Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №07 за 2006 рік

16 с. · 37 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 37 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nr 7 (332) 16-22 lutego 2006 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Kontynuujemy zapoznawanie z tegorocznymi nominatami do zdobycia Nagrody im. Szewczenki. Są to: Hryhir Husejnow, Anatolij Pohribny, Wołodymyr Jaciuk, Bohdan Stelmach, Ołeksandr Żyhun, Mykoła Sukacz Str. 10, 11, 14 Gromniczna świeca Str. 8-9

Машинний переклад

PRZYJĄĆ WYZWANIE

Zdjęcie O. Łytwynenki AKTUALNIE Gazowy spór, mięsno-mleczna wojna Rosji przeciwko Ukrainie, próby parlamentu przy 50 obecnych na sali posiedzeń deputowanych zmuszenia rządu Ukrainy do wstąpienia do Jednolitej Przestrzeni Gospodarczej, niesłychana dotąd kampania dotycząca upaństwowienia języka rosyjskiego na Ukrainie — to główne cechy zjawisk politycznych na Ukrainie na przełomie stycznia i lutego 2006 roku. Obecnie coraz częściej, nawet na poziomie podświadomym, pojawia się pytanie: jakie jest wyjście z tej sytuacji. Oczywiście, w pierwszej kolejności, jest to pytanie do władzy. Odpowiedź na trudne wyzwania ukraińskiej teraźniejszości spróbował dać Prezydent Ukrainy w corocznym orędziu do narodu, z którym wystąpił w Radzie Najwyższej Ukrainy 9 lutego. Jednak czy wszystkich ta odpowiedź interesowała? Daleko nie wszystkich. Nawet zdecydowanej większości parlamentarzystów ona nie interesowała. Śledząc przebieg procesu wyborczego nowego składu parlamentu Ukrainy, można z pełną odpowiedzialnością stwierdzić, że dla wielu interesy sił politycznych stają się ważniejsze od narodowych. Zwłaszcza tych, których „sława i ogólnonarodowa miłość” balansuje na granicy progu wyborczego do Rady Najwyższej. Przede wszystkim są to komuniści i „nietacy” (blok opozycyjny „Nie tak” Łeonida Krawczuka). Zdaniem komunistów, dla przyciągnięcia na swoją stronę wyborców (obecnie popiera ich 4 razy mniej niż w 2002 roku) potrzebne są widowiska. Dlatego frakcja KPU postanowiła 9 lutego zaświadczyć o swojej opozycyjności wobec Prezydenta, wywieszając plakaty o treści konfrontacyjnej podczas corocznego orędzia Prezydenta do narodu ukraińskiego w parlamencie. Oczywiście, opozycja stara się wszystko, co powiedział Prezydent, jeśli nie zdyskredytować, to przynajmniej zanegować. Jeśli wychodzić z pozycji piątej kolumny, to było co negować. Jeśli nie brać pod uwagę niektórych zewnętrznych niuansów, to był to nowy język ukraińskiej polityki. W istocie, po raz pierwszy z trybuny parlamentarnej Głowa państwa wypowiedział słowa, na które długie czternaście lat czekał naród ukraiński. Prezydent położył nacisk na to, że trzeba zrobić wszystko, aby każdy Ukrainiec mógł być dumny ze swojej Ojczyzny. Według jego słów, ukraiński nowoczesny naród zaistniał i ma realne szanse wejść do grona rozwiniętych krajów świata. W przeddzień prezydenckiego orędzia Przewodniczący Rady Najwyższej oświadczył: „Wtedy będziemy mogli stać się Europejczykami, kiedy uświadomimy sobie, że jesteśmy Ukraińcami”. Bez języka trudno mówić o takiej świadomości. Dlatego Wiktor Juszczenko, w odróżnieniu od swojego poprzednika, któremu w orędziach brakowało miejsca na język i duchowość, położył nacisk na język. Tym bardziej, że ten temat obecnie aktywnie eksploatują siły, które chcą skierować Ukrainę do strefy JPG. Według słów Prezydenta Ukrainy, ważnym czynnikiem kształtowania wartości społecznych jest język. „Naród nie może zająć godnego miejsca wśród wiodących krajów świata, jeśli nie będzie dbał o swój język i o jego rozwój. Państwowość języka ukraińskiego musi występować nie tylko jako ważny czynnik integrujący, ale także służyć jako potężny czynnik bezpieczeństwa kulturowo-informacyjnego i politycznego naszego państwa” — podkreślił Głowa państwa ukraińskiego. Oczywiście, jeszcze jednym ważnym czynnikiem bezpieczeństwa musi być integracja europejska, co potwierdza doświadczenie sąsiadów Ukrainy. Chociaż prawie cała Ukraina jest obwieszona antyintegracyjnymi plakatami „nietaków” Krawczuka, Prezydent Wiktor Juszczenko ma nadzieję na podjęcie konkretnych kroków w sferze integracji europejskiej: w 2007 roku stworzyć strefę wolnego handlu z Unią Europejską, a już w 2008 roku Ukraina ma stać się stowarzyszonym członkiem UE i po spełnieniu kryteriów kopenhaskich uzyskać pełnoprawne członkostwo w Unii Europejskiej. Według słów Prezydenta Wiktora Juszczenki, drogę do dobrobytu gospodarczego, którą Europa przeszła w ciągu stuleci, Ukraina powinna przejść w ciągu 5—7 lat (maksymalnie — 10). Ukraina może zaistnieć jako pełnowartościowe państwo tylko wtedy, gdy wykona skok gospodarczy. „Musi ona przyjąć to wyzwanie i stać się miejscem kształtowania nowych modeli rozwoju gospodarczego, ale to wszystko — to problem woli politycznej. Właśnie Ukrainie historycznie pisane było być podstawą procesów integracyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, którego stabilność jest ważna nie tylko dla kontynentu, ale i dla całego świata” — jest przekonany ukraiński Prezydent. Brak woli politycznej jaskrawo przejawia się na tle kryzysu energetycznego, ponieważ z powodu blokowania przez lobby naftowe na Ukrainie nie uruchomiono seryjnej produkcji paliwa z substancji organicznych. Prezydent ma nadzieję, że przeciwdziałanie lobby uda się przełamać, a ostre obecnie kwestie relacji z Rosją rozwiązać. Wiktor Juszczenko proponuje na poziomie dwustronnym i wielostronnym wykorzystywać potencjał partnerstwa strategicznego z Federacją Rosyjską i utrzymywać dobre, wzajemnie korzystne relacje z innymi krajami sąsiednimi. Jeśli chodzi o politykę wewnętrzną, to Prezydent wzywa, aby konsolidacja społeczeństwa ukraińskiego odbyła się na fundamencie wartości duchowych. Wiktor Juszczenko w orędziu do narodu ukraińskiego zacytował Iwana Frankę: „Naszym celem jest wytworzenie z ogromnej masy etnicznej narodu ukraińskiego narodu ukraińskiego — całkowicie kulturalnego organizmu, zdolnego do samodzielnego życia kulturalnego i politycznego”. Duchowe odrodzenie narodu musi opierać się na własnej, prawdziwej historii, która musi przejść przez serce i duszę każdego obywatela Ukrainy. „Nie powinno być białych plam czy niedomówień dla mieszkańców Kijowa czy Doniecka, Lwowa czy Symferopola. To podstawa dla konsolidacji społeczeństwa ukraińskiego, gwarancja stałego dialogu społecznego, który musi przybrać formy instytucjonalne, być prowadzony z udziałem przedstawicieli różnych wspólnot i diaspor” — stwierdził przywódca państwa. Ukraińcy muszą przejść jedną wielką szkołę i nauczyć się jednoczyć oraz kształtować skonsolidowane stanowisko zarówno w relacjach zewnętrznych, jak i wobec zagrożeń kryzysami gospodarczymi czy politycznymi. Dla przezwyciężenia wszystkich problematycznych momentów Ustawy Zasadniczej Prezydent Ukrainy zaproponował stworzenie komisji konstytucyjnej z przedstawicieli sił politycznych, społeczeństwa, organizacji pozarządowych, organów samorządu lokalnego, naukowców, ekspertów, aby wypracować projekt nowej redakcji Konstytucji Ukrainy, a następnie poddać go pod ogólnoukraińskie referendum. Myrosław ŁEWYCKYJ

Машинний переклад

Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki

Zaprasza Państwa do udziału w imprezach z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego 21 lutego 2006 roku. W programie: 1. «Okrągły stół» na temat: «Społeczeństwo obywatelskie a język państwowy. Stan. Problemy. Perspektywy». (Narodowa Biblioteka Parlamentarna Ukrainy, ul. Hruszewskiego, 1, czytelnia nr 1). Początek o godz. 14.00. 2. Wieczór literacko-artystyczny z udziałem czołowych mistrzów sceny i zespołów artystycznych (Miejski Dom Nauczyciela w Kijowie, ul. Wołodymyrska, 57). Początek o godz. 18.00. Dobrowolne ofiary «Na Cerkiew Kobzarza»: MFB «Ukraińska Rodzina» Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB «Kijów», MFO 320401, ZKPO 21709106 RAZEM NA RACHUNKU CERKWI SZEWCZENKOWSKIEJ — 765 442 hrn 20 kop.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

użyteczną i nasyconą całkiem konkretnymi propozycjami dotyczącymi przyszłej ukraińsko-rosyjskiej współpracy gospodarczej”. Jak można było zrozumieć, główny rezultat rozmów sprowadzał się do przekonania, że “wymiana towarów między Ukrainą a Rosją powinna rosnąć, a nie zmniejszać się”. Ołeksandr Moroz również był zadowolony i nie szczędził komplementów pod adresem rosyjskich partnerów. “80 % ukraińskich przedsiębiorstw zdołało zachować swoją zdolność do pracy i miejsca pracy dzięki temu, że utrzymały współpracę z Rosją” — oświadczył lider SPU. Ile zaś miejsc pracy na Ukrainie utracono przez stanowisko Kremla wobec niepodległej Ukrainy, lider socjalistów nie powiedział. Wśród niewymienionych przyczyn, które skłoniły ukraińskich socjalistów do spotkania z rosyjskimi przedsiębiorcami, eksperci upatrują to, że rosyjska “blokada” eksportu ukraińskich produktów mięsnych i mlecznych postawiła na skraju upadku całą gałąź rolnictwa Ukrainy. A to główny sponsor i główny wyborca Partii Socjalistycznej. Dlatego zrozumiałe jest, że właśnie Ołeksandr Moroz jest zainteresowany jak najszybszym zniesieniem tej blokady. I za pomoc w rozwiązaniu problemu mógł na spotkaniu obiecać rosyjskim partnerom wiele rzeczy. Ale co dokładnie obiecał, dowiemy się, być może, później. Chociaż obietnice Moroza mogą tak i pozostać “zabawkami”, a gdyby Rosjanie wreszcie zdjęli blokadę na ukraiński eksport produktów rolnych — przydałoby się to nam wszystkim. Pawło ZAZBRUCZANEC z VOX POPULI

Машинний переклад

JAK MOROZ Z

W czwartek, 9 lutego, w Kijowie przebywała delegacja przedstawicieli grupy przemysłowej Federacji Rosyjskiej. Formalnie rosyjscy przedsiębiorcy przyjechali do stolicy Ukrainy w celu wzięcia udziału w pracach pierwszego posiedzenia Rady ds. inwestycji Ukraińskiego i Rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców pod przewodnictwem prezesa USPP Anatolija Kinacha oraz prezesa RSPP Ołeksandra Szochina. Lecz z drugiej strony, stało się to w czasie sytuacji kryzysowej w ukraińskim rolnictwie, spowodowanej nieuzasadnioną odmową Rosji kupowania ukraińskich produktów mięsnych i mlecznych. Trudno więc pozbyć się wrażenia, że rosyjscy przedsiębiorcy specjalnie wybrali taki moment (lub wręcz sprowokowali kryzys), aby przy okazji wynegocjować sobie lepsze warunki tak zwanego „klimatu inwestycyjnego” dla rosyjskiego kapitału na Ukrainie. SPOTKANIA I W nasyconym programie rosyjskich przedsiębiorców były spotkania z Przewodniczącym Rady Najwyższej W. Łytwynem, Prezydentem Wiktorem Juszczenką oraz prezesem Ukraińskiego Związku Przedsiębiorców i Przemysłowców, a zarazem sekretarzem Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Anatolijem Kinachem. Jedynym „niestandardowym” spotkaniem w programie była półgodzinna rozmowa kilku członków rosyjskiej delegacji z liderem socjalistów Ołeksandrem Morozem i grupą ukraińskich przedsiębiorców, którzy są deputowanymi Rady Najwyższej i kandydatami na deputowanych z ramienia Partii Socjalistycznej. Wydawałoby się, z jakiej racji potrzebne było takie spotkanie partyjno-przedsiębiorcze, na dodatek z przedstawicielami tylko jednej siły politycznej? Inicjatorami spotkania rosyjskich przedsiębiorców z ukraińskimi przedsiębiorcami-socjalistami zostali liderzy SPU. Ukraińsko-socjalistycznej delegacji przewodniczył lider SPU Ołeksandr Moroz. Oprócz niego głównymi osobami delegacji byli wpływowi ukraińscy przedsiębiorcy, którzy stanęli pod sztandarem SPU: prezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Przedsiębiorstw Hutnictwa Żelaza Anatolij Hołubczenko, dyrektor generalny Mariupolskiego Kombinatu Metalurgicznego, deputowany ludowy Ukrainy — członek frakcji SPU Wołodymyr Bojko, deputowany ludowy TECHNOLOGIE To zwycięstwo jest realne tylko pod warunkiem, że Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko i jego najbliższe otoczenie zrozumieją, iż dalej ustępować nie ma dokąd — jeszcze jeden krok w tył, a do władzy na Ukrainie przebije się kryminalitet Donbasu. Raz już go powstrzymał ukraiński naród, wychodząc na Majdan. Co będzie tym razem? Wreszcie, czym jest Partia Regionów? Spójrzcie na listę kandydatów na deputowanych do Rady Najwyższej. Przewodzi jej ten, o którym mówi się, że jest kryminalnym autorytetem Cham, za nim w pierwszej setce jest 24 takich, którzy przebywają pod śledztwem. Co najmniej pięćdziesiąt osób mogłoby tam być, gdyby Prokurator Generalny Piskun i „wielka obrończyni” praw człowieka ich nie „ochraniali”. Na liście są też wszyscy czołowi separatyści oraz szef Komitetu Antymonopolowego, przy udziale którego handlarze ropą zdołali podnieść ceny paliwa. Czyli Partia Regionów może być „organizacją polityczną” donieckiego kryminalitetu, który zlewa się z kryminałem (czy nawet go „połyka”) innych regionów Ukrainy. To totalitarna partia na wzór WKP(b). Tam również czołowe miejsce zajmowali przestępcy kryminalni. Do czego to doprowadziło — wiemy z historii. Ale teraz mowa o czymś innym. Najważniejsze, jak „regiony” będą „zdobywać głosy” w obwodzie donieckim. Wiadomo, że zastępca przewodniczącego rady obwodowej, były gubernator obwodu Anatolij Blyzniuk, przeprowadził kilka narad-spotkań z kierownikami miast i rejonów obwodu. Wszyscy oni są zwolennikami najbardziej odrażającej partii Ukrainy i prawie wszyscy są jej członkami. Dokumentalnych potwierdzeń tego, co omawiano na tych spotkaniach, nie ma. Po tym do wiadomości kierowników przedsiębiorstw i służb w miastach i rejonach obwodu została podana liczba, Ukrainy — członek frakcji SPU Hryhorij Daszutin i inni. Ze strony rosyjskiej na rozmowę z socjalistami przyszli: prezes Rosyjskiego Związku Przedsiębiorców i Przemysłowców Ołeksandr Szochin, honorowy prezes RSPP Arkadij Wolski, zastępca przewodniczącego zarządu OAO „Gazprom” Ołeksandr Riazanow, prezes stowarzyszenia grup finansowo-przemysłowych Rosji, wiceprezes RSPP Ołeh Soskowec, zastępca dyrektora generalnego OAO „Rusal-UK” Ołeksandr Liwszyc oraz jeszcze kilka osób. Spotkanie przeprowadzono w celu omówienia kwestii rozwoju i pogłębienia współpracy gospodarczej między dwoma krajami. Ale dlaczego właśnie z socjalistami (a nie z innymi partiami) mieli o tym rozmawiać członkowie RSPP i dlaczego ta rozmowa była zamknięta dla prasy, pozostaje tylko się domyślać. Po spotkaniu, co prawda, odbył się krótki briefing dla dziennikarzy, ale na nim nic nie powiedziano o przyczynach „zamknięcia”. Jeśli chodzi o pytanie „po co rosyjskiemu biznesowi komunikować się właśnie z ukraińskimi socjalistami”, to uczestnicy spotkania dawali różne wyjaśnienia. Na przykład Arkadij Wolski powiedział: „Między naszymi krajami suwerenność powinna być tylko polityczna, a gospodarczo powinniśmy żyć razem”. Ołeksandr Moroz, ze swojej strony, odpowiedział lakonicznie i zarazem wyczerpująco: „Lobby przemysłowe w dzisiejszej Radzie Najwyższej, a tym bardziej w następnej, reprezentowane jest głównie przez frakcję SPU”. Ołeh Soskowec wyraził opinię, że rozmowa była „bardzo ko-

Машинний переклад

Na kogo zagłosujecie w wyborach parlamentarnych?

Kijowianie mają różne preferencje polityczne i każdy na swój sposób uzasadnia własny wybór. Niektórzy jeszcze się nie zdecydowali. A zatem walka polityków o nasze głosy trwa. Wybory pokażą, kto był najbardziej przekonujący. Wiktor, emeryt: — Oddam swój głos na blok Ju. Tymoszenko. Ta siła polityczna broni interesów socjalnych Ukraińców, konsekwentnie i wyraźnie przestrzega swojego programu. Sławko, student: — Jeszcze nie podjąłem decyzji. Pewnie zagłosuję na obecną władzę, bo nie chcę głosować na starą. Andrij, starszy menedżer działu sprzedaży: — Na pewno nie na Juszczenkę. Wszystko, co się dzieje: podwyżki cen, sprzedaż zakładów, świadczy o nieprofesjonalizmie tej władzy. Idzie ku temu, że rozpocznie się prywatyzacja ziemi… Na innych też nie zamierzam głosować. Tamara, asystentka Katedry Administracji Publicznej NAU: — Za Julią Tymoszenko. Ponieważ jest mi jej żal. Tetiana, inżynier: — Za Ju. Tymoszenko. Podoba mi się jej stanowisko, jej siła woli. Poza tym mój syn jest w bloku Ju. Tymoszenko. Inna Serhijiwna, emerytka: — W wyborach zagłosuję na Moroza, bo to polityk z doświadczeniem. Chcę żyć tak, jak żyje się w Szwecji. A tam panuje socjalizm. Dzięki Morozowi mamy dziś konstytucję, według której żyjemy. Lilia Wołodymyriwna, dozorczyni: — Chcę zagłosować na tę siłę polityczną, która pomoże przetrwać w tym trudnym i okrutnym świecie. Andrij, student: — Za Pustowojtenką. Podoba mi się jego mowa, jego zachowanie, jego wizja sytuacji w kraju. Nie boi się mówić otwarcie. Ten polityk już był u władzy (jako minister transportu) i został odsunięty bez żadnego powodu. z

Машинний переклад

PRZERZUTY PARTII REGIONÓW

“Kijów realnie oddał obwód doniecki Janukowyczowi”. Taka opinia dominuje praktycznie we wszystkich oświadczeniach donieckich zwolenników Pomarańczowej rewolucji. O tym się mówi, pisze, oświadcza. Jednak nie przynosi to żadnych rezultatów. “Regionalni”, upewniwszy się w pełnej bezkarności, stają się coraz bardziej agresywni. A jednak zastanówmy się, komu opłaca się rozdmuchiwać histerię o nieuchronności zwycięstwa Partii Regionów w obwodzie donieckim i na całej Ukrainie. która stanowiła 70% dla Partii Regionów. I to przy tym, że na Partię Regionów gotowych jest zagłosować tylko 40%. Z tego można wyciągnąć logiczny wniosek, że w Doniecku przygotowywana jest grandiozna fałszerstwo wyborów. Według słów W. Janukowycza, “od kwietnia 2006 roku przejmiemy władzę w swoje ręce i zaprowadzimy porządek w kraju”. Lider PR jest przekonany, że “pomarańczowa” władza podczas tych wyborów poniesie druzgocącą klęskę”. Ale to jeszcze nie wszystko. Partyjniacy uciekają się do fałszywych rankingów, przygotowując ludność do przyjęcia wyników fałszerstw jako prawdy. Tak, gazeta “Wieczernij Donieck” (w numerze z 23 grudnia) na pierwszej stronie publikuje schemat z pretensjonalnym tytułem “Jak zagłosuje Donieck”. Jakie liczby podano w gazecie Rinata Achmetowa? Na PR — 67%, KPU — 6%, PSPU — 5%, BJuT — 2%. Wszystkich innych nawet nie wspomniano. Ale wiadomo, że żadnych sondaży w tych dniach nie przeprowadzano. Co więcej, przeprowadzono ranking kandydatów na stanowisko mera Doniecka. W odniesieniu do tych pozycji sondaż przeprowadzono. Według jego wyników obecny mer z ramienia “regionalnych” ledwo zdobywa 25%, a gazeta daje mu aż 43%. Wszyscy inni kandydaci zdobywają po 1—2%. I gdzieś zniknęło aż 48% głosów, o których nawet nie wspomniano. Ale wiadomo, że już teraz 12% donieczan gotowych jest poprzeć przedstawiciela UNP, zastępcę gubernatora ds. ekonomicznych Ołeksandra Kłymenkę, który ma szanse stać się jedynym kandydatem sił postępowych Doniecka. Prawie tyle samo wypowiedziało się na poparcie przedstawiciela BJuT, prawda, jego imię jest nikomu nieznane. Zatem w Doniecku jest do 30% realnych rywali Partii Regionów. Czy nie dlatego jej przedstawiciele tak się denerwują, a kronika zbrodni przeciwko przedstawicielom “pomarańczowych” sił rośnie w postępie arytmetycznym. 15 grudnia w Słowiańsku dwóch nieznanych sprawców pobiło kierownika komitetu wykonawczego słowiańskiej miejskiej organizacji partii “Ludowy Związek “Nasza Ukraina” Łeonida Sytenkę. O tym informuje służba prasowa partii, powołując się na słowa kierownika donieckiej obwodowej organizacji partyjnej NSNU Antona Kłymenki. Są fakty gróźb pod adresem liderów innych partii, które przeciwstawiają się Partii Regionów. W Śnieżnem zwolniono z pracy przewodniczącą miejskiej organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej Tetianę Orłową i dopiero decyzją sądu została przywrócona na stanowisko. Prześladowca — mer miasta, członek Partii Regionów Wałentyn Czepurnyj. W rejonie szachtarskim przeciwko członkom partii-rywali Partii Regionów wszczęto sprawy karne. Ofiarą prześladowań padł już Semen Kopyłow ze wsi Stepaniwka, przewodniczący zarządu przedsiębiorstwa rolnego “Ukraina”. Takie same procesy zachodzą w rejonie amwrosijiwskim, gdzie faktycznie zniszczono przedsiębiorstwo rolnicze “Mrija”, któremu przewodził członek UNP Wałerij Tukmaczow. Wałentyn Łandyk, jeden z liderów Partii Regionów, w wywiadzie dla “Ostrowa” wypowiedział się tak: — Otwarcie chcę powiedzieć: ja nigdy nie czułem się w opozycji — ani wtedy, ani teraz. Ja nawet słowa “opozycja” nie przyjmuję. Jestem człowiekiem bardziej praktycznym i swoją samorealizację widzę w tym, aby pracując tutaj, w grupie “NORD” — a to państwo w państwie — otrzymywać konkretne wyniki. Myślę, że tym wszystko powiedziano. Partia Regionów w Doniecku do dziś jest u władzy. I jeśli już “Nord” to państwo w państwie, to co mówić o obwodzie donieckim. Wiktor HEWARIN z

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

mu, Hryhorijowi Omelczence, Ołehowi Biłorusowi — w takich warunkach przychodzi pełnić rolę politycznego parawanu, który przysłania cieniowe oblicza listy. Dmytro Czobit w książce wyraża swoje hipotezy na ten temat. Na jedną z nich chcę zwrócić uwagę: na tle wzniosłych słów o patriotyzmie istnieje obojętność wobec spraw ukraińskich. “Co się tyczy rozumienia przez frakcję BJuT ukraińskiego patriotyzmu, przytoczę taki przykład. We wrześniu 2005 roku Rada Najwyższa Ukrainy rozpatrywała kwestię włączenia do porządku obrad projektu Ustawy Ukrainy o uznaniu UPA za stronę walczącą w II wojnie światowej. Z 41 deputowanych frakcji BJuT “za” zagłosowało tylko 7! BJuTowcy nie tylko nie chcieli uznać UPA za stronę walczącą, ale nawet słuchać o tej kwestii nie chcieli”. Podobnych momentów w książce jest niemało, jednak najważniejsze tutaj — znaleźć odpowiedź na pytanie, co autor chce osiągnąć tą publikacją. Dmytro Czobit domaga się natychmiastowego oczyszczenia listy wyborczej BJuT z oligarchów i “kuczmistów”. Opierając się na opinii weteranów partii, żąda od jej kierownictwa i osobiście od Julii Tymoszenko skorzystania z nadanej przez Ustawę o wyborach możliwości i oczyszczenia listy wyborczej BJuT z oligarchów i “kuczmistów”. A jeśli nie uda się tego zrealizować, to co wtedy? Autor w posłowiu pisze: “Z pomarańczowych” i tak nie znajdzie się żaden, kto głosowałby na blok rzadko niepiśmiennego “profesora” i dwukrotnie niekaranego Janukowycza. Ci z potencjalnych zwolenników BJuT, którzy pod wpływem napisanego przeze mnie zmienią swoje stanowisko, bez wątpienia będą głosować na “Naszą Ukrainę” lub Ukraińską Partię Ludową. I z tego, jestem pewien, dla Ukrainy będzie o wiele więcej pożytku”. Ale nie wszyscy podzielają ten optymizm. Poważni ukraińscy działacze społeczni uważają wydanie książki “Monolityczne bagno, albo ZAT BJuT: Brodski, Julia, Turczynow” za bardzo spóźnione. Jej pojawienie się może wnieść jeszcze więcej niebezpiecznego chaosu, niż przynieść korzyści. Swiatosław MARKIW

Машинний переклад

KORZYŚĆ CZY SKANDAL

Obecnie coraz ostrzej staje pytanie: czy „kuczmizm” już przeszedł do historii, czy też nadal jest siłą realnie obecną w naszym życiu politycznym, gospodarczym i duchowym? Swoje zdanie postanowił wyrazić pisarz i publicysta, deputowany ludowy 1, 2 i 3 kadencji Dmytro Czobit. W nowej książce „Monolityczne bagno, albo ZAT BJuT: Brodski, Julia, Turczynow” dowodzi, że „kuczmizm” to żywa rzeczywistość początku 2006 roku. I, zdaniem autora, osiadła ona nie w oligarchicznych „Regionach” Janukowycza, a w części „pomarańczowej” ekipy. W nowej książce Dmytra Czobita (która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Proświta” w Brodach na Lwowszczyźnie), niedawnego członka Rady Politycznej partii „Batkiwszczyna”, napisanej w formie listu otwartego do Julii Tymoszenko i Ołeksandra Turczynowa, poruszono kwestię, dlaczego lista wyborcza Tymoszenko stała się listą „przyjaciół Kuczmy”? Pisarz i publicysta w swoim liście otwartym do liderów „Batkiwszczyny” dowodzi, że kierownictwo bloku wyborczego Julii Tymoszenko, jej najbliższe otoczenie, zdradziło ideały Majdanu i cele Pomarańczowej Rewolucji. Potwierdza to włączenie do listy wyborczej BJuT całej plejady oligarchów i biznesmenów kuczmowskiego chowu. Autor podkreśla, że w pierwszej setce listy BJuT jest 49 osób bezpartyjnych, a z pozostałych tylko 17 „listowców” było członkami partii „Batkiwszczyna” przed Pomarańczową Rewolucją. Wśród nowo upieczonych partyjnych kolegów Julii Tymoszenko znajdują się tak odrażające osobistości jak bracia-bankierzy Buriakowie, przyjaciel rodziny Kuczmy Wasyl Chmelnycki, „rozrywkowy” Kuczmy Mykoła Bahrajew, nieudolni agrarzyści Mychajło Hładij i Mychajło Zubec, przyjaciel Bakaja Ołeksandr Abdułin, jeden z przemysłowo-finansowych filarów reżimu Kuczmy Tariel Wasadze i wiele innych osób, dla których ponad wszystko są własne interesy biznesowe, którym obojętne są interesy narodowe Ukrainy. To „monolityczne bagno” gotowe jest wysługiwać się każdej władzy, aby chronić i pomnażać swoje nielegalne majątki. Tacy fałszywi patrioci są w stanie zapłacić duże pieniądze za miejsce na każdej gwarantującej mandat liście wyborczej. Dmytro Czobit, który był w szeregach „Batkiwszczyny” od jesieni 2000 roku, demonstrując ukrywane przed prasą i opinią publiczną wnętrze otoczenia Julii Tymoszenko, pyta: czym wyjaśnić gorączkowość i pośpiech otoczenia Tymoszenko, które 16 grudnia 2005 roku przyjęło Wasadzego i braci Buriaków do frakcji BJuT, a już 17 grudnia zapewniło im na zjeździe bloku miejsca gwarantujące mandat na liście wyborczej? Tak brutalnie naruszono procedurę wysuwania kandydatów na deputowanych ludowych: wspomniani wyżej panowie nawet teoretycznie nie mogli zdążyć przejść dyskusji na radzie politycznej i zjeździe partii, jak tego wymaga statut „Batkiwszczyny”. Wyjaśnienie może być jedno — pobudki korupcyjne. Według słów Dmytra Czobita, prawdziwych patriotów, którzy w szeregach partii „Batkiwszczyna” latami walczyli z kuczmizmem, otoczenie Julii Tymoszenko usunęło od dyskusji i podejmowania decyzji dotyczących formowania list wyborczych BJuT. Proces ten odbywał się potajemnie i nieprzejrzyście. Rezultat — lista wyborcza Tymoszenko stała się listą „przyjaciół Kuczmy”. Prawdziwym patriotom — Łewkowi Łukjanence, Wołodymyrowi Jaworiwskiemu... BEZ SKRÓTÓW Najbardziej zwinny wśród „nietaków” — okopcony sadzą, zahartowany strzelaniną blok wyborczy „Partia Regionów”. Przyjrzyjmy się na zbiorowej fotografii o jarmarcznym guście przywódcom bloku: pięć różnowagowych figur. Wszyscy — jak postacie znanej bajki Kryłowa: „Jak byście nie siadali, na muzyków się nie nadajecie”. Wprawdzie co uważać za muzykę. Tutaj są swoje mozarty i salieri, i wygadani, i utajnieni słowotocy oraz krętacze. Znajomością Lwa Tołstoja, Antona Czechowa, Iwana Bunina ucieszyli nie tylko rodzime regiony, ale i bezkresną Rosję. A oto z Anną Achmatową nie wyszło. I, być może, wina tutaj nie Wiktora Fedorowicza, który pod względem żartów już wyparł z Odessy samego Żwanieckiego. Przyczyna tutaj w sobowtórze wirtualnej dla Janukowycza Anny AchmEtowej — realnym Rinacie Achmetowie. Zważając na złotonośną rolę tego ostatniego w bloku „Partia Regionów”, lider regionalistów w przedwyborczym ekstazie, patrz, i swoją żonę przemianuje na Rinatę (i tym, może, ostatecznie wyleczy ją z negatywu Pomarańczowej Rewolucji). Jaką Ukrainę zamierzają budować Czornowił z Janukowyczem, który nie to że prawdziwego nazwiska wielkiej poetki Horenko nie słyszał, nie zna nawet powszechnie znanego jej imienia literackiego — Anna Achmatowa? Tylko szowinistyczni ignoranci mogą bronić przed nami Czechowa, nie znając ani jego pochodzenia, ani natury tworzenia wielu jego literackich arcydzieł, do stworzenia których zainspirowała ciepło i piękno ukraińskiej ziemi. Czasami, obserwując „orędowników rosyjskiego słowa”, chce się szczerze zapytać „starszego brata” (który od imperialnych eksperymentów w pewnym stopniu już też posiwiał). „Panowie”, jak wy ustosunkowujecie się do znęcania się „mniejszości narodowych” nad językiem Puszkina? Jak wy postrzegacie mało piśmienną „gawariłnię” RACHUNKI

Машинний переклад

CZY ROZPOCZĄŁ SIĘ ODLICZANIE CZASU DLA ROSYJSKIEJ FLOTY NA UKRAINIE?

Przywódcy państwa gruzińskiego ogłosili na cały świat ingerencję rosyjskich sił pokojowych (?) w wewnętrzne sprawy Gruzji. Choć na Ukrainie, na szczęście, nie ma rosyjskich sił pokojowych, to jest Flota Czarnomorska Rosji, która bezceremonialnie ingeruje w sprawy ukraińskie. Najpierw organizacje społeczne i studenci postawili kwestię potrzeby wyprowadzenia z terytorium Ukrainy ChF FR, a później o tym zaczęli mówić również dyplomaci. Ale oni unikali odpowiedzi na pytania dziennikarzy, prosili o poczekanie do 14 lutego, do rozpoczęcia posiedzenia Podkomisji Ukraina—FR ds. czasowego bazowania Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej na Ukrainie, która jest składową Ukraińsko-rosyjskiej międzypaństwowej Komisji Juszczenko—Putin. I wreszcie ten historyczny czas nadszedł. Strony zasiadły do stołu negocjacyjnego. Ukraińską część Podkomisji kieruje pierwszy zastępca ministra spraw zagranicznych Ukrainy Wołodymyr Ohryzko, rosyjską – zastępca ministra spraw zagranicznych Hryhorij Karasin. Ukraina stoi na stanowisku, że nie będzie poruszać kwestii wyprowadzenia rosyjskiej floty z Ukrainy do 2017 roku i przestrzega postanowień podstawowych umów dotyczących ChF w pełnym zakresie. Strona ukraińska podkreśla, że jej celem jest zapewnienie należytego wykonania obowiązujących podstawowych umów dotyczących czasowego przebywania ChF FR na terytorium Ukrainy, przy czym warunki dzierżawy mają opierać się na odpowiednich umowach międzynarodowych z uwzględnieniem międzynarodowego doświadczenia i sytuacji na współczesnym rynku nieruchomości. Strona ukraińska w negocjacjach przestrzega strategii, ukierunkowanej na wykonanie istniejących między państwami dwustronnych umów oraz priorytetową ochronę narodowych interesów Ukrainy, regionu krymskiego, na terytorium którego stacjonuje rosyjska flota. Podczas pierwszego posiedzenia omawiano następujące kwestie: przeprowadzenie inwentaryzacji obiektów, nieruchomości i działek gruntowych, przekazanych w dzierżawę Federacji Rosyjskiej na potrzeby ChF FR zgodnie z postanowieniami umów „podstawowych” dotyczących przebywania ChF FR na terytorium Ukrainy; nawigacyjno-hydrograficzne zapewnienie bezpieczeństwa żeglugi na Morzu Czarnym i Azowskim; stan wykonania Umowy między Gabinetem Ministrów Ukrainy a rządem Federacji Rosyjskiej w sprawie gwarancji bezpieczeństwa ekologicznego i kontroli ekologicznej w miejscach bazowania Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy. Znaczną uwagę w trakcie negocjacji strona ukraińska poświęcała kwestii działalności formacji wojskowych ChF FR na terytorium Ukrainy w razie wystąpienia sytuacji kryzysowych; formatu przekazywania przez stronę rosyjską informacji o łącznej liczebności personelu i podstawowym uzbrojeniu ChF FR; uregulowaniu spornych kwestii majątkowych związanych z podziałem ChF byłego ZSRR; funkcjonowaniu na terytorium Ukrainy rosyjskich organów ochrony porządku, garnizonów wojskowych i służby garnizonowej oraz przemieszczaniu formacji wojskowych poza granicami czasowej dyslokacji formacji wojskowych ChF FR. Wśród poruszonych przez Ukrainę kwestii była kwestia statusu prawnego wojskowych i członków rodzin wojskowych ChF FR na terytorium Ukrainy; przypadki podwójnego obywatelstwa wśród wojskowych ChF FR i członków ich rodzin oraz konieczności przestrzegania przez nich Ustawy Ukrainy „O statusie prawnym cudzoziemców”. Przedmiotem negocjacji była również kwestia wymiany uzbrojenia i sprzętu wojskowego ChF FR na terytorium Ukrainy; zapewnienia środków bezpieczeństwa w bazach, magazynach i arsenałach ChF FR oraz inne aktualne kwestie dotyczące czasowego przebywania ChF FR na terytorium Ukrainy. Choć wykaz poruszonych kwestii jest obszerny, pytanie, czy rozpoczął się odlicznik czasu dla rosyjskiej floty na Ukrainie, niestety, pozostaje retoryczne. Jak można sądzić z oświadczeń ministra obrony Rosji, jego kraj zamierza pozostawać na Krymie przez długi czas. z

Машинний переклад

MIŁOŚNIK POEZJI

Dzisiaj wyborcy po raz kolejny mają okazję podziwiać przywódców bloków wyborczych, oglądając syte państwo en face i z profilu. Nawet skrytykować ich za wszystkie czasy, bo dopóki nie wyciągnęli z nas głosów, będą jak lekarstwo — choć do rany przyłóż. Będą coś obiecywać, coś dawać — będą bliżsi niż własny ojciec. A gdy już usadowią się frakcyjnie w poselskich fotelach — to trzeba uzbroić się w cierpliwość, czekając na ich łaskę do następnych wyborów. wschodu i południa Ukrainy? Kiedyś odwiedziłem rodzinny Donbas, przyjeżdżając do matki z moim przyjacielem z centrum Rosji. Mama posłuchała gościa i zapytała łagodnie: „Witiu, wy nie jesteście Ruscy?” — „Mateńko, to my z Wami nie jesteśmy Ruscy, a bezgłośni chachły — tłumaczę matce. — Nasz szanowny gość mówi czystym językiem rosyjskim”. Czy Rosjan nie przeraża, że przez językową bylejakość traci się kulturę języka rosyjskiego? Że język Tołstoja może stać się bazarową mieszaniną języków niższej wartości? Czy was ten językowy koktajl nie przeraża? Rosjanie to ludzie szczodrzy, ale rzecz nie w rosyjskich cnotach. Przyczyna tkwi w imperialnym myśleniu i zachowaniu „starszego brata”. Jeszcze żaden imperialny władca nie odwołał kursu na ogólnoświatowe rusyfikacyjne żarna. W imię panowania nad światem Rosjanie poświęcają to, co najdroższe — własną mentalność, kulturę, język. Oni od czasów Piotra I przekształcili język rosyjski w imperialną broń, która, według obliczeń kremlowskich jastrzębi, stawała się coraz bardziej dochodowa. Najlepsze siły zniewolonych narodów wiekami pracowały na rosyjską naukę i kulturę. Spójrzcie, kto dzisiaj reprezentuje Rosję na światowej arenie. Tak, ostatecznie Rosji — takiej, jaką sławili giganci rosyjskiej kultury — już nie ma. Proradziecki rusyfikacyjny koktajl niemal zgnoił nie tylko „mniejszości narodowe”, zatruł on także Rosję. Nie tylko zniewolone przez Rosjan małe narody stawały się duchowymi żebrakami, ale i sami zniewoliciele tracili coraz więcej, wykrwawiali się w „krainie cudów”. Dzisiaj przechodzimy dość skomplikowany okres państwowego samostanowienia. Tylko wola i wytrwałość, konsolidacja sił narodowych mogą uratować nas przed kolejnym zniewoleniem. Generałowie piątych kolumn codziennie zatruwają nasz mózg, prowokują nowe próby. Obiecują nam złote góry, byleśmy zaprzęgli się do ich wozu, bo bez nas oni — ani w tył, ani w przód. A nasza droga wiedzie tylko naprzód, do wolnego świata, jak najdalej od Kołymy i Sołowek. Rostysław SYŃKO z

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Przyczyny takiej analitycznej czujności wobec treści komunikatu prasowego, rozdanego dziennikarzom przez służbę prasową Gabinetu Ministrów, są dość istotne. Po pierwsze, fenomen strategicznego planowania państwowego przez wszystkie lata niepodległości był całkowicie obcy, niezrozumiały i ostatecznie niepożądany w systemie zarządzania państwem na Ukrainie. Zarówno pierwsze osoby w państwie, jak i urzędnicy wyższego szczebla wychodzili naprzeciw tymczasowej, sytuacyjnej koniunkturze, a ponadto mało kto z nich wiedział, jak przetłumaczyć z angielskiego magicznie niedostępne sformułowanie „public policy analysis” (analiza polityki publicznej). Oczywiście przyjmowano liczne sektorowe i branżowe strategie państwowe, plany, programy, poświęcone palącym problemom i strategicznie ważnym sferom bytu ukraińskiego społeczeństwa, jednak ich wykonanie prawie nigdy nie było monitorowane ani oceniane. Jednak bez regularnego, systemowego monitoringu proces realizacji jakiejkolwiek polityki państwowej ulega deformalizacji, manipulacji i balsamowaniu w postaci papierowych stosów archiwów i depozytariów. Jednocześnie zintegrowanego, międzybranżowego i skonsolidowanego planowania strategicznego, wdrażanego w demokratycznych systemach politycznych, jako takiego na Ukrainie nie było. I skąd miało się wziąć, skoro postkomunistyczni aparatczycy nie uświadamiali sobie jego potrzeby i nie znali jego procedur? A ci, którzy jako pierwsi na Ukrainie dowiedzieli się, jak to się robi — ukraińscy absolwenci Harvardu i Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego — dopiero zaczęli swoje zawodowe kształtowanie się w Ojczyźnie i pojedynczo przenikają do zdegradowanego systemu biurokratycznego lub póki co słabego systemu eksperckiego. A wziąć pod uwagę słabość tradycji następstwa i dziedziczności w ukraińskiej polityce państwowej: każdy nowy ukraiński rząd jest zawsze pewien, że tylko on posiada unikalną wiedzę o absolutnej prawdzie. Jednak można spróbować maksymalnie zdystansować się od koniunkturalno-wyborczych kalkulacji i, właściwie, przeanalizować treść i imperatywną kierunkowość zaproponowanego do szerokiej debaty publicznej dokumentu, wszak jest to ekskluzywna dla ukraińskich realiów próba strategicznego planowania państwowego. „GŁÓWNE WEKTORY STRATEGII ROZWOJU”: MAKSYMALNY METRAŻ ROZWOJU „Długoterminowa strategia rozwoju Ukrainy” w wyobraźni zarządczej rządu Jurija Jechanurowa ma być budowana wokół pięciu generalnych wektorów. Odnośnie każdego wektora zaproponowano wskaźniki celowe i główne inicjatywy. Pierwszy wektor poświęcono wzrostowi gospodarczemu Ukrainy. Bazowy wskaźnik celowy dla tego wektora — podwojenie realnego PKB do 2012 roku. Nie chce się apelować do mrzonek, jednak urzędowy język liczb do tego popycha. Chiny dzisiaj — światowy lider pod względem wskaźnika rocznego wzrostu realnego PKB: jego wskaźnik waha się w granicach 9 %; odpowiednio Ukraina musi osiągnąć wskaźnik 12—14 %, aby do 2012 roku podwoić swój realny PKB. Także akcent kładzie się na kontrolowaną inflację i jej obniżenie nie więcej niż 6 % rocznie, czyli skrócenie jej dwukrotnie w porównaniu z dzisiejszym poziomem. Na ile jest to realne? To pytanie do profesjonalnych ekonomistów, jednak w warunkach zwiększania zatrudnienia do wskazanego w strategii poziomu 95 % liczby ludności zdolnej do pracy w kraju (standard Międzynarodowej Organizacji Pracy) inflacja będzie odczuwalna dla Zdjęcie Hanny Oborskiej

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

ADNOTACJA NARODOWEGO ROZ-

populacji. Żaden rząd na świecie nie jest w stanie zagwarantować jednocześnie wysokiego poziomu zatrudnienia i minimalnego poziomu inflacji. Również wśród inicjatyw, które mają sprzyjać wzrostowi gospodarki narodowej, poza standardową formułą „inwestycje + rynek kapitałowy + deregulacja biznesu + odcienienie gospodarki + wsparcie eksportu = wzrost gospodarczy”, jest jeszcze jeden punkt dotyczący optymalizacji systemów zaopatrzenia w energię i oszczędzania energii. Jest wysoce znamienne i wymowne, że gospodarka jako sfera życia społecznego w „Strategii długoterminowej” znajduje się pod numerem jeden. Można to rozpatrywać jako hołd złożony czysto marksistowskiemu imperatywowi światopoglądowemu, który mocno zakorzenił się w zbiorowej podświadomości ukraińskich technokratów. Jeśli rozpatrywać „Strategię długoterminową” jako plan działań rządu, to podejście do numeracji wektorów jest poprawne. Jeśli jednak rozpatrywać ten dokument jako długoterminowy plan działań całego systemu zarządzania państwem, a nawet więcej, jako długo oczekiwaną strategię rozwoju narodowego, to taranujący technokratyzm i dehumanizowana priorytetyzacja od materialnego na górze do kulturowo-sakralnego na dole są niedopuszczalne. Ale wygląda na to, że sam ukraiński premier nie jest gotowy wyjaśnić, czym jest zaproponowana przez niego „strategia”. Drugi wektor strategii jest skierowany na podniesienie roli Ukrainy na świecie oraz integrację kraju ze wspólnotą krajów rozwiniętych. Jak to nie paradoksalnie: ani wstąpienie do UE, ani wstąpienie do NATO w celach wskaźnikowych tego wektora nie figuruje. Zamiast tego, poza pierwszoplanowym wstąpieniem do WTO w 2006 roku, zaznaczono cel wstąpienia do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) do 2015 roku. Organizacja ta jest uważana za „klub zainteresowań” dla najbogatszych krajów świata. Na prezentacji ukraiński premier mówił o tym, że u podstaw strategii położono „ukraińskie marzenie” o zamożnym i silnym europejskim narodzie i państwie, których ukonstytuowanie przewiduje wejście do „złotego miliarda” ludzkości. Ostatnia teza ma neomarksistowskie brzmienie, gdyż koncept „złotego miliarda” usilnie propagują właśnie współcześni neomarksiści, jednak w żadnym wypadku nie należy ekstrapolować zrodzonych przez radziecki totalitaryzm negatywnych konotacji terminu „marksizm-leninizm” na współczesną neomarksistowską paradygmatykę, absolutnie równoprawną ze wszystkimi innymi paradygmatykami rozwoju narodowego i międzynarodowego. Wejście do „złotego miliarda” jest ogólnie celem zorientowanym na człowieka. Wśród celów wskaźnikowych drugiego wektora figuruje stworzenie strefy wolnego handlu z UE. Strefa wolnego handlu to pierwszy etap integracji narodowego systemu gospodarczego z systemem gospodarczym UE. Po niej powinno nastąpić stworzenie unii celnej i wspólnego rynku. Realne korzyści, odczuwalne dla ukraińskich przedsiębiorców, a z czasem i reszty obywateli, Ukraina będzie miała właśnie z takiej postępującej integracji funkcjonalnej, a nie z formalnych umów i brukselskich zaświadczeń o ukraińskiej eurozdatności. Upływ czasu pokaże, jak ma zostać rozwiązany problem ukraińskiego członkostwa w UE w perspektywie długoterminowej. Wśród inicjatyw polityki zagranicznej strategii wskazano także liberalizację reżimu wizowego z UE i USA. W 2008 roku ma zostać zawarta nowa długoterminowa umowa o współpracy między Ukrainą a UE, która zastąpi Umowę o partnerstwie i współpracy Ukraina—UE z 1994 roku. W zaproponowanej przez ukraińskiego premiera „Strategii długoterminowej” odzwierciedlono te kroki, co do których z pewnością zostanie osiągnięte porozumienie między UE a Ukrainą na obecnym etapie. I ten zdrowy pragmatyzm obiektywnie cieszy. W bloku polityki zagranicznej twórcy strategii nie zapomnieli także o rozwoju biznesu turystycznego, za to zapomnieli o rozszerzeniu współpracy transgranicznej, współpracy w ramach Euroregionów, regionalnym przywództwie Ukrainy w makroregionie czarnomorsko-kaspijskim, co między innymi jest rodzynkiem polityki zagranicznej ministra spraw zagranicznych Borysa Tarasiuka. Również z znanych tylko autorom strategii przyczyn tematyka wojskowo-polityczna, w tym także wstąpienie do NATO, została zignorowana. Może NATO stało się tematem tabu na czas kampanii wyborczej, ponieważ ponad połowa populacji kraju, jak wskazują sondaże, jest stabilna w swoim negatywnym stosunku do idei wstąpienia Ukrainy do NATO. Wtedy zapewnienia o apolityczności i antypopulistycznym ukierunkowaniu strategii stają się wysoce wątpliwe. Trzeci wektor „Strategii długoterminowej” jest poświęcony rozwojowi i wykorzystaniu potencjału intelektualnego narodu. Poza podniesieniem poziomu zatrudnienia wśród celów wskaźnikowych wektora zaproponowano podniesienie produktywności pracy w różnych branżach do poziomu średniego dla UE. Nawiasem mówiąc, jest to jedyne bezpośrednie odniesienie do standardów UE w tej strategii. Znany współczesny amerykański ekonomista John Galbraith w książce „Społeczeństwo dobrobytu” postawił edukację na pierwszym miejscu spośród wszystkich strategicznych wektorów rozwoju narodowego. I dopiero po tym, twierdzi on, można mówić o gospodarce, gwarancjach socjalnych, armii, integracji międzynarodowej. Wśród inicjatyw trzeciego wektora strategii rządowej rozwój edukacji, szczerze mówiąc, jest bezsystemowy, impulsywny: proponuje się stworzenie narodowej szkoły biznesu na poziomie zachodnim. Dlaczego tylko biznesu? Ukrainie pilnie, żywotnie potrzeba rozwijać mnóstwo narodowych szkół w różnych sferach działalności! Obecnie zdolni Ukraińcy stają się stacjonarnymi profesorami uniwersytetów w Birmingham i Monachium. W strategii nie ma żadnego uświadomienia oraz jakiejkolwiek inicjatywno-celowej artykulacji tej nieatrakcyjnej tendencyjności. Czwarty wektor strategii dotyczy sfery socjalnej — podniesienia jakości życia populacji. Najbardziej strategicznie ważny wektor rozwoju narodowego dla większej części ukraińskiego społeczeństwa ma być monitorowany według takich celów wskaźnikowych, jak odsetek ludzi żyjących poniżej granicy ubóstwa (przewiduje się jego obniżenie do 2% ogólnej liczby populacji); zapewnienie mieszkań socjalnych dla warstw populacji o niskich dochodach; doprowadzenie średniego metrażu mieszkania na jedną osobę do 30 mkw. w 2010 roku; obniżenie śmiertelności noworodków do 0,5% oraz podniesienie średniej długości życia do 75 lat. I wszystko to planuje się osiągnąć kosztem zakończenia reformy emerytalnej, rozwoju kredytowania hipotecznego, stymulowania budownictwa tanich mieszkań, podniesienia ogólnego poziomu zdrowia populacji. Trudno powiedzieć, czy stosowano do ustalenia dat i normatywów w sferze socjalnej metodologię ekonometryczną, macierze wpływu krzyżowego i prognozowanie wykładnicze, czy też daty zostały rozstawione, że tak powiem, „w przybliżeniu, na oko”, ale bezspornym jest fakt negatywnej bieżącej dynamiki wskaźników socjalno-demograficznych, z którymi zaproponowane normatywy nie korelują. Tak, według metodologii obliczania średniej długości życia Banku Światowego, na Ukrainie w ciągu ostatnich dziesięciu lat skróciła się ona z 72 do 59 lat dla kobiet i z 75 do 56 lat dla mężczyzn. Te liczby praktycznie nigdzie nie figurują. Tak samo, według obliczeń Banku Banku, najniższy wskaźnik liczby osób żyjących poniżej granicy ubóstwa jest w Kijowie — 5,5%, a najwyższy na obszarach wiejskich — 32%. Według danych badania socjologicznego fundacji „Demokratyczne Inicjatywy”, taki socjometryczny wskaźnik jak samopoczucie społeczne ludności Ukrainy nadal pozostaje na niskim poziomie, a od 1995 roku do marca 2005 roku pozytywna dynamika integralnego indeksu samopoczucia społecznego wyniosła zaledwie 1,7%, co jest znikomym postępem. Zatem sfera społeczna na Ukrainie, pomimo pewnych przesunięć i ruchów postępowych, pozostaje skrajnie problematyczna, a w zaprezentowanej przez Jurija Jechanurowa strategii najwyraźniej brakuje wyważonej oceny sytuacji. Ostatni, piąty wektor strategii rządowej ma figuratywną nazwę — jednoczenie kraju. Przewiduje on zmniejszenie polaryzacji politycznej i kulturowej zachód—wschód—południe, rozwój infrastruktury ogólnokrajowej, stworzenie warunków dla migracji siły roboczej, wspieranie porozumienia między różnymi wyznaniami kościelnymi, wymianę studentów między wyższymi uczelniami Ukrainy. Słowem — zrozumienie naglącego braku solidaryzacji narodowej na Ukrainie ma miejsce w strategii. Wyżej już mowa była o tym, że jeśli rozpatrywać zaproponowaną strategię jako długoterminowy plan rozwoju narodowego, to gospodarka pod nr 1 powinna zostać czymś zastąpiona. I tym „czymś” powinno być właśnie zadanie intensywnego, prognozowanego, maksymalnie wspieranego budowania narodu, czyli ogólnoukraińskiej solidaryzacji na gruncie wspólnych wartości. Problem pod kryptonimem „Zachód—Wschód” istnieje w całej swojej pretensjonalnej wyrazistości. Ogólnie rzecz biorąc, to, co realnie dla sprawy budowania narodu mogą zrobić zarządcy państwowi, zostało w strategii odzwierciedlone. Reszta to sprawa nie państwa jako dyrektywnej instytucji społecznej, a samego społeczeństwa i, w pewnej mierze, artystów oraz historyków. Ostatecznie Premier obiecał, że wykonanie strategii będzie ściśle kontrolowane według jasno określonych wskaźników. I dostęp do takiej kontroli przez Internet będzie zapewniony każdemu Ukraińcowi. Tak J. Jechanurow zaprezentował swoją wizję strategicznego rozwoju kraju, którą ciekawie jest porównać z europejską wizją takiego rozwoju. „KRYTERIA KOPENHASKIE” CZŁONKOSTWA W UE: CO SIĘ POKRYWA Na spotkaniu w Kopenhadze w 1993 roku Rady Europejskiej UE, w skład której wchodzą szefowie państw krajów członkowskich, zostały określone kryteria przedakcesyjne do UE dla krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Niektóre z głównych warunków zostały zapisane w tak zwanej Białej Księdze Komisji Europejskiej z 1995 roku. Są one różnie grupowane i klasyfikowane. Najbardziej skoncentrowanie można je przedstawić w czterech fundamentalnych kierunkach. Pierwszy zawiera kryteria polityczne: stabilny reżim demokratyczny, ochronę praw człowieka; wolne, uczciwe, równe wybory; niezależność władzy sądowniczej, ochronę praw mniejszości narodowych, skuteczną walkę z korupcją i przestępczością. Drugi kierunek zawiera kryteria ekonomiczne: ukształtowaną społeczną gospodarkę rynkową; stabilność makroekonomiczną, konkretne kontrolowane wskaźniki bezrobocia, inflacji, wzrostu PKB, deficytu budżetu państwa itp. Trzeci kierunek jest logiczną kontynuacją drugiego — wysoki stopień konkurencyjności gospodarki narodowej, co pozwoli przezwyciężyć siły konkurencyjne i presję rynkową. Właśnie w murach Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Premier Ukrainy Jurij Jechanurow na spotkaniu ze studentami i wykładowcami 2 lutego zaprezentował rzecz nieordynarną dla ukraińskiego zarządzania państwowego — „Długoterminową strategię rozwoju Ukrainy i priorytety działalności Gabinetu Ministrów na 2006 rok”: sam w sobie precedens jest wart uwagi i analizy.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

w ramach UE. Czwarty kierunek wymaga poparcia celów polityczno-gospodarczej unii oraz zdolności do wypełniania zobowiązań członkowskich. Ostatni kierunek na razie nie ma dla Ukrainy praktycznego znaczenia, a pierwsze trzy są zasadnicze. Ponieważ w 70 % „Długofalowa strategia” ma charakter ekonomiczno-technokratyczny, blok ekonomicznych kryteriów kopenhaskich w takim czy innym stopniu się w niej odzwierciedla. Warto zauważyć, że ukraińscy urzędnicy nauczyli się posługiwać niezwykle ważnym narzędziem argumentacji tego czy innego podejścia do podejmowania decyzji — powoływaniem się na międzynarodowe standardy. Jednak w strategii nie ma definicji „konkurencyjności” ani „konkurencyjnej gospodarki”. Konkurencyjność to cecha przede wszystkim nie ilościowa, lecz jakościowa, dlatego nie da się jej zilustrować ani zaplanować wyłącznie za pomocą wskaźników ilościowych. Najsłabszym ogniwem kopenhaskiej zgodności tej strategii są jednak kryteria polityczne. W strategii brakuje planowania rozwoju instytucjonalnego społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie w tych formach, za które odpowiada państwo. Po upadku systemu radzieckiego na Ukrainie nastąpiła powszechna deformalizacja interakcji politycznej i społecznej, tzn. instytucje zarządcze i kierownicze starego reżimu uległy rozpadowi, a ich miejsce zajął rozdęty do niedopuszczalnych rozmiarów pozainstytucjonalny system klanowy. Formalnie, na papierze, istniały sądy, rady lokalne, ministerstwa i urzędy, lecz decydujące znaczenie miały nie normy prawne, lecz korporacyjne, klanowe reguły gry. Wszystko to pozwoliło zachodnim politologom określić reżim Leonida Krawczuka mianem surrealistycznego, gdy istniało stanowisko prezydenta, a podległy mu system polityczny jako taki nie funkcjonował. Wraz z dojściem do władzy Wiktora Juszczenki stary, zdeformalizowany system został wprawdzie rozchwiany, ale prezydent nie jest w stanie zniszczyć go jednym pociągnięciem ręki. Trzeba tworzyć pełnowartościową strukturę instytucjonalną, w tym administracyjno-terytorialną i sądową, która zastąpi struktury klanowe. Nawet jeśli strategia została świadomie ułożona wokół asymetrii ekonomicznej, musi ona odzwierciedlać ten prokopenhaski kierunek instytucjonalno-polityczny. Program działalności Gabinetu Ministrów Julii Tymoszenko, który już stał się zabytkiem ukraińskiej myśli politycznej, został zbudowany w sposób konsekwentnie nowatorski: działy rządowego programu miały nazwy nasycone wartościami, jak np. „Harmonia”, „Duchowość” itd., a wszystko to przy braku konkretnych, praktycznych wskaźników, cyfr, norm i procentów. „Długofalowa strategia rozwoju Ukrainy i priorytety działalności Gabinetu Ministrów na 2006 rok” Jurija Jechanurowa jest dalekie od wartościowych determinant, konkretnie normatywnym, biurokratycznie suchym wyrazem kierunków rozwoju narodowego. Co lepsze? W rzeczywistości potrzebna jest zarówno wartościowa określoność, jak i maksymalnie jasna strategiczna zaplanowanie oraz ukierunkowanie. To, co zostało zaprezentowane przez Jurija Jechanurowa w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, jest jak dotąd adnotacją rozwoju narodowego. Zdarza się, że w adnotacjach nie odzwierciedla się kluczowych momentów książek. A w tym przypadku adnotacja to krótki wstęp do grubego foliantu. Słowem, trzeba pracować. z Żanna BEZPJATCZUK, studentka Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” ...informacyjna wojna przeciwko Ukrainie, prowadzona w rosyjskich i wielu lokalnych środkach masowego przekazu, nie tylko zagraża bezpieczeństwu państwa, ale może też doprowadzić do pełnej utraty państwowości. * * * W kraju o kolonialnej świadomości nie sposób zbudować społeczeństwa obywatelskiego, a zatem nie da się stworzyć skutecznego systemu władzy, który działałby na rzecz społeczeństwa i obywateli. Dlatego dekolonizacja wszystkich sfer życia ukraińskiego społeczeństwa oraz konsolidacja społeczeństwa na podstawie podstawowych wartości narodu ukraińskiego – jego języka, historii i kultury – jest jedyną możliwą drogą do ukształtowania nowoczesnej ukraińskiej narodu politycznego i zachowania niepodległości kraju w przyszłości. Historia innych postkolonialnych narodów świadczy o tym, że dopiero pokonawszy pozostałości dziedzictwa kolonialnego, naród staje się pełnoprawnym narodem. Dlatego tylko w Ukrainie, wolnej od kompleksów kolonialnych, może zniknąć przepaść między politykami a społeczeństwem, a urzędnik, który musi być patriotą państwa, będzie odpowiadał przed obywatelami. Europejskość Ukrainy nie polega na deklaracjach o europejskim wyborze. Europejskość polega na jej ukraińskości. Jeśli zdjąć mocne warstwy kolonialne, wyraźnie widać, że od czasów Kijowskiego Państwa aż do uchłopienia chłopów pod koniec XVIII wieku społeczeństwo ukraińskie było bezpośrednim składnikiem europejskiej cywilizacji. Ukraina przez 15 lat balansowała między dwiema możliwymi drogami rozwoju – ukraińską i małoruską. Gdyby istniała trzecia droga, zostałaby już znaleziona. Ale ona nie może istnieć nawet teoretycznie (wszelkie rozmowy o „ponadetnicznej wspólnocie”, „ponadnarodowym państwie” – to nic innego, jak próby popchnięcia państwa w stronę wariantu małoruskiego). Przez wszystkie te lata niepewność boleśnie uderzała w ludzi, rodząc poczucie apatii, beznadziei i bezwyjścia. Zwątpienie ludzi we własne siły to właśnie wygodne tło, które pozwalało cwaniakom od polityki i urzędnikom wszystkich szczebli wprowadzać nowe schematy grabieży państwa i społeczeństwa, pogrążonego w stanie „narodowej nieprzytomności”. Zasób balansowania został wyczerpany. Dalsza bezczynność politycznej elity ostatecznie przekreśli nadzieje ludzi na stworzenie pełnoprawnego narodu wschodnioeuropejskiego, na godne życie naszych dzieci i wnuków w samodzielnym kraju, dlatego jest zbrodnią przeciwko narodowi ukraińskiemu i państwu. Społeczeństwo rozumie stanowisko tych licznych prorosyjskich sił politycznych, które otwarcie działają na rzecz zniszczenia wszystkiego, co ukraińskie, na Ukrainie – dziś otwarcie deklarują swój antyukraiński kierunek. Zwracamy się zaś do tych wpływowych partii i bloków politycznych, które nie określają się jako antyukraińskie i ubiegają się o poparcie szerokich warstw ukraińskiej społeczności: 1. Czy uważacie, że język ukraiński jako element bezpieczeństwa narodowego państwa powinien pełnić ważną funkcję konsolidującą w społeczeństwie ukraińskim, a zatem udział języka ukraińskiego (któremu państwo, zgodnie z art. 10 Konstytucji Ukrainy, „zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie we wszystkich sferach życia publicznego na całym terytorium Ukrainy”) powinien przeważać w wydawnictwach książkowych, handlu książkami, dystrybucji filmów, dubbingu i lektorowaniu filmów zagranicznych, handlu materiałami audio i wideo różnego przeznaczenia, w usługach, w radiu, telewizji, w ogólnopaństwowej prasie, czasopismach tematycznych, ukraińskim Internecie i tak dalej? Jeśli tak, to co konkretnie planujecie robić, by osiągnąć ten cel? 2. Czy zamierzacie sprawić, by w możliwie najkrótszym czasie prawdziwy obraz historii Ukrainy, wolny od nawarstwień rosyjskich i radzieckich mitów historycznych, dotarł do całego społeczeństwa ukraińskiego? Czy jesteście gotowi potępić na szczeblu państwowym zbrodnie przeciwko narodowi ukraińskiemu popełnione przez Imperium Rosyjskie i Radzieckie, uczcić na szczeblu państwowym wszystkich ukraińskich bohaterów, którzy walczyli o wolność i niepodległość Ukrainy? Odpowiedź na te proste, ale strategicznie ważne dla społeczeństwa i państwa pytania pozwoli obywatelom wreszcie zrozumieć wasze stanowisko w kontekście realnych, a nie deklaratywnych interesów państwowych. Wasza szczera odpowiedź pozwoli położyć kres niebezpiecznym manipulacjom świadomością obywateli, gdy wszystkie siły polityczne, ogłaszając siebie „najbardziej patriotycznymi”, w rzeczywistości świadomie ignorują podstawowe interesy Ukraińców i Ukrainy. Zwracamy się także do Ukraińców, do wszystkich obywateli Ukrainy. Wszystko w naszym kraju zależy od was. Tylko wy – obywatele Ukrainy – możecie zmusić polityków do udzielenia jasnych odpowiedzi na zasadnicze pytania, od których zależy wasze życie i życie kolejnych pokoleń. Nie milczcie. Nie bójcie się być Ukraińcami! Mijają lata, a Ukraina wciąż nie staje się Ukrainą właśnie dlatego, że tak łatwo nam „zamydlić oczy” wydumaną patriotyczną retoryką, za którą często kryje się banalne małoruskość. Musimy domagać się konkretnych projektów decyzji i działań zmierzających do ich realizacji, wtedy politycy będą zmuszeni stać się prawdziwie ukraińskimi albo na ich miejsce przyjdą nowi ukraińscy liderzy. Wołodymyr PANCZENKO, Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Klub im. Jewhena Czykałenka”; Ołeksandr POŁOŻYŃSKYJ, Serhij PRYSIAŻNYJ, Akcja społeczna „Nie bądź obojętny!”; Wasyl BOJCZUK, Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Platforma Obywatelska” z

Машинний переклад

MAŁORUSYFIKACJA

APEL do społeczeństwa, sił politycznych i władz państwowych Ukrainy (List otwarty)* Nie będąc uczestnikami wyborczej rywalizacji i nie reprezentując interesów żadnej z partii politycznych ani bloków, uważamy za konieczne opublikowanie tego apelu z jedynym celem: zwrócenia uwagi obywateli, polityków i władz państwowych na jeden z najważniejszych problemów społeczeństwa ukraińskiego — problem, zwlekanie z rozwiązaniem którego grozi, naszym zdaniem, katastrofą na pełną skalę dla państwa i społeczeństwa. Nietrudno zauważyć, że idea nowoczesnego narodowego europejskiego państwa, która wyraźnie zarysowała się w procesie wydarzeń „pomarańczowej” rewolucji, w rzeczywistym życiu przekształca się w zupełnie inną ideę: budowy ponadnarodowego tworu państwowego, w którym z Ukrainy pozostaje tylko nazwa. W procesie oczywistego dalszego zacierania języka i kultury Ukraińców coraz wyraźniej rysują się kontury nowej Ukrainy-Małorosji — postkolonialnego terytorium bez własnej tożsamości narodowej. Wśród znaczących graczy ukraińskiej sceny politycznej wielu patrzy na to przez palce. Nie mniej jest także tych, których nie zadowala tempo tego procesu — liczni zwolennicy rosyjskiego wyboru cywilizacyjnego, przy aktywnym poparciu państwa rosyjskiego, są gotowi zalegalizować proces ostatecznej rusyfikacji Ukrainy według sprawdzonego już scenariusza białoruskiego: poprzez wprowadzenie państwowego statusu języka rosyjskiego. Czego zatem można oczekiwać dla Ukraińców i wszystkich obywateli państwa, gdy pociąg o nazwie „Ukraina” w końcu dotrze na swoją ostateczną stację o nazwie „Małorosja”? Przede wszystkim władza, politycy i społeczeństwo muszą wyraźnie uświadomić sobie, że w tym przypadku chodzi o ostateczną likwidację narodu ukraińskiego jako substancji historycznej. Nastąpi pełny triumf kolonizatorów nad skolonizowanymi, a krwawe ludobójstwo imperium (rosyjskiego i radzieckiego) wobec Ukraińców zostanie historycznie usprawiedliwione. Jeśli politycy, władza i obywatele chcą żyć w samowystarczalnym, zamożnym, sprawiedliwym kraju, muszą uświadomić sobie, że wszystkie główne choroby naszego społeczeństwa, haniebne przejawy niecywilizowanictwa, ubóstwo, korupcja, są konsekwencją długotrwałego kolonialnego położenia Ukrainy pod władzą imperium o zasadniczo innych podstawowych wartościach, a stała zdrada polityków i urzędników interesów państwowych dla osobistej korzyści wiąże się z głęboką denacjonalizacją ich świadomości. Metropolia wkładała wszelkie wysiłki w to, aby Ukraińcy utracili swoją tożsamość, zamienili europejską liberalną mentalność na totalitarną (która była i pozostaje dominującą w Rosji), stając się posłusznym i bezwarunkowym zasobem imperium. * Drukowane ze skrótami. Niestety, uzyskanie przez państwo niepodległości w 1991 r. nie towarzyszyło przeglądowi ciężkiego kolonialnego dziedzictwa Ukraińców, a świadomość kolonialna została przeniesiona do nowego państwowego tworu o nazwie Ukraina. Po pierwsze, przesądzającym błędem było to, że państwo nie stworzyło warunków do odbudowy pozycji języka ukraińskiego — nie tylko głównego elementu narodowo-kulturowej identyfikacji narodu, ale także niezbywalnego czynnika konsolidacji społeczeństwa. W konsekwencji Ukraińcy na Ukrainie nadal doświadczają dyskryminacji ze względu na język, stale zawęża się realna sfera funkcjonowania języka ukraińskiego. Wymogi art. 10 Konstytucji, zgodnie z którymi „państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”, są całkowicie ignorowane. Upośledzenie i brak perspektyw języka ukraińskiego na Ukrainie jest dla całego ukraińskiego establishmentu czymś oczywistym — bo nie jest tajemnicą, że przedstawiciele najwyższych organów władzy i inni wysocy urzędnicy, z nielicznymi wyjątkami, pielęgnują w swoich rodzinach język dawnej metropolii, a ich dzieci, w przeciwieństwie do rodziców, nie uważają już za konieczne udawanie użytkowników języka ukraińskiego choćby przed kamerami telewizyjnymi. W tych warunkach rusyfikacja Ukraińców (zwłaszcza młodzieży) przebiega w przyspieszonym tempie. Podobnie jak w czasach Imperium Rosyjskiego i ZSRR, młode pokolenie Ukraińców, przechodząc krótki etap przejściowej dwujęzyczności, zatrzymuje się na wariancie jednojęzyczności rosyjskiej i w ten sposób, znajdując się pod wpływem agresywnej maszyny informacyjnej sąsiedniego państwa, traci możliwość uświadomienia sobie, że jest pełnoprawną częścią narodu ukraińskiego. Zatem orientacja przeważającej części społeczeństwa na jednojęzyczność rosyjską staje się realnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego kraju i jego integralności, co tak wyraźnie potwierdziło doświadczenie minionych wyborów prezydenckich. Po drugie, państwo nie sprzyjało odbudowie prawdziwej historii narodu ukraińskiego. Ukraińcy do dziś nie mają obiektywnie napisanej, spójnej rodzimej historii, wolnej od nawarstwień rosyjskich i radzieckich mitów i stereotypów. Oczywiste jest bowiem, że właśnie obiektywna historia narodu ukraińskiego — historia pod każdym względem europejska — powinna stać się ważnym czynnikiem samoidentyfikacji Ukraińców i konsolidacji całego społeczeństwa na drodze do urzeczywistnienia prawdziwych, a nie deklaratywnych europejskich wartości demokracji, praw człowieka i budowy realnego, a nie „manipulacyjnego” społeczeństwa obywatelskiego. Po trzecie, państwo niemal dobrowolnie oddało swoją przestrzeń informacyjną pod pełną kontrolę dawnej metropolii, która obiektywnie nie jest zainteresowana ani kształtowaniem narodu ukraińskiego, ani istnieniem Ukrainy jako państwa, nawet w formie słabej i quasi-niepodległej Małorosji. W warunkach narastającej denacjonalizacji społeczeństwa ukraińskiego, utraty własnego języka i nieświadomości własnej historii, in

Машинний переклад

OD TOWARZYSTWA JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO — DO UKRAIŃSKIEGO

KONFERENCJA PRASOWA 10 lutego w UNIAN odbyła się konferencja prasowa poświęcona 17. rocznicy utworzenia na Ukrainie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Co zmieniło się od czasu powstania towarzystwa (które w 1991 roku przemianowano na Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”)? Dlaczego dzisiaj, w przededniu wyborów parlamentarnych, znów zawisło zagrożenie nad ukraińską państwowością, nad ukraińskim językiem państwowym? Te pytania stały się kluczowe w rozmowie liderów ruchu proświtańskiego z dziennikarzami. „Dlaczego dzisiaj na Ukrainie szeroko kolportowana i propagowana jest obca ideologia w takich wydawnictwach jak „Moskowskij komsomolec w Ukrainie”, „Komsomolskaja prawda w Ukrainie” i innych? To absurd. I takiego absurdu jest pod dostatkiem. W szczególności — mianowanie przez prezydenta szefa kanału narodowego, człowieka, który nie włada i z zasady nie chce mówić w języku ukraińskim” — skonstatował przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan. Jednak, jego zdaniem, siły narodowo-patriotyczne otrzymały potężne wsparcie w walce o ukraińską Ukrainę, kiedy prezydent Juszczenko w orędziu wygłoszonym z trybuny Rady Najwyższej potwierdził, że jest zorientowany na własną historię, na własne wartości narodowe, szczególnie podkreślając problem językowy, problem informacyjny, potrzebę stworzenia jedynej pomiestnej cerkwi jako systemu odpornościowego narodu. „To bardzo wyraźny sygnał, to drogowskaz dla ukraińskiego społeczeństwa” — twierdzi lider „Proświty”. — Prezydent zapewnił, że użyje wszystkich możliwych sił, aby rozłamu w społeczeństwie nie było ani na tle językowym, ani religijnym — a to jest zgodne z zadaniami i ideałami, które zawsze stawiała przed sobą „Proświta”. Anatolij Pohribnyj: „Nie można powiedzieć, że przez 17 lat od czasu utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego nie było żadnego postępu w kwestiach językowych. Pewien postęp jest, ale jest on tak znikomy, że po prostu nie ma wybaczenia dla poprzednich reżimów na Ukrainie, bo można mówić o tym, że minimum dwa pokolenia młodych Ukraińców zostały stracone w planie językowym. Bijemy się o swój ukraiński język w swoim państwie na swoim etnicznym terytorium — to i paradoks, i nonsens. Ale czekamy na następne wybory, w których my, całe świadome ukraiństwo, niechybnie musimy zwyciężyć. I jak tylko zwyciężymy — rozpoczniemy natarcie na bastiony ukraiństwa, o to, by Ukraina budowała się jako państwo ukraińskie z priorytetami narodowymi we wszystkim — w gospodarce, polityce, kulturze, języku. Teraz musimy opierać się na stanowisku swojego prezydenta, który zaznaczył, że język ukraiński jest potężnym czynnikiem konsolidującym”. Jurij Hnatkewycz, kierownik fundacji Ołeksy Hirnyka, ocenia utworzenie TJU jako start zmagań o tworzenie Ukrainy nowej doby, zdobycie niepodległości — jako półfinał. I pyta: a co będzie finałem? Wykłady po rosyjsku na uczelniach, ulice stolicy nazwane imionami katów narodu ukraińskiego — to dzisiejsze skutki tzw. kuczmyzmu. Więc, próbując dotrzeć do przyczyn pierwotnych: co jest źródłem owego kuczmyzmu? Czy możliwe jest zniwelowanie stuleci polityki skierowanej na likwidację narodu ukraińskiego, której skutki są szczególnie wyraźne na wschodzie Ukrainy? Czy Ukraińcy zrusyfikowanych regionów przejdą w stan ukraiństwa? „Wszystko będzie zależało od naszej aktywności, złości i zapału w walce” — jest pewien Jurij Hnatkewycz, tak jak i tego, że w następnych wyborach pole wyborcze będzie podzielone nie według parametrów społecznych czy klasowych, podział będzie przebiegał na granicy ukraińskości i nieukraińskości. Anatolij Mokrenko, artysta ludowy Ukrainy, przypomniał słowa Ołeksandra Dowżenki: „...byli synowie Ukrainy, byli synowie narodu ukraińskiego, byli i sukinsyny...”. Takich i dzisiaj jest wielu. Może i są niegłupimi ludźmi, ale w stosunku do wszystkiego, co ukraińskie — są sukinsynami. A dla mnie język ojczysty, język ukraiński — to najważniejszy stopień wolności, jaki może być. Walka o język ukraiński zaczynała się od TJU, stamtąd wyszła nasza elita polityczna i kulturalna. Ale karta językowa jest rozgrywana do dziś. Przed wyborami demokraci po trochu ustępują w kwestii językowej, aby zdobyć więcej głosów wyborców, a rosyjskojęzyczni atakują. Musimy zebrać do kupy ukraińską duszę. Bardzo zaszkodził Łeonid Kuczma, kiedy oświadczył, że będzie walczył o oficjalny status języka rosyjskiego — wielu wtedy opuściły się ręce i zwiędła dusza, bo zrozumieli, że oficjalna władza jest przeciwko temu, aby Ukraina była ukraińska. I do dziś, ku wielkiemu żalowi, ta sytuacja nie zmieniła się”. Ołeksandr Ponomariw: „Musimy pouczyć się od Żydów, bo oni odrodzili swój martwy język, a nasza władza odcina dopływ powietrza żywemu językowi ukraińskiemu. Pamiętam, jak w czasach tworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego nawet na Donbasie, na Ługańszczyźnie zaczęto odradzać ukraińskie korzenie, w Mariupolu stworzono zespół „Z ridnych dżereł”. A potem Kuczma swoim oświadczeniem o drugim języku oficjalnym zapoczątkował ruinę tych osiągnięć. Ale czekaliśmy na Majdan, mieliśmy nadzieję, że ludowy prezydent rozwiąże te problemy. I czego się doczekaliśmy? Na Ługańszczyźnie, na Odesszczyźnie, na Dniepropietrowszczyźnie, na Charkowszczyźnie? Jeśli wcześniej byli tam nie najlepsi szefowie administracji państwowych, to przynajmniej próbowali mówić w języku ukraińskim, a nowo mianowani nawet nie próbują i nie chcą. To jaki to przykład dla innych? Oni nie będą próbowali odrodzić języka ukraińskiego na tych terenach i będą szli na rękę zrusyfikowanym. Uważam, że winna jest temu „pomarańczowa władza”, bo pokładano w niej wiele nadziei, ale żadnych nie spełniła”. Wszyscy uczestnicy wydarzenia zgodzili się co do tego, że główna przyczyna ograniczenia funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie, ciągłych spekulacji tematem dwujęzyczności, prób podzielenia narodu według cechy językowej — tkwi w charakterze ukraińskiej władzy. Przecież, jak dowodzą przykłady, w mentalności Ukraińców zakodowane jest równanie do lidera („jak skłoni głowę lider, — tak i będzie”), dlatego przykład przywódców narodu może stać się jednym z czynników podniesienia poziomu świadomości narodowej, w szczególności ukrainizacji. Oprócz sposobów rozwiązania problemu językowego, tak jak widzą je proświatowcy, dziennikarze otrzymali również odpowiedzi na pytania dotyczące apelu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” do Centralnej Komisji Wyborczej z żądaniem wykreślenia z rejestracji wyborczej bloku „Opozycja Ludowa”, „Partii Regionów” oraz „Partii Polityki Putina” jako takich, których programy działań mają charakter antypaństwowy. Uczestnicy konferencji podkreślają, że te siły polityczne należy traktować nie po prostu jako nosicieli innych poglądów, przekonań, innej ideologii, — a jako wrogów Ukrainy, kultury ukraińskiej, narodu ukraińskiego. Poruszono również na konferencji prasowej kwestię rubryki o narodowości w paszporcie. Pawło Mowczan zgadza się, że ustawę o paszporcie, przyjętą za prezydentury Łeonida Krawczuka, należy przejrzeć. Ale inicjatywa powinna wychodzić przede wszystkim od szerokich kręgów społeczeństwa z naświetleniem problemu w mediach. Lesia TKACZ dysław Utkin i naczelnik wydziału kultury Mykoła Ryczkow. Z osobnym powitaniem wyszli na scenę ziomkowie-ziatkivczanie, którzy mieszkają w stolicy. Z Winnicy przywiozła powitania i podarki od Obwodowego centrum twórczości ludowej poetka, laureatka kilku nagród literackich poetka Wałentyna Storożuk. Witali Mykołę Dmytrenkę przedstawiciele Umańskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Pawła Tyczyny, doktor nauk o sztuce, folklorystka i etnograf Czerkaskiego Uniwersytetu Pedagogicznego Switłana Kytowa, poetka z Aleksandrii Natalja Fesenko, rzeźbiarz i dawny towarzysz Petro Łantuch z Żytomierszczyzny, pracownicy redakcji czasopisma „Słowo i czas”. Rodzynką wieczoru stało się wręczenie jubilatowi jego wielkiego portretu. Zrobił to znany malarz-portrecista Wołodymyr Masłak. Wzruszającymi momentami wydarzenia były występ bandurzysty Wasyla Bujanowskiego; pieśń „Odlatują w wyraj myśli moje letnie” do słów jubilata w wykonaniu jego syna Olesia (fortepian) oraz córki Julii (wokal, gitara). Nawiasem mówiąc, Oles — tłumacz z języka angielskiego, ma w dorobku twórczym kilka przetłumaczonych powieści; Julia — poetka, członkini NSPU, kandydatka nauk filologicznych. Na zakończenie wieczoru twórczego Mykoła Dmytrenko przeczytał swoje poezje z nowych dwóch książek „Kwiaty dobra” oraz „Kocham twój uśmiech zagadkowy”. Julia SZUTENKO, kandydatka nauk filologicznych, fotografia Olhy SZCZERBAKOWEJ z

Машинний переклад

KWIATY DOBRA I SZA-

JUBILEUSZ Prowadząca wieczór poetka, kandydatka nauk filologicznych, piosenkarka i autorka audycji radiowej na kanale „Kultura” Hałyna Iljewa scharakteryzowała drogę życiową i twórczą Mykoły Dmytrenki, w szczególności zaznaczając: urodził się on w tym błogosławionym kraju, co Mykoła Łeontowycz, Mychajło Stelmach, Wasyl Stus, folklorysta Hnat Tanciura i sławna ludowa śpiewaczka Jawdocha Zujicha. To znany poeta, prozaik, naukowiec, kierownik działu folklorystyki Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. Maksyma Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; redaktor naczelny czasopisma „Narodoznawstwo” (od 1993 roku); autor książek prozatorskich „Przesłuchanie: Powieści, opowiadania” (1989), powieści „Czarna owca” (1999), zbiorów poezji „Podróżnik” (1994), „Kontynent i morze” (1998), „Kwiaty dobra” i „Kocham twój uśmiech zagadkowy” (obie — 2005); w dorobku naukowym — kilka monografii, dziesięć broszur, trzysta artykułów; współautor „Słownika symboli” (1997, drugie wydanie: 2002), podręczników „Lekcje z narodoznawstwa” (1995), „Jak pisać wypracowania” (1996); kompilator ponad dwudziestu zbiorów folklorystycznych, wśród nich: „Ukraińskie pieśni ludowe w zapisach Ołeksandra Potebni” (1988), „Pieśni żartobliwe i satyryczne” (1988), „Ukraińskie mity, demonologia, legendy” (1992), „Gdzie mieszka żar-ptak” (1991), „Rycerze wolności: legendy i podania” (1992), „Wesele we wsi Ziatkiwci” Hnata Tanciury (1998, wydał na własny koszt) i „Ukraińskie pieśni ludowe w zapisach Hnata Tanciury” (2001); zapoczątkował serię prezentowych eleganckich książek-miniatur „Twórczość ludowa” (ukazało się siedem zbiorów: „Przysłowia i powiedzenia”, „Wierzenia ludowe”, „Sennik ludowy”, „Zagadki ludowe”, „Bajki ludowe”, „Wiosenne pieśni zabawowe”, „Ukraińskie baśnie ludowe”); opracował antologię wierszy i pieśni o matce „Synowska modlitwa” (1997), zbiór sztuk „Ukraiński dramat historyczny” (2002); pod jego redakcją ujrzały światło dzienne dwa tuziny podręczników, badań naukowych, wydawnictw literacko-artystycznych (najbardziej zauważalne — seria podręczników żony jubilata Hałyny Dmytrenko „Język ukraiński” dla uczniów ogólnokształcących szkół średnich klas 5—11); w 2004 roku wykładał na Sorbonie (Uniwersytet Paryski). Niemało zrobiono dla rodzinnego kraju Podola. Z inicjatywy Mykoły Dmytrenki latem 2005 roku postawiono pomnik Tarasowi Szewczence w Hajsynie w obwodzie winnickim. Niedawno, 14 stycznia, wraz z grupą pisarzy z Kijowa i Winnicy odsłaniał pomnik poety, Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa w Rachniwce. Zastępca przewodniczącego, sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk podkreślił poświęcenie jubilata, jego znaczący wkład w oświecenie, w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, budowę i wzmocnienie państwa ukraińskiego i wręczył medal OT „Proświta” „Budowniczy Ukrainy”. Prezydium Ukraińskiego Funduszu Kultury (przewodniczący — poeta, akademik NAN Ukrainy, deputowany Rady Najwyższej, Bohater Ukrainy Borys Olijnyk) nagrodziło Mykołę Dmytrenkę „Dyplomem honorowym” „za aktywną działalność charytatywną na niwie odrodzenia i rozwoju kultury narodowej”. Dyplom wręczył pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat nagrody literackiej im. Andrija Malyszki Wiktor Żenczenko. Od Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NZPU) powitała jubilata znana poetka, sekretarz odpowiedzialna NZPU, zastępczyni przewodniczącego „Winnickiego Ziemiaństwa” w Kijowie Nina Hnatiuk. Wręczyła ona nagrodę i „Podziękowanie” przewodniczącego Rady Winnickiego Ziemiaństwa Witalija Beznosiuka „za owocną współpracę twórczą, aktywną działalność społeczną, znaczące osiągnięcia w zachowaniu i propagowaniu skarbów folklorystycznych Podola, stworzenie wielu utalentowanych książek, w których wysławiono rodzimą ziemię, jej ludzi”. Słowa głębokiej wdzięczności wyraziła od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiet im. Ołeny Telihy jego przewodnicząca, deputowana Rady Najwyższej Ukrainy Olha Kobec. Wysoko ocenili wielostronną pracę jubilata znani pisarze Dmytro Czerednyczenko, Wałentyn Czudnyj, Wałentyna Kozak. Pogratulowali swojemu koledze z roku z Uniwersytetu Kijowskiego poeta, dyrektor centrum wydawniczego OT „Proświta”, zasłużony dziennikarz Ukrainy Wasyl Kliczaka, dyrektor Instytutu Dziennikarstwa, doktor nauk filologicznych profesor Wołodymyr Rizun, a także pracownicy placówek oświatowych, muzeów literackich, agencji informacyjnych Hałyna Serdeczna, Hanna Palanyczka, Natalija Szczyra, Tetiana Olijnyk, Tamara Sydorenko, Hałyna Jaremczuk. Specjalnie na wieczór twórczy przyjechali do Kijowa z kołaczem i słowami szacunku szef Hajsyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wła- W Domu Literatów z okazji 50-lecia odbył się jubileuszowy wieczór twórczy znanego ukraińskiego pisarza, naukowca-folklorysty, dziennikarza i wydawcy Mykoły DMYTRENKI. Jubilata przyszli powitać koledzy-pisarze, artyści, wydawcy, rodacy-Podolanie.

Машинний переклад

UKRAIŃSKI LOS ZOFII RUSOWEJ 17 lutego w Odessie, a 18 lutego w Czernihowie odbędą się proświtańskie konferencje naukowo-praktyczne z okazji 150. rocznicy urodzin Zofii Rusowej, sławnej ukraińskiej oświeceniowczyni-narodniczki, orędowniczki w dziedzinie edukacji i pedagogiki.

OKRĄGŁA DATA O Zofii RUSOWEJ Jewhenija Kowalenko po raz pierwszy usłyszała w 1991 roku: UNESCO poświęciło ten rok wybitnej ukraińskiej pedagog, działaczce państwowej i społecznej, pisarce. Była bardzo zdziwiona. Przecież nie jeden dziesiątek lat wykładała pedagogikę w uczelni im. Gogola, kierowała katedrą pedagogiki — i nic nie wiedziała o swojej wybitnej rodaczce. Przyczyny półwiecznego przemilczania odkryła, gdy zanurzyła się w kijowskich i lwowskich archiwach, w gazetach i czasopismach początku XX wieku. Czytała i zachwycała się wybitną osobowością, prawdziwą ukraińską orędowniczką. Drukowane i rękopiśmienne prace Zofii Rusowej odsłaniały przed Jewheniją Iwaniwną część historii ukraińskiej myśli pedagogicznej, rzeczowo analizowały drogi budowy ukraińskiego dziecięcego “W pedagogice ciągle szukałam czegoś artystycznego, twórczego, unikając wszelkiej tradycyjności, formalizmu: wszystko, czego uczyłam, wykładałam na swój sposób, wprowadzając w praktykę wielkie myśli filozofów, pedagogów”. Zofia Rusowa przedszkola i szkoły. “Głębokie społeczno-pedagogiczne podejście, jasne rozumienie i wcielenie w utworach “ducha czasu” czynią założenia jej pedagogiki aktualnymi i dla naszych czasów, i dla przyszłości”, — będzie później twierdzić Jewhenija Kowalenko na konferencjach naukowych, w monografii “Działalność oświatowa i poglądy pedagogiczne S. Rusowej”, napisanej razem z aspirantką Iryną Pinczuk. Praca ta została wydana w 1998 roku w Nieżyńskim Uniwersytecie Pedagogicznym im. Mikołaja Gogola i bodaj po raz pierwszy w czasach niepodległej Ukrainy zapoznaje szerokie grono czytelników z działalnością oświatową i poglądami pedagogicznymi Zofii Rusowej w kontekście narodowo-wyzwoleńczego ruchu ukraińskiej inteligencji końca XIX — początku XX wieku. Wszystkie 214 stron monografii przekonują o tym, jak wiele może zrobić człowiek, który uparcie podąża za swoim powołaniem. * * * Półszwedka i półfrancuzka Zofia Lindfors (później Ru- DO 135. ROCZNICY URODZIN Kto deklamował lub na głos czytał poezję Łesi Ukrainki, ten zauważył, że jest ona melodyjna, rytmiczna, muzykalna, doskonała w formie. sowa) już w wieku 15 lat zastanawia się nad sensem życia: duchowym i społecznym. Wyboru dokonała w 1871 roku po nagłej śmierci ojca i zakończeniu nauki w Kijowskim Gimnazjum Funduklejowskim. Razem z siostrą Marią jedzie do Petersburga studiować doświadczenia najlepszych petersburskich szkół i placówek przedszkolnych. Zakupiwszy w stolicy literaturę pedagogiczną (utwory J. H. Pestalozziego, A. Diesterwega, J.-J. Rousseau, F. Fröbla), siostry wracają w rodzinne strony — do Oleszni na Czernihowszczyźnie, przepełnione gorącym pragnieniem poświęcenia się sprawie oświatowej. Prawo do zajęcia się działalnością pedagogiczną Zofii dawało świadectwo ukończenia gimnazjum, a starsza siostra zdała egzamin na uzyskanie świadectwa “nauczycielki ludowej”. 1 września 1871 roku otwierają w Kijowie pierwsze na Ukrainie przedszkole. W pierwszym roku uczęszczało do niego 20 dzieci, wśród których także dwie córki znanego dramaturga M. Staryckiego, z którym siostry łączyła szczera przyjaźń i który zapoznał je z M. Łysenką oraz innymi wybitnymi działaczami ukraińskiej kultury: P. Czubynskim, W. Antonowyczem, O. O’Connor, P. Żyteckim, F. Wowkiem, M. Drahomanowem, O. Rusowem. To właśnie Ołeksandr Rusow uczynił swoją przyszłą żonę przekonaną Ukrainką. Ten wybitny statystyk, wielki patriota Ukrainy, znawca ukraińskiej literatury i folkloru związał Zofię z ukraińską inteligencją. W 1910 roku Rusowa zostaje współredaktorem pierwszego pedagogicznego czasopisma w języku ukraińskim “Switło” (1910—1914), założonego przez młodego nauczyciela z Połtawy Hryhorija Szerstiuka. Na jego łamach Zofia wydrukowała ponad 100 swoich prac: artykułów, rozpraw, notatek metodycznych, przeglądów, recenzji. W 1910 roku bierze udział w Światowym Zjeździe Prasy w Brukseli. Ale bardziej pociąga ją pedagogika, zwłaszcza po wizytach w przedszkolach w Brukseli i domu Fröbla-Pestalozziego w Berlinie. Na zaproszenie dyrektora Instytutu Fröblowskiego S. Rusowa czyta słuchaczom kurs wychowania przedszkolnego. W 1917 roku 59-letnia kobieta, już wdowa, uwierzywszy w prawo narodu ukraińskiego do budowania nowego życia, aktywnie zabiera się za wcielanie swoich idei pedagogicznych. S. Rusowa wchodzi w skład Centralnej Rady, a także Ministerstwa Oświaty Republiki Ukraińskiej i kieruje dwoma wydziałami — oświaty pozaszkolnej i wychowania przedszkolnego. Zdecydowanie wcielała w życie hasło: “Ukrainizacja oświaty ludowej, wszystkich placówek oświatowych”. Według słów Zofii Rusowej, wszystkie narodowości zamieszkujące Ukrainę powinny znać jej język, literaturę, geografię i historię. W czasach hetmanatu S. Rusowa kontynuowała pracę w Ministerstwie Oświaty. Od 1 maja do 14 września 1918 roku otwarto 66 prywatnych szkół średnich, 40 ukraińskich gimnazjów, 10 szkół realnych, 29 prywatnych szkół przekształcono w państwowe gimnazja i szkoły realne. Towarzystwo “Proświta” otworzyło 21 gimnazjów. Zaczął działać dekret o obowiązkowej nauce języka i literatury ukraińskiej, historii oraz geografii we wszystkich szkołach. * * * Większa część wspomnianego wyżej badania poświęcona jest zasadom pedagogicznym Zofii Rusowej. Jej prace można przeczytać w dwutomowym wydaniu, opracowanym przez J. Kowalenko i I. Pinczuk i wydanym w kijowskim wydawnictwie “Łybid” w 1997 roku. Nieżyńscy naukowcy podarowali go zespołowi pedagogicznemu przedszkola nr 13 w Nieżynie, w którym po raz pierwszy na Czernihowszczyźnie w 1994 roku stworzono centrum edukacyjno-wychowawcze Zofii Rusowej. Kierowniczka przedszkola Natalija Prymuszko, absolwentka Kijowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mikołaja Drahomanowa ze specjalnością “Wychowanie przedszkolne i psychologia”, pielęgnowała ideę stworzenia centrum od 1988 roku. Odwiedziwszy Pawłysz, zauważyła wiele wspólnego w działalności Rusowej i Suchomłynskiego. Wszystko, co otacza dziecko, ma być dla niego pożyteczne — tak uważali ci wielcy pedagodzy. W centrum mali nieżyńcy poznają swoje korzenie poprzez studio przyrodnicze “Kalynczyne wikoneczko”, teatr “Telesyk”, “Babusynu switłycię”. Prymuszko z kolegami wychowuje poprzez ukraińską baśń, ukraińską pieśnicę, ukraińską potrawę i tradycję obrzędową. Według Rusowej, całe życie dziecka powinno być przesiąknięte sztuką, nie może być ono oderwane od przyrody, rozwój zdolności twórczych powinien budzić się i rozwijać właśnie za pomocą materiału narodowego. Placówka przedszkolna nr 13 z powodzeniem przeszła państwową atestację z wyróżnieniem. Trzem pedagogom, w tym Natalii Prymuszko, przyznano tytuł “Znakomity pracownik oświaty Ukrainy”. Jeszcze jedna aspirantka Jewheniji Kowalenko, Ołena Taran, obroniła pracę doktorską na temat: “Problemy dydaktyki w praktyce pedagogicznej Zofii Rusowej”. A sama profesor zebrała trzeci tom mało znanych prac pedagoga. Szuka wydawcy i ma nadzieję, że rok 2006, 150. rocznica urodzin Rusowej, stanie się rokiem wybitnej oświeceniowczyni na Ukrainie. Jako epigraf do monografii Kowalenko przyjęła myśl Rusowej o tym, że każde państwo, które z tych czy innych przyczyn doszło do ruiny, może się z niej uratować, gdy dobrze zorganizuje swoją jednolitą szkołę narodową od niższej do wyższej. Nadija ONYSZCZENKO muzyce klasycznej. Z wielkim uczuciem grała na fortepianie Mozarta, Beethovena, Chopina, Griega”. Coraz trudniej stawało się Łesi grać. Jej tęsknota wylewa się w pożegnalnej elegii “Do mojego fortepianu”: “Mój drogi przyjacielu! Muszę ja z tobą Rozstać się na długo. Żal mi! Z tobą zwykłam ja dzielić się troską, Opowiadać myśli wesołe i smutne!” Lato 1901 r. Łesia spędziła na Bukowinie, towarzyszył jej Kł. Kwitka. Jeszcze student, a później profesor Kijowskiego Instytutu Muzycznego, miał już wtedy aparat do nagrywania dźwięku — fonograf. Razem z Łesią nagrywali galicyjskie pieśni od ludowych śpiewaków, od I. Franki. 1903 r. na chutorze Zełenyj Haj na Połtawszczyźnie (to chutor babuni Dragomanowej) Kł. Kwitka zapisał z głosu Łesi pieśni Kowelszczyzny, Łucczyzny, Zwiahelszczyzny na Wołyniu. Wspólnie wydali zbiór “Dziecięce gry, bajki, pieśni z Wołynia zebrała Łesia Kosacz”. W 1911 roku wspólnie napisali badanie “Najnowsza ukraińska etnografia muzyczna”, którą Kwitka wydał po śmierci Łesi, a także monografię “Muzyczno-folklorystyczna spuścizna Łesi Ukrainki”. Na dwa miesiące przed śmiercią Łesia zaśpiewała Kwitce pieśni, które trzymała w pamięci przez całe swoje życie. Życiowa droga Łesi zaczęła się i skończyła pieśnią ludową. Myrosława ZAJKO

Машинний переклад

MELODIA ŁESI UKRAINKI 25 lutego w Kijowskim Domu Nauczyciela „Proświta” organizuje święto literacko-artystyczne „Źródła Łesi”. Początek o godzinie 18:00.

Według wspomnień Kł. Kwitki, męża Łesi, zaczęła ona śpiewać w wieku 5 lat. Od dzieciństwa Łesia lubiła recytować, dzięki czemu rozwinęła w sobie poczucie rytmu. Dziewczynka pragnęła być zdolna do wszystkiego: prowadzić gospodarstwo, wyszywać, robić koronki. Ale szczególnie kochała fortepian, który kupiono jej w wieku 6 lat. Siostra Olga wspominała później: „Łesia strasznie kochała muzykę, była do niej zdolna, grała na fortepianie swoje improwizacje”. W rodzinie Kosaczów przypuszczano nawet, że Łesia może zostać pierwszą kobietą-kompozytorką. Jej pierwszą nauczycielką w Łucku była siostra taty, ciotka Sasza, a kiedy Kosaczowie mieszkali w Kijowie, Łesia uczyła się gry na fortepianie u żony Łysenki, Olgi Aleksandrowny. W 1886 r. O. Pcziłka pisze do brata, M. Drahomanowa, o Łesi: „...Takie wspaniałe dziecko, dobra dusza bez końca, zdolna do gospodarstwa, do nauki. Bardzo dobrze, nie po pańsku, gra na fortepianie”. W 1893 r. we Lwowie, dzięki wsparciu I. Franki, ujrzał świat tomik poezji „Na skrzydłach pieśni” Łesi Ukrainki. O. Makowej w recenzji odnotował doskonałą formę poezji, jej rytmiczną muzykalność. Pierwszą poezję z cyklu „Siedem strun” „Struna Do” Łesia dedykuje Ukrainie: Do ciebie, Ukraino, nasza niedolo matko, Struna moja pierwsza się odezwie. Fortepian towarzyszył Łesi: w Wiedniu akompaniowała galicyjskim studentom, którzy na wieczorach śpiewali ukraińskie pieśni; na chutorze Zełenyj Haj koło Hadziacza grała dla gości (S. Merżynskiego, O. Kobylańskiej) Chopina, Griega; ucząc się harmonii i solfeżu, ćwiczyła wprawki; młodszą siostrę Oksanę uczyła gry na fortepianie z takim sukcesem, że Oksana osiągnęła technikę konserwatoryjną; w Kijowie razem z Ariadną Drahomanową akompaniowała śpiewakom na jubileuszowym koncercie z okazji 100-lecia H. Heinego; brała udział w wieczorach oświatowych. „Praca literacka i muzyka są dla mnie leczeniem” — pisała Łesia do siostry Olgi do Petersburga. Poeta-tłumacz N. Gambaraszwili pisał we wspomnieniach: „Łesia bardzo dobrze znała się na

Машинний переклад

ŚWIECA GROMNICZNA

OFAROWANIE PAŃSKIE Otóż, aby Pan mógł narodzić się jako człowiek, musiał przygotować Sobie mieszkanie — Kobietę, która będąc człowiekiem, stałaby się Jego Boską Matką. Ze wszystkich pokoleń, ze wszystkich narodów znalazła się tylko jedna taka Dziewica — Maria. Była ona królewskiego rodu króla Dawida, któremu Pan obiecał, że przez nich przyjdzie na świat Mesjasz (Zbawiciel). Jej rodzice, Joachim i Anna, byli przez długi czas bezdzietni i obiecali, że jeśli narodzi się dziecko, poświęcą je Bogu. Tak też uczynili — trzyletnią dziewczynkę uroczyście, jak królewnę, wprowadzili do Świątyni Jerozolimskiej i tam zostawili aż do pełnoletności. Żyjąc przy świątyni, Maria studiowała Pismo Święte, nieustannie się modliła i uczyła robótek ręcznych. Święty Dymitr z Rostowa w Słowie na Wprowadzenie do świątyni Przenajświętszej Bogurodzicy (4 grudnia) pisze, że Dziewica Maria najczęściej modliła się za zasłoną w tej części świątyni, która nazywała się Święte Świętych, a kapłan Zachariasz, ojciec Jana Chrzciciela, nie raz widział, że w ołtarzu przez długie godziny o czymś rozmawiała z Aniołem, który między innymi przynosił Jej w koszyku jedzenie. To był największy cud w historii ludzkości — Dziewica Maria od dzieciństwa przygotowywała się, by przyjąć w Swoje łono Pana, który stworzył niebo i ziemię. A jeszcze większy cud wydarzył się w dniu Zwiastowania, kiedy Niepokalanie poczęła Bożego Syna i urodziła Go jako człowieka. Oczyszczona i uświęcona Duchem Świętym, nakarmiona tym duchowym pokarmem, który podawał Jej Anioł z Nieba, Ona jedna mogła posłużyć tej niezgłębionej dla ludzkości tajemnicy. Przez Nią przyszedł na świat Pan, który stawszy się człowiekiem, nie przestał być Władcą Wszechświata, chociaż musiał wypełniać wszystkie prawa, ustanowione przez Niego Samego dla ludzkości. Jedno z takich praw — każda kobieta po urodzeniu dziecka powinna czterdziestego dnia przyjść do świątyni i złożyć podziękowanie Bogu: ofiarę w postaci jednorocznego jagnięcia i dwóch gołąbków — dla oczyszczenia z grzechu. I kapłan powinien wprowadzić ją do świątyni, oczyściwszy modlitwą. Ten obrzęd pod nazwą „wstępiny” do dziś istnieje w Cerkwi Prawosławnej: każda kobieta po 40 dniach od urodzenia dziecka zobowiązana jest przyjść do świątyni dla oczyszczenia (kapłan czyta nad nią modlitwę i wprowadza do świątyni), a bez tego jest ona nieczysta i nie ma prawa dotykać świętości, brać udziału w nabożeństwach cerkiewnych i sakramentach, przekraczać progu świątyni. Ten obrzęd pokornie wypełniła także Matka Boża, chociaż urodziwszy Samego Pana, Źródło czystości, nie była ona skażona jak zwykłe kobiety, a wręcz przeciwnie, czystsza od samych Aniołów. Chrystus przeszedł przez Nią tak, jak promień słońca przechodzi przez szkło lub kryształ, nie niszcząc go i nie uszkadzając, a jeszcze bardziej go rozświetlając i oczyszczając. Dlatego też nazywamy Ją Wszechdziewicą (Zawsze Dziewicą), Przenajczystszą, Przeczystą, Przenajświętszą, bo Duch Święty uczynił Ją taką. Maria była biedna, dlatego zamiast jagnięcia złożyła w ofierze gołąbki, a wykup dała ze złota podarowanego przez mędrców. A wraz z tym Przyniosła do świątyni także Nowonarodzonego Jezusa, aby również, według prawa Mojżeszowego, niejako oddać Go Bogu (według prawa każdy pierworodny był poświęcany Panu, ale czyniono to symbolicznie i matka jakoby oddawała dziecko Bogu, którego uosabiał arcykapłan, ale zaraz dawała za niego wykup — ofiarę na świątynię — i od razu zabierała z powrotem). W tym czasie, gdy Dziewica Maria wypełniała ten obrzęd, do świątyni przyszedł kierowany Duchem Świętym Starcem Symeon, człowiek sprawiedliwy i pobożny, który dobrze znał Pismo Święte i czekał na przyjście Mesjasza, który ma zbawić całą ludzkość. Symeon był ostatnim sprawiedliwym Starego Testamentu i obiecano mu przez Ducha Świętego w objawieniu, że nie zazna śmierci, dopóki nie zobaczy Chrystusa Zbawiciela. Więc Symeon, spojrzawszy na Przeczystą Dziewicę i na Niemowlę, które było na Jej rękach, zobaczył łaskę Bożą, która otaczała Matkę z Dzieckiem i poznawszy od Ducha Świętego, że to jest Ten, na Którego czeka cała ludzkość, szybko podszedł do nich i z niewysłowioną radością przyjął Boga w swoje objęcia. Właśnie dlatego Święta Cerkiew Prawosławna nazywa sprawiedliwego Symeona Bogoprijemcem (jego pamięć świętujemy 16 lutego). Wziąwszy Dziecię na ręce i pobłogosławiwszy Je oraz Matkę, starzec zaśpiewał swoją ostatnią proroczą pieśń, w której wysławił przyjście na świat Zbawiciela ludzkości i wyraził zrozumienie, że wreszcie nadeszła ta godzina, kiedy może odejść z ziemskiego życia do wieczności. Po tym św. Symeon zwrócił się do Przeczystej Matki Jezusa i przepowiedział Jej los oraz przeznaczenie Jej Syna i Jej własne gorzkie cierpienia: — Ten przeznaczony jest na upadek i na powstanie wielu: na upadek tym, którzy nie zechcą uwierzyć słowom Jego, i na powstanie tym, którzy z miłością przyjmą święte nauczanie Jego. A Twoją duszę miecz przeniknie (zob. Ewangelia według Łukasza, rozdział 2, wersety 22—38). Pod mieczem starzec rozumiał ten ból i żal, który przeniknie duszę Matki Bożej, kiedy Zobaczy Syna Swego na Krzyżu ukrzyżowanym. Tutaj, w świątyni, była też 84-letnia Anna prorokini, która przeżyła ze swoim mężem tylko siedem lat i owdowiawszy, całe życie spędziła w świątyni, postem i modlitwą służąc Bogu dniem i nocą. Przybywszy w tym czasie do świątyni, ona również wiele prorokowała o Nowonarodzonym Dzieciątku. Tak tego dnia spotkały się znowu Bóstwo i ludzkość, w postaci Symeona i Anny, dlatego też samo święto nazwane jest jednym słowem Spotkanie (co w języku słowiańskim brzmi jak Strietennia). Obchody Ofiarowania Pańskiego zostały ustanowione przez Cerkiew w 542 r. za czasów panowania cesarza Justyniana Wielkiego. Powodem do tego stały się następujące wydarzenia. W Bizancjum i jej okolicach przez trzy miesiące (począwszy od połowy listopada) panowała silna zaraza, początkowo umierało po 5 tysięcy ludzi dziennie, a później po 10. Ciała nawet wielu wysoko postawionych osób pozostawały bez pochówku, bo i słudzy, i niewolnicy — wszyscy wymarli i nie było komu tego zrobić. A w stolicy Syrii Antiochii do zarazy dołączyło jeszcze jedno nieszczęście — silne trzęsienie ziemi, od którego zawaliły się wszystkie wysokie budynki oraz świątynie i zginęło wielu ludzi. W tym czasie pewien pobożny człowiek otrzymał objawienie, aby ustanowić uroczyste świętowanie Ofiarowania Pańskiego, tak jak innych świąt Pańskich i Bogurodzicy. I kiedy zaczęto świętować z całonocnym czuwaniem i procesjami, zaraza i trzęsienie ziemi od razu ustały. Czyż nie od tamtych czasów ustanowiła się tradycja święcenia wody i świec w dniu Ofiarowania Pańskiego. Świecę gromniczną zapala się w dni nieszczęść, chorób i w każdej trudnej sytuacji oraz na wypadek klęski żywiołowej. Woda, poświęcona w dniu Ofiarowania, używana jest do uzdrowienia z różnych chorób, do odpędzania sił demonicznych i ludzi opętanych przez demony: czarowników, wiedźm, nieżyczliwych i wszystkich wrogów — widzialnych i niewidzialnych. GROMNICE. BŁYSKAWICE. ZIMOBÓR I tutaj już wplata się poetycka fantazja narodu ukraińskiego, który jest nosicielem swojej dawniejszej tradycji kulturowej — i spróbuj teraz oddzielić pogaństwo od chrześcijaństwa — gdzie jest co? Ciekawe (i ważne, między innymi), że w tym przypadku pogaństwo wcale nie dotyka chrześcijańskiej istoty święta i absolutnie nie w Ofiarowanie Pańskie. Pierwsza połowa XVI w. Galicja dlaczego nie sięga po nią! Pozostaje ona całkowicie odizolowana, szczególnie wyrazista jest strona zewnętrzna, obrzędowość, którą poganin postrzega, przyjmuje, przyswaja i dostosowuje do własnej tradycji, próbując uzupełnić ją własną, znaną mu treścią. Zatem, obserwując przełom w przyrodzie na wiosnę, czasem nawet pierwszą burzę, poganin wierzył, że świece poświęcone tego dnia pomagają od burzy, gradu, grzmotu i błyskawicy. Dlatego też dzisiaj wśród ludu istnieje zwyczaj zapalania przed obrazami gromnic w czasie burzy, aby uchronić swój dom przed uderzeniem pioruna, przed pożarem — dlatego te świece nazywa się również „gromnicami”, a odpowiednio ich nazwa została przeniesiona także na nazwę święta — GROMNICE, a w niektórych miejscowościach — BŁYSKAWICE. P. Czubynski odnotował również zwyczaj dawania gromnicy do rąk umierającemu — i nie ma tu nic antychrześcijańskiego, a wręcz przeciwnie, jest to całkowicie chrześcijańskie życzenie bliźniemu przy odejściu duszy od ciała spotkania się z Panem (o czym mówi się także w modlitwie na poświęcenie świec). Jako pierwszy przesądy związane z wodą gromniczną odnotował M. Maksymowycz w książce „Dni i miesjacy ukrainskogo sielanina” (1856): „Woda gromniczna jest bardzo ceniona. Znachorki pieką tego dnia placki od uroku. Te placki dają chorym razem z gromniczną wodą święconą. Śp. Awksentij Kijowski nie raz mówił mi, że gromniczna proskura i woda chrzcielna (poświęcona na Objawienie Pańskie, 19 stycznia. — L. I.) są szczególnie pomocne dla chorych”. „Bolnomu wytirajut etoj wodoj bolnoje miesto”, — pisze P. Czubynski we wspomnianej już pracy. Ale co ma do tego placek i co to za placek? Okazuje się, że wróżbitki ten placek zarabiały na wodzie ze śniegu, który kapie z okapu (prymitywne skojarzenie: „stritennia” — „stricha”), i od chorób karmiły nim ludzi oraz bydło. Szczególnie ceniona była woda: „Po tę wodę najstarszy we wsi dziad chodził nocą. Nad studnią musiał wypowiadać takie słowa: „Witaj, studnio Romanie, i wodo Oliano, i ty, ziemio Tetiano! Daj mi, Romanie, wody od wszelkiej biedy!” Niezwykle cienka granica między dobrem a złem w przypadku, gdy chrześcijańska świętość jest wykorzystywana w celach magii gospodarczej i urodzajowej, czyli wplata się w tradycję pogańskich obrzędów kalendarzowych i zwyczajów, których istotą jest zaklinanie urodzaju i przychówku bydła, dobrobytu rodzinnego (znowuż, nie duchowa, a całkowicie konsumpcyjna). Znowu czytamy P. Czubynskiego: „Etoj wodoj okropłajut takżie skot i dajut jemu pit. Prieżdie okropłali pasieku każduju „pierwu niedilu”, t. j. pierwuju wo wremia nowołunija”. Oczywiście, nie ma nic złego w tym, aby kropić święconą wodą także dzisiaj gospodarstwo i bydło, i trzeba to robić dla odpędzenia złych duchów i chorób — ale z wiarą i modlitwą, a nie z różnymi „domieszkami”, które wydają się nam „magiczne”. A oto jeszcze jedno skojarzenie: Stritennia (Ofiarowanie), striczannia (spotykanie) — pristrit (urok). Na jej podstawie powstał najważniejszy przesąd związany ze święconą wodą, który teraz jest bardzo modny w środowisku miejskim: że leczy ona od „uroku” (po rosyjsku „sglaz” lub „porcza”). Urok to choroba sprowadzona spojrzeniem nieżyczliwych oczu na człowieka lub na bydło: mówią „wiedźma rzuciła urok” lub „ktoś zauroczył” (czasem „zuroczył”, „nawroczył” itd.). Znane są przypadki, kiedy człowiek rzeczywiście choruje, może nawet umrzeć od tego, jeśli nie zwraca się do cerkwi, do modlitwy, do oczyszczenia z grzechów poprzez pokutę i przyjmowanie świętych Sakramentów, wszak demony czepiają się duszy nieoczyszczonej, nie napełnionej Bożą łaską, nie chronionej krzyżem, modlitwą, wiarą. Więc i każda świętość, a woda w szczególności, rzeczywiście chroni przed tym — ale wyobraźnia ludu przypisywała tę ochronę właśnie wodzie gromnicznej. Dlatego właśnie wodą gromniczną W poprzednim swoim artykule mówiłam o całości naszej tradycyjnej kultury, o harmonijnym współistnieniu w niej dwóch gałęzi: pogańskiej, ludowej, i prawosławnej, chrześcijańskiej. Ta harmonijność, prawda, przejawia się we wzajemnym przenikaniu, wzajemnym nasyceniu ludowych i chrześcijańskich obrzędów, wierzeń, folkloru, sztuki. Tajemnica wcielenia Boga, która wydarzyła się 2000 lat temu, nie ma nic wspólnego z tymi świętami, obrzędami, zwyczajami, przesądami, które zawsze istniały, istnieją i będą istnieć w ludzie. Zatem dwie istoty, które, choć współistnieją w naszej kulturze i w naszej duszy, jednak zawsze są rozdzielone, bo mają absolutnie różne znaczenia i sens. Chociaż i jedna, i druga dotykają naszej duszy, napełniają ją i, w zależności od tego, co wybiera człowiek, prowadzą ją w przeciwne strony. Wszystko to jeszcze będziemy omawiać w naszych następnych artykułach, a teraz — o Ofiarowaniu Pańskim, które świętujemy 15 lutego i w którym właśnie bardzo wyraźnie widać dwie niepołączalne składowe — pogańską i chrześcijańską.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Оригінал українською · переклад оновлюється

ЦЕЙ ДЕНЬ ОСІЯ

кропили скотину й бджоли, саме цю воду знахарки виливали на того, кого зурочили, звичайно, із певними замовляннями та заклинаннями (а їх дуже багато й у записах фольклористів Т. О. Єфименка, Я. П. Новицького та ін.). Воду цю використовують відьми і ворожбити, і ті, що нібито “одробляють” кому що “пороблено”… Прийдіть цього дня до православного храму — і ви побачите довгі вервечки людей, які стоять із величезними посудинами годинами в черзі, аби набрати води, купити свічку чи проскуру, — в інші дні ви й не побачите їх коло церкви… Абсолютно ж благочестивий звичай, пов’язаний із цим, зафіксував П. П. Чубинський: “Если чумак выходит в дорогу, то хозяин дает ему хлеб, соль и окропляет сретенскою водою волов, воз с приговором: “Боже тобі поможи!” О. Воропай додає: “Як син ішов на війну, батько, благословляючи, кропив його стрітенською водою і промовляв: “Боже тебе збережи”. От і судіть самі, де тут справжні цінності, а де — фальшиві. Із метою урожайної магії використовувалася й свічка: “У день Стрітення, коли приходили з церкви, запалювали “громничну” свічку, — “щоб весною повінь не зашкодила посівам, щоб мороз дерев не побив”. Ворожачи на врожай, виставляли цього дня тарілку з зерном на ніч у двір: якщо вранці є роса — на врожай, немає роси — на неврожай. Особливо багато було народних прикмет, пов’язаних із погодою, — звичайно, ці спостереження насамперед викликані турботою хлібороба про майбутнє настання весни, літа. За матеріалами, зібраними М. О. Максимовичем, дізнаємося, що хуртовина цього дня вважається прикметою непогідної весни. Якщо на Стрітення буде мороз, ждуть ранньої весни, а коли “зі стріх вода капле, то зима капатиме”, “та ще з очей капатиме” — через нестачу кормів (якщо трава пізно з’явиться, то худоба буде голодна. — Л. І.). Про відлигу на Стрітення кажуть: “Як півень з порога до схід сонця нап’ється води, то хазяїн лиха зі скотом набереться”. Це саме підтверджує й П. Чубинський: “Якщо нап’ється півень води, набереться пахар біди”, — зима буде затяжна, і господарі бережуть пашу і хліб. Але найпоширеніші в Центральній Україні були вірування в те, що цього дня зустрічаються Зима з Літом або з Весною і сперечаються між собою чи борються. Вони зафіксовані М. Максимовичем (“зима з літом зустрічається і літо зиму поборить”), М. Маркевичем, П. Чубинським, О. Воропаєм та ін. Якщо під вечір потепліло, вважалося, що літо перемогло, і “зима йде туди, де було літо, а літо йде туди, де була зима”. Саме тому цього дня, за свідченням М. Маркевича, дівчата збиралися гуртами й починали співати веснянки, закликаючи весну, — як розповідала мені одна бабуся з Житомирщини, — стоячи босими ногами на проталинах або й на снігу! За висловом Івана Франка, релігія первісного чоловіка була його поезією, а поезія — релігією. Справді, найкращим виявом язичництва були антропоморфні уявлення про сили і явища природи (згадаймо статтю О. Шалак “Під крилом у Янгола. Народні уявлення про Сонце”, надруковану в числі 2 “Слова Просвіти” за 2006 р.) Це високохудожні поетичні образи, які створила народна уява, якими вона живить фольклорні твори: казки, легенди, пісні. Звичайно, тут теж є елемент віри, але він настільки слабкий, що й сам оповідач уже не сприймає художній образ як предмет поклоніння, а лише як художній образ. Це саме те язичництво, яке влилось у літературу, зокрема поезію, музику, інші види мистецтва, яке прикрашає наше життя, надає самобутнього, національного колориту нашій культурі. Персоніфікації (уособлення) сил природи (Вітер, Дощ, Мороз), пір року (Зима, Весна, Літо, Осінь), місяців (Март, Апріль і Май), днів тижня (Неділя, П’ятниця, Середа), навіть категорій часу (“добра година”, “зла година”) як зародок політеїзму, тобто, багатобожжя, характерні для всіх народів, особливо слов’янських, але ці вірування давно перейшли в поезію, і важко зараз знайти людину, яка б вірила в те, що “сонце має очі, рот і ніс”, а весна — це красива дівчина в зеленому вінку. Поетичні уявлення про зміну пір року якраз були пов’язані зі святом Стрітення — вірування в те, що цього дня зустрічаються зима з весною або з літом, зафіксував П. Чубинський на Поділлі й Слобожанщині. Звичайно, вони не мають ані найменшого стосунку до християнського свята. Цитатою з 1 тому “Трудов этнографическо-статистической экспедиции в Западно-русский край” (Спб, 1872) хочу закінчити розмову про Стрітення: “Ушицкий уезд. Относительно борьбы зимы с летом народ рассказывает следующее: около зачатия св. Анны (22 грудня. — Л. І.) зима сходится с летом; зима хорошо одета, “в сім кожухів” (тулупов), а лето в одной только “сорочци” (рубахе). Они начинают между собой спор. Лето и говорит зиме: — Я лучше тебя, потому что от меня все для жизни человека: хлеб, овощи; у меня все люди свободны и веселы, я всех кормлю, а ты только сгоняешь людей в кучу, как свиней, и они теснятся для того только, чтобы нагреться. А зима говорит: — Если бы не я, то ты бы не паршивело. — И так они спорят до Сретения (2 февраля), после чего расходятся. Литинский уезд. Лето и зима представляются живыми существами. Лето олицетворяют в виде молодой девушки, а зиму — в виде старухи, с огромными зубами и костлявыми пальцами. Девушкалето очень щедра и богата, а старуха-зима чрезмерно скупа и бедна. Существует верование, что в праздник Сретение Господня личности эти встречаются и ведут между собой такой разговор: “Девушка-лето спрашивает старуху-зиму: — Зачем ты уходишь из такой-то стороны, и что ты доброго там сделала? — Нечего мне уже быть там, — отвечает зима, — все, что было, я съела, истощила все амбары, клуни и склады и теперь, думаю, не скоро все это пополнится. Девушка-лето говорит: — Жаль мне тех людей, — нужно спешить к ним, я всем, чем могу, их подарую!” Харьковский уезд. “Іде літо проти зіми і несе квіточку таку гарну-гарну, а зіма несе казанок льоду. Літо як тилько показало свою квіточку, так лід той у одну минуту і розстав. А на зіму — уже іде зіма проти літа у кожусі і червоних чоботях, в капелюсі і в руковицях; як показала свій лід, так тая квітка так у одну минуту і обсипалась”. Цікаві вірування зафіксував у 30—40-х роках XX ст. на Черкащині етнограф Олекса Воропай: “В цей день зима, кажуть, іде туди, де було літо, а літо — де була зима. По дорозі вони зустрічаються і говорять між собою: — Боже поможи тобі, зимо! — каже літо. — Дай Боже здоров’я! — відповідає зима. Сергій Васильківський. Взимку в селі Опішня — Бач, зимо, — дорікає літо, — що я наробило і напрацювало, ти поїла і попила! За народним віруванням літо зустрічається з зимою двічі на рік: на Стрітення — 15 лютого, та вдень Святої Анни — 3 грудня восени (очевидно, це більше було приурочено до свята Введення, 4 грудня, яке є початком різдвяного циклу. — Л. І.). Весною зима — стара баба, а літо — молода дівчина. Зиму веде попід руки старий дід Мороз, вона зігнулася, трясеться і ледве йде. Кожух на бабі-зимі полатаний, чоботи подерті, а в хустці на голові миші діри прогризли, із тих дір сиве волосся стирчить. У руках зима несе надщерблений горщик із льодом, а через плечі в неї порожнісінька торба. У літа вінок на голові, сорочка, квітами мережена, зелена плахта — весела і вродлива дівчина. Літо несе в руках серп і сніп жита, пшениці та всякої пашниці. При зустрічі на Стрітення стара зима і молоде літо сперечаються між собою, — кому йти, а кому вертатися? Якщо до вечора стане тепліше — літо пересилило зиму, а якщо холодніше — зима. Подібні вірування довелося фіксувати й мені на Київщині, Полтавщині, Хмельниччині в кінці XX ст. Такий образ літа знаходимо і на книжкових гравюрах XVII—XVIII ст. Це свідчить про те, що вже тоді він був опоетизований і втратив своє первинне значення. Про те, що зима справді була колись божеством, якому поклонялися і навіть творили жертвоприношення всі народи Європи, про обряди й ритуали, пов’язані з цим, їхню справжню й уявну “українськість”, трансформацію у фольклорі, — поговоримо в наступних статтях. На завершення розмови про персоніфікацію явищ природи й часових категорій я хочу подати шедевральний твір — уривок із листа Катерини Білокур до мистецтвознавця Степана Андрійовича Таранущенка, написаного в березні 1956 р. Художниця вводить нас у чарівний світ вірувань своїх односельців — мешканців с. Богданівка Яготинського р-ну Київської обл. (колишня Полтавська губ.). Завершую уривком ще й тому, що якраз цього року “всеїдний тиждень”, про який ідеться (коли опускається піст у середу і в п’ятницю, то весь тиждень можна все їсти) за церковним календарем випадає на час від 12 по 19 лютого. “Це ще давно-давно, ще як була я малою та молодою, і були ще живі мій дід і баба, та і сусіди такі ж самі старі, ті старі давні люди, які держались різних стародавніх звичаїв, казок і приказок, — так от у тих старих людей був такий тиждень, що звався масницею, а той тиждень, що перед масницею — пущальний, а той тиждень, що перед пущальним — усеїдна. То було як підніметься завірюха на перших днях того тижня, що зветься усеїдна, то вони і кажуть: оце усеїдна їде в гості; а як підніметься на послідніх днях, то кажуть, що це усеїдна їде з гостей. Ну, а як підніметься вже на пущальному та ще і таке, що не видно ні землі, ні неба, — така уже велика завірюха, — так кажуть, що це усеїдна їхала з гостей та загубила дитину, так оце, мов, шукає тії дитини, — так ото підняла. Так оце ж і я вам пишу листа в таку годину, що уже усеїдна у гостях побула і назад вернулась, та тільки, видно, без халепи не обійшлося, мабуть-таки, усеїдна загубила свою дитину, бо оце як почала я цього листа писати, так таке надворі піднялось, що нехай Бог і милує, не видно і світа білого. Мабуть, усі вітри піднялись та й пішли-полетіли усеїдні допомогти дитяточки тії шукати...” z Людмила ІВАННІКОВА Стрітення. 1929. Із празникового ряду головного іконостаса Успенського собору Києво(Печерської лаври
Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

językiem w życiu. “To największa nagroda dla mnie. To jest to, dla czego żyję”. A czy laureat nagród imienia I. Ohijenki, O. Biłeckiego, I. Bahrianeho, B. Hrinczenki, D. Nytczenki, Fundacji imienia T. Szewczenki zostanie laureatem Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, zadecyduje komisja. Jednak na wieczorze autorskim Anatolija Pohribnego obecni zaświadczyli: szacunek i uznanie wśród Ukraińców on już zdobył. z Olga SKRYPKINA-to w promieniu dziesięciu kilometrów od siebie urodzili się tutaj Marko Kropywnycki, Iwan Karpenko-Karyj, Arsen Tarkowski, Tereń Masenko, Polina Strasznowa, Jurij Janowski, Wołodymyr Wynnyczenko, Jewhen Małaniuk, Serhij Płaczinda, Łeonid Tendiuk… Co będzie pisane dalej? Oczywiście, bohaterowie już nigdy u mnie się nie zmienią. Może będzie jakaś inna forma podania. W każdym razie, mam bardzo dużo długów wobec Stepu, ale jestem świadomy, że wszystkich ich oddać nie uda się nigdy. Jeśli chodzi o najjaśniejsze wrażenie w ostatnim czasie, to jest to kontakt ze znanym ukraińskim reżyserem Rollanem Serhijenkiem, rodakiem i uczniem Ołeksandra Dowżenki. Poznaliśmy się w ojczyźnie Mykoły Winhranowskiego, która ma zdumiewającą nazwę Bohopol. Ale w co przerodzi się ta znajomość, tego na razie nie wiem. Od redakcji: Na łamach naszego tygodnika często pojawia się rubryka “Kultura bez prowincji”. Krzywy Róg, jakkolwiek by to nie zdziwiło jego mieszkańców, można nazwać przemysłowym marginesem, który dziesięcioleciami nijak nie może zdobyć się na stworzenie odpowiedniej atmosfery dla swoich artystów, którzy, z reguły, długo w tym kraju nie zatrzymują się. Nawet udana sprzedaż “Kryworizztałi” raczej nie poprawi kulturalno-artystycznej sytuacji w mieście. Rudniki, kamieniołomy, wielkie piece, fabryki aglomeracyjne, czerwony śnieg i czerwony pył, bodaj najbrudniejsza na świecie rzeka Inhuł, bezbożny surżyk, beznadziejne uzależnienie narkotykowe znacznej części populacji… A jednak, to miasto jest unikalne: nie swoją nieprzeczytanością i radziecką zachłannością, a tymi ludźmi, którzy im się przeciwstawiają. Hryhorij Dżamałowycz Husejnow, redaktor naczelny czasopisma “Kur’er Krywbazu” — jest jednym z nich, a w pewnym sensie jeszcze i jedynym, jeśli mówić o jego dorobku pisarskim i wydawnictwie przez niego stworzonym. Dzisiejszą publikacją chcemy zwrócić szczególną uwagę naszych czytelników na artystów, którzy niosą w sobie “stolicę ducha” i ratują małe i duże miasta od pełnej depresji i degradacji. Nasz kor. z

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

ANATOLIJ POHRIBNYJ: „TO JEST TO, DLA CZEGO JA

O NAGRODĘ NARODOWĄ im. T. SZWCZENKI Na adres audycji radiowej Anatolija Pohribnego „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba” listy napływają z całej Ukrainy. Jest tu wdzięczność, życzenia i tęsknota za wszystkim, co ukraińskie — zapomniane i sponiewierane. „Po prostu trudno wyrazić słowami, jak bardzo jesteśmy wdzięczni Panu za Pana ciężką pracę”, „Pana audycje leczą moje chore serce, dodają mi sił”, „Pana audycje jednoczą naród”, „Prowadźcie naród, wołajcie”, „Bardzo podobają mi się Pana audycje i Pana stosunek do wszystkiego, co ukraińskie”, „Kiedy słucha się Pana audycji, dusza boli, ale napełnia się też nadzieją, że kara Boża, której teraz doświadcza Ukraina, odejdzie w przeszłość. Dlatego, szanowny Panie Anatoliju, prowadźcie swoje audycje częściej, wytrwale, przekonująco, dumnie, tak, jak Pan zawsze je prowadzi”, „Zwycięstwo będzie nasze, kiedy są tacy patrioci, O NAGRODĘ NARODOWĄ im. T. — Hryhoriju Dżamałowiczu! W oczach wielu jest Pan człowiekiem sukcesu. Chciałbym, aby opowiedział Pan o prawdziwych okolicznościach, w których Pan żyje i pracuje. W tym roku minie 12 lat „Kuriera Krzywbasu”… — W żaden sposób nie mogę uważać się za patriotę czy fana Krzywego Rogu, bo przyjechałem tutaj, kiedy miałem już ponad trzydzieści lat. Jako dziennikarz uformowałem się po ukończeniu Uniwersytetu w Odessie w czarującym mieście nad Południowym Bugiem — Wozniesieńsku. Do Krzywego Rogu zwabili mnie perspektywą otrzymania mieszkania, a był to sam początek lat 80., w pełnym rozkwicie — breżniewowski marazm. Byłem krótko wydawcą, a potem, przez dziesięć lat, sekretarzem odpowiedzialnym gazety miejskiej. Od dawna zamierzam napisać o ówczesnym krzyworoskim środowisku dziennikarskim. Będzie to jednocześnie bardzo smutna i równie ironiczna historia. Wielu bohaterów przyszłej książki życie rozrzuciło po świecie: Izrael, Ameryka, Europa. Ktoś inny — na cmentarzu… Krzywy Róg to bezczelne, mało wykształcone, pozbawione tolerancji i kultury gigantyczne osiedle robotnicze. Z drugiej strony, Krzywy Róg kochali Dmytro Jawornycki i Adrijan Kaszczenko. Bywali tu Apollon Skałkowski, a nawet krewni Puszkina i ostatniego rosyjskiego cara. Popiersie Aleksandra II dla Krzywego Rogu wykonywał słynny Aleksandr Opiekuszyn, autor szeregu pomników Puszkina. Tymczasem Wiktor Niekrasow, którego żoną była krzyworoska aktorka, nazywał to miasto „pustynnym, prawie milionowym”. Nigdy nie było tu zawodowych historyków, dlatego nikt nie wie, kiedy miasto zostało założone. Teatr nosi imię Szewczenki, ale od dziesięcioleci wystawiają tu „Silvę” i „Mistera X”. Muzeum krajoznawcze mieści się w maleńkim domku. Nikt nigdy nie zamierzał otwierać tu galerii obrazów czy normalnych sal koncertowych. Kiedy władze zaprosiły na któryś z jubileuszy pochodzącego z Krzywego Rogu jak Pan, Panie Profesorze”, „Dziękuję Panu. Słucha Pana i kocha wielu ludzi”, „Niech Panu Bóg błogosławi”. Takie szczere opinie, jak zresztą i narzekania w rodzaju „Rozgadał się już do tego stopnia, że wzywa nie tylko do mówienia, ale i myślenia po ukraińsku”, tylko inspirują do płodnej pracy na rzecz utwierdzenia języka ukraińskiego. Oto doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, Wolnej Ukraińskiej Akademii Nauk (Nowy Jork), członek rzeczywisty Naukowego Towarzystwa im. T. Szewczenki, autor ponad 20 książek i setek artykułów naukowych, wziął się nie za pisanie krytyki literackiej, a za dzielenie się tym, co go niepokoi. Tak stworzył „Rozmowy o tym, co boli”, „Po zaczarowanym kole wieków”, „Skoro jesteśmy, to gdzie?” oraz „Wołanie silnego czynu”. Te książki zaprezentowano 9 lutego na autorskim wieczorze twórczym Anatolija Pohribnego w Domu Nauczyciela. I chociaż powód był ważny: wysunięcie do Nagrody Narodowej im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący WUT „Proświta” P. Mowczan i przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy W. Jaworiwski, którzy prowadzili wieczór, stworzyli tu domową atmosferę. Bez patosu wręczył W. Jaworiwski A. Pohribnemu Honorową Nagrodę Związku Pisarzy, jakoś nieśmiało przyjmował i sam Pan Anatolij kwiaty, mówiąc, że to nie jubileusz. Szczerze witali autora artyści Eduard Dracz, Wasyl Neczepa, „Berehynia”, stali słuchacze radiowi — rodzina Janiwskich. Szczerze oklaskiwali obecni, którzy siedzieli nawet na schodach i stali na balkonach. Aby poczuli „pulsowanie Ukrainy”, Anatolij Pohribnyj odwoływał się do otrzymanych ze wszystkich zakątków Ukrainy listów. A najwięcej piszą z południa, z Donbasu, z tych terenów, gdzie ukraińskość wykorzeniono najstaranniej. Za najwyższą nagrodę uznał A. Pohribnyj listy słuchaczy radiowych, po raz pierwszy napisane w języku ukraińskim, deklaracje o decyzji posługiwania się językiem ojczystym.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

HRYHORIJ HUSEJNOW: «MAM BARDZO WIELE DŁUGÓW WOBEC STE-

o kulach i musiałem codziennie wchodzić na ostatnie piętro po stromych schodach. Może jedyną rzeczą, która zmuszała mnie do nieprzerywania poszukiwań starego Krzyworoskiego, były i pozostają wyjątkowej urody okolice miasta — Karaczuny, wieś Zełene, gdzie niegdyś mieszkali ziemianie Dobrowolscy, krewni rosyjskiego kompozytora Rimskiego-Korsakowa, wieś Andrijiwka, gdzie zachowały się pozostałości majątku szlachcica Rotto-Slipakowskiego, a w Hanniwce — las słynnych Koczubiejów. Lubię bywać w znacznie starszej od Krzywego Rogu wsi Saksahań, gdzie mieszkają krewni kompozytora Andrija Sztoharenki. Właśnie tutaj poczułem unikalnego ukraińskiego ducha i stało się zrozumiałe, dlaczego ten kraj wydał wybitnego atamana Mykołę Hryhorjewa, esera i przyjaciela Jurka Tiutiunnyka. Oczywiście, niszczenie ukraińskości w samym mieście zaczęło się od lat 30., kiedy zaczęto budować „Kryworizstal”, a zakończyło się w latach 50.—60., kiedy powstały kombinaty górniczo-wzbogaceniowe. Nawiasem mówiąc, jeden z nich, Nowokrzyworoski, budował wtedy jeszcze całkiem młody Taras Melnyczuk. Miasto wtedy zalali przyjezdni z Woroneża i Kurska. Pierwszy sekretarz komitetu miejskiego dopiął swego, by teatr stał się rosyjskojęzyczny i był zorientowany wyłącznie na operetkę, i pozostaje tylko marzyć, że kiedyś w tym mieście coś może się zmienić. Czasopismo „Kurjer Krywbasa” powstało wtedy, gdy pojawiły się pierwsze pieniądze z wydawania miejskiej gazety reklamowej. Były to wielkoformatowe zeszyty po 16 stron na najtańszym papierze gazetowym. Ale kiedy na pierwszą rocznicę przyjechaliśmy ze sprawozdaniem do Kijowa (w marcu 1995 r.), byliśmy bardzo zdziwieni uwagą poświęconą nam. Wtedy w Domu Nauczyciela zebrało się ponad dwieście osób. Przyszli Iwan Dziuba, Fedir Pohrebennyk, Wołodymyr Bazylewski, całkiem już niemocny Stepan Kryżaniwski, Petro Biba, Andrij Miastkiwski, Roman Korohodski, młodsi — Bohdan Żołdak, Wiaczesław Medwid, Jewhen Paszkowski i wielu, wielu innych. Czasopismo nigdy nie stawiało sobie za cel dzielenia pisarzy czy biegania za najmodniejszymi. Jednocześnie staraliśmy się być taktowni i kiedy odmawialiśmy komuś, to staraliśmy się robić to tolerancyjnie. — Jak powstał zamysł „Pańskich ziaren”? Jak Panu pracowało się nad wielotomem? Co w planach? — „Pańskie ziarna” nigdy nie były planowane. Mnie teraz wydaje się, że każdy z wątków książki rodził się nawet bez mojego udziału. Gdzieś na początku lat 80. fotoreporter gazety miejskiej po raz pierwszy zabrał mnie do parku Dawydowskiego pół setki kilometrów od Krzywego Rogu i byłem porażony jego strasznym zaniedbaniem. Poznałem jego dyrektora i okazało się, że ten nic nie wie o historii parku, ale z powodzeniem przez 25 lat go niszczy. Prawie od pierwszego spotkania staliśmy się z nim zażartymi wrogami. Po tym przeżyłem jeszcze czterech dyrektorów i każdy groził mi zakazem bywania w parku. Inny wątek książki to historia Mlijewa i rodziny Symerenków. Tutaj, z wyjątkiem kilku podręcznikowych wątków (historia z wydaniem „Kobziarza”, Czubynski, Renet Symerenki…), wszystko inne to biała plama. Dosłownie w mój pierwszy przyjazd tam okazało się, że jeden z dyrektorów stacji sadowniczej zapisał w testamencie, by pochować go w grobie żony Symerenki. A na kościach Jachnenków, Chropałów i Symerenków przez wiele lat tańczyli działacze klubowi… Osobno chciałem jak najszerzej pokazać unikalny chersoński step i zdumiewających ludzi, którzy z niego wyszli. Jeśli mówić tylko o pisarzach,

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

TWARZĄ W TWARZ Z GENIUSZEM

O ZDOBYCIE NARODOWEJ NAGRODY imienia TARASA SZEWCZENKI Podczas wieczoru liczni mówcy podkreślali, że Wołodymyr Jaciuk jest uczonym-praktykiem, którego pracę w muzeum można określić mianem służby. Sprawą całego życia tego naukowca jest badanie dorobku poety-artysty. Tak też trzy książki wysunięte pod rozwagę Komitetu ds. Nagrody Narodowej koncentrują myśli wytrwałego szewczenkologa-poszukiwacza. Można o nim powiedzieć słowami filozofa S. Kierkegaarda: „Myślenie — moja pasja”. Właściwie Wołodymyr Jaciuk mógłby, zachęcony przez ludzi o podobnych poglądach, wysunąć pod rozwagę już pierwszą z trzech prezentowanych książek — „Malarstwo i grafika Tarasa Szewczenki: obserwacje, interpretacje” (Kijów: Rada, 2003), która ujrzała światło dzienne dzięki pomocy finansowej Naukowego Towarzystwa im. Tarasa Szewczenki w Ameryce z funduszu Petra Andrusiwa. W wydaniu mowa o osobliwościach procesu twórczego Szewczenki-artysty, naświetlona jest historia tworzenia jego obrazów i rysunków, na nowo odczytano zagadkowe strony twórczego życiorysu artysty. Wołodymyr Kozyrski w przedmowie zaznacza, że praca „łączy wysoką kunsztowność prawdziwego słowa literackiego, nieprzeciętny talent mistrza ostro zarysowanej fabuły, potężną analitykę wnikliwego filozofa i historyka, głęboką wiedzę fachową przenikliwego źródłoznawcy oraz szczerą, bezgraniczną miłość do Wielkiego Tarasa — Człowieka, Artysty, Poety, porywa czytelnika od pierwszych wierszy i trzyma w nieustannym, lecz przyjemnym napięciu aż do ostatniej kropki”. Właśnie takie osiągnięcia w dziedzinie historii sztuki w zakresie dorobku Szewczenki są teraz na czasie. Głębokość pracy badawczej w połączeniu z porywającym sposobem wykładu, nowatorstwo i filozoficzne przemyślenie, włączenie do arsenału środków obserwacji naukowej osiągnięć kultury światowej — to cechy dorobku Wołodymyra Jaciuka, które są aktualne dla literatury szewczenkologicznej o charakterze naukowym i odpowiadają na zapotrzebowania współczesnego, wnikliwego czytelnika. Jednocześnie właśnie takie wydania dają możliwość poszerzenia kręgu czytelników, którzy, mimo dewaluującego kierunku kultury masowej, nie stracili, na szczęście, zapału do rozwoju osobistego. W 2004 roku ujrzały światło dzienne dwie kolejne książki. W wydawnictwie „Baltija Druk” wyszedł album „Twarzą w twarz z Szewczenką: Ikonografia 1838—1861 lat”. Znaczna część wspaniale reprodukowanego i skomentowanego materiału ikonograficznego, przedstawionego w nim, jest mało znana, a niekiedy wręcz zupełnie nieznana zarówno ogółowi kulturalno-artystycznemu, jak i specjalistom badającym ukraiński portret. Taka publikacja w jednym wydaniu dość pełnego zbioru portretów ma na celu nie tylko zaspokojenie zainteresowania wielbicieli Szewczenki, ale także skłonienie specjalistów do dalszych poszukiwań, nowych odkryć i atrybucji. Podczas prezentacji dyrektor wydawnictwa „Baltija Druk” Virginijus Strolia zauważył, że poczuł oryginalne widzenie człowieka naszych czasów i ma zamiar kontynuować współpracę z Wołodymyrem Jaciukiem. Temat „wydawniczy” kontynuował artysta Leonid Andrijiwski: takie wydania świadczą o obecności we współczesnym procesie wydawniczym dzieł naprawdę godnych pod względem poziomu duchowości. Właśnie na nie skierowana jest działalność wydawnictwa „Krynycia”, gdzie w 2004 roku ujrzała światło dzienne książka „Szewczenkowska pocztówka jako zabytek historii i kultury. 1890—1940”. Pod względem ilości zebranego i odtworzonego materiału filokartystycznego, poświęconego jednej postaci historycznej, oraz gruntowności jego opracowania, wydanie to nie ma analogów na świecie. Kulturolog Mykoła Skyba oraz literat Mykoła Szudria, który, nawiasem mówiąc, pierwszy w swoim czasie wyraził myśl o zgłoszeniu dorobku Wołodymyra Jaciuka do Nagrody im. Szewczenki, podkreślili godną podziwu i naśladowania skrupulatność szewczenkologa. Zauważono, że jemu, badaczowi wysokiej klasy, czas prowadzić specjalne warsztaty. Wiele mówiono o potrzebie kontynuowania dzieła Wołodymyra Jaciuka przez młode pokolenie historyków sztuki, którym warto przejmować nie tylko metody badań, ale także ogólnie studiować dorobek mistrza w dziedzinie szewczenkologii. Stanisław Buszak opowiedział, z jakim zainteresowaniem i zachwytem opanowują fach wychowankowie szkoły o profilu artystycznym, właśnie dzięki pracy Wołodymyra Jaciuka. Historyk sztuki przypomniał również: recenzentem wydania Wołodymyra Jaciuka „Malarstwo — mój zawód” był Płaton Biłecki (1989). On też wystąpił z recenzją — „Zaczęło się od ciekawostek w gazecie „Drug czytacha” (1990), gdzie w szczególności zaznaczył: „Opowiedzieć książkę, szkic po szkicu, to daremny trud, bo nawet małe drobiazgi tutaj wiele znaczą. Trzeba ją przeczytać uważnie, kupić, póki jest jeszcze na półkach księgarń. Bardzo mi miło polecić wielbicielom twórczości Kobziarza nazwisko Wołodymyra Makarowycza Jaciuka: na firmamencie szewczenkologii zajaśniała nowa gwiazda”. Szkoda, że Płaton Ołeksandrowycz nie zobaczył już, jak potężnie zajaśniał szczęśliwy zbiór badacza, który wyróżnił doświadczonym okiem. …Co zaś do nagrody: jak powiedziano, rzecz nie jest obowiązkowa, ale przyjemna. I chce się, żeby wszystko odbywało się w porę. Zwłaszcza gdy dużo mówi się o kryzysie systemowym w szewczenkologii, potrzebie wytyczenia dróg jego przezwyciężenia. Dorobek Wołodymyra Jaciuka to już precedens. Tym bardziej, że Nagrodzie Narodowej, która nosi imię Tarasa Szewczenki, wypadałoby mieć taką nominację jak „Szewczenkologia”. Zważywszy na uniwersalność wielkiego artysty, mogłaby ona rozpatrywać prace z różnych dziedzin nauki humanistycznej. Niechby przyznawano ją choć raz na dziesięć lat. I godni kandydaci by się zgłaszali, i kryzys by się oddalał... Tetiana Czuiko Na wstępie chcę zaznaczyć twórczą degradację artystów-poetów, kompozytorów i wykonawców, bo właśnie od ich kunsztu w dużej mierze zależy sukces utworu piosenkowego. Słowo „wykonawca”, a nie „piosenkarz” używam nieprzypadkowo. Bo na estradzie i w radiotelewizji króluje dzisiaj właśnie on, a nie prawdziwy współtwórca, piosenkarz przez duże „P”, zdolny włożyć w wykonywaną przez siebie piosenkę serce i duszę. Dlatego też brzmią dzisiaj wszędzie naprędce rymowane, z prymitywną melodyką piosenki-jednodniówki, które zapomina się niemal od razu po przesłuchaniu. — Czy jest więc nadzieja na powrót w najbliższym czasie sławnych tradycji ukraińskiej piosenki estradowej lat 70.—80. ubiegłego wieku, do których tak sprawnie dołączyliście i Wy? — Chce się w to wierzyć, chociaż całkowita komercjalizacja życia kulturalnego Ukrainy, która dzisiaj jest obserwowana (w tym także piosenki estradowej), najwyraźniej nie jest w stanie sprzyjać jej twórczemu wzrostowi w ogóle. W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbył się wieczór Wołodymyra Jaciuka. Znany szewczenkoznawca pracuje w muzeum od trzydziestu lat, jest autorem stu pięćdziesięciu publikacji z zakresu kultury ukraińskiej. Jako osobne wydania ukazały się: „Malarstwo — mój zawód: Etiudy szewczenkowskie” (1989), „Własną ręką — Taras Szewczenko” (1992), „Akwaforty T. H. Szewczenki: »Malownicza Ukraina«” (1993), „Tajemnica fotografii Szewczenki” (1998), „Na pamiątkę rodzinnego kraju: Ukraina na starej pocztówce” (2000, współautorstwo)… Oprócz tego badacz jest autorem artykułów o mało znanych aspektach życia i twórczości Mychajła Baszyłowa, Jakowa de Balmena, Amwrosija Żdachy, Hanny Barwinok, Pantełejmona Kulisza, Opanasa Slastiona, Wasyla Tarnowskiego.Na prezentacji występuje minister kultury i turystyki Ihor Lichowyj. Siedzą (od lewej do prawej): dyrektor generalna Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Natalja Kłymenko oraz zastępcy dyrektora — Wołodymyr Jaciuk i Tetiana Czujko

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

«CHAŁTURA, STARY, TU NIE PRZEJDZIE!» Właśnie od tych słów Wołodymyra Iwasjuka, wybitnego ukraińskiego kompozytora, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, rozpoczęła się swego czasu jego twórcza współpraca ze znanym poetą, lwowianinem, członkiem Związku Pisarzy Ukrainy Bohdanem STELMACHEM.

Wiersze poety zostały przetłumaczone na język angielski, białoruski, kazachski, polski i rosyjski. Jego pióru zawdzięczamy dobrą setkę piosenek, napisanych w twórczej współpracy z takimi znanymi ukraińskimi kompozytorami, jak M. Skoryk, W. Janiwski, W. Iwasjuk, W. Kamiński, I. Biłozir i inni. — Bohdanie Mychajłowiczu, los podarował Panu możliwość obcowania z wieloma wybitnymi osobowościami twórczymi. Wśród nich są niezapomniani Wołodymyr Iwasjuk oraz Ihor Biłozir. Co najbardziej zapadło Panu w pamięć z czasów twórczej współpracy z nimi? — Skrupulatność obu wobec treści tekstu poetyckiego. We współpracy z Wołodymyrem Iwasjukiem napisaliśmy 11 piosenek, wśród których są tak szeroko znane, jak „Zaproś mnie w sny swoje” oraz „Tylko raz kwitnie miłość”. Prawie do wszystkich trzeba było robić 5—7 wariantów, dopóki nie zadowoliło to Wołodii. Do dziś pamiętam, jak pracując nad melodią i czytając tekst przyszłej piosenki, powtarzał: „Chałtura, stary, tu nie przejdzie!”. Wszyscy wiedzą, że napisał muzykę do spektaklu Lwowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Marii Zańkowieckiej „Sztandarowi”. Ale z jakiegoś powodu nikt nie wspomina dziś o jego wspaniałej muzyce do spektaklu „Historia mezozoiczna”, która z sukcesem była wystawiana na scenie obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego w mieście Drohobycz, gdzie w tamtym czasie pracowałem jako kierownik literacki. Ginąc tragicznie, nie wyczerpał swojego potencjału twórczego, ale przecież ile zdążył zrobić dla Ukrainy, wyprowadzając swoją twórczością i talentem ukraińską piosenkę estradową na światowy poziom. Dlatego jestem głęboko przekonany, że godnie czcząc jego zasługi dla Ojczyzny, Zarząd Kultury Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej powinien wystąpić z wnioskiem do Sekretariatu Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki o nadanie Wołodymyrowi Iwasjukowi wysokiego tytułu Bohatera Ukrainy. Uważam za sprawę honoru społeczności kulturalnej Czerniowiec wystąpienie z inicjatywą do merostwa miasta o budowę na nowym placu obok filharmonii pomnika wybitnych osobowości twórczych Ziemi Bukowińskiej, Mychajła i Wołodymyra Iwasjuków. Z innym moim piosenkarskim bratem, Ihorem Biłozirem, przez długie lata twórczej współpracy napisaliśmy 24 piosenki. — Co, Pana zdaniem, sprzyja dzisiejszemu tekstowemu i melodycznemu zaniedbaniu współczesnej piosenki estradowej — degradacja potencjalnych słuchaczy w ogóle, tak potrzebna skomercjalizowanej sztuce, czy niestety degradacja samych artystów? — Nie usprawiedliwiając katastrofalnego obniżenia estetycznego gustu słuchaczy i widzów, przede wszystkim... Wywiad przeprowadził Hryhorij ZASŁAWEC

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

OCZYSZCZENIE „ZIELKIEM”

WYSTAWA Ponad 30 lat temu ten spektakl był już grany na scenie Teatru Donieckiego według inscenizacji jednego z jego założycieli Wasyla Wasylki. Co zatem skłoniło zespół do ponownego sięgnięcia po utwór Olhy Kobylańskiej? Marko Browun, kierownik artystyczny teatru, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, wyjaśnia to tak: — Oczywiście, jest to nieśmiertelny utwór wybitnej ukraińskiej pisarki, a problemy w nim nakreślone są wieczne. Dlatego pomysł wystawienia „Zielka” został poparty w zespole i znalazł oddźwięk w twórczych zamysłach reżysera Anatolija Kancedajły. Ponadto, podejmując się tego spektaklu, dążyliśmy do zharmonizowania repertuaru, bogatego w ukraińską klasykę, ponieważ brakowało w nim dramatu gatunkowego. A poza tym takie spektakle są dziś potrzebne zarówno artystom, jak i widzom, bo zmuszają nie tylko do współodczuwania, ale i do myślenia, analizowania, zagłębiania się w nastroje własnej duszy. Podstawą spektaklu „Zielko” stała się inscenizacja Wasyla Wasylki, ale przemyślana na nowo i uwspółcześniona przez reżysera. Nieco zmieniliśmy akcenty, adaptując utwór do percepcji współczesnych. W spektaklu demonstrują swoje osiągnięcia twórcze wokaliści, artyści baletu i orkiestry. Spektakl się udał — świadczy o tym wysoki poziom emocjonalności, na który otwarcie reagują widzowie. Jak twierdzili starożytni Grecy — protoplaści TEATRU, jego głównym celem jest katharsis, oczyszczenie poprzez współodczuwanie. Spektakl „Zielko” ma wysoką energetykę. Okazuje się, że ukraiński dramat potrafi głęboko poruszać: świadczy o tym nie tylko liczba zapłakanych oczu, ale i te głębokie chwile katharsis, które przeżywają widzowie i aktorzy razem. „Zielko” w reżyserii Anatolija Kancedajły ma potężny aspekt estetyczny. Na pierwszy, moralny plan wysunięto związki przyczynowo-skutkowe, które determinują kolizje zachodzące w życiu bohaterów. Za każdy czyn odpowiadamy — ta zasada nie ominie żadnego człowieka. Ta myśl dominuje w spektaklu, jej podporządkowany jest rozwój akcji, nieco świadomie spowolniony, aby dać widzowi przeżyć i zrozumieć każdą scenę. I jeśli pierwszy akt rozwija się jako poetycki, a miejscami nawet obyczajowo-etnograficzny, to w drugim pojawia się potężny nurt psychologiczny, napięty i dynamiczny — nie kosztem przyspieszenia temporytmu, a w wyniku silniejszego obciążenia emocjonalnego. Oprawa spektaklu (O. Hawrysz) znów opiera się na filozoficznej metaforze drogi — symbolu ludzkiego życia. Bardzo udany zabieg — zamykanie kulis — jako zmiana przestrzeni czasowej, przejście od przeszłości do scenicznej współczesności. Pewna niedopowiedzenie i możliwość widowniczego poszukiwania są nieodłączne dla tego spektaklu w całości. Osobno należy zaznaczyć oprawę muzyczną spektaklu (kom- PREMIERA pozytor Jewhen Kułakow, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, główny chórmistrz Tetiana Paszczuk). Trafnie dobrane tematy muzyczne subtelnie oddają napięcie psychologiczne bohaterów w określonych sytuacjach, a w scenach masowych i obrzędowych — całą różnorodność i koloryt folkloru Ukraińców i Cyganów. Numery taneczne (H. Dybowski) są organicznie wplecione w kanwę spektaklu, a przygotowanie choreograficzne artystów warto wyróżnić osobno. Zarówno muzyka, jak i choreografia są nieodłącznymi składnikami spektaklu, częściami całości. Cała galeria udanych ról aktorskich. Jak zawsze, niedościgniony artysta ludowy Ukrainy Hennadij Horszkow w roli starego Cygana Andronatiego, ludowego filozofa. Przekonująca w sile matczynej miłości i tragizmie utraty dziecka Tetiana Romaniuk, zasłużona artystka Ukrainy (Dubycha). Z powodzeniem zadebiutowała w dużej pracy dramatycznej Albina Terechowa (Mawra). Szerokość zakresu twórczego i kunszt aktorski pozwoliły jej przeżyć na scenie drogę kobiety od młodości aż do dojrzałości. Wspaniały Hryć (Wołodymyr Szweć) — piękny, liryczny, szczery i hojny w swoich uczuciach. To swoisty ukraiński Don Juan i Hamlet zarazem. Zachwycają młodością, emocjonalnością, melosem Tetianka (Zoriana Huska) i Nastka (Natalia Filipowycz) — najmłodsze w trupie artystki, jednak w tym spektaklu udało im się odnaleźć niebywałą siłę wewnętrznego brzmienia postaci. Scenografia, kostiumy, muzyka i choreografia — wszystko w tym spektaklu budzi w widzach, podkreślam, regionu donieckiego ciekawość samych siebie, swoich korzeni. Jak zresztą większość spektakli donieckiej muzyczno-dramatycznego teatru, premiera jest ukierunkowana na przebudzenie narodowej świadomości widzów. O. TROYAN, m. Donieck Na zdjęciu: fragment spektaklu „Zielko”. Na początku roku w Donieckim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym odbyła się premiera spektaklu „Zielko” według powieści Olhy Kobylańskiej „W niedzielę rano kopała ziele”. Reżyserii podjął się Anatolij KANCEDAJŁO, zasłużony działacz sztuki Ukrainy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

WOŁODYMYR ŁAWRENIUK: „MARZĘ O GALERII OBRAZÓW W RODZINNEJ WSI”

„Malownicza Ukraina” — wystawa artysty pod takim tytułem została otwarta w Narodowym Muzeum Literatury. Wołodymyr Ławreniuk pochodzi ze wsi Sabodaż, która znajduje się koło Żaszkowa na Czerkaszczyźnie. Otaczająca przyroda była tak malownicza, że od dzieciństwa przesiąkł pięknem rodzinnych stron i został artystą — tak samo, jak jeszcze dwóch jego ziomków, Hryhorij Jasyński oraz Mykoła Pszinka. Po ukończeniu szkoły uczył się w szkole plastycznej we Władywostoku. Z czasem powrócił do Ojczyzny i przez 11 lat pracował jako artysta-dekorator w zarządzie melioracji, stworzył szereg obrazów pejzażowych. Obwodowym związkiem artystów kierował Petro Ołeksijowycz Basaneć, od którego Wołodymyr Ławreniuk wiele przejął w kwestii kompozycji. Zaczął wystawiać swoje dzieła w Kijowie. Prace stały się popularne, chętnie je wykupywano i rozeszły się po Europie, Ameryce, Kanadzie. Szukając nowych form plastycznych i samowyrażenia, Wołodymyr Ławreniuk obecnie pracuje nad dziełem, w którym łączy cyzelowanie, rzeźbę w drewnie, modelowanie i malarstwo. Jednak główną pasją jest malarstwo. Artysta marzy o stworzeniu w rodzinnej wsi galerii obrazów, wypełnieniu jej portretami wybitnych ukraińskich postaci naszej przeszłości, bohaterów, myślicieli. Otwarcie wystawy zamieniło się w święto wspólnoty ziomkowskiej: wygłoszono wiele szczerych przemówień i życzeń, o Wołodymyrze mówiono jako o artyście i niezwykłym człowieku. Ciekawie było dowiedzieć się na przykład, że tak kocha przyrodę, iż w lesie sadzi krzewy kaliny i pielęgnuje je... Aby uhonorować Wołodymyra Ławreniuka, z Horeniczy przyjechał chór wiejski w jaskrawych strojach narodowych i oczarował obecnych niepowtarzalnym śpiewem. Pieśni bardzo pasowały do obrazów artysty: lasy, pola, żyta, wiatraki, łąki, rzeki, jeziora, martwe natury, figury z drewna, modelowanie z gliny… Nawiasem mówiąc, w Narodowym Muzeum Literatury obecnie prezentowane są jednocześnie aż trzy wystawy. Iwan PYŁYPĘKO, zdjęcie autora. Na zdjęciu: Wołodymyr Ławreniuk na tle własnych płócien.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

«ŻYWE FOTOGRAFIE» Z WIECZORÓW FRANCUSKICH

Ambasada Francji w Ukrainie oraz Francuskie Centrum Kultury zaproponowały kijowianom nowości francuskiej kinematografii. W czterech filmach reżyserzy przedstawili współczesne spojrzenia na życie Francuzów różnych pokoleń. Można tylko domyślać się, jak ucieszyłby się Louis Lumière, gdyby obejrzał współczesne „żywe fotografie”. Przecież właśnie tak w dalekim 1895 roku w Paryżu, w „Grand Café” na bulwarze Kapucynów, pan Lumière nazywał swój wynalazek — projektor, za pomocą którego demonstrowano film. Wtedy odniósł on niemały sukces, choć w jego kinie brakowało efektów specjalnych, grafiki komputerowej, bez których dzisiaj nie tworzy się żadnego filmu. Taśmy z lat 80. były króciutkie, 15—20 metrów, seans trwał 10—15 minut. Widzów interesowała nie tyle treść, co niezwykłe widowisko. Ponieważ kin jeszcze nie było, seanse filmowe urządzano w kawiarniach artystycznych i innych lokalach rozrywkowych „lekkiego gatunku”. Począwszy od lat 1903—1904 pojawiają się stacjonarne „elektroteatry”, tak zwane iluzjony. Od tego czasu ta rozrywka, wymyślona przez Francuzów, staje się jedną z najpopularniejszych. A „żywe fotografie” przekształcają się w przemysł filmowy, który przeżywa gwałtowny rozwój. Z czasem prezentacja taśm w kawiarniach artystycznych, a nawet w kinach, odchodzi w przeszłość, godniejszym miejscem staje się Festiwal Filmowy w Cannes, gdzie krytycy filmowi, aktorzy, reżyserzy oglądają nakręcone filmy, a najlepsze z nich nagradzają Złotą Palmą. Francja to nie tylko ojczyzna filmu, ale także kraj, który wypuszcza konkurencyjne filmy również dzisiaj. Przekonali się o tym już widzowie Moskwy i Petersburga, którzy do tej pory są przepełnieni wrażeniami z filmu „Vidocq” (w roli głównej Gérard Depardieu), który niedawno pojawił się w rosyjskiej dystrybucji kinowej. Ukraińskim widzom nie udało się jeszcze obejrzeć tego nowego arcydzieła francuskiej kinematografii, natomiast w kinie „Ukraina” podczas wieczorów kina francuskiego zaprezentowano cztery filmy. Program kulturalny rozpoczął się filmem „Dziecko” (reżyserzy Jean-Pierre Dardenne i Luc Dardenne), który w 2005 roku na Festiwalu Filmowym w Cannes otrzymał Złotą Palmę. Bez wątpienia jednym z najpopularniejszych tematów współczesnego kina staje się życie młodych ludzi. Postępowanie głównych bohaterów, Bruno i Soni, którzy dopiero co zostali młodymi rodzicami, trzyma widza w napięciu przez 95 minut. 20-letni Bruno żyje z dnia na dzień, odsprzedając zrabowane rzeczy. Kiedy „towar” się kończy, sprzedaje ich z Sonią syna Jimmy’ego. Pojawia się pytanie: gdzie jest granica, której nie może przekroczyć młody człowiek? Właśnie w odpowiedzi kryje się charakterystyczny posmak francuskiego kina: granica jest tam, gdzie chce ją widzieć widz. Film pozostawia przestrzeń do przemyśleń i analizy. Bruno trafia za kratki, dobrowolnie przychodząc na posterunek policji. Finałowa scena to widzenie Soni i Bruno w więzieniu, oboje płaczą. Mimo to seans pozostawia po sobie optymistycznego ducha. To jeszcze jedna charakterystyczna cecha wieczorów kina francuskiego. W literaturze i kinematografii stało się już dobrą tradycją omawianie życia kobiet i mężczyzn po trzydziestce. Przypomnijmy powieść współczesnego brytyjskiego pisarza Mike’a Gayle’a „Wkrótce trzydziestka” lub popularny serial „Seks w wielkim mieście”. Francuska reżyserka Cécile Telerman postanowiła wnieść swój wkład w dyskusję na temat „życia trzydziestolatków” i nakręciła komedię „35 plus”. W życiu bohaterek filmu, Juliette, Florence i Marie, pełno jest absolutnie różnych problemów: mąż, który nie zarabia pieniędzy, despotyczne cechy ukochanego lub całkowita samotność. Ale mimo to żartują, pragną cieszyć się życiem, co bardzo im pomaga. Wieczory kina francuskiego zaproponowały ukraińskiemu widzowi szeroką panoramę współczesnego życia, poruszając ogromną różnorodność tematów. Na przykład film „Idź, żyj i stań się”, poświęcony tak aktualnym dzisiaj kwestiom rasizmu, wojny na okupowanych terytoriach. A film „Jeden odchodzi, drugi zostaje”, który kończył program kulturalny, to komedia dramatyczna, która skłania do ciągłego zastanawiania się nad uczuciami wiecznymi. Jest w nim historia miłości, która stawia własne akcenty. Ktoś zostaje, a ktoś odchodzi... Zagłębiwszy się w wyjątkowy świat francuskiej kinematografii, widzowie opuszczali kino z przyjemnymi wrażeniami i emocjami. To, co wymyślił kiedyś Louis Lumière dla rozrywki, stało się nieodłączną cząstką życia każdego człowieka. Więc francuskie „żywe fotografie” zawsze będą miały swojego widza. Maria HOŁOWKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

pracą, to ludzie będą wdzięczni, będzie uznanie. Jestem optymistą. — Jak określa Pan kryteria oceny prawdziwego dzieła sztuki? — Jeśli mówimy o sztuce profesjonalnej, to jest to sprawny rysunek, władanie kolorytem, formą, kompozycją, relacjami tonalnymi. Są artyści, którzy doskonale władają jednym z tych składników. Mówi się o nich: świetny artysta. A kiedy artysta potrafi to wszystko połączyć, to mówi się — geniusz. — Jak według tych kryteriów ocenia Pan własne dzieła? — Są specjaliści, profesjonalni historycy sztuki i artyści. Trzeba ich o to pytać, a jeśli powiedzą, że to świetne, — zapłaczę. *** Mówią uczestnicy otwarcia wystawy prac Anatolija Marczuka Anatolij Burtowyj, artysta: — Ciekawa wystawa profesjonalnego artysty... Jeśli charakteryzować twórczość Anatolija Marczuka, to ten artysta wyróżnia się swoim indywidualnym widzeniem, ekspresyjną manierą, spójnością i nadzwyczajnym wyczuciem dekoru. To poczucie ekspresji nadaje każdemu jego dziełu żywotność, poczucie życia. Petro Zykunow, zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Artystów Ukrainy: — Wspaniała wystawa, bo Anatolij Marczuk to profesjonalny artysta, człowiek, który stale czegoś szuka w sztukach plastycznych. A co najważniejsze — jest wielkim patriotą swojej małej Ojczyzny. W swoim rejonie makarowskim stworzył muzeum. We własnej posiadłości urządza plenery i sympozja dla artystów. Daj Boże, żeby nasi deputowani w swoich posiadłościach czy na swoich luksusowych daczach tak zbierali artystów, którzy chcą popracować na plenerze, i przeprowadzali takie wspaniałe wydarzenia, jak robi to Marczuk. Wasyl Dowżyk, pisarz: — Anatolij Marczuk w jednym kadrze stara się asocjacyjnie połączyć rzeczy dające się połączyć tylko w jednym człowieku, w jednym artyście, w Anatoliju Marczuku. A nam one czasem się nie łączą i staramy się to zrozumieć i poznać razem z nim... Są u niego zakątki wieczności. Mychajło Horłowyj, rzeźbiarz, pisarz: — Marczuk — utalentowany, ciekawy artysta. Podoba mi się maniera jego pisania: otwarte nasycone kolory, ale nie jadowite. Obrazy przyciągają uwagę techniczną sprawnością. Jego prace figuratywne, i pejzaże, i martwe natury są bardzo ciekawe, takie, wiecie, monumentalne. Jako rzeźbiarzowi, bardzo mi się to podoba. Takie nasycone i różnorodne malarstwo. Marczuk ma charakter pisma mistrza, artysty o ugruntowanej pozycji… Anna Bahriana, poetka: — Twórczość Anatolija Marczuka przypomina moje nastroje. Czasem to coś bardzo jasnego, przyjemnego, a czasem — jakieś przygnębienie. Ma obrazy, które odzwierciedlają stan duszy samotnego człowieka. Ale mimo wszystko czuć w nich optymizm: smutek — to zjawisko tymczasowe, a po nim niechybnie nadejdzie radość. U niego bardzo udanie łączą się przeciwieństwa, imponuje mi to, — cały nasz świat składa się z przeciwieństw. Wałerij Witer, solista zespołu “Kobza”: — Anatolij — fantastyczny artysta, wesoły, utalentowany, a co najważniejsze — kocha ukraińską pieśń. Ma bardzo piękne prace, którąś z nich powiesiłbym u siebie w domu, a to najważniejszy wskaźnik, — kiedy obraz chcesz widzieć codziennie. P.S. 22 stycznia tego roku Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podpisał dekret o przyznaniu Anatolijowi Marczukowi tytułu “Zasłużony Artysta Ukrainy”. Gratulujemy artyście tego uznania. Rozmawiała Łesia TKACZ

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

TWÓRCZOŚĆ TO CIĄGŁE POSZUKIWANIE

— Panie Anatolij, czy ostatnia wystawa stała się dla Pana wydarzeniem przełomowym? — Tak. Ta wystawa ma charakter retrospektywny i składa się z dwóch ekspozycji: malarstwa i grafiki. Podsumowuje ona moją działalność twórczą w sztukach pięknych. W sierpniu 2005 roku w Narodowym Muzeum Literatury odbyła się wystawa tematyczna „Architektura sakralna Kijowa”, która składała się wyłącznie z akwafort. Jeszcze wśród ostatnich ekspozycji, które były dla mnie bardzo ważne, jest otwarcie galerii obrazów w Makarowie, gdzie zaprezentowano 80 dzieł 60 współczesnych ukraińskich artystów. To kolekcja, którą zbierałem przez 30 lat. Otworzyć w centrum rejonowym, w mojej Ojczyźnie, taką galerię, która z czasem ma zyskać status państwowego muzeum sztuki, to moje dawne marzenie. Nawiasem mówiąc, jest to pierwsza w obwodzie galeria obrazów założona przez osobę prywatną. Sądzę, że to wydarzenie nie tylko dla rejonu makarowskiego, ale i dla obwodu oraz Ukrainy w ogóle. Gdybyśmy mieli taki poziom kultury, jak w krajach europejskich! Już od 15 lat propaguję ukraińską sztukę w Niemczech, wystawy odbywały się też w innych krajach — tam niemal każda wieś ma swoją galerię obrazów. To się w naszej świadomości nie mieści… U nas nie wszędzie jest sklep czy biblioteka… A o galerii obrazów — nie ma co marzyć. — Czym to Pan tłumaczy? — Tam jest wyższy poziom kultury ludności. W Niemczech każdy człowiek jest wystarczająco wykształcony w dziedzinie sztuk pięknych, literatury, muzyki: co drugi jest albo artystą-amatorem, albo pisze wiersze czy prozę. A w Japonii dziecko 12 godzin tygodniowo zajmuje się sztukami pięknymi. U nas — jedną godzinę tygodniowo i często bywa tak, że te lekcje prowadzą niefachowcy, nie ma specjalistów, którzy mogliby zaszczepić smak do sztuk pięknych. U nas nawet wśród inteligencji często przeważają sztampowe gusta: musi być przystępny motyw — czy to zachód słońca, czy łabędzie na stawie — aby wszystko było zrozumiałe i wyraźne, jak na fotografii. A tam, gdzie jest poszukiwanie nowego, eksperyment, ludzie już tego nie odbierają. Wcześniej pracowałem realistycznie, malowałem akwarele, prace olejne. Wszyscy moi przyjaciele dziennikarze i poeci strasznie nad tym ubolewają, mówią: o, wtedy tak ładnie malowałeś... Oni nawet nie przewidują momentu twórczego wzrostu. To problem bardzo wielu artystów, którzy znajdują, jak to mówią, swój styl w sztuce. Uważam, że znalezienie swojego stylu to koniec twórczości, bo twórczość to ciągłe poszukiwanie. Czasami można zaobserwować: w sali wystawowej wystawiono, na przykład, 50 obrazów i kiedy rzucasz okiem, to wszystkie te dzieła są jakby jednym płótnem, wszystkie malowane jednym kolorem. Sztuka wymaga czegoś innego: każde dzieło musi być rozwiązane oryginalnie, musi zostać odnalezione szczególne połączenie barw. Zdarzają się artyści, którzy kładą na podłodze dziesięć płócien, jedną farbkę zmieszali, maznęli na jednym płótnie, przeszli do drugiego — i tak wszystkie dziesięć. Wtedy szybko się maluje, można dużo darować. — Jeśli styka się Pan z niezrozumieniem Pana twórczości, czy to nie przeraża, nie budzi wątpliwości? — Mnie to nie tyle nie przeraża, co nie martwi. Każdy twórca musi przede wszystkim zaspokoić swoje twórcze czy duchowe potrzeby, a jeśli zrozumie go ktoś inny — to jest to wspaniałe. Znawcy się znajdą, w jakimkolwiek stylu artysta by nie pracował. — Co wyraża Pan swoimi dziełami — czy to na poziomie pewnej myśli, idei, czy na poziomie emocji, odczucia? Co jest impulsem do twórczości? — Moja sztuka jest na poziomie emocji. Jest ona asocjacyjna. Metoda mojego malarstwa, jak mówię, jest ekspresyjno-emocjonalno-awangardowo-realistyczna. Awangardowe podejście, ale jest ono realistyczne, zawsze można tam znaleźć pewien motyw, jednak pozostaje miejsce dla fantazji widza. — Komu sztuka jest bardziej potrzebna: artyście czy ludziom? — Przede wszystkim artyście. Artysta musi czerpać przyjemność z procesu twórczego. Ten temat był omawiany nie raz, że niby sztuka jest dla ludu… To nieprawda, fałsz. Są tacy artyści, poeci, którzy celowo piszą, by być zrozumianymi przez ludzi... — Koniunktura? — Tak. To może wyciskać łzy, ale to nie jest wysoka sztuka. Jak to zwykle w świecie artystycznym bywa, ktoś go chwali, ktoś krytykuje. Lecz ogólnie wszyscy uznają jego wyjątkową umiejętność realizowania zamierzonego, niezatrzymywania twórczych porywów — i w sztuce, i w działalności społecznej, i w relacjach z ludźmi — na poziomie idei, zamysłu, a wcielania ich w konkretne czyny. A poza tym wszyscy zachwycają się jego unikalną umiejętnością gromadzenia wokół siebie ludzi. A także jego zdolnościami wokalnymi. Nasz gość to zasłużony artysta Ukrainy, laureat i dyplomant międzynarodowych nagród i konkursów, ekspert Kijowskiej Galerii „Mysteckyj Kuriń”, mecenas Anatolij MARCZYK. Niedawno w galerii „Mystec” eksponowana była wystawa jego dzieł. Zarówno liczba obecnych na jej otwarciu, jak i szczere słowa szacunku wyrażone jubilatowi (artysta przekroczył 50-letni próg), oraz nagrody od mera Kijowa Ołeksandra Omelczenki i Świątobliwego Patriarchy Filareta świadczą o tym, że Anatolij Marczyk to postać nietuzinkowa. Bez. Płótno, olej. 2005 sztuka. Można dostosować się do wymagań, do smaku czasu. Malować hetmanów, malować Hołodomor — i ja bym potrafił. Ale dla mnie to koniunktura. — Doszliśmy więc do czystej sztuki… A co dla wolnego artysty znaczy uznanie, nagrody? — Tutaj pojawia się inny aspekt tego, o czym mówiliśmy: czy sztuka powinna być zrozumiała dla narodu. Jeśli jest przez kogoś rozumiana, podoba się i ludzie cię szanują — wtedy czerpiesz podwójną przyjemność z tego, co przeżyłeś, tworząc. Uznanie i nagrody nie czynią artysty ani lepszym, ani gorszym. Najbardziej cenię nagrody, które otrzymywałem na międzynarodowych konkursach artystycznych — bo to uznanie profesjonalistów. A nagrodę od patriarchy Filareta uważam za nie mniej zasłużoną, ponieważ oprócz stworzenia wspomnianej wyżej wystawy „Architektura sakralna Kijowa”, która otrzymała błogosławieństwo patriarchy, jestem autorem projektu pomnika świętego Dymitra z Rostowa (Danyła Tuptała), pochodzącego z Makarowa. Pomnik wkrótce zostanie ustawiony w Makarowie, obecnie z mojej inicjatywy budowana będzie cerkiew, również w swojej wsi zarejestrowałem wspólnotę cerkiewną. Kiedy mówią o tobie dobrze koledzy, fachowcy — to najwyższe uznanie. Długo do tego dążyłem, bo swoją drogę w sztukach plastycznych zacząłem dość późno. Robię wszystko, co możliwe, aby moja rodzinna Kozyczanka rozwijała się jako wieś artystyczna, napełniała się artystami. Tutaj działki pod zabudowę mają już znany rzeźbiarz Wołodymyr Szołudźko i kolekcjoner Wołodymyr Bilajew-Belendżer z Ameryki, który założył fundację artystyczną wspierającą ukraińskich artystów. Pomagam im, bo mam pragnienie nie tylko malować, ale i gromadzić wokół siebie ludzi. Cieszyłem się, gdy własnym kosztem wydałem historię Kozyczanki czy stworzyłem herb swojej wsi... — Proszę opowiedzieć o tym dokładniej. — Heraldyką nigdy się nie zajmowałem, choć jestem artystą grafikiem. Ale poproszono mnie, abym stworzył herb rejonu makarowskiego na 80-lecie rejonu. I kiedy nad tym pracowałem, pomyślałem: a dlaczego by nie stworzyć herbu rodzinnej wsi? Więc zrobiłem. Tylko Kozyczanka ma przy wjeździe ustawiony herb. I jestem z tego dumny. — Często artyści narzekają, że nie ma środków na organizację wystaw... — Pieniędzy rzeczywiście potrzeba dużo na każdą organizację, nie tylko wystawę artystyczną... Chyba wszystko zależy od tego, na ile człowiek w ogóle potrafi zorganizować własne życie. Począwszy od 1986 roku, kiedy ukończyłem Akademię Sztuk Pięknych, zarabiam własną twórczością. Jak mówi mi większość kolegów, jest to prawie nierealne. Jak się udaje? A to właśnie umiejętność zorganizowania swojego życia. — Obecnie rynek sztuki jest nasycony, konkurencyjny. Artysta musi być sam sobie menedżerem? — Być menedżerem, umieć komunikować się z ludźmi i, bez wątpienia, mieć wysokiej klasy dzieła sztuki. Mam szczęście, że moje obrazy znajdują swoich koneserów i są kupowane. Jest w Ukrainie krąg ludzi, którzy zbierają tylko moją sztukę. Ale bardziej cenią się moje prace za granicą. — Czy istnieje specjalny mechanizm sprzedaży za granicą? — Dzieła są prezentowane w galeriach lub organizowane są wystawy. Oczywiście, aby zainteresować ludzi, musisz wprowadzić widza w świat swojej sztuki, aby była nie tylko widziana, ale i zrozumiała. Wtedy zainteresowanie obrazami jest znacznie większe. Potrzebna jest produkcja reklamowa: plakaty, katalogi, prospekty, zaproszenia. Albo robisz to sam, albo za ciebie robi to galerzysta czy menedżer. Również w Niemczech pomagają mi przyjaciele. — Niektórzy twierdzą, że zajmowanie się autoreklamą jest niegodne artysty. — Dla mnie to normalne, bo jeśli nie zrealizuję swojego dzieła, jutro nie będę miał możliwości tworzyć nowego i wcielać w życie innych projektów. Przecież te same sympozja i plenery prowadzę na własny koszt. A ludziom trzeba stworzyć warunki do komfortowego pobytu... — Skąd ta Pana aktywność i przedsiębiorczość, to pragnienie działania? Po co Panu to wszystko — galerie, plenery, cerkwie? Mecenat? Przecież to rzadkie zjawisko — artysta-mecenas. — Zapewne to cecha charakteru, zawsze miałem pragnienie coś organizować. A skąd się to bierze — trudno powiedzieć. Chyba przekazało się od ojca i, oczywiście, od mamy. Ojciec był aktywny do fanatyzmu, mi do niego daleko. Mimo wszystko jestem bardzo wdzięczny ojcu za takie geny. Przyjemnie, kiedy pomagam przyjaciołom, na przykład wydałem na własny koszt tomik poezji Ołeksandrowi Kawunence, który scharakteryzował ten czyn jako przejaw artystycznego braterstwa. Wydałem też tomik siostrze. Nie jestem milionerem, żyję ze swojej sztuki. Gdybym miał więcej pieniędzy — robiłbym jeszcze więcej. — A może to potrzeba... — Sławy? Sam sobie wyjaśnić nie potrafię. Na przykład ta moja kolekcja obrazów... Mógłbym ją sprzedać i zarobić pieniądze (została wyceniona po cenach minimalnych na 150 tysięcy hrywien) — ale podarowałem ją rodakom. Czy dla sławy? Czy żeby moi rodacy, zwłaszcza dzieci, widzieli dzieła sztuki? Bo ja, kiedy byłem małym chłopcem, takiej możliwości nie miałem. A jeśli ludzie będą sławić za dobre uczynki — niech sławią. — A jeśli zabraknie sławy? Jeśli nie będą zapraszać, nagradzać, jeśli Marczuk stanie się nieciekawy? — To niemożliwe, ja w to nie wierzę. Jeśli aktywnie pracujesz, zajmujesz się czy pracą twórczą, czy społeczną

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

rzuca się do niego: “Co widzę! Boże! Tam mój ojciec!” — mimo woli wzdrygają się wszyscy aktorzy (nawet nasz sławny chór teatralny), nie mówiąc już o widowni. Sy-

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

BEZ CZERWONYCH BUCIKÓW

W Sali Kolumnowej Filharmonii Narodowej odbył się koncert orkiestry symfonicznej „Filharmonia” Czernihowskiego Centrum Filharmonicznego Festiwali i Programów Kulturalnych pod kierownictwem dyrektora artystycznego i dyrygenta, zasłużonego działacza kultury Ukrainy Mykoły SUKACZA. Wyjątkowość tego zespołu twórczego, zdaniem znanego ukraińskiego dziennikarza Jurija Makarowa, który wygłosił słowo wstępne, polega na tym, że składa się on w większości z przedstawicieli młodzieży studenckiej oraz niedawnych absolwentów Czernihowskiej Szkoły Muzycznej i Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. Inicjatorem i organizatorem tej orkiestry jest Mykoła Sukacz, który w ciągu siedmiu lat istnienia zespołu przeprowadził w Czernihowie pięć międzynarodowych festiwali muzyki klasycznej „Wieczory Muzyczne”, brał udział w dwóch festiwalach „Histria” w Chorwacji, pięciu festiwalach „Kijowskie letnie wieczory muzyczne”. Znany dyrygent jest również znany ze swojej działalności muzyczno-oświatowej, gdyż odnalazł i wykonał z orkiestrą symfoniczną „Filharmonia” wszystkie utwory orkiestrowe zapomnianego w czasach radzieckich ukraińskiego kompozytora Serhija Bortkiewicza (1877, Charków – 1952, Wiedeń), przywracając Ukrainie jego imię i twórczość. W programie koncertu zabrzmiały wyraziste i różnorodne utwory Serhija Bortkiewicza. Pierwszą część otworzył koncert fortepianowy w wykonaniu laureata międzynarodowych konkursów Wiaczesława Zubkowa. Nawiasem mówiąc, autor tego utworu był znakomitym wykonawcą, uczył się w Konserwatorium Lipskim w klasie fortepianu RECENZJA Wśród najbardziej zdumiewających osiągnięć w dziedzinie sztuki, wykonanych na zamówienie, jest bez wątpienia „Aida” Giuseppe Verdiego, którą kompozytor napisał na otwarcie Kanału Sueskiego na propozycję rządu egipskiego. Od pierwszej premiery w 1871 roku do dziś utwór ten jest uwielbiany zarówno przez wykonawców, jak i widzów. Nawiasem mówiąc, 1 października 1926 r. właśnie tym spektaklem rozpoczął swoją działalność Narodowy Teatr Opery Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Ostatnio opera zabrzmiała w znacznie odnowionym młodzieżowym składzie, jakby podczas generalnej próby przed wielką trasą koncertową do Japonii, gdzie zaplanowano ponad 30 spektakli... W „Aidzie” partię Amonasra wykonuje tegoroczny nominat do Nagrody im. Szewczenki I. Ponomarenko. Obdarzony przez Boga wspaniałym NA ZDOBYCIE NARODOWEJ NAGRODY UKRAINY imienia TARASA SZEWCZENKI błyskotliwego pianisty, ucznia samego Ferenca Liszta – Alfreda Reisenauera. Wirtuozeria faktury, która wymaga od wykonawcy równie dobrego opanowania zarówno technik drobnej „perełkowej” artykulacji, jak i masywnej akordyki; szeroki zakres brzmienia – od przejrzystego migotania w piano do potężnego, nasyconego forte; wielobarwność materiału muzycznego w połączeniu z monumentalnością zamysłu utworu, ciągłym rozwojem – wszystko to zawiera w sobie romantyczny koncert fortepianowy Bortkiewicza, który wywodzi swoje tradycje z twórczości wielkich kompozytorów romantycznych: Chopina, Liszta, Rachmaninowa. Interpretacja Wiaczesława Zubkowa wyróżniała się subtelnym zrozumieniem stylu, doskonałością w odkrywaniu zamysłu kompozytora, co w organicznym zespole z orkiestrą, której brzmienie tryskało wyrazistością barw i odcieni, wywoływało zachwyt słuchaną muzyką. Romantyczną atmosferę, stworzoną przez koncert fortepianowy, kontynuowały utwory Bortkiewicza: „Poemat” – II część Koncertu na skrzypce z orkiestrą D-dur, op. 22 oraz Walc, op. 48, zinstrumentowany przez Mykołę Sukacza na skrzypce i orkiestrę smyczkową w wykonaniu artysty ludowego Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, wybitnego skrzypka Anatolija Bażenowa. Oprócz utworów Bortkiewicza, na koncercie zabrzmiała muzyka jeszcze jednego ukraińskiego kompozytora, skazanego przez władzę bolszewicką na zapomnienie – Wsiewołoda Pietrowicza Zaderackiego (1891, Równe – 1953, Lwów), a mianowicie jego Portret symfoniczny „Fabryka”, który na Ukrainie wykonywany był po raz pierwszy. Wyraziste było wykonanie poematu symfonicznego „Otello”, napisanego przez Serhija Bortkiewicza pod wpływem spektaklu Charkowskiego Teatru Dramatycznego z udziałem znanego włoskiego tragika Salviniego Rossiego i wykonanego po raz pierwszy w 1915 roku pod dyrekcją autora. Pomimo młodego wieku muzyków zespołu oraz pewnych problemów związanych z jakością instrumentarium (które wynikły z braku środków), orkiestra brzmiała dość spójnie i organicznie. W tym wielka zasługa dyrygenta Mykoły Sukacza, którego niezłomny autorytet był odczuwalny w każdej nucie, w każdym takcie, czego czasami tak bardzo brakuje wielu naszym stołecznym orkiestrom. Koncert nie wyróżniał się zwyczajowym zestawem patriotycznych haseł, które przez tydzień imprez związanych z przyznaniem Nagrody im. Szewczenki systematycznie rozbrzmiewały ze sceny, pstrokacizną wyszywanek i czerwonych bucików, wszystko tutaj odbywało się naturalnie: wyrazista gra orkiestry obok natchnionego wykonania solistów tworzyły poczucie muzycznego święta. z Ołeksandra TYMOSZCZUK barytonem, artysta posiada jeszcze niezwykły talent dramatyczny. Kiedy pojawia się w scenie triumfalnej – w kajdanach wśród promieniejących zwycięzców, i nieśmiała Aida NA ZDOBYCIE NARODOWEJ NAGRODY UKRAINY imienia TARASA SZEWCZENKI

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

STUDENCKA MŁODZIEŻ — PROFESJONALISTOM

W sali Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej odbył się koncert Narodowej Akademickiej Kapeli Chóralnej „Poczajna” (kierownik artystyczny — Ołeksandr Żyhun), która przy akompaniamencie Państwowej Orkiestry Estradowo-Symfonicznej Ukrainy pod dyrekcją Wiktora Zdorenki wykonała utwory wokalno-chóralne W. Stepurki, M. Werykiwskiego, O. Jakowczuka, M. Rewuckiego, M. Łysenki. Akademicka Kapela Chóralna „Poczajna” została założona w 1986 roku i już od dziesięcioleci działa przy Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Zespół kapeli kontynuuje sławne tradycje chóralne odrodzonej Akademii, która od czasu założenia była nie tylko placówką oświatową, ale także znaczącym ośrodkiem kulturalnym i muzycznym. „Poczajna” liczy ponad osiemdziesięciu śpiewaków, prawie wszyscy oni to studenci NaUKMA. „Jeśli śpiewasz muzykę duchową, jeśli poświęcasz swój czas na próby, na śpiew — nigdy już nie dasz pierwszeństwa alkoholowi i narkotykom, a zamiast tego będziesz starał się stać lepszym, dołączyć do swoich sławnych ukraińskich korzeni, poczuć się częścią wielkiego narodu” — jest przekonany Ołeksandr Żyhun. Ponad dwadzieścia lat jako dyrygent, kierownik artystyczny i ideowy inspirator zespołu zajmuje się aktywną działalnością badawczą, której rezultatem są odnalezione utwory ukraińskich kompozytorów XVII wieku, uważane za bezpowrotnie zaginione… Choć w „Poczajnie” śpiewają głównie amatorzy, którzy z wielkim entuzjazmem podchodzą do żmudnego procesu przyswajania tekstu utworu muzycznego i z oddaniem pracują na wielogodzinnych próbach zespołu, w rezultacie brzmienie chóru staje się takie, że Ołeksandrowi Żyhunowi mogą pozazdrościć dyrygenci nawet niektórych profesjonalnych zespołów śpiewaczych. Świadczą o tym wysokie nagrody, które otrzymali uczestnicy kapeli na festiwalach muzyki chóralnej zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. „Poczajna” jest laureatem 1. Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Chóralnej we Lwowie (maj 1998 roku), 1. Międzynarodowego Festiwalu „Music World” w mieście Fivizzano, Włochy (wrzesień 1998 roku), uczestnikiem Ogólnoukraińskich przeglądów w 1999, 2001 r., Bachowskiego Festiwalu Chóralnego w Sumach (październik 2003 roku) oraz wielu innych. Obecnie w arsenale chóru „Poczajna” znajduje się dwanaście płyt audio z nagraniami utworów wokalno-symfonicznych, wśród których są znane przykłady muzyki duchowej kompozytorów krajowych i zagranicznych, a także mnóstwo kantat, oratoriów i opracowań ukraińskich pieśni ludowych. W tym roku przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” ukazała się płyta kompaktowa z ukraińską muzyką klasyczną pod tytułem „Kantaty szewczenkowskie”, zawierająca w wykonaniu „Poczajny” utwory M. Łysenki, L. Rewuckiego, M. Werykiwskiego, K. Stecenki, stworzone do poezji Tarasa Szewczenki. Prawdziwym apoteozą wieloletniej działalności twórczej kapeli chóralnej „Poczajna” oraz jej dyrygenta i kierownika Ołeksandra Żyhun stał się wielki program koncertowy „Potężna muzyka potężnego narodu”. Lesia PATAY Zdjęcie Iwana PYŁYPĘKI. Pole artysty — to nieczęsty termin, ale właśnie nim najdokładniej można oddać to dramatyczne napięcie, które wyprowadza operę na wysokie szczeble filozoficzne. To już nie tylko historia o miłości i rywalizacji, a przeplatanie się znaczących, ważnych tematów popycha akcję dalej. Pojmany car do czasu ukrywa imię, bo nie wyrzeka się swojego przeznaczenia — wyrwać się z niewoli i znów zebrać pułki, aby wyzwolić swoją złotą krainę Nubię-Etiopię spod egipskiego panowania. Wewnętrzna siła Amonasra w tej scenie wlewa się w duszę córki, i młodziutka Oksana Dyka, która po raz pierwszy wystąpiła w tej roli w „Aidzie”, dalej pewnie i natchnienie prowadzi swoją partię. Prawdziwie dramatyczny konflikt — miłość silniejsza od śmierci i niemożność istnienia poza swoim narodem, poza swoją Ojczyzną prowadzi Aidę i egipskiego wodza Radamesa do jedynego możliwego dla nich heroicznego zakończenia. Oni nie mogą być razem i nie mogą istnieć osobno, więc umrzeć razem — to szczęście dla nich. Ludowy artysta Iwan Ponomarenko, który swoim pojawieniem się w drugim akcie opery jakby scementował cały zaangażowany w spektaklu zespół w prawdziwą życiową jedność (bo to już nie teatr, a rzeczywistość porwała widzów i bohaterów), posiada także bezsprzecznie wielki dar — pedagogiczny. Młodzi wykonawcy czują jego wsparcie, i scena dla nich to już nie sąd przed widzami, a wysoki artystyczny wzlot, gdzie młodych wspiera potężne skrzydło mistrza. A widz rozumie — „Aida” G. Verdiego na wszystkie czasy jest i będzie operą-przypowieścią, wszak nigdy nie zestarzeją się pojęcia godności, honoru, wierności obowiązkowi. I nigdy nie zgaśnie na świecie miłość, która jest silniejsza od śmierci. Hanna KOZACZENKO, członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

I NIKT NAM JEJ NIE ZASTĄPI...

ROCZNICA Już prawie rok, jak nie ma z nami sławnej śpiewaczki, artystki ludowej Ukrainy, kawalera wszystkich orderów księżnej Olgi, laureatki Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki oraz literacko-artystycznej nagrody im. Dmytra Łucenki „Jesienne złoto”, Bohatera Ukrainy — niezapomnianej Czurajiwny, Opiekunki ukraińskiej pieśni — Raisy Kyryczenko. Ale żyje ona w sercach narodu swoją czarującą pieśnią. Los artystki był skomplikowany i tylko pieśń wspierała ją i ratowała w trudnych chwilach. Jak pisała w swojej książce Raisa Kyryczenko: „Do dziś czuję, jak bolała dusza ojca i mamy, że nie mogli nas nakarmić, nie mogli ubrać i obuć, dać tego, czego potrzebują małe dzieci”. (A było ich w rodzinie pięcioro: czterech braci i Raja). Wiele smutku musiała zaznać ta rodzina. Starszy brat Sasza nie wrócił z wojska — zginął, w 1962 roku umiera ojciec. Po pewnym czasie — znów smutek w domu: w 1991 roku umiera brat Żora i znów niezagojone rany na sercu mamy. „Chylę czoła przed Tobą, Mamo. Twojej siły wystarczyło na pracę w kołchozie i utrzymanie porządku w swoim gospodarstwie, a dobroci — dla nas wszystkich, dzieci. Na Tobie trzymał się i kołchoz, i przytulność w domu, i nasza przyszłość. Dlatego, jeśli trafiały się wolne dni, na skrzydłach leciałam do mamy. Zawsze starałam się ułatwić jej życie, podstawić swoje ramię. Na czas urlopu mama i rodzinny dom zastępowały mi wszystkie kurorty i wszystkie morza”. I kiedy już nie było mamy, Raisa Kyryczenko lgnęła sercem do rodzinnej wsi Koreszcza, do rodzinnego domu, gdzie unosi się duch jej mamy, jej ciężkiego, ale tak ciekawego dzieciństwa... Rok 1958 — początek działalności twórczej Raisy Kyryczenko. W Krzemieńczuku zaczęła śpiewać w chórze ludowym zakładów samochodowych, gdzie też pracowała. Chór jeździł z koncertami po wsiach, gdzie sceną były kołchozowe pola i fermy pod otwartym niebem. Ale prawdziwa twórczość zaczęła się po spotkaniu z Mykołą Kyryczenką, który stał się jej pierwszą i jasną miłością, a później — mężem. Rozpoczęli wspólną działalność w Połtawskiej Filharmonii. Mykoła — akordeonista, Raja — śpiewaczka. W 1963 roku zaprasza ich do siebie kierownik artystyczny zespołu „Lonok” Anatolij Paszkewycz. Tak właśnie przechodziła swoją pieśniarską szkołę Raisa Kyryczenko — na próbach i na scenie, przysłuchując się każdemu słowu kierownika artystycznego. Więc szkoła „Lonka” i Anatolija Paszkewycza stała się dla niej dobrym pomocnikiem przy wstąpieniu na dy- wydział dyrygencki Charkowskiego Instytutu Sztuki. Z Anatolijem Paszkewyczem los ponownie zetknął ją w Czerkaskim Chórze Ludowym, którym w tamtym czasie kierował. Wiele piosenek kompozytor napisał właśnie dla Raisy Kyryczenko. Nie ma już tych wspaniałych artystów — pierwszych laureatów literacko-artystycznej nagrody im. Dmytra Łucenki, lecz żyje ich pieśń. Choć z rezerwą przyjęto Raisę w Czerkaskim Chórze, to właśnie tutaj rozkwitła jako śpiewaczka, która śpiewała nie tylko głosem, ale i duszą. Właśnie w Czerkaskim Chórze została zasłużoną, a potem i ludową artystką Ukrainy. Chór z koncertami objechał całą Ukrainę i wszystkie byłe republiki Związku, bywali też za granicą. Raisa Kyryczenko wspominała, że zdarzało się podróżować w ciężkich warunkach. Spali nie w hotelach, a w wagonach, tutaj też przygotowywali jedzenie, ale z wielką przyjemnością występowali gdziekolwiek, nie wymagając lepszych scen i mercedesów. Jednak Raisie Opanasiwnie chciało się czegoś więcej. Było jej już za ciasno w chórze, więc wraz z Mykołą Kyryczenką stworzyli zespół artystyczny „Rosawa”, gdzie sami dobierali repertuar. Zaczęły napływać zaproszenia do śpiewania z Orkiestrą Instrumentów Ludowych, Estradowo-Symfoniczną Orkiestrą Radia i Telewizji, z Orkiestrą Dętą, gdzie Raisa była pierwszą solistką. Pracowała też jako pedagog w Połtawskiej Szkole Muzycznej, tworząc zespół „Czurałiwna”, w którym odtworzyła szereg pieśni Marusi Czurai, więc nie bez powodu nazywają ją Czurałiwną. Prawdopodobnie to właśnie ciężkie warunki koncertowe doprowadziły do choroby Raisy Kyryczenko. Jeszcze w Czerkasach przeszła pierwszą operację. „O swojej chorobie wiedziałam jeszcze przed operacją i rozumiałam, jaki los mnie czeka. Co pozostawało robić — pogodzić się, ale to nie dla mnie. I poszłam przeciwko wszystkiemu, co wyznaczyła natura. A kiedy choroba znów nadchodziła i potrzebna była już nie jedna, a wiele skomplikowanych operacji, zgodziłam się. Leczyłam się w Kijowskim Instytucie Urologii od 1996 roku i już ze szpitala nie wychodziłam aż do dnia, w którym wykonano ostatnią operację” — mówiła Raisa Opanasiwna. Ale niestety, zdrowie się pogorszyło: potrzebne było leczenie za granicą, które kosztuje wielkie pieniądze, a skąd je wziąć? I wtedy wszyscy ludzie rzucili się ratować swoją ulubioną śpiewaczkę. Pieniądze przynoszono prosto do szpitala — kto ile mógł. Przyjaciele-śpiewacy organizowali koncerty, z których dochód przekazywano na leczenie Raisy Kyryczenko. To był prawdziwie ogólnonarodowy ból. I właśnie zwykli ludzie oraz przyjaciele pomogli i zorganizowali wyjazd do Niemiec, a nie państwo, dla którego zrobiła tak wiele. A niemiecki obywatel Benno Azzolini znalazł pieniądze na leczenie w Niemczech. Zastawił swój dom, aby wpłacić zaliczkę za leczenie Raisy Kyryczenko. Niemcy to naród punktualny, wszystko zrobili szybko: wizy i dokumenty potrzebne do wyjazdu — w przeciwieństwie do naszych urzędników, którzy zwlekali z listem gwarancyjnym, który obiecali dostarczyć do niemieckiej ambasady. Ale tak nikt go nie przyniósł, a Niemcy na własne ryzyko wydali dokumenty, bo w Bremie na chorą czekał już samolot i Benno Azzolini — wszystko było już gotowe do operacji. A potem było jeszcze tyle przeszkód, zanim Raisę wysłano do Niemiec; o tym bardzo dobrze napisała Łarysa Korol, która pracowała wtedy w centrum kulturalnym Instytutu Goethego. To właśnie oni razem z Mykołą Kyryczenką zajmowali się wysłaniem naszej śpiewaczki za granicę i zrobili wszystko, aby trafiła do Bremy. W Bremie, gdzie Raisa Kyryczenko przeszła kilka operacji, rozgrzewała ją miłość męża, szczere i łagodne uśmiechy niemieckich lekarzy. A Raisa trzymała się tak dzielnie, że profesor Lison pozwolił jej dokończyć leczenie już bezpłatnie, a na pożegnanie Raisa Opanasiwna jeszcze zaśpiewała im piosenkę... Zachwycam się męstwem tej kobiety. Pamiętam, gdy przygotowywałam program na 75-lecie Dmytra Łucenki, wspaniałego liryka, poety-pieśniarza, bardzo chciałam, aby Raisa Kyryczenko wzięła udział w tym programie, ale ona wtedy znów była w szpitalu. Kiedy się do niej zwróciłam, śpiewaczka odpowiedziała, że uczczenie „przybranego ojca” to „mój bezpośredni obowiązek, mój szacunek i miłość”, wszak najwięcej piosenek wykonywała do wierszy tego poety. Łączyła ich prawdziwa twórcza przyjaźń. Wiele zrobiła Raisa Kyryczenko także dla rodzinnej wsi. Zbudowała dla współmieszkańców cerkiew, o której marzyła kiedyś; szkole, którą wzniesiono też niedawno, podarowała bajan, pianino i otworzyła klasę muzyczną. A w klubie, który kiedyś budowała własnymi rękami, odbywają się spotkania i koncerty uczniów Raisy Kyryczenko. I swój ostatni spoczynek wybrała we wsi, a nie w Kijowie, bo chciała być bliżej swoich bliskich, swojej ziemi, swojego narodu, który tak ją kochał. Niedawno w Pałacu Sportu odbył się Ogólnoukraiński festiwal piosenki imienia Raisy Kyryczenko „Jestem twoją kozaczką, Ukraino”. Pozwólcie podzielić się wrażeniami. Po pierwsze, w tej wielkiej i nieestetycznej sali przeprowadzać takie święto piosenki jest po prostu niemożliwe, wszak Raisa Kyryczenko nigdy tutaj nie śpiewała. Scena była udekorowana skromnie — jedynie emblematem festiwalu. Ale jeśli bierzemy dla nazwy festiwalu tak wielkie imię, to dlaczego by nie przypomnieć widzom i słuchaczom o twórczej drodze Raisy Kyryczenko krótkim filmem wideo, albo przynajmniej ozdobić odpowiednio scenę — portretem lub fotoportretem na tle tego emblematu. Oświetlenie jest po prostu straszne, na scenie niemiłosiernie grzmiały głośniki: ludzie zatykali uszy, bo tam coś szumiało, skrzypiało, a podkłady muzyczne gubiły się pośród ogromnej sali, która była przepełniona: ludzie przyszli posłuchać prawdziwej ukraińskiej piosenki. Po drugie, jeśli prowadzimy wieczór pamięci niezapomnianej Berehyni ukraińskiej pieśni, to dlaczego tak skąpo wspomniano jej wielkie imię? Prawda, dzięki ludowej artystce Ukrainy Lidii Mychajłenko wybrzmiała ulubiona piosenka Raisy Kyryczenko „Moja rodzinna wieś”, a także dwie piosenki-dedykacje „Moja gwiazdo wielka” Ołeha Marcynkiwskiego do wierszy Mykoły Łukiwa oraz „Modlitwa za kozaczkę” do wierszy Wadyma Kryszczenki w cudownym wykonaniu ludowego artysty Ukrainy Ivo Bobula. Niestety, z repertuaru Raisy Kyryczenko nie wybrzmiała ani jedna piosenka. Prawda, Czerkaski Chór Ludowy oraz zespół z Połtawy wykonały kilka pieśni ludowych, które wywołały burzliwe owacje na sali. Ludzie byli oburzeni taką organizacją festiwalu. Wydawałoby się, i piosenki cudowne, i śpiewacy, wymienić choćby niedoścignionego Wołodymyra Hryszkę, Dmytra Hnatiuka, Mykołę Szopszę, Ninę Matwijenko, Wiktora Szportka, Nadię Krutową-Szestak, Ołeksandra Wasyłenkę, Ivo Bobula i niektórych młodych wykonawców. A także utalentowane dzieci, które tak profesjonalnie wykonywały swoje utwory, w szczególności laureaci festiwalu — Eduard Romaniuta, który jak słowik zaśpiewał „Ave Maria”, Tetiana Komaszczenko wykonała żywiołową piosenkę Ołeksija Czuchraja „Buciki”, i oczywiście obiecująca uczennica Raisy Kyryczenko, która śpiewa głosem swojej mentorki, nasza nadzieja piosenki — młoda Nataloczka Szynkarenko, która wraz z Mykołą Kyryczenką wykonała piosenkę „Czerwona róża”, oraz inni wykonawcy, którzy godnie zaprezentowali swoją sztukę. Oczywiście, bardzo dobrze, że takie festiwale się odbywają, lecz przykro, że dla uczczenia śpiewaczki o światowym imieniu nie znalazło się miejsce w Narodowym Pałacu „Ukraina”, gdzie Raisa Opanasiwna wielokrotnie występowała, czarując wszystkich swoją kobiecą urodą i magiczną siłą ukraińskiej pieśni. I wniosła znaczący wkład w rozwój ukraińskiej kultury, pieśni i duchowości. Dlaczego tak szybko o tym zapominamy? Przykro, że nie umiemy cenić i szanować samych siebie, swojej ukraińskiej duszy, swojej dumy, swoich śpiewaków, swojej kultury. I dopóki będziemy odczuwać swoją niższość, dopóki będziemy w tyle, a takie sale jak Pałac „Ukraina” będą obsługiwać tylko „worki z pieniędzmi” — geszefciarzy z sąsiednich państw? I kiedy wreszcie prestiżowe sale staną się dostępne dla prawdziwej sztuki? Lidia ŁUCENKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

POŻEGNALNE OKLASKI

25 stycznia opuścił ten świat Ihor Mychajłowycz RIABOW. Zasłużony działacz sztuki, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, przedstawiciel legendarnego pokolenia wielkich słowiańskich muzyków, znany jest na całym świecie jako jeden z najbardziej autorytatywnych ukraińskich pedagogów-pianistów, których uczniowie (a było ich ponad 150) koncertują, zdobywają liczne nagrody na międzynarodowych konkursach, wykładają i komponują muzykę na Ukrainie i za granicą. Jednak bardziej pasuje do I. Riabowa precyzyjne i uniwersalne określenie „artysta”, które uwalnia talent od ograniczeń jednego zawodu. Przecież utalentowany człowiek ma mnóstwo możliwości twórczego wyrażenia się: autor licznych prac metodycznych, głowa rodziny składającej się z utalentowanych muzyków, I. Riabow stworzył ponad 500 obrazów — portretów, pejzaży, martwych natur — opanował nie tylko dźwięki, ale i barwy świata... Artysta z jednakowym smakiem potrafił ocenić nie tylko artystyczny poziom gry wykonawcy, ale i jego strój koncertowy... Rzadko można spotkać osobowość z tak pozytywną energią, która zmienia na lepsze wszystko, co ją otacza: niedoświadczonych uczniów — w błyskotliwych mistrzów, niespójną wiedzę — w przejrzysty system metodyczny, kilkadziesiąt obcych osób — w zgraną, połączoną wspólnymi sukcesami klasę. Do tego — taka osobowość, która odwagą, szczerością, humorem i umiłowaniem życia łatwo zdobywała miłość i szacunek innych, która odpowiada za własne czyny i za swoich wychowanków, których koncerty są zawsze niezwykle mistrzowskie. Imię Riabowa już dawno przekształciło się w znak jakości, który oznaczał nienaganny poziom profesjonalny, pełną poświęcenia sumienność, wymagania wobec siebie. Sam w czasach nauki ćwiczył po 10—14 godzin dziennie. SMUCIMY SIĘ... Jego uczniowie mieli okazję usłyszeć na lekcjach nie tylko przykłady muzyczne (gdyż kiedy I. Riabow dotykał fortepianu, jego dźwięk oczarowywał), ale i z literatury, retoryki, malarstwa, a nawet tańca, i dlatego stawali się nie po prostu pianistami, uzbrojonymi we wszystkie możliwe techniki, a muzykami. Na takim podłożu talent nie miał żadnych przeszkód w rozwoju. Życie Riabowa było wypełnione muzyką. Śmierć tych, których kochamy, nie może odebrać ich szlachetnych czynów i dobrego imienia. Artysta zasłużył na swoje ostatnie oklaski, którymi żegnały go setki ludzi — bliscy, uczniowie, koledzy. O nim nie sposób mówić w czasie przeszłym. Bez Ihora Mychajłowycza smutno na tym świecie; pozostawił po sobie pustkę, której nie sposób wypełnić. Wszak pocieszajmy się tym, że artysta odszedł tam, gdzie są najlepsze fortepiany, gdzie zapewne już czekają na niego Beethoven, Ravel, Rachmaninow... Ołena ŻUKOWA

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

JAK ZROZUMIEĆ

Andrij Honczar. Iwan Mazepa. 1974 z Hałyna Sewruk. Bajda Wyszniewiecki. 2002 Tetiana CZUJKO Zdjęcia Iwana PYŁYPĘKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Wołodymyr PAWLIW 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Marija ŁYTWYN 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁYDENKO 270-55-57 Dział pracy proświtańskiej Olha SKRYPKINA 279-49-47 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http:// slovoprosvity.com.ua/slovo Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoforom w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301207 Nakład ogólny — 24 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny. na 3 miesiące — 9,59 hrywny. na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. także zasługa organizatorów, którzy prowadzą do postawienia pytania. Jest racja w tym, że przedstawiono właśnie taką liczbę utworów, ale wydaje się, że dla następnej akcji (a chce się wierzyć: stanie się ona tradycją w dobrym sensie) warto wybrać mniej, ale to co najprzedniejsze. Artystom, zwłaszcza młodszego pokolenia, potrzeba dążyć do nowego szczebla w rozumieniu historii. Wszak sztuka to nie tylko konstatacja faktu, niechby i odpowiednimi środkami oraz we właściwy sposób. Warto szukać związków przyczynowo-skutkowych wydarzeń, opanowywać filozofię Czasu, obserwować współdziałanie takich kategorii, jak czas i przestrzeń w kontekście ukraińskiej historii. Co, rzecz jasna, odbije się na poszukiwaniach języka artystycznego, poszukiwaniach stylistycznych, niechby na gruncie „złotego funduszu” mistrzów twórczości plastycznej. W końcu jest to jeszcze bardziej odpowiedzialne i ciekawsze dla twórcy. M. Szlemkewycz pisał: „... Dla świadomości wiodącej mniejszości szczególnie ważne są światopogląd i sztuka. Pierwszy ustala porządek idei, porządek myśli. Druga, dziedzina sztuki, organizuje odczuwanie człowieka. Przez pryzmat światopoglądu człowiek rozumie świat i wydarzenia w nim... Sztuka zaś daje człowiekowi uczuciową ocenę świata i jego zjawisk. Są one ze sobą powiązane, współpracują. Uzupełniają się i wpływają jedno na drugie. Utwór artystyczny, który nie porusza, który nie narzuca nam nastroju, przeżyć — jest martwy”. Dla utworu o tematyce historycznej, oprócz zrozumienia, ważnym jest wcielenie na odpowiednim poziomie artystycznym. Nie wzywam artystów do zdobywania zawodu filozofów, jednak nalegam: doświadczenie, talent, umiejętność myślenia obrazami, że tak powiem, specyfika zawodowa współdziała z pragnieniem myślenia, wywyższając się duchowo. Zatem twórcy powinno jednakowo zależeć na pragnieniu i umiejętności ogarniania świata myślą i uczuciem, godnym wcieleniu, i życiu duszy. Właśnie tutaj światopogląd czy nie szczególnie współpracuje ze sztuką. Każde nowe pokolenie twórców musi jeśli nie dać zwiastowania poziomu Szewczenki, to już na pewno próbę takiego nowego odkrycia duchowego, od którego zależy historia. Może nie każdemu warto brać się za ten gatunek, aby nie produkować erzaców, duchowych i artystycznych podróbek. I takie rozmyślania powstały podczas przeglądu. To do próby określenia sensu istnienia gatunku w dorobku współczesnego twórcy. Poziom powagi zadania wymaga odpowiedniego poziomu rozwiązania. Lecz wystawa podarowała także radość z oglądania wybornych dzieł sztuki. Szczególna wdzięczność dla rzeźbiarzy: M. Horłowego, W. Onyszczenki, A. Kuszcza oraz wszystkich bez wyjątku wystawiających. Jedna ściana niepowtarzalnie podkreślała drugą jasnymi obrazami sztuki plastyki, wpatrując się w historyczne głębiny. Wśród mistrzów pędzla — M. Storożenko, F. Humeniuk, O. Iwachnenko, W. Zabasztą, W. Hontarow, O. Melnyk, H. Sewruk, W. Kułeba-Barynowa, W. Chymoczka... Zdumiewająco różne potężne osobowości artystyczne z wariantywnością platformy estetycznej, osobliwościami języka artystycznego, systemu obrazów, echem archetypów; stylizacją czy narracyjnością, zakorzenioną w dobrej — w sensie posiadania techniki wykonania — realistycznej szkole; mitopoetyką czy symboliką... Kontrasty stylowe tworzą szczególne pole energetyczne, intrygują i wabią. W granicach jednej ekspozycji: „Władca” W. Harbuza i „Hilea” M. Storożenki, „Rok 33. Ostatni kobziarz” W. Hontarowa i „Założyciele Akademii Kijowsko-Mohylańskiej” W. Zabasztą, „Iwan Mazepa” A. Honczara i „Mychajło Hruszewski” O. Sołowja, „Słyszysz dźwięki?” W. Kułeby-Barynowej i „Zielony Klin” P. Małyszka, „Okrągły stół” A. Mentucha i „Dysydenci” W. Jewtuszewskiego. Można robić ciekawe porównania, jak choćby „Sen Tarasa Szewczenki” W. Harbuza i „Prometeusz ducha” W. Zabasztą. Jeszcze jeden pozytyw wystawy: zawsze na korzyść zdrowa konkurencja w zakresie posiadania zawodu. Wszak nie ma granic doskonałości... Co zaś do młodszych twórców: poziom mistrzostwa i poziom talentu daleko nie jest jednakowy. Oczywiście, stymuluje do doskonalenia eksponowanie obok mistrzów. Lecz, myślę, organizatorzy powinni być surowsi i bardziej wymagający. Eksponowane utwory przedstawiają twórców różnych szkół, uformowanych w różnych warunkach, z różnym rozumieniem oporu wobec okoliczności, różnymi upodobaniami estetycznymi. Łączy ich wspólny wybór — miłość do swojej ziemi. Ukraina — to oni i my — widzowie, recypenci, naród. A miłość — to zawsze niepowtarzalność. Przypomnijmy słowa Liny Kostenko: Twórcy nie trzeba nagród, jego los nagrodził, Gdy człowiek ma naród, wtedy on już jest człowiekiem. W Domu Artysty eksponowana jest Ogólnoukraińska wystawa „Ukraina od Trypola do współczesności w obrazach współczesnych artystów”. Budzi szacunek już sam – urzeczywistniony – zamysł: zarówno przez rozmach pod względem liczby zaprezentowanych dzieł i nazwisk, próbę zaprezentowania osiągnięć artystycznych wszystkich epok historycznych, które przetoczyły się przez Ukrainę, od dalekiego Trypola przez czasy książęce i kozackie, wiek XIX, rozświetlony błyskiem myśli cyrylo-metodiańczyków, Hołodomor, Kruty, II wojnę światową, ruch dysydencki; jak i przez samą uwagę poświęconą tematyce historycznej w sztuce XX–XXI wieku. Eksponowane są dzieła artystów urodzonych od 1918 do 1981 roku. Ponieważ zaprezentowano niemal cały wiek XX, organizatorzy nie stawiali ograniczeń stylistycznych. To właśnie czyni ekspozycję interesującą dla każdego widza. Człowiek i historia. Historia Ukraińców. José Ortega y Gasset zauważał, że nowa epoka przynosi ze sobą nowe rozumienie człowieka. Co więcej, ona nie po prostu przynosi – ona jest tym nowym rozumieniem. Wystawa daje możliwość prześledzenia, jak przedstawiciele różnych pokoleń rozumieli ruch historii, wszak „historia – to system ludzkich doświadczeń, które tworzą jedyny nieprzerwany łańcuch” (J. Ortega y Gasset). Zatem Ukraińcy różnych pokoleń urzeczywistnili swoje doświadczenie dzięki adekwatnym dla tego czy innego odcinka czasu możliwościom artystycznego wyrazu. Przed widzem dzieła, w których w odpowiedni sposób wyartykułowany jest problem tego czy innego czasu, człowieka w historii. Zresztą sama historia – to coś, co jest przemyśliwane z pozycji swojego (dla każdego artysty – konkretnego) czasu. Oprócz tego, od dawna dojrzał problem zwrócenia się ku obrazowi historycznemu jako gatunkowi, ponieważ jest on bodaj najbardziej problematyczny w sztuce ukraińskiej. Wystawa zaświadcza, że surowych wymagań co do czystości gatunkowej również nie stawiano. Pewnie słusznie. Jednak sama ekspozycja skłania do postawienia, próby rozwiązania problemu specyfiki gatunku w kontekście współczesności. W tym nie ma utrwalenia odkrycia. Wiele znaczy mistrzostwo, umiejętność wpłynięcia na widza własnym stworzonym światem (jako odbitym sensem). Nie mniej warta jest duchowa praca twórcy, intelekt. Właśnie w dziedzinie malarstwa historycznego (grafiki, rzeźby) ważne jest danie impulsu i myśli. Oleg Omeljanenko. Uprowadzenie połowiek. 2005

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин