Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №01 за 2026 рік

16 с. · 32 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 32 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Historyczna odpowiedzialność „Proświty”

Podziękowania za osobiste zasługi 30 grudnia 2025 roku w agencji informacyjnej „Nachołos” odbyło się podsumowujące posiedzenie Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zwracając się do obecnych, przewodniczący Towarzystwa Pawło Mowczan podziękował za aktywność Heorhijowi Filipczukowi, kierownikowi Kijowskiej „Proświty” Kyryłowi Stecence, przewodniczącemu Kijowskiej Obwodowej „Proświty” Jewhenowi Buketowi, kierownikom obwodowych „Proświt”: Siczesławskiej – Serhijowi Tiutiunnykowi, Chmielnickiej – Witalijowi Michalewskiemu, Rówieńskiej – Iwanowi Wietrowowi. „W Charkowie zachował się nasz oddział, organizacja zaporoska stara się coś robić... Na zachodzie kraju aktywnie pracują wszyscy, nawet w wielu rejonach, jak na przykład na Bukowinie” – zaznaczył Pawło Mowczan. Podzielił się także dobrą wiadomością od ministerki kultury Ukrainy Tetiany Bereżnej o decyzji rządowego resortu, by usunąć imię Czajkowskiego z nazwy Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy (Kijowskie Konserwatorium). „«Proświta» tego również się domagała, to także nasze małe zwycięstwo” – powiedział Pawło Mowczan. Wykonał też zaszczytną misję wręczenia orderów Nestora Letopisca akademikowi NAPN Ukrainy Heorhijowi Filipczukowi, profesorowi Petru Czernedze, reżyserowi filmowemu Dmytrowi Łomaczukowi, za osobiste zasługi w pielęgnowaniu języka państwowego, kultury i historii Ukrainy. Dla każdego z laureatów przewodniczący „Proświty” znalazł dobre słowo. W szczególności przypomniał obecnym, że pod kierownictwem i przy bezpośrednim udziale Dmytra Łomaczuka, jako autora scenariusza i głównego reżysera, powstał 89-odcinkowy serial telewizyjny „Logos”, w którym w popularnej, dokumentalno-artystycznej formie opowiada się o powstaniu języka, kultury i pisma Ukraińców od epoki trypolskiej do dziś. Niedawno zaś Dmytro Łomaczuk zaprezentował swój nowy film „Piekielne objęcia” o agresywnej polityce rosyjskiej ordy wobec Ukrainy na przestrzeni wieków. Pawło Mowczan podziękował doktorowi nauk historycznych, profesorowi Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mychajły Drahomanowa Petru Czernedze za aktywny udział w organizacji i prowadzeniu corocznych konferencji naukowców – badaczy Hołodomorów. Do gratulacji dla Heorhija Filipczuka z okazji jubileuszowych urodzin oraz nagrody „Proświty” przyłączył się także narodowy artysta Ukrainy Walerij Franczuk, który podarował znanemu uczonemu i działaczowi społecznemu swój portret. Zwieńczeniem stało się wręczenie Pawłu Mowczanowi odznaki „Światowego Festiwalu Kultury i Sztuki Ukraińskiej” (World festival of ukrainian art and culture), który odbył się w Pradze, w Czechach. Honorowy dyplom i medal wręczyli członkowie jury festiwalu w Pradze Dmytro Łomaczuk oraz zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Niehrij. Jak przeciwstawić się zniszczeniu Ukrainy Do uczestników zgromadzenia dołączył online członek Głównej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Mykoła Hołomsza, który powiedział: – Szanowni proświtianie, przyjaciele, współmyśliciele, ludzie odpowiedzialności i pamięci. Zebraliśmy się nie tylko po to, by podsumować rok. Zebraliśmy się, aby udzielić uczciwej odpowiedzi na pytanie: dlaczego Ukraina znowu płaci tak straszliwą cenę za własną niepodległość – i co musimy zmienić, aby to się nie powtórzyło. Chcę mówić nie o abstrakcyjnych zagrożeniach. Będę mówił o systemowym niszczeniu ukraińskiej państwowości, które rozpoczęło się od pierwszych dni naszej niepodległości – i, niestety, trwa nadal, nawet po inwazji rosjan. 1. Jak rf niszczyła Ukrainę bez czołgów rf nie rozpoczynała wojny w 2022 roku. Zaczęła ją w 1991 roku, zaraz po odrodzeniu naszej Niepodległości. Nie rakietami – kadrami, deklaracjami, „reformami”, uzależnieniami, zdradą. Poprzez swoich kolaborantów, których celowo dobierano na ministerialne fotele, niszczono: - edukację – pod pozorem „optymalizacji”; - kulturę – pod pozorem „drugorzędności”; - armię – pod pozorem „pozablokowości”; - gospodarkę – pod pozorem „reform rynkowych”. Przez lata wbijano nam do głowy: państwo to nieefektywny menedżer, armia nam niepotrzebna, wieś to przeszłość, szkoła na wsi to luksus. To nie są błędy. To doktryna niszczenia. Ciąg dalszy na str. 2 STANISŁAW NOWICKI HALINA DACIUK PRENUMERATA—2026 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” I półrocze 2026 roku (str. 50). Cena wynosi: 1 mies. — 74 hrn. 3 mies. — 222 hrn. 6 mies. — 444 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Машинний переклад

Historyczna odpowiedzialność „Proświty”

Zakończenie. Pocz. na str. 1. 2. To, co dzieje się dzisiaj, jest nie mniej niebezpieczne. I oto mamy pełnoskalową inwazję. Mamy tysiące zabitych. Mamy zrujnowane miasta. Wydawałoby się, że wszystkie maski powinny opaść. Ale co widzimy? – Zamykane są szkoły na wsiach. – Zamykane są przedszkola. – Przeprowadzane są tak zwane „zagęszczenia” – głupie, bezduszne, antyukraińskie. A co to oznacza w rzeczywistości? To ruina wsi. To niszczenie przyszłości. Bo kiedy nie ma szkoły – nie ma młodej rodziny. Nie ma wspólnoty. Nie ma Ukrainy. 3. Medyczna „reforma” jako instrument likwidacji wspólnot. To samo dzieje się z medycyną. Kiedy na wsi zamykają przychodnię, kiedy do lekarza trzeba jechać 30–50 kilometrów – to nie jest reforma. To wyrok dla wspólnoty. Bez medycyny wieś nie żyje. Bez medycyny ludzie wyjeżdżają albo umierają. To nie jest oszczędność. To demograficzna wojna przeciwko własnemu narodowi. 4. Wyprzedaż państwa podczas wojny. I na tym tle słyszymy znajomą mantrę: „Państwo to zły menedżer”. Pod tę mantrę: – sprzedawane są przedsiębiorstwa państwowe, – rozmywana jest suwerenność gospodarcza, – strategiczne aktywa idą za bezcen. A kto podejmuje te decyzje? Ludzie bez wiedzy. Bez doświadczenia. Bez odpowiedzialności. To już nie jest po prostu błąd ekonomiczny. To bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Bo państwo, które nie kontroluje edukacji, medycyny, strategicznej gospodarki – nie jest suwerenne. 5. To kontynuacja tej samej wojny. Przyjaciele, nazwijmy rzeczy po imieniu. To, co dzieje się dzisiaj, to inercja polityki kolonialnej Federacji Rosyjskiej, która po prostu działa poprzez ukraińskie podpisy. Bez czołgów. Bez „Gradów”. Ale z tym samym rezultatem – osłabieniem Ukrainy od wewnątrz. 6. Co jesteśmy zobowiązani zrobić. I tutaj zwracam się właśnie do „Proświty”. Bo „Proświta” to nie kółko nostalgii. To moralny sztab ukraińskiego narodu. Po pierwsze. Musimy publicznie i systemowo ujawniać antypaństwowe decyzje, niezależnie od nazwisk i stanowisk. Po drugie. Musimy żądać moratorium: na zamykanie wiejskich szkół, na likwidację infrastruktury medycznej we wspólnotach – podczas wojny i odbudowy. Po trzecie. Przywrócić myślenie państwowotwórcze: państwo to nie biuro biznesowe, państwo to odpowiedzialność za naród. Po czwarte. Odpowiedzialność kadrowa. Na kluczowych stanowiskach nie mogą być ludzie bez fachowości. To kwestia przetrwania, a nie wygody. Piąte. Edukacja, kultura, wieś, wspólnota – to elementy obrony, a nie „wydatki socjalne”. 7. Nasza odpowiedzialność. Zwyciężymy nie tylko wtedy, gdy wygonimy raszystów z naszej ziemi. Zwyciężymy wtedy, gdy ostatecznie zniszczymy kolonialną logikę w swoich głowach i decyzjach. „Proświta” narodziła się, gdy Ukraina nie miała państwa. Dzisiaj zaś naszym zadaniem jest nie pozwolić zniszczyć państwa pod pozorem reform. To nasza historyczna odpowiedzialność. I nie mamy prawa jej zdradzić. *** Jak to zwykle bywa w święta Bożego Narodzenia i przednoworoczne dni, obecni członkowie Proświty oraz zaproszeni goście wspólnie kolędowali z wiarą i nadzieją na zwycięstwo nad wrogiem, sprawiedliwy pokój i szczęśliwą przyszłość dla całej Ukrainy. W grudniu rosyjskie wojska znacznie wzmocniły ataki na Odessę i obwód. Pod ostrzałem znalazła się infrastruktura portowa tego kluczowego dla eksportu ukraińskiego zboża regionu, zginęły i odniosły rany dziesiątki ludzi. Motywy agresora są tutaj proste: Rosja pragnie zadać jak największy cios gospodarce Ukrainy. O celu Kremla w kontekście terroru Odessy pisze amerykańskie wydanie „The Wall Street Journal”. Komentując ostatnie nominacje kadrowe głowy państwa, dyplomata i działacz społeczny Wałerij Czałyj na swojej stronie na Facebooku napisał taki komentarz: „Co się podoba: Prezydent Ukrainy jednak dokonuje (w rzeczywistości z dużym opóźnieniem) zmian kadrowych w sektorze bezpieczeństwa i obrony, co, jak minimum, powinno nadać dynamiki i w ideale – maksymalnej efektywności działań siłom bezpieczeństwa i siłom obrony Ukrainy. Sygnały zostały wysłane. Przynajmniej do Rosji i USA już dotarły. Co się nie podoba: Prezydent Ukrainy nie dokonuje (miejmy nadzieję, że na razie) analogicznych kroków we wzmocnieniu zaplecza (w szczególności zarządzania gospodarką, finansami, energetyką, przemysłem obronnym, sferą komunikacji, włącznie z polityką informacyjną) z odpowiednią pracą nad błędami w sferze zarządzania państwem i walki z korupcją. Także na razie nie widać zamiarów przywrócenia zaufania i zjednoczenia całego kraju dla Zwycięstwa. Sądząc po wszystkim – na razie planuje się „przeciągnąć” na tym, co jest. Te dwie kwestie są ze sobą powiązane: bez wzmocnienia zaplecza, przestawienia kraju na tory wojenne, sektor bezpieczeństwa i obrony nie może stać się maksymalnie efektywny, jakiekolwiek rotacje kadrowe (tym bardziej – przeważnie poziome) by nie zachodziły. Początek jest. Zobaczymy, co będzie dalej”. Putin pragnie zająć całą Ukrainę: zmienić rząd, zniszczyć wojsko i podporządkować kraj rosyjskim rządom. Taką opinię wyraził amerykański dyplomata, były stały przedstawiciel USA przy ONZ. Na czasie – forum. W ostatnich dniach z inicjatywy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana w stołecznej agencji informacyjnej „Naholos” odbył się okrągły stół, gdzie mowa była o konieczności przeprowadzenia forum ukraińskich sił narodowych. O zagrożeniach dla naszej państwowości, starych i nowych wyzwaniach oraz niebezpieczeństwach, środkach, by im przeciwdziałać, mówili deputowani ludowi Ukrainy wielu kadencji Pawo Mowczan, Iwan Zajeć, Jurij Kostenko, Petro Juszczenko, artyści Kyryło Stecenko, Jurij Nahułko, Serhij Fajfura, naukowcy Ferhad Turanły, Ołeksandr Kowaliw, dziennikarze, działacze społeczni. Uczestnicy zebrania zgodzili się co do tego, że tylko zjednoczone siły narodowe są w stanie wyprowadzić kraj z kryzysu i skutecznie przeciwstawić się wrogowi w wojnie. W związku z tym postanowili opracować jasny i przejrzysty algorytm działań w celu przygotowania i przeprowadzenia forum sił narodowych w najbliższym czasie. Przygotował Ihor ZOC. Zdjęcia Dmytra ŁOMACZUKA. Uroczystość wręczenia nagród zwycięzcom odbyła się w Żytomierskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. O. Olżycza. Dyplomy i nagrody pieniężne laureatom wręczyli przewodniczący komitetu ds. przyznania nagrody Wasyl Hołowećkyj i przewodnicząca Żytomierskiego Oddziału Obwodowego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Switłana Hreś. W 2025 roku godnymi tego wysokiego wyróżnienia literackiego zostali dziennikarz i prozaik Iwan Tycyna za książkę „Najlepszy świt – bez wojny”, dziennikarka i wykładowczyni Łesia Hudź za zbiór prozy „Małe święta wielkich dni powszednich”. W ostatnim dniu 2025 roku odszedł na wieczną watrę Petro Sodol – major armii USA, płastun i badacz historii UPA. W ubiegłym roku skończył 90 lat, wspomina Diaspora.ua na swojej stronie na Facebooku. Petro Sodol urodził się 4 lipca 1935 r. we wsi Mikołajówka w obwodzie tarnopolskim. Jego ojciec Petro Zyłynski-Sodol był sotnikiem Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. To właśnie z nim Petro w 1944 r. wyemigrował na Zachód Niemiec, skąd w powojennych latach wyjechali do USA. Tam dorastał w ukraińskim środowisku i z wartościami wpajanymi przez ojca. W latach 1958–1978 Petro Sodol służył w Armii USA. Za męstwo wojskowe wykazane podczas wojny w Wietnamie został odznaczony dwoma „Purpurowymi Sercami” (amerykańskie odznaczenie wojskowe, przyznawane w imieniu Prezydenta USA wszystkim amerykańskim żołnierzom, którzy zginęli lub zostali ranni w wyniku działań przeciwnika) oraz Brązową Gwiazdą (czwarte pod względem ważności odznaczenie w Siłach Zbrojnych USA). Już po demobilizacji Petro Sodol zdobył wyższe wykształcenie, uzyskał stopień licencjata nauk politycznych oraz magistra bibliotekoznawstwa na Narodowym Uniwersytecie Stanu Nebraska. Właściwie to z książkami związał swoje dalsze życie. Był dyrektorem korporacji wydawniczej „Prolog” w Nowym Jorku, współpracownikiem Komitetu Wydawniczego „Litopys UPA”. A co najważniejsze – stał się jednym z pierwszych badaczy historii UPA, autorem pierwszych encyklopedycznych wydawnictw informacyjnych o historii UPA „Ukraińska Powstańcza Armia, 1943–49. Informator I–II” (1994, 1995) oraz szeregu publikacji naukowych na temat struktury i składu oficerskiego UPA. Przygotował Ihor ZOC

Машинний переклад

Суспільство · “Спільно заколядували з вірою і надією на перемогу над ворогом, справедливий мир і щасливе майбутнє України”. · с. 2сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Оригінал українською · переклад оновлюється

Огляд медіа та соціальних мереж

ставником Сполучених Штатів у НАТО і представником Державного департаменту з питань України у 2017–2019 роках, Курт Волкер в інтерв’ю ведучому програми “Студія Захід” Антону Борковськом на телеканалі “Еспресо”. За статистикою застосунку “Київ Цифровий”, із 1 січня до 27 грудня 2025 року сирени повітряної тривоги лунали в столиці 509 разів. Журналісти Каштан NEWS підрахували загальну тривалість усіх тривог за цей період: вона дорівнює 734 годинам 49 хвилинам. Отже, загалом за рік кияни провели в сховищах та коридорах 30 днів та 14 годин. Найдовша тривога року тривала 10 годин 31 хвилину – 22:55 28 листопада до 09:27 29 листопада. Внаслідок цієї нічної атаки у Києві загинуло дві людини, постраждало 37. П’ятнадцять людей було госпіталізовано, серед них – 10-річний хлопчик з опіками та гострою реакцією на стрес. Під удар потрапили 18 локацій у семи районах міста, майже пів мільйона мешканців залишилися без світла. Генерал у відставці і колишній головнокомандувач Збройними силами США в Європі Бен Ходжес вважає, що війна в Україні не зупиниться, поки президент рф путін думає, що може перемогти. Про це повідомило BILD. За його словами, дипломатично зусилля президента США Дональда Трампа “приречені на провал”. “Тому що він ніколи не цікавився причинами конфлікту. Жодного разу він не поклав на Путіна відповідальність за початок війни. Замість цього він чинив тиск виключно на українську сторону і повністю прийняв російський наратив про те, що російська перемога неминуча”, – сказав він. Генерал вважає, що теза про неминучу перемогу Кремля є помилкою. “Не можна забувати: ця війна почалася 2014 року. Через 11 років росія контролює лише 20 відсотків України, а в російської економіки серйозні проблеми. Тому я не вірю, що українці ухвалять угоду, за якою їм доведеться віддати землю, навіть не завойовану росіянами”, – зазначив Ходжес. Понад 10 тисяч цивільних мешканців Київщини пройшли навчання у Київському обласному центрі підготовки населення до національного спротиву з початку його роботи у січні 2024 року. Про це повідомляє інформаційний портал “Моя Київщина” із посиланням на сайт Київської ОВА. З початку повномасштабного вторгнення понад 10 тисяч солдатів армії рф потрапили в полон. Їхня кількість із кожним роком зростає. Про це повідомив Координаційний штаб з питань поводження з військовополоненими. Так, за неповний 2025 рік у полон потрапило більше російських військових, ніж за 2022 і 2023 роки разом. У середньому щотижня здаються від 60 до 90 військовослужбовців рф, а в серпні 2024 року цей показник сягав 350 людей на тиждень. При цьому із червня 2023 року російські солдати потрапляють у полон частіше, ніж українські – в російський. Перероблений пам’ятник Леніну на пам’ятник Шевченку з Житомирщини передали Національному музею історії України у Другій світовій війні. Про це повідомили в Житомирській ОДА. Скульптура, відома як “Ленін – Тарас Шевченко”, стане частиною експозиції про декомунізацію та деколонізацію в Україні. Рішення ухвалили на підставі презентаційних матеріалів проєкту “Спадщина незалежності”, яку 11 грудня 2025 року представили на конференції Міністерства культури України “Культура та інвестиції”. У місті Шепетівка демонтували пам’ятник радянському письменнику Миколі Островському, автору роману “Як гартувалась сталь”. Його вирішили не переробляти на брухт, як багато інших монументів, а офіційно передати до музейного фонду, як експонат в контексті тоталітарного минулого. Відтак пам’ятник перевезли до Державного музею авіації імені О. К. Антонова. Про це інформували на сторінці у Фейсбуці Музею пропаганди. Зазначається, що демонтаж провели 24 грудня минулого року коштом обласного бюджету. Пам’ятник складався з 10 частин. Його завантажили у дві фури й транспортували до столиці. У вестибюлі станції київського метро “Золоті Ворота” до 30 січня триватиме виставка “До/Нації”, присвячена історії українського меценатства. Про це повідомляє агентство “Інтерфакс-Україна”. Проєкт є продовженням масштабної експозиції в Національному заповіднику “Софія Київська”, де представлено понад 50 експонатів, зокрема Требник митрополита Петра Могили (XVII ст.), Острозьку Біблію (XVI ст.), офорти Тараса Шевченка та ескізи Анатоля Петрицького. Незабаром “зеленою” лінією метро курсуватиме тематичний поїзд: у кожному вагоні розмістять постери про українських меценатів. Видання “Українська літературна газета” повідомляє, що в Житомирі визначилися з іменами лавреатів обласної літературної премії імені Бориса Тена за 2025 рік. Вона присуджується за особливо вагомий внесок у розвиток української літератури. На конкурс було подано твори десяти претендентів. Урочисте нагородження

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

no, ale już sama ich treść stanowi nie lada poznawczy i naukowy interes. „To kompleksowe historyczno-polityczne badanie daje możliwość Ukraińcom określić się w narodowym i planetarnym wymiarze” – zaznaczył akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykoła Żułynski. Podkreślił on również: „Imponuje ogrom problemów, które przemyśliwuje i rozwiązuje Dmytro Czobit”. Podobne oceny wydali też inni recenzenci, w szczególności doktor nauk prawnych, profesor Wiktor Akułenko w recenzji, którą opublikował magazyn „Czasopismo Kijowskiego Uniwersytetu Prawa”, napisał: „Uważnie czytając fundamentalną pracę Dmytra Czobita „Klucze od pokoju i wojny”, łapałem się na myśli: do jakiego gatunku ją zaliczyć: publicystyki, pracy naukowej, badania z zakresu polityki, historii wojennej czy ogólnej, archeologii, literatury, języka, toponimii? Wszystkie te tematy nie tylko przystępnie i jasno zostały naświetlone, ale też umiejętnie i organicznie połączone między sobą. Zadziwiające! Takiej pracy nie sposób zbadać i napisać w rok, albo nawet w dwa – to praca całego życia, co znalazło swoje potwierdzenie w licznych odwołaniach autora do własnych różnorodnych badań wielu lat. Bez wątpienia książka D. Czobita ma nowatorski charakter i zasługuje na najwyższą ocenę oraz państwowe wyróżnienie. Ale najbardziej imponują kompleksowość i systemowość badania, głębokość, różnorodność opisanych wydarzeń, nowość faktów, przekonującość wniosków i ogromna liczba poruszonych tematów w jednej pracy. Odnosi się wrażenie, że badanie zostało napisane poza granicami możliwości jednego człowieka. Czuć, że autor pisał ofiarnie z twardą wiarą w zwycięstwo Ukrainy i triumf Dobra na Ziemi. Książka jest bardzo potrzebna Ukrainie. Jednocześnie dokonuje on kolosalnego obalenia ideologii o „ruskim mirze”. A to nie tylko Iljin – to także Achmatowa, i Bułhakow, i to, co obecnie dzieje się w naszym systemie edukacji, co wraca do nas przez nasze wnuki, które przychodzą z ulicy z językiem rosyjskim. To straszne zjawisko” – podkreślił Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Praca wyróżnia się głębią ujęcia problemów, rzetelnością i wszechstronnością opracowanego materiału, uważają recenzenci. „Ja nie znam bardziej aktualnej pracy i tak syntetycznego badania, jak to. To unikalna praca. Byłem pod wrażeniem tego kolosalnego ogromu źródeł, które przemyślał autor, próbując bardzo wyraźnie udowodnić, że Ukraina – to nie Rosja. Że Ukraina jest takim bytem państwowym, który formował się w ciągu kilku tysiącleci i nigdy nie wygasał, a nabierał innych form i wyrazów. Ale był to proces niezwykle skomplikowany i bardzo ważny” – zaznaczył Mykoła Żułynski. Praca „Klucze od pokoju i wojny” porusza i przemyśliwuje szerokie spektrum problematycznych kwestii ukraińskiej polityki oraz budowy państwa, historii wojennej i ogólnej, prawa, archeologii, języka, toponimii oraz otwiera możliwości dla nowych badań. O tym, w szczególności, mówili podczas prezentacji Wołodymyr Szowkoszytny, Wołodymyr Serhijczuk, Heorhij Filipczuk, Wasyl Kostycki, Witalij Melnyczuk oraz inni naukowcy i działacze społeczni. W swoich wystąpieniach uczestnicy wydarzenia apelowali do Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki z życzeniem należytego ocenienia pracy Dmytra Czobita, która została wysunięta do zdobycia wysokiego państwowego wyróżnienia w nominacji „Publicystyka i dziennikarstwo”. W szczególności ukraińskim dyplomatom i światu otworzy ona oczy na wiele pytań, dlatego warto ją przetłumaczyć na języki obce, przede wszystkim angielski, aby z jej treścią mogli zapoznać się w ONZ, Unii Europejskiej, NATO i innych organizacjach międzynarodowych”. Szczególna wartość pracy „Klucze od pokoju i wojny” polega na tym, że porusza ona i rozwiązuje masę problematycznych kwestii ukraińskiej polityki i budowy państwa, historii wojennej i ogólnej, prawa, archeologii, języka, toponimii i tym samym otwiera bramę dla nowych badań przeszłości Ukrainy oraz narodu ukraińskiego. Podajemy tytuły recenzji dwuksięgu Dmytra Czobita: 1. Żułynski Mykoła. Jaka jest naprawdę natura imperialnego szaleństwa Rosji? // Czobit D. Klucze od pokoju i wojny. Księga druga. Czym jest Ruś, Ukraina, Rosja i kim są Ukraińcy oraz Rosjanie. S. 377–378. 2. Żułynski Mykoła. Kluczowy problem i klucze do niego. // Słowo Proświty. 2025. Nr 24. 19–24 czerwca. S. 6–7. 3. Akułenko Wiktor. Nowatorska praca Dmytra Czobita. // Czasopismo Kijowskiego Uniwersytetu Prawa. Ukraińskie czasopismo naukowo-teoretyczne. 2025. Nr 2. S. 161–167; Przedruk recenzji: Bridszczyna – kraina na granicy Galicji i Wołynia. Wydanie 16. Brody, 2025. S. 147–153. 4. Pawluk Stepan. Prawdziwie o losie Ukraińców. // Dzwin. 2025. Nr 2. Marzec – kwiecień. S. 205–207. W nr 1 za 2026 rok magazyn „Dzwin” przygotowuje do druku obszerną recenzję akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Hryhorija Piwtoraka na książki Dmytra Czobita „Klucze od pokoju i wojny”. Służba prasowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wł. inf. Zdjęcia ze źródeł otwartych.

Машинний переклад

Potrzebna Ukrainie książka

Księga pierwsza. Imperialne szaleństwo Moskowii. Kijów – Brody: Ukraiński priorytet – Ukraińska kultura – Proświta, 2024. 320 s., il. Księga druga. Czym jest Ruś, Ukraina, Rosja i kim są Ukraińcy oraz Rosjanie. Kijów – Brody: Ukraiński priorytet – Ukraińska kultura – Proświta, 2025. 384 s. „Klucze od pokoju i wojny” – tak nazywa się nowa historyczno-publicystyczna praca Dmytra Czobota, znanego autora, polityka, działacza państwowego i badacza przeszłości Ukrainy. „Klucze” to alegoria Ukrainy i pojęcia bezpieczeństwa. Rzeczywiście, to właśnie na Ukrainie przechowywane są klucze od pokoju i wojny w Europie i na świecie. Od tego, po czyjej stronie w wyniku rosyjsko-ukraińskiej wojny opowie się Ukraina, zależeć będzie balans sił Dobra i Zła, a zatem przyszłość całej ludzkości. I to bez przesady. Gdyby Rosji udało się ustanowić pełną kontrolę nad Ukrainą, to od razu znacząco zwiększyłaby ona swoje zasoby mobilizacyjne, znacznie wzmocniła potęgę gospodarczą i militarną. Następstwem miały stać się nowe zaborcze „specjalne operacje wojskowe” w Azji Środkowej, na Kaukazie, w krajach bałtyckich i innych miejscach świata z zamiarem odtworzenia Rosyjskiego Imperium Zła w granicach co najmniej sowieckich, albo jeszcze czasów carskich. Główny cel – przywrócenie Rosji statusu supermocarstwa, zmiana światowego porządku prawnego, w którym Moskwa grałaby wiodącą rolę i określała życie na planecie. Pierwszym stopniem na tej drodze miała stać się błyskawiczna zwycięska wojna przeciwko Ukrainie. Na zdobycie Kijowa putinowski reżim wyznaczył trzy-cztery dni, na zajęcie całej Ukrainy – dwa-trzy tygodnie. Takie były początkowe plany moskiewskiego Kremla, ale Ukraińcy je całkowicie zrujnowali. „Właśnie połączenie obecnej sytuacji politycznej na Ukrainie z badaniem mało znanych stron jej historii dało zdumiewający rezultat w postaci dwutomowego wydania” – zaznaczył wyjątkowość tej pracy jeden z recenzentów, doktor nauk prawnych, profesor Wiktor Akułenko. Właśnie demaskowaniu fałszywych wersji, badaniu prawdziwych przyczyn, celu i przebiegu wojny Rosji przeciwko Ukrainie, jej ogólnoświatowego znaczenia, poświęcona jest praca D. Czobota. Wyróżnia się ona głębią ujęcia i naświetlenia problemów, rzetelnością i wszechstronnością opracowanego materiału. Autor wykorzystał znaczną liczbę źródeł, ujawnił nie tylko obecną sytuację wojenną, ale także umiejętnie powiązał ją z dawną przeszłością ukraińskich ziem, narodu ukraińskiego i języka ukraińskiego. Badanie składa się z dwóch ksiąg. Pierwsza księga „Imperialne szaleństwo Moskowii” ma dziewięć rozdziałów: „Ostatnia wojna Imperium Rosyjskiego”, „Dlaczego Rosja napadła na Ukrainę”, „Ukraińcy – nie Rosjanie, a Rosjanie – nie Ukraińcy”, „Wielka moskiewska chimera”, „Imperialna ideologia Putina” i in. Wszystkie rozdziały składają się z 6–12 podrozdziałów, z których każdy odkrywa określony temat, a wszystkie razem tworzą całościowy obraz wymyślonych pretekstów, prawdziwych przyczyn i przebiegu wojny rosyjsko-ukraińskiej. Oto niektóre z nich: „Dlaczego i za co walczy Rosja”, „O idei narodowej Rosjan”, „O tak zwanej „denazyfikacji” i „demilitaryzacji” Ukrainy”, „Imperialne zamiary i plany Putina”, „Putinowskie niedorzeczności o „jednym narodzie”, „Gdzie i kiedy formowały się narody ukraiński i rosyjski”, „O języku rosyjskim i narodzie moskiewskim”, „Jak Moskowia stała się Rosją”, „W jakim języku rozmawiano w książęcym Kijowie”, „O dawności języka ukraińskiego”, „Dlaczego Kijów nazwano „matką?”, „Jeszcze kilka faktów dla obalenia putinowskiego kłamstwa”, „Imperialne objawienia Putina”, „Tak zwana „Wielka Rosyjska Marzenie”, „O tak zwanej „Noworosji”. Każdy podrozdział jest ciekawy na swój sposób i niezwykle informacyjny. Bardzo interesujący jest rozdział pod tytułem „Dlaczego wojnę nazwano specjalną operacją wojskową?”. To pytanie mimochodem pojawia się u każdego. Rzeczywiście: dlaczego w Rosji szeroko zakrojone działania bojowe przeciwko suwerennej Ukrainie, które ONZ uznała za akt agresji, nazywa się tak zwaną „specjalną operacją wojskową”? Dlaczego w tej SOW biorą udział praktycznie wszystkie siły zbrojne Rosji: armia lądowa, lotnictwo strategiczne, wojska rakietowe, okręty i pododdziały wszystkich czterech rosyjskich flot: Czarnomorskiej, Bałtyckiej, Północnej i Oceanu Spokojnego? Uderzenia rakietowe na Ukrainę zadają nawet okręty Kaspijskiej Flotylli Wojskowej. Za okres od 24 lutego 2022 r. bezpowrotne straty Rosji na Ukrainie wynoszą ponad milion osób, tysiące jednostek sprzętu wojskowego: czołgów, samolotów, okrętów i okrętów podwodnych. Więc jaka to „specjalna operacja wojskowa”? Dlaczego w Rosji zakazano słowa „wojna” w odniesieniu do działań bojowych na Ukrainie? Dlaczego za słowo „wojna” ludzi wtrącają do więzienia? Autor badania znalazł odpowiedź na te pytania. Jak nie dziwne, leży ona na powierzchni – w kodeksie karnym Federacji Rosyjskiej, przyjętym jeszcze w czasach Jelcyna w 1995 roku. Wtedy w pamięci narodu rosyjskiego jeszcze świeża była wojna afgańska 1979–1989, która jednoznacznie rozpatrywana była przez wszystkich, w tym także przez kierownictwo ówczesnej Rosji, jako niczym nieusprawiedliwiona agresja, międzynarodowa awantura i zbrodnia wojenna. Aby nie dopuścić do podobnych rzeczy w przyszłości, w kodeksie karnym Federacji Rosyjskiej przewidziano karę za zbrodnie dotyczące przygotowania i prowadzenia agresywnej wojny. Chodzi o „Zbrodnie przeciwko pokojowi i bezpieczeństwu ludzkości” – właśnie tak nazywa się rozdział XII KK FR. Dla lepszego zrozumienia autor zacytował artykuł 353 tego kodeksu: 1. Planowanie, przygotowanie, rozpętanie lub prowadzenie agresywnej wojny – karze się pozbawieniem wolności na okres od siedmiu do piętnastu lat. 2. Prowadzenie agresywnej wojny – karze się pozbawieniem wolności na okres od dziesięciu do dwudziestu lat. (Kodeks karny FR. 1995. Zasoby internetowe). Chociaż praca Dmytra Czobota „Klucze od pokoju i wojny” związana jest z agresją Rosji przeciwko Ukrainie, to autor bardzo umiejętnie i wszechstronnie połączył w niej teraźniejszość z przeszłością, bo właśnie w przeszłości leżą wyjaśnienia prawdziwej istoty wojny rosyjsko-ukraińskiej. Druga księga ma podtytuł „Czym jest Ruś, Ukraina, Rosja i kim są Ukraińcy oraz Rosjanie”, dzieli się na trzy części. Pierwsza „Źródła Rusi, Ukrainy i Rosji”, ma 8 rozdziałów i 42 podrozdziały. Druga „Czym jest Rosja i kim są Rosjanie” (3 rozdziały i 21 podrozdziałów). Trzecia „Nazwy „Ruś” i „Ukraina” (3 rozdziały i 27 podrozdziałów). Ogólna objętość drugiej księgi wynosi 384 strony. Dlatego przytoczenie w recenzji całego wykazu nazw podrozdziałów jest niemożliwe.

Машинний переклад

Unikalna praca

„W tych książkach są dwa główne tematy – wojna rosyjsko-ukraińska oraz pochodzenie narodu ukraińskiego, które są ze sobą ściśle powiązane. W pierwszej książce mowa jest o prawdziwych przyczynach wojny oraz o ideologii samego Putina. Jest to ideologia Iwana Iljina, głównego ideologa rosyjskiego faszyzmu, który był etatowym pracownikiem kancelarii Goebbelsa w rządzie Hitlera. Sam Putin opowiadał, jak czyta po nocach Iljina. Przeanalizowałem tę postać. On w swoich pracach pisze, że Rosji potrzebna jest dyktatura, która tylko może uratować Rosję przed rozpadem. W drugiej książce o pochodzeniu narodu ukraińskiego dochodzę do wniosku, że jego pierwszym państwem było państwo Antów z IV w. n.e.” – opowiedział pan Czobit. Badając historyczne korzenie narodu ukraińskiego, autor szczególnie koncentruje się na obalaniu mitu o historycznej wspólnocie Ukraińców i Rosjan oraz podkreśla jego błędny i szkodliwy charakter. „Jesteśmy przywiązani do tej ziemi genetycznie i powiązani ogromnymi odcinkami czasu, które autor rozszyfrował i dał możliwość zagłębienia się w nasze historyczne cza- Prezentacja dwuksiągu Dmytra Czobita „Klucze od pokoju i wojny” odbyła się pod koniec grudnia 2025 roku w Ukraińskiej Narodowej Agencji Informacyjnej „Ukrinform” w Kijowie. Uczestnicy wydarzenia w swoich wystąpieniach zaznaczali, że autor wykorzystał znaczną liczbę źródeł, ujawnił nie tylko współczesną sytuację wojenną, ale także powiązał ją z dawną przeszłością ukraińskich ziem, narodu i języka.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Pobyt Andrija Wasylowycza w ChRL pozostawił swój ślad aż do dziś. Będąc już na zasłużonej emeryturze, mając wspaniałych kolegów-przyjaciół, spotykając się z nimi czy to w cerkwi w niedziele, czy na wydarzeniach kulturalnych, w rozmowach Andrij Wasylowycz często dzielił się swoimi wrażeniami z pobytu w Chinach. Dlatego przyjaciele „przypisali” mu ironiczne, ale nieobraźliwe określenie – „doktor Mao”, które przylgnęło do niego do dziś. Po powrocie na Ukrainę Andrij Wasylowycz organizował w rejonach sołomiańskim i szewczenkowskim Kijowa całodobowe punkty traumatologiczne. Jako chirurg ortopeda-traumatolog udzielił specjalistycznej pomocy ponad 5000 osób poszkodowanych w wyniku urazów układu mięśniowo-szkieletowego. Wdrożył w praktykę kliniczną placówek leczniczych miasta Kijowa ponad 10 nowych metod kompleksowego leczenia pacjentów o profilu ortopedyczno-traumatologicznym. Oprócz tego zorganizował profilaktyczne badania noworodków w rejonowym szpitalu położniczym w celu wykrywania wrodzonych wad układu mięśniowo-szkieletowego. Pracując przez trzy lata (1972—1975) jako zastępca naczelnika „Ukraprotezpromu”, Andrij Wasylowycz wspierał produkcję gorsetu Blounta (Milwaukee) do leczenia dzieci chorych na skoliozę. Odbyło się to z inicjatywy profesora, doktora nauk medycznych, wiodącego pracownika naukowego kliniki chirurgii kręgosłupa, kierownika centrum spinalnego Instytutu Traumatologii i Ortopedii NAMN Ukrainy W. Ja. Fiszczenki. Z wielką miłością wspominał Andrij Wasylowycz Kowalczuk swoich nauczycieli ze szkoły i wykładowców z uniwersytetu. Nadszedł czas – i on sam stał się naukowcem i pedagogiem. Opublikował ponad 20 prac naukowych, otrzymał świadectwa autorskie na trzy wynalazki, złożył 17 wniosków racjonalizatorskich. Naukowiec napisał dysertację i przygotował ją do obrony, ale do obrony sprawa nie doszła. Dlaczego? Może kiedyś Andrij Wasylowycz opowie. Moim zdaniem mogła tam zadziałać tendencja, która najczęściej występowała w medycynie, kiedy na ostatnim etapie obrony pracy ukraińskich naukowców ten proces specjalnie zrywano. Tak było w przypadku wybitnych uczonych-medyków Hnata (ojca) i Witalija (syna) Zapadniuków, genetyka Mykoły Tarnawskiego, endokrynologa Trochima Cymbała. Obecnie Andrij Wasylowycz, jak mówią mądrzy ludzie, jest na zasłużonej emeryturze. Można go spotkać to w Kijowie, to w rodzinnych stronach na Horodenszczyźnie. Andrij Kowalczuk posiada encyklopedyczną wiedzę w wielu dziedzinach. Można go uważać za literaturoznawcę, ekonomistę, etnografa i teologa. Właśnie tak, gdyż dorastał w chłopskiej rodzinie, która głęboko wierzyła w Boga. Nawet w czasach totalnego bezbożnictwa wierzył w Boga, chodził, kiedy można było, do cerkwi. I jak tu nie wspomnieć wielu naukowców światowego formatu, na przykład jednego z największych fizyków-teoretyków XX wieku, Dmytra Iwanienkę, który przez całe życie pozostawał osobą wierzącą; fizyka-teoretyka, akademika Ołeksija Sytenkę; wybitnego uczonego w dziedzinie nauki o spawaniu elektrycznym Platona Sewbę; akademika, fizyka-teoretyka Ostapa Parasiuka i jeszcze nie wielu z kohorty sławnych ukraińskich naukowców. Prawdziwy patriota Ukrainy Andrij Kowalczuk kocha swoje Pokucie, rodzinną wieś Semakiwci, zachwyca się Przykarpaciem, chętnie cytuje Wasyla Stefanyka, Iwana Frankę, z przyjemnością śpiewa ukraińskie pieśni. Przyciągają go ludzkie cnoty, takie jak: ludzkość, życzliwość, poczucie humoru. Cieszy się z dorobku swoich kolegów, szczególnie szanuje tytaniczną pracę, świętej pamięci, Romana Mykołajowycza Krucyka, badacza tragicznych stron historii narodu ukraińskiego. Dopóki szanujemy swoich luminarzy, dopóty jesteśmy niezwyciężeni. Obecnie, w dniu sławnego jubileuszu, witamy naszego kolegę Andrija Wasylowycza Kowalczuka, życzymy mocnego zdrowia, z rosy i wody, żebyście nie znali żadnej biedy! Bożej łaski na długie lata!

Машинний переклад

Pracownik na niwie medycznej. W 90. rocznicę urodzin wybitnego lekarza Andrija Kowalczuka

Andrij KRYŻANIWSKYJ, kandydat nauk rolniczych, starszy pracownik naukowy Instytutu Agroekologii i Gospodarki Zasobami Naturalnymi NAAN Ukrainy. Wasyl SZENDEROWSKYJ, profesor, doktor nauk fizyczno-matematycznych, główny pracownik naukowy Instytutu Fizyki NAN Ukrainy. …pójdźmy razem do pracy dla matki-Ukrainy, niech z nami, kozakami, ona nie zginie! Danyło Zabołotnyj. Jest na naszej miłej Ukrainie piękny kraj, którego historia sięga zamierzchłej przeszłości – Pokucie. Wybitny ukraiński archeolog Jurij Polanskyj odkrył tu szczątki szczęki człowieka typu kromaniońskiego, najstarsze ślady ludzkiego bytowania na Horodeńszczyźnie, która należy do tak zwanego stepowego Pokucia. Historia tego kraju została opisana w dwóch fundamentalnych tomach zbioru historyczno-wspomnieniowego „Horodeńszczyzna” pod redakcją ogólną Mychajła Marunczaka (tom I, 1978 r.) i Wasyla Nykyforuka (tom II, 2002 r.). Jednymi z najpotężniejszych czynników, które tworzyły odrębność tego kraju i przeciwstawiały się polityce państw zaborczych, były jego zakorzeniona w starożytności kultura i prawosławna wiara ludzi. Ta część Pokucia, według badań naukowych wielu ukraińskich archeologów (Jurija Polanskyja, Ołeha Kandyby, Jarosława Pasternaka, Iwana Borkowskiego, Iwana Ołeksyszyna i innych), potwierdzała prawdę o prahistorycznym losie narodu ukraińskiego. Natura obdarzyła ją żyznymi glebami, zasobami wodnymi, lasami i utalentowanymi ludźmi. Właśnie ta niewielka cząstka narodu jest drogocennym skarbem społeczeństwa, narodu, życiodajnym duchem, źródłem potęgi państwa. Nie zważając na to, że przez stulecia różne zaborcze, imperialne siły niszczyły kwiat narodu – inteligencję, ukraińska ziemia nie przestawała rodzić ludzi zdolnych być elitą. Wielu sławnych mieszkańców Horodeńszczyzny można wspomnieć dobrymi słowami za ich starania o zachowanie historycznej przeszłości dla przyszłego pokolenia. O ważności zachowania pamięci wyraźnie powiedziała pisarka Lina Kostenko: „Świadomość narodowa nie biegnie przez tańce i śpiewy, nie przez patetykę i wiece, nawet nie przez fora, kongresy i referenda. Ona biegnie przez uświadomienie tradycji narodowych”. Wymieńmy tylko kilka wybitnych osobistości naszego kraju, które działają na polu nauki, kultury, medycyny, religii: archeolog światowego formatu Iwan Borkowski; matematyk Iwan Danyluk; ukraiński uczony-filozof Petro Demczuk; lekarz-admirał Jarosław Okunewski; jego rodzony brat, adwokat i działacz społeczny Teofil Okunewski; lekarz, organizator spraw medycznych kraju Roman Błoński; fizyk, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, profesor Iwan Błoński; uczony-historyk, profesor Bohdan Jakymowycz; badacz kraju i ruchu narodowowyzwoleńczego w Galicji, historyk Iwan Romaniuk; biskup, Błogosławiony Mykoła Czarnecki. Wszyscy ci ludzie żyli Ukrainą, tworzyli naukę, kulturę, zachowywali historyczną przeszłość kraju. Ważne jest dla nas, aby nie zgubić w czasie imion naszych współczesnych, którzy wnieśli znaczący, a czasem decydujący wkład w ten czy inny aspekt duchowości swojego narodu. Wśród uczonych z kohorty mało znanych – imię wybitnego naukowca kijowskiej szkoły ortopedów-traumatologów, lekarza wyższej kategorii, kierownika oddziału konsultacyjno-poliklinicznego (2000–2014) „Instytutu Traumatologii i Ortopedii NAMN Ukrainy” Andrija Wasylowycza Kowalczuka, któremu 11 stycznia 2026 roku mija 90 lat od dnia urodzin. Urodził się Andrij Kowalczuk we wsi Semakiwci w rejonie horodeńskim na Stanisławowszczyźnie, w chłopskiej rodzinie Hanny i Wasyla Kowalczuków. Rodzice byli rolnikami, ludźmi wierzącymi, mieli dwoje dzieci, które od małego przyuczali do pracy. Dziadek, Andrij Hryhorowycz Kowalczuk, był wojskowym armii austro-węgierskiej, władał językiem niemieckim i polskim, posiadał niemałą bibliotekę. Andrij Kowalczuk w gabinecie pracy Pierwsza pisemna wzmianka o Semakowcach pochodzi z dokumentu z 1449 roku. Na terenie wsi odnaleziono osadę kultury trypolskiej, cmentarzysko z pierwszych wieków naszej ery oraz pojedyncze przedmioty z czasów staroruskich. W 1939 roku we wsi mieszkało 1440 mieszkańców, działały dwie świątynie. Do najbardziej znanych osób wywodzących się ze wsi należy działacz kościelny UGKC Mykoła Czarnecki, wyświęcony na biskupa z siedzibą w Warszawie, ogłoszony 27 czerwca 2001 r. przez Ojca Świętego Jana Pawła II męczennikiem i błogosławionym UGKC. Dzieciństwo Andrija Kowalczuka przypadło na początek II wojny światowej: najpierw okupacja terenów horodeńskich przez Armię Czerwoną, a potem przez armię Wehrmachtu, dalej było wyzwolenie. Andrij uczył się w siedmioletniej szkole w Semakowcach. Za dobre wyniki w nauce pod koniec lat 40. został nagrodzony wycieczką do Kijowa. W drugiej połowie lat 40. w regionie rozpoczęła się przymusowa kolektywizacja gospodarstw chłopskich. Rodzina pragnęła zachować dorobek, starała się wykonać dwa plany dostaw produktów, ale to nie pomogło — cały majątek skonfiskowano zgodnie z opisem na rzecz państwa. A głowę rodziny, dziadka Andrija, publicznie osądzono we wsi z piętnem „kułaka”. Taki sam los spotkał jeszcze pięciu innych gospodarzy wiejskich. Po tych wydarzeniach napisano kilka petycji do wyższych organów władzy o ułaskawienie, opierając się na fakcie, że ojciec Andrija, Wasyl Andrijowycz Kowalczuk, brał udział w wojnie przeciwko nazistowskim Niemcom, został odznaczony orderem za zdobycie Odry i wrócił z wojny jako inwalida. Ale to nie pomogło – dziadka skazano na 10 lat pozbawienia wolności i 5 lat wysiedlenia. Zmarł w więzieniu, gdzie znajduje się grób – nie wiadomo. Już wtedy, podczas nauki chłopca w szkole, prowadzono ideologiczne „wychowanie” dzieci z rodzin niepewnych politycznie. Andrija namawiano, by wyrzekł się rodziców i rodziny, aby mieć perspektywiczną przyszłość... Naukę młodzieniec kontynuował w szkole średniej w Potoczyszczach, po ukończeniu której w 1954 roku wstąpił do Czerniowieckiego Instytutu Medycznego. Studiował w trudnych warunkach materialnych, zwłaszcza zimą, kiedy z domu nie mogli przysłać żywności. Siostra Maria w wieku 14 lat poszła pracować do mleczarni w Czernelicy, aby pomóc bratu. Andrij podczas studiów oddawał krew jako dawca, a na wakacjach pracował jako ewidencjonista w miejscowym gospodarstwie, jeździł na zarobek przy zagospodarowywaniu ugorów do Kazachstanu. Na pierwszym roku Andrij znalazł się w obliczu groźby usunięcia z instytutu – nie miał środków, aby zapłacić za mieszkanie w akademiku. „Idę w rozpaczy korytarzem, a naprzeciw mnie – student drugiego roku Mychajło Tkacz, przewodniczący związku zawodowego roku. Opowiedziałem mu o swojej biedzie. „Oto środki dla ciebie, biegnij szybko do księgowości, zapłać i koniecznie weź pokwitowanie wpłaty, potem biegnij do dziekanatu” – skierował mnie Mychajło. Tak też zrobiłem. Kiedy przybiegłem do dziekanatu i pokazałem pokwitowanie wpłaty, sekretarka krzyknęła do kogoś: „Kowalczuka wykreśl z listy – on już zapłacił””. Tak Mychajło Tkacz (nawiasem mówiąc, autor słynnej „Mariczki”) uratował Andrija, a kto wie, jak potoczyło by się jego życie. W 1960 roku Andrij Wasylowycz ukończył instytut medyczny. Przy rozdziale absolwentów przewodniczący komisji napomknął: „Musisz zdobywać kapitał polityczny”. Jak to rozumieć, Andrij Kowalczuk nie wiedział. Skierowanie otrzymał do dalekiego Kazachstanu, gdzie zaczął pracować jako główny lekarz szpitala rejonowego w Dżo-wan-Tiubinie, prowadził pracę leczniczo-profilaktyczną w zakresie likwidacji epidemii jaglicy, brucelozy i innych niebezpiecznych chorób zakaźnych. Zyskał autorytet wśród miejscowych mieszkańców — Kazachów. Znalazł porozumienie z miejscowymi duchownymi w kwestii bezpiecznego przeprowadzania rytuałów religijnych z młodzieżą. Przyczyniło się to do obniżenia śmiertelności wśród młodych ludzi. Po przepracowaniu trzech lat, zgodnie z państwowym przydziałem, Andrij Kowalczuk wrócił na Ukrainę. Początkowo pracował jako ortopeda-traumatolog w Tarnopolskim Obwodowym Szpitalu Inwalidów II Wojny Światowej; w latach 1965—1967 kształcił się w ordynaturze klinicznej Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Ortopedii Ministerstwa Zdrowia Ukrainy. Począwszy od 1967 roku, przez 20 lat, Andrij Wasylowycz pracował jako ordynator oddziału ortopedyczno-traumatologicznego szpitala nr 25 w Kijowie. W latach 1987—2000, posiadając duże doświadczenie praktyczne, Andrij Kowalczuk pełnił obowiązki ordynatora kliniki chirurgii Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Ortopedii, a od 2000 roku zajmuje stanowisko ordynatora oddziału konsultacyjno-poliklinicznego tego samego instytutu. W czasie jego pracy na tym stanowisku, do 2009 r., oddział konsultacyjno-polikliniczny stał się wiodącą jednostką strukturalną instytutu, corocznie udzielając pomocy konsultacyjnej ponad 30 tysiącom chorych. Wniósł znaczący wkład w podniesienie kultury obsługi i udoskonalenie metod diagnostyki i leczenia, a także dołożył wiele starań do zakończenia budowy nowego korpusu poliklinicznego. Cała działalność zawodowa i naukowa Andrija Wasylowycza związana jest z Naukowo-Badawczym Instytutem Ortopedii w Kijowie, gdzie zajmował różne stanowiska, stając się znanym na Ukrainie ortopedą-traumatologiem, specjalistą najwyższej kategorii, który wniósł wielki wkład w rozwój służby ortopedyczno-traumatologicznej miasta i kraju. Jego wiedza przydała się specjalistom w tej dziedzinie medycyny również poza granicami Ukrainy. Zgodnie z umową o współpracy z Szeniangskim Instytutem Medycznym (ChRL) w latach 1996–1997 naukowiec dzielił się z medykami Chin swoimi umiejętnościami w dziedzinach pedagogicznej, organizacyjno-metodycznej i praktycznej specjalistycznej. Posiadając nowoczesne metody leczenia osób z wadami narządu ruchu, wniósł znaczący wkład w rozwój służby konsultacyjno-poliklinicznej. Prze-

Машинний переклад

Z ludowego korzenia. Mykoła Dmytrenko ma 70 lat

Ołeksij WERTIJ, doktor nauk filologicznych, Sumy. Mykoła Dmytrenko urodził się 19 grudnia 1955 roku (według metryki – 1 stycznia 1956 roku) na Winniczyźnie w chłopskiej rodzinie Kostiantyna i Marii Dmytrenków – mechanizatora i pracownicy w brygadzie polowej. Ojciec w młodości pracował w Kamjańskim w fabryce, był uczestnikiem II wojny światowej, komunistą nie był. Jeszcze w dzieciństwie z ludowego środowiska Mykoła wchłonął potrzebę życia zgodnie z zasadami etyki pracy, podstawami narodowego ładu życia. Rodzina Dmytrenków: babcia Liza (od strony matki), rodzice, czterech synów. Mykoła jest trzecim z braci. Dzieci dorastały w pracy. Uprawiały dwadzieścia pięć arów ogrodu, doglądały krowę, świnie, gęsi, kury, psa i kota. Mieszkali przy rzece i stawach, kąpali się, łowili ryby; chodzili za wieś do lasów na grzyby. Dużo czytali. Mykoła od dziewiątego roku życia pisał wiersze, uczęszczał do studia literackiego „Hołubi witryła” przy redakcji gazety rejonowej „Trybuna praci” (miasto Hajsyn). Bracia aktywnie uprawiali sport. Mykoła ukończył nawet Hajsyńską dziecięco-młodzieżową szkołę sportową, został piłkarzem pierwszej klasy. Babcia i rodzice nauczyli go wielu prostych praktycznych czynności: szyć ręcznie i na maszynie do szycia, naprawiać obuwie, malować… Podczas wakacji letnich mieli dorywczą pracę w wiejskiej brygadzie budowlanej. Nie palili papierosów. Uczyli się w szkole na oceny dobre i bardzo dobre, z czasem trzech braci ukończyło uniwersytety, Mykoła został pisarzem, doktorem nauk filologicznych, profesorem; starszy Anatolij obronił pracę doktorską z psychologii, przez prawie osiem lat był kierownikiem katedry psychologii Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza; młodszy Ołeksandr pracował jako nauczyciel, dziennikarz… To właśnie w rodzinie kładziono fundamenty rozumienia dobra i zła, piękna i brzydoty, honoru i godności, wytrwałości charakteru i konsekwencji w wyborze życiowych zasad i ideałów, bronieniu i utwierdzaniu ich w codziennym życiu, w swojej rdzennie narodowej postawie obywatelskiej. Po ukończeniu Ziatkowieckiej szkoły średniej i pracy jako korespondent gazety „Zirka” w sąsiednim centrum rejonowym Tepłyk, Mykoła Dmytrenko rozpoczął studia filologiczne na Kijowskim Uniwersytecie Państwowym imienia Tarasa Szewczenki. W pierwszych miesiącach nauki student pierwszego roku przeczytał maszynopis zakazanej wówczas pracy Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja”, ktoś „doniósł”, więc mało co nie wyrzucili go z uniwersytetu. Uratował Mykołę dziekan wydziału filologicznego profesor Mychajło Hrycaj, pod którego kierunkiem później pisał pracę dyplomową o działalności folklorystycznej Hnata Tanciury, rodaka z tej samej wsi. Od tego momentu problem wyboru moralno-etycznego przed nim nie stał, gdyż właśnie to określiło jego zainteresowania naukowe, kierunek ideowy twórczości artystycznej oraz rdzennie narodową postawę obywatelską w życiu i zaprowadziło do aspirantury Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Akademii Nauk Ukrainy na specjalność „folklorystyka”. Kierownikiem naukowym aspiranta był znany uczony: kierownik działu folklorystyki, doktor filologii, profesor Ołeksij Dej. Mykoła Dmytrenko w 1984 roku obronił pracę kandydacką o pracach folklorystycznych Ołeksandra Potebni – wybitnego językoznawcy i folklorysty, profesora Uniwersytetu Charkowskiego. Od tamtej pory do dziś uczony pracuje w ISFE im. M. T. Rylskiego, od 2002 r. do kwietnia 2016 r. był kierownikiem działu folklorystyki, obecnie jest wiodącym pracownikiem naukowym. W 2006 roku badacz obronił pracę doktorską „Ukraińska folklorystyka drugiej połowy XIX wieku: dyskurs metodologiczny”, w 2012 r. otrzymał tytuł profesora, został członkiem Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Pod jego kierunkiem naukowym obroniono siedem prac kandydackich. Przez ponad dziesięć lat badacz był członkiem dwóch specjalistycznych rad ds. obrony prac doktorskich (przy ISFE im. M. T. Rylskiego oraz na Lwowskim Uniwersytecie Narodowym imienia I. Franki), oficjalnym oponentem podczas obron prac doktorskich takich znanych uczonych, jak Lesia Muszketyk, Jarosław Harasym, Swiatosław Pyłypczuk, Ołena Hinda (a także autor tych słów). W 2004 roku badacz wykładał o ukraińskim folklorze na Uniwersytecie Sorbona (Paryż, Francja). Mykoła Dmytrenko jest autorem piętnastu monografii, wśród których: „Ukraińska folklorystyka drugiej połowy XIX wieku: szkoły, postacie, problemy” (2004), „Symbole ukraińskiego folkloru” (2011), „Ołeksandr Potebnia jako folklorysta” (2012), „Ukraińska folklorystyka: problemy metodologii” (2014), „Aktualna folklorystyka: dyskurs akademicki i proces edukacyjno-oświatowy” (2019), „Ukraiński folklor: gatunki prozy niebaśniowej” (2023), „Ukraińska folklorystyka początku XXI wieku: tendencje rozwoju, personalia” (2024). Jest kierownikiem naukowym, kompilatorem i redaktorem fundamentalnych prac akademickich: „Ukraińskie dumy ludowe: w 5 tomach” (t. 1 – 2009 r., t. 2 – 2019 r.), „Ukraińska encyklopedia folklorystyczna: w 2 tomach” (t. 1 – 2018 r., t. 2 – 2020 r.). Za tym wykazem fundamentalnych prac kryje się wieloletnia, niestrudzona praca głębokiego badacza, który przemyślał na nowo historię ukraińskiej folklorystyki, zaproponował nowe spojrzenie na metodologię badania folkloru, gatunkologię folklorystyczną, terminologię, personalistykę. Mykoła Dmytrenko jest autorem koncepcji nieśmiertelności folkloru poprzez zrozumienie dynamiki tradycji, udziału każdego człowieka w tworzeniu folkloru, a zwłaszcza estetycznie rozwiniętego nosiciela z fenomenalną pamięcią (jaskrawy przykład – ludowa śpiewaczka Jawdocha Zujcha z Podola, od której Hnat Tanciura zapisał ponad tysiąc pieśni). Właśnie dlatego folklor to nie tylko tradycja, dziedzictwo, ale także żywa twórcza działalność narodu. W 1993 r. Mykoła Dmytrenko założył czasopismo folklorystyczno-etnograficzne „Narodoznawstwo” (ukazało się 88 numerów), które odegrało znaczącą rolę w kształtowaniu narodowo świadomych obywateli, przybliżało do źródeł rodzimej kultury tradycyjnej. Jako wydawca-redaktor Mykoła Dmytrenko opublikował dziesiątki książek: podręczniki do języka ukraińskiego, prace popularnonaukowe z literaturoznawstwa, psychologii, a także zbiory folkloru, utwory artystyczne w łącznym nakładzie ponad pół miliona egzemplarzy. Większość wydań (w tym dwa wspomniane tomy encyklopedyczne) zrealizowano kosztem Mykoły Dmytrenki – przykład unikalnego mecenatu. Uczony opracował trzydzieści zbiorów folkloru, antologii: „Ukraińskie pieśni ludowe w zapisach Ołeksandra Potebni”. Mykoła Dmytrenko to wybitny folklorysta, etnolog, literaturoznawca, pisarz, dziennikarz, wydawca, krajoznawca, pedagog, działacz społeczny. Warto choćby w zarysie scharakteryzować jego drogę życiową, dorobek naukowy i pisarski.

Машинний переклад

„Moje słowo do zamożnych darczyńców z wiarą, że tacy są wśród Ukraińców!”

Aby ukończyć album „Kobziarz w dziełach Wałerija Franczuka”, proponuję wykupić namalowany przeze mnie portret „T. H. Szewczenko”, który znajdzie się w albumie pod tytułem „Tarasowe dumy”, n/o 2013 r. 61-97. Sumę wskażę przy spotkaniu, a za uzyskane środki wydrukuję album, nad którym pracuję od 35 lat i przez całe życie. Już nie raz zwracałem się do gazety „Słowo Proświty”. W szczególności mój apel został wydrukowany w nr 49-50 (1282) z 19-25 grudnia 2024 r. W odpowiedzi – milczenie. „Nikt nie szczeknie, nie zwymyśla…”. W żadnej duszy nie drgnęło serce, dlatego wybaczcie: „Wszyscy wylewamy fałszywe łzy raz w roku (w minutę ciszy) po ponad 10 milionach Ukraińców zamordowanych głodem, a potem nie chcemy nawet słyszeć o ludobójstwie, o tym światowym apokalipsie aż do następnej żałobnej daty. A jakże my, biedacy, kochamy Szewczenkę… Jak my go cytujemy (też w ciągu jednego dnia – 9 marca), a potem znowu, jak ten Poncjusz Piłat, umywamy ręce do następnego roku, nie dnia, a minutki, żeby zebrać się przy pomniku naszego Geniusza, żeby wycisnąć fałszywą łzę. Na pokaz czytamy „Testament”, a następnego dnia – ciemność w naszej sprzedajno-cynicznej duszy. To moje wezwanie nie tylko do tych, którzy żyją tutaj, na Ukrainie. Zwracam się do was, zamożni Ukraińcy na całym świecie. Nie proszę dla siebie. Stworzyłem to również dla was i dla waszych potomków, żeby pamiętali, z jakiego są rodu i plemienia. Czy już ostatecznie dolar zapieczętował wasze oczy bielmem niepamięci i obojętności? A znaleźli się przecież w ówczesnym Imperium Rosyjskim dobroczyńcy, którzy swoim wysokim stanowiskiem i aktywnym działaniem, okazując humanitaryzm i ludzkość, wykupili z niewoli Tarasa Szewczenkę i pozostali w historii. Lecz słyszę: „Patrzcie, dokąd zajechał! Tutaj wojna, a on ze swoim Szewczenką się nosi!”. Takim odpowiem: „Dlatego właśnie jest wojna, że jesteście niepamiętliwi na wszystko, co ukraińskie. Nie chcecie znać ani historii, ani swoich korzeni. Chociaż kuraj korzeni nie ma – toć to stepowy turlacz!..”. 30.12.2025 r. Wałerij FRANCZUK, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki „Żartobliwe i satyryczne pieśni” (obie – 1988), „Gdzie mieszka żar-ptak?” (1991), „Rycerze wolności. Legendy i podania” (1992), „Synowska modlitwa: Wiersze i pieśni o Matce” (1997), „Ukraiński dramat historyczny” (2003), „Wesele we wsi Ziatkiwce. Zapisał Hnat Tanciura” (1998), „Bronią śmiechu: Ukraiński humor ludowy” (seria „Biblioteka ukraińskiego wojownika”, 2016 r.), serię „Twórczość ludowa” („Ludowy sennik”, „Ludowe wierzenia”, „Ludowe zagadki”, „Ludowe bajki”, „Przysłowia i powiedzenia”, „Ludowe znaki”, „Ukraińskie bajki ludowe”, „Zaklęcia”, „Głoszenia, żale, płacze”, „Powitania, życzenia, toasty” – 2000 – 2010 i in.). Od 1994 roku za rekomendacją sławnych literatów Jewhena Hucała, Wołodymyra Drozda, literaturoznawcy Mykoły Żułynskiego Mykoła Dmytrenko jest członkiem Związku Pisarzy Ukrainy. W jego dorobku twórczym są dwie powieści: „Czarna owca” (1999), „Strychułeć” (2023), książka opowiadań „Przesłuchanie” (1989) oraz osiem zbiorów poezji: „Podróżnik” (1994), „Kontynent i morze” (1998), „Kocham twój uśmiech zagadkowy”, „Czasami” (2011; 2020), „Poezje” (2017), „Kwiaty dobra” (2005, 2025). W periodykach opublikowano wiele jego utworów dla dzieci (w szczególności: „Mój kolorowy pies”, „Iks i igrek”, „Jeżyk Pchynka – Mistrz”). Znaczące są publikacje uczonego z zakresu literaturoznawstwa: o Tarasie Szewczence, Iwanie Franko, Wasylu Stusie, Mykole Worobjowie i in. Od lat studenckich do dziś Mykoła Dmytrenko jest aktywny jako krytyk literacki. To twórcze – naukowe i pisarskie – dwuskrzydło zapewniło Mykole Dmytrence potężną samorealizację. Jego pełną poświęcenia pracę wysoko ocenili uczeni, pisarze, społeczeństwo. W szczególności przy wyborze uczonego na członka korespondenta NAN Ukrainy akademik Wałerij Smolij podkreślił: „To znacząca, wielkiego formatu postać współczesnego badacza-folklorysty, który owocnie pracuje jako teoretyk folkloru i historyk folklorystyki. Uczony wiele robi jako kierownik-organizator akademickiej nauki folklorystycznej na Ukrainie, członek dwóch specjalistycznych rad ds. obrony rozpraw doktorskich, kierownik kijowskiego oddziału MAU (Małej Akademii Nauk) z folklorystyki; członek redakcji szeregu prestiżowych wydawnictw naukowych. Mykoła Dmytrenko wykładał na Uniwersytecie Sorbońskim (Paryż, Francja), brał udział w międzynarodowych zjazdach, sympozjach, konferencjach. Pod naukowym kierownictwem uczonego obroniono szereg rozpraw kandydackich na społecznie ważne, aktualne tematy. Jest znanym działaczem społeczno-kulturalnym: członkiem Komitetu ds. corocznej nagrody Prezydenta Ukrainy „Ukraińska książka roku”, członkiem Komisji Przyjęć Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, aktywnym proświcianinem, uczestnikiem wielu międzynarodowych festiwali (jako przewodniczący lub członek jury). Jestem przekonany, że Mykoła Dmytrenko wzbogacił ukraińską naukę i kulturę wybitnymi osiągnięciami”. Wysoko ocenił naukową i twórczą działalność Mykoły Dmytrenki akademik Mykoła Żułynskyj: „Pańska pracowitość, pomnożona przez wspaniałą wiedzę o ukraińskim folklorze, twórczości ludowej, mnie zadziwia, zachwyca i cieszę się, że Pan jest wśród nas, na Ukrainie”. Mykoła Dmytrenko został odznaczony orderem Ukraińskiego Stowarzyszenia Uczonych „Naukowiec roku” (2019), medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” „Budowniczy Ukrainy” (2006), dwoma dyplomami Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, dwoma podziękowaniami mera Kijowa; jest laureatem nagród: międzynarodowych – imienia Iwana Patmara (2011), Myrona Utryska (2024), ogólnoukraińskich – imienia Dmytra Jawornyckiego (2015), Mychajła Stelmaha (2019), Wasyla Skuratiwskiego (2021), Lesia Martowycza (2022), Winnickiej obwodowej imienia Wołodymyra Wowkodawa (2022). Honorowy obywatel wsi Ziatkiwce. Pełen ciekawych pomysłów twórczych, Mykoła Dmytrenko niestrudzenie pracuje, optymistycznie patrzy w przyszłość ukraińskiej nauki i kultury. Jego znaczący dorobek to zauważalny wkład w budowę państwa, duchowy rozkwit Ukrainy.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

hałaśliwego i żarłocznego tłumu. 9 listopada 2025 roku Robi się zimno w domach. A jak tam, na pozycjach, gdzie nie ma ciepła, chyba tylko wyobrażone… W czasie pokoju siedziałabym i obserwowała, jak się śmieje, ziewa, jak tańczy, marszczy brwi i gniewa się. Jaki on był, ten młody człowiek, kiedy nie było wojny. I jaki jest dzisiaj. Widzę w jego oczach ból, żal, przerażenie, otchłań czarnego smutku i sinego chłodu. Jego ręce stały się silne, bo w nich ostatnie siły, jego nogi przyzwyczajone do wody, prochu, upału, odbolą po wojnie. Może udało mu się zasnąć gdzieś w okopie, w ziemiance czy jakimś podziemiu. On czasami trochę się garbi, bo nie chce być zbyt wysoki w tym niskim, przeszytym huraganami fizycznego i duchowego bólu świecie, gdzie nie ma nic poza obecnym, przemijającym dniem. Jakim będziesz jutro, poruczniku – bardzo nie w porę zapyta ten świat… Mam już cytowaną wyżej nowelę „Porozmawiajmy o wszystkim, poza wojną”, gdzie wspomniany jest znany obraz Edwarda Hoppera „Nocne marki”. Możecie obejrzeć w Wikipedii reprodukcję. To powojenna Ameryka, to ludzie, którzy… a nie, niech każdy znajdzie w niej swoje skojarzenia i odczucia. 17 listopada Zimny, przeszywający, rozpaczliwy wiatr. Moja chatka jest stara i licha wobec tych wiatrów. Dobrze, że wiatr. Że nie szachedy i nie rakiety lecą tej nocy. Między innymi dzięki takim wojownikom, jak Stanisław Nowycki i jego towarzysze broni. 18 listopada Rano jadę ze wsi do miasta. Trzeba kupić kaszę i olej. Zimno. Wiatr ucichł. Na starym cmentarzu pośród grobów leży stara lipa. Wykorzeniona. Patrzcie – mówię ludziom, którzy czekają na autobus – drzewo upadło tak, że nie zahaczyło krzyży i tabliczek. Mówią, że drzewo, kiedy umiera ze starości, stara się nie przynieść szkody światu, w którym wyciągało się do nieba przez wiele lat. Milimetr od ogrodzenia, które mogłoby przełamać. To jak kula, jak odłamek dla tych, którzy są na pierwszej linii. Milimetr znaczy wszystko. Kiedy wracam do domu, widzę, jak na cmentarzu brzęczy piła spalinowa. Jeden wojskowy odcina gałęzie, inny nosi i układa na przyczepę bezlitośnie pokiereszowanych rdzą żyguli. Ci milczący chłopcy gdzieś nie tutaj mają duży namiot, a w nim kozę. Ta lipa jeszcze ogrzeje strażników nieba… Postanowiłam przyjrzeć się osiągnięciom nominowanego. Stanisław Nowycki jest laureatem literacko-artystycznej nagrody imienia Pantelejmona Kulisza, nagrody literackiej imienia Pawła Tyczyny, nagrody literackiej imienia Mychajła Kociubynskiego, międzynarodowej nagrody literackiej imienia Olesia Honczara, Czernihowskiej obwodowej nagrody imienia Leonida Hlibowa, literacko-artystycznej nagrody imienia Marko Wowczok, nagrody imienia Mykoły Hohola „Triumf”, Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej imienia Iwana Bahrianego, Lwowskiej obwodowej nagrody imienia Kateryny Mandryk-Kujbidy, Winnickiej obwodowej nagrody imienia Wołodymyra Zabasztanskiego, nagrody Kijowskiej organizacji NSPU imienia Jurija Titowa, nagrody literackiej „Kniaź rosy” imienia Tarasa Melnyczuka. Jest autorem poszczególnych wydań poetyckich „Akafiст koniu”, „Krony derew chołodni”, „Frontalne skło”, „Peredmowczannia”,

Машинний переклад

Morituri sum, esse*

Halyna MAKSYMIV, pisarka, członek korespondent Ukraińskiej Akademii Nauk, ekspertka ds. rozwoju literatury ukraińskiej. *Skazani na bycie (łac.). To o nas wszystkich, którzy czytają te wiersze. Jesteśmy skazani na bycie. Bycie tymi, kim jesteśmy. Tymi, kim się staniemy. 11 września 2025 roku „Zwycięzco, mam bardzo niejednoznaczne odczucia. Czuć, że wiele wiesz o raju i piekle i o tym, czym jest ciemność.. nie wiem, jak to powiedzieć.. I ona ciebie zna.. i ja widzę ją w twoich historiach.. ale to nie przeraża.. nie odpycha.. bo w niej jest światło.. siła.. w tobie jest siła.. dużo krwi.. dużo śmierci.. jeśli jest śmierć, jest życie.. Mówię bardzo chaotycznie.. słuchanie twoich myśli jest dla mnie.. jak patrzenie na tornado, które zbliża się do ciebie.. może zniszczyć.. złamać coś.. a może przenieść tam, gdzie jeszcze nie byłeś i nie podejrzewałeś, że to istnieje…” (moja nowela „Porozmawiajmy o wszystkim, oprócz wojny”). Nigdy dotąd nie widziałam Stanisława na żywo. Czytałam jego poezję, widziałam wideo, rozmawiałam z nim przez telefon. Rozmowy często są przerywane. Porucznik musi gdzieś iść, biec, śpieszyć się. Bo wojna. Gdyby nie wojna, rozmawialibyśmy więcej… 1 listopada 2025 roku W oszałamiająco ciche i rozpaczliwie ciemne listopadowe wieczory, kiedy jest jeszcze nadzieja na te pożółkłe i jeszcze nieopadłe liście… miejscami zielone… A nuż… a nuż nasza armia w jeden dzień i godzinę wyprze przeciwnika daleko poza granice okupowanych miast i wsi. Daleko poza granice kraju. …Czasiw Jar. Brygada wojskowa rozpowszechniła zdjęcie, na którym na ziemi, w na wpół spróchniałych, plamistych łachmanach, leży szkielet nieznanego żołnierza. Nie ma obu stóp i nie ma butów. Nie ma czapki. Nie ma włosów. Czaszka już trochę wrosła w ziemię i z tułowiem, zdaje się, trzymają ją tylko te łachmany. Minęły już czasy, kiedy na jego ciele ucztowały robaki, kiedy wiatr zdzierał płaty skóry, a deszcz obmywał żółć i tłuszcz. Nienaturalny krzyk czy ból zastygł na wybielonej czaszce. Przez szarą, na wpół spróchniałą koszulę przebijają żebra. Czarne płaty niegdyś pikselowej tkaniny skrywają miejsca śmiertelnych ran, które wyciekły krwią, a ziemia wchłonęła jego żyły, kapilary i tętnice. Powinnam pisać o twórczości Stanisława Nowickiego, a piszę o bezimiennym żołnierzu i jego ziemskim rozkładzie. Niby nielogiczne. A jak logicznie? Jak??? Stanisław widział niejednego takiego poległego, niejednego żołnierza stracił i niejednego towarzysza broni… Suka-wojna jest daleka od tego, jak wyobrażamy ją sobie na tyłach. Względnych tyłach. Bo nie wiemy, co czeka nas jutro. To straszne, kiedy „mamuśka” steruje dziesiątką dronów z materiałami wybuchowymi: są na strychach i dachach zrujnowanych domów, w trawie, pod płotami, przy rzekach i źródłach, na polu i w lesie. Moglibyście pisać w takich warunkach? A on pisze. Stanisław Nowicki nie wie, co będzie jutro. Ale wie, że jutro będzie. Może dzisiaj nic nie jadł. A tylko zaciągał się papierosem i pił wodę. A może i wody nie pił, bo jej nie było. A może i papierosa nie było. Może nie spał tej nocy albo i dobę. Albo i dwie… …O, gdzieś na tych mglistych, spokojnych brzegach pozostał chudy, czarnooki chłopak. On wtedy spał mocno-marzycielsko. Pewnej jarzębinowej nocy obudził się i usłyszał w deszczu i grzmotach, pomiędzy rzadkimi liśćmi i ledwo żarzącymi się rudymi jagodami usłyszał powiew wiatru i szept gromu, i pocałunek błyskawicy. A rano obudził się i poszedł doglądać swojego nieskomplikowanego gospodarstwa. I dzień jego był nie taki. Bo poznał tej nocy coś więcej niż wszystkie ziemskie radości i biedy – poezję. W jakimś innym śnie ostnica kołysała go pomiędzy Połowcami i książęcymi wojami, chłostała wichrem ciepłej letniej ulewy mocne nogi siwych koni… Oto tak ten prosty chłopak poznał poezję. Delikatnie i drżąco, jak poznaje się pierwszy pocałunek i pierwszą kobietę. Teraz jest nieprostym i niebanalnym poetą. Nie ma w nim gwiazdorstwa. Ale godnie ocenia swój talent. Za własne środki wydaje swoje książki. Nie liczy na programy i granty. Jeśli ma jakiekolwiek wsparcie, to nie na tym poziomie, jaki powinien otrzymać talent. Wielki talent. Przyjdzie czas i się spełni. Pewnego wiosennego dnia założy swoją cudowną, we wzory południa wyszywaną koszulę i wyjdzie na wysoką scenę – po swoją najwyższą w kraju zasłużoną nagrodę literacką. Będzie miał ciężar gratulacji i ciężar zazdrości, i zobaczy wszystko trochę inaczej, niż myślał. Pewnego przedzimowego dnia wyjdzie w wyprasowanym czarnym garniturze, białej koszuli z lekko przekrzywioną muchą i powie przed poważnymi światowymi umysłami: „Życie pełne jest paradoksów. Ja i moi bracia w broni ucierpieliśmy od tego prochu, który dostarcza zakład założyciela tej nagrody. Ale pieniędzmi czy uznaniem mojego talentu nie zrekompensowaliście mi straty. Wy jedynie uznaliście, że jest taki kraj jak Ukraina i że poeci w nim są!”. …Dawno, jeszcze na początku swojej twórczości, nie rozumiałam, jak mogą pisarze i poeci być konkurentami, wrogo do siebie nastawionymi czy zazdrościć. Ludzie, przecież macie tyle talentu, ile wam odmierzyło życie. Kiedyś w wiejskim sklepie, na początku lat dziewięćdziesiątych, sprzedawczyni w wiejskim sklepie ważyła nam takie pyszne-przepyszne poduszeczki w kakao, sypała je na sztywny szary papier, uprzednio robiąc z niego tutkę. Tak więc. Cukierków było równo za te pieniądze, które dali nam w domu rodzice. Cuda się nie zdarzają. Ty potem wytrząsaj kakao i cukier, rozwijaj ten papier, a tam już nic nie ma. Tak samo z talentem. Ile odważono, na tyle stać. Stanisław Nowicki ma wielu nieżyczliwych. Więcej, niż myśli. Tak więc, jeden z nich mało nie przysięgał, że może pisać tak, jak Nowicki. Bo co tam takiego, słowa, słowa… Miałam kiedyś papugę. Mówiła kilka słów. Ale czy rozumiała co mówiła, czy mogła wymyślić jakieś swoje? Powtarzała za nami, ludźmi. Gdyby wszyscy żyli klasyczną poezją i nie było nic nowego w gatunkach, stylach i kierunkach, to wielu twórców po prostu postradałoby zmysły. Bo to chodzenie w kółko i nic nowego pod słońcem. „W proch każesz wracać śmiertelnym i mówisz: Synowie ludzcy, wracajcie! Bo tysiąc lat w Twoich oczach jest jak wczorajszy dzień, który minął, niby straż nocna... Porywasz ich, stają się jak sen, są jak trawa, co rośnie: rankiem kwitnie i rośnie, wieczorem więdnie i usycha!” (Ps 90, 3-6). Stanisław Nowicki. Tak, on jest wart Nagrody Szewczenkowskiej i komitet konkursowy doskonale to rozumie. Od tego, jaka będzie jego decyzja – zależy, bez przesady, dalszy rozwój ukraińskiej literatury. Niech ręka żadnego z was nie zadrży przy głosowaniu, serce i sumienie będą czyste przed tym chłopakiem ze stepowo-morskiej Hellady. Innej decyzji historia wam nie wybaczy. Wszystko, jak we wspomnianym psalmie – jest tymczasowe, a my nie, jeśli jesteśmy sprawiedliwi wobec innych! 8 listopada 2025 roku Dzień Archanioła Michała, wodza niebiańskich zastępów Pańskich. Według starego stylu – wielkomęczennika Dymitra. Kiedyś był ziemskim człowiekiem, zmarł męczeńską śmiercią i jest patronem wojowników, obrońcą przed wrogimi atakami oraz patronem wszystkich, którzy potrzebują wzmocnienia ducha przed niebezpieczeństwem. Wódz niebiańskich zastępów i wojownik ziemski, który stał się męczennikiem. Połączeni jednym dniem. Poeci krzyżują się na polu bitwy, krwi i śmierci. Kiedy wrócą do życia po wojnie, to nigdy więcej nie będą mogli być tymi, którymi byli, zanim wzięli do rąk broń. Nie idealizujcie tych ludzi, nie twórzcie z nich idoli. I nie wdeptujcie ich w ziemię tylko dlatego, że nie rozumiecie, jak to jest: odciąć się od przeszłości. Przecież krzywicie się, gdy skaleczycie palec kuchennym nożem, i nie zawsze zrozumiecie jak to jest: amputować siebie, zniszczyć, a potem budzić się od fantomowych bólów i strasznych koszmarów. Kiedy twoje wnętrzności wywracają się od smażonego mięsa, kiedy idziesz obok gwarnych, rechoczących, śpiewających i tańczących kawiarni i restauracji. Ty nie jesteś gościem na tym święcie. Ty – jesteś jak samotna kropla deszczu pod nogami tego „Korzenie deszczu”, „Kora śniegu”. Utwory Stanisława Nowickiego przetłumaczono na języki polski, angielski, francuski, estoński, serbski, węgierski. Jak wiele wysiłku i pracy! 21 listopada Dzień Rewolucji i Godności. W Tarnopolu spod gruzów wieżowca wciąż wydobywają ofiary ataku rakietowego. Kiedy zaczęła się Pomarańczowa Rewolucja, Stanisław miał 4 lata, Rewolucja Godności – 14. Stanisław Nowicki 27 grudnia kończy 25 lat. Jest na wojnie, oficerem, odznaczonym Srebrnym Krzyżem Męstwa, dowódcą plutonu 15 Brygady Operacyjnego Przeznaczenia Gwardii Narodowej Ukrainy „Kara-Dag”. Oto tak na przykładzie jednego przedstawiciela pokolenia widzimy, co tracimy i co powinniśmy bezmiernie cenić. To samo, co widział Ernest Hemingway, kiedy był na wojnie: „Świat łamie wszystkich, a potem niektórzy stają się silniejsi właśnie tam, gdzie byli złamani”. Tak i z nami wszystkimi dzieje się wtedy, gdy przeżywamy trudne momenty. W 1954 roku Hemingway otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. „Pisanie w swojej najczystszej formie – to samotne życie… Pisarz codziennie styka się z wiecznością – albo z jej brakiem” – twierdził. Na czym polega wieczność? Przede wszystkim w tym, co napisane: Borysowi Humeniukowi u proroków dawno niczego nie ma prorocy zdejmują glinę z automatów prorocy ubierają się w czarny cień w ziemski cień Pana oni zatrzymują się przy każdym wale oni tworzą prawdę z prawd dziennych oni kładą się w sny jak dzieci oni zmartwychwstają z popiołu oni stają się żywymi i martwymi wśród nich nie ma żadnych ikon ani ręczników żadnych modlitw czy świec tylko świt wśród nich tylko ziemia i testament To pierwszy wiersz Stanisława Nowickiego ze zbioru „Za plecami Pana”. Tak, bardzo ciężko czytać o ranach wojny, stratach wojny. Ale, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, śmierć zawsze świadczy o początku narodzin. W nowym świecie, wymiarze, ciele. Znalazłam w tym samym zbiorze inny wiersz, intymno-filozoficznej liryki: kobieto nie jesteś z żebra mego mamy z tobą zaledwie bochenek i białe wino wieczór nad zimę i słońce nad niebem mamy kromkę dziennego żaru smutek nad ziemią O Stanisławie Nowickim napisano wiele. Będą pisać jeszcze więcej. Ale ja chcę napisać ten esej tak, aby będąc na najwyższym szczycie i w najniższej dolinie, moje słowa były dla niego jednakowym pokrzepieniem. Jak matki dla syna. Jak siostry dla brata.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

tak biało tak jasno mądrość układa się do snu poczerniała kobieto obudź się wiosna nad wiosną lipę całują pszczele usta nie z żebraś się zrodziła latem lipa całuje pszczele usta. Czytam i rozumiem, jak ważne jest, by w porę zauważyć. Przeczytać. Odkryć taką poezję światu. Róbmy to dzisiaj. Bo doprawdy, kto wie, jakie w tych burzliwych czasach będzie nasze jutro. O książkach Stanisława Nowickiego, w tym o nominowanym tomiku „Za Pańskim ramieniem”, można napisać dysertację. Tutaj nie wiersz czy strofę trzeba analizować, a każde słowo. Bo jak Stwórca zbudował z molekuł cały Wszechświat, tak i Stanisław Nowicki swoją poezję. I nie ma w niej nic, co można by odjąć lub dodać. Jest ona unikalna we wszystkich skalach i wymiarach! 22 listopada Dowiedziałam się w przestrzeniach internetu, że Stanisław Nowicki, oprócz tego, że jest poetą, jest także publicystą, krytykiem literackim i tłumaczem. Jego tomik „Za Pańskim ramieniem” ujrzał światło dzienne w tym roku w wydawnictwie „Ukraiński pisarz”. Został wysunięty do zdobycia Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki przez Obwodową Bibliotekę dla Młodzieży im. J. Małaniuka (m. Kropywnycki). Wszystko na tym świecie nie jest przypadkowe i jest ze sobą powiązane. W Ukrainie są tysiące bibliotek, ale właśnie ta biblioteka odegrała kluczową rolę w nominowaniu Stanisława Nowickiego do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. A kimże jest Jewhen Małaniuk? Przede wszystkim poetą, który potrafił prorokować. Na kilka dziesięcioleci przed tragedią. W wierszu „Wizja” są takie wersy: Samoloty zakręcą się jak liście, Wieże zachwieją się i runą. Gdzieś ze wschodu, zza przedmieścia Białym słońcem stanie się Sąd Ostateczny.

Машинний переклад

„Gęsi leciały na wojnę”

11 września 2001 roku terroryści porwali cztery samoloty pasażerskie. Dwa z nich uderzyły w wieże bliźniacze World Trade Center w Nowym Jorku. Trzeci samolot trafił w Pentagon. Czwarty spadł na polach w stanie Pensylwania. W związku z tym zacytuję jeszcze jedną znamienną poezję Jewhena Małaniuka: Napięty, niezłomnie dumny, Żelaznych imperator strof – Prowadzę te wiersze, jak kohorty, W oblicze twórczych katastrof. Za plecami – wzburzony Baryń W ponurych łunach obłudy, – One zaś metalem – morituri – Trąbią przyszłości salut, Ciężkie i muskularne stopy Sprężysty wybijają jamb – To rzeczywistości a nie utopii Brzmi gromowy dytyramb. Oto – blaskiem – buławę graniastą Kieruję tylko naprzód: To jeszcze nie lot, ale już natarcie, Lecz ono zasłonę rozdzierze. Strzępami rozpadnie się mrok, I ty, potomku mój, zrozumiesz, Jak przez tysiącletni proch Rozwinie się przestrzeń bez granic. Zrozumiesz to, czym serce biło, Jakich ten wzrok wypatrzył celów, Dlaczego sztyletem był mój stylos I stylosem bywał sztylet. 04.01.1925 (Jewhen Małaniuk „Napis na księdze wierszy”) Sto lat temu… Imperator żelaznych strof. Sotnik Ukraińskiej Republiki Ludowej do porucznika Gwardii Narodowej Sił Zbrojnych Ukrainy. Poeta poecie. Tak Eliasz zostawił swój płaszcz Elizeuszowi, kiedy jego ognisty rydwan stromo unosił się w głębię niebios. …Dzisiaj padało. Szłam wielkomiejską centralną ulicą miasta D. Pospiesznie odpowiadałam na telefon. I dopiero później zobaczyłam, że jednej rękawiczki nie ma. Zgubiłam. Mokre gołębie łowiły z mokrych kałuż rozmiękłe ziarna słonecznika. I na rogu ulicy, przy progu jednego sklepu, zobaczyłam swoją rękawiczkę. Czyjaś ręka nie wzięła jej, bo po co jej cudza rękawiczka? Każda rękawiczka należy tylko do jednej dłoni. Tak i z najwyższą literaturą. Hanna TKACZENKO, autorka powieści historycznych i opowiadań, m. Charków Zdjęcie Marii CZUMAK Przed nami nowy zbiór poezji Iryny Myronenko. Nowa książka – to zawsze coś nowego: nowe spojrzenie, nowe emocje, nowa treść, nowe wyrażenia. Za tym wszystkim pojawia się nowe okienko na świat, który stworzyła autorka. I jest czym się zachwycać, jest czego się uczyć, jest możliwość zrozumienia tego, co nie zauważone, nie odgadnięte, nie przemyślane. Inaczej być nie mogło z poezją Iryny Myronenko – utalentowanej dziennikarki, która od czasów studenckich pracowała w Charkowskim Radiu Obwodowym. Słyszano ją nie tylko na Słobożanszczyźnie, ale i w warunkach współczesnych technologii – w różnych zakątkach Ukrainy. Na przykład jej autorski historyczno-krajoznawczy cotygodniowy program „Murawski szlak”, który brzmiał na antenie prawie ćwierć wieku, wielu nie opuszczało ani w mieście, ani na wsi, bo to było coś bliskiego – o naszej historii, o tradycjach i wspomnieniach. Iryna Myronenko umiejętnie łączyła swoją pracę radiową z twórczością literacką. Jeszcze jako studentka została autorką zbioru poezji „Kobiecy taniec”. To był dopiero początek wielkich poszukiwań, w których rodzi się prawdziwa poezja. Od połowy lat 80. wydano jeszcze sześć jej zbiorów. I w każdym – żywy język, często ludowy, bez żadnej „kosmetyki”. W rymowanych wierszach czuć jej umiejętność poetyzowania dosłownie wszystkiego, co wokół nas, wszystkiego, co widzi i wszystkiego, co jest w jej duszy. I oto – „Kołyska dla Boga”. Książka wypełniona przeżyciami, niepokojami, nadziejami i miłością do ludzi, przyrody, do naszej Ukrainy. To nie jest lekka lektura, wymaga zadumy i przemyślenia, aby zrozumieć, co chciała wyrazić autorka, bo pisze bardzo zwięźle, w wersy wkłada wiele treści. I w tym samym momencie może natychmiast przejść do prostych rzeczy, nawet codziennych. A czyż nie tak jest w naszym życiu? Cokolwiek byśmy robili, cokolwiek mówili czy myśleli, wszystko to dzieje się na tle prostych szczegółów, których często nie zauważamy, albo po prostu nie bierzemy pod uwagę. A u autorki wszystko jest zauważone – i jeż, i ptak na niebie, i motyl na zaśnieżonym kwiatku. W wierszach jest wiele paraleli, porównań. Na przykład o zabitych żołnierzach, którzy Ukrainę biorą na skrzydła. Albo inne – „…coraz więcej wolnych miejsc i talerzy dla tych, komu nie usiąść do kolacji”. I jak tu trudno powstrzymać łzę, bo tak właśnie jest, tylko my nie umiemy tak myśleć, a ona tak widzi świat. Zaskoczył obraz jabłek, które nie zdążą dojrzeć, bo je wybiją jak nie gradem, to mrozem. Gradem wojny. Takich wyrażeń i porównań w poezji pani Iryny jest wiele. One czasami po prostu strzelają do celu, jak artyleria. Właśnie takie odczucia są w duszy, kiedy oczy zatrzymują się na wersach o wojnie – „dymy stały na pół kraju i pachniało krwią na pół wiosny”. O! Jak to jest wyraziste. Zwłaszcza ta pierwsza wiosna, która miała pachnieć kwiatami, świeżą zielenią, rzeczywiście pachniała krwią. A przez cztery lata wielkiej wojny widzieliśmy to na własne oczy i, chyba, nigdy nie zapomnimy. Do czegoś przywykliśmy, ale jak tylko wybuch, to aż wstrząśnie, to aż serce spadnie, jakby w pięty. I nie wiesz, gdzie się przed tym podziać, gdzie ratować, aby nie stracić rozumu. Czuć, że autorka boleśnie przeżywa ten ciężki dla nas czas. Czasami po prostu próbuje uciec od niego choć na chwilę czy jakiś dzień. Wtedy szuka tej przestrzeni, dokąd można się przenieść i pisać o czymś innym oprócz wojny, aby nie było tak boleśnie. Chociaż dokładnie wie, że żaden świat równoległy nie przetnie się z jej światem i nie zastąpi realnego – obolałego, zranionego, poszarpanego, ale tak bliskiego. Teraz pani Iryna kontynuuje swoją pracę w podcastach „Termometr” na kanale Charkowskiego Klubu Prasowego, które można znaleźć na stronie regionalnych mediów Charkowszczyzny „Hromada.hrup” i na pros- Iryna Myronenko i Natalia Skrynnyk w sieciach społecznościowych. Te jej prace zazwyczaj wyróżniają się dobrym podaniem i ciekawymi tematami. Gdy tylko jakieś nowe wersy błysną w wyobraźni, zapisuje je w telefonie lub na przypadkowych kartkach. Nie bez powodu w książce jest „Wiersz, który zapominał się trzy razy”. A mimo to autorka nie traci nadziei na lepsze, bo należy do tych poetów, którzy wierzą, że duchowe światło nie pozostawi nas w ciemności. Autorką oprawy plastycznej książki jest młoda, ale znana także poza granicami Ukrainy, artystka Natalia Skrynnyk. Ona również, tak jak pani Iryna słowami, potrafi przenosić na płótno subtelne detale przyrody, odtwarzać jej piękno i dobierać barwy tak, aby obraz oddychał, wydawał się żywy. Prace z okresu wielkiej wojny porażają precyzją oddania ciężkiego czasu nie tylko dla wojskowych, ale i dla cywilów, którzy zmuszeni są ukrywać się przed wrogimi ostrzałami w piwnicach i zwykłych ziemiankach, godzinami siedzieć w ciemności bez światła, jedzenia i wody, nie tracąc przy tym nadziei na lepsze czasy, na pomoc świata i sił niebieskich. Na zakończenie warto dodać, że Iryna Myronenko i Natalia Skrynnyk zachwycają swoim pełnym drżenia stosunkiem do dawnych tradycji słobożańskich, do historii Ukrainy i jej dziedzictwa kulturowego. Mimo wszystkich okropności i cierpień, kontynuują pracę na przyfrontowej Charkowszczyźnie. P. S. Książka ujrzała światło dzienne w charkowskim wydawnictwie „Majdan”, które mieściło się w przytulnym dworku w centrum Charkowa, w 2024 roku ucierpiało od uderzenia rakietowego. Zwyczajne pomieszczenie charkowskiego oddziału pisarzy, gdzie codziennie można było spotkać założyciela i dyrektora „Majdanu”, pisarza Anatolija Stożuka, gdzie na fasadzie tablice pamiątkowe przypominają o Wasylu Mysyku, Wołodymyrze Swidzińskim, wymaga kapitalnego remontu. Kilka dni po prezentacji książki „Kołyska dla Boga” w bibliotece w Berestynie na Charkowszczyźnie, najpierw Berestyn, a później Nowa Wodołaha, gdzie mieszkają odpowiednio Natalia Skrynnyk i Iryna Myronenko, doznały uderzeń wrogich rakiet i „szahedów”. Iryna Myronenko. Kołyska dla Boga. Z wierszy z lat 2014–2022. – Charków, wydawnictwo „Majdan”, 2025. Oprawa plastyczna – Natalia Skrynnyk (Berestyn na Charkowszczyźnie). Przedmowa Oksany Łozowej (Lwów). Dyrektorka biblioteki Tetiana Dmytrenko, Hałyna Skrynnyk, Iryna Myronenko, Natalia i Wasyl Skrynnykowie

Машинний переклад

Tradycje Wigilii – do dziedzictwa UNESCO

Tradycje Wigilii mogą zostać wpisane na listę UNESCO, ponieważ Ukraina, Polska i Litwa zgłosiły taką inicjatywę. W tym celu przeprowadzono już etap krajowy uzasadnienia. Równolegle tradycje Szczedrego Wieczora na Ukrainie zostały już wpisane do Krajowego wykazu elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy. Niematerialne dziedzictwo kulturowe to coś, co łączy rodziny, społeczności, społeczeństwa i kraje. Ukraińska pisanka, kolędy, tradycje świętowania ważnych wydarzeń – to wszystko żyje w kolejnych pokoleniach i przekazywane jest jako bezcenny skarb kultury. Jedną z takich tradycji jest Wigilia, którą obchodzi się we wszystkich regionach Ukrainy, a także na Litwie i w Polsce. Ma ona swoje narodowe, regionalne i lokalne cechy, ale u jej podstaw leży wspólna wartość – jedność rodziny w przeddzień Bożego Narodzenia. Wigilia to święto rodzinne, obchodzone 24 grudnia, będące kulminacją okresu postu Bożonarodzeniowego. Na Litwie, w Polsce i na Ukrainie zachowuje ona swoje odrębne cechy, tradycje, symbolikę i potrawy. Główną częścią tego wieczoru jest zebranie rodziny przy wigilijnym stole, modlitwa oraz dzielenie się jedną prosforą ze wszystkimi członkami rodziny i gośćmi, na znak jedności w Chrystusie. Pisze o tym wydawnictwo „Sільський господар”.

Машинний переклад

Tut każdy tekst pulsuje życiem Ukrainy

Oksana Twerdochlib, sekretarz naukowy NMLU: „Pod koniec ubiegłego roku w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się ciepłe i szczere spotkanie ze znaną ukraińską dziennikarką, pisarką, działaczką społeczną Halyną Daciuk oraz prezentacja jej nowej książki esejów, szkiców i reportaży „Światło powraca”, wydanej w czerniowieckim wydawnictwie „Bukrek”, dyrektor Daryna Maksymeć. W sali zebrali się przyjaciele i koledzy autorki, czytelnicy, uczestnicy jej wieloletnich dialogów, przyjaciele muzeum – prawdziwe szlachetne twórcze towarzystwo. Mówiono o książce, w której, według trafnej definicji, zebrano koncentrat bólu i miłości, a każdy tekst pulsuje życiem Ukrainy. Sama autorka opowiadała o tej książce jako o drodze do siebie – przez dziesięciolecia dziennikarskiej pracy, spotkań, dróg i wewnętrznych poszukiwań. Pani Halyna podkreśliła, że przyszła dzielić się nie własnymi osiągnięciami, a tą radością, która jest skupiona pod okładką książki. To wydanie jest o nas: o tym, jak przedzieramy się przez zmoskwiczenie, obce narracje i narzucone stereotypy do samych siebie prawdziwych. W książce zebrano 85 historii i każda z nich świeci, budząc dumę, miłość, godność i nowe sensy. Podczas prezentacji brzmiały fragmenty książki, słowa wysokiej oceny twórczości Halyny Daciuk, szczere słowa wsparcia, wyznania przyjaźni i szczerego koleżeństwa. Na prezentację przybyli sekretarz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Zoja Szarykowa, sekretarz Kijowskiej organizacji NZDU Ałła Malijenko, naukowiec Anatolij Jakoweć, pisarka Zirka Menzatiuk, przewodnicząca Twórczego zrzeszenia publicystów KO NSPU Wałentyna Rozumenko, naukowiec i profesor Mykoła Tymoszyk, publicysta i działacz społeczny Jurij Płaksiuk, publicystka Ałła Kowtun, dziennikarka Ludmyła Piddubna, pisarz i dyplomata Witalij Moskałenko, poetka i dziennikarka Wałentyna Dawydenko, artystka Olha Krawczenko, naukowczyni Ołena Kowałenko, dyplomata Mykoła Jarmoluk, przedstawiciel wydawnictwa „Bukrek” Ihor Turżanśkyj, znawczyni ludoznawstwa Tetiana Ostrowśka, inni przyjaciele i wielbiciele twórczości autorki. Dziękujemy pani Halynie za tę książkę i za wieloletnią przyjaźń z muzeum. A wszystkim obecnym – za atmosferę, w której światło naprawdę powraca”. Ihor Turżanśkyj, wydawca: „Będzie ciemno, będzie widać... Ukraińska inteligencja to ludzie, którzy tworzyli i tworzą w każdych warunkach, w każdych systemach i którzy właściwie tworzą to, kim jesteśmy – Ukraińcy. Na prezentacji nowej książki Halyny Daciuk brzmiało wiele o poświęceniu, ale i w poświęceniu potrzebne są wsparcie, zrozumienie i ludzie o podobnych poglądach. Bądźmy silni i mądrzy, aby wspierać się nawzajem. A autorce – nowych pomysłów, postaci i książek”. Ołeksandr Bałabko, pisarz: „Światło powraca” – tak nazwała swoją wydaną w czerniowieckim wydawnictwie „Bukrek” książkę esejów, szkiców i reportaży moja koleżanka, przyjaciółka przez wiele, wiele lat Halyna Daciuk. „Światło powraca” – to zaiste! Dokładniej, ono nie znikało (nie było też niepokojów!) przez cały ponad półtoragodzinny wieczór-prezentację książki w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, ze ścian którego na zgromadzenie pisarzy, dziennikarzy, artystów uważnie spoglądali Kotlarewski, Szewczenko, Hohol, Franko, a zwłaszcza – Hryhorij Sawowycz Skoworoda z ucieleśnionej w brązie rzeźby. I czyżby, być może, jedynie gatunku poetyckiego Halyna jeszcze nie opanowała (a zresztą, kto wie), a oto w innych, w których zasłynęły wymienione postacie, czuje się swobodnie. W prozie, publicystyce, oratorstwie, pedagogice, badaniach naukowych, a jeszcze i w śpiewie – pod koniec wieczoru ona to zademonstrowała. Lecz najbardziej cennym talentem obdarzona jest beneficjentka – talentem przyjaźnienia się! Znamy się jeszcze ze studenckich lat – nasze pokoje w akademiku były drzwi w drzwi – i ja niemal każdego ranka miałem niemałą radość widzieć uśmiechniętą, rudowłosą, jakby nasłonecznioną dziewczynę Halę! A dalej, po tym jak została główną redaktorką Radia Kultura, nie raz spotykaliśmy się na żywo w jej popularnej audycji „Znacząca postać”: zaczęły wychodzić moje książki, brzmieć piosenki do moich słów. A od już dalekiego 2011 roku, od prezentacji mojej pierwszej wydanej w Czerniowcach książki „Kijów, Irynińska, Lifariom”, Halyna jest prowadzącą i uczestniczką wielu moich wieczorów autorskich. Zwłaszcza w ostatnich latach, kiedy moje życie wypełniły dwie kobiety – Sołomija Kruszelnyćka, o której losie napisałem dwie powieści, oraz Halyna Daciuk, która została ich redaktorką literacką. W zamieszczonym w tej książce szkicu „Dziesięcioksiąg Ołeksandra Bałabki” (prezentacja pierwszej powieści właśnie w murach Muzeum Literatury) Hala tak pisze o naszej współpracy: „Wysłałam ostatnie poprawki Ołeksandrowi. Jutro było Przemienienie Pańskie. Spas święcił jabłuszka, gruszki, śliwki, miód, kłosy i książkę ze Słowem prawdziwym, która poleciała w świat między ludzi ukraińskim Motylkiem o imieniu Sołomija”. Na wieczorze pokazano fragmenty telewizyjnego reportażu o prezentacji w tym samym muzeum książki Hali „Anioły niebieskiej sotni”; filmu według jej scenariusza o Sofiji Rusowej. Pamiętam słoneczny letni dzień w Pradze, kiedy z Halą idziemy pokłonić się grobowi wybitnej naukowczyni, działaczki UNR Sofiji Rusowej na cmentarzu Olszańskim. Zdołała dołączyć do prezentacji także poetka, dziennikarka, artystka Wałentyna Dawydenko, uczestniczka naszej niezmiennej twórczej trójki – ona, ja i Hala, która oto już drugi rok z rzędu podróżuje po Europie do adriatyckiej chorwackiej Rijeki, gdzie oczekuje nas organizatorka artystycznego ukraińskiego festiwalu, artystka ludowa Ukrainy Olha Kamińska, która właśnie 19 grudnia obchodzi urodziny. O pobycie tam i swoim pierwszym miejscu w konkursie literackim „Frankowe gwiazdy” także pisze autorka w tej książce. Dobrze powiedział w swoim wystąpieniu Witalij Moskałenko: „Czytajcie Halynę Daciuk!”. A zaiste – w tej książce jest co poczytać: nie tylko dla rozumu, ale dla serca i duszy, kiedy zanurzasz się w rozpiętość obrazów, porównań, metafor, w bogactwo języka, który u niej jest jak bujny ogród, według wyrażenia Maksyma Rylskiego. A mój jedenasty „księgozbiór” – wydana w „Bukreku” przy wsparciu Ukraińskiego Instytutu Książki powieść „Role i manekiny. Z życia Sołomiji Kruszelnyćkiej” – podarowaliśmy Narodowemu Muzeum Literatury Ukrainy od obojga – „autora powieści Ołeksandra Bałabki i jego redaktorki literackiej Halyny Daciuk”. A „Światło powraca” z autografem Halyny Daciuk pojedzie do Bachmacza, gdzie zasili zbiory centralnej biblioteki rejonowej. Niech będzie wszystkim jasno i słonecznie w tym Świątecznym czasie”. Olha Chodacka, zastępczyni przewodniczącej Kijowskiej „Proświty”: „Gratuluję, droga pani Halu, wspaniałej prezentacji. Właśnie w tym czasie, kiedy odbywało się wydarzenie, moi uczniowie klasy 9-A na czytaniu pozalekcyjnym z wielkim zachwytem zapoznawali się z pani książką „Światło powraca”. Była ciekawa dyskusja. Żywo dyskutowali o wyborze zawodu po przeczytaniu eseju „Mój przyjaciel komunalnik”. Zachwycam się pani twórczością i dziękuję”. Mykoła Tymoszyk, profesor: “Byłem na wielu prezentacjach. Ale ta, którą przeprowadziła sama autorka wspaniałej książki, jest niepowtarzalna, wzorcowa, przykładna. Prawie trzy godziny – i tyle odkryć oraz emocji! Gratuluję, droga siostro. Podniosłaś wysoko poprzeczkę wymagań twórczych i postawy w zawodzie. Jest na kim się wzorować młodym. Cieszę się, że miałem swój udział w szeregu stron twojego światła, które nigdy nie zgaśnie”. *** Po raz pierwszy Święty Mikołaj przyszedł do mnie 19 grudnia (według starego kalendarza) 1969 roku w Krzemienieckiej szkole z internatem nr 2 i położył pod poduszkę zeszyt, w którym Dziennikarka i pisarka Hałyna Daciuk charakterem pisma moich koleżanek z klasy wypisał różne życzenia. Wśród nich było i takie: “Halu, życzymy ci, abyś została wielką, jak Szołochow, pisarką, ale kiedy będziesz sławna, nie zapominaj o nas, pisz o nas i nie zadzieraj nosa”. Nie zostałam Szołochowem, ani wielkim, ani małym, chwała Ci, Boże. Zostałam dziennikarką i trochę pisarką pod własnym ukraińskim imieniem. Ale nakaz moich krzemienieckich przyjaciółek, by “nie zadzierać nosa”, trzymał mnie w ryzach skromności przez wszystkie 56 lat. Do dzisiejszego dnia. A dzisiaj na prezentacji książki “Światło powraca” otrzymałam tyle ciepła, dobra, dobrych słów, najwyższych ocen, wyznań, życzliwości, pochwał, miłości, że powściągliwość przelała się przez brzegi. “Zadzieram nosa” i dziękuję wszystkim, którzy przyszli i podzielili moją radość z narodzin książki, która już idzie przez świat, zadomawia się w bibliotekach domowych i publicznych, placówkach oświatowych, związkach. Wykupili ją dzisiaj na prezentacji, jak tu nie zadzierać nosa! Dziękuję drogim przyjaciołom z Wydawnictwa “Bukrek” i Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Dziękuję całemu szlachetnemu twórczemu towarzystwu moich przyjaciół – pisarzy, dziennikarzy, uczonych, dyplomatów, artystów, edukatorów i prośwician – które potrafi cieszyć się z sukcesów koleżanki tak szczerze, jak z własnych. Za to zaśpiewałam im na żywo powstańczą i proświciańską kolędę, które pamiętam z dzieciństwa. Proświciańska. Bóg się narodził, kto o tym mógł wiedzieć. Las ożył, zagrzmiały Karpaty. Dniestr falą szumi, Czarne Morze gwarzy. Na Polesiu gwar idzie, Kubań woła i huczy. W Kijowie odezwały się dzwony. Ożyły łąki i zagony. Radość, radość, radość wszędzie. Józef staruszek Kołysze Dzieciątko. Na fujarce gra Małe huculątko. Jadą Bojkowie na saniach, A Huculi w kapeluszach, Poleszucy w łapciach, A kijowianie w bucikach. Jadą, jadą z Ukrainy Do Pańskiego Dzieciny, Dary, dary Małemu wiozą! Niech Świąteczna radość wchodzi do waszych domów, tak jak weszła w moje serce, moi drodzy przyjaciele. I Kubań, i Polesie, i Czarne Morze, i Kijów, o których mowa w kolędzie, to nasza Ukraina. Wokół niej się gromadzimy, spotykamy, drukujemy książki i trzymamy szyk – z wiarą w Zwycięstwo. Przygotowała Hałyna DACIUK “Światło powraca” z autografami dla Ołeksandra Bałabki, Zoi Szarykowej i Mykoły Jarmoluka (po prawej)

Машинний переклад

Bożonarodzeniowy krąg poetycki Kijowskiej „Proświty”

Ołha KHODACKA, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej „Proświty”, członkini NSPU W Centralnym Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy z wielkim powodzeniem odbyło się świąteczne wydarzenie Kijowskiej „Proświty” – „Bożonarodzeniowe Koło Poetyckie”. Zgromadziło ono wielu twórczych przedstawicieli stolicy i obwodu kijowskiego: poetów, prozaików, humorystów, aktorów, kompozytorów, dziennikarzy, artystów, malarzy, wojskowych, znawców sztuki, bibliotekarzy oraz wszystkich, którzy żyją Ukrainą i pracują dla Ukrainy. W przytulnej sali biblioteki rozbrzmiewały kolędy i serdeczne życzenia z okazji Bożego Narodzenia, natchniona poezja i proza w wykonaniu autorów, płynęły piękne piosenki o Ukrainie i uniwersalnych wartościach, rozlegały się melodie na gitarze (Ihor Jakubowski i Tetiana Myroszniczenko) i płakała skrzypce (Kyrylo Stecenko). Panowała niezwykle ciepła atmosfera i wspaniałość ludzkiej rozmowy, zawiązywały się nowe znajomości, rodziły się ciekawe pomysły i projekty. Uczestnikami „Bożonarodzeniowego Koła Poetyckiego” byli: Kyrylo Stecenko – narodowy artysta Ukrainy, kompozytor, skrzypek, przewodniczący Kijowskiej „Proświty”, działacz społeczny; Olha Chodacka – członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy (NSŻ Ukrainy), zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej „Proświty”, działaczka społeczna; Tetiana Alisowa – dyrektorka biblioteki Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy w Kijowie; Nina Szawarska – członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, dyrektorka Domu Pisarzy w Kijowie, proświtianka, działaczka społeczna; Dmytro Linartowicz – ukraiński aktor teatralny, filmowy i dubbingowy, poeta, śpiewak, bard, działacz społeczny, oficer Sił Zbrojnych Ukrainy, członek Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony artysta Ukrainy, proświtianin, działacz społeczny; Ihor Jakubowski – kompozytor, bard, kierownik Wydziału Metodyczno-Innowacyjnego Centralnej Biblioteki Sołomjanki im. H. Skoworody, laureat Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej im. H. Skoworody, proświtianin, działacz społeczny; Olha Kycia – poetka, wolontariuszka, członkini Kijowskiej Proświty oraz organizacji pozarządowej „Rodzina Poetycka”, uczestniczka Rekordu Ukrainy w nieprzerwanym czytaniu autorskiej poezji przez 24 godziny w ramach festiwalu RIDchramPOEZIJI (2025), autorka 5 zbiorów poetyckich, proświtianka; Wołodymyr Rebrow – ukraiński malarz, autor trzech albumów „Wojna oczami ukraińskiego malarza Wołodymyra Rebrowa” oraz wielu indywidualnych wystaw prac graficznych „Kiedy znikają farby”, prezentowanych na Ukrainie i za granicą, proświtianin; Iryna Wazerceva – pisarka, satyryczka, wolontariuszka, autorka znanych powieści „Ludzie, kury… i drabina”, „Bękart” oraz zbiorów poetyckich „Nierodzima”, „Pod chmurami – na skrzydłach wiatraka”, „Napisała ją wojna”; Serhij Olehowycz Wazerciew – oficer Sił Zbrojnych Ukrainy, major, zastępca dowódcy dywizjonu 412 brygady „Ne- mesis”; Tetiana Myroszniczenko – zasłużona artystka estradowa Ukrainy, autorka-wykonawczyni piosenek, kompozytorka, naukowiczka, działaczka społeczna, członkini Twórczego Zjednoczenia „Światlina”, GO „Związek Kobiet Miasta Kijowa” i KMO „Proświta”; Tetiana Kondratenko – członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, filolożka, pedagożka, redaktorka naczelna gry-gazety do samorozwoju dzieci „Ja sam/a”, proświtianka, działaczka społeczna; Tamara Kotelia – kierowniczka wydziału metodycznego Centrum Edukacji Pozaszkolnej „Oberih” Bojarskiej Rady Miejskiej, poetka, pedagożka, przewodnicząca Komitetu ds. Edukacji Narodowej Rady Kobiet Ukrainy; Tetiana Szapoval (TyŠa) – członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Międzynarodowej Organizacji Młodzieżowej IYF, prawniczka, autorka 5 książek (proza i poezja), działaczka społeczna; Walentyna Rozumenko – członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, autorka wielu książek publicystycznych („Lutowy rok niezłomności”, „Brat” (2023), laureatka nagrody artystycznej w dziedzinie literatury; Ludmiła Żytnia – ukraińska pisarka, prozaiczka, publicystka, eseistka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatka artystyczno-literackiej nagrody im. Ołeksandra Biłasza, lekarka, działaczka społeczna; Serhij Martyniuk – literacki pseudonim Switohor Leleko, wojskowy pseudonim „Pysjmennyk”, prozaik, publicysta, krajoznawca, członek NSP Ukrainy i NSŻ Ukrainy, działacz społeczny. Uczestników wydarzenia kulturalno-artystycznego serdecznie powitali zaproszeni honorowi goście: Tamara Markiełowa – redaktorka naczelna czasopisma „Żinka”, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, działaczka społeczna; Serhij Komisarow – zasłużony dziennikarz Ukrainy, krytyk sztuki, działacz społeczny; Ludmiła Hrabowenko – przewodnicząca komitetu ds. kultury Rady Kobiet Ukrainy, kolekcjonerka haftowanych ręczników i ukraińskich chust, członkini NSŻ Ukrainy; Anżelika Kornijenko – ukraińska kaligrafka, współzałożycielka inicjatywy społecznej „InfoWARTA”, kierowniczka dużego projektu kulturalnego „Rutenia. Grafika języka ukraińskiego”, a także autorka znaczących wydawnictw poświęconych kaligrafii i kulturze wizualnej ukraińskiego alfabetu, działaczka społeczna; Nestor Wola – żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy, współzałożyciel inicjatywy społecznej „InfoWARTA”, działacz społeczny, przewodnik i strażnik projektu „Rutenia”; Ołeksandr Uszynski – ukraiński wojskowy, działacz społeczny, dysydent, badacz historii, przewodniczący organizacji „Stowarzyszenie Weteranów Wojny, Uczestników ATO, Członków Rodzin Poległych i Inwalidów Wojny”, poeta, działacz społeczny; Ołeksandr Piczak – obrońca Ukrainy. Wieczór literacko-muzyczny zgromadził jednomyślnych, przeniknętych do głębi duszy ukraińskością. Rozmawiano o Bożym Narodzeniu, o zbliżaniu się Zwycięstwa, o silnym narodzie ukraińskim, o tożsamości narodowej i znaczeniu języka, o twórczości i służbie ideałowi. Czytano wiersze, śpiewano kolędy, bo każdy święcie wierzy, że siła Światła, które żyje w nas, na pewno pokona ciemność wrogiego zła i niesprawiedliwości. Oczywiście dziękowano Siłom Zbrojnym Ukrainy za obronę i za możliwość życia i pracy na tyłach, wspierając front. Organizatorką i pomysłodawczynią świątecznego wydarzenia była Ołha Chodacka, zastępczyni przewodniczącego KMO „Proświta” GO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Wraz z nią przewodnikami byli Kyryło Steceńko – przewodniczący Kijowskiej „Proświty” – oraz Tetiana Alisowa – dyrektorka biblioteki CBO SZ Ukrainy. „Bożonarodzeniowe poetyckie koło” wywarło na obecnych miłe wrażenie, którym chętnie podzielili się w mediach społecznościowych: „Pani Ołha i pan Kyryło zebrali w bibliotece Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy pod sztandarem „Proświty” ponad 30 znanych wojskowych, poetów, prozaików, aktorów, muzyków, śpiewaków, artystów, krytyków sztuki, bibliotekarzy i dziennikarzy, by zorganizować i przeprowadzić супер potężne wydarzenie twórcze w przeddzień Nowego Roku. To był prawdziwy wulkan poezji i muzyki! Bo w tym jasnym, atmosferycznym przedświątecznym wydarzeniu uczestniczyli bardzo utalentowani ludzie różnych pokoleń, z przyjaźni z którymi od dawna jestem dumny. „Bożonarodzeniowe poetyckie koło” przekształciło się w prawdziwe rodzinne koło. Pod koniec spotkania miałem wrażenie, że w pierwszy dzień Bożego Narodzenia przebywałem w kręgu moich braci i sióstr – tak ciepła i otwarta była atmosfera w bibliotece Centralnego Domu Oficerów… Dziękuję przewodnikom Kijowskiej „Proświty” i kierownictwu Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy za morze pozytywnych emocji! Dziękuję za nowe znajomości z bardzo interesującymi twórczymi ludźmi! Bo wy, drodzy moi współbracia i współsiostry po Sztuce i Kulturze, jesteście solą rodzimej ukraińskiej Ziemi, którą jeszcze trzeba powiedzieć odwiedzającym naszą szanowaną instytucję muzealną w 2026 roku!” (Serhij Komisarow, zasłużony dziennikarz Ukrainy). „Każdy uczestnik podzielił się tym, co leży mu na sercu: własnymi wierszami, piosenkami, kompozycjami muzycznymi, głębokimi refleksjami. Bo Boże Narodzenie to dar: radości, ciepła, nadziei, dobrych słów i jasnych życzeń. „Bożonarodzeniowe poetyckie koło” stało się symboliczne i znacznie większe niż kolejne spotkanie twórcze. Przekształciło się w koło jedności: kultury i sztuki, wojskowych i cywilów, tradycji i współczesności. Dziękuję wam, dobrzy ludzie, za radość i ciepło spotkania. Niech światło Bożego Narodzenia mnoży się w naszych sercach i czynach!” (Tamara Markiełowa, członkini NSŻU, redaktorka naczelna czasopisma „Żinka”). „Prostymi słowami nie da się oddać emocji, jakie wywołały we mnie wszystkie występy! Naprawdę miałam wrażenie, jakbyśmy byli w domu, w swojej zwykłej atmosferze. O występie każdego z uczestników chcę napisać osobno, bo pragnę, by ludzie wszystko zobaczyli i poczuli tę atmosferę aż do najdrobniejszych ważnych szczegółów. Talenty uczestników i gości tego wydarzenia są tak niezwykłe, że chce się nimi dzielić. Każdy uczestnik czy gość koła to osobny Wszechświat” (Iryna Wazerczewa, pisarka, wolontariuszka, działaczka społeczna). „Bożonarodzeniowe poetyckie koło”, według opinii poetki i proświtianki Ołhy Kyci, stało się jasnym dowodem na to, że siła ukraińskiego słowa, muzyki i sztuki potrafi łączyć serca, podtrzymywać ducha i dawać światło nawet w tak trudnych czasach. To wydarzenie pokazało, jak ważne jest tworzenie przestrzeni żywej komunikacji, gdzie twórczość staje się podporą, a ludzie – rodziną duchową. Właśnie z takich spotkań rodzi się nadzieja, rośnie wiara i umacnia się nasza kulturowa i duchowa jedność”. „To ciepłe rodzinne koło niesie światło. Inspiruje, wspiera nas, motywuje do służby Ukrainie i do wiary w niezłomność naszego narodu oraz w nadchodzące Zwycięstwo” (Dmytro Linartowycz, oficer Sił Zbrojnych Ukrainy, aktor, poeta, zasłużony artysta Ukrainy, proświtianin). „Mimo wszystko musimy wierzyć, żyć, tworzyć i kochać. (Tetiana Szapoval, członkini NSPU). „Wiersze poetów brzmiały jak cicha spowiedź, zanurzając obecnych w refleksjach o teraźniejszości, we wspomnieniach dotyczących naszej historii i wierze w Zwycięstwo. A „Szczedryk” w wykonaniu skrzypka, narodowego artysty Ukrainy Kyryła Steceńki – to nie tylko kolęda, to magiczny kod naszej historii i kultury! To było zdumiewające!” (Wołodymyr Rebrow, ukraiński artysta malarz). „Bożonarodzeniowe poetyckie koło” – udowodniło nam wszystkim, że kultura to nie rozrywka, lecz mocny fundament, na którym stoi naród” (Tetiana Alisowa, dyrektorka biblioteki CBO SZ Ukrainy). „Jakże miło, że w świątecznym wydarzeniu biorą udział utalentowani ludzie różnych pokoleń i dzielą się swoją twórczością i poglądami na współczesność! Jako redaktorka gazety dziecięcej „Ja sam/a” cieszę się, że widzę tu także najmniejszą uczestniczkę – pięcioletnią Ewę, która stała się prawdziwą pomocnicą prowadzącej! Niech szczęśliwe będą wszystkie dzieci Ukrainy!” (Tetiana Kondratenko, członkini NSŻU). Anżelika Kornijenko, ukraińska kaligrafka, oraz Nestor Wola, żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy, przewodnik i strażnik projektu „Rutenia”, w imieniu inicjatywy społecznej „InfoWARTA” złożyli serdeczne podziękowania Kijowskiej „Proświcie” za inspirujące wydarzenie i wszechstronne wsparcie projektu odrodzenia narodowego alfabetu „Rutenia. Grafika języka ukraińskiego”. „Bożonarodzeniowe poetyckie koło” – to jasna przestrzeń światła i twórczości, gdzie rozbrzmiewają głosy prawdy, wiary, nadziei i miłości!” (Kyryło Steceńko – przewodniczący KMO „Proświta” im. T. Szewczenki). Padło jeszcze wiele słów wdzięczności za szczególnego ducha jedności podczas wydarzenia, serdecznych życzeń Bożego Narodzenia, życzeń jak najszybszego Zwycięstwa oraz podziękowań dla Sił Zbrojnych Ukrainy! W imieniu zarządu Kijowskiej „Proświty” serdecznie dziękuję uczestnikom „Bożonarodzeniowego poetyckiego koła” i szanownym gościom wydarzenia za wyjątkowe pozytywne emocje, za talent i miłość do rodzimego Słowa, za patriotyzm i codzienną inspirującą, twórczą pracę, za wsparcie obrońców i obrończyń, za dzieła artystyczne o ukraińskiej tożsamości jako żywym organizmie, splecionym z kulturowych, językowych, historycznych i społecznych nici. Życzę hartu ducha i rodzinnego ciepła, twórczej inspiracji i dobrobytu, jak najszybszego zbliżenia się Zwycięstwa i dni pokoju! Idźmy dalej drogą Światła, które nieodmiennie pokona ciemność!

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

populacji, odpowiednio 8,87% (2 709,6 tys. osób) oraz 66,12% (6 726,2 tys. osób). Wzrost liczebności ludności ukraińskojęzycznej w największym stopniu nastąpił jedynie w latach 1959–1970 – o 2 193,7 tys. osób. Szczególnie znaczne różnice obserwowano w latach 70.–80. XX w., kiedy przyrost liczebności ludności ukraińskojęzycznej wynosił zaledwie 1,58% (515,9 tys. osób) na tle intensywnego wzrostu liczebności ludności rosyjskojęzycznej – 27,50% (3 644,5 tys. osób). Pod względem przyrostu liczebności w wskaźnikach bezwzględnych ludność ukraińskojęzyczna w latach 1970–1989 siedmiokrotnie ustępowała ludności rosyjskojęzycznej. Wśród przyrostu ogólnej liczby ludności Ukrainy w latach 1970–1989 udział ludności rosyjskojęzycznej osiągał 84,26%. To znaczy, że w latach 70.–80. XX w. ogólna liczba ludności Ukrainy zwiększyła się w zdecydowanej większości kosztem nie ludności ukraińskojęzycznej, a właśnie rosyjskojęzycznej. W latach 1959–1989 udział ludności rosyjskojęzycznej wśród całej ludności Ukrainy zwiększył się z 24,30% (10 172,1 tys. osób) do 32,84% (16 898,3 tys. osób). Dlatego, jeśli w 1959 roku co czwarty mieszkaniec Ukrainy należał do ludności rosyjskojęzycznej, to w 1989 roku – już co trzeci. Poziom udziału ludności ukraińskojęzycznej skurczył się w tym czasie z 73,00% w 1959 roku do 64,67% w 1989 roku. Udział ludności ukraińskojęzycznej w latach 1959–1989 zmniejszył się o 8,5 p.p., a udział ludności rosyjskojęzycznej zwiększył się o 8,5 p.p. Udział ludności posługującej się innymi językami wśród całej ludności nieco skurczył się z 2,71% w 1959 roku do 2,60% w 1989 roku. Jednak poziom udziału innych mniejszości etnicznych pozostawał prawie dwukrotnie wyższy, ponieważ ich znaczna część jest zasymilowana językowo, przeważnie zrusyfikowana. Warto zaznaczyć, że liczebność ludności ukraińskojęzycznej była znacznie mniejsza niż liczebność Ukraińców w 1989 roku, odpowiednio 33 217,9 tys. osób oraz 37 419,0 tys. osób, a liczebność ludności rosyjskojęzycznej, przeciwnie, była znacznie wyższa niż liczebność Rosjan w 1989 roku, odpowiednio 16 898,3 tys. osób oraz 11 355,6 tys. osób. Ludność ukraińskojęzyczna Ukrainy w 1989 roku składała się prawie wyłącznie z Ukraińców – 98,66% (32 825,4 tys. osób z 33 217,9 tys. osób). Poziom udziału ukraińskojęzycznych Rosjan wśród ludności ukraińskojęzycznej wynosił zaledwie 0,53% (177,3 tys. osób). Przeciwnie, wśród ludności rosyjskojęzycznej Ukrainy w 1989 roku poziom udziału Rosjan wynosił 66,15% (11 178,0 tys. osób z 16 898,3 tys. osób) i był istotnie niższy niż poziom udziału Ukraińców wśród ludności ukraińskojęzycznej (zob. załączniki 1, 4). Natomiast dość znaczny był udział zrusyfikowanych językowo Ukraińców wśród ludności rosyjskojęzycznej – 27,09% (4 548,4 tys. osób). W latach 1959–1989 obserwowano znaczne zmniejszenie liczebności ludności ukraińskojęzycznej w obwodach donieckim i ługańskim, odpowiednio o 270,5 tys. osób oraz 257,8 tys. osób. W latach 70. XX w. ludność ukraińskojęzyczna zmniejszyła się także w obwodach charkowskim, zaporoskim i odeskim. Szczególnie intensywnie odbywał się wzrost liczebności ludności rosyjskojęzycznej kosztem masowego osiedlania się Rosjan oraz rusyfikacji Ukraińców w obwodach wschodnich i południowych: donieckim – o 1 305 tys. osób (56,8%), krymskim – o 971 tys. osób (93,6%) (w 1926 roku na Krymie mieszkało zaledwie 300 tys. Rosjan), dniepropetrowskim – o 738 tys. osób (105,3%), ługańskim – o 615 tys. osób (52,9%), charkowskim – o 603 tys. osób (64,1%), odeskim – o 510 tys. osób (70,3%), zaporoskim – o 490 tys. osób (93,9%) (zob. załącznik 6). Poziom urbanizacji ludności w 1989 roku według obwodów osiągał: w donieckim – 90%, ługańskim – 86%, dniepropetrowskim – 83%, charkowskim – 78%, zaporoskim – 75%, odeskim – 65%. W czasach radzieckich faktycznie w południowo-wschodnich obwodach Ukrainy odbywała się celowa i konsekwentna wymiana ludności ukraińskojęzycznej na rosyjskojęzyczną, przede wszystkim w środowisku urbanistycznym, w celu przekształcenia ukraińskich ziem etnicznych w rosyjskie. Mimo dość znacznych wysiłków, zrealizować te zaborcze

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Etnojęzykowe skutki rusyfikacji Ukrainy i Ukraińców Historyczno-etnologiczna analiza

Wołodymyr SKLAR Zakończenie. Początek w nr 51—52 za 2025 r. Osiedlanie się Rosjan miało miejsce we wszystkich republikach ZSRR. W latach 70. XX wieku Rosjanie stanowili nawet absolutną większość wśród całej ludności Ałma-Aty (stolica Kazachskiej SRR) i Frunze (stolica Kirgiskiej SRR), a względną większość w Taszkencie (stolica Uzbeckiej SRR). Dość znacząca była ich obecność również w innych stolicach republik związkowych: Rydze, Tallinnie, Kiszyniowie, Mińsku. W Kijowie w 1989 roku mieszkało 536 tys. Rosjan (22% ogólnej liczby ludności ukraińskiej stolicy). Nie tylko na Ukrainie, ale także na wschodzie Mołdawii, Łotwy, Estonii, północy i północnym wschodzie Kazachstanu stworzono potężne areały rosyjskiej obecności, przede wszystkim w miastach, aby nie dopuścić do prób wyjścia tych krajów ze składu ZSRR. W Mołdawii jeszcze w 1990 roku, a na Ukrainie w 2014 roku utworzono separatystyczne pseudorepubliki: Naddniestrzańską Republikę Mołdawską, Doniecką Republikę Ludową oraz Ługańską Republikę Ludową. Udział Ukraińców wśród całej ludności Ukrainy w latach 1959–1989 zmniejszył się o 4 punkty procentowe (p.p.). Udział Rosjan w latach 1959–1989 wzrósł o 5 p.p. Łączna liczebność innych mniejszości etnicznych w ciągu lat 1959–1989 faktycznie nie zmieniła się i wynosiła 2,6 mln osób. Jednak poziom ich udziału wśród całej ludności Ukrainy zmniejszył się z 6,26% w 1959 roku do 5,20% w 1989 roku, czyli skurczył się o 1 p.p. na tle znacznego wzrostu poziomu udziału Rosjan. Wraz z uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości odnowiły się naturalne procesy etnojęzykowe. W latach 1989–2001, pomimo depopulacji, zwiększyła się liczebność Ukraińców na Ukrainie o 0,33% (122,7 tys. osób) na tle intensywnego spadku liczebności Rosjan – o 26,61% (3 021,5 tys. osób), nie tylko w wyniku depopulacji, ale także zmiany samoidentyfikacji etnicznej na korzyść Ukraińców, zwłaszcza tych, którzy pochodzili z rodzin egzogamicznych. W latach 1989–2001 poziom udziału Ukraińców wśród całej ludności zwiększył się z 72,73% do 77,82%, czyli o 5 p.p. Co więcej, w 2001 roku ten poziom (77,82%) był nawet wyższy niż w 1959 roku – 76,81%, czyli zwiększył się o 1 p.p. Odwrotnie, udział Rosjan wśród całej ludności w latach 1989–2001 skurczył się o 5 p.p. z 22,07% do 17,28%. Udział innych mniejszości etnicznych w latach 1989–2001 zmniejszył się z 5,20% do 4,90%. Czyli teza o „wroście »polietniczności« ludności Ukrainy” w czasach jej niepodległości jest sprzeczna z realnymi faktami dotyczącymi zmian składu etnicznego ludności. Naturalne procesy etnojęzykowe na Ukrainie zostały ponownie przerwane przez rosyjską agresję w 2014 roku. Obserwowano także istotne różnice w latach 1959–1989 w dynamice liczebności ukraińskojęzycznych i zrusyfikowanych pod względem językowym Ukraińców. Liczebność zrusyfikowanych pod względem językowym Ukraińców więcej niż się podwoiła – 120,39% (2 502,9 tys. osób), zwiększając się z 2 075,5 tys. osób do 4 578,4 tys. osób, a liczebność ukraińskojęzycznych Ukraińców wzrosła jedynie o 9,15% (2 753,1 tys. osób) (zob. dodatki 1, 3). Przyrost liczebności ukraińskojęzycznych Ukraińców najbardziej istotnie nastąpił jedynie w latach 1959–1970. W latach 70. i 80. XX wieku przyrost liczebności zrusyfikowanych pod względem językowym Ukraińców trzykrotnie przewyższał przyrost liczebności ukraińskojęzycznych Ukraińców nawet w wskaźnikach bezwzględnych, odpowiednio: 1 560,6 tys. osób oraz 568,1 tys. osób. Utrzymywały się znaczne różnice w poziomie rusyfikacji Ukraińców pod względem rozmieszczenia terytorialnego i sieci osadniczej. Przeważająca większość zrusyfikowanych pod względem językowym Ukraińców mieszkała w środowisku urbanistycznym obwodów wschodnich i południowych. Poziom udziału zrusyfikowanych pod względem językowym wśród przyrostu ogólnej liczebności Ukraińców w latach 1970–1989 osiągał 73,08%. Czyli w latach 70.–80. XX wieku ogólna liczba Ukraińców na Ukrainie zwiększyła się głównie kosztem zrusyfikowanych pod względem językowym. W latach 1959–1989 udział zrusyfikowanych pod względem językowym wśród Ukraińców na Ukrainie niemal się podwoił, zwiększając się z 6,45% do 12,23%, czyli wzrósł o 6 p.p. Warto zaznaczyć, że inercyjne wpływy polityki rusyfikacji Ukraińców w epoce radzieckiej nadal wpływały na ich środowisko językowe w czasach niepodległości Ukrainy, zwłaszcza w środowisku urbanistycznym. Pomimo depopulacji Ukraińców, liczebność zrusyfikowanych pod względem językowym zwiększyła się o 21,10% (966,3 tys. osób), z 4 578,4 tys. osób w 1989 roku do 5 544,7 tys. osób w 2001 roku. W tym samym czasie liczebność ukraińskojęzycznych Ukraińców zmniejszyła się o 2,60% (854,7 tys. osób), z 32 825,4 tys. osób do 31 970,7 tys. osób. Takie zmiany były spowodowane tym, że osoby pochodzące z rodzin egzogamicznych (ukraińsko-rosyjskich), przede wszystkim w środowisku urbanistycznym obwodów wschodnich i południowych, identyfikowały się w 1989 roku jako Rosjanie, a w 2001 roku uznały się za Ukraińców. Dlatego tak intensywnie skurczyła się na Ukrainie liczebność Rosjan. Uznać się za Ukraińców okazało się znacznie łatwiej niż odnowić utracony język ojczysty. Dlatego poziom udziału zrusyfikowanych pod względem językowym wśród Ukraińców w latach 1989–2001 zwiększył się z 12,24% do 14,77%, czyli o 1,5 p.p. W całości w latach 1959–2001 udział ukraińskojęzycznych Ukraińców zmniejszył się o 8 p.p., a udział zrusyfikowanych pod względem językowym Ukraińców odwrotnie – zwiększył się o 8 p.p. W ciągu lat 30. – początku lat 50. XX wieku nastąpiły kardynalne zmiany składu etnicznego ludności Ukrainy w wyniku represji na tle etnicznym, które przeprowadzał radziecki reżim totalitarny oraz nazistowski reżim totalitarny w czasach II wojny światowej nie tylko przeciwko Ukraińcom, ale także przedstawicielom innych etnosów. W 1935 i 1936 roku z rejonów przygranicznych ówczesnych obwodów kijowskiego i winnickiego deportowano Niemców i Polaków do Kazachstanu. W latach 1937–1938 przeprowadzono „operację kułacką” oraz operacje narodowościowe: niemiecką, polską, grecką, łotewską, fińską, czeską itd. (łącznie 12). „Operacja czeska” była przeprowadzana wyłącznie w granicach Ukraińskiej SRR z inicjatywy kierownictwa NKWD Ukraińskiej SRR, ponieważ absolutna większość Czechów w ZSRR mieszkała na Ukrainie. Istniały plany represji dla każdej „operacji”: określano liczebność represjonowanych w dwóch kategoriach: rozstrzelanie i obóz. Wszystkie rejony narodowościowe i rady wiejskie, które zostały utworzone na Ukrainie od początku lat 20. XX wieku, zostały zlikwidowane postanowieniem Biura Politycznego KC Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy w marcu 1939 roku. W czerwcu–sierpniu 1941 roku stalinowski reżim deportował z Ukrainy wszystkich Niemców. W czasach II wojny światowej represji ze strony reżimu nazistowskiego doświadczyli Żydzi, Krymczacy (grupa etnograficzna Żydów), a także Romowie (Sewrowie i Czingene – krymscy Romowie). 18 maja 1944 roku stalinowski reżim deportował Tatarów krymskich (Kyrymlów), którym do końca lat 80. XX wieku zabraniano powrotu na Krym. Była to już trzecia deportacja Tatarów krymskich. Pierwsza została przeprowadzona przez władze rosyjskie pod koniec XVIII wieku, druga – po zakończeniu wojny wschodniej (krymskiej) (1856–1860), wtedy też z Nadazowia deportowano Nogajów. W czerwcu 1944 roku z Krymu deportowano Bułgarów, Ormian i Greków. W latach 1944–1951 trwała „wymiana” ludności między ZSRR a komunistyczną Polską. W ramach tej „wymiany” z zachodnich obwodów Ukrainy deportowano Polaków i Żydów. W ciągu lat 60.–80. XX wieku obserwowano masowy wyjazd Żydów do Izraela i USA. Począwszy od końca lat 20. XX wieku aż do drugiej połowy lat 80. trwało masowe osiedlanie Ukrainy przez Rosjan. Czyli w czasach radzieckich nastąpiły dość kardynalne zmiany w składzie mniejszości etnicznych Ukrainy. Ze względu na czas przebywania na Ukrainie mniejszości etniczne należy podzielić na 2 grupy: tradycyjne lub nowsze (migranckie). Tradycyjne, które mieszkają na Ukrainie nie mniej niż 200 lat: Polacy, Rumuni (obwód czerniowiecki, zakarpacki), Mołdawianie (obwód czerniowiecki, odeski), Węgrzy (obwód zakarpacki), Bułgarzy (obwód odeski, zaporoski), Romowie (obwód zakarpacki), Gagauzi (były rejon bołgradzki obwodu odeskiego). Te mniejszości etniczne zachowują mało kompaktowy typ osadnictwa i przeważnie mieszkają na wsiach, zachowują endogamię (małżeństwa monoetniczne), językiem ojczystym są dla nich ich własne języki. Większość Polaków po „wymianie ludności” z Polską w latach 1944–1947 mieszka na terenach wiejskich obwodów żytomierskiego i chmielnickiego, a językiem ojczystym przeważającej większości z nich jest język ukraiński. Tradycyjnymi mniejszościami są także Żydzi (mieszkają przeważnie w dużych miastach Ukrainy) oraz Grecy (Romeje i Urumowie) (południe obwodu donieckiego). Absolutna większość Żydów i Greków jest zrusyfikowana pod względem językowym (zob. dodatek 5). Pod koniec XX wieku rozwinęła się migracja Żydów do Izraela i USA, a Greków – do Grecji. Dla Tatarów krymskich (Kyrymlów) Krym jest historyczną Ojczyzną, do której zaczęli powracać po deportacji z 1944 roku dopiero pod koniec lat 80. XX wieku. Większość z nich była mieszkańcami wsi i zdołała zachować język ojczysty (zob. dodatek 5). Tradycyjną mniejszością etniczną są także Niemcy, deportowani z Ukrainy w drugiej połowie lat 30. i w 1941 roku. Większość z nich to mieszkańcy miast, zrusyfikowani pod względem językowym. Formalnie Rosjanie, Białorusini i Ormianie należą do mniejszości tradycyjnych, ale składają się przeważnie z migrantów i ich potomków w pierwszym pokoleniu, koncentrowali się w miastach obwodów wschodnich i południowych. Większość Białorusinów i połowa Ormian jest zrusyfikowana pod względem językowym. Tatarzy, Gruzini i Azerowie składają się z migrantów i mieszkali w miastach południa i wschodu. Przeważająca większość Tatarów i Gruzinów jest zrusyfikowana pod względem językowym, a większość Azerów zachowała język ojczysty. Rozwinięta charakterystyka każdej z mniejszości etnicznych została przedstawiona w jednej z monografii autora. Powstanie mitu o „130 etnosach” wiąże się z tym, że Wszechukraiński spis ludności z 2001 roku przeprowadzono według kalki ostatniego radzieckiego spisu ludności z 1989 roku. Do 128 nazw etnosów dodano jeszcze 4: Szwedzi, Turcy meschetyńscy, Kanadyjczycy i Chilijczycy. W wykazie tych nazw znaleźli się obcokrajowcy z krajów Europy (19), Azji (17: Koreańczycy, Arabowie, Wietnamczycy, Turcy, Asyryjczycy, Chińczycy, Kurdowie, „Afgańczycy”, „narody Indii i Pakistanu”, Persowie, Ujgurzy, Dunganowie, Chałchasi (Mongołowie), Beludżowie, Japończycy). Co więcej, obcokrajowcy „Afgańczycy”, „narody Indii i Pakistanu” nie są etnosami, a obywatelami odpowiednich krajów. Najwięcej w wykazie etnosów było z Federacji Rosyjskiej – 68, w tym także etnosy-relikty z Syberii i Dalekiego Wschodu (Orokowie, Niwchowie, Orocze, Ewenowie, Czuwancowie, Ulczowie, Koriacy, Selkupowie, Negidalowie, Ewenkowie, Nganasanie, Nanajowie, Udegejczycy, Keci, Szorowie, Ency, Itelmeni, Tofalarowie, Jukagirzy), a także Iżorowie, Wepsowie spod Sankt Petersburga, Liwowie z Łotwy. Zaliczone zostały grupy etnograficzne Żydów: gruzińscy górscy, środkowoazjatyccy. Są pojedynczy przedstawiciele z Ameryki Północnej i Południowej (Amerykanie z USA, Kanadyjczycy, Aleuci, Eskimosi, Kubańczycy, Chilijczycy). 27 z nich liczyło od 6 do 100 osób, 40 – od 104 do 473 osób. Czyli są to pojedynczy przedstawiciele poszczególnych etnosów, którzy są rozproszeni. Nie mogli oni nawet odtwarzać się we własnym środowisku etnicznym. Absolutna większość z nich była migrantami i nie miała i nie ma żadnego związku ze składem etnicznym ludności Ukrainy. Łączna liczebność tych 114 nazw rozproszonych pojedynczych przedstawicieli poszczególnych etnosów wraz z tymi, którzy nie wskazali swojego pochodzenia etnicznego, stanowiła w 2001 roku jedynie 0,37% ogólnej liczby ludności Ukrainy (178,5 tys. osób). Ważne znaczenie ma także analiza zmian struktury językowej ludności Ukrainy. Uderzające są wyniki analizy porównawczej zmian liczebności ukraińskojęzycznej i zrusyfikowanej pod względem językowym ludności Ukrainy w latach 1959–1989. Pod względem tempa przyrostu liczebności, zarówno w wskaźnikach względnych, jak i bezwzględnych, ludność ukraińskojęzyczna istotnie ustępowała rosyjskojęzy-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

marzeń rosyjskiemu imperializmowi nie udało się zrealizować, w odróżnieniu od ukraińskich ziem etnicznych, które znalazły się poza granicami Ukrainy, gdzie doszło do totalnej rusyfikacji Ukraińców. W latach 1989–2001 w wyniku depopulacji nastąpił spadek liczebności ludności ukraińskojęzycznej na Ukrainie z 33 217,9 tys. osób do 32 577,5 tys. osób, czyli o 1,93% (640,4 tys. osób). Tempo spadku liczebności ludności rosyjskojęzycznej w tym czasie było znacznie wyższe zarówno w ujęciu względnym, jak i bezwzględnym – 15,53% (2 624,6 tys. osób), z 16 898,3 tys. osób do 14 273,7 tys. osób. W odróżnieniu od czasów radzieckich, kiedy poziom udziału ludności ukraińskojęzycznej wśród całej ludności Ukrainy nieustannie malał na tle intensywnego wzrostu poziomu udziału ludności rosyjskojęzycznej, w latach 1989–2001 ujawniły się tendencje przeciwne. Poziom udziału ludności ukraińskojęzycznej wzrósł z 64,56% do 67,53%, czyli o 3 p.p. Natomiast poziom udziału ludności rosyjskojęzycznej spadł o 3 p.p., z 32,84% do 29,59%. Jednakże poziom udziału ludności ukraińskojęzycznej w strukturze językowej ludności Ukrainy w 2001 roku okazał się o 5,5 p.p. niższy niż w 1959 roku, odpowiednio 67,53% oraz 73,00%. I odwrotnie, poziom udziału ludności rosyjskojęzycznej w 2001 roku był o 5 p.p. wyższy niż w 1959 roku, odpowiednio 29,59% oraz 24,30%. W latach 1959–2001 poziom udziału ludności posługującej się innymi językami wśród całej ludności Ukrainy ledwie wzrósł z 2,71% do 2,88%. Wzrost ten nastąpił głównie kosztem Tatarów krymskich, którzy zachowali język ojczysty i zaczęli powracać na Krym pod koniec lat 80. XX wieku. To znaczy, że już w pierwszych dziesięcioleciach niepodległości odnowił się naturalny charakter procesów etnojęzykowych na Ukrainie, pomimo zachowania inercyjnego wpływu procesów etnojęzykowych epoki radzieckiej, przede wszystkim na Krymie, a także w obwodach donieckim i ługańskim. Niestety, wraz z rozpoczęciem rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie od 2014 roku, a zwłaszcza po 24 lutego 2022 roku, Ukraina poniosła znaczne straty demograficzne (wojskowe i cywilne), około 20% jej terytorium znalazło się pod okupacją, miliony stały się przymusowymi przesiedleńcami, zniszczono dziesiątki miast i setki wsi. O skali utraty terytorium świadczy następujące porównanie: powierzchnia okupowanych ukraińskich terenów jest faktycznie taka sama jak powierzchnia KRLD – faktycznej sojuszniczki Federacji Rosyjskiej. Łączna liczba Ukraińców, którzy zmuszeni byli stać się przymusowymi przesiedleńcami na Ukrainie lub wyjechać poza jej granice, sięga nie mniej niż 10 mln osób, co równa się liczbie ludności takich krajów jak Czechy czy Węgry. Mimo wszystko Ukraina trwa i walczy o swoje przetrwanie. Zatem rusyfikacja Ukrainy nie nastąpiła wcale przypadkowo, a stała się wynikiem celowej i konsekwentnej wielowiekowej rosyjskiej polityki imperialnej, skierowanej na niszczenie ukraińskiej tożsamości. Dlatego też przezwyciężenie tych skutków musi stać się wynikiem celowej i konsekwentnej polityki derusyfikacji Ukrainy przez ukraińskie elity przy wsparciu ukraińskiego ogółu. Procesy derusyfikacji rozpoczęły się w obwodach zachodnich jeszcze w 1991 roku, częściowo rozwinęły się po Pomarańczowej Rewolucji 2004 roku, objęły całą Ukrainę dopiero po Rewolucji Godności 2014 roku (dekomunizacja), a pełnowymiarowo rozwinęły się dopiero wraz z rozpoczęciem pełnoskalowej rosyjskiej agresji w 2022 roku. Ważne znaczenie w kształtowaniu naukowych fundamentów ukraińskiej tożsamości narodowej, w przezwyciężaniu skutków rusyfikacji Ukrainy oraz odczarowywaniu rosyjskich mitologemów ma ukraińska akademicka i uniwersytecka socjohumanistyka. Główna rola w utwierdzaniu tożsamości narodowej należy do ukraińskiej inteligencji twórczej, ukraińskiego duchowieństwa oraz ukraińskiego nauczycielstwa przy skutecznym i efektywnym wsparciu organów władzy państwowej i samorządu terytorialnego (realnym, a nie imitacyjnym). Jednakże zachowanie ukraińskości i niepodległości Ukrainy w warunkach rosyjskiej agresji zależy od Sił Zbrojnych Ukrainy oraz innych struktur siłowych, przede wszystkim SBU, GUR, Gwardii Narodowej przy wsparciu społeczeństwa obywatelskiego w formie masowego ruchu wolontariackiego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Kogo w Żytomierzu szanują

Pod koniec ubiegłego roku Witalij Melnyczuk, deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji, pierwszy mer Żytomierza wybrany w demokratycznych wyborach, podzielił się z redakcją „SP” nowiną: „Skierowałem apel do p.o. mera Żytomierza pani Halyny Szymańskiej oraz deputowanych rady miejskiej, w którym zwróciłem uwagę na postacie wybitnych żytomierzan – bojowników o państwową niepodległość Ukrainy w XX wieku w wieloletniej walce Ukraińców z Rosyjskim imperium zła, która trwa do dziś”. Witalij Melnyczuk napisał w szczególności: „W rzędzie tych ludzi są: pisarze-szestdziesiątnicy Anatolij i Wałerij Szewczukowie, Jewhen Koncewycz, Borys Ten, Metodij (Mychtod) Wołyneć, więźniowie polityczni rosyjsko-sowieckich łagrów: działacze społeczni Wasyl Owsijenko i Serhij Babycz, etnograf Mychajło Jakiubiwśkyj, akademik Nina Wirczenko, nauczyciele i wykładowcy uczelni Dmytro Mazur, Stepan Pinczuk, Jewhen Nenadkewycz, Iwan Dmytruk, Jewhen Kudrycki i wielu innych… To imiona znanych na świecie żytomierskich dysydentów, którzy za odwagę myślenia i marzenia o niepodległej Ukrainie byli okrutnie karani przez sowiecki reżim. Osobno zatrzymałem się na postaciach Anatolija i Wałerija Szewczuków oraz Jewhena Koncewycza. Byli rówieśnikami, przyjaciółmi, pisarzami-szestdziesiątnikami, z którymi miałem zaszczyt być znajomym, a Jewhena Koncewycza, z którym blisko się przyjaźniłem, uważałem i uważam za swojego starszego kolegę i nauczyciela. Przykłady ich życia zasługują na głęboki szacunek, zachowanie prawdy i pamięci o nich”. Treścią swojego apelu pan Melnyczuk podzielił się na swojej stronie na Facebooku, o jego inicjatywie opowiedziało wydanie zhytomyr.city. Oficjalnej reakcji na apel w przestrzeni publicznej nie zauważono. Jedyną deputowaną rady miejskiej Żytomierza, która zareagowała wpisem na Facebooku, została Ludmyła Zubko. Przytaczamy jej punkt widzenia: „Chcę podziękować Witalijowi Melnyczukowi za jego apel oraz za to, że poruszył niezwykle ważny dla Żytomierza temat – uczczenie pamięci naszych rodaków-dysydentów, ludzi, którzy w czasach totalnego nacisku i represji nie tylko zachowali ukraińską tożsamość, ale i ją pomnożyli. Wczoraj (11 grudnia 2025 r. – Red.) na komisji branżowej rozpatrywaliśmy kwestię przemianowania ulicy na cześć braci Szewczuków oraz nadania imienia Wałerija Szewczuka obwodowej bibliotece dla dzieci i młodzieży. Obie inicjatywy zostały poparte przez deputowanych wcześniej na sesji. Jednak mimo to, zarówno ulica, jak i biblioteka „nie są gotowe” do przemianowania. Zaproponowano nam ponownie poczekać. Jeśli chodzi o przemianowanie ulicy, argumentacja wygląda tak: rzekomo istnieje światowa praktyka, która przewiduje pięcioletni okres oczekiwania po śmierci człowieka, aby „dać wspólnocie zapoznać się z postacią”. Współcześni bohaterowie stoją na ramionach panteonu działaczy – dysydentów, pisarzy, myślicieli, którzy wywalczyli naszą wolność na długo przed tym, zanim stała się ona prawem zapisanym w granicach. Dzisiaj my wszyscy, od małego do dużego, musimy wyraźnie znać imiona z tego panteonu, tak samo jak uczyć się imion i historii nowych bohaterów, naszych wojskowych, którzy obecnie bronią Ukrainy. Dziękuję panu Melnyczukowi za jego pryncypialne stanowisko, za wsparcie i za to, że ponownie przywraca do przestrzeni publicznej ważne imiona i ważną rozmowę. Smutna wyszła historia. Ale mam nadzieję, że to nie koniec, a jedynie początek systemowej pracy, którą prędzej czy później trzeba będzie wykonać. I lepiej wcześniej niż później”. Mamy nadzieję również my, że słuszna inicjatywa Witalija Melnyczuka znajdzie wsparcie władz Żytomierza. Redakcja „SP”

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Trypolskie mapy gwiezdne, mające ponad 5000 lat

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Trypolskie wizerunki na naczyniach oraz statuetki ucielesniają sakralne obrazy gwiazdozbiorów i ich kombinacji. Tak więc statuetki bogini z rombem na łonie symbolizują gwiazdozbiór Panny z rombowatym gwiazdozbiorem Kruka pod nią, a gliniane rogate trony – „rogaty” gwiazdozbiór Pucharu obok. Postać ludzka z dwóch trójkątów oznacza gwiazdozbiór Oriona o odpowiednim kształcie, a postać z trzech trójkątów położonych jeden na drugim – gwiazdozbiór Oriona i Zająca pod nim. Przedstawienie dwutrójkątnej postaci z łukiem może wskazywać nie tylko na paleolityczny obraz Wielkiego Myśliwego (gwiazdozbiór Oriona był znany już w górnym paleolicie!), ale też na sumeryjski obraz Syriusza, położonego w pobliżu Oriona, jako Łuku (BAN / PAN, stąd PAN.TUR „łuk mały”, co dało nazwę instrumentu muzycznego bandura – instrumenty strunowe wywodzą się od łuku. Podobne kalendarze gwiazdozbiorów przedstawiono na trypolskim naczyniu z Krutobородynców i zachodniokaukaskim naczyniu z Majkopu – w obu przypadkach można zakładać związek z sumeryjską kulturą Uruk. Kościanej płytce z jaskini Wertieba trypolczycy nadali kształt głowy byka i przedstawili na niej postać z trzech trójkątów. Jest to kombinacja gwiazdozbiorów Byka (w dawności przedstawiano tylko jego głowę i przednią część ciała), Oriona i Zająca. Na kamiennej stieli z późnotrypolskiego osiedla Usatowe przedstawiono gwiazdozbiór Oriona, Byka nad nim, Jednorożca (jeleń), Wielkiego i Małego Psa. Gwiazdozbiory te oznaczają sezon od wiosennego równonocy (Byk) do letniego przesilenia (Wielki Pies). Pierwsze poranne wschodzenie gwiazdy Syriusz w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa oznaczało w starożytnym Egipcie początek nowego roku i nowego sezonu. Prawdopodobne egipskie związki kultury usatowskiej skłaniają do przypomnienia egipskiego wizerunku boga słonecznego Horusa, związanego z gwiazdozbiorem Oriona. Wreszcie pies, goniący jelenia na trypolskim naczyniu z Warwarówki, to położone obok siebie gwiazdozbiory Jednorożca (jeleń) i Wielkiego Psa. Trypolska miska z otworem i „muszką” mogła pełnić funkcję przyrządu astronomicznego: woda w misce odbijała światło gwiazd. Jak widzimy, Trypolanie już ponad 5000 lat temu znali całą serię gwiazdozbiorów i ich kombinacji, wykorzystując je jako sakralne kalendarze. Gwiazdozbiory trypolskie znacznie wyprzedzają sumeryjskie, wspomniane w eposie o Gilgameszu (najstarsze wersje – z końca III tysiąclecia p.n.e.). Zatem trypolska Ukraina była potężnym centrum nie tylko najbardziej rozwiniętej w ówczesnym świecie urbanistyki, dawnego pisma itd., lecz także nauk ścisłych, poświadczonych dokładnymi obserwacjami astronomicznymi. działanie Karpackiej Ukrainy 1938–1939 lat, stłumionej przez polskie i węgierskie (horthystowskie) potwory… Jakoś tylko słyszy się, że II wojna światowa zaczęła się od napaści złych (hitlerowskich) Niemiec na biedną Polskę – świętą i nieskalaną. Moim zdaniem zaczęły ją właśnie Węgry i Polska – tam, na Zakarpaciu, a ich potem poparły niemieckie siły okupacyjne. Jeśli nikt nie uważa za początek ani aneksji Austrii, ani „zakupu” Czech (czy choćby ich części) – to jest sprawą tych państw. A nam trzeba było uczcić również pamięć uczestników tej tragicznej karty naszej historii. Larysa MOROZ, profesorka

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

„Należałoby uhonorować...”

Mój ukłon dla Andrija Jaremczuka za jego unikatową pracę „Ukraińskie ofiary…”. Kilka lat temu wstrząsnęła mną książka M. Żulinskiego „Moja Druga wojna światowa” o tragediach wołyńskich. Ale to książka nieco innego gatunku. A tu – takie wszechstronne badanie… I objętość większa, i terytoria badań. Nie, nie mówię o konkurencji badaczy, lecz o wzajemnym uzupełnianiu się… Jestem wdzięczna także N. Myzakowi za tak informacyjny artykuł w nr 46 „Słowa Proświty”, bo gdzież bym, na przykład, ja, o ograniczonej mobilności, dowiedziała się o takiej książce… A oto, gdyby jeszcze jakiś młody entuzjasta (lub grupa) zbadał w ten sposób trage-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

“Nie zginie nasz ukraiński kwiat!”

Urodzony na Sumszczyźnie. W wieku półtora roku został całkowitym sierotą. Od dzieciństwa pracował w kołchozie, od 14 roku życia – na budowach Donbasu, Charkowszczyzny i in. Odbył trzyletnią służbę w wojsku. Ukończył wydział dziennikarstwa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Pisać i publikować zaczął w 1960 roku. W styczniu 1964 roku w Użhorodzie ukazał się pierwszy zbiór poezji “Rodzą się kwiaty”. Od wiosny 1966 roku życie Iwana Nyzowego na zawsze wiąże się z Donbasem, a w szczególności z Ługańszczyzną, gdzie przez 45 lat i do końca swoich dni z oddaniem i bezkompromisowo tworzył ukraińską Ukrainę, przejmował się losem języka ukraińskiego, ukraińskiej państwowości. Iwan Danyłowycz Nyzowy – to nie tylko teoretyk, ale i aktywny praktyk obywatelskiej patriotycznej postawy, która w znacznej mierze odzwierciedlona jest w jego działalności społeczno-oświatowej. Artysta stał u źródeł odrodzenia najnowszego ruchu oświatowego na Ługańszczyźnie, pracując ponad dziesięć lat w gazetach obwodowych i rejonowych, będąc starszym redaktorem telewizji obwodowej, konsultantem organizacji związkowej, kierując obwodowym zrzeszeniem literackim. Od 1992 do 1998 roku – przewodniczący Ługańskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Iwan Nyzowy zawsze przebywał i działał w epicentrum wydarzeń literackich, społecznych i politycznych, wspierał twórczą młodzież, redagował ich próby poetyckie oraz Iwan NYZOWY *** Ten język mógł Narodzić się tylko w raju... A my, nieudacznicy, Zaniedbaliśmy język swój, I język obcych – Podstępno-trującą żmiję – Przygrzaliśmy W odwiecznie ukraińskim naszym Kraju! Nas język obcy I poniża i znieważa I naszą duchowość zjada, Jak stal rdza, – Już i ojczysta ziemia nam obca, Bardziej niż po prostu obca, I obojętnie nam, Gdzie temu janczarstwu granica. My – raju wygnańcy, I wygnano nas nie darmo – Za naszą miłość Do cudzych biczów i jarzma, Za to, Że my jesteśmy, A jakby nas i nie było, Za to, Że język hałasuje, A mowa – niema. Ten język mógł Zrodzić się tylko w raju Po to, Żeby ludzie stworzyli miłość i rodzinę, I pieśń taką, Co natchnienie daje słowikowi... Czemuż to my tak zaniedbaliśmy język swój?! 1988 *** Odrodź się, Ukraino, nie tylko krzyżami Na mogiłach kozackich pośród stepów, A i wszystkimi wiekowymi, W najgłębszych głębinach, Warstwami, Co chowają w sobie Niezliczoność Narodowych Skarbów. Podnieś się, Ukraino, Wznieś się nad światami, I nie tylko światom, A i sobie udowodnij, Że nie jesteś pohańbiona, Poniżona całkiem przez “Moskali” I bękartów przepita w obłędnym rozpasaniu Biedy! Ukraiń się, Ukraino... 1990 *** My krwi cudzej na próżno nie przelewaliśmy, Nie jedliśmy chleba z cudzych pól, Swój kraj od azjatyckiej nawały, Od cesarzy, carów i królów My broniliśmy. książki już znanych literatów, prowadził spotkania autorskie i brał najaktywniejszy udział w wydarzeniach literackich. W 1988 roku w gazecie obwodowej “Mołodohwardijec” ujrzał świat artykuł I. Nyzowego “Być – narodem!”, gdzie autor jednym z pierwszych głośno zadeklarował problemy języka ukraińskiego i narodowej samookreślenia na Wschodzie Ukrainy, co wywołało silny rezonans społeczny, ponieważ okazało się prawdziwym drukowanym protestem przeciwko brutalnej rusyfikacji. Iwan Nyzowy pisał tak głębokie, Uczmy się więc kochać Niesplamioną historię swoją, Którą nam podstępnie ukradli Moskale, Niezdolni nas pokonać w boju. Pożółkłe i niezniszczalne nasze kości Rozrzuciła niedola po światach, A w naszym kraju Niezwani goście, Złożywszy kości, spróchnieli w proch. Wszystko prochem stanie się, co na nas powstanie Zbrojnie – nasz czarnoziem wzbogaci. Nasz dumny wzlot, Odrodzenie ostatnie Nie zatrzymać i krwią nie zalać! 1993 Próba przewidywania Jeśli sądzone przejść Przez tortur piekielne męki, To ja przejdę, Niech kaci Powybijają sobie ręce O nieustępliwość moją, Niech obiją sobie nogi – W tym “dzielnym boju” Im nie zdobyć zwycięstwa! Ja nieposłusznym byłem niewolnikiem I niepokornym… Do wolności Przyszedłem z wyprostowanym garbem, Jak i przystoi z natury Potomkowi sławnych Kozaków Z odwiecznym duchem Ukraińca. Mój strach – zrodzenie wieków – Już niczego się nie boi! Niech przygotowują się kaci Do niezwłocznej roboty, A ja – gotowy, Donieść Swój krzyż Zdołam Do Golgoty. I niech wtedy rośnie trawa Nad zbezczeszczonym – czystym – prochem, Dusza zaś latać będzie, Żywa, W podniebieniu Wolnym Ptakiem! 1995 *** My i dziś szczodrzy, Jak byliśmy, Bez miary i bez granic: I flotę, i morze oddaliśmy, I Sewastopol też. I Krym wkrótce oddamy (Nic nam przecież nie żal!) – Na niego przecież łasi się, samo Przez się, brat-Moskal. Więc, druhu-bracie, nie mąć Duszy – spokojnie połóż się Pod błękitnym niebem wybrzeża I pluj na żółtą plażę, patriotyczne i satyryczne artykuły o współczesnych realiach, o odrodzeniu języka ukraińskiego, że stały się one dosłownie wybuchem na Wschodzie Ukrainy, zwiastunem narodowego odrodzenia. Przez kilka lat (1992–1996) Iwan Nyzowy kierował Ługańskim Miejskim Zrzeszeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Walka artysty o wolność i niepodległość Ukrainy wymagała od niego bezpośrednio aktywnych działań: występował na wielotysięcznych wiecach, na których artysta nieustannie ostrzegał przed zagrożeniem i skalą narastającej tragedii narodowej. Przez 50 lat działalności literackiej Iwan Nyzowy napisał ponad sto zbiorów poezji, prozy, publicystyki, przekładów, utworów dla dzieci. Iwan Nyzowy – członek NSPU (1972), członek WUT “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz kultury Słobożanszczyzny, laureat międzynarodowych nagród literacko-artystycznych imienia braci Łepkych, imienia Ołeksy Hirnyka oraz nagrody za najlepszy utwór muzyczny-oratorium “Lele- I na dziwnego wąsacza Z tryzubem w ręce Rzucaj co noc i co dnia Złośliwe kamienie. I – śmiej się! Niech słyszą step I cały kozacki kraj, Jaki wesoły nasz szopkowy teatr, Jaki piekielny raj. 13.06.1995 *** Naprzód, nieśmiertelni antypodzi! Mgły. Tumany. Ciemność. Gdzieś podziały się narody. Plemion – i tych już nie ma. Nie ma. Tylko wyrzutki. Hordą – Horda! Żywioł. Pył i żar. Ziemią, wiatrem i wodą, Na przekór i na pokot… Was ciemności i ciemności. A nas – miliony. A u nas nie ma Spartakusa. Nas czarne wrony i wrony Wydziobią – żywcem – do kości. Do cna wydeptają nas konie Na gąsienicowym chodzie… Lecz wy w naszym bezbronni Swoją jeszcze spotkacie biedę! Jeszcze padliną staniecie na padlinie I rozproszycie się w trawie, Bo przecież nie przyswaja najeźdźca Trucizny naszej krwi; Nie trawią czarnoziemu Obce żołądki na czczo… I odleją się krwiołzy! I wichura śmieci rozniesie! 19.12.1995 Wieczne koło W nasz kraj przychodziła horda I świątynie rujnowała... Ależ płynęła sobie woda, I krew zmywała się ruda, I przemijała bieda. I wiara ożywała! Wtedy przychodzili obcy I spalali niwę... Lecz z łobody piekły się placki, I zjadała rdza noże. I od miedzy do miedzy Kołysała niwa grzywę! I znów przychodził bisurman I odbierał wolność... Ależ podnosił się wichrowy wiatr I wymiatał cudzy chwast, I wyrastał nowy kurhan W pamięci przodków narodu! A jeszcze jeźdźców tłuszcza Tptała naszą mowę... cze”. Odznaczony medalem “Budowniczy Ukrainy”. Pochowany w Ługańsku. Twórczość Iwana Nyzowego to unikatowe zjawisko na literackiej mapie Ukrainy. Aktualność, proroczość, patriotyczna głębia, niezłomna postawa obywatelska, humanizm, wcielone w niepowtarzalną, różnotematyczną i różnogatunkową lirykę dla dorosłych odbiorców oraz małych czytelników, a także w prozę artystyczną, publicystyczną i wspomnieniową, napisaną wykwintnym i bogatym językiem ukraińskim, ozdobioną wyrazistymi autorskimi neologizmami – wszystko to stanowi ważne argumenty za zapoznaniem się z życiorysem i twórczością artysty we współczesnych ukraińskich realiach. Dzisiaj, kiedy Ukraina przeciwstawia się raszystowskiej nawałnicy, kiedy każdego dnia w tyglu wojny narodowowyzwoleńczej formuje się ukraiński naród, rośnie świadomość każdego Ukraińca, utwory Iwana Nyzowego są, jak nigdy dotąd, aktualne i wychowawcze. Od 2017 do 2022 roku staraniem wielbicieli twórczości Iwana Nyzowego ujrzały światło dzienne dwa zbiory poezji, zbiór poezji dla dzieci oraz pięciotomowe wydanie wybranych utworów poetyckich i wszystkich utworów prozatorskich pisarza. Do druku przygotowywana jest dziecięca encyklopedia na podstawie utworów Iwana Danyłowycza, poświęconych małym czytelnikom. Ależ nie ma dla nas jarzma Między światami czterema, I my mówimy ze wszystkimi Po ukraińsku znowu! 2001 *** Ukraino moja! Po podeptaniu bój się potopu W oceanie kłamstwa, Gdzie zgęstniała mityczna mgła... Przez Azję ty Nie trafisz nigdy do Europy – Niedouczył się geografii Dzisiejszy twój kapitan! Przez kręgi piekielne Nie znajdziesz drogi do raju – Twój pasterz nie zdołał Wyuczyć świętego “Testamentu” – Tam “Kajdany zerwijcie!” Rozbrzmiewa od kraju do kraju, Aż wzdryga się świat I opada kalinowy kwiat. Atlantydo moja! Zachowaj swoją pierwotną urodę, Przypomnij swoją sławę, Aby pokonać hańbę, – Oprócz ciebie, takiej, Nie ma już niczego u narodu, Co swój gniew zamienił Na płaczliwą wierzbową żałobę! Atlantydo moja – Ukraino moja bogodana, Podnieś się z kolan I leżące dzieci podnieś – Tak nie może przecież być, Że nie znajdzie się znowu Bohdan, Że nie uderzą gromy I nie rozerwą zasłony ciemności! 2002 *** Jesteśmy obcy w tym państwie swoim, Które nie stało się swoim do dzisiaj, – My dzisiaj trawą polegniemy precz na pokosie, Zwiędniemy, uschniemy, pójdziemy na nawóz… Przetoczy się polem horda. Przepadną na bezkresie przybłędy. Znów zapłacze cierpliwa ziemia, zawyje ona, zaszlocha I w nieprzytomności sama sobie precz rozpłata piersi. I powstaną z niej – wzdrygnie się zdziwiony świat! – Legiony powstańców – skończyła się ich cierpliwość… Dopóki w łonie ziemskim nie zaschną korzenie, Nie zginie ukraiński nasz kwiat! 2003 3 stycznia 2026 roku Iwanowi Danyłowyczowi Nyzowemu – ukraińskiemu poecie, prozaikowi, publicyście, dziennikarzowi oraz działaczowi społecznemu – stuknęłyby 84 lata.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Twórcze i świadome ukraińskie kobiety jednoczą się

Grudzień stał się dla wielu Ukraińców czasem płodnym i poruszającym pod względem wydarzeń kulturalnych. Pod koniec 2025 roku odbyło się kilka znaczących wydarzeń, zainicjowanych przez członkinie Zarządu Ogólnoukraińskiego Związku Kobiet im. Ołeny Telihy. Prezentacja powieści Kateryny Motrycz „Przed bramą” W Bibliotece im. Ołeny Telihy odbyła się niezapomniana prezentacja nowej powieści Kateryny Motrycz „Przed bramą”. Prowadzącą spotkanie i moderatorką wieczoru autorskiego była honorowa przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Związku Kobiet im. Ołeny Telihy – Olha Kobec. Sala biblioteki była wypełniona po brzegi: zebrali się prawdziwi wielbiciele metaforyczno-symbolicznego, szczerze spowiedniczego i magicznego Słowa Kateryny Motrycz – laureatki nagrody ludowej im. Tarasa Szewczenki Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureatki nagrody im. Iwana Ohijenki, ulubionej pisarki wielu Ukraińców. Wyjątkowa pisarka czytała fragmenty nowej powieści, poświęconej naszej najnowszej historii, nieśmiertelnemu narodowi-bohaterowi, który przeżywa i wywalcza swój los oraz państwo, swoje prawo do życia na odwiecznej ojczystej ziemi w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Odpowiedź na ból ludzi Rada Miejska Białej Cerkwi podjęła decyzję o wprowadzeniu moratorium na publiczne wykorzystywanie rosyjskojęzycznego produktu kulturalnego na terenie wspólnoty. Decyzja została podjęta z uwzględnieniem apelu Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego Ołeny Iwanowskiej. Moratorium dotyczy wszelkich form publicznego wykorzystywania rosyjskojęzycznego produktu kulturalnego i ma na celu ochronę ukraińskiej przestrzeni informacyjnej i kulturalnej, przezwyciężenie skutków długotrwałej rusyfikacji językowej oraz przeciwdziałanie hybrydowym wpływom państwa-agresora. Powieść jest głęboko filozoficzna, zakorzeniona w głębiach i źródłach naszej historii, pełna miłości i wiary w zmartwychwstanie oraz zwycięstwo Ukrainy. Wiele dobrych słów padło od obecnych na temat oryginalności twórczości Kateryny Motrycz, wielu wspominało o „Modlitwie do Języka”, wczesnych utworach pisarki. Swoimi wrażeniami z powieści „Przed bramą” podzieliła się zasłużona dziennikarka Ukrainy Emma Babczuk: „Niewielu mamy obecnie pisarzy, którzy swoim Słowem tworzą i pomnażają Duchową Aurę nad Ukrainą, znajdują i wyjaśniają przyczyny naszych nieszczęść w dawnych grzechach – jako pokutę. Nie wszystkim bliska i zrozumiała jest właśnie ta cecha prozy K. Motrycz. Ale pisarka ma mnóstwo wielbicieli, którzy czują autentyczność jej wiary w Stwórcę i głęboką miłość do Ukrainy. Tymi głębokimi uczuciami iskrzy cała twórczość naszej niepowtarzalnej Kateryny Motrycz. Razem z organizatorami i gośćmi prezentacji dziękujemy szczerze za to, że pani Olha Kobec jako literaturoznawczyni trzymała nas w nurcie i prowadziła właściwą drogą poznania symbolicznej istoty powieści K. Motrycz „Przed bramą”. Za Ukraińską Duszę i Talent Kateryny Motrycz podziękowała poetka i prozaiczka NSPU Marija Worobej. Słowa szczerej wdzięczności płynęły z ust Niny Sajenko, ukraińskiej artystki, członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy, Marii Mardynawki, aktywistki, działaczki społecznej, wolontariuszki, poetki Marii Wołyńskiej. Prowadząca prezentację Olha Kobec szczerze podziękowała wszystkim obecnym: „Zwracam się do wszystkich uczestników naszego spotkania ze znaną pisarką Kateryną Motrycz z wielkim podziękowaniem za tę wyjątkową atmosferę życzliwego odbioru, którą stworzyliście w sali. Przede wszystkim dziękuję kierowniczce biblioteki, przewodniczącej Kijowskiej organizacji miejskiej im. Ołeny Telihy pani Ołenie Szewczuk za serdeczną gościnność i wspaniałą organizację. Dziękuję również naszym Siłom Zbrojnym Ukrainy, bo bez waszej ochrony nigdy nie przeprowadzilibyśmy takiego spotkania w czasie krwawej rosyjskiej wojny. Dziękuję, oczywiście, bohaterce naszego spotkania pani Katerynie Motrycz za cierpliwość, wzruszenie, łzy rozczulenia, a przede wszystkim – za wszystkie napisane utwory! Przyszłych sukcesów i zwycięstw!”. W sali panował Duch poczucia jedynej ukraińskiej rodziny i miłości, a Kateryna Motrycz ukazała się przed obecnymi jako uosobienie Ukraińskiej Duszy – obolałej i pięknej, wrażliwej oraz silnej. Bezgranicznie poruszyły prorocze słowa z powieści K. Motrycz „Przed bramą”: „Wieszczka-ziemia zobaczy dzień daleki i jasny. A ziemi opowie swoje objawienie Niebo: narodzą się szczęśliwe pokolenia. A Ukraina deszczami opłacze wszystkich poległych i zamęczonych, przywdzieje świąteczne stroje i przemówi: „Chwała Stwórcy”. I z głębi niebieskich usłyszy: „Na wieki Bogu chwała! Chwała Ukrainie! Bohaterom chwała!”. I przyjdzie sam Stwórca w otoczeniu Aniołów, Archaniołów, przyjdzie Matka Boża, Mikołaj Cudotwórca, przyleci na niebieskim koniu Michał Archanioł z ognistym mieczem, którym wypalał zło z tej ziemi. I Stwórca otworzy swoją Bramę dla wszystkich męczenników, nowomęczenników, nowych świętych tej ziemi, którzy przeszli przez piekło i zdobyli prawo do życia wiecznego. Siły niebieskie obwieszczą Zwycięstwo. I Bóg pocałuje Ukrainę w czoło...”. Wierzymy. Wytrwamy. Odrodzimy. Wymodlimy. Dziękujemy Katerynie Motrycz za proroczą i głęboką powieść! „ŚwiatłoCień” Tamary Bacmaj W przytulnej gościnnej sali Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja nowego zbioru „ŚwiatłoCień” poetki i działaczki społecznej z miasta. Z kolei przewodniczący podkomitetu ds. przemysłu muzycznego Rady Najwyższej i prezydent Ogólnoukraińskiego stowarzyszenia wydarzeń muzycznych „UAME” Ołeksandr Sanczenko w komentarzu dla agencji „Interfax-Ukraina” oświadczył, że kary za wykorzystywanie rosyjskiej muzyki w lokalach gastronomicznych powinny być znacznie wyższe od obecnych, aby zapewnić ich skuteczność. „Musi być zrozumiała procedura i skuteczna sankcja. Obecnie kara wynosi 170 hrywien, a dla dużych lokali jest to symboliczna suma – mogą płacić co godzinę i kontynuować transmisje. Myślę, że kara powinna wynosić ponad 50 tys. hrywien, żeby lokale naprawdę bały się łamać zakaz” – zaznaczył Sanczenko. Według informacji krajowych mediów. z Równego Tamary Bacmaj. Tamara Bacmaj – poetka, malarka-amatorka, działaczka społeczna, pochodząca z obwodu rówieńskiego. Pisze dla dorosłych i dzieci. Autorka dwóch tomików poetyckich „PROżyć” i „ŚwiatłoCień”, a także ośmiu książek dla dzieci z serii „Świat wokół nas”. Zastępczyni przewodniczącej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Ołeny Telihy, szefowa organizacji obwodu rówieńskiego. W listopadzie Tamara Iwaniwna obchodziła swój jubileusz, który zwieńczyło wydanie nowego tomiku poetyckiego „ŚwiatłoCień”. Elegancka sala stołecznego Muzeum, z pięknymi pracami artystycznymi Hałyny Dyhas, zgromadziła miłośników poetyckiego słowa, przyjaciół pani Tamary Bacmaj oraz uczestniczki Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Ołeny Telihy. Tamara Bacmaj poprzez poetyckie słowo podzieliła się bardzo szczerymi i wyznaniowymi wierszami o miłości – do ludzi, rodziców, ojczystej ziemi, przyjaciół. Brzmiały również wiersze poświęcone bolesnym wydarzeniom współczesnej wojny. Pobłogosław nas, ziemio, By płonęły lica, By przesiąkła przejmująco Z naszych serc żywica. Warto zaznaczyć, że utwory poetyckie Tamary Bacmaj są melodyjne i muzyczne. Miło było usłyszeć premierę piosenek „Miłość to pułapka, wyrwać się nie można” oraz „Nie lubię, gdy kłamią w oczy” w wykonaniu przewodniczącej OTK imienia Ołeny Telihy, prowadzącej prezentację i wykonawczyni poezji śpiewanej Iryny Hołowaj. Delikatnie, nowocześnie, emocjonalnie zabrzmiały utwory poetyckie Tamary Bacmaj w interpretacji Anny Szabasz i Sofiji Kutowej, studentek WSP OMFK KNU imienia Tarasa Szewczenki. Z gratulacjami i szczerymi życzeniami dobra, pokoju, natchnienia i miłości na prezentacji wystąpiły honorowa przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Ołeny Telihy Olha Kobec oraz przewodnicząca kijowskiej organizacji OTK imienia Ołeny Telihy Ołena Szewczuk. Szczera, pełna uczuć, wyznaniowa – taką zapamięta się prezentację tomiku „ŚwiatłoCień”, ponieważ otwarta na ludzi, przejęta losem Ukrainy Tamara Bacmaj podzieliła się z obecnymi Światłem Duszy i ciepłem swojego Serca. Bo świat to świątynia, gdzie każdy dzień i chwila Przędzie Boży promień płótno miłości, Nie bez powodu w nim wciąż płonie Odwieczna istota w pierwotnym Słowie. Przygotowała Iryna HOŁOWAJ, przewodnicząca OTK imienia Ołeny Telihy. Ministerstwo Kultury podjęło decyzję o przemianowaniu Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia P. I. Czajkowskiego. Od teraz placówka nosi nazwę Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy. O tym na swojej stronie na Facebooku poinformowała wicepremier ds. polityki humanitarnej – minister kultury Tetiana Bereżna. „Nowe imię Akademia otrzyma po dyskusji z zespołem placówki, środowiskiem eksperckim i opinią publiczną. Zmiana nazwy w żaden sposób nie wpłynie na status, działalność artystyczną oraz proces edukacyjny w placówce oświatowej” – czytamy w komunikacie. Ministerstwo Kultury podjęło odpowiednią decyzję na podstawie wniosku Komisji Eksperckiej Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, stwierdzającego, że używanie imienia Czajkowskiego w nazwie jest symbolem rosyjskiej polityki imperialnej i nie odpowiada obowiązującemu ustawodawstwu. „Decyzja została podjęta w ramach obowiązującego prawa, w szczególności ustaw Ukrainy „O potępieniu i zakazie propagandy rosyjskiej polityki imperialnej na Ukrainie oraz dekolonizacji toponimii”, a także „O szkolnictwie wyższym” oraz „O kulturze”. Kultura to część bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Proces dekolonizacji to ważny element ochrony. Kontynuujemy pracę nad nim” – dodała pani Bereżna. Wł. inf.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

postawą zespołu lalkarzy, dodało jej własnego uroku. Każdy był współtwórcą spektaklu. I nawet same dzieci, które są obecne na sali – współuczestnikami i współtwórcami. Dlatego, że one pokonują mysiego króla śnieżkami. I kiedy trwał proces prób, każdy z aktorów mógł zaproponować coś od siebie. Sława był na to otwarty. Tworzenie postaci Dziadka do orzechów odbywało się w procesie poszukiwań. Odpychałem się od interakcji, rozumiałem, że tutaj musi być żywa mowa z dziećmi. Niełatwo było odkryć dla siebie dzieci i je zdobyć. Bo dzieci są bardzo wrażliwe, od razu wyczuwają kłamstwo, nieszczerość. I kiedy pod koniec pierwszego aktu zbieram je jako swoją drużynę przeciwko mysiemu królowi, dla mnie ważne jest, aby dzieci poszły za Dziadkiem do orzechów, czyli za mną. Stawały się moimi przyjaciółmi, sojusznikami. Chciałbym wspomnieć o choreografce Oldze Semioszkinej, o której już mówiono. Niesamowita twórczyni. Zawsze pomaga coś znaleźć, podkreślić w plastyce. Jestem jej bardzo wdzięczny. To już moja druga wspólna praca ze Sławą i Olą. Pierwszą była „Sójka”. Szczęśliwy jestem, że mogę być częścią ich zespołu. Dla mnie ważna jest reakcja widzów, przede wszystkim dzieci. Aby według ich odczuć stworzyć baśń, stworzyć cud. Żeby zapomniały o otaczającym świecie i przebywały w tej sali, tej baśni, tych wydarzeniach. Miło, kiedy widzowie wychodzą po spektaklu z poczuciem małego cudu, z dobrym nastrojem. Bardzo często uśmiechają się rodzice, dziękują, piszą w mediach społecznościowych. Za każdym razem my razem z widzami szukamy, wprowadzamy korekty. Naszym zadaniem jest przekazać, opowiedzieć tę historię, aby była interesująca. Nie zapominajmy, że dzieci obecnie są przesycone obrazami wideo, telefonami komórkowymi. Bardzo dobrze, że ta baśń utrzymuje ich uwagę, jest dla nich aktualna. One próbują ją rozwikłać.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Dobro koniecznie zwycięży

W Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek „Zamek na górze” odbyła się premiera spektaklu „Dziadek do orzechów i Król Myszy”. To fantasy dla dzieci, dorosłych i tych, którym niezwykle potrzeba przypomnieć, że dobro zawsze zwycięża. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Wadyma HNIDASZA Teatr zaprasza do magicznych snów dziewczynki Mari w przeddzień święta. Ona wraz z bratem Fritzem otrzymują w prezencie drewnianą zabawkę – Dziadka do orzechów. Mari jako pierwsza rozpoznaje w nim prawdziwego bohatera i rozumie, że jest on w niebezpieczeństwie. Na Dziadka do orzechów poluje ten, kto ma trzy głowy i czyjego imienia nie wolno wymawiać – Król Myszy. Spektakl powstał na motywach baśni Ernsta Theodora Amadeusa Hoffmanna, ale w nowoczesnym odczytaniu. Są tu elementy gier wideo, jest wesoło, jaskrawo i momentami trochę strasznie. To spektakl-gra. Ale za grą kryją się prawdziwe emocje. Bo ta historia jest o odwadze, zaufaniu, miłości i walce ze strachami, które są znane zarówno dzieciom, jak i dorosłym. – „Dziadek do orzechów i Król Myszy” dla mnie to nie po prostu kolejna premiera – podkreślił dyrektor – kierownik artystyczny teatru Ihor Hułyj. – To poczucie ruchu do przodu i szczerej rozmowy z widzem. 7 grudnia zagraliśmy premierę tego spektaklu, a 13 grudnia pozwoliliśmy sobie na małą, ale bardzo ciepłą niespodziankę – w roli Drosselmeiera na scenie wystąpił narodowy artysta Ukrainy Ołeksij Wertyński. To był moment, kiedy teatr oddycha szczególnie głęboko. „Dziadek do orzechów i Król Myszy” to spektakl eksperymentalny, stworzony w logice współczesnego teatru europejskiego. Ważne jest dla mnie, aby nasz teatr nie stał w miejscu, abyśmy ryzykowali, szukali nowego języka i ufali widzowi, nawet wtedy, gdy nie jest to łatwe. Jestem szczerze wdzięczny zespołowi twórczemu, z którym ta droga jest możliwa: reżyser-inscenizator – zasłużony działacz sztuki Ukrainy Sława Żyła, scenograf – Mykoła Dańko, reżyserka ruchu – zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Olha Semioszkina, kompozytor – Jurij Zwoniar. I osobiste podziękowania dla naszego zespołu teatralnego. Tym, z którymi razem przechodziliśmy tę drogę każdego dnia: w próbach, wątpliwościach, poszukiwaniach i radości odkryć. Za zaufanie, wewnętrzne wsparcie i poczucie ramienia, bez których ten teatr dla mnie jest po prostu niemożliwy. Ten projekt dla mnie jest o rozwoju, odwadze i zaufaniu. O teatrze, który pozwala sobie na zmiany i pozostaje żywy. Dziękuję wszystkim, którzy byli z nami podczas tych wieczorów. Ruszamy dalej. – Staram się rozmawiać z dziećmi jak z dorosłymi. Oczywiście istnieją ograniczenia etyczne, ale ogólnie dążę do przekazywania szczerych emocji – kontynuował rozmowę Sława Żyła, reżyser-inscenizator. – To moje pierwsze doświadczenie pracy z Kijowskim Akademickim Teatrem Lalek „Zamek na górze”. Do współpracy zaprosił mnie dyrektor – kierownik artystyczny tego teatru Ihor Hułyj, za co jestem mu bardzo wdzięczny. Materiał do wystawienia zaproponowałem ja. To już nie pierwsza moja próba zwrócenia się ku twórczości Hoffmanna. Za każdym razem staram się go głębiej przemyśleć. Myślę, że tym razem się udało. Wcześniej robiłem „Dziadka do orzechów” nie w tak złożonej formie teatralnej jak teraz. W tamtej inscenizacji była prymitywna konstrukcja. A tym razem spektakl jest już z głębokim rozwiązaniem. Początkowo spotkaliśmy się z aktorami. Opowiedziałem im o koncepcji spektaklu i rozpoczęliśmy pracę. Było trudno, ponieważ obrazy, które buduję, mają pewną symbolikę i przez to wydają się niestandardowe. Aktorzy musieli pracować w sferze, do której nie byli przyzwyczajeni. Wspólną decyzją z Ihorem Hułym było zaproszenie do udziału w projekcie aktorów z innych teatrów. W szczególności w jednej obsadzie gra narodowy artysta Ukrainy Ołeksij Wertyński. A z aktorem Kijowskiego Teatru Lalek Ihorem Iwanowem pracowałem wcześniej. Zaproponowałem mu rolę Dziadka do orzechów – i świetnie sobie z nią radzi. Nie chciałbym wyróżniać nikogo więcej z aktorów. Wszystkich ich kocham tak samo. Wszyscy są świetni i utalentowani. Są prawdziwymi profesjonalistami i zdołali pojąć moje idee. Były propozycje także od nich – niektóre przyjmowaliśmy, a z niektórych rezygnowaliśmy. Z artystą Mykołą Dańkiem była naprawdę świetna współpraca nad obrazami, nad różnymi odkryciami. Wydaje mi się, że wszystko zrealizowaliśmy. I co najważniejsze: „Stworzony wymyślony świat – niby lalek, niby ludzi”. Przy tym najważniejsze dla naszej wewnętrznej kuchni jest to, że to prawdziwy teatr lalek. Nie możemy powiedzieć, że nie ma tam lalek, bo w rzeczywistości one są. Po prostu mają nieco inny wygląd niż ten, do którego jesteśmy przyzwyczajeni. A przyzwyczajeni jesteśmy do tego, że bierze się marionetkę i zaczyna z nią pracować. U nas na scenie są duże lalki i tym są interesujące. Mają komponent dramatyczny i wszystkie mechanizmy, które wymyślił artysta, również zostały wcielone. Ten spektakl jest nasycony różnymi stylami. Co, jak mi się wydaje, bardzo pasuje do tego teatru. Współpracowała z nami choreografka, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Olha Semioszkina. Był to dość skomplikowany proces. To samo można powiedzieć o muzyce, którą napisał Jurij Zwoniar. Moim zdaniem wyszło mu bardzo ciekawie. Dla mnie oczekiwanym rozwiązaniem było zrobienie interakcji z widzami. Chce się, aby widz współpracował z aktorami i był zaangażowany w spektakl. Staramy się dla każdego widza (spektakl od 6 do 106 lat) dać jakiś haczyk, który by mu się spodobał. Aby każdy mógł wynieść ze spektaklu coś dla siebie. Odbyło się już kilka pokazów i nie staram się na nic wpływać. Ale sam spektakl za każdym razem jest inny. Kurtyna się podniosła, akt sztuki się wydarzył. Kurtyna opadła – i pozostał niepowtarzalny. Na premierze, przy oklaskach widzów, wychodziłem do ukłonu i poczułem dziecięcą energię. Zrobiło to na mnie wrażenie, było miło i nieoczekiwanie. Raczej nasz Dziadek do orzechów nigdy nie otrzyma Nagrody Szewczenki czy nawet „Kijowskiej Pektoralnej”. Przecież oceniać, myśleć i zachwycać się jak dzieci jest nierealnie trudno, trzeba rywalizować o ich wrażenia z Disneyem i Pixarem. Wydaje się, że nam wychodzi: dzieci to siedzą cichutko jak myszki, to nagle brzęczą z zachwytu. Uważam, że Kijowski Teatr Lalek pracuje jakościowo, głęboko, aktywnie się rozwija. Co do możliwej dalszej współpracy z tym teatrem, trzeba myśleć nad materiałem, nad gatunkiem. Nie chce się powtarzać. Zamiast tego jest pragnienie odnajdywania nowych światów, które poruszyłyby dziecięce serca. Przedtem wystawiałem spektakl „Niebieski potwór” według Carlo Gozziego w Odeskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym imienia W. Wasylki. Były myśli, by pokazać ten spektakl także w Kijowie. Ale nie wiemy, jak się ułoży, bo mamy wiele problemów. Obecnie w Kijowskim Teatrze „Aktor” kończę pracę nad spektaklem „Wszyscy moi byli” z aktorami Ołeksijem Wertyńskim, Artemem Jemcowem i Maryną Androszczuk. Dedykujemy go jubileuszowi Ołeksija Wertyńskiego. A w Dnieprowskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu pracuję nad operą „Don Juan”. Miałem również okazję porozmawiać z aktorami. Ihor Iwanow, wykonawca roli Dziadka do orzechów: „Podoba mi się reżyser Sława Żyła tym, że myśli odczuciami, myśli zmysłowo. Tworzy aktualny materiał, zawsze rozumie, co będzie interesujące dla dzieci. Waha się, szuka czegoś nowego. Przecież to, co wczoraj było aktualne, dzisiaj może już takie nie być. To mi imponuje i jest bardzo ważne w pracy. To, że pracowaliśmy nad wy- Wiktoria Ohorodnia, odtwórczyni roli Mamy: „Tym razem mieliśmy aż trzech nowych twórców, którzy przygotowywali spektakl. Trzech ciekawych ludzi, geniuszy. A jeśli wymieszać ich z naszymi geniuszami, to można to porównać do wybuchu jądrowego. (Uśmiecha się). Koktajl był bardzo smaczny. I w rezultacie, moim zdaniem, powstał ciekawy materiał. Kim są ci twórcy? Reżyser Sława Żyła – wydaje mi się, że tego człowieka nie da się rozgryźć. Czasami może wydawać się otwarty i zdaje się, że go rozumiesz. Ale następnego dnia wszystko się zmienia. Codziennie przebywasz z nim w procesie twórczym. Właśnie w tym tkwi rodzynka Sławy. Choreografka Olha Semioszkina – to była nasza dusza, miłość od pierwszej sekundy. Począwszy od jej sposobu komunikacji, dotyku. Jest bardzo taktowną osobą. Kompozytor Jurij Zwonar – też bardzo ciekawy. Idzie z duchem czasu, jest na fali. Wie, jak zainteresować współczesną młodzież, współczesne dzieci. Niezwykle kreatywny. Jeśli mowa o kolegach, to każdy z nich jest wspaniały w swoim stylu. Moja bohaterka to nietradycyjne spojrzenie na mamę. Reżyser od samego początku postawił mi warunek, że to nie jest po prostu mama, a mama w wyobraźni córki. Jak widzi ją córka w swoim wieku dojrzewania. Przecież właśnie w tym wieku dzieciom wydaje się, że mama ich nie rozumie i nie słyszy. Lepiej dziecko porozmawia ze swoimi lalkami. Wieczny temat rodziców i dzieci. Zagrałam tę rolę zaledwie kilka razy. A zaczynasz czerpać przyjemność gdzieś przy piątym spektaklu. Jeśli zaś mówić o pracy nad postacią, to ona nie kończy się nigdy”. Swoimi wrażeniami podzieliła się Kateryna Weremij, która z dwiema małymi córeczkami stale odwiedza spektakle Kijowskiego Akademickiego Teatru Lalek. „Chcę podziękować za możliwość zobaczenia spektaklu „Dziadek do orzechów”. Było to tak nastrojowe i jednocześnie niestandardowe. Bardzo jaskrawo, moim zdaniem, KATL przeszedł samego siebie. Nieoczekiwanie było usłyszeć muzykę z gry wideo Super Mario. Na sali zareagowały dzieci lat 90., które w swoim czasie grały w tę grę, w tym ja. Podobało mi się, jak idealnie dobrano motywy muzyczne z tej gry (zwycięstwo nad królem – utwór przegranej Mario, a potem audio podziemi, kiedy Dziadek do orzechów zwycięsko podnosi miecz, utwór, kiedy Mario kończył poziom, wskakując na maszt flagowy). Także maksymalnie nieoczekiwanie było usłyszeć jeszcze utwór z koreańskiego serialu Squid Game (mój faworyt wśród seriali, które oglądałam w ostatnim czasie), wykorzystano też utwór Round and Round, ciekawe, że świetnie pasował nie tylko muzycznie, ale i pod względem sensu. Dzieci od samego początku do końca patrzyły bardzo uważnie. Moje wewnętrzne dziecko też jest zachwycone spektaklem. Do dzisiaj moim faworytem wśród spektakli KATL były „Przygody wiewiórek”, od dzisiaj to „Dziadek do orzechów”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

mu, obowiązkowo przypinano nam do ubrania agrafkę, żeby nas przypadkiem ktoś nie zauroczył... Żadna babcia zapewne nawet nie domyśla się, że ta metalowa agrafka w jakiś sposób wiąże się z oczyszczającą siłą ognia, a agrafkę do dziś przypinają, żeby nic nieczystego nie dotknęło ukochanych wnucząt. Obowiązkowo na świątecznym stole, jak i w obrzędzie roznoszenia wieczerzy krewnym, był kołacz – symbol Słońca. Zresztą samo słowo „kolęda” najwyraźniej zawiera ten sam rdzeń – „koło”. Odłamek dawnego mitu świadczy, że Kolędą nazywano dawną boginię – Matkę Słońca, która właśnie w dzień zimowego przesilenia gdzieś w wodach Dniepru czy legendarnego Dunaju rodziła nowe Słońce – małego bożyca. Nie będziemy spierać się dzisiaj, czy to rzeczywiście bizantyjskie chrześcijaństwo doskonale znało się na astronomii i ludowej obyczajowości, że zdołało tak trafnie nałożyć swoje święta na szablon wierzeń naszych przodków, czy to w samych tych pradawnych wierzeniach odbiło się jakieś irracjonalne doświadczenie wielu pokoleń, echa boskich objawień, których treść otworzyła się dopiero później. Dziwimy się jedynie temu, jak dziwnie i organicznie połączyły się te dawne wierzenia w bożonarodzeniowych obrzędach z chrześcijańskimi, jakiego wzruszającego czaru nadały im, łącząc biblijne opowieści, kościelne dogmaty z poetyką pradawnych mitów ojczystej ziemi! Bo i rzeczywiście, dlaczego lud miałby się dziwić czy nie uwierzyć w to, że gdzieś w dalekim mieście Betlejem „Przeczysta Dziewica syna porodziła”, skoro u niego od wieków była także niepokalana Dana-dziewica-woda, która nawet ślub brała na Kupałę, żeby zrodzić ludziom wszelki płód ziemski, a mimo to pozostawała dziewiczą i czystą! Czystość dziewicza, piękno macierzyństwa – wszystko to wartości, które

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

O świątecznym pochodzie i zwyczajach

Jarosława RYZNYKOWA. Na kilka dni przed Nowym Rokiem w całej Ukrainie, pod ochroną naszych wojskowych, odbyły się świąteczne pochody, które zgromadziły wszystkich pragnących podzielić się atmosferą tego jasnego święta. Również Odessa, mimo ponad czterech dób bez prądu, wahań temperatury i wzmożonych ostrzałów, które stworzyły problemy logistyczne, dołączyła do tego pięknego wydarzenia. Organizatorami byli członkowie „Festiwalu Wyszywanek” pod kierownictwem Natalii Mażarowej, których wsparły odeskie obwodowe i miejskie administracje wojskowe, szereg organizacji społecznych, zespołów folklorystycznych i chóralnych oraz po prostu mieszkańcy Odessy, którzy pragnęli pozytywnej energii i jedności. I stał się cud – czy to magia święta, czy modlitwy zadziałały, ale wydarzenie odbyło się pod jasnym grudniowym słoneczkiem i bez ogłaszania alarmów. Ponad tysiąc pięknie ubranych ludzi niosło nad centrum Odessy świąteczne pieśni i życzenia – syntezę prastarych przedchrześcijańskich kolęd i tradycji chrześcijańskiej, przypominając o źródłach naszej duchowej siły. Zachowane od dawnych czasów, niosą one szczerość i mądrość prastarego światopoglądu naszych przodków oraz świadczą o sile ukraińskiej tradycji, która splata się z chrześcijańską. Ogólnie rzecz biorąc, w obrzędach cyklu świąteczno-noworocznego widzimy przede wszystkim tę głęboką warstwę wierzeń, która była właściwa naszym najdawniejszym przodkom-rolnikom. Widać to już w obrzędzie rozpalania „nowego ognia” w dzień Bożego Narodzenia, kiedy gospodyni, zabierając się do przygotowania 12 potraw na Wigilię, krzesała go obowiązkowo krzesiwem – naturalny ogień, coś podobnego do pioruna Peruna. Z rolnictwem związany jest zwyczaj ścielenia siana na stole pod obrusem, ustawienie Diducha – pierwszego snopa żniwnego, na pokuciu, co miało zapewnić przyszłe zbiory. Także sama kutia – to nic innego jak ofiarna kasza, która od wieków była składana w darze bogom i duchom przodków przez najdawniejszych rolników. Na sianie pod stołem kładziono żelazne narzędzia pracy: siekierę, lemiesz od pługa, bo żelazo to symbol siły, która jest niezbędna, aby uprawiać ziemię, doglądać i zebrać plony. Oprócz tego ogień (znak Słońca), w którym kuje się żelazo, przekazuje mu cząstkę tej słonecznej oczyszczającej i życiodajnej siły, której tak boi się wszelka nieczysta siła. Przypomnijmy, jak nasze babcie, wyprawiając nas, małych, z dawna poetyzowały się w narodzie, dlatego obraz Matki-Dziewicy z nowo narodzonym Niemowlęciem na rękach tak organicznie wrósł w serce Ukraińców. Chwała na wysokości Bogu, A na ziemi pokój, W ludziach – upodobanie! – śpiewają w noc Bożego Narodzenia aniołowie w niebie. Raduj się! Oj, raduj się, ziemio, – Syn Boży się narodził! – śpiewają ludzie na ziemi, bo narodził się w ludzkiej postaci Bóg – Światło świata! Światło, które daje życie! Światło, które rozjaśnia duszę człowieka! Zastanówmy się: przecież jedną, właściwie, przykazanie przyniósł Chrystus na świat – przykazanie miłości: „Miłuj bliźniego swego, jak siebie samego”. Wszystkie pozostałe były już w Prawie Mojżeszowym. I tylko tego jednego przykazania wystarczyło, aby zrodziła się nowa religia, która miała stać się religią Miłości. I jeśli nam czasami bywa źle, samotnie i beznadziejnie, to prawdopodobnie dlatego, że ludzie nie zdołali pojąć istoty religii przyniesionej przez Chrystusa, właśnie jako istoty Miłości, zakorzenionej w każdej ludzkiej duszy pierwotnie, od początku świata. Bo czyż nie miłością do bliźniego, nie pragnieniem dobra dla niego było podyktowane samo kolędowanie, które ukształtowało się w naszym narodzie jeszcze w dawnych czasach? Czasami, prowadząc rozmowy z dziećmi o naszych obrzędach i zwyczajach, pytam je: – A po co chodzicie kolędować i szczedrować? Odpowiedź, niestety, najczęściej bywa jedna: – Żeby dostać prezenty, pieniądze, cukierki... Czyli sens – wziąć, otrzymać coś dla siebie. Ale przecież pierwotnie istotą tych obrzędów było dawanie. Wierząc w magię słowa, w to, że słowo wypowiedziane w uroczystej chwili może się zmaterializować, ludzie nieśli to słowo-życzenie do każdej chaty i każdej rodziny. Nie na darmo w naszych dawnych kolędach gospodarz zawsze jest piękny i przyjazny jak Słońce, bogaty jak Ziemia. Gospodyni, jak pawica, przechadza się po bogatym dworze, ma przy pasie srebrne klucze od komór wypełnionych dostatkiem. I nawet uboga wdowa w czystym polu złote ziarno sieje. Ludzie tak bardzo wierzyli w możliwość materializacji słowa, że nawet nie uważali za potrzebne dodawać znanej nam formuły „Życzę wam...” czy „Niech wam urodzi żyto-pszenica...”. Nawet czas powstania kolęd i szczedriwek można określić po obecności takich formuł: jeśli taka formuła istnieje, oznacza to, że kolęda czy szczedriwka należy do późniejszych czasów. W najdawniejszych pieśniach obrzędowych jej nie było. Po co ona, kiedy można po prostu powiedzieć, szczedrując biednej wdowie: „Chodzi pani w złotym żupanie, nosi przy pasie srebrne klucze”, – i biedna wzbogaci się, i pojawi się u niej coś, co trzeba zamykać. Trzeba tylko wypowiedzieć, albo, co jeszcze lepiej, zaśpiewać to w odpowiedniej chwili i bardzo, bardzo chcieć, żeby stało się tak, jak powiedziałeś! A jeszcze obrzędy bożonarodzeniowe i noworoczne, jak i kolędy oraz szczedriwki, świadczą o tym, jakie znaczenie naród przywiązywał do rodziny i więzi rodzinnych. Jeśli ktoś z jakichś powodów był nieobecny, to i tak stawiano mu talerz, łyżkę, kieliszek. Do niego, choć nieobecnego, zwracali się z życzeniami gospodarz lub gospodyni. Z krewnymi, którzy mieszkali osobno, wymieniano się wieczerzą wigilijną, wysyłając młodszych członków rodziny do starszych. Zdrowa, zgodna rodzina jest wysławiana w ludowych kolędach i szczedriwkach jako największe bogactwo: na podwórzu gospodarza zatrzymuje się niebiańska Gwiazda, żeby podziwiać trzy radości, które ma gospodarz: Pierwsza radość jest – sławna żona, Druga radość jest – młodzi synowie, Trzecia radość – jego córki, Jego córki, jak kwiatuszki. Nawet kolędując komuś osobiście, kolędnicy niezmiennie życzyli: Bądź zdrowy, i nie sam ze sobą, A z ojcem-matką, Z miłym Bogiem I z całym Rodem! Na tych wspaniałych słowach zakończyłabym naszą rozmowę, bo o tych tysiącach niezwykłych pieśni i obrzędów i tak wszystkiego nie opowiesz w krótkim materiale, ale nie mogę nie zapoznać was jeszcze z jedną kolędą, zapisaną od pewnej babuni ze wsi Tryduby, w obwodzie mikołajowskim. Kolęda ta jest ciekawa tym, że betlejemski cud dzieje się w niej nie w dalekiej Judei, a całkiem blisko – w naszym Kijowie! Dziw dziwny stał się na świecie, W Kijowie na powiecie Dziewica syna porodziła. Dziewica syna porodziła, W żłobie położyła, Chińskim jedwabiem przykrywa. Chińskim jedwabiem przykrywa, Syn do niej przemawia – Trudno Chrystusa ukryć. Trudno Chrystusa ukryć, Bo zaczęli pieśń śpiewać Aniołowie na niebie. A my z nimi zaśpiewamy, Chrystusa Boga wysławiamy, Który między nami przebywa. Który między nami przebywa I na pokuciu siada Na pochwałę całemu rodowi. Na pochwałę całemu rodowi – Prawosławnemu narodowi. Chwała Tobie, Synu Boży. Niechże ta kolęda będzie i wam na pochwałę, drodzy moi! Niech Chrystus siada na pokuciu w każdym domu, darzy pokojem, zgodą i zdrowiem.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Złoto Turynu

W złocie tego medalu zdaje się odbijać całe słońce Italii i ta dziwna historia z życia jego posiadacza, Leonida Wołodymyrowycza Markowycza (1882–1949), którą opowiedział mi jego wnuk, Jurko Rakewycz. Do tego dochodzi złoty medal Esposizione Internazionale di Torino 1911, starodawna fotografia oraz „Baedeker L’Italie des Alpes a Naples”, przewodnik po Włoszech w języku francuskim z lipskiego wydawnictwa Karla Baedekera jako wiarygodni świadkowie. Leonid Markowycz przy ekspozycji swoich produktów. Wołodymyr SKRYNCZENKO. Chyba w losie każdego zdarzają się owe przebłyski szczęścia, które oświetlają całą życiową drogę człowieka. Przypadły one również w udziale Leonidowi Wołodymyrowyczowi, którego imię można spotkać na stronach „Małorosyjskiego rodowodu” rodzin szlacheckich Ukrainy. Z rodem Markowyczów związane są wybitne osiągnięcia kulturowo-historyczne ukraińskiej przeszłości. Razem ze sławnymi rycerzami stepów niestrudzenie szukali oni sławy kozackiej i z czasem zajęli poczesne miejsce na Parnasie życia kulturalnego Ukrainy. W galerii sławnych imion tego rodu – wybitny pamiętnikarz Jakiw Andrijowycz Markowycz, autor słynnego „Dziennika generalnego podskarbiego”, etnograf Opanas Markowycz i pisarka Marko Wowczok, historyk Mykoła Markewycz, autor „Historii Małorosji”, któremu poświęcił Kobziarz swoje natchnione poetyckie wersy „Bandurzysto, orle siwy...”. Dzieciństwo Leonida Markowycza mijało w Szabłynowie, rajskim zakątku na Czernihowszczyźnie, nad Desną i Sejmem, gdzie się urodził i ujrzał oślepiający błękit ukraińskiego nieba oraz złote rozlewiska łanów. Tam niestrudzenie pracował w swoim gospodarstwie, pragnąc zostać kulturalnym agrarystą. Lecz ostatecznie znalazł się we Włoszech... Przewodnik po Włoszech Karla Baedekera. Zatem historia ta rozpoczynała się w ubiegłym stuleciu, w Turynie, na Esposizione Internazionale – Międzynarodowej wystawie przemysłowej 1911 roku. Kapelusz (prawdziwe Borsalino!), zawadiacko zakręcone wąsy i zamyślone spojrzenie – oto taki jest na fotografii z Turynu. Pewnie nie czuć na niej całego czaru młodego trzydziestoletniego ukraińskiego biznesmena. Raczej przypomina słynnego tenora Francesco Tamagno z portretu Walentina Sierowa. Jak potężny Włoch chciwie smakuje radości życia i ma ambitny zamiar podbić stolicę Piemontu owocami swoich dzieł – suszonymi owocami ze swojego gospodarstwa, które znajduje się na Czernihowszczyźnie. Właśnie po to przyjechał. W rezultacie produkty Leonida Markowycza zajmują poczesne miejsce w ekspozycji. Próbki suszonych owoców z jego wzorowego gospodarstwa wieńczy dumny napis: „Gospodarstwa rolne intensywne L. W. Markowycza i S-ki. Odwadnianie owoców i warzyw według systemu M. M. Sawyckiego”. Pan Markowycz wiąże z tą skromną ekspozycją wielkie nadzieje. I to jakie! Przecież w odróżnieniu od większości swoich kolegów-agrarystów z Czernihowszczyzny Leonid Markowycz to dyplomowany agronom, prawdziwy specjalista. We własnym przedsiębiorstwie rolniczym wykorzystuje najnowsze technologie przetwarzania owoców i warzyw. Winogrona i jabłka, śliwki i wiśnie, cebula i czosnek oraz inne płody sadów i łanów, które zdają się chłonąć w siebie całe ciepło żyznej ukraińskiej ziemi, szczodrej dla ludzi, przyozdobiły jego ekspozycję, zadziwiając zdumionych Włochów i gości wystawy swoim estetycznym wyglądem, a przede wszystkim jakością i smakiem. Zatem złoty medal Esposizione Internazionale di Torino 1911 uwieńczył wybitną pracę Leonida Markowycza. Stał się on jego prawdziwym triumfem i wizytówką, obiektywnym uznaniem zasług naszego rodaka na Zachodzie oraz godną nagrodą za jego talent i zmysł do interesów. ...A potem przyszło mu przejść przez burzliwe próby – rewolucję i wojnę domową, tułaczkę i gorzki chleb obczyzny. Ruiny zostały z rodowego majątku w Szabłynowie po napadzie bandy, których było mnóstwo wtedy na Ukrainie. Zginęła też matka Leonida Markowycza – Oлександra Mykołajiwna. Dawno odszedł z życia posiadacz tego medalu – w 1949 roku na Kijowszczyźnie. W dobie stalinowskich represji o medalu nie było co wspominać, zwłaszcza o samym fakcie pobytu za granicą. Kosztowałoby go to co najmniej więzieniem. A jeszcze wspomniano by o stanie społecznym Markowycza – szlacheckim. Swoją nagrodę troskliwie przechowywał mimo wszystkich prób i nieszczęść tamtej dramatycznej epoki. Nie rozstawał się z nią w latach „czerwonego terroru”, nie zamienił jej na kromkę chleba w straszny hołodomor 1933 roku, nie stracił w ciężkich latach wojennych. Już u schyłku życia długo wpatrywał się w medal, jak w magiczne lustro, próbując jakby wskrzesić przeszłość – Turyn swojej młodości, włoski dziedziniec z fontanną i chwile szczęścia, które, niestety, odeszły w niebyt...

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин