Już tradycyjnie w styczniowe dni na szczeblu państwowym ukraińska społeczność obchodzi daty pamiętne ukraińskiej rewolucji lat 1917—1921. Wydarzenia sprzed stu lat stale znajdują się w centrum uwagi naukowców i przedstawicieli opinii publicznej, zadziwiają swoją dynamiką, heroizmem i dramatyzmem, zmuszają współczesne pokolenie do refleksji i wniosków. Nie chodzi tu zatem tylko o oczyszczenie naszej historii z wieloletniego ideologicznego mułu czy o uhonorowanie zasłużonych postaci. Przecież współcześni urzędnicy i politycy przy rozstrzyganiu kwestii społeczno-ekonomicznych i politycznych powinni znać oraz uwzględniać doświadczenia i błędy przywódców budujących państwowość początku XX wieku. Taras PUSTOWIT, przewodniczący Połtawskiego miejskiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Deklaracje i realia. Za najważniejszą datę pierwszego etapu Rewolucji Ukraińskiej uważa się 22 stycznia 1918 roku, kiedy Ukraińska Centralna Rada (UCR) w Kijowie uchwaliła IV Uniwersał, w którym Ukraińska Republika Ludowa (URL) ogłoszona została „samodzielnym, od nikogo niezależnym, wolnym, suwerennym państwem narodu ukraińskiego”. Biorąc pod uwagę całą złożoność sytuacji oraz początek bolszewickiej agresji, ukraińskie władze musiały wykazać się wielką odwagą, aby rozwijać kraj, podążać dalej drogą budowania państwowości. O tym, jak to przebiegało, będzie mowa w niniejszej publikacji. Na początku stycznia 1918 roku część Słobożanszczyzny znajdowała się już pod okupacją bolszewików. W celu dalszej walki z UCR, organizacji działalności wywrotowej, prowokacji i podżegania do zbrojnych powstań, do wielkich ośrodków przemysłowych w Donbasie, a także do Jekaterynosławia, Kijowa i Odessy kierowano sprawdzone kadry bolszewickie — zawodowych rewolucjonistów. Regularne radzieckie oddziały wojskowe (w liczbie 2 000 osób; dowódca wojsk — W. O. Antonow-Owsiejenko) miały przeprowadzić główny atak w kierunku Charków—Połtawa, Romodan—Hrebinka—Kijów. Wskutek niedocenienia sił wroga, dymisji S. W. Petlury ze stanowiska sekretarza generalnego do spraw wojskowych, natarcie oddziałów bolszewickich odbywało się faktycznie bez oporu, dlatego tylko od 3 do 11 stycznia 1918 roku bolszewicy zajęli największe miasta Połtawszczyzny: Konstantynograd, Połtawę, Myrhorod, Romodan, Chorol, Krzemieńczuk, Łubnie, Łochwicę, Hrebinkę… W rezultacie droga na Kijów była faktycznie otwarta — sytuacja stawała się katastrofalna, ponieważ do zewnętrznej agresji dodawała się aktywna działalność dywersyjno-wywrotowa czerwonych agentów wewnątrz kraju. Sił wojskowych do obrony URL w tamtym okresie po prostu nie było i przyznawano to w Kijowie. Według stanu na 29 grudnia 1917 roku, zgodnie z komunikatem p.o. sekretarza generalnego do spraw wojskowych M. Porsza, ukraińskie formacje wojskowe nie były zdolne do skutecznego przeciwstawienia się wrogowi. Na posiedzeniu Sekretariatu Generalnego Porsz zaznaczał w szczególności: „Nastroje garnizonu w Kijowie są różne: jedne oddziały zajmują neutralną pozycję, inne — wrogą, jak na przykład pułki Tarasa Szewczenki, Doroszenki. Niektóre oddziały, na których można by się oprzeć, jak „Kureń Śmierci”, pułk Połubotki, Bohdanowski, są bardzo zmęczone i do aktywnej pracy obecnie mało przydatne”. Problemów z ukraińskimi formacjami wojskowymi rzeczywiście wtedy nie brakowało, gdyż znaczna ich część, jak pisali współcześni, była rozgoryczona działaniami UCR, głównie z tego powodu, że ukraińskie władze nie pozwalały dzielić „burżuazyjnego majątku”, nie zorganizowały należycie ani pomieszczeń, ani takiego utrzymania, jakie mieli za rządów carskich. Jednocześnie bolszewiccy agitatorzy stale prowadzili wśród ukraińskich żołnierzy działalność wywrotową, podkreślając, że UCR składa się tylko z burżujów, Sekretariat Generalny — z samych „generałów”, a Lenin dba o armię i naród oraz pozwala jeszcze „rabować zagrabione”. Można tylko wyobrazić sobie, z jakim nastrojem świętowano Nowy 1918 rok i Boże Narodzenie w Kijowie, kiedy nawet wśród liderów UCR nie było wtedy zwykłej pewności i optymizmu. Zrozumiawszy więc złożoność sytuacji, UCR całą swoją uwagę skierowała teraz na to, jak się bronić i ratować przed zewnętrznymi i wewnętrznymi bolszewikami. Po krótkich, ale gorących dyskusjach postanowiono jak najszybciej uchwalić ustawę rolną, ogłosić Ukrainę samodzielnym państwem i zawrzeć z Niemcami pokój w Brześciu, aby bolszewicy nie wyprzedzili i nie zawarli go w imieniu całej Rosji. Dlatego w ciągu stycznia UCR podejmowała całkowicie przewidywalne decyzje, które nie tylko podnosiły jej autorytet wśród narodowo świadomej części społeczeństwa, ale także wzmacniały pozycję we wspólnocie europejskiej: 3 (16) stycznia 1917 roku uchwalono Ustawę o utworzeniu wojska ludowego, 4 (17) stycznia 1917 roku — odezwę Sekretariatu Generalnego o rokowaniach pokojowych w Brześciu, 9 (22) stycznia 1917 roku — IV Uniwersał oraz Ustawę „O autonomii narodowo-personalnej”. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. Historyczne wydarzenie miało miejsce w nocy 22 stycznia w sali Muzeum Pedagogicznego w Kijowie (obecnie — miejski Dom Nauczyciela). Podczas uroczystego posiedzenia, gdy przewodniczący UCR M. S. Hruszewski wypowiedział: „od dzisiaj Ukraina staje się samodzielnym, od nikogo niezależnym…”, sala wybuchła oklaskami i okrzykami „Sława!”. Czytanie IV Uniwersału kilkakrotnie przerywano owacjami, w szczególności podczas słów, że Sekretariat Generalny zostaje przemianowany na Radę Ministrów Ludowych i że Ukraina musi zostać oczyszczona z nasłanych z Petersburga gnębicieli, oraz przy wzmiance o reformie rolnej. Świadome ukraińskie obywatelstwo jednoznacznie witało ogłoszenie niepodległości URL, chociaż znaczna część robotników, kierownictwo kijowskiej dumy miejskiej, struktury sądowe, rosyjska inteligencja przyjęły IV Uniwersał jako swoiste wyzwanie. Do aktywnych działań wewnętrzne antyukraińskie siły popychały radziecko-bolszewickie oddziały, które szybko zbliżały się do Kijowa. W rezultacie w ukraińskiej stolicy rozpoczął się ogólny strajk robotniczy, który szybko przerodził się w powstanie w zakładzie „Arsenał”.
O pierwszym przyjściu agresora na Ukrainę zimą 1917—1918 roku napisano setki badań. Podkreśla się w nich, że swoją zbrodniczą istotę bolszewicy ujawnili już na podejściach do Kijowa; bezlitośnie ostrzeliwali centralną część miasta, aby zbombardować budynki Ukraińskiej Centralnej Rady oraz przewodniczącego UCR M. S. Hruszewskiego. Miasto jęczało od bolszewickiej kanonady, a w wyniku kilkudniowego ostrzału budynki i zgliszcza pożarów w centrum były jak otwarte rany i wywierały przygnębiające wrażenie, na Chreszczatyku okna domów były szczelnie zabite deskami… O strasznych odczuciach, których doświadczali kijowianie w tamte styczniowe dni, czytamy w liście otwartym uczonego, literaturoznawcy S. O. Jefremowa do „dowódcy ukraińskiego wojska” i „sekretarza ludowego” J. M. Kociubynskiego z 28 stycznia 1918 roku: „Dziesięć dni milionowe miasto, miasto bezbronnych i bezradnych dzieci, kobiet i pokojowej ludności kona w śmiertelnym przerażeniu. Dziesięć dni śmierć lata nad głowami niewinnych ludzi. Dziesięć dni dzieją się takie strachy — ja je widziałem, panie Kociubynski! — od których ludzie wariują. Dziesięć dni kona ukraińska wola… I wy, syn wielkiego ojca, który kochał, i to wiem — nasze miasto — wy go nie obroniliście. I to nie dość. Kiedy wasi „wrogowie”, — od których nie wstydziliście się jednak brać pomocy, — żeby nie niszczyć miasta, wyszli z niego, wy wchodzicie jako triumfator i zdobywca i, siejąc nędzne kłamstwa o „burżuazyjności” i „kontrrewolucyjności”, uczciwym imieniem swojego ojca przykrywacie niesłychane zbrodnie, które już zostały popełnione i do dzisiaj są popełniane, — te góry trupów, które nawalono w imię równości i braterstwa bez żadnego sądu i śledztwa, te rzeki krwi, które płyną waszymi, panie Kociubynski, śladami… z nasion, które posialiście w rodzimą ziemię, wyrośnie nie to, czego się spodziewacie. Nie równość i braterstwo, a tylko obosieczne noże, nienawiść, krew”. Zakończenie na str. 2 Kijów. 22 stycznia. Sztandar jedności
Машинний переклад
Zakończenie. Początek na str. 1. Nie bezpodstawnie krwawe miesiące bolszewickich rządów w 1918 roku zyskały miano murawiowszczyzny — od nazwiska odrażającego dowódcy bolszewickiej armii Murawiowa, który przyniósł Ukrainie, jak sam to ujął, „wolność na bagnetach”. Od razu nałożył on na burżuazyjną ludność ogromną kontrybucję, zarządził konfiskatę artykułów spożywczych, manufaktury, obuwia. Do wsi wysyłano oddziały wojskowe, które siłą odbierały chłopom chleb, inwentarz… Wszystko, co zrabowano, bolszewicy operatywnie ładowali do wagonów i wywozili na Moskowszczyznę. Grabieże i rozstrzeliwania stały się zjawiskiem powszechnym. Co więcej, wielu ludzi bolszewicy rozstrzeliwali pod pretekstem bycia „burżuazyjnym generałem Petlurą”; wystarczyło, by szwajcar, dozorca lub kucharka powiedzieli na ulicy bolszewickiemu patrolowi, że w tym oto mieszkaniu mieszka Petlura lub jakiś ukraiński burżuj, a osobę tę natychmiast rozstrzeliwano. Przewodniczący komitetu armijnego 1. Armii Rewolucyjnej S. Mojsiejew, który znał M. Murawiowa, opowiadał: „Kiedy na miejsce rozstrzeliwań przyjechał Murawiow i zobaczył, że otacza go tłum zdziczałych czerwonoarmistów ze zrabowanym mieniem, to nie powiedział nic o tym, żeby nie grabili, a przeciwnie, zaczął wzywać do dalszych rozstrzeliwań”. W. Lenin nazywał ich „dzielnymi bohaterami wyzwolenia Kijowa”. Murawiow wyróżnił się w styczniu 1918 roku także w Połtawie. Tak oto 12 stycznia 1918 roku wydał rozkaz aresztowania członków Połtawskiego komitetu wykonawczego Rady deputowanych robotniczych, żołnierskich i chłopskich — rosyjskich i ukraińskich eserów. Rozkaz wykonano. 12 stycznia 1918 roku na przedstawicieli miejscowej burżuazji nałożono ogromne kontrybucje: Malamie — 4 000 rub., Bulubaszowi — 4 000 rub., ks. Mieszczerskiej — 10 000 rub., Leszczowi — 15 000 rub., Musinowi-Puszkinowi — 10 000 rub., Achszarumowowi — 2 000 rub., Starickim — 2 000 rub. Wszyscy oni zostali natychmiast aresztowani przez nową władzę. Odpowiedzialność przywódców politycznych przed narodem. Naukowcy podkreślają, że bolszewickie oddziały w pierwszych miesiącach 1918 roku żywiły po prostu jakąś patologiczną nienawiść do Ukraińców w szczególności i do Kijowa w ogólności. Masowo rozstrzeliwali Ukraińców, plądrowali miasto tak, jak mogli to robić tylko dzicy zdobywcy. Jak wspominał jeden z przywódców Ukraińskiej Centralnej Rady M. Kowalewski, „ta zwierzęca nienawiść rosyjskich bolszewików do Kijowa była tym większa, że na prowincji nie mogli stanąć twardo na nogach i czuć się bezpiecznie”. Na prowincji, w szczególności na Połtawszczyźnie, ich sytuacja była zupełnie inna — nie zaznawali spokoju od licznych oddziałów powstańczych i z wielkim trudem utrzymywali się w większych węzłowych punktach kolejowych. Kijów, Połtawa i inne miasta już wtedy, w styczniu 1918 roku, zapłaciły bardzo wysoką cenę za pierwsze zapoznanie się z rosyjskimi bolszewikami. Budowa młodego niepodległego państwa w latach 1917–1918 wymagała od przywódców Ukraińskiej Centralnej Rady przede wszystkim mądrych decyzji, jedności i wielkiego napięcia sił, ale o konsolidacji elit politycznych i rozgorączkowanego rewolucją społeczeństwa nie można było nawet marzyć. Choć przykro o tym mówić, u większości liderów Ukraińskiej Centralnej Rady interesy polityczne były wyższe od państwowych, co bez wątpienia szkodziło ogólnej sprawie ukraińskiej. Świadomość tego, że bez własnych sił zbrojnych nie da się obronić narodowo-demokratycznych zdobyczy Ukraińskiej Republiki Ludowej, oraz tego, że pierwszym wrogiem młodego państwa jest bolszewicka Rosja, przyszła zbyt późno. Uniwersału Jedności uroczyście brzmiały na placu Sofijskim w Kijowie 22 stycznia 1919 roku. Tego dnia wydawało się, że odtąd i na wieki Ukraińcy zapanują w pokoju i zgodzie na swojej ziemi. Ale inaczej myśleli imperialni wrogowie. I już wkrótce nasz kraj zaczęto szarpać ze wszystkich stron, odrywając kawałki terytorium i próbując zdusić ducha jedności. Państwo ukraińskie wtedy nie przetrwało. Jeszcze na dziesięciolecia Ukraińcy trafili pod radziecką okupację. Ale idea jedności nabrała w świadomości Ukraińców wzniosłych zarysów państwowości, stała się czynnikiem jednoczącym w walce o niepodległość Ukrainy. Heroiczne dzieło uczestników zmagań wyzwoleńczych kontynuowali Niebiańska Sotnia Majdanu Godności oraz patrioci nowej Ukrainy, którzy bronią naszej ziemi i całego cywilizowanego świata przed rosyjskimi okupantami. Kiedy nad krajem zawisła groźba totalnej okupacji przez siły terrorystyczne odwiecznego wroga, dziesiątki tysięcy patriotów-ochotników, nawet nie posiadając odpowiedniego przeszkolenia, stanęło w obronie naszej Ojczyzny. Oni również obecnie wspólnie z regularnymi wojskami stoją na linii starcia cywilizacji i neo-barbarzyństwa, i ceną własnego życia bronią wolności, swobody, niepodległości Ukrainy i całego cywilizowanego świata. Pierwszy Sekretariat Generalny Ukraińskiej Centralnej Rady. 1917 r. Czas został stracony. Jednocześnie szybko rozwiewały się iluzje co do pomocy zewnętrznej ze strony krajów europejskich. Zatem całkiem logiczne, że północny wróg w pełni skorzystał ze skomplikowanej sytuacji politycznej i ekonomicznej na Ukrainie, rozpoczął zakrojoną na szeroką skalę agresję wojskową i niszczył wszystkie zdobycze Ukraińskiej Republiki Ludowej. Utworzenie wkrótce Państwa Ukraińskiego hetmana P. Skoropadskiego i przybycie Niemców-sojuszników na Ukrainę dały jedynie tymczasowe wytchnienie w tej zaciętej walce. Dzisiaj, wspominając wydarzenia sprzed stu lat, zaświadczamy: ofiary w imię niepodległej, wolnej, zjednoczonej i demokratycznej Ukrainy nie były daremne. Ukraińcy wywalczyli prawo do budowania własnej państwowej Jedności. I my tego prawa nie oddamy”. Wystąpieniom mówców towarzyszyły występy artystów. Zasłużony pracownik kultury, reżyser Dmytro Łomaczuk zaprosił na ten wieczór wyraziste, oryginalne zespoły i utalentowanych wykonawców. Dziecięcy zespół artystyczny „Daj Boże” pod kierownictwem Olhy Melnyk stworzył atmosferę triumfu ukraińskiego ducha, którą wsparli także artyści Ludowego chóru pieśni ludowej „Nadija” Centrum Kultury „Swiatoszyn” (kierownik Nadija Hładyszewśka), chór „Proświta” Obołońskiego rejonowego zrzeszenia „Proświta” (kier. Rajisa Marczenko), zespół sopiłkarzy klubu młodzieżowego Obołońskiego rejonu Kijowa, kobziarz Swiatosław Syłenko, Etnograficzny chór ludowy „Homin” (kier. Wałentyna Komanczuk), poetka Malwa Kryżaniwśka, recytator Kostiantyn Nowałenko oraz prowadząca wieczór — zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij wraz z reżyserem, zasłużonym pracownikiem kultury Dmytrem Łomaczukiem. Przygotowała Olha ŻMUDOWŚKA. Zespół sopiłkarzy klubu młodzieżowego Obołońskiego rejonu m. Kijowa.
Машинний переклад
O przypomnienie wydarzeń sprzed 100 lat i przemyślenie lekcji tego pełnego wydarzeń stulecia zaapelowały 19 stycznia do kijowian w Kijowskim Domu Nauczyciela Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz siły narodowo-patriotyczne Ukrainy. Uroczystości odbywały się właśnie w tej sali, w której 100 lat temu podpisano IV Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady. Stulecie porażek i zwycięstw, wydarzeń momentami strasznych, pełnych poświęceń, a w niektórych chwilach — triumfalnych, które dawały siłę wierzyć w nieuchronność spełnienia marzenia o kwitnącym i sprawiedliwym dla swoich obywateli niepodległym państwie ukraińskim, to nasz historyczny dorobek, który daje ogromny zasób do przemyśleń i zasilania ukraińskiej idei. Przyjęcie IV Uniwersału przez Ukraińską Centralną Radę 22 stycznia 1918 roku dało podstawy, by ogłosić całemu światu: „Od dziś Ukraińska Republika Ludowa staje się samodzielnym, od nikogo niezależnym, wolnym, suwerennym Państwem Narodu Ukraińskiego”, a rok później, 22 stycznia 1919 roku, proklamować Akt Zjednoczenia URL. Obecnie, po 100 latach, rozważamy nad zrozumieniem i tworzeniem nowych strategii, które prowadzą do zwycięstwa odwiecznego marzenia Ukraińców o swojej kwitnącej Ukrainie. Mówili o tym prelegenci: zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, doktor nauk pedagogicznych Heorhij Filipczuk, przewodniczący partii politycznej „Patriota”, doktor filozofii Mykoła Hołomsza, deputowany ludowy Ukrainy, który w 1991 roku wraz z innymi myślącymi podobnie proklamował Niepodległość Ukrainy Jurij Hnatkewycz, przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Bracuń, przewodniczący Kijowskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Kyryło Stecenko oraz Ługańskiej „Proświty” Wołodymyr Semystiaha. Heorhij Filipczuk przypomniał o oddaniu idei ukraińskiej niepodległości tych, którzy bezpośrednio ją przygotowywali — w szczególności Jewhena Czykałenkę, który wydawał swój majątek na tę sprawę. Należy do niego półżartobliwa, a w rzeczywistości bardzo filozoficzna fraza: „Można kochać Ukrainę do głębi duszy, a wy spróbujcie kochać ją do głębi kieszeni…”. Nie możemy sądzić Wynnyczenki, Petlury, Skoropadskiego, bo działali oni w konkretnych okolicznościach historycznych początku XX wieku, ale możemy analizować ich kroki i czyny, wyciągać z nich lekcje i myśleć, jak budować państwo dalej. Bo, podkreślił H. Filipczuk, właśnie nieodrobionym lekcjom zawdzięczamy to, że w 2014 roku z 19 tysięcy ukraińskich funkcjonariuszy siłowych na Krymie 80% stało się zdrajcami. Bo nie dbano o ideologię. To, że naród ukraiński na początku XX wieku nie jednogłośnie poparł ideę ukraińskiej niepodległości, ufając mitowi, że naród rosyjski jest przyjazny ukraińskiemu, że jest jego „starszym bratem”, obróciło się straszną tragedią. Bo i Hruszewski uważał, że „naszemu ukraińskiemu robotnikowi potrzebny jest dobry kawałek dobrego czarnego chleba”, a ukraiński polityk w znacznej mierze składał się z eserów i socjaldemokratów, którzy reprezentowali ukraińskie filie rosyjskich partii. Krótkowzroczność kosztowała drogo. I dzisiaj, aby nie powtórzyć drogi porażki, trzeba myśleć o ochronie i wzmocnieniu ukraińskiej państwowości. Nie zapominać, że idziemy do Europy, ale nie trzeba zastępować ideą europejskości idei ukraińskiej. I trzeba dbać o młodzież: nawet niewielkie wysiłki, które państwo zastosowało do wychowania nowego pokolenia, sam fakt pojawienia się ukraińskiego państwa dały potężne pędy, i obecnie wyselekcjonowani ukraińscy wojskowi, obrońcy kraju — to ludzie, którzy kształtowali się już po 1991 roku. Lider partii „Patriota” Mykoła Hołomsza zwrócił się do obecnych słowami: „Od dziś jednoczą się od wieków oderwane od siebie części jedynej Ukrainy — Zachodnioukraińska Republika Ludowa Galicja, Bukowina, Ruś Węgierska i Naddnieprzańska Wielka Ukraina. Spełniły się odwieczne marzenia, którymi żyli i za które umierali najlepsi synowie Ukrainy. Od dziś jest niepodległa Ukraińska Republika Ludowa”, — te słowa Chór „Proświta” Obołońskiego Rejonowego Zjednoczenia „Proświta”
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...misji nadawcy publicznego — zaspokojenie potrzeb informacyjnych całego społeczeństwa. W sieci programowej Pierwszego Publicznego nie ma systemowej wizji tworzenia produktu informacyjnego dla młodzieżowej i dziecięcej widowni, programów heurystycznych, kulturologicznego charakteru, odnawiania pamięci historycznej, propagowania duchowych skarbów, ukraińskiej pieśni — swoistego kodu narodu. Polityka programowa kształtowana jest eklektycznie, według zasad mozaikowej świadomości, co zupełnie nie jest właściwe ukraińskiej mentalności. Osobny temat — jakościowa charakterystyka produkcji informacyjnej, która ani pod względem treściowym, ani estetycznym nie odpowiada potrzebom ukraińskiego nadawcy publicznego, jest oderwana od ducha narodowego, często z obcymi akcentami. Przekształcenie głównego kanału Radia Ukraina w format rozmowny z małpowaniem stylu stacji „efemowych”, niszczenie tradycji artystyczno-publicystycznego nadawcy z głębokimi, korzeniowymi symbolami duchowymi — to zniszczenie unikalnej kultury informacyjnej, skutecznego narzędzia budowy narodu. Brak paradygmatu wartościowo-orientacyjnego w proponowanym modelu nadawcy publicznego oznacza oczywistą niezdolność „reformatorów” do zrozumienia miejsca Ukrainy we współczesnych procesach cywilizacyjnych. Zupełnie oczywiste jest, że doświadczenia kształtowania publicznego nadawnictwa w krajach ustabilizowanej zachodniej demokracji nie można dosłownie przenosić na ukraińskie realia z ciężkimi społeczno-psychologicznymi przeżytkami radzieckiego imperium, osobliwościami rozwoju narodowego w okresie postkolonialnym, mentalnymi i historycznymi tradycjami o charakterze światopoglądowym. Zadanie i misja ukraińskiego nadawcy publicznego — ochrona suwerenności informacyjnej, nawiązywanie dialogu obywatelskiego jako czynnika stabilności i równowagi społecznej, maksymalne zaspokajanie potrzeb informacyjnych obywateli, ich gustów artystyczno-estetycznych, kształtowanie nowego człowieka o głębokim wewnętrznym ukraińskim świecie. Kolejną niepokojącą lekcją kształtowania publicznego nadawnictwa jest systemowe, etapowe niszczenie narodowego zasobu informacyjnego zarówno w sferze intelektualnej, jak i technologicznej. Po skutecznej operacji rosyjskich służb specjalnych mającej na celu zrujnowanie krajowego rynku prasy i czasopism, która przebiegała według schematu wprowadzania do ukraińskiej przestrzeni medialnej rosyjskich wydań-klonów z dopiskiem „w Украине” i dodatkami „dla tubylców”, według podobnego schematu zaczęto działać również wobec mediów elektronicznych. Osobne miejsce w tym zabójczym ciągu logicznym zajmuje zniszczenie przez poprzednią władzę najpotężniejszego na Ukrainie Brovarskiego Centrum Radiowego Nadawania, które było jednym z filarów suwerenności informacyjnej, na co obecna władza do dziś nie zareagowała. Znamienne, że podobne do Brovarskiego, Charkowski i Mikołajowski nadajniki zostały zrujnowane, ponieważ w imperialnych planach Kremla miały przejść, najwyraźniej, do „Noworosji”. Całkowite redukowanie w wyniku „reformowania” państwowych mediów patriotycznych dziennikarzy, profesjonalnych inżynierów, techników, operatorów, reżyserów, realizatorów dźwięku, ludzi unikatowych zawodów w Kijowie i w regionach — to wypalanie narodowej energii duchowej w celu zapełnienia zwolnionej przestrzeni kosmopolitycznym wyposażeniem. Symboliczne, że na Chreszczatyku 26, sakralnym miejscu dla narodowej przestrzeni medialnej, ukraińskiej kultury, gdzie do dziś w funduszach radiowych przechowywane są unikatowe duchowe skarby narodu, skąd rozbrzmiały na cały świat kiedyś zakazane dzieła Iwana Bahrianego, Ułasa Samczuka, Bohdana Łepkiego, prawda o Hołodomorach, Chołodnym Jarze, Ukraińskiej Powstańczej Armii — dokonuje się demonstracyjny akt znieważenia duchowych symboli: w pośpiechu zwalnia się pomieszczenia pod biura, restauracje, centra rozrywki. Kupcy weszli do świątyni! Astronomiczne pensje z budżetu państwa dla kierownictwa publicznego nadawnictwa oraz ich oświadczenia o braku środków na nadawanie programów to moralny wyrok dla „reformatorów”. Lekcje kształtowania publicznego nadawnictwa świadczą o tym, że nieprzemyślane i pospieszne reformowanie mediów państwowych nie odpowiada interesom narodowym i podważa suwerenność informacyjną Ukrainy. Obecny model publicznego nadawnictwa to komercyjny projekt przejęcia państwowego zasobu na korzyść grup oligarchicznych z prawdopodobnym udziałem zagranicznych służb. Wprowadzenie do sfery medialnej niekompetencji menedżerów, klanowa polityka kadrowa prowadzą do obniżenia poziomu profesjonalizmu ukraińskich mediów, konkurencyjności krajowego produktu informacyjnego, a właściwie do deukrainizacji narodowej przestrzeni informacyjnej, co zagraża bezpieczeństwu narodowemu. Wychodząc z wymienionych groźnych tendencji wokół odpaństwowienia mediów, kształtowania publicznego nadawnictwa oraz artykułu 17 Konstytucji Ukrainy, który stanowi, że zapewnienie bezpieczeństwa informacyjnego jest najważniejszą funkcją państwa, Konfederacja Organizacji Dziennikarskich Ukrainy zwraca uwagę Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy, Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy na potrzebę podjęcia pilnych działań o charakterze ustawodawczym i normatywnym na rzecz ochrony i zapewnienia suwerenności narodowej przestrzeni informacyjnej, praw informacyjnych i wolności obywateli Ukrainy oraz społeczeństwa w ogóle, które przewidywałyby: — stworzenie kompleksowego państwowego programu przeciwdziałania zewnętrznym zagrożeniom informacyjnym, który gwarantowałby maksymalne zachowanie i wykorzystanie krajowego zasobu informacyjnego jako czynnika bezpieczeństwa narodowego; — reformowanie organów władzy państwowej zajmujących się polityką informacyjną w skuteczne instytucje wypracowujące efektywne mechanizmy ochrony przestrzeni narodowej i kształtowania pola medialnego z wyraźnie zaakcentowanymi wartościowymi wyznacznikami ukraińskiej współczesności; — wypracowanie efektywnego mechanizmu funkcjonowania krajowych środków masowego przekazu, przede wszystkim publicznego nadawcy, w warunkach stanu nadzwyczajnego, katastrof technogenicznych i ekologicznych; — przeprowadzenie niezależnego audytu efektywnego wykorzystania środków budżetu państwa, podstawowych funduszy produkcyjnych, zasobów materialnych w Narodowej Publicznej Telewizyjno-Radiowej Kompanii Ukrainy; — zachowanie w systemie publicznego nadawnictwa odrębnej instytucji Radia Ukraina jako narodowej placówki o szczególnym statusie; — kształtowanie publicznego nadawnictwa dla lokalnych wspólnot z zachowaniem podmiotowości regionalnych nadawców na bazie dawnych obwodowych państwowych telewizyjno-radiowych kompanii, co odpowiada interesom narodowym, polityce decentralizacji, praktyce europejskiej demokracji. KŻOU, 27 grudnia 2017 r.
Niezależność dziennikarska
O 100-leciu Państwowości Ukrainy
W styczniu 2018 roku przypada ważna i znamienna data w historii Narodu Ukraińskiego i Państwa Ukraińskiego: 100. rocznica proklamowania Niepodległości Ukrainy. Uchwalony przez Centralną Radę IV Uniwersał ogłosił Ukrainę wolnym i suwerennym państwem narodu ukraińskiego, czym zrealizował prawo i odwieczne dążenia Ukraińców do samodzielnego i niezależnego istnienia państwowego oraz budowania własnego państwa. Proklamowanie Niepodległości stało się także odpowiedzią Ukraińców na bezpośrednią agresję wojenną imperialnej Rosji, pokazało światu ich gotowość do stawienia oporu najeźdźcy. Uniwersał wzywał obywateli UNR do walki z wrogiem, do obrony wolności narodu ukraińskiego, nie szczędząc na to sił, a nawet życia. Dokument potwierdził także wywalczone i proklamowane wcześniej przez III Uniwersał demokratyczne prawa i wolności, wśród których ważne dla nas są wolność słowa i druku. Najaktywniejszy udział w opracowaniu i uchwaleniu dokumentu, mającego fundamentalne znaczenie dla sprawy ukraińskiej, wzięli dziennikarze i literaci: chełmianin Michajło Hruszewski, chersończyk Wołodymyr Wynniczenko oraz donbasiec Mykyta Szapował, którzy stali się współautorami tekstu IV Uniwersału, a także inni publicyści – członkowie Centralnej Rady UNR. Zrywając pęta imperium, IV Uniwersał położył podwaliny pod późniejszą Państwowość Ukrainy, proklamowaną 24 sierpnia 1991 roku.
Obchodząc 100-lecie Niepodległości Ukrainy, Konfederacja Organizacji Dziennikarskich Ukrainy (KŻOU) zwraca się do Prezydenta Ukrainy i Rady Najwyższej Ukrainy z apelem o ustawowe ustanowienie odnowienia Państwa Ukraińskiego od daty proklamowania IV Uniwersału. Przekonani jesteśmy, że taka decyzja nie tylko przywróci sprawiedliwość historyczną, a także włączy Ukrainę do grona demokratycznych państw, które powstały na ruinach Imperium Rosyjskiego i byłego ZSRR i które obchodzą 100-lecie proklamowania swojej niepodległości w 1918 roku.
KŻOU, 27 grudnia 2017 r.
Машинний переклад
W Kijowie ogłoszono utworzenie Konfederacji Organizacji Dziennikarskich Ukrainy (KODU). W deklaracji programowej zrzeszenia, do którego weszło szereg organizacji dziennikarskich, stwierdzono, że przestrzeń narodowa Ukrainy nadal znajduje się pod presją zewnętrznych, wrogich wobec Ukrainy czynników, których wpływ się nasila. Zdaniem członków KODU uwidacznia się to w celowym osłabianiu ukraińskich mediów, w szczególności za pomocą struktur wpływu, które dążą do dezorganizacji Ukrainy w warunkach rosyjskiej agresji informacyjnej. Niestety, konkludują inicjatorzy zrzeszenia, żadna z ukraińskich profesjonalnych organizacji dziennikarskich nie dała należytej odpowiedzi na wyzwania czasu, nie stała się centrum konsolidacji wysiłków dziennikarzy w sprawie ochrony suwerenności informacyjnej Ukrainy i fachowego przeciwdziałania agresji w jakiejkolwiek formie, a także zapewnienia praw informacyjnych i wolności obywateli oraz ukraińskiego społeczeństwa w ogóle. Nie sprzyja wypracowaniu adekwatnego stanowiska wobec przeciwdziałania informacyjnego rosyjskiej agresji w warunkach wojny hybrydowej oraz nawiązaniu współpracy w tym zakresie z państwami demokratycznego świata także pojednawcza postawa szefów niektórych organizacji, która dezorientuje i „rozbraja” wspólnotę dziennikarską. Ogłaszając utworzenie Konfederacji Organizacji Dziennikarskich Ukrainy, do związku z którą inicjatorzy zrzeszenia zaprosili wszystkich dziennikarzy, inicjatorzy wezwali kolegów do koordynacji wysiłków w sprawie zapewnienia praw informacyjnych i wolności ukraińskich obywateli oraz społeczeństwa, w szczególności na tymczasowo okupowanych i takich, które doświadczyły wpływu rosyjskiej agresji, terytoriach Ukrainy. Zadaniami KODU mają być, w szczególności, zgodnie z założeniami programowymi, walka z deprofesjonalizacją środowiska dziennikarskiego, wsparcie i ochrona dziennikarzy, którzy doświadczają zewnętrznego wpływu i presji podczas działalności zawodowej, łączenie wysiłków organizacji dziennikarskich różnych krajów w sprawie przeciwdziałania agresji informacyjnej, dezinformacji, wykorzystaniu manipulacyjnych technologii informacyjnych w warunkach agresji hybrydowej. Uczestnicy KODU przyjęli kilka innych oświadczeń, dotyczących aktualnych kwestii zawodowych i społecznie znaczących, wśród których są, w szczególności, o 100-leciu Państwowości Ukrainy, uczczeniu pamięci dziennikarzy wojskowych, którzy oddali swoje życie, broniąc Ukrainy, uczczeniu zagranicznych dziennikarzy — badaczy ukraińskich Hołodomorów, dotyczących ustanowienia nadawania publicznego, o pozbawieniu nagród i tytułów dziennikarzy, którzy stanęli po stronie wroga i in. Wł. inf. czego oraz pierwszego etapu tak zwanego reformowania system pracy mediów narodowych w okresie szczególnym, podczas katastrof technogennych, sytuacji nadzwyczajnych, stanu wojennego, faktycznie zniszczono. Nadawanie publiczne wykluczono z procesu przeciwdziałania informacyjnego rosyjskiej agresji, w której składnik informacyjno-propagandowy odgrywa wiodącą rolę. Okupacja Krymu, części terytorium Donbasu — to skutek przede wszystkim wpływu rosyjskiego „zombipudełka”, który przez krótkowzroczność władzy i liberalizm ustawodawstwa narodowego dziesięcioleciami panował w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. W warunkach realnej wojny brak systemowo przemyślanej strategii państwowej rozwoju informacyjnego, polityki Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii, Ministerstwa Polityki Informacyjnej, Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii oraz wydawanie miliardów hrywien budżetu państwowego na tworzenie nadawania publicznego, które idą faktycznie w piach, — to droga do samounicestwienia informacyjnego. Krokami w tym kierunku jest też to, że w wyniku dziwnej optymalizacji, wymyślonej przez ideologów „reform”, z pola informacyjnego znika, jako struktura, Doniecka Telewizja i Radiofonia, która powinna odgrywać szczególną państwowotwórczą, informacyjno-propagandową rolę w regionie. Tak samo niedopuszczalne jest niszczenie najpotężniejszego nadawcy — Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, do niedawna samowystarczalnej instytucji publicznej o szczególnym statusie instytucji narodowej. Ukraińskie doświadczenie „reformowania” państwowych mediów elektronicznych świadczy o ignorowaniu-
Машинний переклад
Oświadczenie KŻOU Idea ustanowienia publicznego nadawania jako niezbędnego atrybutu społeczeństwa obywatelskiego jest bezwarunkowo słuszna. W krajach zachodnich proces przekształcania państwowego nadawania w publiczne dokonywał się w latach 60. ubiegłego wieku, gdy w okresie powojennym powstały potężne instytucje państwowe i ukształtowały się estetyczne ideały europejskiej różnorodności kulturowej. We współczesnej historii Ukrainy, w czasach niepodległości, nieustannie toczyły się dyskusje na temat reformowania państwowych środków masowego przekazu na tle agresywnego grabieży narodowego zasobu informacyjnego przez polityczno-oligarchiczne klany o wyraźnie prorosyjskiej orientacji. Po Rewolucji Godności pod presją zaangażowanego wąskiego kręgu grantobiorców oraz wątpliwego porozumienia grup politycznych Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła ustawy dotyczące odpaństwowienia mediów, w tym także w sprawie ustanowienia publicznego nadawania. W rezultacie, zgodnie z niesławnymi kwotami politycznymi, cała państwowa sfera elektronicznych środków masowego przekazu została oddana na łup jednej z sił politycznych. Następnie wybory kierownictwa publicznego nadawania uzakonniono pod wdzięcznymi hasłami, podczas gdy w rzeczywistości była to specyficzna reforma potężnego narodowego zasobu informacyjnego, a faktycznie jego niszczenie w warunkach rosyjskiej agresji wojennej. Praktyka przekształcania radiotelewizyjnego nadawania, według naszego poglądu, narusza konstytucyjne prawa obywateli do bezpieczeństwa informacyjnego. Po kilkuletnim przygotowa-
Машинний переклад
Bohdan SAWAK, dyrektor Denysiwskiego Muzeum Krajoznawczego i Memorialnego Muzeum pisarki Iwanny Błażkewycz, przewodniczący Denysiwskiego oddziału „Proświty”, obwód tarnopolski
Denisów słynął dzięki „Proświcie” kultury! / W minionym stuleciu jak gwiazda błyszczał! / Pierwszy po Lwowie kładł fundamenty, mury / W serca ludu, wlewał pieśń wolności. / Tam grzmiały chóry, szkoła dyrygentów, / Orkiestr dętych grzmiały marsze, / „Nie pora” Frankowska rozlegała się wokoło, / Płonęła zapalczywość w duszy chłopskiej.
Tak o pracy kulturalnej i społecznikowskiej we własnej wsi pisał денисівський emigrant-pisarz, dawny dziesiętnik lotniczej armii UNR, Michał Szarik, w książce „Rozsypane perły”, wydanej w Kanadzie w 1965 roku. W dorobku twórczym wielu pisarzy oraz w publikacjach korespondentów spotykamy opowieści o denisowskich proświtianach, którzy pod koniec XIX i na początku XX wieku oddanie pracowali na niwie rozwoju rodzimej kultury. Z źródeł archiwalnych, zapisków pisarzy-rodaków Iwanny Błażkiewicz (1886–1977), Hryhorija Hlinki (1875–1966) i Michała Szarika (1901–1979) dowiadujemy się, że pierwszą czytelnię „Proświty” we wsi założono w 1870 roku. Jej założycielem był Josyp Witoszynski (1838–1901), proboszcz parafii. Mieściła się ona wówczas w domu dziaka. Pierwszą ofiarę na nią również złożył ks. Josyp Witoszynski. Przy czytelni „Proświty” utworzono bibliotekę, do której napływały czasopisma „Jaskółka”, „Ojczyzna”, „Zorza”, pismo humoru i satyry „Zierkało”. Ludzie zaczęli tęsknić do piśmiennictwa, wiedzy, kultury. Ołeksandr Fedoruk w swojej powieści „Kornyło Ustynowycz” (s. 139) pisze: „Szanowany (ks. Witoszynski. — B. S.) nie tylko w Denisowie — znany w całym kraju, z Borodijewyczem założyli dwadzieścia lat temu, jeszcze gdzieś w 1870 roku, czytelnię. Pierwsza czytelnia w tym kraju, gdzie uczono chłopów czytać i pisać w języku ojczystym — nie po niemiecku”. Analizując i porównując fakty oraz ówczesne wydarzenia, możemy przypuszczać, że początkowo była to ludowa czytelnia, gdyż z powodu nadmiernie wysokich składek członkowskich nie wszystkim było pod siłę zostać jej członkiem, a austriacka władza niechętnie rejestrowała jej statut. W rezultacie, od czasu założenia we Lwowie „Proświty” do końca 1973 roku, czyli przez 6 lat, oficjalna liczba proświtian wzrosła o 155 osób i wyniosła 227 członków. Z przytoczonego widać, że młode drzewo „Proświty” rozwijało się bardzo powoli. Tymczasem wrogowie nie spali, zaczęli opracowywać strategię zniszczenia. Pierwsi to dostrzegli i wykazali niezwykłą odwagę oraz patriotyzm nasi prapradziadowie denisowcy. Zjednoczeni wokół czytelni (wtedy wszyscy mówili: „Dokąd idziesz?” — „Do czytelni”), widząc owoce swojej pracy, bo na naszych ziemiach działał już męski chór, poznawszy od niej duchowe rezultaty, ukierunkowane na utrwalenie trzeźwego trybu życia, denisowcy jako pierwsi po Lwowie zarejestrowali statut i oficjalnie wstąpili do czytelni „Proświty” — w 1874 roku. Z komunikatu w „Kalendarzu odrodzenia narodowego na 1993 rok”, wydanego w Tarnopolu jako osobna broszura, wiadomo, że 24 stycznia 1974 roku „we wsi Denisów w powiecie Kozowskim otwarto pierwszą na Ukrainie czytelnię gromady” (s. 9). Nieco inaczej ten fakt przedstawia Michał Pawlik w swojej pracy „O ruskoukraińskich ludowych czytelniach”. Na podstawie „Sprawozdania” — Spisu członków „Proświty” pisze on o niskim poziomie życia duchowego na Ukrainie, zwłaszcza w Galicji, o słabym zainteresowaniu „Proświtą”, a jednocześnie wspomina, że pierwsi na ten apel odpowiedzieli członkowie czytelni w Denisowie, wstępując w szeregi „Proświty” w 1874 roku. W Państwowym Archiwum Obwodu Tarnopolskiego przechowywana jest książka „Popularna historia Towarzystwa »Proświta« we Lwowie…”, na jej 158. stronie czytamy: „Pierwszą, która wstąpiła w poczet członków »Proświty«, była czytelnia w Denisowie, na Tarnopolszczyźnie, w 1874 roku”. Jednak dokumentalnych potwierdzeń wstąpienia denisowców do „Proświty” autorowi tych słów dotąd nie udało się znaleźć. Najprawdopodobniej dlatego, że została ona założona na Tarnopolszczyźnie jako pierwsza i była zmuszona na początku podporządkowywać się wyłącznie organizacji we Lwowie, była jedynie jej członkiem stowarzyszonym lub filią. Dziwnym trafem na liście, który został opublikowany w książce „Proświta: historia i współczesność” (Kijów, 1998, s. 41–42), wzmianki o naszej „Proświcie” także brak. Za to w tym samym wydaniu znajdujemy informację innej treści: „Przez swoje 60-letnie istnienie T-wo »Proświta« nadało swoje najwyższe zaszczyty 69 zasłużonym mężom naszego narodu”, a wśród nich znajdujemy też imię ks. Josypa Witoszynskiego (s. 108). Faktem, który świadczy o udziale naszych rodaków we „Proświcie”, jest ówczesne zaświadczenie o takiej treści: „Nr 187. Wydział Towarzystwa »Proświta« poświadcza tym dyplomem, że Pan Emilian Borodijewycz, nauczyciel szkół ludowych w Denisowie, został w księdze członków Towarzystwa jako członek zwyczajny wpisany. We Lwowie, dnia 24 kwietnia (6 maja) 1871. Za Wydział Towarzystwa »Proświta« / (Podpisy prezesa i sekretarza oraz mokra pieczęć Towarzystwa »Proświta«. Ten dokument jest przechowywany w Muzeum Pamiątek Pisarki Iwanny Błażkiewicz)”. W przeciwieństwie do „Proświty” w drugiej połowie 1874 roku w Kołomyji na wieloludnym wiecu staraniem aktywnego działacza moskwofila Iwana Naumowycza powstało konkurencyjne towarzystwo o moskwofilskim nastawieniu „Obszczestwo imienia Michaiła Kaczkowskogo”. Działania konkurencyjnego Towarzystwa były skierowane na udowadnianie, że rząd austriacki na siłę narzucił małorusinom tzw. ruski, czyli ukraiński język i szkoły — w celu pogłębienia niewoli narodu. Od tego czasu obaj ojcowie — Iwan Naumowycz i Josyp Witoszynski — stali się ideologicznymi przeciwnikami na całe życie. Wbrew moskwofilskiemu „Obszczestwu…” w Denisowie rozpoczęła się wielka praca kulturalno-społeczna, ukierunkowana na liczne wstępowanie ludzi do „Proświty”. Ożywiła się w Towarzystwie również praca kulturalno-społeczna. Ponadto kierownictwo centralnego zarządu wysyłało ze Lwowa swoim członkom rocznie po 12 książek. Te książki stały się początkiem zakładania we wsi domowych bibliotek. Wieczory proświtiańskie odbywały się zazwyczaj tak: piśmienni ludzie na zmianę czytali na głos książki, a inni słuchali; utwory zapamiętywano, a następnie deklamowano na wieczorach poświęconych pamięci Tarasa Szewczenki, Markijana Szaszkiewicza, jubileuszowym datom „Proświty” itd. W tamtych latach przez długi czas przewodniczącym był Iwan Samycia. W książce „Zarys historii »Proświty«”, która ukazała się drukiem w 1993 roku, zaznaczono: „Mimo braku odpowiedniego zapisu w statucie »Proświta« w 1875 roku otwiera pierwszą filię we wsi Bortnyky koło Chodorowa i bierze pod swoją opiekę pierwszą czytelnię we wsi Denisów na Tarnopolszczyźnie” (s. 26). Ówczesna czytelnia „Proświty” w Denisowie działała przeważnie w niedziele i w dni świąt religijnych. Zawsze mile widzianymi gośćmi w niej byli miejscowi ojciec Witoszynski i nauczyciel Borodijewycz. Oni czytali wykłady, referaty. Najczęściej im przyznawano prawo przewodniczenia zebraniom i ich prowadzenia, układania programów wieczorów i innych imprez. W rezultacie wysiłków proświtian znaczna część ludzi przysięgła w 1876 roku na trzeźwy tryb życia. To był wielki zryw w działalności „Proświty”. Bo wcześniej w wsi kwitło cztery karczmy, w których przeważająca większość mężczyzn „ratowała się” w radości i w smutku. Według danych „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” (Warszawa, 1880) w Denisowie wówczas mieszkało 189 rzymskokatolików, 1302 grekokatolików, 33 Żydów, a z tej liczby 1524 osoby należały do kościoła rzymskokatolickiego, który znajdował się w odległej wsi Rosochowatka. I jednak światło „Proświty” przebiło ciemność, w rezultacie czego karczmy zbankrutowały, Żydzi pouciekali, a rzymskokatolicy pouchodzili na katolicyzm i wrócili do Bożej świątyni, grekokatolickiej. W tamtych latach przy „Proświcie” w Denisowie działał wyjątkowy chór męski, a potem mieszany, który liczył 100, 125 i 150 śpiewaków. O działalności tego chóru pisała niemal cała prasa zachodnioukraińska. Denisowscy chórzyści, przeważnie jeżdżąc na furmankach z drabinami, wielokrotnie występowali z koncertami w Tarnopolu, Bережanach, Stanisławowie, Buczaczu, Terebowli, Strusowie, Kołomyi, Złoczowie, a nawet we Lwowie. Sporządzając sprawozdanie z reprezentacji czeskiej wystawy gospodarczo-przemysłowej, którą zorganizowano dla Rusinów w Pradze, czasopismo „Prawda” z września 1891 roku pisze: „Na tę wystawę pojechał także sławny patriota Tarnopolszczyzny, ks. Ozyp Witoszynski, który w Denisowie i w sąsiednich wsiach szerzy oświatę wśród chłopów i jako twórca sławnego Denisowskiego chóru zyskał sobie honor i szacunek w szerokich kręgach swoich rodaków. Odprawił on w Królewskim Grodcu w Czechach nabożeństwo żałobne za spokój ruskich żołnierzy, którzy polegli na polu bitwy w wojnie z Prusakami, dzięki czemu bracia Czesi mogli przyjrzeć się naszemu pięknemu obrzędowi kościelnemu” (s. 180–181). Warto tu wspomnieć, że hymn „Jeszcze nie umarła Ukraina” po raz pierwszy w śpiewie chóralnym na naszych ziemiach wykonano w Denisowie. I dokonał tego chór, którego dyrygentem był ojciec Josyp Witoszynski. Chór nawet witał „hymnem narodowym” następcę austriackiego tronu Rudolfa w Tarnopolu 5 lipca 1887 roku (Barwiński Ołeksandr. „Wspomnienia z mojego życia”. Nowy Jork–Kijów, 2004). Odtąd hymn, podobnie jak Frankowe „Nie pora”, wszedł do repertuaru tego zespołu. Drugim takim wielkim wzlotem działalności proświtiańskiej we wsi było to, że denisowcy jako pierwsi na Tarnopolszczyźnie, zakupiwszy instrumenty muzyczne w Czechach, założyli u siebie orkiestrę dętą (1878 r.). Od tego czasu orkiestra nie przerywa swojej pracy aż do dzisiaj. Lecz obecnie nosi ona zaszczytne miano „ludowej”. Działalność Towarzystwa nie ograniczała się tylko do przedsięwzięć kulturalno-oświatowych. Do czytelni w Denisowie przyjeżdżali i wygłaszali wykłady specjaliści od sadownictwa, pszczelarstwa, rolnictwa itd. Nasi przodkowie rozumieli, że sadownictwo, pszczelarstwo i rolnictwo — to także kultura. Później na jednym z zebrań „Proświty” postanowiono założyć gromadzki spichlerz, by pomagać tym, którym brakowało wiosną nasion lub chleba w przednówku. Jego orga-
Poświadczenia Borodijewicza nizano tego samego 1878 roku. Również w czytelni postanowiono założyć własny sklep, z ustalonymi cenami, bo Żydzi na wszelkie sposoby oszukiwali ludzi. W rezultacie w 1880 roku Mykyta Wesna otworzył pierwszy chłopski sklep w Denisowie i upadła żydowska twierdza „Wasza ziemia, a nasz owoc”. Z czasem ten sklep przekształcono w czytelniany, a w 1906 roku na tej bazie utworzono sklep spółdzielczy pod nazwą „Wiejski handel”, który także okazał się pierwszym we Wschodniej Galicji. W nim były sprawiedliwe, sprawdzone ceny, waga i miara. Dzięki „Proświcie” w 1881 roku gromada zainicjowała budowę pierwszej w wsi dwuklasowej szkoły, a w 1887 roku rozpoczęła budowę wokół ścian starego drewnianego kościoła wielkiej murowanej świątyni (architekt Rotter), którą w latach 1889–1890 malował wybitny artysta, poeta i publicysta Kornyło Ustyjanowycz. Była to najpiękniejsza cerkiew na całym Podolu. W 1876 roku przy „Proświcie” utworzono finansową „Kasę Gromadzką”, której działalność była ukierunkowana na walkę z lichwą. Istniała ona z zebranych wkładów pieniężnych i udzielała pożyczek pod 12%, podczas gdy w tym czasie Żydzi brali po 50–100. Czytelnia w dziakówce mieściła się do 1898 roku. Byli w niej przeważnie starsi wiekiem członkowie. Jednak z czasem do „Proświty” wstąpiła młodzież. Wraz z jej napływem w niewielkim, niedokończonym pomieszczeniu wszystkim zrobiło się ciasno. Podczas gdy starszych pociągała literatura duchowa, młodzież pragnęła nowości, przestrzeni. Zaczęły wrzeć namiętności. W konsekwencji na zebraniu, które odbyło się w nowym domu gromadzkim, przy cerkwi, Iwan Warenycia, Iwan Kuziw — syn Mykytów oraz Iwan Kuziw (Sosniw) wysunęli kwestię zaprzestania działalności „Proświty”. Starzy członkowie, w przeciwieństwie do młodych, odmówili przyjęcia statutu czytelni „Proświty” i uchwalili statut moskwofilskiej czytelni im. Kaczkowskiego, która propagowała literaturę religijną. Po takim rozłamie czytelnia im. Kaczkowskiego zajęła pomieszczenie w nowym domu gromadzkim, a czytelnia „Proświty” umieściła się w chacie Antona Sawaka na Wyhonie (obecnie tam chata Bezwuszków). Ten czytelniany rozłam nie osłabił, lecz przeciwnie — rozszerzył i wzbogacił pracę oświatową. Rozpoczęła się rywalizacja — kto kogo. Wiosną 1899 roku członkowie młodzieżowej organizacji „Proświty” zorganizowali koło dramatyczne, które dało we wsi pierwsze amatorskie przedstawienie w stodole na podwórzu księdza Witoszyńskiego. Wystawiono wówczas dramat Muciky „Za sierotą Bóg z kalitą”. Było to coś nowego, niespotykanego w życiu wsi, bo czasem widywano już występy błaznów, magików, widowiska z niedźwiedziem, a tu swoi ludzie tworzyli cudowną komedię. Wtedy główną rolę Mykoły zagrał Antin Sawak, Podatkowskiego — Iwan Warenycia, a Martę — Maria Warenycia. Stodoła była przepełniona nie tylko miejscowymi, lecz także parafianami z
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
innych wsi. Z okazji pieniądze zbierano do czapek i dzięki temu młody ruch oświatowy wzmocnił się nie tylko moralnie, ale i materialnie. Kiedy w 1902 roku sala w domu społecznym była już wykończona, członkowie czytelni „Proświty” postanowili przenieść się tam. Petro Samycia i Iwan Warenycia wzięli kuferki z biblioteką proświatową i, nie pytając starszych, przewieźli je do domu społecznego, który od tego czasu stał się miejscem zebrań wszystkich innych towarzystw. Pierwszym wystawionym w nowym domu przedstawieniem była sztuka „Biedne na świecie pieszczone dziecko”. Główną rolę odgrywała Ołeksandra Samycia, która chodziła na próby z małym dzieckiem na rękach, bo nie miała z kim zostawić go w domu. Wielką stratą dla życia kulturalno-oświatowego stała się śmierć księdza Josypa Witoszynskiego 24 stycznia 1901 roku. Opuścił on ten świat w 64. roku życia. Wraz z jego odejściem zamarło także życie w czytelni. Ożywało ono tylko w czasie letnich wakacji szkolnych, jak wtedy je nazywano — ferii. Na ferie przyjeżdżali z gimnazjum w Tarnopolu oraz Uniwersytetu Lwowskiego studenci, którzy czytali wykłady, najczęściej z historii Ukrainy. Pierwszym aktywistą wsi po śmierci J. Witoszynskiego stał się student filozofii Uniwersytetu Lwowskiego Hryhorij Hołowka, który z czasem dał impuls do odnowienia chóru i muzyki dętej. W 1903 roku moskalofilska czytelnia imienia Kaczkowskiego połączyła się z czytelnią „Proświty” pod wspólnym dachem towarzystwa „Proświta”. Niestety, tego nie widział już ksiądz Witoszynski. Na przewodniczącego czytelni wybrano proboszcza Antona Kopertynskiego, który był zięciem Witoszynskiego. Nie miał on jednak zdolności organizacyjnych swojego teścia, mało interesował się życiem kulturalnym i z czasem sam ustąpił ze stanowiska. Wtedy przewodniczącym został Iwan Makohin, a do rady, którą nazywano wydziałem, wybrano Hryhorija Woznego, Fedora Dydycza, Iwana Warenycię, Hryhorija Hołowkę, Hnata Repichowskiego i Petra Samycię. Praca w czytelni została wznowiona. Hnat Repichowski zabrał się za formowanie biblioteki, bo stara okazała się już nieciekawa. Dzięki współpracy ze studentami we Lwowie, a byli to Hryhorij Hołowka, Ilko Kuziw, Ostap Borodijewycz oraz Ostap Skybiński, denisiwscy proświatowcy zakupili nowe książki. Fundusz uzupełniono także literaturą z utworami dramatycznymi, które proświatowi amatorzy uczyli się i prezentowali na scenie. Wkrótce nadeszła trudność, bo salę w domu społecznym oddano pod szkołę. Oprócz tego do wystawienia każdego przedstawienia potrzebne było specjalne zezwolenie. Z wielkimi trudnościami w 1924 roku lokalnemu entuzjaście Iwanowi Rybakowi (1888—1967) udało się odnowić we wsi chór mieszany. Do każdego jego występu także trzeba było mieć specjalne zezwolenie od cenzora, który bezczelnie wykreślał i skracał programy. Mimo wszystko koncerty się odbywały, choć za naruszenie regulaminu programu organizatorów czasem nawet pociągano do odpowiedzialności, w tym do kilkudniowego więzienia. Wielkie sukcesy osiągnęły wtedy zarówno denisiwskie kółko dramatyczne (reżyser Wasyl Szaryk), jak i orkiestra dęta (kierownik Stepan Pawłyszyn). W latach 1925—26 w Denisiowie społeczność zbudowała nowy Dom Ludowy, w którym miały mieścić się także inne towarzystwa. Z czasem zbankrutował on i został wykupiony przez czytelnię „Proświty”. W Wielki Czwartek 1934 roku we wsi wydarzyło się wielkie nieszczęście: pożar zniszczył 179 gospodarstw. Spłonął także Dom Ludowy. Wkrótce na rocznym zebraniu „Proświty” Petro Rybak wniósł propozycję postawienia nowego Domu Ludowego. Rozpoczęto zbiórkę datków. Pierwszym darczyńcą był Mykoła Kowal, który ofiarował na niego 16 metrów sześciennych kamienia. W 1936 roku budowę zakończono, dom służy wsi do dziś. Wznosiła go społeczność wsi, bo cała należała do „Proświty”. Z wielkim zapałem ożyło i tworzyło się w nowym Domu Ludowym „Proświty” także życie oświatowe. Wielkimi aktywistami i znawcami na niwie pracy społecznej w tamtych latach okazali się Iwanna Błażkewycz, Iwan Błażkewycz, Mykoła Mazepa, Wasyl Samycia, Petro Rybak, Wasyl Szaryk, Andrij Szehedyn, Mykoła Kowal, Dmytro Rapatyj, Marija Mykytiw, Stefania Dusanowska, Dmytro Warenycia, Mykoła Stysłowycz, Wołodymyr Jakubowski, Semen Czyczuł, Dmytro Dusanowski. W swoim czasie we wsi Denisiów i na jej chutorach funkcjonowały cztery czytelnie „Proświty”: dwie we wsi i dwie na chutorach. Odpowiednio było też kilka zespołów dramatycznych i chóralnych. Z czasem, przechodząc na wiejskiej scenie dobrą szkołę, artyści amatorzy Wasyl Samycia, Wasyl Szaryk i Petro Rybak zostali reżyserami. A na zmianę starszym przyszli młodzi — Myrosław Szehedyn, Wołodymyr Stadnyk, Mykoła Stadnyk, Sława Iwaszkiw, Jewhenija Kaczałuba, Marija Rybak, Marija Wojcechiwska, Stefania Szczebywłok, Stefania Wozmirska, Olha Bendiuha, Zenowij Buryn, Wasyl Bukiwski, Iwan Kulycz, Anna Makohin, Iwanna Kuszelwska, Kateryna Wozmirska, Olha Puha, Marija Sołomko, Roman Korpak, Olha Dusanowska, Iwan Perożak, Bohdan Mykołyszyn, Bohdan Mykytiw, Iwanna Perożak, Olha Kuziw, Marija Biłas, Olha Hurecka, Bohdan Szaryk, Marija Makohin. Na chutorze Wesniwka działali Hryhorij Mykytiw (reżyser), Kateryna Wiwczar, Hałyna Kowal, Marija Czambuł, Markijan Sawak,
Iwanna Hensjur, Iwan Rybak, Anastasija Mykytiw, Tetiana Mykytiw oraz wielu innych. Wystawili oni sztuki: „Krwawe perły”, „Póki słońce wzejdzie, rosa oczy wypali”, „Marusia Bohusławka”, „Ukradzione szczęście”, „Niewolnik”, „Pająk i Głyta”, „Nazar Stodola”, „Za sierotą Bóg z kalitą”, „Ataman Chmara”, „W szponach GPU”, „Tytariwna” i inne. Dyrygentami byli wówczas: chóru — Hilarij Czornyj, orkiestry dętej — Fedir Moroz. Nadszedł rok 1939. Rozpoczęły się pierwsze represje. Działalność „Proświty” znalazła się poza prawem. Represjonowano aktywistów denisowskiej „Proświty” — Dmytra Rapatyja, Iwana Szehedyna oraz Iwana Kowala. W 1941 roku do Ukrainy wkroczyli nowi interwenci — niemieccy faszyści. Do Niemiec wywieziono na różne przymusowe roboty pół setki młodzieńców i dziewcząt. Sowieccy „wyzwoliciele”, którzy przyszli w 1944 roku, zakazali działalności „Proświty”, zniszczyli jej mienie, a wszystkich członków zakwalifikowali jako wrogów ludu. „Proświtę” traktowano jako „nacjonalistyczne towarzystwo”. Zabroniono nawet o nim wspominać. Rozpoczęły się nowe represje. W związku z tym proświcianie całymi rodzinami opuszczali rodzinne wsie i, jak z piekła, uciekali gdzie pieprz rośnie. Ratując się przed „wyzwoleniem”, wyjechało do obcych państw trzystu denisowian z 87 rodzin. Około 30 prośwician wstąpiło do UPA, dwa razy więcej — do UGD. Niektórzy z nich zrosili krwią swoją i wyścielili kośćmi rodzimą ziemię. 16 denisowskich rodzin wywieziono na Sybir, a ich mienie zniszczono. Reszta prośwician przebywała w więzieniach, na katorżniczych robotach, prześladowana do końca życia. W pierwszych dniach wywózki zamarzła na Sybirze żona wielkiego patrioty „Proświty” Antona Sawaka. Sowieccy „wyzwoliciele” w Ukrainie zaczęli tworzyć nową „kulturę”, która wyśmiewała wszystko, co rodzime, a wychwalała „internacjonalistów”-bolszewików. W tamtych latach do wsi Denisów, jako niepewnej, starannie dobierano i wysyłano czołowych specjalistów-kierowników, z reguły obcych, ze wschodu — „wiernych leninowców”, duszpasterzy czerwonej Moskwy. Lecz denisowska „Proświta” w latach sowieckiej zamieci kontynuowała życie, rozwój, ale już nie na Ojczyźnie, a na wygnaniu. Z nadejściem odwilży nasz naród znów za pierwszy obowiązek uznał odrodzenie „Proświty”, a przez nią swojego narodu. Prawda, aby „uśpić” ówczesnych wysokich namiestników, nazywało się to wówczas Towarzystwem Miłośników Języka Ojczystego. Pierwsze takie Towarzystwo, jak i niegdyś, powstało we Lwowie, a 5 lutego 1989 roku jego komórka została utworzona również w naszej wsi. Nosiła ona wówczas nazwę „Denisowska komórka imienia Iwanny Błażkewycz Tarnopolskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki”, która stała się pierwszą wiejską komórką na Tarnopolszczyźnie. Dlatego na początku swojego istnienia miała taką „szczerą opiekę” ze strony komitetu rejonowego partii komunistycznej oraz KGB. Dzisiaj pracę denisowskiej komórki „Proświty” widać nawet przy przeglądzie wsi. Dzięki jej staraniom naszym wybitnym proświcianom postawiono pomniki — wybitnemu działaczowi muzycznemu i kulturalno-społecznemu, księdzu-dziekanowi Josypowi Witoszynskiemu, pisarce dziecięcej i działaczce kulturalno-społecznej Iwanie Błażkewycz, ukraińskiej pisarce, działaczce kulturalno-społecznej w Kanadzie, na której posiadłości (na denisowskim chutorze Wesniwka) odbył się III Wielki Nadzwyczajny Zjazd OUN — Tetianie Fedoriw, żołnierzowi ukraińskiej armii lotniczej URL Mychajłowi Szarykowi oraz pomnik Wolności — na cześć Niepodległości Ukrainy, która została ogłoszona 24 sierpnia 1991 roku, usypano mogiły — kozacką, strzelecką. A ile przeprowadzono imprez masowych, wieczorów tematycznych. Na budynku, który niegdyś zbudował i w którym mieszkał założyciel „Proświty” w Denisowie ks. Witoszynski, umieszczono tablicę pamiątkową. Dzisiaj jest on zabytkiem kultury końca XIX wieku. Teraz znajduje się tam muzeum krajoznawcze. Osobno we wsi znajduje się również Muzeum Pamięci Iwanny Błażkewycz. Przyjeżdżali niegdyś do wsi Denisów, aby zaczerpnąć z aktywnej pracy naszej „Proświty”, Iwan Franko, Wasyl Stefanyk, Mychajło Pawłyk, Tymotej Bordulak, Osyp Makowej, Wołodymyr Hnatiuk, Bohdan Łepkyj, Andrij Czajkowskyj, Olha Duczyminśka, Iryna Wilde, czeski folklorysta František Řehoř… I wszyscy oni, przebywając we wsi Denisów, zostawiali ślad na tablicach historii naszej „Proświty” oraz swojej twórczości.
Машинний переклад
Chór „Proświty” Po ciężkiej, długotrwałej chorobie zmarł Taras Romanowycz KYJAK — znany ukraiński uczony językoznawca, działacz społeczny i polityczny, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry teorii i praktyki przekładu z języka niemieckiego Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, który przez długi czas żył i pracował na Bukowinie. Taras Kyjak urodził się 23 marca 1944 roku w mieście Wynnyky w obwodzie lwowskim. Jego ojciec był działaczem ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego. Ukończył wydział filologii romańsko-germańskiej Czerniowieckiego Uniwersytetu Państwowego im. J. Fedkowycza (1965 r.) ze specjalnością „Język i literatura niemiecka”. Przez długi czas pracował na naszym uniwersytecie. W 1989 roku obronił rozprawę doktorską w dziedzinie nauk filologicznych. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy w latach 1994–1998. Jeden z założycieli naukowo-badawczego Centrum bukowinoznawstwa, przewodniczący Czerniowieckiej organizacji obwodowej towarzystwa „Proświta” (1990–1995), przewodniczący Ukraińskiego towarzystwa terminologicznego (od 2002 roku), jeden z członków-założycieli Demokratycznej Partii Ukrainy (1990–2003). Kawaler orderu „Za zasługi” III stopnia. Autor artykułu 10 (o języku) Konstytucji Ukrainy. Autor około 250 publikacji naukowych. Czerniowieckie zjednoczenie obwodowe oraz Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wyrażają szczere współczucie rodzinie zmarłego. Wieczna i jasna pamięć.
Машинний переклад
Ołena WOŁOCZAJ
22 stycznia w sali konferencyjnej im. Wasyla Suchomlinskiego Perejasławsko-Chmielnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Hryhorija Skoworody odbył się Ogólnoukraiński okrągły stół „Procesy państwotwórcze i narodotwórcze na Ukrainie w krajowym dyskursie naukowym”, poświęcony 1005. rocznicy proklamowania niepodległości UNR przez IV Uniwersał Ukraińskiej Rady Centralnej, 1005. rocznicy bitwy na stacji kolejowej Kruty, 1005. rocznicy zatwierdzenia Trójzębu godłem państwowym UNR, 1005. rocznicy przyjęcia Konstytucji UNR oraz 995. rocznicy Aktu Zjednoczenia UNR i ZUNR. Wydarzenie odbyło się pod patronatem Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, Perejasławsko-Chmielnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. Skoworody, Narodowego Historyczno-Etnograficznego Rezerwatu „Perejasław” oraz Instytutu Badań Politycznych i Etnonarodowościowych im. I. F. Kurasa NAN Ukrainy. Przeprowadzone wydarzenie ma znaczną wartość naukową i praktyczną, ponieważ stymuluje rozwój współczesnej nauki i popularyzuje jej ostatnie osiągnięcia oraz ich wykorzystanie w dalszym umacnianiu soborności Ukrainy.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ska, gdzie na początku wojny był sztab ATO. A potem Ługańszczyzna, Mariupol, osławiona Awdijiwka…” A na koniec opowiada, że teraz w centrum miasta ustawiono pomnik Serhija Bondarczuka. Był on wychowawcą Ołeksandra w szkole. Mądry i dobry pedagog, a do tego — wielki patriota. Członek Swobody. Zginął w Kijowie na Majdanie jako jeden z pierwszych. Od snajperskiej kuli… Otwierają się drzwi sali. Wołają Ołeksandra. Po kilku minutach wraca do sali. Szybko spakował rzeczy. Żegna się. — Już jadę na urlop!.. Po syna ziemi książąt ostrogskich przyjechał towarzysz broni. Uratował kombata Ledwo Ołeksandr radośnie wyszedł z sali, a już przywieźli do niej świeżo zoperowanego sierżanta Ołeksandra Kruczenkę. Jest jeszcze pod narkozą. Siedzę cicho, czekając na jednego zabłąkanego… Minęło kilka minut i nagle… Ołeksandr otworzył oczy i słyszę cichy głos: choć jestem wojskowym, to nie przyszło mi być na pierwszych liniach, ale o moim siostrzeńcu Romanie Awdijence napiszcie koniecznie! W tak krytycznej sytuacji myśli o bliskiej krwi. Wyciągnęłam zeszyt. Długopis w dłoniach. A on wysiłkiem woli ostatecznie otworzył oczy i wargami, które początkowo poruszają się z trudem, wymawia: — Nasz Roman był szeregowym w MSW za Janukowycza. Kiedy zaczął się Majdan, przeszedł na stronę narodu. Z Majdanu — na front! Pod Iłowajśkiem odniósł wiele ran, ciężką kontuzję. Fala uderzeniowa zrzuciła go z transportera opancerzonego. W tym samym czasie ranny został kombat. Roman, sam ledwo żywy, zdołał przeciągnąć go w bezpieczne miejsce. Żyje nasz kombat! Po szpitalu Roman znów poszedł na front. Walczył aż do rotacji. A obecnie służy w Gwardii Narodowej. Ma teraz 22 lata. Za wyczyn pod Iłowajśkiem Roman ma odznaczenia państwowe. Źródło Skoworody Kapitan Sił Zbrojnych Ukrainy, charkowianin Serhij Bezruk, pił kiedyś wodę ze studni Hryhorija Sawycza Skoworody. Jest taka przy wyjeździe z Charkowa w kierunku na Merefę. To źródło daje, być może, siłę pokoleniom, by pokonywać nieszczęścia i zachowywać ducha ukraińskości. I uczył się Serhij Bezruk na uniwersytecie im. Skoworody. Został nauczycielem wychowania fizycznego. Na front poszedł jako ochotnik. I choć teraz leży na szpitalnym łóżku, ma nadzieję znów stanąć w szeregach obrońców Ojczyzny. Nie będzie mógł pracować tam, gdzie potrzebna jest ciężka siła fizyczna. Ale armia — to państwo w państwie. Tutaj potrzebne są różne zawody. „Będę mógł kierować technikami, podpowiadać, bo jestem specjalistą. I w sztabie papierkową robotę trzeba umieć robić uczciwie i dokładnie — skracać biurokratyczno-papierowe procesy. Nie chcę, żeby naszą armię złośliwcy nazywali papierową. Choć jeszcze w szpitalu, to już czuję, że będę mógł i sportem po trochu się zajmować. Dla zdrowia. Starszy syn we wszystkim mnie wspiera. Jestem z niego dumny. Czuję, że i jemu na korzyść wychodzi woda ze źródła naszego mędrca Hryhorija Sawycza…” Twoja trwoga jeszcze w tobie rośnie, Jeszcze oko przymierza kat do ciebie. Lecz już proroctwo pisze się święte Wykute literami na niebie. Jeszcze ty przechodzisz mimo, mimo nas Z codzienną zasmuconą twarzą. Lecz już Piłat wyznaczył czas śmierci I już cię Pan do siebie woła. Jeszcze ty — jak wszyscy. Nikt z nas nie poznał. (A może po prostu nie chciał poznać) W tobie Jezusa. Duszę strach brał — I zamykali drzwi i okna chaty. Szedłeś, tak daleki od pokus. Ty pierwszy raz byłeś w tym mieście Lwa… A może to szedł Chrystus Jezus Z prawą twarzą Wasyla? Hanna KOSTI W-HUSKA, członkini NSPU, m. Borszczów, obwód tarnopolski.
Машинний переклад
Marharyta Dowhan. Zdjęcia Serhija Boryśkowskiego. Wojownik z krainy Szewczenki. Na sławnej Ziemi Czerkaskiej, niedaleko od Kieriłówki Szewczenki, dawno temu upodobał sobie miejsce do życia przy jeziorku kozak Iskra. Później obok niego wyrosła jeszcze chata — kozaka Staszenki. Wieś w końcu nazwano na pamiątkę pierwszego osadnika — Iskrne. Z czasem zaczęło tu mieszkać ponad 800 osób. A potomek tego pierwszego, Staszenki, Mykoła, był w naszych czasach głównym energetykiem wsi. Żonę Nadię znalazł sobie rodem z Kaniowa. W 1974 roku urodził się im syn Iwan. Iwan Staszenko. Rósł i żył jak wszyscy. Ukończył szkołę zawodową w Watutinem. Pracy we wsi nie ma. Do Polski jeździł na zarobek. Spotkał dziewczynę Zoję rodem ze starodawnego Krzemieńca na Tarnopolszczyźnie. Pobrali się. Na radość rodzicom dorasta córeczka Tamila. Dobrze się uczy. Ciągnie ją do sztuki. Śpiewa w chórze. Wszystko wspaniale! I nagle… przyszło kozakowi Iwanowi Staszence stanąć w obronie własnego dziecka, rodziny, Ojczyzny… Iwan Staszenko właśnie wyszedł ze swojej siódmej sali. Uśmiechnięty. Uprzejmie się przywitał i łatwo zawiązała się rozmowa. — Poszedłem bronić rodzinnego kraju latem 2015 roku. Szkolenie w Równem i jest żołnierzem oddzielnej brygady górsko-szturmowej. Ponieważ jest zawodowym kierowcą, przydał się też na froncie. Wesoło obwieścił: „Byłem łaźnikowym, kąpałem chłopaków!”. Kąpanie wyglądało tak: prowadzisz samochód z mobilną łaźnią (Polacy podarowali), obok ciebie siedzi strzelec, bo to linia frontu, a wróg śledzi wszystko, co się porusza. Był z towarzyszami broni tragiczny epizod. Wozili na punkty kontrolne benzynę do maszyn. Trafili pod wrogi ostrzał snajperski i polegli obaj chłopcy — i kierowca, i strzelec. Iwana Bóg oszczędził. Niewiarygodna koncentracja i szybka jazda to gwarancje bezpieczeństwa. Wykąpali chłopaków na punkcie „Mykoła”, gonią do punktu „Wołodia”, potem — do punktów kontrolnych „Dżyha”, „Aniuszka”… — Dostała mnie wroga kula na drugiej wojnie, w 2016 roku, czyli po drugiej rotacji. Ile rotacji, tyle wojen przeszedłem — mówią między sobą żołnierze. Ta druga była najstraszniejsza — Awdijiwka, Pisky, Wodiane — wszędzie piekło, wszędzie dosięgało. Połatali Iwana na miejscu i znowu do szeregów. Wcześniej był łaźnikowym, a teraz został wozakiem wody. Po trzeciej rotacji — wozakiem chleba. I nagle we wrześniu 2017 roku „zasygnalizowała” przestrzelona ręka: napięcie, a jeszcze ciężkie rzeczy trzeba nosić. Ból. Przestała pracować. Trzy szpitale przeszedł. W Czasiw Jarze, w Charkowie, a teraz żołnierz Iwan Staszenko jest w stołecznym szpitalu. „Tutaj są uważni lekarze — mówi wojownik. — Poważnie zajął się mną chirurg Serhij Sapa. On prawie beznadziejnych przywraca do życia. Wierzę — pomoże mi, ręka ożyje i pewnie położy się na kierownicy”. Silny duchem. W żytomierskim szpitalu nie dali rady, więc właśnie przywieźli do kijowskiego, prosto na chirurgię ropną, bo diagnozy są skomplikowane: zapalenie kości, infekcja kości piszczelowej. Obserwuję, jak wiozą Ołeksija Marczuka, starszego chorążego 30. brygady zmechanizowanej, dowódcę oddziału, z kolejnej operacji do siódmej sali. Mężczyzna heroicznie żartuje (a to wcale nie żart!) przez narkozę: to nie pierwsza operacja, było ich wiele i jeszcze będą! Ołeksij Marczuk pochodzi ze sławnego historycznego Korostenia. Przypomniał mi się wtedy ziomek Ołeksija, Serhij Babśkyj — wróg myślał, że spalił go, a chłopak dosłownie powstał z popiołów! Podniesie się na nogi i starszy chorąży Marczuk, który jeszcze od 2016 roku hartował swoją żołnierską odwagę — w Hranitnym pod Wołnowachą. Nie znasz historii — nie masz przyszłości. Wchodząc do budynku traumatologii, miałam przyjemność przytrzymać drzwi wejściowe na prośbę dwóch mężczyzn, przeładowanych ogromnymi paczkami i torbami. Sprawa zwyczajna — darczyńcy radują rannych na święta Bożego Narodzenia i Nowego Roku. Za wskazówką pielęgniarki idę do jednej z sal poznać się z nowym. I pierwsze, co rzuciło się w oczy — kto siedząc, a kto leżąc, kręcą w rękach, oglądają supermodne wielobarwne trampki! Takie podarki żołnierzom nieśli ci, którym drzwi na dole trzymałam! Prezent trafiony, na radość. Ile tej zimy. Niedługo wiosna! A mój bohater w tym czasie je pilaw, którym poczęstowała rannych po prostu kijowianka (tak się nazwała). Kobieta szczęśliwa z pochwały-podziękowania 21-letniego żołnierza-łącznościowca Eduarda Wałentynowycza Priadki z Mikołajowa. Od maja 2016 roku Eduard był na froncie. Przeważnie — pod Awdijiwką. Chętnie opowiedział o sobie: „Po szkole uczyłem się w Mikołajowskim liceum zawodowym. Myślałem, zostanę mechanikiem. Samochody kocham. Mam marzenie jeszcze ze szkoły: studiować historię powszechną i swoją, ukraińską”. Podsumował swoimi słowami Eduard myśli wielkich filozofów: „Człowiek, nie znając swojej historii, nie ma przyszłości”. Jak nie ja, to kto? Pogoda wydała się tego dnia niezwykle ciepła, około 10 stopni powyżej zera. I wszyscy pacjenci szpitala, kto może się ruszać — ruszają się. Spotykam na wózku mojego dawnego bohatera Witalija Cymbaliuka. A obok Witalija troskliwy, uważny towarzysz — Kostiantyn Tepał, który też trafił na chirurgię. Ale jest na nogach, więc pomaga starszemu towarzyszowi broni, który póki co jest na wózku. I już 11 miesięcy na leczeniu. I mówi mi: trzeba pomagać. Jak nie ja, to kto? Syn ziemi książąt Ostrogskich. Poznałam Ołeksandra Czornego na oddziale chirurgii. Jest ze Starokonstantynowa w obwodzie chmielnickim. Z dumą dodaje, że założył jego rodzinne miasto jeden z książąt Ostrogskich. 800 lat mu niedawno obchodzili. I żona Kateryna uczyła się w Akademii Ostrogskiej. Ona jest wykładowcą języka ukraińskiego i literatury oraz znawczynią języków obcych, nawet chińskim się zajmowała. A Ołeksandr to kapitan Sił Zbrojnych Ukrainy, oficer Zarządzania Wojskami szczebla taktycznego. Uczył się w Żytomierskim Instytucie Radioelektroniki im. Serhija Korolowa. „Teraz nasza narodowa agencja kosmiczna zaczęła pracować aktywniej. W armii zajmuję się ochroną naszej tajnej informacji, doskonaleniem poziomu jej zabezpieczenia. Jako inspektor. Zatem na froncie wszędzie trzeba być. Zaczynało się wszystko od Kramatorska”. Pamięci Wasyla Stusa. „Narodzie mój! Do ciebie jeszcze wrócę”. Wasyl Stus. Narodzie mój! Narodzie mój! Narodzie… Zamęczony i stracony twój kwiat. Jakich synów ziemia ta zrodzi, kiedy na niej zostawił Czarnobyl ślad? Ona dawno już od przekleństw zczerniała. Na niej śladu czystego nie ma. W mordowskich łagrach tylko pustka biała. I w kemerowskich tylko ściana niema. A jak w nich dusi szaleńcza cisza! Jak nerwy wypala mroźny żar! A tam jeszcze ktoś, patrz, i wiersze pisze, On tam jeszcze nie stracił Bożego daru? Tę Bożą iskrę bili i kosili. I głodem morzyli dzień po dniu. I wyrastały pagórki-mogiły w tej obcej uralskiej stronie. Kto ich zobaczy, kto ich tam wspomni? Śniegi bezlitośnie zasypują ślad. Do ciebie, mój błogosławiony kraju, wraca twój zniszczony kwiat. Do ciebie, mój narodzie, Ukraino! Do ciebie ich w wieczność przyniosą. I klęka pamięć na kolana, nieśmiertelnością wyściełając im drogę. Z obliczem Jezusa. A był tak blisko. Przede mną Chrystus z obliczem Wasyla Stusa. Roman Łubkiwski. Wasylku! Jakie śniegi zamiecą! Na całym świecie zamieć hula. Jeszcze cię judasze sprzedadzą, Twoja Golgota jeszcze na ciebie czeka.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
lata, na terenie Kompleksu Memorialnego „Pamięci Bohaterów Krut” (wieś Pamiatne w rejonie borszniańskim obwodu czernihowskiego) — na symbolicznej mogile ukraińskich studentów-żołnierzy-bohaterów, uczestników obrony Kijowa, którzy zginęli 29.01.18 r. w walce z moskiewskimi najeźdźcami pod Krutami, cała postępowa społeczność Ukrainy po raz kolejny przeprowadzi wiec-requiem, uczci bohaterską i jednocześnie smutną datę naszej historii — stuletni jubileusz czynu Bohaterów Krut. W tej ogólnopaństwowej akcji biorą udział nie tylko przedstawiciele władz, sił państwowotwórczych Ukrainy, ale także świadomi narodowo Ukraińcy z całego świata. Związek Oficerów Ukrainy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Kijowski Oddział Miejski Weteranów oraz inne organizacje narodowo-patriotyczne planują udział w ważnym wydarzeniu narodowo-patriotycznym na symbolicznej mogile Bohaterów Krut. oddział ochotników — junkrów 1. Szkoły Junkrów im. B. Chmielnickiego (1. Ukraińska Szkoła Wojskowa), studentów szkół wyższych (Sotnia Studencka), gimnazjalistów oraz 22 starszynów-frontowców, w sumie około 300 (?) bagnetów. 27 stycznia Bachmacz zajęli czerwoni, a dzień wcześniej — 26 stycznia, bolszewickie wojska, dowodzone przez Murawjowa, topiły we krwi Kijów. Spod Bachmacza działania bojowe przeniosły się bliżej stacji Kruty. Oddziały ochotników z Kijowa dołączyły do jednostek armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Obrońcy Krut mieli niewielkie doświadczenie w prowadzeniu walki (około dwóch miesięcy) na strzelnicy, gdzie uczyli się strzelać i rzucać granatami, ale ich dowódcami byli doświadczeni frontowcy. Na uzbrojeniu obrońcy mieli samoróbny „pociąg pancerny” z armatą i karabinami maszynowymi, kierowany przez sotnika Łoszczenkę, wagon z amunicją, a także lazaret z sanitariuszami. Bojownicy zajęli pozycje 28 stycznia kilkaset metrów od stacji Kruty. Na prawym skrzydle mieli sztuczną przeszkodę — nasyp torowiska kolejowego, a na lewym — wykopali okopy i wznieśli ziemne umocnienia. Pod wieczór zwiad doniósł, że bolszewickie oddziały podeszły do stacji Płysky. Mroźna noc minęła na przygotowywaniu ukraińskich pozycji do walki i nieznacznej strzelaninie z karabinów ze strony wroga. Improwizowany „pociąg pancerny” starszyna Łoszczenko zbudował z platformy towarowej i parowozu, uzbrajając go w armatę i dwa karabiny maszynowe, co pozwalało podjeżdżać pod wrogie pozycje i, pomimo silnego ognia bolszewików, skutecznie je ostrzeliwać. Nastał ponury poranek 29 stycznia 1918 roku i obie strony przyczaiły się w oczekiwaniu na decydujący pojedynek. W nocy bolszewickie oddziały niepostrzeżenie zbliżyły się do linii ukraińskich okopów. Na prawo od torów kolejowych zalegli junkrzy, na lewo — Sotnia Studencka, podzielona na cztery plutony, z których trzy zajęły pozycje w okopach, czwarty pozostawał w rezerwie. O godzinie 9 rano wróg rozpoczął ostrzał ukraińskich pozycji z karabinów, a potem z armat. Ostrzał był huraganowy, ale niecelny, pociski padały za okopami w polu. Jedyna armata, z której ostrzeliwano wroga, stała zbyt wysoko na torowisku kolejowym, była widoczna zarówno dla swoich, jak i dla wrogów. Na nią właśnie skierowali bolszewicy ogień swojej artylerii i karabinów maszynowych. Walka trwała ponad 5 godzin z niewielkimi przerwami. Na pomoc Czerwonej Gwardii nadeszły świeże siły, w szczególności 1. Oddział Piotrogrodzki, a od strony Czernihowa koleją podszedł prawdziwy pociąg pancerny i rozpoczął ostrzał obrońców z tyłu. Prawe skrzydło junkrów pod osłoną nasypu utrzymywało swoje pozycje do końca, chociaż walka była zacięta, ale ogień armatni zmusił ich do odwrotu. Bolszewicy tymczasem rozwinęli natarcie na lewe skrzydło, tam studenci mieli przed sobą i za sobą otwarty teren. Sotnia Studencka, którą podczas walki dowodził sotnik Omelczenko, odpierając Zakończenie na str. 8
Машинний переклад
Jewhen ŁUPAKOW, kapitan I rangi, deputowany ludowy Ukrainy II kadencji
Nieśmiertelny czyn młodych Bohaterów, który nazywa się również Czynem pod ukraińskimi Termopilami, na zawsze został wpisany złotymi zgłoskami w naszą historię i literaturę. Właśnie to zmaganie ukraińskiego Ducha z wielokrotnie przeważającymi siłami moskiewskich najeźdźców, które zatrzymało wroga na tydzień na przedpolach Kijowa, jest bardzo ważne z politycznego punktu widzenia, gdyż pozwoliło to ukraińskiej delegacji na negocjacjach w Brześciu przy podpisaniu traktatu brzeskiego w 1918 roku zakwalifikować bitwę pod Krutami jako atak Rosji na Ukraińską Republikę Ludową, czyli została utrwalona sytuacja militarna, doprowadzić do uznania Niepodległości pierwszego w XX wieku ukraińskiego państwa — Ukraińskiej Republiki Ludowej przez 46 wiodących państw świata, włącznie z bolszewicką Rosją! Dzięki czynowi młodych Bohaterów-Ukraińców, URL uznano za państwo, które może stawić zbrojny opór wrogowi. Czyn Bohaterów Krut — studentów i uczniów, którzy z bronią w ręku stanęli w obronie Ukrainy w czasie, gdy w Kijowie tysiące wyszkolonych w bojach I wojny światowej, dobrze uzbrojonych i nakarmionych przez ukraińską władzę wojskowych ogłosiło „neutralność”, stał się godnym przykładem dla Bohaterów Trubeża — trzystu kozaków, którzy już w 1919 r., podczas kolejnej nawały moskiewskich najeźdźców, powtórzyli Czyn Bohaterów Krut i przez dwie doby trzymali okupantów przy stacji Korżi na Kijowszczyźnie; dla Bohaterów Pierwszego i Drugiego pochodu zimowego, którzy również ginęli, śpiewając „Jeszcze nie umarła Ukraina...”; dla Bohaterów UPA, którzy z bronią w ręku walczyli zarówno przeciwko niemieckim, jak i radzieckim najeźdźcom, a ich heroiczny czyn dopiero teraz uznała Niepodległa Ukraina... Od tamtego czasu minęło sto lat, a odważni Ukraińcy znów zmuszeni są bronić własnej niepodległości przed tym samym moskiewskim najeźdźcą za cenę ludzkich istnień. Tysiące obrońców poświęcają się dla niepodległości Ukrainy. To oni powtarzają czyn Bohaterów Krut, broniąc suwerenności państwowej i integralności Ukrainy. Wśród tych bohaterów jest też Wołodymyr Blyzniuk z Czernihowa, którego mama w zeszłym roku wystąpiła podczas uroczystości upamiętniających studentów i wierszem podsumowała: „Znaczy, będzie wiosna, znaczy, być wiośnie!”. 29 stycznia 2018 roku, tak jak we wszystkie poprzednie
Ludmyła SULYMA, historyk-publicystka
Na początku stycznia 1918 roku nad Ukrainą zawisła realna groźba inwazji bolszewickiej nawały. Moskiewscy czerwonoarmiści pod dowództwem Jegorowa zajęli Jekaterynosław, a piotrogrodzcy, pod dowództwem Murawjowa, rozbroili dwa ukraińskie pułki w Charkowie. Po dwóch tygodniach Murawjow zajął Połtawę i rozkazał bezlitośnie wyciąć całą miejscową burżuazję. Moskiewski oddział specjalnego przeznaczenia, na którego czele stanął Znamieński, nacierając z Briańska, zajął Głuchów i Krolewiec. Natarcie na Kijów wojska bolszewickie prowadziły koleją w dwóch kierunkach: pierwszy — Charków—Połtawa—Kijów, drugi — Kursk—Bachmacz—Kijów. Z Homla na Bachmacz i Konotop nacierała kolumna R. Berzina i I. Wacetisa (3 pułki i dywizjon artylerii), którzy liczyli na przejście przez ukraińskie terytorium i uderzenie na tyły białych formacji kozaków dońskich, ale natknęli się na zdecydowany zbrojny opór. W guberni czernihowskiej przebywały oddziały Podolskiego Gwardyjskiego Pułku Kirasjerów (dawnego Lejb-Gwardyjskiego Pułku Kirasjerów Jej Wysokości), w składzie którego było najwięcej Ukraińców, pod dowództwem pułkownika Czebyszewa. Kiedy w Bachmaczu wybuchło bolszewickie powstanie, 5. szwadron Pułku Kirasjerów wezwano do zaprowadzenia porządku. W trakcie rozmów z przedstawicielami Centralnej Rady oficerów zapewniono, że przy nieingerowaniu w politykę pułk może pozostać na terytorium Ukrainy i nie zostanie rozbrojony. Większość oficerów pułku zgodziła się na propozycję CR, by wspólnie walczyć przeciwko bolszewikom, wśród nich: kapitan Mykoła Sulyma oraz sztabrotmistrz Awerkij Honczarenko. W rejonie stacji „Bachmacz” doszło do pierwszego zbrojnego konfliktu jednostek wojskowych URL z wojskiem bolszewickim, wywołanego odmową ukraińskich wojsk przepuszczenia ich przez węzłową stację kolejową. Bolszewicy opierali się na Czerwonej Gwardii, która szła z Piotrogrodu i Moskwy. Czerwona Gwardia nie była zwykłym wojskiem, byli to ochotnicy, przeważnie robotnicy i marynarze, przekonani bolszewicy, którzy nienawidzili burżuazyjnej Centralnej Rady i ukraińskiej „kontry”. Przeciwko formacjom Czerwonej Gwardii minister wojskowy Centralnej Rady M. Porsz wystawił rozgrupowanych w różnych miejscach 15 tys. żołnierzy, wśród nich: Hajdamacki Kosz Słobodzkiej Ukrainy na czele z Głównym Atamanem Symonem Petlurą; wiejskie pospolite ruszenie Wolnego Kozactwa pod dowództwem inżyniera M. Kowenki, Galicyjsko-Bukowiński Kureń Strzelców Siczowych, składający się z byłych jeńców wojennych Galicjan, dowodzony przez J. Konowalca; kilka niewielkich oddziałów z frontu. Duży oddział czarnych hajdamaków z Głównym Atamanem S. Petlurą przeby
Машинний переклад
Wtedy, w dalekim 1918 roku, obrońcy Krut ustąpili przed bolszewicką nawałą. Bronili swojej ziemi niedaleko wsi o symbolicznej nazwie Pamiatne, między Niżynem, zajętym przez bolszewików, a Kijowem, oddalonym od nich o 130 km, także zajętym przez bolszewików. Powstrzymując wroga, nie przeczuwali, że w ten sposób zapewniają sukces delegacji ukraińskiego rządu na rokowaniach w Brześciu Litewskim.
...wał na pozycjach przy stacji Bobryk w związku z wydarzeniami w Bachmaczu. Otrzymawszy wiadomość o powstaniu robotników fabryki „Arsenał”, Główny otaman z hajdamakami spieszył się, by jak najszybciej dotrzeć do Kijowa. Opuścił pozycje pod Niżynem, sądząc, że są w pewnych rękach. Pod Bachmaczem obronę zajął oddział kijowskich junkrów i kadetów, wśród których wspomniany jest kadet Połtawskiego Korpusu Kadetów — Mykoła Wasylowycz Sulima, a dowodził nimi kapitan gwardii lejbgwardii Pułku Kirasjerów, Mykoła Platonowycz Sulima, doświadczony frontowiec. Powstrzymując szalony napór czerwonogwardzistów, wspieranych przez prawie 2 tys. rewolucyjnie nastawionych bachmackich robotników, ukraińskie oddziały ze znacznymi stratami musiały wycofać się do stacji kolejowej Kruty i tam zająć obronę. W boju obaj Sulimowie odnieśli ciężkie rany i wstrząs mózgu od wybuchu pocisku. Ale im bardziej poszczęściło, bo razem z innymi rannymi zostali na czas odwiezieni z dala od pola walki. Obaj Mykoła Sulimowie pochodzili z Połtawy, obaj uczyli się w Połtawskim Korpusie Kadetów. W źródłach historycznych prześledzić można ich dalszą wspólną drogę jako uczestników „połtawskiej bitwy” w listopadzie 1918 roku, kiedy oficerowie rozdzielili się według sympatii politycznych: jedni stali po stronie Centralnej Rady (CR), a inni za państwem hetmańskim, strzelając-
Pomnik Bohaterów Krut na Askoldowej Mogile czy jeden w drugiego. Wraz z innymi oficerami obaj Sulimowie później przenieśli się na południe; w szczególności kapitan Sulima wymieniany jest w składzie 3. szwadronu Połączonego Pułku Dywizji Kirasjerów Armii Białej. Obaj Sulimowie „polowali” na atamana Machna, który przeszedł na stronę bolszewików, walczyli z bandami atamana Szuby pod Połtawą jesienią 1919 roku, z oddziałami bolszewickimi oraz z różnymi najeźdźcami, którzy opanowali ukraińską ziemię. W końcu, straciwszy wiarę w przyszłość Ukrainy, Mykoła Wasylowicz Sulima, sztabskapitan, kawaler Orderu Świętego Jerzego, wyemigrował do Francji. Później napisał do dziennika A. Lusta (Gallipoli, 1921 r.) pełne goryczy wspomnienia. Dalsze losy kapitana pułku kirasjerów Mykoły Platonowicza Sulimy są nieznane. Na wsparcie oddziałów, które utrzymywały pozycje pod Bachmaczem, przybyło jedynie kilka niewielkich oddziałów z frontu oraz kilkaset kijowskich junkrów i gimnazjalistów. Dzień wcześniej w gazecie „Nowa Rada” z 11 stycznia 1918 roku opublikowano apel Centralnej Rady do ukraińskiego studenchstwa z wezwaniem do zapisywania się do galicyjsko-bukowińskiego kurenia Strzelców Siczowych, który formowano ze studentów Uniwersytetu św. Wołodymyra oraz Ukraińskiego Uniwersytetu Ludowego. Na pomoc kijowskim junkrom, którzy dzielnie powstrzymywali wroga, z Kijowa wysłano oddział
Машинний переклад
Anatolij KARPIUK, m. Kostopol, obwód rówieński. Na mogile Askoldowej pochowali ich — trzydziestu męczenników Ukraińców, sławnych, młodych... Na mogile Askoldowej ukraiński kwiat! — Krwawą drogą nam iść w świat. Na kogo śmiała podnieść się ręka zdrajcy? — Kwitnie słońce, gra wiatr i rzeka Dniepr... Na kogo zawziął się Kain? Boże, ukarz! — Ponad wszystko kochali swój ukochany kraj. Zmarli w Nowym Testamencie ze sławą świętych — na mogile Askoldowej pochowali ich. Pawło Tyczyna „Pamięci trzydziestu” (1918 r.) Za radzieckiego systemu totalitarnego heroiczny czyn patriotów Ukrainy przez wiele lat był przemilczany. I dopiero na początku lat 40. już minionego stulecia, kiedy na terenach Ukrainy płonęły wsie i miasta, złowrogo huczały armaty i wybuchały śmiercionośne bomby (trwała wojna niemiecko-radziecka), kostopolscy patrioci-proświcianie (w szczególności Hryhorij Rybak, Roman Danylewycz, Serafym Byczkiwski) stali się inicjatorami upamiętnienia wyczynów bojowników o niepodległość Ukrainy z 1918 roku. Oto co pisała legalna gazeta „Kostopilśki wisti” z 8 lutego 1942 r., która ukazywała się podczas niemieckiej okupacji. Podajemy fragmenty artykułu „Kostopol — Bohaterom spod Krut”: „Dnia 1 lutego b.r. (bieżącego roku, — przyp. A. K.) w miejscowej cerkwi przez księdza Radywonyka została odprawiona panichida w języku ukraińskim, podczas której przewodniczący „Proświty” ksiądz Wasylciw wygłosił płomienną patriotyczną mowę, w której między innymi zaznaczył, że naszym świętym obowiązkiem jest modlić się za spokój dusz bohaterów spod Krut, którzy zginęli za swój rodzinny kraj... Przewodniczący zarządu miejskiego dr S. Byczkiwski (pedagog, — przyp. A. K.) otworzył akademię słowem wstępnym... Przewodniczący Komitetu Pomocy Zimowej p. H. Rybak wygłosił referat, w którym szczegółowo przeanalizował wychowawcze znaczenie Krut dla narodu ukraińskiego... Po referacie nastąpiły występy chóru „Proświty” pod batutą p. J. Laszczuka, które przeplatały się z deklamacjami. Deklamatorka Hałyna Hajdenko...”. W tym samym numerze gazety zamieszczono utwór poetycki młodego autora Herasia Sokołenki spod Zasławia (prawdziwe imię Herasym Szmyhelśkyj) pod tytułem „Ukrainie”. Heras Sokołenko jest również autorem poematu „Ballada o trzystu mieczach”, napisanego w lipcu 1941 roku. 19 marca 1918 r. podczas pogrzebu młodych bohaterów spod Krut ówczesny Prezydent Ukraińskiej Republiki Ludowej profesor Mychajło Hruszewski powiedział, zwracając się do obecnych: „Powstrzymajcie swoje łzy, które płyną; ci młodzieńcy złożyli swoje głowy za wyzwolenie Ojczyzny, a Ojczyzna zachowa o nich wdzięczną pamięć na wieki wieków”. W jednym ze swoich utworów pisarka L. Staryćka-Czerniachiwśka powiedziała: „Dla nas ta mogiła pozostanie płomieniem wiary, który dał nam niezapomnianą przeszłość. Będzie to druga święta mogiła nad Dnieprem. W chwilach rozpaczy, w chwili upadku, w chwili bezsilności będą przychodzić do niej starzy i młodzi, aby odżywić się tym świętym ogniem entuzjazmu, który będzie płonął tutaj i pod kamiennym krzyżem...”. Zaprawdę tak! Ich wyczyn jest nieśmiertelny... PSU imienia Bohdana Chmielnickiego, w Głównym zarządzie policji narodowej obwodu chmielnickiego oraz w NWO nr 5 imienia Serhija Jefremowa miasta Chmielnickiego. Utalentowani uczniowie tej placówki oświatowej przedstawili kompozycję literacko-muzyczną „Oddali życie bohaterowie za naszą wolność” — scenariusz z podręcznika „Swego nie wypierajmy się”. Obejrzeli ją zarówno pogranicznicy, jak i policjanci, nauczyciele oraz uczniowie szkół Chmielnickiego. Ciekawe słowo wstępne magistra historii Natalii Sołtys ilustrowane było fotografiami krutian. Przypomniał o Bohaterach spod Krut także słynny film „List bez koperty” w autorskim programie przewodniczącej Chmielnickiej miejskiej „Proświty” Zoi Didenko „Swoją Ukrainę kochajcie”. Program radia obwodowego „Oberih” również uczcił bohaterów spod Krut. A w czytelni Domu Ludowego „Proświty” otwarto tematyczną wystawę książek, gdzie o ofierze spod Krut opowiadają czasopisma ukraińskiej diaspory w Belgii.
Машинний переклад
Poemat Ile dni przepłynęło I nocy. Ile łez Z błękitnych oczu. Na niebie kosim sierpem Młody księżyc. I wstaje rok 18-ty. Wieje styczeń. Ocean śniegów. Wkrótce świt. Mgła... A z mgły, Co z ciemności płynie, Młody rycerz wstaje Z mieczem. Jego okrzyk przebija Oddal, I wznosi się Trzysta mieczy. Trzysta ostrych mieczy W dłoniach, A nad nimi Przestrzelony sztandar. On płonie, On roznosi pożar. Lecz wokół niego Zbiegowisko chmur. To synów Ojczyzna woła. Czarna tęsknota ze wschodu Płynie. Jej imię straszne — “Bolszewik”. I wstaje rok 18-ty. Wieje styczeń. Ocean śniegów. Wkrótce świt. Mgła... A z mgły, Co z ciemności płynie, Młody rycerz wstaje Z mieczem. Groźny okrzyk przebija Oddal, I wznosi się Trzysta mieczy. To wychodzi Oddział młodzieńców Przeciw dzikim Moskiewskim pułkom I umiera W nierównej walce Za naród i Ojczyznę Swoją. Za stepy I za szelest dąbrów O świcie przelana została Krew, Która w pamięci Żyć będzie wiek. I wstaje rok 18-ty. Wieje styczeń. Ocean śniegów. Zarumienione niebo. Mgła... A z mgły, Co strumieniem bije, Młody rycerz z mogiły Wstaje. Jego okrzyk Wstrząsa wiekami. I z mogiły wstają Młodzieńcy. Oni wzrok zwracają Na wschód. I kroczą Szeregami w pochód. Błękitnymi przestworzami Idą W daleką Ciernistą drogę. Idą I pieśń niosą na ustach, I faluje morze Powstań. Będzie bój burzowy. Słyszę zew — To na czyn Wzywa ich krew! Lipiec 1941 r.
Машинний переклад
Natalia SOŁODKA, sekretarz odpowiedzialny Chmielnickiej Miejskiej „Proświty”. „Słowo Kruty stało się bardzo przekonujące, ponieważ na jego treść złożyły się nie same dźwięki, a czyn i krew”. Ułas Samczuk. Duch poświęcenia, heroizmu i rycerskości uczestników bitwy pod Krutami żyje do dziś w Niebiańskiej Sotni Majdanu oraz na wschodzie, gdzie Ukraińcy bronią ojczystej ziemi… Będzie żył i w przyszłości, aby zakończyła się zwycięstwem bitwa o Ukrainę — silne i niezależne soborne Państwo! Dla uczczenia 100-lecia bitwy pod Krutami Chmielnicka Miejska „Proświta” prowadzi tematyczne wydarzenia w NAZ-
Машинний переклад
Закінчення статті «Pamięci trzydziestu», с. 7
Dokończenie. Początek na str. 7. wroga atakiem na bagnety, opuszczała okopy. Ponosząc straty, śmiertelnie ranny został także ich dowódca. Zabrawszy rannych, wycofywali się do pociągu w celu dalszego odwrotu. Stacja Kruty była już kilometr dalej, znajdując się pod ostrzałem artyleryjskim czerwonogwardzistów, którzy oprócz wszystkiego obchodzili daleko lewą flankę. Sytuacja stawała się coraz bardziej krytyczna i nadszedł rozkaz odwrotu. Pod wieczór, gdy walka zaczęła cichnąć, sotnik Honczarenko, który dowodził ochotnikami, rozkazał stopniowo wycofywać się, zaczynając od lewego skrzydła do pociągu, który stał po drugiej stronie stacji Kruty. Później sotnik Honczarenko dożywał swoich dni w USA i w swoich wspomnieniach napisze: „Musiałem wyprowadzić swoich z walki bez dalszych strat i zadbać, by za wszelką cenę połączyć się z czarnymi hajdamakami Petlury: oni już byli na stacji Browary i tam przygotowywali pozycje”. Z zachwytem opisywał umiejętność młodych żołnierzy do opanowania się, prawie nie różnili się od dobrze wyszkolonych przez wojnę starszyzn i oficerów, którzy tak sprawnie i oddanie kierowali walką aż do całkowitej ciemności. Po tym resztki rezerwy wycofały się z pola walki do budynku szkoły. Walka trwała, ale potem okazało się, że zniknęła część Sotni Studenckiej, około 30 osób. Wycofując się, prawdopodobnie poszli krótką drogą na stację Kruty, gdzie pochwycili ich bolszewicy. Tam właśnie rozegrała się tragedia. Przepełnieni furią i nienawiścią do ukraińskich „braci”, bolszewicy nie rozstrzelali młodzieńców, lecz zakłuli ich bagnetami prosto w serce. Pamiętniki i dokumenty świadczą, że w walce brało udział 420 osób: 250 oficerów i junkrów 1. Ukraińskiej Szkoły Wojskowej, 118 studentów oraz gimnazjalistów z 1. sotni Kurenia Studenckiego, około 50 miejscowych wolnych kozaków — oficerów i ochotników. Jednak w swoich wspomnieniach D. Doroszenko podawał liczbę zaledwie 200 obrońców i o wszystko obwiniał ministra wojskowego M. Porsza, opisując wydarzenia pod Krutami tak: „Widząc niebezpieczeństwo, ci, którzy znajdowali się w pociągu, pospieszyli dać sygnał do odjazdu, nie zatrzymując się ani na chwilę, by zabrać ze sobą kogoś z tych, którzy biegli za pociągiem”. Fakty historyczne świadczą również, że Główny Ataman Petlura tego dnia i o tej godzinie był daleko od wydarzeń, które rozgrywały się na stacji Kruty, dlatego połączyć się z czarnymi hajdamakami, jak początkowo planowano, nie udało się. Do dziś historycy starannie badają źródła, ponieważ ustalenie realnego przebiegu wydarzeń jest niemożliwe. Rząd Centralnej Rady urządził wystawny pogrzeb i uroczysty pochówek 27 zamordowanych bohaterów Krut w historycznym miejscu — na Mogile Askoldowej w Kijowie. W czasach radzieckich młody poeta P. Tyczyna napisał wiersz „Pamięci trzydziestu”, ale, rzecz jasna, z powodów politycznych nie wszedł on do zbioru jego utworów. Dopiero w latach 90. XX wieku po raz pierwszy o bohaterach wspomnieli przedstawiciele Ludowego Ruchu Ukrainy i ustawili w miejscu ich śmierci drewniany krzyż. W latach niepodległości Ukrainy dla uczczenia pamięci obrońców w miejscu ich śmierci ustawiono pomnik. I dopiero po 88 latach, 25 sierpnia 2006 roku, wreszcie otwarto Memoriał pamięci na stacji kolejowej Kruty. Ze stron książki „Sulymy: dziedzictwo przodków”, tom 2. Ludmyła SULYMA
Машинний переклад
Petro SZKRABIUK, pisarz, doktor nauk historycznych, Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza NAN Ukrainy, Lwów. Droga na Kruty… 27—28 stycznia 1990 roku grupa Galicjan na dwóch autokarach „Ikarus” przybyła na miejsce heroicznej bitwy, aby postawić tam pamiątkowy krzyż, przeprowadzić wiec — i w ten sposób przypomnieć innym rodakom o historycznym wydarzeniu, które przez 72 lata przemilczała okupacyjna komunistyczna władza. Obecnie do Krut jeżdżą co roku, na polu bitwy wznosi się pomnik chwały, a wtedy, na początku 1990 roku, wszystko było inaczej. Właściwie podróż była niezwykła, gdyż jechaliśmy przez całą Ukrainę: Lwów—Równe—Żytomierz—Kijów—Nieżyn—Kruty; jechaliśmy z flagami narodowymi, które powiewały obok kabin kierowców, a na znak solidarności nadjeżdżające samochody trąbiły, a przechodnie machali rękami. Jednak nie wszyscy. Byli i zaniepokojeni, i nieżyczliwi, i obojętni. Zwłaszcza na stacji Kruty. Tutaj poczekaliśmy, aż przyjechała elektryczka z Kijowa, i na peron wysypała się stołeczna młodzież z niebiesko-żółtymi sztandarami. Razem ustawiliśmy się w kolumnę i ruszyliśmy na miejsce dawnej bitwy. I oto wysoki brzozowy krzyż, przepleciony zielonym barwinkiem, wzniósł się na skraju pola. „Skąd krzyż? — oburzał się ktoś z miejscowego kierownictwa. — Kiedy i gdzie wycięliście brzozę?” Uspokoiliśmy: krzyż przywieźliśmy ze Lwowa. Na krzyżu — cierniowy wieniec z malinową wstążką, nad nim gęsto wyszywany ręcznik, żałobna przepaska, po bokach niebiesko-żółte wstążki. Jeszcze wyżej — krąg drutu kolczastego. Na szczycie — flaga narodowa z czarną wstążką. Kiedy przygotowywaliśmy krzyż, panowała cisza. Słychać było tylko stukot młotka, którym przybijano flagę. W tej chwili zabrzmiały kolędy. Zgrane, uroczyste głosy — chór ze Stryja — oczarowały miejscowych mieszkańców. Niektórzy dołączyli… A potem panichida. Poruszająco odprawiali ją dwaj księże: jeden, greckokatolicki, ze Lwowa. To hieromnich Zakonu Bazylianów Witalij Dudkewycz. Drugi — duchowny Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, starszy ojciec Metodij Andruszczenko z Kijowa. Na końcu — na znak braterskiej chrześcijańskiej zgody — księża objęli się… U podnóża krzyża wysypano ziemię, wziętą z grobów ofiar stalinizmu we Lwowie. Po obu stronach krzyża nieruchomo stanęli kozak z szablą — przedstawiciel Kijowa, i strzelec siczowy ze Lwowa. Panichida przerodziła się w wiec, na którym występowali i lwowianie, i kijowianie — wszyscy mówili o wychowawczym i narodowotwórczym znaczeniu czynu pod Krutami 29 stycznia 1918 roku i o tym, co go poprzedziło… *** Jeszcze 17 grudnia 1917 roku bolszewicka Rada Komisarzy Ludowych wysłała do Centralnej Rady telegram z podpisem Lenina i Trockiego, w którym z jednej strony uznawała Ukraińską Republikę Ludową, „jej prawo do całkowitego oddzielenia się od Rosji…”, a z drugiej — oskarżała Ukraińców o nacjonalistyczno-burżuazyjną politykę i wysuwała szereg nieakceptowalnych żądań. Było to ultimatum. Sekretariat Generalny Centralnej Rady odrzucił je. Wtedy bolszewicy uciekli się do przebiegłej i podstępnej taktyki: jakoby to nie oni występują przeciwko Ukrainie, a sami ukraińscy robotnicy, chłopi i żołnierze, którzy, jakoby, nienawidzą Centralnej Rady. Dlatego 26 grudnia 1917 roku zajęli Charków, następnego dnia utworzyli tam tak zwany „ukraiński rząd radziecki” i w jego imieniu rozpoczęli podbój Ukrainy. Aby prowadzić niezależną od bolszewickiego rządu nie tylko wewnętrzną, ale i zagraniczną politykę, zwłaszcza w negocjacjach z Niemcami i innymi państwami centralnymi w sprawie zawarcia pokoju, Centralna Rada zmuszona była 22 stycznia 1918 roku ogłosić IV Uniwersał o tym, że „odtąd Ukraińska Republika Ludowa staje się samodzielnym, od nikogo niezależnym, wolnym, suwerennym państwem narodu ukraińskiego”. Póki w Centralnej Radzie trwały debaty, póki wahała się: ogłaszać Niepodległość czy nie, — bolszewicy nacierali. 9 stycznia zajęli Jekaterynosław (dzisiejsze miasto Dniepr), dziesięć dni później — Połtawę, potem Czernihów, Odessę i szereg innych ukraińskich miast. Nacierali ze wschodu, północy i południa. Ukraińskie jednostki wojskowe stawiały opór. Ale było ich mało. To przeważnie samoorganizujące się oddziały Wolnego Kozactwa, Hajdamacki Kosz Słobodzkiej Ukrainy, którym dowodził Symon Petlura, oraz Galicyjsko-Bukowiński Kureń Jewhena Konowalca. Oni właśnie podjęli walkę z bolszewikami. Kosz Petlury działał na lewym brzegu Dniepru w rejonie Bachmacza. W tym kierunku na pomoc 27 stycznia wyruszyła Pierwsza sotnia Kurenia Studenckiego Ukraińskich Strzelców Siczowych, która składała się ze studentów uniwersytetu, wychowanków Drugiego ukraińskiego gimnazjum im. Cyryla i Metodego, uczniów starszych klas innych gimnazjów i szkół. Łącznie ponad sto osób. Wśród Naddnieprzan byli Galicjanie. Pociąg dźwięczał pieśniami: chłopcy śpiewali, grali na fujarce, żartowali. Jak w tej pieśni: Trzy dni biją się — nie poddają się, Idą do boju, jeszcze się śmieją… 28 stycznia pociąg zatrzymał się na głuchym przystanku Kruty, 18 km od Nieżyna. A nieco dalej za Krutami — wróg: trzy tysiące czerwonogwardzistów, w tym marynarze, pod dowództwem podpułkownika byłej carskiej żandarmerii Murawjowa. Siły są nierówne. Lecz chłopcy ucieszyli się, gdy dowiedzieli się, że ramię w ramię z nimi będą bić się młodzieńcy, czyli kadeci Pierwszej kijowskiej junackiej szkoły wojskowej im. hetmana Bohdana Chmielnickiego, którzy wcześniej bronili w Bachmaczu węzła kolejowego. Junaków-kadetów było prawie trzy razy więcej niż studentów — około trzystu osób. Obrońcy zajęli pozycje w polu 2 km od stacji po obu stronach torów: na lewo od wysokiego nasypu rozsypali się w jedną linię studenci (i kadeci również), na prawo — tylko kadeci, tak że nie widzieli się nawzajem. Całą noc kopali okopy, a rano, gdy już wzeszło słońce, na wzgórzach pojawiły się czarne buszlaty… Bitwa trwała przez dziesięć godzin — do wieczora. Jeźdźcy Murawjowa bili w obrońców z armat i karabinów maszynowych, kilka razy ruszali do ataku, lecz byli odpierani. Bo krutianie mieli swoje karabiny maszynowe i swój pociąg pancerny z armatą, która również powstrzymywała czerwonych. Jednak murawjowcom udało się obejść naszych chłopców z flanki i zająć stację. Pociąg pancerny musiał wycofać się daleko na tyły. Armata zamilkła: zabrakło amunicji. Na polu ciemniały ciała poległych.
*** Istnieją różne wersje dotyczące starcia pod Krutami. Nawet wspomnienia uczestników są odmienne. Dokumentalnie ustalono jednak (zob.: W. Zarycki, Krutianska podija, Chicago 1972), że w tej bitwie zginęło, zaginęło bez wieści oraz zostało rannych 250 młodzieńców i 10 starszyn, czyli oficerów. Kureń studencki, a faktycznie sotnia, stracił 50 osób. Z nich 33, wycofując się w zmroku, trafiło na stację, nie wiedząc, że jest ona w rękach bolszewików. Siedmiu jeńcom się poszczęściło: wysłano ich do sztabu Antonowa-Owsiejenki, ale z punktu rozdzielczego w Charkowie omyłkowo skierowano ich do szpitala, a personel medyczny pomógł im uciec. Pozostałych 28 po nieludzkich torturach rozstrzelano. Wśród nich byli Galicjanie: Mysan (imię nieznane) oraz gimnazjalista z Przemyśla Hryhorij Pipski. Jak zeznawali później chłopi-naoczni świadkowie, Pipski przed rozstrzelaniem zaśpiewał „Szcze ne wmerła Ukrajina” – i śpiew podchwycili wszyscy jego towarzysze. 19 marca, w dniu, w którym do rodzinnych gniazd powracają bociany, na Askoldowej Mogiłzie uroczyście pochowano tych bohaterów spod Krut, przyrównując ich do trzystu Spartan, którzy pod wodzą króla Sparty Leonidasa przez dwa dni powstrzymywali perską armię Kserksesa w wąskim górskim przejściu zwanym Termopilami. Ale nasi krutianie przewyższyli Spartan. Bo Spartanie to wyćwiczeni, zawodowi wojownicy, dla których wojna była zwykłą, codzienną sprawą, podczas gdy pod Krutami walczyli młodzi studenci i junkrzy, idealiści-patrioci, którzy nie mieli jeszcze dużego doświadczenia bojowego. I Kruty to nie tylko tragedia. To także triumf naszej idei narodowej, która natchnęła – i natchnie – gorące serca do czynu, do ofiary w imię ojczystej ziemi i państwa. Wtedy, w tej niezapomnianej podróży do Krut pod koniec stycznia 1990 roku, napisałem ten wiersz – „Bitwa pod Krutami”: Naprzeciw drapieżnej nawały, Naprzeciw śmierci – w mróz i śnieg – Oto tu oni, tu stali, I garstka zaledwie – trzystu ich. Cichły Kijowa chorały. Jego zasłona – ci młodzi. Oto tu – reduta. Tu umierali, Przyjmując kule i bagnety. I pamięcią nie ominąć Ostatniej bitwy, ostatniego krzyku, Te Termopile nasze – Kruty, A Beresteczko – ich bliźniak. Hen wypatrywała matka syna, Dziewczęta więdły w porze. Tylko czerwieniła się kalina Jeszcze mocniej w każdym dworze. I nie wsławieni Spartanie, A chłopcy z rodu śmiałków – Ci gimnazjaliści, ci powstańcy... Oto tu ich niepokonany duch. I sława ich wstaje nie umierając, Przebija przez odległości i czas. Było ich trzystu... Trzysta pierwszy – I ty, i ja, i każdy z nas. P.S. Wtedy jeszcze nie wiedziałem, że ogółem straciliśmy pod Krutami nie 300, jak uważają, a 150 wojowników. A jeszcze około 150 rannych wywiózł pociąg sanitarny do kijowskich szpitali. (Zob.: „Welyka ukrajinśka rewolucija. Kałendar istorycznych podij za liutyj 1917 roku — berezeń 1918 roku”. Nowy Jork, 1967). Książkę wydała specjalna „Komisja dla badania faktów i dat ukraińskiej walki wyzwoleńczej 1917—1920 lat” przy Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA. I jeszcze wymowny epizod. 28 marca 1918 roku, kiedy do Kijowa przywieziono chłopców, którzy zginęli pod Krutami, wśród tych, którzy ich witali, była uczennica szkoły średniej Charytia Kononenko. Jej z towarzyszkami powierzono zakup kwiatów i przystrojenie trumien. Kiedy dziewczęta opowiadały sprzedawcom, dla kogo biorą te kwiaty, sprzedawcy dodawali „dwa-trzy kwiaty od siebie, prosząc o położenie ich do trumien tych, którzy nie mieli w Kijowie ani krewnych, ani znajomych”. I oto pociąg z poległymi przybył. Pierwsze naoczne świadkinie opowiadały: trupy tak zniekształcone, że trudno kogokolwiek rozpoznać… „Z ciężkimi uczuciami przyjechałyśmy na dworzec – wspominała Charytia. – Dowiedziawszy się, czego nam potrzeba, przeprowadzono nas do wagonu, który stał na bocznych torach. Po przystawionej drabinie weszłyśmy do wagonu towarowego. Tutaj, wprost na podłodze, jedna obok drugiej stało 28 czarnych trumien. I w tych prostych drewnianych trumnach leżał najdroższy skarb Ukrainy – leżeli jej synowie, którzy bez żalu oddali swoje młode życie dla jej dobra i sławy...”. Dziewczęta nie mogły się powstrzymać. „Łzy napłynęły do oczu, ścisnęły gardło i ciężkie łkanie wyrwało się z piersi”. Rozpoznały Mysana, którego wywieźli do Kijowa rosyjscy „wyzwoliciele” Galicji – i on ruszył pod Kruty; zobaczyły Sokołowskiego, przy którym rozpaczała jego matka; Wołodzię Szulhyna, Kolczenkę, na którego nie było sił patrzeć: „Jeden straszny siny trup, a na miejscu błękitnych żywych oczu dwie straszne dziury...”. Charytia Kononenko była rówieśniczką i towarzyszką tych chłopców, urodziła się 8 października 1900 roku na Połtawszczyźnie, we wsi Mykołajiwka, wcześnie osierociała i opiekował się nią wuj Lewiński. Ucząc się w Kijowie, należała do „Ośrodka uczniów szkół średnich”. W 1920 roku wyjechała z wujem do wolnych Czech, uczyła się w Podiebradach w Ukraińskiej Akademii Gospodarczej, zdobyła zawód agronoma, przez pewien czas mieszkała w Kanadzie, gdzie założyła „Związek Ukrainek”. I gdzie w gazecie „Ukrajinśkyj hołos” (Winnipeg, 1923, nr 8, 21 lutego) opublikowała wspomnienie „Kruty”, nie wiedząc, że i ją czeka śmierć, ale od kuli nie czerwonego, a brunatnego kata. Pomnik i symboliczna mogiła poległych bohaterów Krut podczas uroczystości
Машинний переклад
Ludmyła CZORNA, Olha BIŁOKIŃ, Wita DZYMA Zdjęcia Jurija KARDASZA W tym roku data Zjednoczenia jest szczególna, naznaczona 100-leciem proklamowania Ukrainy jako samodzielnego i niepodległego państwa oraz rocznicą patriotycznej ofiary ukraińskiego Prometeusza. Właśnie tak nazywano Ołeksę Hirnyka (1912—1978), wieloletniego więźnia politycznego, w wystąpieniach przy znaku pamięci w miejscu jego samospalenia w geście protestu przeciwko rusyfikacji Ukrainy. Zasłużony pracownik kultury Ukrainy, szewczenkoznawca Ihor Lichowy zaznaczył, że wyczyn Ołeksy Hirnyka wpisano w chwalebny poczet bojowników o wolność Ukrainy, którzy podchwycili słowo Szewczenki — założycieli Bractwa Tarasowców, Mychajła Hruszewskiego, innych twórców państwowości, patriotów lat 1917—1921 i kolejnych dziesięcioleci. Jewhen Hirnyk, ukraiński polityk, syn Bohatera Ukrainy, wezwał obecnych do wspólnej modlitwy, ponieważ wśród tych, którzy przybliżali utwierdzenie Państwa Ukraińskiego, były całe pokolenia. Zbyt boleśnie Ukraina nabiera tego kształtu, o którym marzyli jej najlepsi synowie. Ołeksa Hirnyk, bezgranicznie kochając Ukrainę, widział dla siebie w okolicznościach niszczenia narodowego postępu tylko taką formę protestu — śmiercią śmierć zwyciężyć (tę ideę utalentowanie wcielił rzeźbiarz Adrian Baloh przy tworzeniu z grantu Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki znaku pamięci, ustawionego w 2009 roku w miejscu samospalenia, o czym z wdzięcznością wspomniał pan Jewhen). Może komuś przyjdzie i umrzeć, ale, podkreślił J. O. Hirnyk, trzeba żyć dla Ukrainy i budować państwo takim, jakim pragnęli je widzieć nasi dostojnicy. Wśród mieszkańców Kaniowa, którzy pamiętają ponury poranek 21 stycznia 1978 roku na Tarasowej Górze, jest też ówczesny p.o. naczelnika miejscowego wydziału spraw wewnętrznych Ołeksandr Hnučyj. Jego podwładni mieli wtedy pozbierać około tysiąca ulotek, napisanych przez Ołeksę Hirnyka. Śnieg wokół, wspomina Ołeksandr Mykołajowycz, był fioletowy od napisanego na ulotkach, rozrzuconych po zboczu Tarasowej Góry. O. M. Hnučemu udało się ukryć po jednej ulotce z każdego z sześciu wariantów tekstu (cudem go wtedy nie przeszukano, jak milicjantów i strażaków, zaangażowanych w zacieranie wszelkich śladów zdarzenia). We wszystkich ulotkach na odwrocie były słowa: “Protest przeciwko rosyjskiej okupacji na Ukrainie! Protest przeciwko rusyfikacji narodu ukraińskiego! Niech żyje Samodzielne Zjednoczone Państwo Ukraińskie. Radzieckie, ale nie rosyjskie. Ukraina dla Ukraińców! Z okazji 60-lecia proklamowania Ukrainy przez Centralną Radę 22 stycznia 1918 roku w geście protestu spalił się Hirnyk Ołeksa z Kałusza. Tylko w ten sposób można protestować w Związku Radzieckim!”. Ciernistą drogę do Niepodległości nakreślili w swoich wystąpieniach Honorowy przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Jewhen Łupakow, przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Bracuń, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Mychajło Ratusznyj, dyrektor generalny Szewczenkowskiego rezerwatu narodowego Marjan Piniak, a przewodniczący miejscowego oddziału WS “Swoboda” Jurij Hamalij podkreślił,
obchody Dnia Jedności Ukrainy w Kaniowie rozpoczęły się od uczczenia pamięci kaniowskiego „cyborga” Anatolija Czupyłki, który zginął 20 stycznia 2015 roku w walce o lotnisko w Doniecku. Zoja Rużyn, poetka i działaczka społeczna, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, rozwinęła symboliczny ręcznik jedności narodowej Ukrainy. Prezentując wystawę tematyczną „Ukraińskie budowanie państwa: kamienie milowe pamięci”, przygotowaną na podstawie materiałów ze zbiorów muzeów, archiwum naukowego i biblioteki naukowej rezerwatu, a zorganizowaną w muzeum Tarasa Szewczenki, Ludmyła Czorna, kierownik działu „Historia mogiły Szewczenki”, kandydat nauk historycznych, zaznaczyła, że podstawą wystawy jest ogłoszenie przez Centralną Radę 22 stycznia 1918 roku IV Uniwersału, na mocy którego Ukraińska Republika Ludowa stała się niepodległym suwerennym państwem, co oznaczało ostateczne zerwanie z imperialnym centrum (zaprezentowano fotokopię IV Uniwersału, a także reprodukcję unikalnej fotografii: wiec mieszkańców Kaniowa popierający Centralną Radę jesienią 1917 roku). Etapy walki Ukraińców o niepodległe państwo łączy portret Tarasa Szewczenki autorstwa Fotija Krasyckiego (litografia, 1906), dzieło malarskie Hennadija Tarasenki „Apostoł prawdy i wolności” z wizerunkiem Kobziarza (płótno, olej, 1999), po raz kolejny demonstrując ponadczasowość testamentu poety dla swoich rodaków: „Swoją Ukrainę kochajcie”. Na początku XX wieku Ukraińcom nie udało się zachować swojego państwa, ale ten krótki okres zmagań o wolność Ukrainy zainspirował kolejne pokolenia bojowników o jej niepodległość. To właśnie przy mogile poety na Tarasowej Górze w dniach 19—22 maja 1991 r. doszło do konfrontacji między przedstawicielami systemu radzieckiego a Ukraińcami, którzy dążyli do odrodzenia swojego państwa (w ekspozycji — materiał „W oblężeniu” ze specjalnego wydania nr 15 z 1991 r. kaniowskiej gazety „Meża”). A już 24 sierpnia 1991 r. na nadzwyczajnej sesji Rady Najwyższej Ukrainy przyjęto Postanowienie oraz Akt ogłoszenia niepodległości Ukrainy (eksponowane zdjęcie). Walka o Ukrainę trwa. O tym opowiadają materiały o mieszkańcach Kaniowa — uczestnikach Rewolucji Godności 2013—2014. Wkrótce bohaterowie Majdanu stali się żołnierzami ATO. Przeciwstawiając się rosyjskiej agresji w Donbasie, życie za Ukrainę oddali Andrij Petruszenko, Anatolij Czupyłka, Ołeksandr Percew, Ołeksandr Moroz, Iwan Hryhorowycz, Serhij Mychajłyk, Serhij Kobczenko, Rusłan Koniusza. W gablocie znajdują się wydania poświęcone bohaterom. Zaprezentowano rzeczy osobiste uczestników ATO: pracownika Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Ołeksandra Horcunowa (pseudonim „Muzeum”) oraz mieszkańca Kaniowa Ołeksandra Aleksiejewa, a także fragmenty broni z miejsca działań wojennych. Powstrzymanie agresora stało się możliwe dzięki ruchowi wolontariackiemu, co potwierdzają zdjęcia kaniowskich wolontariuszy oraz odznaczenie Prezydenta Ukrainy „Za humanitarny udział w operacji antyterrorystycznej”, którym została nagrodzona aktywna wolontariuszka Natalja Szulha. Wystawę zamyka praca Iwana Zadorożnego „Czuczyńska Oranta” (płótno, olej, tempera, 1982), która symbolicznie chroni i błogosławi Ukraińców w ich dążeniu do zachowania Ukrainy. Ołeksandr Hnuczyj do zaprezentowanych na wystawie 2 oryginałów listów Ołeksy Hirnyka, podarowanych przez niego wcześniej muzeum na Tarasowej Górze, przekazał jeszcze kopię listu pożegnalnego, napisanego przez patriotę z Kałusza do żony Karoliny. Ukrył go przed wyjazdem na Tarasową Górę w drewutni, aby bliska sercu osoba prędzej go odnalazła. Znów wybrzmiały słowa napisane 40 lat temu: „Droga Karolko, Żono moja! Teraz piszę do ciebie list pożegnalny. Zostało mi jeszcze kilka dni życia, a dalej zbieram się w daleką drogę jak żołnierz na pewną śmierć… Biorę ze sobą grudkę ziemi, żeby pożegnać się z nią… Wybacz mi, że odchodzę wcześniej. Tak widocznie trzeba. Mój protest to sama prawda… Mój protest to przeżycia, tortury narodu ukraińskiego. Mój protest to prometeizm, przeciwko przemocy i zniewoleniu. Mój protest to słowa Szewczenki… Karolko, nie wyrzucaj mi po śmierci, bo na to wyrzucanie nie zasłużyłem sobie… Nie wyolbrzymiam, ale słowo protestu to póki co wszystko. Ty pozostawaj zdrowa, a ja pójdę w drogę… Żegnaj. Ołeksa. 6 stycznia”. Materiały o Ołeksie Hirnyku — Bohaterze Ukrainy (wysoki tytuł nadano w 2007 r.) są eksponowane na corocznych wystawach na Tarasowej Górze, w ekspozycji muzealnej, brzmią podczas wycieczek dla zwiedzających memoriał Szewczenki. Pierwszą publikację o wysokiej randze patrioty zamieścił w gazecie „Literaturna Ukrajina” krajoznawca Mychajło Iszczenko. Wyczynowi bohatera poświęcone są poezje kaniowian Kateryny Piky, Heorhija Fastowcia, Wiry Nosenko. Goście Tarasowej Góry obejrzeli film „Pochodnia. samospalenie Ołeksy Hirnyka”. Prezydentowi Ukrainy P. O. POROSZENCE
Wielce Szanowny Panie Prezydencie! Jesteśmy zmuszeni zwrócić się do Pana w tej sprawie. Od 2000 roku na Ukrainie oraz w światowej ukraińskiej diasporze odbywa się Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Pan osobiście witał zwycięzców i laureatów oraz całą ukraińską społeczność 16. turnieju językowego w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki. Jednak obecnie mamy do czynienia z zagrożeniem przejęcia tego ważnego, narodowotwórczego projektu przez grupę urzędników Państwowej Instytucji Naukowej „Instytut Modernizacji Treści Edukacyjnych” w osobie kierownika wydziału organizacji imprez masowych Ołeny Anatoliwny Artemenko oraz jej zespołu, którzy zaczęli agresywnie ingerować w scenariusz przeprowadzenia konkursu, demonstrując jawny administracyjny idiotyzm i próbując wprowadzić do niego dziwaczne „innowacje”. Za tym wszystkim kryje się nieukrywane pragnienie całkowitej kontroli nad językowym maratonem na wszystkich jego etapach oraz próba usunięcia założycieli i współorganizatorów turnieju językowego — „Ligi Ukraińskich Mecenasów” (oczywiście po to, aby, jak to bywa we wszystkich olimpiadach i konkursach, wprowadzić tam korupcyjne schematy). Zwracaliśmy się pisemnie do minister edukacji Lilii Hrynewycz (pismo z dnia 07 czerwca 2017 roku nr 65) z prośbą o wyłączenie konkursu spod podporządkowania wspomnianej instytucji, aby, tak jak to było na pierwszych etapach, na zasadach parytetu opiekowało się nim Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy oraz „Liga Ukraińskich Mecenasów”, jak to zaznaczono w dokumentach rejestracyjnych. Szanowny Panie Prezydencie, konkurs przetrwał ciężkie czasy w epoce Janukowycza-Tabacznyka, kiedy to starano się go, jeśli nie „zakopać”, to przynajmniej zmarginalizować do poziomu karykatury. Wtedy narodowo świadoma społeczność stanęła w jego obronie. Obecnie, choć brzmi to paradoksalnie, sytuacja wokół tego projektu przypomina złowieszcze czasy Tabacznyka. Konkurs, zgodnie z naszym głębokim przekonaniem, powinien pozostać tak samo prawdziwie ogólnonarodowym, demokratycznie przejrzystym, nieuregulowanym bezsensownymi zachciankami urzędników, którzy nie mają żadnego pojęcia, co to za projekt, skąd się wziął, jakie ideowe treści są w niego wkładane i jak ta szlachetna sprawa rozprzestrzenia się nie tylko na Ukrainie, ale i wszędzie tam, gdzie żyją Ukraińcy. Mamy nadzieję, Szanowny Panie Prezydencie, że wpłynie Pan na zachowanie status quo unikalnego zjawiska współpracy struktury państwowej i organizacji społecznej. Konkurs w czasie jego trwania wypracował swoje formy i udoskonalił swoje zbiorowe tworzenie. Jest to przykład konsolidacji wielkiej ukraińskiej wspólnoty wokół ważnego projektu — podniesienia społecznego prestiżu języka państwowego w państwie ukraińskim, a co za tym idzie, wychowania patriotyzmu w młodych pokoleniach. W załączeniu: pismo z dnia 07 czerwca 2017 roku nr 65. Wołodymyr ZAHORIJ, prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący Rady Nadzorczej PJSC „Firma Farmaceutyczna „Darnycia”, doktor nauk farmaceutycznych, profesor. Pawło HRYCENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, przewodniczący jury 17. Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor katedry języka ukraińskiego Uniwersytetu Narodowego „Politechnika Lwowska”, przewodnicząca Rady Nadzorczej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, współprzewodniczący Rady Koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki. 17 stycznia 2018 roku. Na Górze Czernieczej, na grobie Tarasa Szewczenki, rano 21 stycznia rozpoczęły się uroczystości z okazji obchodów Dnia Jedności Ukrainy oraz uczczenia pamięci Bohatera Ukrainy Ołeksy Hirnyka, który 40 lat temu niedaleko grobu Szewczenki zapłonął jak żywa pochodnia w mroku nocy, rozrzuciwszy wcześniej ulotki, w których były też takie słowa: „Własna chata — własne państwo. Tak rozumie Szewczenko, tak my rozumiemy. Dla zniewolonego narodu samodzielne, niepodległe państwo jest potrzebne do jego rozwoju”. A 22 stycznia został uczczony złożeniem kwiatów, wiecem na grobie Szewczenki oraz przy miejscu samospalenia O. Hirnyka z udziałem pracowników Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, społeczności kaniowskiej, przedstawicieli władz lokalnych oraz panichidą, którą odprawił kapłan Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, kapelan wojskowy ks. Wołodymyr (Czerwonnikow).
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
i psychologiczne problemy: wierność i zdrada, wyrzuty sumienia za złe uczynki i cierpienie czystej duszy za to, że nie zdołała kogoś uratować, ostrzec… Nie należy jednak powiedzieć, mimo wspomnianego, że styl Pawlyczki-prozaika jest poetycki, metaforyczny, barwny. Raczej jest on powściągliwie narracyjny, jak wspomniano wyżej, tak wygląda z zewnątrz. Najbardziej uderzają czyny bohaterów, niezwykłe sytuacje. Chociaż zdarzają się też inne warianty. Jak w opowiadaniu „Sen” — niemal barokowy obraz: „Bereza położył głowę na konfesjonale, łzy z jego oczu skapywały, jak wosk ze świecy, na podłogę kościelną. Bajrak (samozwańczy kapelan — L. M.) czekał z boku, spojrzenie jego czarnych oczu podpaliło deszczułki w okienku konfesjonału. Osmołowski (prawdziwy ksiądz — L. M.) krzyknął: „Odsuńcie się, konfesjonał się pali!” Bereza odsunął się. Ogień zniknął”. A oto wiersze z noweli „Sen”, gdzie bohaterowi śni się, że jest w więzieniu: „Mury, zbudowane z wielkoformatowej brązowej cegły, podsuwają się do mnie, jakby były żywe. Jeśli patrzeć na nie bez mrugnięcia, zaczynają się uśmiechać i zaraz przemieniają się w trójkątne twarze tłumu diabłów”. A jakże warte uwagi jest porównanie z upiorem kagiebisty — rzekomo rzeczywistego mężczyzny, któremu, gdy otwiera usta, zaczynają szybko rosnąć zęby! (Opowiadanie „Ojciec”). Każdy utwór w tej książce wywołuje wiele myśli, niejednokrotnie głębokich uczuć… Tytuł książce nadał cykl mikronowel „Żywica” — to, zasadniczo, poezje w prozie. Swoiste szkice, w основie każdego z nich leży pewien symbol. „…Byłem nieostrożny. Bawiłem się z chłopcami w wikliny, upuściłem pisankę (a w niej, zaznaczę, żyła „dusza ciemnookiej dziewczynki” — L. M.), i ta pękła. Z połamanej cienkiej skorupki wyleciał złoty ptak i zniknął w błękicie. Teraz, przechodząc obok stoiska z drewnianymi pisankami, wzdrygam się z niechęci do fałszywek. Przecież forma, te same ornamenty, ale brak strachu (! — L. M.), że za jedną nieuważną chwilę możesz stracić radości, dane ci na całe życie”. Jeszcze silniejszy (treściowo nasycony!) wstęp książki — nowelety nr 1 — tu głęboka myśl filozoficzna wyrażona jest przez rozwiniętą metaforę, a zarazem przedstawiona jest w niej żywa rzeczywistość, życiowa prawda. Z niej fragment: „Żywica świeciła na czarnej korze, jak przeciążone grono winogron. <…> Z podziwem patrzyłem, jak czerwonawymi kropelkami leniwie spływa w dół, a później wbrew prawu ciążenia wraca do zranionego miejsca, z którego wypłynęła, do rany, by ją zasklepić, uleczyć drewno. — A czy w człowieku jest żywica? — Jest. Ale to nie krew, lecz to, co świeci w duszy i daje ci dar mowy. Twoja matka, rodzinna Ziemia, niebiosa, pieśń — wszystko, co kochasz, to twoja żywica. — A czy ona może wyciec? — Może. Ale z dobrego człowieka cała nigdy nie wycieknie”.
Машинний переклад
1 lutego o 17:00 wydawnictwo „Jarosławiw Wał” wspólnie z Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy zapraszają na wieczór pamięci Iwana Korsaka oraz prezentację książki „Z mocnego korzenia. Ścieżkami bohaterów powieści historycznych Iwana Korsaka” (zbiór artykułów krytycznoliterackich).
W tej publikacji mowa jest o bohaterach książek znanego powieściopisarza Iwana Korsaka (1946–2017). O bohaterach najwyższej próby. Powracają oni do naszych czasów z różnych epok: walczą pod Konotopem, jak Jurij Nemyrycz z Iwanem Wyhowskim; pokonują morza i bezkresne stepy, lekceważąc wszelkie niebezpieczeństwa, jak Hrihorij-Hryhir Orlik, dla przyszłości swojej Ojczyzny; duchowo krzepią ukraińskich żołnierzy, jak kapłan, generał-chorążyj Pawło Paszewski, idąc z nimi pieszo tysiące kilometrów; trzymają na kruchych kobiecych barkach sprawę ukraińską, jak Hanna Barwinok; sięgają głębin nauki i tworzą piękno, jak bracia Tymoszenkowie; jako pierwsi przedstawiają rysunki Kanału Panamskiego, jak Michaił Skybycki, lub trasę lotu na Księżyc, jak Ołeksandr Szarhej; wnoszą znaczący wkład w wysokie technologie i stają się współautorami bomby atomowej, jak Heorhij Kistiakowski; wkładając nadludzkie wysiłki w niezwykle dramatycznej sytuacji, własnym losem bronią swojego ludu, jak Taras Bulba-Borowiec czy Pawło Szandruk. O tym, jak Iwanowi Korsakowi udało się to urzeczywistnić w swoich utworach, rozmyślają nasi wyjątkowi współcześni. Zaproszeni do udziału:
— aktorzy: Ołeksij Bohdanowycz, Natalia Kołomijec;
— pisarze: Wołodymyr Panczenko, Petro Kraliuk, Lubow Hołota, Walerij Huźwa, Serhij Kozak, Serhij Hrabar, Pawło Szyryca;
— naukowcy: Pawło Hryczenko, Dmytro Stepowyk, Mykoła Hryhorczuk, Sydir Kiral;
— specjalni goście: Mykoła Bierdnyk, Michaił Watuliak, Wiktor Korsak.
Prowadzący: Michaił Słaboszpycki.
Adres: ul. B. Chmielnyckiego 11 (stacja metra „Teatralna”). Wstęp wolny i mile widziany!
Машинний переклад
Larysa MOROZ, doktor nauk filologicznych
Istnieje taka roślina – samszyt. Jego drewno tonie w wodzie, ponieważ jest zbyt gęste (zdaje się, że fizycy nazywają taką właściwość substancji ciężarem właściwym). Mistrzów tak skondensowanej, nasyconej – zarówno treściowo, jak i emocjonalnie – prozy mamy niewielu: Michajło Kociubynski, Wasyl Stefanyk, Hryhorij Kosynka, Ołeksandr Dowżenko, Hryhir Tiutiunnyk. Obecnie w tym szeregu pewnie staje Dmytro Pawłyczko. O tym, że wybitny poeta pisze prozę, dotąd wiedzieli jedynie czytelnicy niektórych czasopism (przede wszystkim „Słowa Proświty”), gdzie publikowano jego nowele. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja od razu trzech (!) nowych książek D. Pawłyczki: „Omeła” (najgniewniejszy z jego zbiorów poetyckich, skierowany bowiem nie tylko przeciwko „omeli moskiewszczyzny”, zewnętrznej agresji, lecz także przeciwko wewnętrznemu zepsuciu – egoizmowi, obojętności, niekonsekwencji, dochodzącej aż do sprzedajności – temu, co niszczy od wewnątrz nasz naród i nasze państwo), „Iwan Franko” (badanie literaturoznawczo-politologiczne) oraz „Żywica”. O tej ostatniej jednak prawie nie mówiono – być może dlatego, że do przeczytania, a przede wszystkim do przemyślenia, potrzeba więcej czasu, a być może dlatego, że jej styl okazał się zbyt niespodziewany, specyficzny. Jedynie akademik Mykoła Żulynski doświadczonym okiem dostrzegł i odnotował tę właśnie zwięzłość, za którą kryją się głębia i najwyższe napięcie; powiedział o tekście artystycznym, który z zewnątrz często ma postać spokojnej obserwacji, a w rzeczywistości kryje ogromną siłę wybuchową… I rzeczywiście, nie ma tu nudnego, przyziemnego opowiadania określonych wydarzeń, szarych codziennych sytuacji, choć znaczna część (a może nawet wszystkie) utworów zamieszczonych w książce „Żywica” opiera się na prawdziwych życiowych zdarzeniach. Niektóre z tych wątków korespondują ze stronicami „Wspomnień” D. Pawłyczki – tych, które wychodzą w trzech tomach, i w większości narracja w nich prowadzona jest w pierwszej osobie. Brzmią w nich czasem nie tylko autobiograficzne, lecz także spowiedziowe nuty. Najdroższe dla pisarza są obrazy jego Ojca i żołnierzy UPA, którzy toczyli nierówną walkę z okupantami: zarówno „brunatnymi”, jak i „czerwonymi” (w rzeczywistości flagi tych ostatnich były takie same – czerwone, różniło się jedynie „znaczenie”). Był to szczęśliwy pomysł, by włączyć do książki dwa scenariusze filmowe – „Sen” i „Zachar Berkut”, bo filmy, które zrealizowali reżyserzy Wołodymyr Denysenko i Leonid Osyka, są obecnie w gruncie rzeczy nieznane. Tymczasem „Sen” – o młodym Tarasie Szewczence, o wykupieniu go z pańszczyzny (w roli głównej Iwan Mykołajczuk) – choć czasem, a zwłaszcza w dni szewczenkowskie, pokazuje telewizja. Natomiast „Zachar Berkut” według powieści I. Franki nigdzie się nie pojawia – i z tym naprawdę trzeba coś zrobić – jakby przypominał o fakcie publikacji. Być może D. Pawłyczko się myli, twierdząc w dołączonym do tego ostatniego wstępie: „Wszechwidzące oko hordy radzieckich ideologów i służb specjalnych nie dostrzegło w moim scenariuszu aluzji do podobieństwa haseł światowej rewolucji komunistycznej, w której mają zostać zniszczone wszystkie języki, narody, religie, z hasłami wielkiego Kagana Mongolii i całego świata”. Najwyraźniej jednak dostrzegły, skoro film i wtedy niemal nie trafił do dystrybucji. Być może praca nad filmem wywarła pewien wpływ na kształtowanie stylu Pawłyczki-prozaika – tej właśnie zwięzłości narracji, jej zewnętrznej powściągliwości. Spójrzmy choćby na niektóre z jego opowiadań. W opowiadaniu „Na dwóch mostach” mowa o drewnianym mostku z dzieciństwa pisarza nad strumieniem Bahadunką oraz o cudzie nowoczesnej techniki – moście Queensboro w Nowym Jorku, kilometrowej długości, który nie ma podpór, a ma konsole, „jakby zwisające z nieba”. I o siwowłosym czarnoskórym „aniele-stróżu”, który wychodzi na ten most, by ratować potencjalnych samobójców – pod jego opieką artysta przechodził most, „szukając ochrony przed bolesnymi rozważaniami o swoim życiu”. Pojęcie zaś „swoje życie” oznacza dla niego także „pożegnanie z żołnierzami Ukraińskiej Armii Powstańczej, którzy szli na wesele, wiedząc, że czeka tam ich śmierć”, oraz trzydziestu dwóch studentów, którzy zginęli pod Krutami, a wśród nich setnika UPA Spartana, który uratował go w dalekich latach II wojny światowej (nowela „Wspomniany wiersz”). Niektóre utwory opierają się na unikalnych, intrygujących wydarzeniach (jakby nie wymyślone fabuły takich utworów, jak „Przy dwudziestej świerku”, „Koszula”, „Brzytwa”, „Zakamieniały”), i są one symboliczne, a w jakiś sposób pouczające. Widzimy też fabuły fantastyczne („Anioł-stróż”, „Wilk”), w których zawarto głęboką myśl filozoficzną. Tak oto w opowiadaniu „Dziadowe skrzypce”, głęboko związanym z legendami o opryszkach, w splocie niezwykłych wydarzeń wyjaśnia się, dlaczego bohaterowie utworu nazywają skrzypcami …siekierę: „Siekiera i skrzypce można porównywać, bo są to ludzkie narzędzia. Siekiera broni człowieka, ale jest też zdolna go zabić, a skrzypce postępują dokładnie tak samo z ludzką duszą”. Są tu także opowiadania, które stoją jakby na granicy rzeczywistości i fantastyki: „Salamandra”, „Chleb”, „Sen” (w ostatnim sen – o „nieugiętym Ukraińcu” – charakterystyka wystarcza czytelnikowi Pawłyczki – Kyryła Osmaka, a rzeczywistość – o „dziewczynie z trójzębem na bluzce”, w której oczach jest pustka…). W niektórych – fantastyczne zwroty psychologiczne („Spowiedź”). Za tymi chwytami artystycznymi (które nie są odbierane jako chwyty, lecz jako coś naturalnego w uczuciach i skłonnościach autora) kryją się złożone ludzkie losy. Wiele z nich wiąże się z wojenną przeszłością – z niezapomnianymi tragicznymi sytuacjami (ludzie często muszą ukrywać swoje związki z podziemiem, z żołnierzami UPA, a inni – z Armią Radziecką, z NKWD o złej pamięci). Formę historycznej opowieści ma nowela „Ręce”: fabuła, zapewne nie zmyślona, wyrasta jednak do rangi groteskowej fantasmagorii, która faktycznie się rozgrywała w związku ze śmiercią i pogrzebem wodza, na którego „pracowały miliony niewolników” na wszystkich szczeblach: od partyjnej wierchuszki po „niedoduszony nasz naród”. Wzruszająca liryczna nowela „Wróbelek” – o współczesnym naszym rannym żołnierzu i jego miłości. (Ogólnie o naszych współczesnych bohaterach D. Pawłyczko na razie pisze głównie wiersze). We wszystkich utworach prozatorskich zbioru „Żywica” głównymi, obok problemu życia i śmierci, są moralne
Машинний переклад
Ku czci pamięci Iwana Korsaka, a także w celu popularyzacji w Ukrainie utworów o tematyce historycznej oraz zachęcenia autorów tych utworów, które stały się wybitnymi osiągnięciami artystycznymi, rodzina Iwana Korsaka oraz wydawnictwo „Jarosławiw Wał” ustanowiły Literacką Nagrodę im. Iwana Korsaka.
Nagroda ustanowiona jest w celu wyróżnienia najlepszej ukraińskojęzycznej powieści lub noweli historycznej, poświęconej wyłącznie historii Ukrainy. Utwór powinien być napisany na wysokim poziomie artystycznym, mieć pozytywne recenzje w prasie oraz dobry odzew czytelników, a także — powinien zostać opublikowany w periodyku nie później niż na trzy lata przed zgłoszeniem go do konkursu o nagrodę. Do konkursu o nagrodę nie są przyjmowane utwory wyróżnione innymi nagrodami, a także rękopisy czy elektroniczne wersje tekstów. Utwory do nagrody mogą zgłaszać oddziały obwodowe oraz Narodowy Związek Pisarzy, a także Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”. Prawo do nominowania utworów do nagrody mają również członkowie jury. Zgłaszanie utworów do nagrody ogłaszane jest w środkach masowego przekazu od 1 czerwca i kończy się 25 sierpnia. Członkowie jury nie mogą być nominowani do nagrody. Nagrodę będzie się wręczać corocznie w dniu urodzin pisarza, 15 września, w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, z udziałem środowiska literackiego i mediów. Laureat otrzymuje dyplom, medal, a także nagrodę pieniężną w wysokości 50 000 hrywien. Jury Literackiej Nagrody im. Korsaka kieruje znany literaturoznawca i dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał” Mychajło Słaboszpyćkyj, jego zastępcą został prozaik i redaktor naczelny czasopisma „Kur’jer Kryworiżża” Hryhorij Husejnow.
Biuro prasowe wydawnictwa „Jarosławiw Wał”
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
…na instrumentach uczniowie i nauczyciele. Razem z nimi śpiewaliśmy kolędy. W Kołomyi odwiedziliśmy największą w Europie świątynię. Pierwsze wrażenia z Wigilii były wspaniałe, kiedy poznałam rodzinę, która ciepło nas przywitała. Po zapoznaniu pomagałam przygotowywać się do wigilijnej wieczerzy. Mieli bardzo niezwykłe potrawy, nie takie, jak u nas. W niedzielę poszliśmy do cerkwi, gdzie naprawdę poczuliśmy ducha Bożego Narodzenia. Wiktoria Hrecuha
Te ferie były wypełnione, pełne wrażeń, niezrównane. Dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do tego święta w moim życiu. Bohdan Pawłow
Na pewno przyjedziemy jeszcze i czekamy, że odwiedzicie nas u siebie. Wszystko było fajnie! Polina Kantur
Najbardziej zdziwiło mnie to, jak oni (rodzina) świętują Boże Narodzenie: najpierw się modlą, a potem siadają do stołu, gdy wzejdzie pierwsza gwiazda. Zachwyciły mnie ich tradycje. Osobno chcę wyrazić wdzięczność Wasylowi Petrowyczowi Hłaholuku za to, że stworzył dla mnie taką bożonarodzeniową bajkę. Hanna Kuwajewa
Chcę powiedzieć, że się zakochałem... Te góry, krajobrazy i ludzie o nieograniczonej dobroci sprawiają, że moje serce bije szybciej. Jestem bardzo wdzięczny organizatorom, że dali mi możliwość porozmawiania z życzliwymi i gościnnymi ludźmi. Bardzo doceniam tych ludzi, którzy czynią dobro, ponieważ jest to niezwykle ważne dla każdego z nas — ludzi ze Wschodniej Ukrainy. Ukraina to piękny, niezłomny kraj, pełen wspaniałych, dobrych i utalentowanych ludzi. Dziękuję Wam, że dajecie wszystkim dzieciom możliwość tego zrozumienia! Wierzcie w siebie i w naszą Ojczyznę! Ołeksij Czalyj
W Karpatach jest śnieżnie, bajkowo, jakby w innym wymiarze. Tu inni ludzie, inne obyczaje. Nigdy wcześniej nie widziałam ludzi, którzy tak bardzo kochają życie i wszystko, co robią. Sofija Kosejniajewa
Kiedy wieczorem poszliśmy kolędować, poczułam magię Bożego Narodzenia. Chcę podziękować Wasylowi Petrowyczowi i jego zespołowi za tak cudowną podróż na Prykarpacie. Daria Żytnikowa
Jestem zachwycona Iwano-Frankiwskiem i wszystkim radzę odwiedzić ten malowniczy zakątek Ukrainy. Wyjazd dał mi mnóstwo emocji, bo nigdy wcześniej nie obchodziłem TAK Bożego Narodzenia! Artem Kowalenko
Wszystko zorganizowano na najwyższym poziomie. Osobno chcę podziękować naszemu przewodnikowi Wasylowi Petrowyczowi Hłaholiukowi. To odrębna historia o tym, jak człowiek wykonuje swoją ulubioną pracę. Krótko mówiąc, brawo! D. Babin
Pierwszego dnia mieliśmy wycieczkę do muzeum. Wieczorem odwiedziliśmy szkołę muzyczną. Bardzo nam się podobało, serdecznie nas przywitano. Słuchaliśmy muzyki granej na instrumentach ludowych i sami próbowaliśmy na nich grać. Następnego dnia pojechaliśmy do „Bukowela”, jeździliśmy kolejką linową. Bardzo miło spędziliśmy czas. Odwiedziliśmy także muzeum „Pysanka” i obejrzeliśmy Kołomyję. A potem zaproszono nas do rodzin, gdzie było bardzo ciekawie. W każdej rodzinie są własne tradycje. We wsi Sadżawka młodzi małżonkowie zbierają pieniądze na dom. Wieczorem wszyscy poszliśmy kolędować. Śpiewaliśmy kolędę „Dobry wieczór tobie, panie...” i zanurzyliśmy się w świąteczny nastrój Bożego Narodzenia. To najlepsze wakacje w moim życiu. Czerpałem ogromną przyjemność z tej podróży i marzę, by znów tu zawitać. Jewhen Zikunow
Bardzo podobała mi się podróż na Zachodnią Ukrainę. Pokazano nam piękne, zabytkowe miasta. Rozmawialiśmy z serdecznymi ludźmi. Mieszkaliśmy w szkole z internatem, za co jestem bardzo wdzięczna organizatorom, bo właśnie wspólne mieszkanie sprawiło, że staliśmy się zespołem. Szczególnie zapamiętałam Wigilię w gronie mojej nowej rodziny. Zapoznali mnie ze wszystkimi bożonarodzeniowymi tradycjami i pomogli mi poczuć się jak u siebie w domu. Przygotowaliśmy dwanaście potraw, piliśmy uzwar, jedliśmy kutię, a co najważniejsze — rozmawialiśmy. O życiu, o świętach, o rodzinie. Nie mniejsze wrażenie zrobiła na mnie szkoła muzyczna. Jako osoba twórcza, która przez dziesięć lat uczęszczała do szkoły muzycznej, mogę powiedzieć, że takie szkoły trzeba długo szukać. Dyrektorka jest w harmonii z dziećmi, między nimi jakby istniała jakaś kosmiczna więź. Panują między nimi tak ciepłe relacje, że każdy kierownik by im zazdrościł. Taki wypoczynek to dla mnie morze pozytywnych wrażeń z tego, co zobaczyłam i usłyszałam. Podróż była bardzo ciekawa. Dziękuję za ciekawe i niezapomniane wyjazdy, za niezapomniane wspomnienia, jakie mi podarowano. Arina Masłowa
I takich szczerych wyznań, wrażeń, nowych odczuć na dziesiątkach stron. I to jest zaledwie przyczynek do tej wielkiej sprawy, którą prowadzi Proświta w utwierdzaniu Ukrainy ukraińskiej nie tylko w świadomości ogółu społeczeństwa, ale i w duszy każdego Ukraińca. Wschodu. Zachodu. Północy. Południa. Stolicy.
Машинний переклад
Olha BRESŁAWSKA, działaczka Proświty. Wasyl Hłaholiuk, przewodniczący kołomyjskiej „Proświty”, wziął na siebie odpowiedzialność za organizację świątecznych wakacji dla dwóch tuzinów uczniów z Konstantynówki w obwodzie donieckim. „Nie było łatwo” — przyznaje pan Wasyl. — „Wziąłem na siebie wszystkie kwestie organizacyjne. Oczywiście na początku były trudności. Jednak wszyscy, do których zwracałem się o wsparcie, wychodzili mi naprzeciw i w rezultacie wszystko się udało, dzieci są zadowolone. Miło, że wszyscy 25 uczestnicy przyjazdu świętowali Wigilię i Boże Narodzenie w ciepłych domach z życzliwymi rodzinami, z którymi dzielili się kutią, kolędowali i składali życzenia. Wyrażam wdzięczność W. M. Futułujczukowi, dyrektorowi Instytutu Zarządzania Zasobami Naturalnymi i członkowi Zarządu kołomyjskiej „Proświty”, który koordynował zakwaterowanie 10 osób z grupy w rodzinach we wsi Kniażdżwir i przyjął jeszcze dwie osoby do własnego domu. Dwoje dzieci przyjęła rodzina uczestników Euromajdanu ze wsi Wełyka Kamianka, troje kolejnych — rodzina ze wsi Rakiwczyk. Sześcioro gości przyjęła rodzina ze wsi Sadżawka. Dwóch nauczycieli z grupy przyjęli do siebie Wołodymyr i Ałła Chrystafułowie. Szczególne podziękowania dla deputowanego ludowego Ukrainy Ołeksandra Szewczenki za organizację czasu wolnego w kompleksie turystycznym „Bukowel”. Dzięki wsparciu przewodniczącego obwodowej „Proświty” Stepana Wołkoweckiego, zastępcy przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Ihora Pasiczniaka oraz dyrektora Departamentu Edukacji i Nauki obwodowej administracji państwowej Wiktora Kimakowycza grupę dzieci zakwaterowano w szkole z internatem w Peczeniżynie, której dyrektor — Żanna Dmytriwna Kowaliuk — bardzo radośnie i troskliwie zaopiekowała się gośćmi. Transport do Kołomyi wzięła na siebie społeczność hromady Peczeniżyn, udostępniając autobus, a ciepłe pierwsze spotkanie z koncertem i kolędą zorganizowała M. M. Majiwśka, dyrektor peczeniżyńskiej szkoły muzycznej i kierownik chóru Bractwa OUN-UPA. Dzieci uczono kolęd, gry na instrumentach muzycznych i częstowano słodyczami, aby ten krótki świąteczny czas spędziły radośnie i gwarnie. Naczelnicy wydziałów edukacji M. T. Jaworśkyj oraz kultury S. S. Jakubenko przyczynili się do komfortowego pobytu gości ze wschodu na terenie hromady Peczeniżyn. Wielką przyjemnością dla dzieci i ich opiekunów była wycieczka do Jaremcza i „Bukowelu”, którą zapewnił transportowo naczelnik wydziału edukacji Rady Miejskiej w Kołomyi L. B. Bordun. Dyrektor Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia Jarosława Tkaczuk zorganizowała dzieciom wycieczkę. Goście odwiedzili Muzeum Pisanki, pomniki Szewczenki i Franki, zwiedzili Kołomyję i kolędowali po domach zgodnie z tradycją, niespodziewanie dla siebie otrzymując od gospodarzy „wynagrodzenie”. Pobyt dzieci z Konstantynówki na Kołomyjszczyźnie od 4 do 8 stycznia był tak nasycony, że trudno to sobie wyobrazić. Zaraz po przyjeździe do Iwano-Frankiwska delegację powitali młodzi działacze Proświty na czele z p.o. przewodniczącego obwodowej „Proświty” Mychajłem Siczką, którzy zabrali dzieci na wycieczkę do Muzeum Walki Wyzwoleńczej. A przed wyjazdem na wschód delegacja spędziła jeszcze kilka godzin w Iwano-Frankiwsku. Mychajło Siczka wraz z przewodniczącym oddziału „Proświty” na Przykarpackim Uniwersytecie Narodowym im. W. Stefanyka Jewhenem Baranem i kilkoma studentami aktywnie opiekowali się dziećmi. „Choć pogoda trochę zepsuła ogólny nastrój, zdążyliśmy przejść się z dziećmi po wieczornym mieście, odwiedzić jarmark bożonarodzeniowy, bastion” — opowiada M. Siczka. I dodaje: „W „Proświcie” nasi goście mieli okazję odwiedzić Muzeum Pamięci Narodowej T. Szewczenki i porozmawiać z przewodniczącym obwodowej „Proświty” Stepanem Wołkoweckim, dowiedzieć się z pierwszej ręki, czym zajmuje się „Proświta” Przykarpatia. Powitali ich piękną kolędą Rusłana Deniha i zespół „Proświtianoczky”, improwizowany koncert urządził zespół etnograficzny „Proświta — Switowyd”. Dzieci nabrały pięknych wrażeń i będą miały o czym opowiedzieć rówieśnikom w rodzinnym mieście”. A dzieci napisały też opinie o pobycie na Przykarpaciu. Te szczere wersy to ich wrażenia, a dla rodziny „Proświty” to piękne wspomnienia o dobrym uczynku. Ich wspomnienia to już nawet nie wspomnienia, a szczere odczucie przyjaźni, miłości i hojności od ludzi, którzy powitali ich z otwartymi ramionami. To emocje, których się nie zapomina. To powód, by wrócić. We wsi Peczeniżyn podobało mi się w szkole muzycznej, gdzie dla nas grano na ludowych instrumentach muzycznych. Ola BOJCZUK. W niedzielę 14 stycznia, w Stary Nowy Rok, Dom Ludowy „Proświta” przyjął w swoich murach ponad 15 organizacji społecznych. Program wieczoru już tradycyjnie przygotowała i poprowadziła kierownik ds. pracy kulturalno-oświatowej Mychajłyna Bodnar. Obecni słuchali kolęd w wykonaniu N. Samborśkiej, A. Fuszteja, zespołów „Hrono kałyny”, „Pszenyczne perewesło”, „Cerkowni dzwoły”, „Smericzka”, „Switowyd”. Swoją twórczością dzieliły się też dzieci — uczniowie szkół muzycznych nr 1 i nr 2, dziecięcy chór „Dzwoły sercia” oraz uczestnicy Klubu Uzdolnionego Dziecka DL „Proświta” — N. Pawluk i wizytówka niemal każdej noworoczno-świątecznej sceny miasta — zespół „Proświtianoczky”. Z przemówieniem powitalnym radośnie wystąpili mer miasta Rusłan Marcinkiw oraz przewodniczący obwodowej „Proświty” Stepan Wołkowecki, którzy podkreślili piękną tradycję gromadzenia się społeczności, czczenia chrześcijańskich tradycji, wymieniania się szczerymi życzeniami, aby w pokoju i zgodzie przeżyć rok. Powodem do przemówienia powitalnego było także święto św. Bazylego Wielkiego, wszystkich obecnych solenizantów powitał p.o. przewodniczącego Mychajło Siczka oraz przewodniczący Miejskiego Oddziału „Proświta” Wasyl Bojko. Pocieszyły i ucieszyły obecnych kolędy od gości święta w podeszłym wieku — Związku Ukrainek, Bractwa OUN-UPA oraz Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Padły słowa wdzięczności dla S. Wołkoweckiego za wsparcie i jednoczenie przez „Proświtę” wszystkich Ukraińców od organizacji społecznej „Ukraińcy Donbasu i Krymu”. Z inicjatywy Zynowija Kyjaka przez cały czas trwania wydarzenia do wspólnego kolędowania zapraszali W. Poliszczuk i R. Pasiczniak. Cudowne współbrzmienie porwało obecnych, a wspólne głośne kolędy brzmiały jak echo niezłomnego ducha i siły jedności ukraińskości. „Boże Narodzenie w „Proświcie” to swoiste poświąteczne widowisko „proświtańskie”, które w tym roku już po raz szósty gromadzi przy wspólnym kolędowaniu i poczęstunku wszystkie organizacje społeczne, które aktywnie współpracują z „Proświtą” i wyznają wspólne wartości.
Машинний переклад
Eduard Owczarenko Zdjęcia autora — Celem wystawy jest odrodzenie gatunku historycznego, ukazanie prawdziwej historii narodu ukraińskiego. Na wystawie zaprezentowano dzieła artystów z wielu miast Ukrainy. Wśród autorów są klasyków, których już z nami nie ma, współcześni artyści, bierze także udział młodzież. Chciałbym podziękować założycielowi, autorowi i kuratorowi tego projektu — Ołeksandrowi Melnykowi, który wykonuje znaczącą pracę — zaznaczył, otwierając wystawę, przewodniczący Narodowego Związku Artystów Ukrainy Wołodymyr Czepełyk. — O każdym obrazie mogę powiedzieć, że to — moje. To moja historia, moje wspomnienia. Pawło Skoropadski, którego portret jest zaprezentowany na wystawie, — to wielki człowiek, hetman Państwa Ukraińskiego, stworzył Akademię, dbał o uniwersytety. Ale oglądał się na Moskwę, otoczyli go rosyjscy generałowie. W końcu hetman zrozumiał, że nie może nic zrobić. I my dzisiaj niby jesteśmy gotowi budować nasze państwo, ale ciągle oglądamy się na Moskwę. Nie rozumiem, dlaczego na wystawie nie ma ministra kultury Ukrainy, gdzie są członkowie Rządu, deputowani ludowi Ukrainy? Wszyscy nasi wielcy pisarze zawsze byli przed swoim narodem. Oni i teraz są przed nim. Kłaniam się wszystkim naszym artystom, wszystkim ludziom, którzy przyszli dzisiaj na wystawę. Chcę, abyśmy wszyscy byli nacjonalistami, jak Iwan Franko. On nigdy nie machał ręką na naszych sąsiadów, nie oskarżał ani Polaków, ani Moskali, a oskarżał swój własny naród, u którego we wszystkich czasach było mnóstwo sługusów cudzoziemców. Bardzo chcę, aby na tę wystawę przyszli Prezydent i Premier ze swoimi żonami. Niech popatrzą, tutaj jest co pokazać — podkreślił znany ukraiński pisarz, Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko. Dmytro Wasylowycz opowiedział również o zbiórce funduszy na budowę pomnika Iwana Franki w Kijowie, szczególną uwagę zwrócił na ważność zachowania języka ojczystego. — Dzisiaj toczy się wiele rozmów, czy potrzebny jest Związek Artystów Ukrainy, wszak na Zachodzie nie ma on odpowiedników. Ale ta wystawa zaświadcza, jak bardzo jest nam potrzebny. Gdyby nie było tych wspaniałych sal wystawowych, to biennale by się nie odbyło. Musimy trzymać się razem i wspierać go. Wszak Związek — to my wszyscy, artyści. Jestem wdzięczny wszystkim artystom, którzy przybyli na wystawę z różnych regionów Ukrainy i przywieźli tutaj swoje dzieła. Uwierzcie, było to bardzo niełatwe. Niestety, państwo Walerij Franczuk Ołeksandr Melnyk wcale nie wspiera ukraińskiej sztuki plastycznej. Ostatnie zakupy obrazów dla muzeów były jeszcze za czasów prezydentury Wiktora Juszczenki. Dzisiaj istnieje program odrodzenia ukraińskiego kina, na który przeznacza się miliony hrywien. Tutaj takich pieniędzy nie potrzeba. Obrazy kosztują po kilka tysięcy hrywien. W skali państwowej to nic. Potrzebny jest program Ministerstwa Kultury dotyczący odrodzenia sztuki plastycznej. Trzeba, aby takie obrazy, które są zaprezentowane na wystawie, zasilały ukraińskie muzea. I dzisiaj niektóre obrazy są kupowane do muzeów dzięki wsparciu sponsorów. Ale to kropla w morzu. Tutaj nie obejdzie się bez państwowego wsparcia — podkreślił kurator wystawy Ołeksandr Melnyk. — Cieszę się, że nasza ukraińska sztuka plastyczna, mimo wszystkich problemów, żyje i rozwija się. Ta wystawa — to zjawisko unikalne. Objechałem prawie całą Europę — od Norwegii do Włoch, od Francji do Bułgarii. Tak wspaniałych artystów, jak na Ukrainie, dzisiaj w Europie nie ma. Szczególnie cieszy mnie odrodzenie malarstwa historycznego. Obecnie kwestia naszej tożsamości narodowej stoi na poziomie bezpieczeństwa narodowego. Słyszymy niemało głosów, zwłaszcza ze wschodu, że narodu ukraińskiego nie ma, że to nie nasza historia. Ale wystawa przeczy wszystkim tym głosom. Podstawą każdej sztuki — jest człowiek. Tutaj zaprezentowano większość dzieł antropocentrycznych. Szczególne wrażenie zrobiła na mnie seria portretów ukraińskich hetmanów autorstwa Natalii Pawłusenko. To znaczący wkład we współczesne ukraińskie malarstwo historyczne. Szczególne podziękowania dla Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury oraz Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk — zaznaczył doktor nauk o sztuce Dmytro Stepowyk. — W tych dniach obchodzimy 100-lecie ogłoszenia IV Uniwersału Centralnej Rady, stulecie niepodległości Ukrainy. Dzisiaj mało kto wie o tej ważnej dacie w historii naszej państwowości. Jeśli zapytać przechodniów na Chreszczatyku, czym jest 22 stycznia, to 9 na 10 odpowie, że to Dzień Jedności Ukrainy. Ale nie byłoby żadnej Jedności, gdyby rok wcześniej tego samego dnia nie ogłoszono niepodległości państwowej Ukraińskiej Republiki Ludowej. W 1992 roku ostatni Prezydent URL na uchodźstwie Mykoła Pławjuk przyjechał do Kijowa i uroczyście przekazał swoje uprawnienia demokratycznie wybranemu Prezydentowi Ukrainy Łeonidowi Krawczukowi i demokratycznie wybranemu parlamentowi. Wtedy wygłoszono oświadczenie, że niepodległa Ukraina jest następcą prawnym URL. Niestety, Rada Najwyższa Ukrainy do tej pory nie potwierdziła tego oświadczenia odpowiednim aktem państwowym. Powstaje pytanie — czy Ukraina jest następcą prawnym wolnego Państwa Ukraińskiego, założonego przez Centralną Radę pod kierownictwem Mychajła Hruszewskiego, czy Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej? Zapewne jasność w tej kwestii wniesie już nowy ukraiński parlament — podkreślił znany ukraiński obrońca praw człowieka i szestdziesiątnik Ołeś Szewczenko. Artysta ludowy Ukrainy Bohdan Tkaczuk z Tarnopola zaprezentował na biennale portret Mychajła Bojczuka, który namalował jeszcze w 1982 roku na stulecie urodzin artysty. Ten obraz — to pierwszy portret M. Bojczuka. Obecnie praca znajduje się w Tarnopolskim Muzeum Sztuki, a autor specjalnie wziął ją na wystawę. Na drugim obrazie „Testament patriarchy” przedstawieni są wszyscy patriarchowie Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego od Andrzeja Szeptyckiego (choć nie był patriarchą, ale uważa się go za ojca kościoła) do Światosława Szewczuka. A praca „Koło historii Ukrainy” pokazuje prehistorię Majdanu, zaczynając od epoki kozackiej. Tutaj obok kozaków przedstawiono wojowników Niebiańskiej Sotni. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej Walerij Franczuk zaprezentował na wystawie swój nowy tryptyk „Majdan. Rewolucja godności”. Lewa strona pracy — to pokojowy pochód, centrum — „berkutowcy”, prawa strona — opór. Płótno znacznie różni się od poprzednich prac artysty. Widzimy zupełnie inne podejście do doboru kompozycyjnego. Autor stawia dwie-trzy figury, które wykonują zadanie kompozycyjnej budowy obrazu i jednocześnie wspierają lewą i prawą stronę. Rzeczywisty członek Akademii Sztuk Ukrainy Anatolij Kuszcz zapoznaje ze swoją kompozycją rzeźbiarską „Trzy państwowości”, która jest detalami pomnika na Majdanie Niepodległości, który jednak nie został ukończony. Obok projekt pomnika Iwana Mazepy w Kijowie. Ten pomnik miał stanąć w stolicy jeszcze w 2009 roku. Artysta wygrał konkurs, ale zamysłu nie udało się wcielić w życie. Taki sam los czekał pomnik Piotra Mohyły. Autobiograficzny charakter mają płótna artystki ludowej Ukrainy Wiry Barynowej-Kułeby. Na jednym przedstawiono wydarzenia z 1940 roku, kiedy rodzina pani Wiry zmuszona była opuścić rodzinny chutor i przenieść się do wsi bliżej kołchozu. Na drugim —
„Synku, chodź sam” – przedstawiono matkę artystki i jej brata. Znana współczesna artystka Maryna Soczenko uwieczniła w swoich pracach działaczy Ukraińskiej Republiki Ludowej. Celem tego zbioru jest to, aby ludzie lepiej poznali ten niełatwy okres ukraińskiej historii. Wśród przedstawionych postaci historycznych znajdują się: kompozytor Mykoła Łeontowycz, mecenas Jewhen Czykałenko, pedagog Sofija Rusowa, akademik Serhij Jefremow, filozof Dmytro Doncow i inni. Widzowie mają również możliwość zobaczenia dzieł mistrzów klasyków, którzy już od nas odeszli: Wałentyna Zadorożnego, Weniamina Kusznira, Mykoły Storożenki, Wołodymyra Fedźka, Ołeksandra Iwachnenki. Swoje nowe prace na wystawę przekazali także znani współcześni mistrzowie: Wasyl Czebanyk, Andrij Mentuch, Wasyl Hurin, Wiktor Kowtun, Wołodymyr Pasiwenko, Petro Małyszko, Mykoła Biłyk, Wołodymyr Kabaczenko i wielu innych. Swoją wizję historii narodu ojczystego prezentuje młode pokolenie twórców, studenci uczelni artystycznych Ukrainy. W salach wystawowych Centralnego Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy otwarto ósmą Ogólnoukraińską Biennale sztuki historycznej „Ukraina od Trypillia do współczesności w obrazach współczesnych artystów”, poświęconą 100-leciu proklamowania niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
kultury KC Borys Iwanenko. Dał mi przeczytać ten anonim. Napisano tam, że jestem banderowcem, nacjonalistą, bo rozmawiam po ukraińsku. A w zespole pracują przedstawiciele różnych narodowości. Do tego, że jestem nieudacznikiem. „Borysie Wasilowiczu, czy ja mieszkam na Ukrainie czy gdzie?” — zapytałem. „Przecież rozumiesz, że język rosyjski jest państwowy?” — powiedział B. Iwanenko. Na co odpowiedziałem, że jestem Ukraińcem, myślę po ukraińsku i brakuje mi rosyjskich słów, aby prowadzić próby. I jeśli nie odpowiada im taki kierownik, to napiszę podanie i pojadę z powrotem do Lwowa. Potem pisano na mnie jeszcze wiele anonimów, w których nie było ani słowa prawdy. Ale ja to wszystko przeżyłem. Kiedy upadła „żelazna kurtyna”, a w tamtym czasie naszym artystom płacono mało, dwa składy Zespołu wyjechały do USA, Kanady i innych krajów. Myślałem, że nie przeżyję tego, iż za mojej kadencji rozpada się sławny kolektyw, stworzony przez Pawła Wirskiego. Na szczęście przetrwaliśmy. Uznała nas nie tylko Ukraina, ale i cały świat. — Często bywacie na występach gościnnych?
Машинний переклад
W Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina” odbył się koncert Narodowego Zasłużonego Akademickiego Zespołu Tańca im. P. Wirskiego, poświęcony 80-leciu powstania tego sławnego kolektywu. O przeszłości i teraźniejszości Zespołu rozmawiamy z dyrektorem generalnym – kierownikiem artystycznym, przewodniczącym Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy Myrosławem Wantuchem.
— Myrosławie Mychajłowiczu, jak los zetknął Pana z Zespołem Wirskiego? — Swego czasu mieszkałem i pracowałem we Lwowie. Tam w 1964 roku stworzyłem zespół „Junist’”. A w następnym roku do Lwowa przyjechał Pawło Wirski. Był u nas na próbie. Pokazałem mu cztery nasze nowe numery. Podziękował. Jeszcze dwa lata później w Październikowym Pałacu stolicy odbywał się potężny konkurs, poświęcony 50-leciu władzy radzieckiej. I P. Wirski był przewodniczącym jury tego konkursu. Wtedy po raz pierwszy przywiozłem swój kolektyw do Kijowa. Po występie naszego zespołu wezwano mnie do Pawła Pawłowicza. Rozpoznał mnie. I powiedział choreografom, którzy byli obok: „Wy wszyscy jesteście tancerzami, a on (wskazując na mnie) tańczy. Uczcie się od niego kultury tańca”. Po tym Zespół Wirskiego pojechał do Moskwy, gdzie występował w Pałacu Kremlowskim w ramach dni Ukrainy. Na ten koncert zaproszono również nas. Wystąpiliśmy dość skutecznie, po tym nawiązaliśmy ciepłe stosunki, które trwały do śmierci Pawła Wirskiego w 1975 roku. Trzy miesiące po śmierci Pawła Pawłowicza wezwał mnie minister kultury Ukrainy Ołeksij Romanowski. „Myśmy tu myśleli-głowili się i przystaliśmy na twoją kandydaturę, żebyś przejął Zespół Wirskiego” — rzekł minister. Mówię: „Ołeksiju Kornijowyczu, po co mam jechać do Kijowa. Po pierwsze, ja tego nie chcę, a po drugie — po Wirskim boję się iść tam pracować. Nie chcę chodzić po Kijowie z opuszczoną głową. W stolicy są baletmistrzowie, a ja muszę rzucać Lwów. W tym mieście stworzyłem od zera kolektyw, z którym już zdążyłem zrobić trzy programy”. Tak udało mi się jeszcze na 5 lat zostać we Lwowie. Ale potem pytanie pojawiło się znowu. Przeprowadziłem się do Kijowa i pracuję tu już 38 lat. Wcześniej prawie 20 lat pracowałem we Lwowie. Miałem gorący charakter, popełniałem błędy. Ale przez cały ten czas nikt nie napisał na mnie ani jednego donosu. A w Kijowie już po trzech miesiącach pojawił się pierwszy. Wezwał mnie kierownik wydziału.
— Byliśmy w 80 krajach, w niektórych z nich po 20—30 razy. Myślę, że to godny wskaźnik. Na wszystkich kontynentach, na wszystkich koncertach nie widziałem ani jednego wolnego miejsca. Pod koniec każdego koncertu sala biła brawo na stojąco, a ja w tym czasie przebywam za kulisami i mam łzy w oczach z dumy za swoją kulturę, za swój naród. Niejednokrotnie proponowano mi pozostanie za granicą. Ale zawsze odmawiałem i nigdy nie żałowałem. Dwukrotnie na naszych koncertach była królowa Anglii, a potem przyjmowała cały kolektyw w Pałacu Buckingham. Królowa Danii przyszła do nas za kulisy tylko z jednym ochroniarzem, a następnego dnia zaprosiła Zespół do swojego pałacu. Nasz koncert odwiedził Jacques Chirac, który wtedy był prezydentem Francji. Książę Albert z Monako trzykrotnie przysyłał po nas samolot. Dawaliśmy koncert podczas otwarcia mistrzostw świata w tenisie stołowym w tym kraju. Po tym podszedł do mnie minister kultury Monako i powiedział, że wzywa książę Albert. Książę objął mnie i rzekł: „Oto widzisz, w tej sali po raz drugi stoją ci syci milionerzy i miliarderzy. Pierwszy raz stali, kiedy śpiewał Luciano Pavarotti. Wiem, że na Ukrainie są kłopoty gospodarcze, ale Wasz naród ma tak wysoką kulturę, dlatego on obowiązkowo pokona wszystkie trudności”.
W USA byliśmy jedenaście razy. Razem to składa się na 3 lata i 2 miesiące, występowaliśmy w największych i małych miastach kraju. Szczególnie zapamiętały się tournée do Chin. Na nasz występ do teatru operowego przyszedł Deng Xiaoping z całym Politbiurem. Po koncercie prawie godzinę piliśmy z nim herbatę. Przez cały ten czas wyrażał zachwyt Zespołem. W ogóle wtedy koncertowaliśmy po tym kraju pół roku i takich wyjazdów było kilka. O nas często pisze zagraniczna prasa. W szczególności takie autorytatywne wydania jak „The New York Times”, „The Washington Post”, „Le Figaro”. Dziennikarka Lisa Tramer pisała, że jeśli Zespół Wirskiego nazwać profesjonalistami, to ich to obrazi. Oni tańczą tak, że nawet głuchy, który nie słyszy, i ślepy, który nie widzi, klaszczą do bólu w dłoniach. I kto nie wie, co to jest Ukraina, pójdźcie i zobaczcie Zespół Wirskiego. Nigdy nie pożałujecie. Wszyscy wiedzą, że Francja to mekka sztuki baletowej. Francuzi szczycą się tym, że balet wywodzi się właśnie z tego kraju. Siedem lat z rzędu po 10—12 razy występowaliśmy w Kongres-sali Paryża. I zawsze bardzo długo nie chciano nas wypuścić ze sceny. A dziennikarz René Servin, który do tego prawie zawsze wszystkich krytykował, opublikował o nas artykuł „Promienna marzenie”, w którym napisał: „Tak idealny we wszystkim program, jaki pokazuje Zespół Wirskiego, paryżanie mogą zobaczyć raz na 10 lub 20 lat”. Zaznaczę, że na zagraniczne wyjazdy Ukraina nie wydziela ani jednej kopiejki, wręcz przeciwnie — my zarabiamy dla państwa. — Czym zapamiętał się 2017 rok? — Przekroczyliśmy plan finansowy. Przy zadaniu 1 mln 800 tys. hrywien zarobiliśmy 4,5 mln. Trzeba było dać 75 koncertów, a daliśmy 86. Byliśmy na tournée we Francji i Polsce. Przygotowaliśmy 5 nowych inscenizacji. Trzy z nich pokazaliśmy w 2017 roku, a dwie po raz pierwszy przedstawimy publiczności w tym. Już w marcu jedziemy na Węgry, do Czech, Słowacji, a w kwietniu — do Kuwejtu, gdzie odbędą się wydarzenia poświęcone 25-leciu ustanowienia stosunków dyplomatycznych Ukrainy z tym państwem. — Zapewne wystarcza i problemów? — Przez 26 lat niepodległości Zespół nie otrzymał od państwa ani jednej kopiejki ani na igłę, ani na nitkę. A dzisiaj, żeby uszyć jeden kostium, potrzeba ponad 4000 hrywien. A takich kostiumów do tańca potrzeba 25—30. Buty kosztują 1,5—2 tys. hrywien, a jeśli tournée są intensywne, to po 3 miesiącach trzeba zmieniać obuwie. Zawsze wspominam swojego ojca, który, jak tysiące Ukraińców, marzył o tym czasie, kiedy Ukraina stanie się niepodległa. Ja nigdy nie sprzyj-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
miał tego, że urzędnikom z moskiewskich gabinetów było lepiej widać, co mamy robić tutaj, w Ukrainie. Ale było też wiele takiego, czego nam brakuje teraz. Szczególnie dotyczy to działalności koncertowo-objazdowej. Wcześniej był „Ukrkoncert”, który planował trasy. Teraz tymi trasami zajmujemy się sami. Nie jest to łatwe, ale nie siedzimy z założonymi rękami. Jesteśmy gotowi dzień i noc pracować dla Ukrainy i ukraińskiej kultury. Niestety, nie cieszy telewizja. Czy często można tam zobaczyć ukraińską kulturę, powiedzmy, Chór Weriowki czy Zespół Wirskiego? Może, chyba że raz w roku. Przypomnijcie sobie ostatnie noworoczne programy telewizyjne, prawie wszystko było rosyjskie, ukraińscy artyści śpiewali w języku rosyjskim. Dzisiaj naród odrywa się od swojej kultury, a artystów od swojego narodu. Mówimy o kulturze duchowej. A czym jest kultura duchowa? Nie położysz jej na wadze, nie powiesz, ile kosztuje duchowość człowieka, bo jest ona bezcenna. Kultura i oświata czynią człowieka duchowym. Jeśli zrezygnujemy ze wszystkiego, co nasze, z ojczystego języka, to kim wtedy będziemy? Musimy wchodzić do Europy ze swoim obliczem, swoimi osiągnięciami. Mamy ukraińską pieśń, ukraiński taniec, ukraiński teatr. Słowa Szewczenki „I cudzego się uczcie, i swego nie chrońcie” były i będą aktualne. Bo kto nas będzie szanował, jeśli nie będziemy wiedzieć, kim jesteśmy, gdzie są nasze korzenie, ojcowski próg. — Kilka słów o występie Zespołu, który niedawno odbył się w Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina”? — Każdy koncert jest dla nas niezwykle ważny. Największą wartością dla każdego zespołu twórczego są oklaski, zaufanie narodu do swojej kultury duchowej. W zeszłym roku w Pałacu „Ukraina” daliśmy cztery koncerty. Zawsze były komplety publiczności. Ludzie nie mają pieniędzy, ale mimo wszystko mamy pełne sale. Podczas koncertu zaprezentowaliśmy nowy numer „W pokoju i zgodzie” w mojej choreografii, gdzie Ukraina jednoczy wszystkich i podnosi gałąź pokoju i dobra. Bardzo ciekawy numer „Werbunk” przygotowali nasi artyści. Hołdem dla pamięci wybitnego choreografa Pawła Wirskiego stało się wznowienie jego choreografii „Lalki” i „Kijowscy kawalerowie”. Wielka twórczość Pawła Pawłowicza jest zawsze aktualna. Na przykład istnieją tysiące hopaków, ja sam zrobiłem ich nie mniej niż dziesięć. Ale hopak, który postawił P. Wirski, stał się podręcznikowy. Ten taniec tańczą w Gruzji, Mołdawii, Rosji, wielu innych krajach, znany jest nawet w Afryce. Hopak zasługuje na to, by szanował go cały świat. Jako przewodniczący Narodowego Związku Choreograficznego złożyłem propozycję, aby UNESCO uznało ten taniec za osiągnięcie kultury światowej. — Oprócz aktywnej działalności koncertowej Państwa zespół wychowuje nowe pokolenie artystów. — Naszym zadaniem jest szukać i wychowywać talenty. Zespół Wirskiego jako jedyny posiada trzystopniową edukację — szkołę, studio i zespół. Szkołę razem z żoną stworzyliśmy 26 lat temu, a studio istnieje już 60. Przyjmujemy dzieci od 6 roku życia. Łącznie uczy się u nas do 200 uczniów. Przebywają w tych murach 10 lat i wyrastają na prawdziwych patriotów swojego kraju. Uczymy dzieci nie tylko tańczyć, ale i żyć. I żyć uczciwie. Już 15 lat prowadzimy konkurs im. P. Wirskiego. A każdy konkurs to zachowanie i rozwój ukraińskiej kultury choreograficznej. — Ma Pan niemało odznaczeń i nagród. Na ile są one ważne dla artysty? — Nigdy i u nikogo nie prosiłem dla siebie o żaden dyplom. Ale widocznie Bogu było potrzeba, aby ludzie i kierownicy widzieli i doceniali moją pracę. Bez wątpienia jestem niezwykle wdzięczny za wysokie odznaczenia — Bohater Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, profesor, akademik, honorowy obywatel m. Kijowa i inne. Nie chwalę się żadnymi regaliiami, żyję uczciwie i chcę, żeby tak żyli wszyscy. Bywam surowy, ale szanuję swój zespół i robię wszystko, aby artyści byli zadowoleni z pracy. I żeby odczuwali wdzięczność narodu za swoją ciężką pracę. Cenię ludzi, którzy przychodzą na nasze koncerty i uczę tego swoich artystów. Nie męczę się powtarzaniem im: „Szanujcie swojego widza i zawsze zadziwiajcie go swoją twórczością, swoim talentem, miłością do swojej matki — Ojczyzny”. W czasie pracy w Zespole przeżyłem 25 ministrów kultury. Kierownicy się zmieniają, a sztuka jest wieczna. Służymy narodowi ukraińskiemu i ukraińskiej kulturze. W Ukrainę wierzyłem, wierzę i dla niej będę pracował do ostatniego tchu. — Dzieci kontynuują Pana dzieło? — Jeszcze w Związku Radzieckim było wiele dynastii artystów, mistrzów sztuki cyrkowej itd. I to jest wspaniałe. Obok mnie jest moja żona, syn, córka, zięć, wnuczka. Oczywiście nie mogę nie być z tego dumny. Ale okazuje się, że skoro jestem Dyrektorem Generalnym, to nie można, aby ze mną w jednym zespole pracowali bliscy krewni. W tej sprawie wzywano mnie do komitetu antykorupcyjnego. Ale przecież moi bliscy nie mają związku z finansami, więc jakaż tu korupcja? — Nad czym jeszcze będzie Pan pracował w 2018 roku? — Będę stawiał „Suitę bukowińską”. Będzie się składać z 3 numerów: męski, żeński i ogólny taniec świąteczny. Aby przygotować taki program, trzeba doskonale znać zwyczaje, tradycje, obrzędy narodu ukraińskiego, twórczość ludowo-poetycką, leksykę różnych regionów. To bardzo wielka nauka — ukraiński taniec. Mamy bogaty folklor i byłby wielki grzech wobec ludzi, gdybyśmy go nie zachowali. Wiele już zrobiono, wiele jeszcze można zrobić, jeśli kochasz swoją pracę i nią żyjesz. Również przygotujemy tańce męskie „Koluszari” i „Arkan”, zakarpacki taniec żeński. Dalej – gry zimowe „Mietielica”. A w ogóle w naszym repertuarze jest ponad 50 choreografii. Mamy co pokazywać. Umówiliśmy się z francuskim impresario, że zawieziemy do Paryża trzy programy, a to 45 numerów. Mamy najlepszych tancerzy. Przygotowujemy wykonawców dla całej Ukrainy i świata. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO przebywali na prestiżowych ogólnoukraińskich wystawach oraz za granicą: w Grecji, USA, Włoszech, Hiszpanii, Libii. Na zdjęciu — Mykoła Kłymowycz i jego uczniowie na otwarciu wystawy prac artystycznych Owruckiej Małej Akademii Sztuki Ludowej
Машинний переклад
Heorhij ŁUKJANCZUK Zdjęcia autora. Założyciel i niezmienny dyrektor akademii Mykoła Kłymowycz, utalentowany nauczyciel, zasłużony artysta Ukrainy, członek Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy. Opracował on unikalną technikę artystycznej obróbki słomy. Podczas otwarcia wystawy uczniowie akademii zaprezentowali utwory literackie i pieśni, które odtwarzają legendy i dawną historię krainy Drewlan. Na wystawie zaprezentowano panoramiczno-przestrzenne kompozycje, stworzone własnoręcznie przez Mykołę Kłymowycza oraz wychowanków akademii według jego szkiców. W pracach widać odwołania do twórczości ludowej oraz historycznej przeszłości krainy Drewlan z czasów Rusi Kijowskiej. Prace artysty z Owrucza. W Domu-Muzeum Pamięci Tarasa Szewczenki trwa wystawa obrazów ze słomy uczniów Owruckiej Małej Akademii Sztuki Ludowej i Rzemiosła, która znajduje się w obwodzie żytomierskim.
Машинний переклад
W Centrum Rozwoju Kultury Duchowej (wieś Opiszne) odbył się wernisaż prac artystki-ceramiczki Rozalii Czabanenko „Paleta miłości”, który zaprezentował twórcze dziedzictwo artystki. Żanna NEWKRYTA, służba informacyjna Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa. Zdjęcie Tarasa POSZYWAJŁY. Rozalia Czabanenko urodziła się w Dniepropietrowsku, ale jej twórczy talent rozkwitł właśnie w Opisznem. Za przykładem bliskich zdobyła wykształcenie techniczne, opanowała kilka zawodów robotniczych i inżynierskich, jednak pragnienie własnej twórczości niepokornie się buntowało. Nieudana próba podjęcia nauki w Leningradzie została zrekompensowana zdobyciem znaczących umiejętności artystycznych w Charkowskim Instytucie Artystyczno-Przemysłowym. Rozalia Trochymiwna wraz z mężem przeprowadziła się do Opisznego w 1973 roku. Dobrzy doradcy — małżeństwo Hawryło i Jawdocha Poszywajłowie, a także pierwsi nauczyciele — garncarze Serhij Jacenko, Iwan Porochiwnyk – przyczynili się do rozkwitu oryginalnego talentu garncarki. Pracując jako mistrz twórczy w zakładzie „Chudożnij keramik”, artystka wykładała rysunek w szkole rzemiosł artystycznych — filii Reszetyliwskiej Średniej Szkoły Zawodowo-Technicznej nr 28, która działała na bazie zakładu, a także prowadziła studio artystyczne, w którym przyciągała do sztuk plastycznych uzdolnioną młodzież. Na początku lat 90. XX wieku Rozalia Trochymiwna wyjechała do wsi Soniaczne (obwód sumski). Od tego czasu minęło ponad 20 lat... I oto mistrzyni zawitała do Opisznego na swoje 80-lecie: do kolebki garncarskiego talentu powróciły ją… wyroby z gliny. Na wystawie zaprezentowano prace mistrzyni z Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa, Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Wasyla Kryczewskiego, Narodowego Muzeum-Rezerwatu Mykoły Hohola, Państwowej Specjalistycznej Szkoły Artystycznej z internatem I—III stopnia „Kolegium Sztuk w Opisznem” imienia Wasyla Kryczewskiego, a także z prywatnych zbiorów mieszkańców Opisznego. Ceramika Rozalii Czabanenko stała się swoistym fenomenem artystycznym. W rękach mistrzyni narodził się niepowtarzalny świat garncarskich form i plastycznych obrazów – bohaterów ustnej twórczości ludowej i utworów ukraińskich pisarzy, dekoracyjnej rzeźby zoomorficznej, licznych kompozycji fabularnych, wśród których najulubieńszym tematem jest Jarmark Soroczyński. Bogata wyobraźnia i szczególne postrzeganie otaczającego świata wyznaczyły niepowtarzalną manierę stylową, która po latach wyróżnia jej dzieła spośród innych. Jubileusz mistrzyni stał się okazją do wyjątkowego spotkania, na które przez wiele lat czekali jej koledzy i uczniowie. Każdy spragniony szukał chwili, aby porozmawiać z Rozalią Trochymiwną na osobności, przypomnieć o sobie, opowiedzieć o osiągnięciach i podziękować. Przecież dla wielu ta osoba stała się nie tylko kierownikiem studia artystycznego czy mistrzynią, która przekazała wiedzę, ale także mądrą doradczynią, starszą towarzyszką — nauczycielką życia.
Машинний переклад
Przewagę zjednoczonych gmin terytorialnych wciąż udowadniano z kalkulatorem w ręku — o ile więcej można dzięki koncentracji zasobów zbudować, wyremontować, sfinansować. O ile szersze stały się uprawnienia i skuteczniejsza władza na miejscach. Po raz pierwszy w obwodzie, a także na Ukrainie, Dniepropetrowskie Centrum Rozwoju Samorządu Lokalnego, utworzone przy wsparciu Programu „U-LEAD z Europą” oraz Ministerstwa Polityki Regionalnej, postanowiło zaprezentować także inne atuty decentralizacji — na przykładzie kultury i lokalnych tradycji. Zimowe święta same podsunęły temat wydarzenia — festiwal „Gwiazda Betlejemska”, ponieważ do niego nawet nie trzeba było się specjalnie przygotowywać. W każdej wsi są własne tradycje kolędowania, jasełek, obchodzenia Malanki i Wasyla, wyrobu diduchów, ozdób choinkowych, masek i przysmaków. Pozostawało tylko zebrać je pod jednym dachem. Zgodzili się przyjąć tę świąteczną desantową wyprawę z całego obwodu w rejonie sofijiwskim, gdzie samorząd lokalny jest jednym z najskuteczniejszych i najbardziej rozwiniętych nie tylko w obwodzie, ale i na Ukrainie.
Natalia HARMASZ, m. Dniepr
— Właśnie kultura i tradycje kształtują naszą tożsamość — podkreśla dyrektor Centrum Rozwoju Samorządu Lokalnego Olena Tertyszna. — Dziś już nikt nie pyta, gdzie leży Petrykiwka i czym jest znana. Podobnie w każdym rejonie są własne, choćby małe, kulturalne cuda, które trzeba rozwijać i pomnażać. W obecnym festiwalu, przy wsparciu władz obwodowych, wzięło udział 16 z 60 połączonych gromad obwodu dniepropetrowskiego, ale to dopiero początek. Chcemy, aby każda gromada zapoczątkowała własną tradycję kulturalną i gromadziła przy tym ognisku współmyślących z całego regionu. Już postanowiono, że w święto Iwana Kupały zespoły amatorskie na festiwalu „Kupalski Dywocwit” zawitają na Sołonianszczynę, a na Pokrowę festiwal pieśni narodowych powita Pokrowka. Kolejne niepowtarzalne wydarzenie artystyczne odbędzie się na terenie gromady Hrusziwskiej — festiwal rockowych pieśni kozackich „Sirko MEGA FEST”. Dziś gromady zaczęły lepiej finansować kulturę, więc nawet w tych wsiach, gdzie nie ma domów kultury, tworzy się centra czasu wolnego i powstają nowe, oryginalne zespoły. Na scenie Centrum Twórczości w Sofijiwce wystąpili zarówno starsi, jak i najmłodsi — od emerytów po wychowanków przedszkoli. Jedni śpiewali tradycyjne, na całym świecie znane kolędy i szczedriwki, inni — zebrali w swojej wsi miejski folklor i życzyli gospodarzom: „żeby cały rok byli bogaci, żeby w chacie wodziło się słonina, kasza gryczana, ananasy…” A ileż było wariantów tego, jak prowadzono kozę po wsi i czym ją leczono — każdy zespół miał swój własny! Święto wypadło jasno i po bożonarodzeniowemu hucznie. Co najważniejsze, nie pozostawiło obojętnej miejscowej społeczności — w wielkiej sali Domu Kultury w Sofijiwce nie było ani jednego wolnego miejsca. — Pokazaliśmy swoje talenty, a także przyszliśmy uczyć się od obcych — zaznaczył przewodniczący Połączonej Gromady Sofijiwskiej Petro Segedij. — Do naszej gromady weszło osiem wsi, 9 tysięcy mieszkańców, więc ludzi interesuje nie tylko zdolność finansowa nowej jednostki administracyjnej (która, nawiasem mówiąc, wynosi obecnie niebywałe dotąd ponad 7 mln hrywien), lecz także możliwości wypoczynku i twórczości. Jestem przekonany, że festiwal stanie się impulsem dla nowych inicjatyw, a my je na pewno wesprzemy. Festiwal zakończyło wręczenie nagród uczestnikom — najlepsi zostali laureatami z certyfikatami, wszyscy otrzymali dyplomy laureatów. Ale to nie było najważniejsze. Ważniejsze, że ludzie przekonali się: gromada jest zdolna zmienić ich życie na lepsze, uczynić je treściwym i ciekawym. A małym uczestnikom — takim jak 3-letnia szczedrunka Liza, jedna z dwunastu wychowanek rodzinnego domu dziecka Oleny Czerewko — podarowano prawdziwą bajkę.
Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Машинний переклад
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Łączny nakład w styczniu — 15 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK
Dział pracy proświtiańskiej Olha ŻMUDOWSKA
Dział kultury Eduard OWCZARENKO
Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH
Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy 279-39-55
Машинний переклад
Za rzetelność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад