zniewolonego narodu. Pieśni jego stały się prawdziwie ludowymi, wspomnijmy choćby „Słowika”. Do dziś żyją liczne legendy i wspomnienia współczesnych, zachowały się aforyzmy. Najczęściej były to śmieszne miniatury. Ale zdarzały się i tragikomiczne, bo życie wędrownych aktorów było pełne niespodzianek i ryzyka, co czasem kryło nawet śmiertelne niebezpieczeństwo. Świadectwem tego jest ta oto opowieść Marka Kropywnyckiego, którą usłyszałam od matki. …Oj, niełatwe czasy przeżył nasz naród w Imperium Rosyjskim! Pod okrutną „wałujewską prasą” znalazło się wszystko, co ukraińskie — i język, i kultura. A jeśli chodzi o teatr, to położenie wędrownych trup było żałosne. Aby przeżyć, aktorzy musieli cały czas wędrować po wsiach i miastach, przedstawienia odbywały się w chatach, stajniach lub na jarmarkach pod gołym niebem. Przemieszczali się głównie końmi, razem z rekwizytami. Szczególnie ciężko bywało wiosną, kiedy… M. Ludkewycz z córką Lesią i wnuczką Myrosławą. Stoimy, bywało, w centrum miasta, a z każdej ulicy wypływają z wielką gwiazdą kolędnicy. Popatrzeć na ten cud zjeżdżali się do Lwowa z wielu miast. Z czasem wszystko się zmienia. I to, co dozwolone i co się wydarzyło, staje się naturalne. Obecnie we Lwowie przy choince kolędują zwykli mieszczanie, którzy po prostu nie mogą żyć w święta Bożego Narodzenia bez kolędy. Na Rynku rywalizują jasełka, które przyjeżdżają z różnych rejonów — proświcianie, członkinie Związku Ukrainek, edukatorzy. Z czasem w swoich wierszowanych wspomnieniach napisałam o „Złotym jabłku” jasełek, gdzie były takie wersy: Bujne święto jasełek było — i nie ma. Tylko w pamięci iskrą dawna zima Na talerzu mi podaje noworocznym Jabłko Złote — Nadzieję pradawną. Na Boże Narodzenie bliscy chodzą do siebie w gości, wybaczając krzywe słowo czy jakieś urazy. To wielkie święto czyni dusze ludzi ugodowymi i łagodnymi. Do mnie drugiego dnia świąt, na Marii, co roku przychodzą w gości przyjaciele. I o tym napisałam cykl wierszy „Dzień Anioła”. Oto jeden z nich: Na Marii — do Marii, A na Piotra — do Piotra. Święta te — duszy żywioł, Najszczęśliwsza pora. Dzień — jak biała kartka papieru, A na niej — gwiazda Bożego Narodzenia, Otwierajmy nieba drzwi, Boże słuchajmy słowa. Już Maria z dzieciątkiem W aureoli, bo święta Muzyka, niby wspomnienie, Stamtąd do nas zlatuje. Jesteśmy szczęśliwi, bo zbawieni, Tylko żal, niby Żmija, My grzeszni, my pokorni, Sławimy twoje imię. Nosimy gwiazdę jasełkową I nie widzimy, dlaczego Z oczu Marii gorzko Łzy kapią w ciemność. W mojej rodzinie też zachowują się wszystkie tradycje świętowania Bożego Narodzenia. Jeszcze kiedy dzieci były uczennicami, od 1990 roku, w przeddzień Bożego Narodzenia moja starsza córka Lesia pomagała młodszej siostrze Chrysti szyć kostiumy do jasełek. Pamiętam, jak nauczycielka języka ukraińskiego, dysydentka Myrosława Zwaryczewska, zorganizowała we lwowskiej szkole nr 36 pierwsze jasełka (Chrystia wykonywała rolę)… z tymi rozwścieczonymi bestiami, jak dać im odpór?” Wilki tymczasem otoczyły wędrowców, usiadły w koło, a ich drapieżne oczy groźnie błyszczały w świetle księżyca, który wyjrzał zza chmur i oświetlił wszystko wokół. Sytuacja niemal beznadziejna. „Ojcze! Może wyciągnąć szable z rekwizytów? — wykrzyknął jeden z aktorów. — Nie czekać przecież, aż zamarzniemy, a to ścierwo nas zje!” Na pewien czas zapadła niepokojąca cisza… Lecz nagle stepem przetoczyła się potężna pieśń — „Hej, nuże, bracia, do broni! Hej-hej…” To Kropywnycki śmiało zaczął swoją ulubioną, kozacką. — „Damy odpór zwierzęcej wataże! Hej!” — podchwycili melodię wszyscy aktorzy, wymachując długimi szablami… I, o dziwo, wilki, prawdopodobnie nie spodziewając się takiej zuchwałości, trochę ustąpiły, a potem, niby w odpowiedzi, chórem zawyły, podnosząc w górę pyski. Takiego widowiska nikt nie oczekiwał.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
niczym kredowe zarośla pradawnego morza… * * * Pytanie — echo zamiarów (on chce, bym go zapytał) odpowiedź — echo zamiarów (chcę siebie usłyszeć). * * * Szlifują kamień — Spoglądając na kobietę… na górę przewożą cerkiew do miejsca przyszłej bitwy… w niebieskim pawilonie zielony wazon nad rzeką… garbus kontempluje posągi… Ledwie leci nad górą… zjedzone przez mole srebrzyste niebo… pomarańczowe bilety — teraz nieważne… jeszcze trochę — to niby spadochron… jak to wiele! bo do ziemi już blisko… Trzymaj się — mówię sam do siebie, Ziemia — to odpowiedź na wszystkie pytania. * * * Niebieska modlitwa: — zimno, zimno… — na brzegu nad wodą modli się wodna sierotka * * * Czarny zwierz strzeże jagód nie dlatego, że są mu potrzebne… a żeby jeść białe zwierzęta, które przychodzą po jagody… * * * Tamten nie dzwoni… i tamten nie dzwoni… widocznie pokąsał ich wściekły pies… Dzisiaj — “wściekły pies”, a co będzie jutro? * * * Siebie nie spotkałem, dlatego i do tłumu przystać nie mogę… dlatego i w tłumie, a gdzież? * * * wilgotne wibruje — suche ochruje… mowa zielona — człowiek czerwony… chłodki ostre — promienie stępione… PASZPORT Urodziłem się z powietrza Na ziemię zstąpiłem Zbudowałem cerkiew I w Duchu rozwinąłem się * * * Malowałem wszystkim, co jest we mnie, mogłem przeskoczyć rzekę, rozpędziwszy się od wiosny… * * * Miłego przyjaciela nie ma: wieczór o poranku… Posłaniec bez posłania: droga w sobie…
Машинний переклад
* * * Niebieska kurtka nasiąkła, niebieskie liście rozpostarte objęły się z asfaltem, niebieski kot w oknie niewzruszenie trzyma dwie wielkie krople niebieskich oczu… niebieska herbata wcale nie grzeje, a deszcz leje i leje… i mi nalej, niebieski deszcz…
* * * Fioletowa mapa przepaści jesieni… zbieram orzechy na żółtym dnie…
Znalazłem siekierę, ale bardzo niebieską… zmarzłem, zdrętwiałem i wracam do domu… do domu, żeby jeść słomę czerwoną-czerwoną na dnie…
* * * Jeśli postanowiono, że nie powinniśmy nic wiedzieć – to my rzeczywiście nic nie wiemy… ale drzewo ani na chwilę nie pozostaje drzewem… i tak cokolwiek. Odpowiedź jest zupełnie w czym innym – niż pytanie…
Boję się pomylić, bo jeśli wspomnieć nocne motyle – to czym jest „spać”?
Włączam światło, żeby list przeczytać – czytam o świetle…
* * * Jesienne słońce wykruszyło się na metalowych kratkach, na szronie, na kwiatach pokrytych szronem… Witam was!
* * * Wychodząc za ogrodzenie cmentarza zdejmują peruki, przekrzywione maski mokre od łez… Wsiadają do autobusu. Pada deszcz…
POSŁANIEC
St. Wyszeńskiemu
Posłano mnie w świat, żebym coś przekazał…
Lecz ja nie doczekałem się tych, którym miałem przekazać…
Bo właśnie zamykano sklep spożywczy, a kolejka się wydłużała i wszystkim wydawało się: dla wszystkich nie wystarczy wódki…
* * * Zbliżasz się do człowieka – oddalasz się od innych ludzi… siejesz dobro – i wrogów siejesz… Kwadrat – to krzyż nieskończony…
* * * Na tym, co ma upaść, nagle pojawiają się małe skrzydełka: niebieskie, różowe, białe… Dlatego że spadając w dół, wszystko podnosi się do góry…
NARODOWA ŚWIĘTOŚĆ
Starożytny zamek ogromny, wzrokiem go nie ogarniesz, nawet jeśli patrzeć z góry… Trudność w tym, że poszukiwania jego fundamentu trwają do dziś nieprzerwanie od czasu budowy zamku…
* * * Gdyby za kwiatami nie stał cień – to kwiaty nie wydawałyby się takimi pięknymi…
PUDEŁKO Z OZDOBAMI
— A gdzie nasze pudełko z ozdobami, żeby upiększać życie? No gdzie? I kiedy już nie było komu stawiać tego pytania, ja przypadkowo je odnalazłem w wielkim lustrze odnalazłem…
OPUSZCZONA SALA
Niesłyszalnie kolorowymi wachlarzami opada westchnienie na popękane schody…
ciemnopurpurowe liście opuszczają się po popękanych schodach…
błękitna dziewczyna z wachlarzem – daleka dal z wiatrem…
* * * Zatoka (martwa natura): Na obrusie nóż błyszczy.
* * * W niebieską ścianę nie wlatywało nic – bo wszystko w niej było…
A za bazarem wyłaniały się piramidy… Stada ptaków na ich tle też wydawały się niebieskie, wyłapywało się tylko migotanie…
— Dokąd patrzysz? — zapytała mnie.
* * * Człowiek zawsze ten sam, dlatego małego i wielkiego nie rozróżnić… zmieniając miejsce, nie zmienisz domu…
Chcę mieć to, co znika… Wszystko znika… Ale powraca, kiedy powracam ja…
* * * Oto i kamień. I być może on na ciebie czeka… Ale ty nie możesz się do niego zbliżyć – bo nie możesz się zmienić…
* * * Oni leżą na piasku, pokryci złotawymi pąkami piasku, obsypani niebieskimi płatkami, bo dopiero co wyszli z wody. Pąki osypują się, płatki odlatują… — Bardzo się zmieniłeś — mówi ona. — Chcę być samym sobą… — mówi on.
* * * Ol. Najdenowi
Starodawny żyrandol zzieleniał na słońcu. Gapi się łuszczycowymi bielmami na brzeg rzeki, która zmalała…
Rozbłyskuje co wieczór, kiedy gasną krzyki mew… Czasem ani brzegu, ani mew, tylko beztroskie posągi, ale w pawilonie ustawiono krzesła i stoliki…
Z wędką kroczy Najden… (i gdzie on w upał zdobył robaki?) — Sasza! Ale w świetle on znika… Ani brzegu, ani mew…
* * * Czarowna róża – bo samotna… a kwiat polny jeszcze czarowniejszy…
* * * Kiedy rzeczy są silniejsze od ludzi, ludzie błądzą: góra nieoświetlona, dół niezaciemniony, formy bez form…
* * * Alli Pawłenko
Kobieta, która przeczekuje deszcz – to kobieta, której nigdy nie było…
Mnóstwo pokoi, w każdym wielkie lustro – to kobieta, której nigdy nie było… Bezmiar kwiatów i klombów z kwiatami – to poszukiwania kobiety, której nigdy nie było… Przyglądam się kwiaciarce… Ona? Nie, ona przeczekuje deszcz…
Teatry, perfumy, parasole, śmiech za drzwiami w postaci czerwonawych pęknięć na drzwiach – to wszystko ona, kobieta, której nigdy nie było…
Ile trzeba pokoi, żeby się zgubić? Ile trzeba kwiatów, żeby nie wrócić? Ile trzeba deszczów, żeby nie doczekać się kobiety, której nigdy nie było…?
* * * Jeśli nie ma odpowiedzi na jedno pytanie – to nie ma odpowiedzi i na jakiekolwiek inne pytanie, cokolwiek – część innego…
* * * Spal dom, zwolnij miejsce i już nie trzeba będzie wojować.
Trochę popiołu wyślij do wszelkich tam ONZ, niech posypują głowy.
Ja wiem – ty się wahasz, ale niedługo będą płonąć, płonąć, płonąć wszystkie słowa, które stały się rzeczami, żeby płonąć, płonąć, płonąć…
WIELKI ŚMIECH
Jeśli wsłuchać się w wielki śmiech – to rozumiesz, że pod czapami piany, po tym jak one zgasną, wystąpią żebra, a potem i cały szkielet
Машинний переклад
— Dmytro Własowyczu, zanim opowie Pan o tej słynnej ustawie kościelnej z 1 stycznia 1919 roku, proszę krótko powiedzieć o sytuacji kościelnej, która wytworzyła się po obchodach 1020-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy oraz niedawnej śmierci moskiewskiego patriarchy Aleksego II Ridigera. — W naszych czasach, w związku z niedawnymi obchodami 1020-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy, w światowym prawosławiu rozpoczął się nowy etap dawno niecichnącej walki o władzę nad Ukraińskim Kościołem Prawosławnym. Wiele słyszeliśmy o tak zwanym estońskim problemie prawosławnym (jedna z dwóch maleńkich metropolii prawosławnych w tym państwie bałtyckim podlega Patriarchatowi Konstantynopolitańskiemu, druga — Moskiewskiemu, i między tymi metropoliami toczy się walka z ciężkimi skutkami), ale w przypadku Ukrainy, w której jest dziesiątki razy więcej prawosławnych chrześcijan niż w Estonii, walka o władzę nad nami ma o wiele bardziej brutalny i nieprzejednany charakter. A jednak dla Ukrainy przygotowują coś w rodzaju scenariusza estońskiego pod pozorem stworzenia jednolitego Autokefalicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Nazwa jest rzeczywiście dobra i dla nas wszystkich, wiernych, pożądana: przykro nam żyć przy „trzech prawosławiach” i chcemy dwóch rzeczy: jedności i uznania. Ale jak to osiągnąć? I czy warto zgadzać się na opracowane poza granicami Ukrainy lub w świeckich środowiskach poza Kościołem plany podporządkowania komukolwiek, jeśli mamy pełnowartościową kościelną autokefalię (niezależność) — niech na razie nieuznaną przez tak zwane światowe prawosławie, ale wycierpianą i pielęgnowaną przez wieki przez sam ukraiński lud wierzący? Na to retoryczne pytanie, jestem pewien, absolutna większość ludzi Kościoła odpowiada: „Nie, nie warto. I nie warto dlatego, że to nie jest dobry plan, przypomina on spisek w celu nowego podziału Ukrainy i jej Kościoła Prawosławnego na strefy wpływów. To będzie unia brzeska na opak”. W tej sytuacji przypomina się ulubiona fraza pierwszego Patriarchy Kijowskiego i całej Ukrainy, błogosławionej pamięci Mścisława Skrypnyka: „Uznajmy się sami, a wtedy uzna nas świat”. To nie tylko piękna fraza, w ustach tego mądrego polityka kościelnego i hierarchy była ona oparta na światowym doświadczeniu: doskonale wiedział, że prawosławni Grecy, Bułgarzy, Serbowie i inni najpierw uznali na szczeblu państwowym samodzielność, autokefalię Kościołów w swoich krajach, a dopiero potem domagali się uznania innych. I dopięli swego! Zatem zaczynali od głowy, a nie od nóg. Czyż tylko inne narody? Mamy w tym problemie także własne ukraińskie doświadczenie, kiedy w nieporównanie cięższych niż dzisiaj warunkach początku XX wieku Rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej wybrał nie politykę uznania i ukłonów wobec wszystkich ugrupowań kościelnych i sekt (było ich wtedy, jak i teraz, bardzo wiele), a uznanie Kościoła przez większość ukraińskiego ludu prawosławnego. Kościoła państwowotwórczego, ukraińskojęzycznego, prawdziwie zbawiającego, prawdziwie ewangelicznego! I zostało to zapisane w dokumencie, który ma niemałe znaczenie w ukraińskiej historii kościelnej. Tym dokumentem rozpoczął się na Ukrainie nowy 1919 rok. Obecnie minęło 90 lat od dnia jego pojawienia się. Podpisany został do wykonania przez ówczesnego szefa Rządu URL, Dyrektoriatu Symona Wasylowycza Petlurę — polityka, który miał wykształcenie duchowne, znał prawo kanoniczne i kościelne; niedojrzałego, niezatwierdzonego przez Kościół i prawników państwowych dokumentu by nie podpisał. — Czy nie mógłby Pan szczegółowiej przybliżyć treści ustawy kościelnej, która może służyć za wzór do rozwiązania zagmatwanej kwestii kościelnej teraz? Wygląda na to, że zarówno hierarchowie kościelni, jak i zwłaszcza świeccy, uwierzyli, że kwestię ukraińską mają rozwiązywać poza granicami Ukrainy. Tak zwane światowe prawosławie, czy, jak jeszcze mówią, „cała pełnia prawosławia”, pod którymi rozumieją klub połączonych ze sobą — nie tyle duchowo, co finansowo-biznesowo — „kanonicznych” kościołów prawosławnych. — Nie obawiam się, a dokładnie wiem, że jeśli zajmą się nami prawosławni hierarchowie za granicą, dobra z tego nie będzie. W minionych wiekach nas sprzedawali i odsprzedawali. Przez prawie 250 lat istnienia chrześcijańskiej Rusi Kijowskiej jako państwa (988—1240) Grecy nie dopuścili ani jednego Rusina-Ukraińca do kierowania metropolią kijowską. Tylko dwóch naszych ludzi przebiło się dzięki wsparciu władzy wielkoksiążęcej na kijowski tron metropolitalny — Hilarion Kijowski w XI i Klemens Smolatycz w XII wieku, ale obu ich „zjedli” Grecy, ponieważ przywłaszczyli sobie prawo do kierowania naszym Kościołem i sprowadzili na Ruś najazd mongolski. To samo robili Moskale: od końca XVIII do połowy XX wieku ani jednego Ukraińca nie było na kijowskim tronie metropolitalnym! I oto teraz chcą im powierzyć rozwiązanie naszej kwestii kościelnej pod pretekstem, że oni są naszymi „mamami”, a my ich „córką”, bo przebywaliśmy kiedyś pod ich niezbyt ciepłymi omoforami. To wszystko doskonale rozumiał Symon Wasylowycz Petlura, podpisując ustawę, o której rozmawiamy. Ale nie rozumie tego z jakiegoś powodu nasza władza świecka, która pcha nas do Stambułu-Konstantynopola, żeby nas uznał, ale już nie jako Patriarchat niezależnego autokefalicznego Kościoła, a jako ich stambulsko-konstantynopolitańską peryferyjną metropolię, jak to było za Rusi Kijowskiej. Ale Kościół na takie samobójstwo nigdy się nie zgodzi. Oto tekst „Ustawy z 1 stycznia 1919 roku o Wyższym Zarządzie Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego” według monografii profesora Ołeksandra Łotockiego „Ukraińskie źródła prawa kościelnego”. „1. Wyższa władza kościelno-ustawodawcza, sądowa i administracyjna na Ukrainie należy do Wszechukraińskiego Soboru Kościelnego, którego postanowienia, jeśli mają znaczenie kościelno-państwowe lub wymagają wydatkowania pieniędzy ze skarbu państwa, podlegają rozpatrzeniu i zatwierdzeniu przez ustawodawcze organy państwowe. 2. Do kierowania sprawami Uk- Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Dmytro Stepowyk Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego tworzy się Ukraiński Synod Kościelny w składzie 2 biskupów, 1 protojereja, 1 kapłana, 1 diakona i 3 świeckich oraz 1 kapłana z Ministerstwa Spraw Wojskowych. Do czasu zwołania Soboru, który wybiera członków Synodu i przedstawia ich do zatwierdzenia Rządowi, członkowie Synodu Kościelnego są mianowani przez Wyższy Republikański Rząd Ukraiński. 3. Do kompetencji Synodu należą sprawy kościelne: a. religijne, b. administracyjne, c. gospodarcze, d. oświatowe, e. kontrolne, f. rewizyjne. Dodatkowym dekretem Dyrektoriatu nadano Synodowi także funkcje sądowe. 4. W posiedzeniach Ukraińskiego Synodu bierze udział wyznaczony w tym celu przez Ministra przedstawiciel Rządu Republikańskiego, który nazywany jest Przedstawicielem Państwowym i do którego obowiązków należy: udzielanie informacji, wyjaśnianie ustaw, czuwanie nad wykonywaniem ustaw i postanowień Synodu, które nie naruszają interesów Republiki. Przedstawiciel Państwowy ma prawo wniesienia protestu do Rady Ministrów. 5. Władza centralna Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego wraz z całym jej składem urzędniczym jest opłacana ze środków Skarbu Państwa zgodnie z etatami ustalonymi w tym celu dodatkowo. 6. Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny wraz ze swoim Synodem i hierarchią duchowną nie pozostaje w żadnej zależności od Patriarchatu Wszechrosyjskiego. 7. Ukraiński Synod Kościelny w celu kierowania swoją działalnością, a także w celu zwołania Soboru kościelnego, wydaje zarządzenia, które wchodzą w życie po zatwierdzeniu ich przez Ukraiński Rząd Republikański”. Wszystkie siedem punktów tej Ustawy świadczą o tym, że władze Ukraińskiej Republiki Ludowej uznały UAKP za Kościół Lokalny w państwie. Co oznaczało Lokalny? Niezależny ani od moskiewskiego, ani od żadnego innego duchownego centrum świata Kościół Prawosławny narodu ukraińskiego. Samodzielny, samorządny, bo właśnie tymi słowami tłumaczy się greckie słowo „autokefaliczny”. — Szósty punkt Ustawy miał znaczenie brzemienne w skutki. Na Kościół napadała i wewnętrzna wroga siła (kościelna i świecka), a zwłaszcza zagraniczna: taka sama sytuacja, jak dzisiaj widzimy w UKP KP, który nazywają „niekanonicznym”... — Wymyślono przez wrogą siłę obraźliwe, dyskredytujące słowa, ale, jak to mówią, Ukraińcy wierzą swoim duszpasterzom. Kościół szybko wzrastał ilościowo i jakościowo, daleko wyprzedzając Kościół moskiewski, różnych odnowicieli, staroobrzędowców (ci ostatni masowo ciągnęli na Ukrainę z Moskowii, bo tam ich ścinano, bito, prześladowano, a w URL przyjęto ich jako gości — wierzcie w co chcecie, ale w nasze sprawy kościelne nie ingerujcie), molokanów, protestantów, sekciarzy. W październiku 1921 roku UAKP na Wszechukraińskim Soborze uformował episkopat według aleksandryjskiej tradycji kościelnej (ta ustalona w Kościele Wczesnochrześcijańskim tradycja soborowego wybierania biskupów — przedmiot sporów w prawosławiu do dziś), i choć działo się to już przy nieukraińskim, niedemokratycznym rządzie, a przy rządzie totalitarnym, komunistyczno-bolszewickim, — tyrani i gwałtownicy nie ośmielili się sprzeciwiać i represjonować UAKP przez dziesięciolecie. Dopiero z początkiem masowego terroru komunistycznego na przełomie lat 20. i 30. potężny i wzmocniony w tamtym czasie UAKP został zakazany i zniszczony. Gdyby na Ukrainie był rząd choćby z elementarnymi oznakami demokracji, to bez wątpienia UAKP zostałby wkrótce uznany przez światowe prawosławie jako jeden z największych Kościołów prawosławnych świata. Ale diabeł rękami bolszewików-ukrainofobów i antychrystów wykonał swoją czarną robotę, choć niedługo. UAKP żył w diasporze, a pod koniec XX wieku odrodził się na Ukrainie i obecnie nazywa się UKP KP z jego niemal 15-milionową wspólnotą wiernych. — Panie profesorze, jakie widzi Pan wyjście z tej sytuacji? Jakie 90 lat temu, 1 stycznia 1919 roku, głowa i przywódca Ukraińskiej Republiki Ludowej Symon Petlura podpisuje w Kijowie „Ustawę o Wyższym Zarządzie Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego”, w której wyraźnie powiedziano, że Dyrektoriat, Rada Centralna orientują się na współpracę z jedynym Kościołem Lokalnym w państwie ukraińskim — Ukraińskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym, którego bezpośrednią następczynią jest obecnie Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego, prowadzony przez Jego Świątobliwość Patriarchę Filareta, człowieka wielkiej siły duchowej i niezłomnego ukraińskiego patriotyzmu. „Słowo Proświty” zwróciło się do doktora nauk teologicznych, doktora filozofii, historii sztuki, profesora Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej UKP KP Dmytra STEPOWYKA z prośbą o skomentowanie tego 90-letniego dokumentu, który nie stracił aktualności w obecnej sytuacji: czy nie czas, aby nasi przywódcy przygotowali analogiczny dekret lub ukaz o uznaniu na Ukrainie jedynego Kościoła Lokalnego w osobie 15-milionowego UKP KP, zamiast szukać, do którego zagranicznego patriarchatu „dokleić” nasz sławny Kościół dla możliwego wirtualnego jego uznania przez tak zwane światowe prawosławie, prowadzone przez erzac-patriarchaty — bardzo stare, ale dzisiaj zlokalizowane albo w państwach islamskich, albo w państwie żydowskim. Pierwszy Sekretariat Generalny Ukraińskiej Rady Centralnej. 1917 r. Siedzą od prawej do lewej: Symon Petlura, S. Jefremow, W. Wynnyczenko, Ch. Baranowski, I. Steszenko. Stoją: B. Martos, M. Stasiuk, P. Chrystiuk. Członkowie Dyrektoriatu URL A. Makarenko, F. Sweć, S. Petlura. Kamieniec Podolski. 1919 r.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
prognozę dalszych prac nad osiągnięciem jedności w ukraińskim prawosławiu i uznaniem naszego Kościoła jako Lokalnego? Co w tym względzie może nam wszystkim podpowiedzieć Ustawa Symona Petlury — tak bym ją nazwała — z 1919 roku? — Wierzymy w Boga i całkowicie ufamy Bogu. Wszystko będzie dobrze. 20—25 lat temu mało kto myślał, że Ukraina stanie się niepodległa bez wojny atomowej. Ale stała się bez ani jednego wystrzału. Dalej. Kiedy 92-letni metropolita Mścisław Skrypnyk przybył z USA w 1990 roku, aby zostać pierwszym od tysiąca lat chrześcijaństwa u nas Patriarchą Kijowskim i całej Ukrainy, — ile było sceptycyzmu i drwin, że nic z tego nie wyjdzie, mówiono, że “naciki” na Ukrainie wszczęły kościelną komedię i “przywlekli” z Ameryki niemal umierającego starca, i wybrali Patriarchą na Soborze 5 czerwca 1990 roku. I co? Gdzie ci sceptycy? A UKP KP istnieje, zwycięża; w niej 15 milionów wiernych, niemal 40 biskupów, autorytatywny zwierzchnik w osobie Patriarchy, zapraszają go do różnych krajów i przyjmują działacze kościelni oraz politycy. Trzeba iść dalej tą drogą, prowadzić ukraiński naród drogą zbawienia — teraz i w wieczności. To — podstawowy i niezmienny cel wszystkich chrześcijan. A jaka jest alternatywa? Jestem pewien, że szykują nam “coś” według łacińskiego aforyzmu: “Divide et impera” — “Dziel i rządź”. Nie dopuścimy. A jeszcze chcą osiągnąć to władanie według innego, też łacińskiego pochodzenia aforyzmu: “De nobis sine nobis” — “O nas, ale bez nas”. Również nigdy na to nie przystaniemy. W historii jest wiele powtórzeń i analogicznych sytuacji. Dzisiaj UKP Patriarchatu Kijowskiego oraz maleńkiej UAPC (ta ostatnia sformowana jako “nowa UAPC” w 1993 roku, aby podważać i przeszkadzać potężnemu wtedy i teraz Kościołowi Patriarchatu Kijowskiego) proponują wyrzec się patriarchatu i statusu, “wlać się” w Patriarchat Konstantynopolitański, czyli powró-
Машинний переклад
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej powrócić do sytuacji Rusi Kijowskiej XIII wieku lub Hetmańskiej Ukrainy przed 1686 rokiem. Można by to zrozumieć jako dziecięcą zabawę w historię w klasach początkowych. Ale w żadnym wypadku jako poważną i wyważoną propozycję, odpowiadającą kanonicznym instytucjom i tradycjom prawosławia. Wie to każdy seminarzysta. Żaden Kościół Prawosławny świata nigdy i nigdzie dobrowolnie nie rezygnował z nabytego ciężką pracą i potem patriarchatu (z przejściem na podległą metropolię obwodową) w zamian za obietnicę… bycia uznanym. I czy przyjmą to wirtualne uznanie wszystkie Kościoły? Na przykład moskiewski i jego satelity? To pytanie do przemyślenia. Zatem te igrzyska, które bardzo przypominają spisek, są nie do przyjęcia z jakiegokolwiek punktu widzenia. UKP KP jest w pełni gotowy do braterskiej współpracy i modlitewnego zjednoczenia z całym światem prawosławnym. Jest gotowy do uznania, ale nie drogą wyrzeczenia się swojego statusu i swoich imponujących osiągnięć, a w obecnym, jak to się mówi, stanie. Ustawa o Prawie URL z 1 stycznia 1919 roku daje nam kierunek, jak należy pracować. Oczywiście nie wszystko w tej Ustawie pasuje do obecnych realiów kościelnych. Podkreślano tam współzależność struktur Kościoła i Rządu. W naszych czasach Kościół jest oddzielony od państwa. Ale najcenniejsza dla nas i naszych czasów w tej Ustawie jest pozycja państwa wobec Kościoła jako jedynego Lokalnego i uznanego w takim jego statusie. Jeśli przyjrzymy się ustawodawstwu wielu państw chrześcijańskiego świata — państw o ustroju demokratycznym — to zobaczymy, że zrobiły one dokładnie tak, jak Rząd Hruszewskiego, Wynnyczenki, Petlury 90 lat temu: same uznały swój Kościół, a potem domagały się jego uznania przez świat zewnętrzny. I dopięły swego. Więc o co chodzi u nas? Może o brak dobrej woli?
Rozmawiała Lubow HOŁOTA
Według ustalonego zwyczaju, na Nowy Rok odbywały się wybory nowego rządu siczy. Jak dokładnie one przebiegały? Możemy to sobie wyobrazić dzięki badaniom historyków Dmytra Jawornyckiego, Wasyla Bidnowa i innych. Ciekawostką jest, że w czasie, gdy prawie we wszystkich krajach Europy władali monarchowie, u zaporożców panowała republikańska forma rządów. Każdy miał prawo głosu na ogólnej radzie, do której należała pełnia władzy. Rada kierowała wszystkimi ważnymi sprawami życia Siczy, jej wewnętrzną i zewnętrzną polityką. Rozwiązywała także problemy pokoju i wojny, przyjmowała i wysyłała poselstwa, zajmowała się sądownictwem. Zazwyczaj rady odbywały się na placu siczy, ale podczas wojen i wypraw mogły odbywać się gdziekolwiek. Ogólna lub wojskowa rada zbierała się na Siczy zazwyczaj dwa-trzy razy w roku (1 stycznia, 1 października oraz drugiego-trzeciego dnia po Wielkanocy). Na radach siczyownicy wybierali administrację zaporoską — starszyznę, czyli hetmana lub koszowego atamana, sędziego, pisarza, osauła, a także mniejszych dostojników — dowbysza, puszkara i tym podobnych. Palanki na radach wybierały pułkowników, a kurenie — kurennych atamanów. Rada i wybory starszyzny przebiegały według skomplikowanej ceremonii, która wykształciła się na przestrzeni wieków. Rozbrzmiewał strzał z armaty. Po nabożeństwie w cerkwi dowbysz bił w kotły, zwołując braci na plac. Cała społeczność zbierała się w koło. Koszowy zwracał się do społeczności z pytaniem: — Dzisiaj nowy rok. Czy nie chcielibyście, bracia, za dawnym zwyczajem zmienić swojej starszyzny i wybrać nową? Nastawała bardzo nieprzyjemna chwila dla starej starszyzny, chwila towarzyskiego sądu nad nią. Zaraz całe koło kozackie powie swój wyrok. Jeśli społeczność była zadowolona ze swojej starszyzny, to kozactwo wołało: — Jesteście dobrymi panami! Panujcie jeszcze nad nami! Kiedy zaś starszyzna nie podobała się, to nie słyszała okrzyków aprobaty i musiała położyć na stole oznaki wysokiej godności i iść do swoich kureni, podziękowawszy społeczności za panowanie. Bywało, że społeczność spokojnie wypuszczała zdjętą starszyznę. Jednak kiedy zaporożcy wiedzieli o kimś ze starszyzny o winie lub nieprawdzie, to podnosił się straszny hałas. Bracia zaczynali łajać starszyznę i gnać ją z urzędów. Koszowemu atamanowi, na przykład, społeczność krzyczała: — Rzuć, skurwysynu, swoje koszowanie, boś już kozackiego chleba się najadł! Idź sobie precz, niegodny synu! Połóż swoją buławę, połóż!.. Zrzucając starą starszyznę, rada zabierała się do wybierania nowej. Przede wszystkim wybierano koszowego atamana. Każdy kureń pragnął przeforsować swojego kandydata. Na placu podnosił się hałas i zamieszanie. Słychać było okrzyki poszczególnych imion i wyzwiska. (A my myśleliśmy, że namiętności w Radzie Najwyższej to wynalazek naszych czasów). Każdy ze społeczności siczy miał prawo wystawiać tego kandydata na koszowego, kogo uważał za odpowiedniego do tak poważnego urzędu. Kto nie chciał wskazanego kandydata, łajał go, dowodził jego niezdolności i marności. Ale kandydaci, usłyszawszy swoje imię, musieli zaraz uciekać z rady do kurenia i wyczekiwać, czym zakończą się wybory. Jak tylko okazywało się, kto jest najbardziej pożądanym z kandydatów na koszowych, z tłumu wyodrębniała się dziesiątka lub więcej kozaków, szli oni do kurenia, do którego należał wybrany kandydat. Ten ostatni, usłyszawszy, że go wybrano, nie zgadzał się, odmawiał takiego zaszczytu. Ale go nie słuchano, brano pod ręce, podpychano z tyłu, popychano w boki i ciągnięto na radę, wykrzykując: — Idź, taki a taki synu, bo jesteś nam potrzebny. Ty teraz jesteś naszym ojcem. Ty będziesz u nas panem! Wyciągnąwszy wybrańca na środek placu, obwieszczano, że został wybrany koszowym, i dawano do rąk buławę. Na końcu ceremonii wprowadzano nowego koszowego do cerkwi i stawiano go w “koszowskim stanowisku”, czyli w tym miejscu, gdzie zawsze stał koszowy. Takie “stanowisko” można było zobaczyć sto lat temu w Muzeum Jekaterynosławskim imienia O. Pola.
W ten sam sposób zaporożcy wybierali sędziego wojskowego, osauła i pisarza, dawali każdemu oznaki jego siczeńskiej godności, wprowadzali do cerkwi i stawiali obok koszowego „w stanowisku” przeznaczonym dla poszczególnego członka starszyzny wojskowej. Na tym kończyła się noworoczna rada na Zaporożu. Następnego dnia radę zwoływano ponownie, aby wybrać nowych „sług” wojskowych i rozwiązać inne sprawy. Zdarzały się jednak lata, kiedy dochodziło do buntu i bójki. 1 stycznia 1750 roku bójka trwała nawet w cerkwi. Wybory starszyzny odbywały się na terytorium dzisiejszej wsi Pokrowśke w rejonie nikopolskim. Te wybory szczegółowo opisał mnich-podróżnik Łuka Jacenko-Zełenśkyj (1729—1807). Według jego słów, wybory rozpoczęły się po jutrzni. Część towarzystwa uchwaliła na osauła Kłyma Szczerbiniwśkiego, dała mu buławę osaulską, wprowadziła do cerkwi i postawiła w osaulskim stanowisku. Ale druga część kozaków wybrała Iwana Tretiaka i również poprowadziła do cerkwi, gdzie w tym czasie odprawiano już nieszpory. Zobaczywszy Kłyma na osaulskim miejscu, przeciwnicy wypchnęli go ze stanowiska i, stawiając tam Tretiaka, zaczęli „śmiertelnie” bić Kłyma, zalewając jego krwią podłogę cerkiewną. Starszy hieromnich zapieczętował na pewien czas cerkiew. Przemoc wobec Kłyma wywołała bójkę w towarzystwie. I ta bójka trwała aż trzy dni. Burzliwe były również noworoczne rady w 1759 i 1768 roku. O buncie z 1759 roku dowiedziała się caryca Elżbieta, która wyraziła swoje niezadowolenie. Skutkiem było to, że w następnym 1760 roku zwykłe towarzystwo nawet nie brało udziału w wyborach starszyzny, robili to tylko atamani kureńni i najbardziej poważani kozacy. Jeśli chodzi o radę z 1768 roku, to okazała się ona tak burzliwa, że nawet wpływowy ataman koszowy Petro Kałnysz (Kałnyszewśkyj) musiał uciekać z Siczy, przebrawszy się w mniszą szatę. Mykoła CZABAN, m. Dniepr. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. 24 grudnia w Kijowie uczczono pamięć Wiaczesława Czornowoła, który zginął dziewięć lat temu. Tego dnia Wiaczesław Maksymowycz mógłby skończyć 71 lat. Przy pomniku Czornowoła w Kijowie zebrało się niewielu ludzi. Jednak wszyscy oni to ludzie o tych samych poglądach, dawni dysydenci oraz młodzi naśladowcy, którzy dobrze wiedzą, jak skomplikowane było życie założyciela i wieloletniego lidera Ludowego Ruchu Ukrainy. Wiaczesław Czornowił zginął 25 marca 1999 roku w katastrofie samochodowej na Kijowszczyźnie. Okoliczności tamtego tragicznego wydarzenia do dziś nie zostały wyjaśnione.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
— no to chodźmy razem za babcią pogadać. Puścił. Przemija świat i jego pożądliwość, a kto wolę Bożą wypełnia, ten trwa na wieki. Ołeksy. Będzie jednak ciepła i równa wiosna — ruszyły żaby jeszcze przed Ciepłym Ołeksy. Dobry znak, można już w ogrodzie wiosnować. Bojówkarze całą noc pilnowali chaty, babcia coś szeptała i chlipała, a on tylko całował i głaskał w milczeniu staruszkę, dopóki nie zaświtało. „Panie — mówię wtedy — Zawedija...” — „Nie panie — uciął — druhu!” — „Panie-druhu” — mówię. Śmieje się. — „Czy długo jeszcze?..” Bo przychodził, opowiadam, stary Juryczko i mówił mi, że gdyby mógł prosić kogoś, to tylko o jedno: żeby synowe ciało mu oddali. Nie wiem, mówi, donosiciel on czy kto, ale to mój syn. Tak powiedział i poszedł z czapką w rękach. I Petryniuczka przychodziła i biadoliła, że syn jej niewinny, i żeby wiedzieć, czy może z ukrycia wyjść na sąd sprawiedliwy. Spojrzał tak przeciągle: „To niedobrze. Ja wkrótce przyślę chłopaków... A ty uważaj, słyszysz?!” Niedziela Palmowa. Czemuż nie idą?! Juryczko znowu przychodził, a Wasylicha przecież mogła gdzieś bliżej mąki pożyczyć!.. Żywna środa. Babcia i schować się nie zdążyła. Lepiła Mychajłykowi koniki z sera i tak został w zaciśniętej pięści jeden niedolepiony. Zamiast świecy, odpocznij, Boże, jej duszy. Odprowadzili ją dwaj żołnierze za strumyk i — wracają. „Próba — mówią — ucieczki”. Chciałem modlitwę przeczytać, ale Horodow trącił: „Zasypuj! Ty u mienia jeszcze pomodlisz się...” Tak i zagrzebał ją z tym konikiem. O Panie, wspomnijże, że chodziłem przed obliczem Twoim w prawdzie i całym sercem i czyniłem dobrze w oczach Twoich. Zwiastowanie. W nocy jedni, a w dzień inni. Ci — „sprzedałeś!”, a tamci — „bandę chowasz?” Pospiesz się, by mnie wybawić, Boże, Panie, pospieszże na pomoc mi! Kiedy bardzo jęczeć, to biją lżej. Wielki Piątek. Dzieciątka moje — to piszę wam, abyście nie grzeszyli! A jeśli kto zgrzeszy, to mamy Rzecznika przed Ojcem, Jezusa... 28 maja. Dziadku, ja ten kalendarz po cichutku schowałem i teraz chowam, aż dopóki wy przyjdziecie. Przyjdziecie? Bo ja się mamy pytam, a ona tylko wciąż płacze, a dzisiaj karciła nas z Mychajłykiem, że nosiliśmy świeczkę na urwisko, gdzie babcia zagrzebana. A Nastunię przyjmowali do pionierów, to ona powiedziała, że babcia była bandytką, a wy sługą opium i jeszcze inne słowa. Mamie opowiedziałem, a mama znowu płakała i powiedziała, że dobrze zrobiła, i ja teraz niczego nie rozumiem. Wracajcie, dziadku, prędzej. Dmytryk. * Buryszka — kartofel (dial.). Bez języka ukraińskiego jestem nikim i niczym, dlatego czytelnikom gazety „Słowo Proświty” jako swoim przyjaciołom mówię właśnie jak przyjaciołom: bądźmy! Wasyl HERASYM’JUK W roku przestępnym w inny świat odeszło wielu naszych braci w duchu i braci we krwi. Niech staną na brzegu Styksu i nie wpuszczają w jego fale nas... Życzę czytelnikom „Słowa Proświty”, wszystkim ludziom dobrej woli zdrowia, dostatku, ale przede wszystkim szczęścia! Skupiajmy się na duchowości i twórzmy tę radość bytu sami. Ihor PAWŁIUK
Машинний переклад
Hołowosiky. Zbeształem dzisiaj Nastunię — albo nie rwij jabłek, bachorze pusty! Ileż można uczyć?.. Jeszcze byś urwała maku, albo, uchowaj Boże, kapustę na same Hołowosiky wyrąbała! Boże, takie rzeczy na świecie się dzieją, a tej dziatwie choć kołki na głowie ciesz. Bohorodycia. Znowu przychodził Horodow, zabrał „Psałterz” i zeszyty, w których spisywałem śpiewanki i bajki. Przecież, mówię, wiecie, panie towarzyszu Horodow, że ta książka jest mi potrzebna, i tak już „Bibliꔜcie zabrali. „Potrzeba — skrzywił się — z tiebia tiepier diak, szto iz… karabin. Pop twoj sbieżal w bandu, tiepier o cerkwi my pozabotiemsia”. A żołnierze, psie syny, ukradli tytoń, który posiekałem i suszyłem na przypiecku. Przebacz im, Panie! Zdwyżennia. Gadzina dzisiaj w ziemię się chowa, a człowiekowi chyba tylko jej zazdrościć — nie ma wytchnienia. Zabili przewodniczącego rady wiejskiej w Zełenym, a z Krasnyka nauczycielkę ze sobą do lasu zabrali. Mówią, Zawedia. Pokrowa. Ojcowie jedli kwaśne, a ścierpły zęby synom. Przyszły dzieci ze szkoły, a Mychajłyk godzinę później, wbił się w kąt i płacze. Dawali w szkole odzież biednym i z wielodzietnych, chcieli i jemu kufajeczkę dać, ale człowiek z rejonu usłyszał, że syn diaka, i zakazał tego. Łuky. Zapomniałem powiedzieć dzisiaj Parasce, żeby czosnek-cebulę posadziła przed zimą. Jak babie nie przypomnisz, to nie domyśli się do samego przyjścia. Znaleźli w Czeretowie kryjówkę, ale wszyscy uciekli, tylko siostra Żwawoho, która z nimi tam była, nie umknęła przed psem — dogonił ją w chaszczach — to rozbezpieczyła granat i położyła się na nim. Zginął także jeden żołnierz. Spoczynek im, Panie, daj duszy! Dmytrija. Dzisiaj kapitan powinszował Dmytrykowi imienin. Przechwycił go koło szkoły i wypytywał o ojca Ordynśkiego. „Pop, mówi, bandit, otiec twoj prichwostień i ty bandierowskoje otrodje…” Mychajła. Jednak przybył Mychajło na białym koniu — wczoraj Kostrycza zbielała, a dzisiaj i u nas zima się przyjęła. Lud jeszcze nie cały buryszko* uprzątnął, będą teraz ogniska na ogrodach palić, łopatami rzędy odkopywać. Bieda. Mychajłykowi na święto kupiłem kufajeczkę, żeby za tamtą nie żałował, no i reszcie pięciu coś musiało się dać. Pyłypa. Będzie i duszy mojej post, a nie tylko ciału. Przyszedł wczoraj Zawedia z trzema bojówkarzami, no i baba z nimi. Bójcie się, mówię, Boga — do mnie Horodow, jak do karczmy, chodzi, o „związki” z ojcem wypytuje. A oni mi — nie bój się, już nie będzie, Ordynśkyj umarł w Kosmaczu na tyfus. Przebacz, Boże, jego duszy, ale czy to pasterska rzecz — zbrojnie po lasach się włóczyć? Andrija. Baba siedzi w kącie i tylko oczami świeci, a my w jedne wrota wyglądamy. Byleby kto się nie napatoczył — babę pod pryczę, w ciemność egipską. Toż to śmierć moja! Wczoraj jeszcze raz wpadł jeden z tych bojówkarzy, przyniósł żywność dla baby, automatem pomachał — patrz, diaku, spadnie choć włos z głowy starej!.. Niby ja bez niego, głupca, nie rozumiem, co to jest — mama Zawedii. Mykoły. Zapomniałem dzisiaj dzieciaczkom od świętego Mikołaja podarunki położyć. Taki mi Zawedia, Bóg by mu zapłacił, podarunek zostawił! A one, biedactwa, pobudziły się, macają każde rączką pod poduszką, no i… po jabłuszku w każdej! Już prawie sam w dary Mikołaja uwierzyłem, kiedy patrzę — baba zza pieca cichutko bezzębnymi ustami się szczerzy. I roztopił mi się lód w piersiach. Rizdwo. Pierwszy raz w życiu nie chciałem wpuszczać kolędników do chaty, żeby baba nie była nie uprosiła. Przecież, mówię, choć na świętą wieczerzę nie właźcie do jamy. A ona mi — mój-mój, to już ostatni raz! Ja sobie będę stamtąd słuchać i myśleć, że to mnie winszują. Swoich nie wypuściłem z chaty. W szkole za kolędę szykanują, a mnie to teraz do niczego. Wasylija. Jwanko i Mychajłyk przesiedzieli cały wieczór koło okna, chcieli widzieć, jak niebo się otwiera. Tak, biedactwa, na parapecie i pozasypiali. Małanek nie było. Teraz inne małanki w białym po górach się włóczą. Jedne w dzień, drugie w nocy. Śmierci wiele, a psalmów czytać nie ma nad kim, ot jak umarła stara Wasylczuczka jesienią, to więcej mnie nie wzywano. Wodochreszcza. Kto po wodę święconą, a Juryczko stary — w lasy, w Kostryczę. Zabrali Wasyla Juryczkowego w nocy na wczoraj, a dziad, sierota, od świtu, jak pies, ślady po śniegu rozplątywał. Haj-haj, czy kto kiedy znalazł, jak oni do lasu wzięli… Baba słyszała naszą z żoną rozmowę i modliła się od południa do zmroku, pokłony biła. Trzech świętych. W górach śniegi, w śniegach chaty, a w chatach chorują i umierają ludzie. Tyfus jednak wyrwał się spośród tych biedaków i rzucił po wsiach. Umarli u nas Njawczuk, no i Bedziuk, no i syn jego Dmytro umarł. Czytałem psalmy, które umiem na pamięć, a ktoś to Horodowowi opowiedział. „Nieboś, diaczok, pieriewirajesz? Nieporiadok! — i buch na stół mój „Psałterz”. — Dierży swoju kniżicu!” A ja — po chacie biegam, i mruczę, i „spasibo!” krzyczę jak na gwałt, i nijak miejsca nie zagrzeję… „Sowsiem, durak, spiatieł”, — burknął już z progu, a ja tylko sobie usiadłem, i siedziałem tak, bez tchu i bez słowa, aż dopóki baba z jamy nie wylazła. „Ty, — mówię, — ślepoty próchno, nie możesz cicho się obrócić, przecież mam dzieci!” Baba w płacz, Mychajłyk z Dmytrem swoje, żona biadoli — to ja winna, wiadro z burakami zostawiłam na stopniu… A bijcie was, siła Boża! Mnie wydawało się, że od huku w jamie coś we mnie samym wybuchło. Jak to się obeszło?! Własija. Tak że mi do moich sześciu jeszcze jednego dzieciaka podsunęli. Tylko tyle, że mu za osiemdziesiąt. Wracam rano ze stajni do chaty — wszyscy siedmioro trą wędzonkę. Moje mięso rwą, jak wilczęta, a baba jednym zębem żuje i cieszy się, na nich zerkając. Agij! Przecież niech — mali, ale starsi dobrze wiedzą, że na Własija mięso jeść — pewny sposób na lato wilka do swoich owieczek wołać. Nigdy tego w mojej chacie nie robiono. Ale! Ty jej tłumacz, a ona: „Bójcie się Boga, gospodarzu, za trzy dni post, a dzieciątka rosną, mięsa chce się…” I znowu po nowy kawałek do swojej torby sięga. A u dziatwy oczy błyszczą — my już drugą zimę bez świeżyny — a, myślę sobie, już i tak przepadło. Przełknąłem ślinę i wyszedłem z chaty. „Jeden prawodawca i Sędzia, który może zbawić i zgubić”. A ty kto taki, że osądzasz bliźniego? Na Ilcach tej nocy powiesili Iwasjuka, a z Prysłopa dwie rodziny na Sybir zagrzmiały. Tyfus powoli cichnie. Seredopistia. Zdmuchnęła czarna ziemia, gdzie wczoraj jeszcze śnieg był utuptany — będzie w tym roku wielki urodzaj i bieda na złodziei. Wszystko potajemne wyjawi się i na wierzchu stanie. Baba prosiła się na przyzby — pogrzać się do słoneczka, ale ja nie pozwoliłem. A nuż jakaś bieda z daleka zazdrości? To ona doczekała się dzieci ze szkoły i je, widać, namówiła-
Машинний переклад
W Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska" odbyła się prezentacja dwutomowego wydania Jurija Szewelowa „Wybrane prace": Księga I. Językoznawstwo. Oprac. Larysa Masenko. Księga II. Literaturoznawstwo. Oprac. Iwan Dziuba. Jurij Szewelow — jedna z najwybitniejszych postaci ukraińskiej nauki i kultury XX wieku. Był autorem fundamentalnych badań językoznawczych, licznych szkiców z historii literatury ukraińskiej, esejów, krytycznoliterackich i polemicznych artykułów o aktualnych problemach narodowego bytu. Zmuszony do opuszczenia Ojczyzny w czasach II wojny światowej, zrobił błyskotliwą naukową karierę slawisty-językoznawcy na prestiżowych uniwersytetach Zachodu, ale nigdy nie przestał myślą być z Ukrainą. Ona była w centrum jego intelektualnego świata. Jednak na Ojczyźnie jego nazwisko było zakazane, a jego ogromny i zróżnicowany dorobek pozostawał nieznany. Dopiero wraz z odzyskaniem przez Ukrainę niepodległości pojawiają się wydania jego prac, a zapotrzebowanie na nie rośnie.
Dmytro DROZDOWSKI, Akademia Kijowsko-Mohylańska, „Wsesswit"
Życie Jurija Szewelowa (Szerecha) mogłoby stać się przedmiotem osobnej rozprawy, a nawet kilku. Jurij Szewelow bez wątpienia jest znaczącą postacią w historii ukraińskiej kultury i nauki drugiej połowy XX wieku. Dla Jurija Wołodymyrowicza Ukraina jawiła się jako strefa wyobcowania, w której panuje ideologia sowiecka, niszcząca i podporządkowująca sobie osobowość artysty, naukowca. Jurij Szewelow przez długi czas nawet bał się przyjechać do Kijowa, przewidując, że może to sprawić kłopoty zarówno jemu, jak i jego „szanownym wrogom”. Badacz światowego formatu, który mógłby cieszyć się udanym życiem w USA, bolał nad Ukrainą i cierpiał z powodu swojego oderwania. Trudno oddać życie jednej wielkiej idei, a na końcu drogi zrozumieć, że ta służba była daremna, że twoje myśli są nieprzyjęte, wywołują nie zdrową dyskusję, lecz sprzeciw i odtrącenie. Coś to przypomina drogę Chrystusa — czy to tylko kolejne imitatio? Z Szewelowem trudno polemizować, bo ten człowiek jest nadzwyczajnym erudytą. Te dyskusje, które toczyły się za jego życia, często nosiły piętno ideologiczne (w pierwszym tomie prac Ju. Szewelowa, który opracowała profesor Larysa Masenko, kierowniczka katedry języka ukraińskiego Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, znajduje się polemiczny artykuł „Tak nas uczono prawidłowych wymów”, w którym Szewelow ironicznie polemizuje z fantomem „Haliny Tarasiuk”, za którym stali ideolodzy sowieckiego językoznawstwa: Instytut Językoznawstwa im. O. Potebni, I. Biłodid i W. Rusaniwśkyj). O tym wszystkim wspomniano na prezentacji dwóch tomów wybranych pism Jurija Szewelowa, podzielonych między dziedziny językoznawstwa (opracowanie Larysa Masenko) i literaturoznawstwa (opracowanie Iwan Dziuba). Naturalne jest, że pierwszy tom, mniejszy objętościowo, dotyczy lingwistyki, a drugi, literaturoznawczy, jest większy. Jednak sam Ju. Szewelow uważał się za lingwistę, a prace literaturoznawcze podpisywał pseudonimem — Jurij Szerech, o czym wspomina L. Masenko we wstępnym artykule do pierwszego tomu. Na początku prezentacji pokazano „żywy” wywiad, którego Jurij Wołodymyrowicz udzielił w czasie swojej wizyty w Czerniowieckiej Telewizji Obwodowej. Niestety, w Kijowie, jak powiedziała Larysa Terentiwna, nie udało się znaleźć żadnego nagrania — wszystko zniszczono. Trzeba stwierdzić, że postać Szewelowa w Ukrainie wciąż pozostaje nieodkryta. W studium „Prolegomena do badania języka i stylu H. Skoworody” z pierwszego tomu Jurij Szewelow zaznacza, że zanim badacz wyciągnie wnioski, musi wykonać ogromną pracę brudnopisową. Jurij Szewelow zawsze dążył do obiektywnej (na ile to możliwe) precyzji i wyważenia w wypowiedziach. Nawet w wywiadzie powiedział, że optymistycznie patrzy na przyszłość języka ukraińskiego i przezwyciężenie postkolonialnej zależności. Ale, jak zauważył znany lingwista, profesor Kostiantyn Tyszczenko, można dostrzec, że zanim powiedział „tak”, Szewelow się zastanowił. Właśnie ta odpowiedź była dwuznaczna i niełatwa dla kogoś, kto całe życie poświęcił wprowadzeniu ukraińskiej nauki na arenę światową. Ale jednymi z ostatnich słów, które zabrzmiały w nagraniu, były słowa, że „Kartagina ukraińskiej prowincjonalności i niższości” musi zostać zniszczona. Musi… Dążąc do podsumowania stulecia urodzin Jurija Wołodymyrowicza, trudno powiedzieć, że dziś tej niższości w Ukrainie nie ma. Współczesny polityczny beau monde (który już dawno rozprzedał Ukrainę), ludowi wybrańcy (którzy już dawno kupili Ukrainę), Prezydent Ukrainy (który uważa, że Ukraina to on), Premier (jak wynika ze słów Prezydenta Ukrainy, „złodziejka”) i tak dalej — oto to, przed czym przestrzegał Szewelow. Polityka chamstwa rządzi balem, a najważniejsze — nie da się tego zmienić. Sytuacja krytycznego absurdu, w której trudno już zdystansować się od tego, co się dzieje. Jeszcze krok — i porwie cię zawierucha. Ale absurd ujawnia się nawet w tym, jak zauważyła Ludmyła Tkacz, docent Uniwersytetu Czerniowieckiego: 17 grudnia, dzień urodzin Szewelowa, przypadł na święto „pracowników” branży seksualnej, o czym chętnie poinformowały wszystkie ogólnoukraińskie kanały. Natomiast nikt nie wspomniał o jubileuszu Jurija Wołodymyrowicza. Akademik Mykoła Żulynski, który przewodniczył prezentacji, opowiedział, jak prosty i zarazem skomplikowany w kontaktach był Jurij Szewelow. Prosty, bo chciał dzielić się ideami z każdym. Myhajlina Kociubynska przypomniała sobie epizod, który z pewnością wiele znaczył dla Jurija Szewelowa: podczas Pierwszego Kongresu Ukraińców, przed wystąpieniem Jurija Szewelowa, Myhajlina Chomiwna wstała na znak szacunku. A potem podniosła się cała sala. Co Szewelow, który bał się Ukrainy, bał się jej reżimu, „pracującego” na zniszczenie osobowości, musiał wtedy poczuć?! A w końcu Jurij Wołodymyrowicz w powitaniu do publiczności powiedział sakramentalne zdanie: „Moi drodzy przyjaciele i szanowni wrogowie!” M. Kociubynska wymieniła kilka koncepcji ważnych dziś dla odbioru Szewelowa. Jedna z nich to subiektywność. Każdy artykuł Jurija Szerecha ma własny charakter pisma. Nawiasem mówiąc, można to bez przesady powiedzieć także o jego pracach językoznawczych. Studium „Tak nas uczono prawidłowych wymów” jest wzorem subiektywności, ale w pozytywnym sensie. Nie chodzi o to, że autor fałszuje fakty, wręcz przeciwnie, Szewelowowi-Szerechowi w precyzji mogliby zazdrościć najlepsi naukowcy świata. Ale najważniejsze — umieć powiedzieć swoje słowo w nauce. Kostiantyn Tyszczenko powtórzył słowa Marksa: „W każdym innym człowieku widzimy tylko siebie, jak w lustrze”. To prawda: postrzegamy człowieka tylko w takim stopniu, w jakim sami jesteśmy gotowi go tak postrzegać. Jeśli coś wypada z naszego pola widzenia, to znaczy, że czegoś jeszcze, z braku doświadczenia, nie widzimy, i dopóki się to nie zmieni, tego nie zobaczymy. Nazywając czarne czarnym, warto przypomnieć, że studia Szewelowa, w których bada historię języka ukraińskiego, na świecie uważano nie tyle za bezużyteczne, co za niezrozumiałe. Panował mit, wzmocniony teorią Szachmatowa, o wspólnej kolebce języków słowiańskich. W takim ujęciu narody, a wraz z nimi języki, jawiły się jako bracia i siostry w zgodnym imperialnym kręgu. Jednak, jak słusznie zauważył K. Tyszczenko, „ta teoria nie przeczyła istnieniu dialektów”. Cóż więc: i wspólna kolebka, i dialekty? Szewelow rozumiał, że język ukraiński będzie żył nie tyle tak długo, jak język literacki, ile tak długo, jak będą żyły jego dialekty. W sowieckim językoznawstwie problem dialektów języka ukraińskiego był bolesną kwestią. Przez długi czas ten temat pozostawał tabu dla badaczy, bo jakież dialekty mogą istnieć w języku, który sam jest jakby, w pewnym sensie, dialektem wielkiego języka rosyjskiego. W imperialnych umysłach ideologicznych tliła się myśl, że język ukraiński to „austriacki wymysł”. Ale to właśnie dialekty są podstawą każdego języka. Rok 2008 zaznaczył się słownikiem wulgaryzmów Lesi Stawyckiej, w którym ogromna ilość przekleństw ma rosyjską metrykę, a słownik slangu również w większości ukierunkowany jest na rosyjski zasób. Czy tego pragnął Ju. Szewelow, który w wywiadzie w Czerniowcach powiedział, że podoba mu się to, iż współcześni ukraińscy poeci umiejętnie wprowadzają slang do własnego języka poetyckiego (jak Jurij Andruchowycz i inni). Ale mimo to dla Szewelowa miało to bardziej znaczenie „socjolingwistyczne”, potwierdzające żywotność języka, a nie znaczenie estetyczne. Jewhen Swerstiuk wspomniał o swoim doświadczeniu kontaktów z Jurijem Wołodymyrowiczem, zauważając, ile obaw miał Szewelow przed podróżą do Ukrainy. A jednak pan Swerstiuk w listach przekonał Jurija Wołodymyrowicza do przyjazdu. Jewhen Swerstiuk rozpoczął delikatną polemikę z Iwanem Dziubą, redaktorem drugiego, literaturoznawczego tomu, zauważając, że w tym tomie brakuje tak znaczącej pracy Jurija Szewelowa, jak „Moskwa, Maroseika” (1954). Ale to, czego dotknął pan Swerstiuk, doprowadziła do stanu „nerwicy” Oksana Zabużko. Po pierwsze, epistolarium „wnuczki” Zabużko i „dziadka” Szewelowa, jak mówiła Oksana Stefaniwna, to ostatnia powieść epistolarna w Ukrainie. Sądzę, że nie jest to do końca prawda, bo korespondencją z Szewelowem mogłaby pochwalić się nie tylko pani pisarka. Po drugie, pani Zabużko, która wielokrotnie wypowiadała się w prasie z obawami, że jubileusz Jurija Szewelowa przejdzie niezauważony, powiedziała, że żałuje, iż te dwa tomy ujrzały światło dzienne, bo Szewelow, którego opracował Iwan Dziuba, zszarzał. Takie stwierdzenie dziwi: mówiąc o arystokratycznym etosie, pani Zabużko pozwala sobie na skrajnie nieetyczne wypowiedzi. Dla Zabużko „dziubowski” Szerech wyszedł „poprawny”, co nie stwarza problemów. Oczywiście w drugim tomie pani Oksana nie znalazła także przedmowy do swojego zbioru „Autostop”, którą napisał Jurij Wołodymyrowicz, z firmowym „przepraszaniem”, że jej zarzuty wobec Dziuby wcale nie wynikają z tego problemu. Być może pani Zabużko chce stworzyć panteon autorów, na których ma zostać zarejestrowana jej marka „interpretacji”. Spojrzenie Iwana Dziuby to spojrzenie Iwana Dziuby. Dyrektorka Wydawniczego Domu „Kijowsko-Mohylańska Akademia” Wira Sołowjowa zaproponowała pani Oksanie przygotowanie trzeciego tomu, coś w rodzaju „Szerech bez cenzury”. Myhajlina Kociubynska powiedziała, że jedną z koncepcji Szewelowa była koncepcja tolerancyjnego szacunku dla odmiennej myśli. Jeżeli myśl Iwana Dziuby odzwierciedla pewną tendencyjność ideologiczną (w swoim czasie Dziuba był jednym z ośrodków, wokół których skupiali się młodzi inakomyślni), to czy spojrzenie Oksany Stefaniwny nie jest przypadkiem idealne? A może pisarka, jak nasz Prezydent, chce się przyznać, że Szerech (dziadek) to ja, a ja to Szerech? W końcu ta polemika zakończyła się propozycją wydania trzeciego tomu Szewelowa bez skrótów. Trudno sobie wyobrazić, kto inny w Ukrainie mógłby opracować tom Jurija Szerecha, poza Iwanem Dziubą. Oczywiście Oksana Zabużko ma prawo do własnej wizji, ale czy warto w dyskusjach zapominać o kodeksie etycznym i tak wyraźnie wyartykułowanym w ostatniej pracy Zabużko „arystokratycznym etosie”? Tak, Dziuba nie włączył programowego artykułu o osiągnięciach i stratach ukraińskiej literatury na przykładzie powieści Honczara. Ale jak długo jeszcze będą trwać ataki błyskawic na Honczara, autora ideologicznych „Chorągiewników”, ale też twórcy na przykład czarującej noweli „Błękitny kamień”? Musi nastąpić planowy przegląd dziedzictwa przeszłości. Czy może po książce Oksany Zabużko wizerunek Łesi Ukrainki również zostanie sprywatyzowany? Czy naprawdę wciąż nie nauczyliśmy się prowadzić wyważonego dialogu? Tak, Oksana Zabużko ma rację, że wciąż mamy problemy z optyką i że Ukraina dotąd nie odkryła dziedzictwa wielkiego językoznawcy i krytyka. Ale pani Oksana ma skłonność do popadania w skrajności: zauważając, że Szewelowa studiuje się tylko w Mohylance, dokonuje błędnego uogólnienia. Językoznawczyni Ludmyła Tkacz opowiedziała o wynikach własnej pracy nad wprowadzeniem prac Szewelowa do kursów uniwersyteckich. Larysa Masenko wspomniała, jak Jurij Wołodymyrowicz był w Odessie, gdzie po audycji, która odbyła się dzień wcześniej, podchodzili do niego odessianie i dziękowali za jego mądre i potrzebne słowo. Tendencja do upowszechniania idei Szewelowa u nas nie jest zbyt optymistyczna. Ale nie warto spekulować na problemach, trzeba pracować i studiować Szewelowa. Można wykupić wszystkie jego książki, ale bez należytego opracowania to nazwisko pozostanie tajemniczym sfinksem. Na prezentacji wspomniano o ciekawym fakcie, na który powołuje się L. Masenko we przedmowie do pierwszego tomu, o sporze Romana Jakobsona i Jurija Szewelowa, po którym Szewelow miał przenieść się do pracy na Uniwersytecie Columbia. Niestety Roman Jakobson, który współpracował z rosyjskimi służbami specjalnymi, stał się zakładnikiem tych pozanaukowych schematów. Oczywiście to bardzo przykry fakt, który rzuca cień na Jakobsona jako człowieka. Ale czy możemy przekreślić jego dorobek naukowy, jak proponuje pani Zabużko? W końcu u Jakobsona jest znakomita rozprawa „Lingwistyka a poetyka”, w której wypowiada sakramentalną myśl: czy aby przepaść między literaturoznawstwem a językoznawstwem jest taka wielka, jak sądzą niektórzy badacze? Wydaje się, że Jurij Szewelow na to pytanie dał wyczerpującą odpowiedź całym swoim życiem. W wywiadzie w Czerniowcach na pytanie dziennikarki o to, kiedy wreszcie w Ukrainie pojawi się laureat Nagrody Nobla, Jurij Wołodymyrowicz spokojnie odpowiedział: a czy to wskaźnik? Ilu utalentowanych autorów nigdy nie zdobyło Nobla! Natomiast trudno wyobrazić sobie na przykład literaturę XX wieku bez Ajtmatowa, który nie był laureatem. Proces literacki, na co kładła nacisk Myhajlina Kociubynska, dla Jurija Szewelowa był naturalny. Na wszystko jest swój czas, a nam pozostaje spokojnie i bez hałasu pracować i odkrywać dla siebie świat Jurija Szewelowa, przynajmniej poprzez dwa tomy wybranych prac.
Машинний переклад
Oksana CHOROZOWA, starszy pracownik naukowy Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy. W salach Kijowskiego Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoracyjnej otwarto autorską wystawę „Garncarstwo” Leonida Nahirniaka. Leonid Nahirniak jest stałym uczestnikiem Ogólnoukraińskich Młodzieżowych Sympozjów Sztuki Garncarskiej, które co roku organizuje Narodowy Związek Mistrzów Sztuki Ludowej przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, Narodowego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu „Czyhyryn” oraz Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Dwukrotnie młody mistrz zostawał zwycięzcą, otrzymując pierwsze nagrody. Podziwiając zadziwiające dzieła artystyczne Leonida, jego amfory, dzbany, makitry, świeczniki, półki na naczynia i talerze, dziwisz się bezmiarowi twórczej myśli autora, fantazji i możliwościom. Artysta bezbłędnie włada kunsztem garncarskim, zadziwiającym malarstwem, zna sekrety czernionej ceramiki. Wszystkie dzieła są ciepłe, nasycone pozytywną energią. Otwarcie wystawy zmieniło się w święto sztuki. Z tytułem zasłużonego artysty Ukrainy Leonida Nahirniaka przyszli powitać rektor Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania im. M. Bojczuka W. Lachockyj, ludowy artysta Ukrainy profesor P. Peczornyj, zasłużony artysta Ukrainy W. Priadka oraz wielu innych mistrzów sztuki. Byli wśród nich także ojciec Leonida — dziennikarz, pisarz Iwan Nahirniak oraz matka — pedagog i artystka z powołania. W 1999 roku Leonid ukończył Kijowski Państwowy Instytut Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania im. M. Bojczuka i pozostał w rodzinnych murach już jako wykładowca na katedrze ceramiki artystycznej. Jako trzydziestotrzylatek zdobył reputację pracowitego, wytrwałego i nietuzinkowego mistrza. Urodzony pośród wspaniałej przyrody Bukowiny, Leonid Nahirniak czerpie inspirację z piękna Ojczyzny. Mądre opowieści babć, twórcze środowisko rodzinne ukształtowały ciekawość historii rodzinnego kraju, pełen szacunku stosunek do swojego rodu. Liryczne odczuwanie świata, powściągliwy i subtelny smak mistrza, poczucie miary oraz kolosalna pracowitość otwierają nieogarnione przestrzenie dla twórczości. Niech zawsze, jak powiedział nasz wspaniały ukraiński poeta Wołodymyr Sosiura, w dziełach Leonida Nahirniaka „słońce tkaninę złotą przezie”...
Машинний переклад
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej
Chodzi młody Nowy Rok Pod naszą chatą, Więc zapraszajmy wszystkich By kolędować.
Żebyście mierzyli Szczęście sznurem A małych dzieci, Hej, kołyską,
Żeby każda żona Tak kwitła, jak wiosna, A każdy mąż Żeby przeżył 100 lat!
Bądźcie weseli i bogaci, Jak jesień na Podkarpaciu! Bądźcie tak zdrowi, Jak zima w Czarnohorze!
I wypijcie pełny kieliszek Za szczęście i zdrowie, Ja zaś Pana rozweselić Słowiki namówię.
Rozniosę ja między przyjaciół Radosne pozdrowienia Idź, moja kolędo, Po całym świecie.
Nadia KYRIAN Zdjęcie Ksenii HŁADYSZEWEJ
Idź, idź, kolędo, Od rodu do rodu: Nawinszujmy pieśni, tańców Naszemu narodowi.
Nawinszujmy pieśni, tańców, Nawinszujmy sławy! Nawinszujmy młodym iść Na wielkie sprawy.
Żeby oni strachów nie znali, Ani niedoli, Aby rosła Ukraina Z wieku w wiek.
A jak ona rosnąć będzie, I jak będzie w kwiecie, To nigdy nie zapomni, Że żyjemy na świecie!
Stepan PUSZYK, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, m. Iwano-Frankiwsk
Cykl Świąt Bożego Narodzenia kontynuuje przedchrześcijańskie tradycje, kiedy obchodzono święto zimowego przesilenia słońca. Dawne ukraińskie zwyczaje przeplotły się z chrześcijańską kulturą sakralną. W ukraińskiej chacie na Boże Narodzenie szczególne miejsce przypada pokuciu, gdzie wiszą ikony, obramowane ręcznikami, oświecone Duchem Świętym w postaci ptaszków, przyozdobione dzwoneczkami, aniołkami, „mikołajczykami”, obrzędowym pieczywem. Na stole rozścielano siano, stawiano garnki z kutią i kompotem, przykrywano je obrzędowym chlebem — knyszem. Istniał zwyczaj stawiania na pokuciu snopa z żyta, pszenicy lub owsa — diduch, kolidnyk, kolęda. Przykłady artystycznego bogactwa, zebrane z całej Ukrainy, można zobaczyć w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki na wystawie „Ukraińskie Boże Narodzenie”, która znajduje się w pięciu salach. Pierwsza sala poświęcona jest starodawnej ukraińskiej ikonie, w drugiej znajdują się wyroby towarzyszące tradycyjnej szopce. Jest tu wiele wyrobów W. Szahała ze wsi Niżankowice w rejonie starosamborskim obwodu lwowskiego. Makiety różnorodnych szopek (bożonarodzeniowych scen), gwiazdy „z kutasami”, na osiem rogów, na 16 rogów, „gwiazda-dzwonnica”, maski konia, kozy, dziada, cygana i inne. Wiele obrazów wykonanych różną techniką o tematyce bożonarodzeniowej autorstwa artystów Teodozjusza Humeniuka, Mychajła Onaćka, Wasyla Korczynskiego, Władysława Regentowskiego, Łesi Majdanec, Ludmyły Kluj i innych.
Машинний переклад
W trzeciej i czwartej sali znajdują się różnorodne wyroby ze słomy, wycinanki, tradycyjne ukraińskie lalki Oksany Sklarenko, Warwary Macelly i innych mistrzów. Nina Sajenko oraz Raisa Pawłenko tworzą obrazy i ozdoby ze słomy i kłosów. W ukraińskiej rodzinie kłos był ozdobą święta. Diduchy, aniołki na sznurku, „dziadowa broda” — to symbole urodzaju. Znaczna część prac to prace dziecięce. Piąta sala prawie w całości poświęcona jest pracom artystów z Dziecięcego Centrum Zdrowotno-Ekologicznego (kierownik A. Wenglinska). Ich „malowki” mają niezwykle pozytywną energię. Iryna Plechowa z rejonu dnieprowskiego Kijowa zaprezentowała swój „Betlejem”. Kontynuuje ona tradycje rzeźby ludowej, kieruje studiem „Czarodziejska rzeźba” przy Centrum Dziecięcej i Młodzieżowej Twórczości rejonu dnieprowskiego. Wychowanka Iryny Plechowej, czternastoletnia Diana Rutecka, opowiedziała o wyrobach Warwara Macella studyjnych: „To pusta rzeźba — zabawka. Najpierw rysujemy szkice każdej figurki, potem tworzymy kompozycję, lepimy. Następnie wyrób schnie trzy dni, potem wkładamy go do pieca, gdzie temperatura wynosi 500—700 stopni. Chodzę do studia od siedmiu lat, bardzo mi się podoba, jesteśmy jak jedna wielka zgrana rodzina. Pomagamy sobie nawzajem. Wcześniej przychodziły głównie dziewczynki, a w tym roku chłopców jest nawet więcej. Uczestnicy kółek dzielą się na grupy. Młodsi przychodzą na kilka godzin porysować. Starsi — częściej i pracują dłużej”. Na wystawę zawitał również trzynastoletni Dmytro Momot. „Dmytryk przyszedł do nas dopiero w tym roku. Od razu zaczął bardzo dobrze lepić, jest niezwykle zdolny, oto jego wspaniała praca — „Konik” — opowiada Iryna Plechowa. — Jedną z najciekawszych prac dziecięcych są „Tańczące wiewiórki” Uliany Sanczenko. Jestem nie tylko mistrzem ludowym, ale i artystką. Kończyłam instytut ze specjalizacją ilustrator oraz wydział ceramiczny technikum (obecnie Kijowski Państwowy Instytut Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Designu im. M. Bojczuka). Często dorośli są niezadowoleni z młodzieży, ale kiedy patrzę na moich wychowanków — nie rozumiem tego. Moje dzieci są idealne: mają wyrafinowane gusta, dobrze się do siebie odnoszą, są uważne, pracowite, twórcze. Studio prowadzę już ponad dwadzieścia lat, mam wiele planów twórczych”. Wystawę otworzyła dyrektor muzeum Natalia Kłymenko, zaprosiła na świąteczne warsztaty, które będą się tutaj odbywać. Zastępca ministra kultury i turystyki Mykoła Jakowyna powiedział: „Trzeba pielęgnować to tradycyjne święto rodzinne, a nasz ród nie zaginie”. Tamara Wasyłenko, dyrektor Narodowego Muzeum Architektury i Życia Codziennego w Pyrohowie, podziękowała za daną możliwość zaprezentowania kijowianom eksponatów muzeum. „Święto Bożego Narodzenia jednoczyło rodziny w każdym mieście, wsi. Chciałoby się, abyśmy wszyscy się jednoczyli”. Diana Rutecka
Машинний переклад
Wałerij Franczuk. „Cerkiew Narodzenia Najświętszej Marii Panny” W wydawnictwie „Proświta” w ostatnich tygodniach 2008 roku ujrzało światło dzienne kilka publikacji, które bez wątpienia nie umkną uwadze czytelników. Przede wszystkim chce się wziąć do ręki elegancki tom Mychajła Najenki „Literatura piękna Ukrainy. Od mitów do nowoczesnej rzeczywistości”. W tysiącstronicowym opracowaniu znany literaturoznawca, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, dokonuje głębokiej analizy historii literatury ukraińskiej od najdawniejszych czasów do połowy XX wieku, okresu szistdesiatnykiw. Dorobek popularnonaukowy Mychajła Najenki przeznaczony jest nie tylko dla studentów, uczniów, nauczycieli i wykładowców, ale także dla szerokiego grona czytelników, którzy pragną pogłębić nie tylko swoją wiedzę, ale i horyzonty duszy, wszak literatura we wszystkich czasach była „podręcznikiem życia”. Jakieś czterdzieści lat temu byłam studentką filologii na Winnickim Instytucie Pedagogicznym i dobrze pamiętam utwory, które wchodziły do ówczesnego programu. Były to w większości ilustracje do pewnych etapów budowy socjalizmu lub walki proletariatu i chłopstwa o lepszy los. Praca Mychajła Najenki jest oczyszczona z ideologicznych naleciałości, nie ma w niej sztampy, a nasza literatura została rozpatrzona w ogólnosłowiańskim i światowym kontekście. I choć autor hojnie cytuje wielu pisarzy, filozofów, badaczy słowa z różnych krajów, to jednak poznajemy jego osobiste odczytanie wielowiekowego procesu literackiego, przepuszczone przez szczerą ukraińską duszę. Prace kobzaroznawcze przekonująco świadczą, że sztuka ukraińska na Krymie i na Kubaniu istniała od dawna, nie przerywała się, pomimo politycznych przeszkód i prześladowań, a sztuka kobzarska pozostaje nieodłącznym składnikiem życia kulturalnego Krymu i Kubania. Ty w mojej świadomości — śnieg: Śnieg czyni noce jaśniejszymi. Życzę tego i Państwu. Stronę przygotowała Nina HNATIUK
Машинний переклад
Kulturoznawcy, muzykolodzy, folkloryści, wszyscy, którzy interesują się kobzarskim sztuką Ukrainy, otrzymali od Wydawniczego Ośrodka „Proświta” piękny prezent – książkę Ołeksija Nyrki „Kobzarstwo Krymu i Kubania”. Do podręcznika włączono biograficzny szkic o znanym muzyku-pedagogu O. Nyrce oraz jego 24 prace z zakresu kobzarystyki. Spuściznę badawczą uporządkowała, przedmowę i wstępny artykuł napisała Natalija Sulij. W książce zamieszczono nie tylko wybrane prace naukowe o sławnych kobzarzach Krymu i Kubania, lecz także listy represjonowanych kobzarzy Kubania, artykuł o Jałtańskim Muzeum Kobzarstwa, którego twórcą i kierownikiem był zasłużony pracownik kultury Ołeksij Nyrko. Muzeum otwarto w 1984 roku w związku z 150. rocznicą urodzin S. Rudańskiego. W ekspozycji przechowywane są liczne bandury z drugiej połowy XIX w. i pierwszej połowy XX w., w tym bandura z Krakowa, skonstruowana po I wojnie światowej przez nieznanego mistrza z Ukrainy. Prawdopodobnie należała ona do Michajła Telizie, rozstrzelanego wraz z Oleną Telihą w 1942 roku w Babim Jarze. Do Jałtańskiego Muzeum przekazał ją w 1988 roku bandurzysta Petro Lachtiuk z Szczecina (Polska).
Машинний переклад
Artysta z Winnicy Ołeksandr Kowalczuk nie po raz pierwszy organizuje w Kijowie wystawy indywidualne. Kijowianie i goście stolicy mieli okazję zachwycać się jego gobelinami i obrazami na szkle podczas wernisaży w Narodowym Związku Artystów Ukrainy, w „Ukraińskim Domu”, na Uniwersytecie Narodowym im. T. Szewczenki, w literacko-memorialnym muzeum P. Tyczyny. Przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy znany twórca w tym roku zorganizował wystawy indywidualne w Sumach, Ługańsku, Siewierodonecku, Stachanowie, Mariupolu, Doniecku, Chersoniu, Sewastopolu, Jałcie i Kirowogradzie. A jako prezent św. Mikołaja otwarto wystawę Ołeksandra Kowalczuka w Narodowym Muzeum Literatury. Wśród szarych i niepokojących dni ten wernisaż był naprawdę tchnieniem Bożej łaski. Ludzie przyszli na wystawę uniesieni, uroczyście, z kwiatami. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Azerbejdżanu na Ukrainie Talat Alijew wyrażał zachwyt pracami artysty w doskonałym języku ukraińskim. Dyrektor Kirowogradzkiego Muzeum Sztuki Tetiana Tkaczenko celowo przyjechała do stolicy, by przekazać zachwyt, z jakim w jej mieście przyjmowano piękne dzieła serca i rąk tego mistrza. „Jaskrawa ukraińska intonacja, mistrzowskie malarstwo, stałe odwoływanie się do źródeł ludowych — to wszystko czyni dzieła Ołeksandra Kowalczuka niepowtarzalnymi” — powiedziała pani Tetiana.
Oleksandra Kowalczuka znają i cenią również we Lwowie, gdzie kończył Narodową Akademię Sztuk Pięknych. Tamila Pecheniuk, docent katedry tekstyliów akademii, podkreśliła: „Saszko — rycerz, ucieleśnienie światła i ciepła. Siła jego ikon jest cudowna”. Zastępca ministra kultury i turystyki Ukrainy Olha Bench podkreśliła, że w twórczości Oleksandra Kowalczuka żyje ludowa tradycja tworzenia ikon na szkle, że opiera się on na moralnych podstawach ukraińskiej kultury, umiejętnie wykorzystuje legendy, wierzenia i heroiczny epos naszych przodków. Wierzymy, że te święte obrazy, które zstąpiły na ziemię z niebios artystycznej wyobraźni, pomogą zaprowadzić porządek w ludzkich duszach. Witając artystę w imieniu Winnickiego Zjednoczenia Ziemiackiego w Kijowie, zasłużona dziennikarka Ukrainy Emma Babczuk ucieszyła się, że w twórczości Oleksandra Kowalczuka lwowska szkoła artystyczna połączyła się z ludowymi tradycjami rodzinnego Podola. Nie bez powodu wystawa nosi tytuł „Obraz Życia”. Na gobelinach Oleksandra Kowalczuka widzimy Drzewo Rodu — obfite, rozłożyste, wieczne. To zachwyca, krzepi i ogrzewa duszę. Doktor nauk farmaceutycznych Ihor Heraszczenko był zwięzły: „To prawdziwa sztuka. Takie obrazy działają na nas magicznie”. O. Kowalczuk osiągnął szczyty mistrzostwa w sztuce tkackiej. Jego gobeliny są niezrównane. Od 23 lat tworzy również obrazy na szkle. Niech więc dusza i ręce tego oryginalnego mistrza nie znużą się darowaniem nam święta, zaszczepianiem wiary w niezniszczalność piękna i dobra, niesieniem Bożego światła ziemi i ludziom.
Машинний переклад
„Lubowospas” — tak nazywa się nowy zbiór wierszy Kostiantyna Mordatenki. To nie jest po prostu liryczna opowieść autora o ziemi, która go urodziła i wychowała, o pięknie każdej pory roku. Poeta czuje się w każdej z nich „świętym Kwitosłowem złotym”. Czym urzekają wiersze tego autora? Mistrzostwem słowa, tworzeniem neologizmów, poczuciem własnego udziału we wszystkim wzniosłym i jasnym, co dzieje się na ziemi. „Jestem dyrygentem orkiestry narodzin Słońca” — tak o sobie mówi poeta. Poetycka muzyka Kostiantyna Mordatenki płynie z tyczynowskich „Słonecznych klarnetów”. Nazywa je swoimi lekarstwami. I dlatego „wchodzi w Ranek jak do cerkwi”, niesie ludziom swoje „kwiatopocałunki”. Nawet do srogiej zimy zwraca się:
Modlitwośnieżnico przejrzysta,
Ikonowiewało święte!
Piersiowielkości białokora,
Czerwonopoliczku złocista…
Metafory są nieoczekiwane:
Noc ubrała się w śnieżyce,
Jak Murzynka w białą suknię ślubną...
A jak poeta pisze o miłości? Prosto i niezwykle:
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej Jewhen BUKET Zwyciężczyni konkursu Julia Marynicz Rysunek zwyciężczyni konkursu Rysunek Oksany Tkaczuk. Drugie miejsce Zdjęcie Ksenii Hładyszewej Konkurs rysunku dziecięcego pod taką nazwą Alians “Nowa energia Ukrainy” wspólnie z Ministerstwem Oświaty i Nauki przeprowadzał już po raz drugi. Dzieci ze wszystkich regionów Ukrainy w ciągu trzech miesięcy przesyłały do obwodowych zarządów oświaty i nauki rysunki o efektywnym wykorzystaniu naturalnych zasobów energetycznych, stosowaniu ekologicznie czystych odnawialnych źródeł energii. 25 grudnia jury konkursowe w składzie dyrektora wydawnictwa “A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” Iwana Małkowycza, dyrektor czasopisma dziecięcego “Piznajko” Tetiany Zakoptiuk, mistrzów olimpijskich w zapasach Iryny Merleni i gimnastyce Bohdana Makuca, lidera zespołu “Van Gogh” Ihora Dobrianskiego oraz innych wyłoniło trzech zwycięzców. Na finalistów czekały dyplomy, książki, łakocie, rozrywki i konkursy. Uczennica 7 klasy Szkoły Ogólnokształcącej nr 9 w Tarnopolu Ałła Łazarenko otrzymała specjalną nagrodę od wydawnictwa “A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” — siedem tomów “Harry’ego Pottera”. Dziewięcioklasistka z Wołynia Tetiana Łytwyniuk zajęła trzecie miejsce. Została nagrodzona odtwarzaczem MP3. Za drugie miejsce siódmoklasistka z obwodu kirowohradzkiego Oksana Tkaczuk otrzymała telefon komórkowy, a zwyciężczyni konkursu Julia Marynicz ze wsi Ułaniw, która znajduje się w obwodzie winnickim, — laptopa. Łącznie na Ogólnoukraiński konkurs rysunku dziecięcego “Moja ciepła Ukraina” nadesłano 127 prac. Do finału eksperci wstępnie wybrali 24 prace z 23 obwodów.
Машинний переклад
Rysunek Tetiany Łytwyniuk. Trzecie miejsce. Członkowie jury: Dziadek Mróz, przewodniczący zarządu Sojuszu „Nowa Energia Ukrainy” Iwan Borowyk, Irena Merleni, Iwan Małkowycz nowe i nieoczekiwane. Chcemy, aby naszych aktywnych współtwórców-korespondentów było więcej. W 2009 roku tygodnik wprowadza dla swoich autorów trzy nagrody za najlepsze publikacje. Z inicjatywy jednego z czytelników nazywamy nagrodę „Trzy pierścienie”. Pierścień to oznaka wierności, miłości, konsekwencji, niezawodności. Niechże te nagrody staną się gwarancją rozwoju naszych twórczych relacji. Dajemy Państwu prawo nazwać nominacje oraz kryteria wyłonienia zwycięzców. Piszcie do nas, czytajcie i prenumerujcie „Słowo Proświty”! Drodzy czytelnicy! Mamy nadzieję, że w 2009 roku będziemy mieli wiele radosnych, szczęśliwych, zwycięskich wydarzeń — pracujemy dla tego, wypełniając szpalty „Słowa Proświty” aktualnymi publikacjami. Piszemy dla Ukraińców i o Ukraińcach. Nasze plany twórcze obejmują wszystkie strony życia tych, na których nałożono misję pracy w imię rozwoju narodu. Gazeta pracuje dla zjednoczenia sił narodowych, ceni tradycje i wspiera wszystko, co młode, utalentowane. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Swiatosław MIZERNiUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301201 Nakład — 7000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na stronach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny, na 3 miesiące — 12,36 hrywny, na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 09001 4 820095 780016
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW № 4066 z 02.03.2000 r.
Szef redakcji – Pawło MOWCZAN
Redaktor naczelny – Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodniczący), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego
Nina HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад